വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.11 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 72 4648050 4610816 2026-07-16T16:20:02Z ~2026-40036-56 220411 /* */ 4648050 wikitext text/x-wiki {{about|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയെ (ഇന്ത്യയെ) പറ്റിയുള്ളതാണ്}} {{update|date=2021 ഓഗസ്റ്റ്}} {{prettyurl|india}} {{Infobox country | conventional_long_name = ഭാരത ഗണതന്ത്രം | native_name = Republic of India<ref> {{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1143621|title=ഇന്ത്യയെന്ന പേര് നൽകിയത് ബ്രിട്ടീഷുകാരല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ പേരിനെ ചൊല്ലിയുള്ള വിവാദത്തിൽ അറിയേണ്ട ചില സുപ്രധാന കാര്യങ്ങൾ|access-date=2023-09-07|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}</ref><br/>{{smaller|([[ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലെ ഇന്ത്യയുടെ പേരുകൾ|മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ കാണുക]])}} | image_flag = Flag of India.svg | alt_flag = Horizontal tricolor flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes. | flag_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക|ദേശീയ പതാക]] | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | alt_coat = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: "सत्यमेव जयते". | symbol_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നം|ദേശീയ ചിഹ്നം]] | other_symbol = "[[വന്ദേ മാതരം]]" ''<br />{{small|"അമ്മേ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it."{{sfn|Constituent Assembly of India|1950}}<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:--><ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File: Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</div> | other_symbol_type = ദേശീയ ഗീതം: | national_motto = "[[സത്യമേവ ജയതേ]]"<ref>https://www.india.gov.in/india-glance/national-symbols</ref>| | national_anthem = {{native phrase|bn|"[[ജന ഗണ മന]]"|italics=off|paren=omit}}<ref name="india.gov.in">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |accessdate=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archivedate=4 February 2017 }}</ref><ref name="tatsama">{{cite news |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |accessdate=7 June 2019 |publisher=News18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archivedate=17 April 2019}}</ref><br />{{small|"സർവ്വ ജനങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെ അധിപനും , നായകനുമായവനെ , ഭാരതത്തിന്റെ ഭാഗ്യം വിധാനം ചെയ്യുന്നവനെ , അവിടുന്ന് ജയിച്ചാലും"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}<ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]}}</div> | languages_type = ദേശീയഭാഷ | languages = ഇന്ത്യയ്ക്ക് 424ഭാഷകൾ ഉണ്ട് ഹിന്ദിയാണ് കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ.<ref name="Times News Network" /><ref name="NoneNtl" /><ref name="Press Trust of India" /> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. | map_caption = {{Legend|#336830|ഇന്ത്യ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രദേശം}}{{Legend|#61E760|[[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ|ഇന്ത്യ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നതും എന്നാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തതുമായ പ്രദേശങ്ങൾ]]}} | capital = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{ubl|[[മുംബൈ]]|{{coord|18|58|30|N|72|49|33|E}}}} | official_languages = {{hlist |[[ഹിന്ദി]]|[[ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]{{efn|According to [[Part XVII of the Constitution of India]], [[Standard Hindi|Hindi]] in the [[Devanagari]] script is the [[official language]] of the Union, along with [[Indian English|English]] as an additional official language.{{sfn|Ministry of Home Affairs 1960}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |accessdate=23 August 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830064815/http://india.gov.in/india-glance/profile |archivedate=30 August 2013 }}</ref> [[States and union territories of India|States and union territories]] can have a different official language of their own other than Hindi or English.}}<ref>{{Cite web |url=http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU%3d |title=Constitutional Provisions – Official Language Related Part-17 of the Constitution of India |lang=hi |website=[[National Informatics Centre]] |accessdate=1 December 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108170457/http://www.rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU= |archivedate=8 November 2016 |df= }}</ref>}} | regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = [[Languages with official status in India#State level|State level]] and<br />[[Languages with official status in India#Eighth Schedule to the Constitution|Eighth Schedule]]<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate=8 July 2016 }}</ref> | {{hlist | [[ആസ്സാമീസ്]] | [[ഉർദു]] | [[ഒഡിയ]] | [[കന്നഡ]] | [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] | [[കൊക്‌ബൊറോക് ഭാഷ|കൊക്‌ബൊറോക്]] | [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] | [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]] | [[തമിഴ്]] | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[ദോഗ്രി]] | [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] | [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]] | [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] | [[ബോഡോ]] | [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മണിപ്പൂരി]] | [[മലയാളം]] | [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]] | [[മിസോ ഭാഷ|മിസോ]] | [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] | [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] | [[സംസ്കൃതം]] | [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] | [[ഹിന്ദി]] }} }} | demonym = ഇന്ത്യക്കാരൻ , ഭാരതീയൻ | membership = [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]], [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന]], [[ബ്രിക്‌സ്‌]], [[പ്രാദേശിക സഹകരണത്തിനുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യൻ സംഘടന|SAARC]], [[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]], [[G8+5]], [[ജി - 20]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] | government_type = [[ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറലിസം|ഫെഡറൽ]] [[പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം|പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ ഭരണം]] | leader_title1 = [[രാഷ്ട്രപതി]] | leader_name1 = [[ദ്രൗപദി മുർമു]] | leader_title2 = [[ഉപരാഷ്ട്രപതി (ഇന്ത്യ)|ഉപരാഷ്ട്രപതി]] | leader_name2 = സി.പി.രാധാകൃഷ്ണൻ | leader_title3 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | leader_name3 = {{#statements:P6|from=Q668}} | leader_title4 = [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|പരമോന്നത നീതിപീഠത്തിന്റെ മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ]] | leader_name4 = [[സഞ്ജീവ് ഖന്ന]] | leader_title5 = [[ലോക്‌സഭ സ്പീക്കർ]] | leader_name5 = [[ഓം ബിർള]] | legislature = [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] | upper_house = [[രാജ്യസഭ]] | lower_house = [[ലോക്‌സഭ]] | sovereignty_type = [[Indian independence movement|സ്വാതന്ത്ര്യം]] | sovereignty_note = ലഭിച്ചത് [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡ]]ത്തിൽ നിന്ന് | established_event1 = [[Dominion of India|ഡോമീനിയൻ പദവി]] | established_date1 = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 | established_event2 = [[റിപ്പബ്ലിക്]] | established_date2 = 26 ജനുവരി 1950 | area_km2 = 3,287,263<ref name="india.gov.in2" /> | area_footnote = {{efn|"ചില അതിർത്തികൾ തർക്കമുള്ളതിനാൽ രാജ്യത്തിന്റെ കൃത്യമായ വലിപ്പം ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു {{convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}}, ആകെ ഭൂപ്രദേശം {{convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; ഐക്രാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} കൂടാതെ മൊത്തം ഭൂവിസ്തൃതി {{convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}." {{harv|Library of Congress|2004}}.}} | area_rank = 7-ാം സ്ഥാനം | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = {{increase}}{{UN Population|India}}{{UN Population|ref}} | population_census = 1,210,854,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archivedate=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archivedate=30 April 2016}}</ref> | population_estimate_year = {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 31-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP = {{increase}} $11.468&nbsp;trillion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=9 April 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 3-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $8,484<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 119th | GDP_nominal = {{increase}} $2.972&nbsp;trillion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,199<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 142nd | Gini = 33.9 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|accessdate=14 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|archivedate=10 June 2010}}</ref> | Gini_rank = 79th | HDI = 0.640 <!--number only--> | HDI_year = 2017 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|130}} | currency = [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] ([[ഇന്ത്യൻ രൂപ ചിഹ്നം|₹]]) | currency_code = INR | time_zone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = {{nowrap|dd-mm-yyyy}} | drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Left-hand traffic|ഇടത്]] | calling_code = [[Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] ([[.in#Internationalized domain names and country codes|others]]) | englishmotto = "സത്യം മാത്രം ജയിക്കുന്നു"{{lower|0.2em|{{sfn|National Informatics Centre|2005}}}} | religion = {{ubl | 79.8% [[Hinduism in India|ഹിന്ദുമതം]] | 14.2% [[ഇസ്ലാം]] | 2.3% [[ക്രിസ്തുമതം]] | 1.7% [[സിഖ് മതം]] | 0.7% [[History of Buddhism in India|ബുദ്ധമതം]] | 0.4% [[ജൈനമതം]] | 0.9% മറ്റുള്ളവ{{efn|name=remaining religions}}<ref name="Census2011religion" /> }} ''കാണുക [[ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങൾ]]'' | official_website = <!-- do not add www.gov.in – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, "do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | today = }} [[ദക്ഷിണേഷ്യ]]യിലെ ഒരു [[രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക|രാജ്യമാണ്]] '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''ഭാരതം''' . [[ന്യൂഡൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയാണ്‌]] തലസ്ഥാനം . ലോകത്തിലെ ഏഴാമത്തെ വലിയ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തീർണം 3.28 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്ററാണ് . ലോകത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ 2.4 ശതമാനമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത് . ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാംസ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കാണ് . കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം കൂടിയാണ് ഇന്ത്യ . [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ അതിരായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതിന്റെ രണ്ടു ശാഖകളാണ് പടിഞ്ഞാറുള്ള [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] കിഴക്കുള്ള [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലും]] . ഇന്ത്യയുടെ തീരദൈർഘ്യം {{km to mi|7517|abbrev=yes|precision=0}}<ref name=sanilkumar>{{cite journal |last=Kumar |first=V. Sanil |coauthors=K. C. Pathak, P. Pednekar, N. S. N. Raju |title=Coastal processes along the Indian coastline |journal=Current Science |volume=91 |issue=4 |year=2006 |pages=530–536 |format=PDF |url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf}}</ref> ആണ് .ഇന്ത്യ [[പാകിസ്താൻ]],[[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[ബംഗ്ളാദേശ്‌]], [[മ്യാന്മർ]], [[ചൈന]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]] എന്നീ ഏഴു രാജ്യങ്ങളുമായി കരാതിർത്തി പങ്കിടുന്നു . ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ ദ്വീപുകളാണ് [[ശ്രീലങ്ക]] , [[മാലദ്വീപ്]] എന്നിവ. [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരഭൂമിയായ]] ഇവിടം പല വിശാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിരുന്നു. ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന പല വാണിജ്യപാതകളും ഇതുവഴിയുണ്ടായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം]] അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം അതിന്റെ വാണിജ്യ സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിനു പ്രശസ്തമാണ്‌.<ref>Oldenburg, Phillip. 2007. "India: History," [http://encarta.msn.com/ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }}© 1997–2007 Microsoft Corporation.</ref> ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാലു മതങ്ങൾ – [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം ( സനാതന ധർമ്മം)]], [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], [[സിഖ് മതം|സിഖ്മതം]] എന്നിവ – ഇവിടെയാണ്‌ ജന്മമെടുത്തത്. കൂടാതെ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇവിടെയെത്തിയ [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്‌ലാം മതം,]] [[യഹൂദമതം|ജൂതമതം]], [[ക്രിസ്തുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവൈവിധ്യത്തിന്‌ ആഴമേകി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ക്രമേണ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ഇന്ത്യയെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായി കയ്യടക്കി. തുടർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യ സമരങ്ങളുടെ ഫലമായി [[1947]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15|ഓഗസ്റ്റ് 15നു]] ബ്രിട്ടീഷ്‌ കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന്‌ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. ഇന്ത്യയിൽ [[നാട്ടുഭാഷ|നാട്ടുഭാഷകൾ]] ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. 22 ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയും]] [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷുമാണ്]]<ref>http://india.gov.in/knowindia/official_language.php</ref>. [[2001-ലെ കാനേഷുമാരി (കേരളം)|2011-ലെ സ്ഥിതി വിവരക്കണക്കുകൾ]] പ്രകാരം, 138 കോടിയിലധികമാണ്‌ ജനസംഖ്യ. 42 ശതമാനം ജനങ്ങളും [[കൃഷി|കൃഷിയെ]] ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്‌<ref>http://www.thehindubusinessline.com/2006/04/25/stories/2006042500101100.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-12 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003064255/http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |url-status=dead }}</ref>.2024 ൽ ലോകത്തെ അഞ്ചാമത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് ഇന്ത്യ. == നിരുക്തം == === ഭാരതം === അതിപുരാതന കാലത്ത് ഈ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ [[ചക്രവർത്തി ഭരതൻ|ഭരതൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു [[ചക്രവർത്തി]] ഭരിച്ചിരുന്നു എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ദിവോദാസൻ എന്ന രാജാവിന്റെ പൂർവികൻ ആയ ഒരു ഗോത്ര തലവൻ ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം 1500 ബിസിയിൽ ഗാന്ധാര ദേശത്ത് ആയിരുന്നു. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിന്റെ]] ആദ്യപർവത്തിൽ ഭരതചക്രവർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശമുണ്ട്. ഭരതരാജാവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഭാരതം എന്ന പേര് ഉടലെടുത്തത്.<ref name="ReferenceA">എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ; ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്, കോഴിക്കോട്. 1997.</ref> [[ശകുന്തള|ശകുന്തളയുടെ]]യും [[ദുഷ്യന്തൻ|ദുഷ്യന്തന്റെ]]യും പുത്രനായിരുന്നു ഈ ഭരതൻ എന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.<ref name=bharatheeyatha>{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 15-16|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}</ref> [[വിഷ്ണുപുരാണം]] ഭാരതവർഷത്തെ ഇപ്രകാരം വർണ്ണിക്കുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center; border;1px" !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ) !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (മലയാളം ലിപിയിൽ) !മലയാള പരിഭാഷ |- |उत्तरं यत्समुद्रस्य<br /> हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।<br />वर्षं तद् भारतं नाम <br /> भारती यत्र संततिः ॥ |ഉത്തരം യത് സമുദ്രസ്യ<br /> ഹിമാദ്രൈശ്ചൈവ ദക്ഷിണം<br />വർഷം തദ് ഭാരതം നാമ <br /> ഭാരതീ യത്ര സംതതിഃ॥ |സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തായും<br />ഹിമാലയ പർവതത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായുമുള്ള<br />ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ നാമം ഭാരതം <br />ഭരതന്റെ പിൻഗാമികൾ ഇവിടെ നിവസിക്കുന്നു. |- |} [[സരസ്വതി ദേവി|സരസ്വതി ദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു നാമമായ 'ഭാരതി' യിൽ നിന്നാണ് "ഭാരതം" എന്ന പേരു വന്നതെന്നും ചില പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു{{അവലംബം}}. '''ഭാസ്സിൽ രതം''' ആണ്‌ ഭാരതം അതായത് പ്രകാശത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രാജ്യമാണ്‌ ഭാരതം എന്നും പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സാഹിത്യമായ [[വേദം|വേദങ്ങളിൽത്തന്നെ]] ഭാരതം എന്ന് പരാമർശമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ '''ഭാരത ജനം''' എന്നാണ്‌ വേദങ്ങളിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്<ref name=bharatheeyatha/>. === ഇന്ത്യ === [[സിന്ധു നദി]]യുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ, ഇന്ത്യ എന്നീ പേരുകൾ രാജ്യത്തിനുണ്ടായത്. [[സിന്ധു നദി]]യെ പേർഷ്യക്കാർ ഹിന്ദുവെന്നും ദേശത്തെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എന്നും വിളിയ്ക്കുന്നത് കേട്ട് ഗ്രീക്കുകാർ ''ഇൻഡസ്'' (''indus'') എന്നും ഇന്ത്യ എന്നും വിളിച്ചുവന്നു. ഭാരതത്തിൽ നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. അവസാനമായി രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് [[തെലുങ്കാന ]]. ജമ്മുകാശ്മീരിനെ 2019-ൽ ജമ്മു&കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ആക്കി മാറ്റി. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Himalaya-formation.gif|thumb|left|[[ഫലകചലനസിദ്ധാന്തം|ഫലകചലനസിദ്ധാന്തപ്രകാരം]] ഇന്ത്യ ഉണ്ടായത്]] {{main|ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം}} ചരിത്രാതീത യൂറോപ്പിന്റേതുപോലെ തന്നെ ഉത്തരേന്ത്യയിലും [[ഹിമയുഗം]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമയുഗത്തിലെ രണ്ടാം പാദത്തിലെ 4,00,000 നും 2,00,000 നുമിടക്കുള്ള വർഷങ്ങളിലാണു മനുഷ്യന്റെ പാദസ്പർശം ഈ ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായത്. ഇതിന്റെ തെളിവ് പഞ്ചാബിലെ സോഹൻ നദിയുടെ തീരത്തുയർന്ന നാഗരികതയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നാണു ലഭിച്ചത്. വെള്ളാരം കല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഈ നദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല.<ref> ഡി.എച്ച്. ഗോർഡൺ; ഏർളി യൂസ് ഓഫ് മെറ്റൽ ഇൻ ഇന്ത്യ ആൻഡ് പാകിസ്താൻ. ജേർണൽ ഓഫ് റോയൽ ആന്ത്രോപോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്. എൻ.എൽ. ബഷാമിൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്</ref> ലോകത്തിലെ അതിപുരാതന സംസ്കാരങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേത്‌. [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിലെ]] ഭീംബേഡ്കയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശിലായുഗ ഗുഹകളാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രാതീത കാലം അവശേഷിപ്പിച്ച ഏറ്റവും പുരാതനമായ രേഖ.<ref>പ്രാചീന ഇന്ത്യ. എസ്.ആർ. ശർമ്മ. ഡി.സി. ബുക്സ്. കോട്ടയം</ref> 9000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ്‌ ഇന്ത്യയിലേക്ക്‌ ആദ്യത്തെകുടിയേറ്റമുണ്ടായി എന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്‌. ഇത്‌ പിന്നീട്‌ [[സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരമായി]]. ബി.സി. 2600നും 1900നും ഇടയിലായിരുന്നു സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ-ദാരോ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ മഹത്തായ ആ സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ബി.സി.1500 മുതൽ ബി.സി.500 വരെ ഉള്ള [[വേദകാലഘട്ടം|വേദകാലഘട്ട]]ത്തിൽ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിതമായി. ബി.സി. 550 മുതൽ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലാകെ ഒട്ടേറെ രാജ്യങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. [[മഹാജനപദങ്ങൾ]] എന്നാണ്‌ ഇവ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[മഗധ|മഗധയും]]‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ രാജവംശവുമായിരുന്നു]] ഇവയിൽ പ്രബലം. മഹാനായ അശോകൻ മൗര്യരാജവംശീയനായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരത്തിന്‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യന്മാർ]] നൽകിയ സംഭാവനകൾ വലുതാണ്‌. ബൈബിളിൽ ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ ആയി വിവിധ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. (1 ''Esdras'' 3:2 , 1 ''Maccabees'' 8:8, 1 ''Maccabees'' 6:37, ''Esther'' 8:12, ''Esther'' 8:9, ''Esther'' 3:13, ''Esther'' 1:1). കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി. സി. ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ [[ഫൊണീഷ്യന്മാർ]] കേരളതീരത്തുള്ള [[ഓഫിർ]] എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. വേറൊരു പ്രബല അഭിപ്രായം ഇത് ഗുജറാത്തിലെ ആഭിര തുറമുഖം ആണെന്ന് ആണ്. ബി. സി. 180 മുതൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള അധിനിവേശമായിരുന്നു. ഇന്തോ-ഗ്രീക്ക്‌, ഇന്തോ-പർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്തുവിനുശേഷം മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ച [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭരണം പ്രാചീന ഇന്ത്യയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ഭാരതം എന്നാൽ ആര്യൻ ([[ഇറാൻ]]) മുതൽ സിംഹപുരം([[സിംഗപ്പൂർ]]) വരെ ആയിരുന്നു എന്ന് ഐതിഹ്യമുണ്ട്. തെക്കേ ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി [[ചേര സാമ്രാജ്യം|ചേര]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോള]], [[കാദംബ രാജവംശം|കഡംബ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]], [[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] തുടങ്ങിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ശാസ്ത്രം, കല, സാഹിത്യം, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തത്ത്വശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വൻ പുരോഗതിയുണ്ടായി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ വടക്ക്‌, മധ്യദേശങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായുദിച്ച [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ഡൽഹി സുൽത്താന്റെ]] കീഴിലായി. [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യമാണ്‌]] പിന്നീടു ശക്തിപ്രാപിച്ചത്‌. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും അധികം കാലം ഭരിച്ച മുസ്ലീം രാജാക്കന്മാരുടെ സാമ്രാജ്യമാണ് മുഗൾ. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു]] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രബലം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പോർച്ചുഗീസ്‌, ഡച്ച്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, ബ്രിട്ടീഷ്‌ അധിനിവേശമുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുമായി വാണിജ്യ ബന്ധമായിരുന്നു യൂറോപ്യന്മാരുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും പരസ്പരം പോരടിച്ചു നിന്നിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളെ മുതലെടുത്ത്‌ അവർ ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ കോളനികൾ സ്ഥാപിച്ചു. 1857-ൽ ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിക്കു നേരെയുണ്ടായ കലാപമാണ്‌ യൂറോപ്യൻ അധിനിവേശത്തിനു നേരെ ഇന്ത്യക്കാർ നടത്തിയ പ്രധാന ചെറുത്തുനിൽപ്പ്‌ ശ്രമം. [[ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കലാപം പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷ്‌ സൈന്യം അടിച്ചൊതുക്കി. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ്‌ സാമ്രാജ്യത്തിനു കീഴിലുമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം]] ശക്തിപ്രാപിച്ചു. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട സഹന സമരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 1947 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15ന്‌ ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി. എന്നാൽ ഇന്ത്യയുടെ ഒരു ഭാഗം പാകിസ്താൻ എന്ന പേരിൽ വിഭജിച്ച്‌ മറ്റൊരു രാജ്യമാകുന്നത്‌ കണ്ടാണ്‌ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്‌. === നാഴികക്കല്ലുകൾ === [[പ്രമാണം:Tricolour Lighting Night view at India Gate Delhi.jpg|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|[[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ]] [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]]]] [[പ്രമാണം:Wheel of Konark, Orissa, India.JPG|thumb|200px|കൊണാർക്ക്‌ സൂര്യ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാചക്രം. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിതീർത്തത്]] * ക്രി.മു. 3000–1500 സിന്ധു നദിതട സംസ്കാരം, ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ ദാരോ]]എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചെറിയ പട്ടണങ്ങൾ. * ക്രി. മു. 3000 യോഗാഭ്യാസം ഇന്ത്യയിൽ വികസിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 1450–1000 ഋഗ് വേദം എഴുതപ്പെടുന്നു. * ക്രി. മു. 800s വൈദിക കാലം ഉപനിഷത്തുക്കൾ, ബ്രാഹമണങ്ങൾ എന്നിവ എഴുതപ്പെടുന്നു. ഹിന്ദു ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഇവ വർത്തിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 700s മഹാജനപദങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ 16 വലിയതും സുരക്ഷിതവുമായ നഗരങ്ങൾ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് രാജാക്കന്മാരുടെ കീഴിലായിരുന്നെങ്കിൽ ചിലവ രാജപ്രതിനിധികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. * ക്രി. മു. 500 [[ബിംബിസാരൻ]] (540–493), [[അജാതശത്രു]] (493–461) എന്നിവരുടെ കീഴിൽ മഗധ പ്രശസ്തമാകുന്നു. * ക്രി. മു. 563?-483? ശ്രീ ബുദ്ധൻ ബുദ്ധമതം സ്ഥപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 515 [[മഹാവീരൻ]] [[ജൈനമതം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 327 അലക്സാണ്ടർ ഇന്ത്യ ആക്രമിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 321–184 [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]]. ചന്ദ്രഗുപത മൗര്യൻ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 304 [[ബിന്ദുസാരൻ]] നാടു വാഴുന്നു. സെലുസിയസ് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി ഇന്ത്യയുടെ മേലുള്ള അവകാശം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 273–232 ബിന്ദുസാരന്റ പൗത്രൻ [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] ഇന്ത്യ മുഴുവൻ (ദക്ഷിണേന്ത്യ ഒഴികെ) കീഴടക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 261 കലിംഗ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] [[ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.flotte2.com/Ancient.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-01-23 |archive-date=2006-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509072153/http://www.flotte2.com/Ancient.htm |url-status=dead }}</ref> * ക്രി. മു. 184 [[ശുംഗ സാമ്രാജ്യം]] മൗര്യ രാജാവായ [[ബൃഹദ്രഥൻ]] പുഷ്പമിത്ര ശുംഗൻ എന്ന പ്രമാണിയാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതോടെ മൗര്യ സാമ്രാജ്യം അവസാനിക്കുന്നു. ഇതേ സമയം തെന്നെ ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജവംശം എത്തുന്നു. [[മിളിന്ദൻ]]. * ക്രി. മു. 100 [[കണ്വന്മാർ]] ശുംഗന്മാരെ പുറത്താക്കുന്നു. ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരുടെ]] ആഗമനം <ref name="ReferenceA"/> [[സാതവാഹന്മാർ]] ഡക്കാൻ പീഠഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അധികരം ഉറപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 185 – ക്രി. വ. 250 [[ആന്ധ്ര സാമ്രാജ്യം]] [[സംഘകാലം]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ. * ക്രി. മു. 319–20 [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം]]. * ക്രി. വ. 335–380 [[സമുദ്ര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 415–454 [[കുമാര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 455–467 [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 600 [[ഹുയാങ് സാങ്]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്നു [[ഹർഷ ഗുപ്തൻ]] ഭരിക്കുന്നു, [[ബാണഭട്ടൻ]] സദസ്സിലെ അംഗം. [[ഹൂണന്മാർ]], [[മൗഖാരികൾ]] എനിവരുടെയും കാലം. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഏഷ്യാഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായി കിടക്കുന്ന [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യ]] , [[മലയ് ഉപദ്വീപ്|മലയ്]] എന്നീ രണ്ട് ഉപദ്വീപുകൾക്കിടയിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം . പൂർണ്ണമായും ഭൂമിയുടെ [[ഉത്തരാർദ്ധഗോളം|ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യ ഉത്തര [[അക്ഷാംശം]] 8 ഡിഗ്രി 7 മിനുറ്റിനും 37 ഡിഗ്രി 6 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയും പൂർവ [[രേഖാംശം]] 68 ഡിഗ്രി മിനുറ്റിനും 97 ഡിഗ്രി 25 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയുമാണ്‌ . ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്ക് വടക്കുമാണ് ഇന്ത്യ . ഇന്ത്യയിലൂടെ [[ഉത്തരായന രേഖ]] (Tropic of Cancer) കടന്നു പോകുന്നുണ്ട് . ലോകത്തിലെ ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 2.42 ശതമാനവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 16 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ് . വലിപ്പത്തിൽ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ 7 ആം സ്ഥാനവും ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കുണ്ട്. 32,87,263 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തൃതി.<ref>{{cite book|first=മാതൃഭൂമി|last=പബ്ലിക്കേഷൻസ്|title=മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക്|year=2013|publisher=മാതൃഭൂമി|isbn=9788182652590|url=http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|access-date=2013-06-24|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216103136/http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|url-status=dead}}</ref> വടക്കേയറ്റം മുതൽ തെക്കേയറ്റം വരെ 3,214 കിലോമീറ്ററും കിഴക്കേയറ്റം മുതൽ പടിഞ്ഞാറേയറ്റം വരെ 2,933 കിലോമീറ്ററുമാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ദൈർഘ്യം. === അതിർത്തികൾ === ഇന്ത്യയുടെ കര അതിർത്തിയുടെ നീളം ഏതാണ്ട് 15,200 കിലോമീറ്ററാണ്‌. ദ്വീപുകളടക്കം കടൽത്തീരമാകട്ടെ 7,516.6 കിലോമീറ്ററും. അതായത് ആകെ അതിർത്തി 22716.6 കി.മി. ആണ്. 9 രാജ്യങ്ങളുമായി ഇന്ത്യ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നു. [[പാകിസ്താൻ]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ചൈന]], [[മ്യാന്മർ]] എന്നിവയാണവ. ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളോട് സമുദ്രാതിർത്തിയും പങ്കുവക്കുന്നു. കൂടുതൽ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നത് ബംഗ്ലാദേശുമായാണ്‌. 4096 ഓളം കിലോമീറ്ററാണിത്. ചൈന രണ്ടാമതും (3488) പാകിസ്താൻ (3323) മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്‌. [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു - ലഡാക്ക് എന്നീ]] കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ രാജ്യങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിട്ടുന്നവയാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന സംസ്ഥാനം [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശാണ്‌]]. === ദ്വീപുകൾ === ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായിട്ടുള്ള ദ്വീപുകളിൽ 204 എണ്ണം [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലും]] അവശേഷിക്കുന്നവ അറബിക്കടലിലുമാണ്‌. [[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലാണ്‌. ഇവ രണ്ട് ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌. ഇവയെ ടെൻത്ത് ഡിഗ്രി ചാനൽ തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏക സജീവ അഗ്നിപർ‌വ്വതമായ ബാരൺ ഈ ദ്വീപ സമൂഹങ്ങളിലാണ്‌. [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിലെ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപുകൾ]]. 36 ചെറിയ ദ്വീപുകളാണ്‌ ഇതിലുള്ളത്. [[ആന്ത്രോത്ത്|അന്ത്രോത്താണ്‌]] ഇതിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപ്. മുംബൈക്കടുത്ത് അറബിക്കടലിൽ തന്നെയുള്ള എലഫന്റാ ദ്വീപുകളും മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിൽ പെടുന്നു. മുംബൈ മഹാനഗരം തന്നെ 7 ദ്വീപുകളിലായാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കൊളാബോ, മസഗോൺ, ഓൾഡ് വിമൻസ് ഐലൻഡ്, മാഹിം, പാരെൽ, വൊർ ളി, ഐസിൽ ഓഫ് ബോംബെ എന്നിവയാണവ. പിൽക്കാലത്ത് ഇവയെ യോജിപ്പിച്ചാണ്‌ ഇന്നത്തെ മുംബൈ മഹാനഗരം ഉണ്ടാക്കിയത്. മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുള്ള ഭൂവിഭാഗം രാമസേതു ആണ് === പർ‌വ്വതങ്ങൾ === [[ഹിമാലയം]], [[ആരവല്ലി]], [[സത്പുര]], [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യൻ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം]], [[പൂർ‌വ്വഘട്ടം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന പർ‌വ്വതനിരകൾ ==== ഹിമാലയം ==== [[പ്രമാണം:Indiahills.png|thumb|right|ഇന്ത്യയിലെ പർ‌വതങ്ങൾ]] {{Main|ഹിമാലയം}} ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർ‌വതങ്ങൾ ഹിമാലയത്തിലാണ്‌ ഉള്ളത്. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ല നേപ്പാൾ, ചൈന, ഭൂട്ടാൻ, പാകിസ്താൻ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായാണ്‌ ഹിമാലയം പരന്നു കിടക്കുന്നത്. 2500 കിലോമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട് ഈ പർ‌വതനിരകൾക്ക്. ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയം(ഹിമാദ്രി, ലെസ്സർ ഹിമാലയം (ഹിമാചൽ) ഗ്രേറ്റർ ഹിമാലയം (സിവാലിക്)എന്നീ മൂന്ന് നിരകൾ ചേർന്നതാണ്‌ ഹിമാലയം.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കൊടുമുടിയായ എവറസ്റ്റ് ഹിമാലയത്തിലാണ്‌. എന്നാൽ ഇത് നേപ്പാളിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹിമാലയത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ|ഗ്ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ]] (8,611 മീ.) അഥവാ മൗണ്ട് [[കെ2|കെ-2]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടി. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത് പാക്കിസ്താന്റെ അനധികൃത കൈവശത്തിലുള്ള കശ്മീർ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==== ആരവല്ലി ==== {{പ്രലേ|അരാവലി മലനിരകൾ}} [[പ്രമാണം:Himalayas.jpg|thumb|left|ഇന്റർനാഷണൽ സ്പേസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നുള്ള ഹിമാലയത്തിന്റെ ദൃശ്യം]] ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പർ‌വതങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന പർ‌വതനിരയാണ്‌ ആരവല്ലി. പ്രധാനമായും രാജസ്ഥാനിലാണ്‌ ആരവല്ലി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1722 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഗുരുശിഖരമാണ്‌ ഇതിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി. ==== സത്പുര പർവത നിര ==== {{പ്രലേ|സത്പുര പർവതനിര}} ഇന്ത്യയുടെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള പർ‌വതങ്ങളാണിവ. ഗുജറാത്ത്, ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയാണിവ. ഇതിനു സമാന്തരമായാണ്‌ വിന്ധ്യൻ പർ‌വതനിരകൾ. ==== വിന്ധ്യൻ മലനിരകൾ ==== {{പ്രലേ|വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ}} വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ ഇന്ത്യയെ വടക്കേ ഇന്ത്യയായും തെക്കേ ഇന്ത്യയായും വേർതിരിക്കുന്നു. ഗുജറാത്ത്, രാജസ്ഥാൻ, മദ്ധ്യപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==== പശ്ചിമഘട്ടം ==== [[പ്രമാണം:Western-Ghats-Matheran.jpg|thumb|right| [[പശ്ചിമഘട്ടം]]- [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] മാത്തേറാനിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] {{Main|പശ്ചിമഘട്ടം}} ഡക്കാൺ പീഠഭൂമിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിനു]] സമാന്തരമായി കന്യാകുമാരിവരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന മലനിരകളാണ്‌ പശ്ചിമഘട്ടം അഥവാ സഹ്യാദ്രി. 1600 കിലോമീറ്റർ നീണ്ടു കിടക്കുന്നുണ്ടിത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന മലമ്പാതയാണ്‌ [[പാലക്കാട് ചുരം]]. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ലോകപ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളാണ് മൂന്നാർ, തേക്കടി, ഊട്ടി, കൊടൈക്കനാൽ എന്നിവ. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടിയായ [[ആനമുടി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലാണ്. ==== പൂർ‌വഘട്ടം ==== {{Main|പൂർവ്വഘട്ടം}} ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഒറീസ്സ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]], [[തമിഴ്‌നാട്]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഇടമുറിഞ്ഞും പംക്തികളായും പരന്നു കിടക്കുന്ന മലനിരകളാണിവ. === ചുരങ്ങൾ === പ്രധാന ചുരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്: * [[നാഥുലാ ചുരം]]- ഇന്ത്യയിലെ [[സിക്കിം|സിക്കിമിനേയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]]ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം. 1962- ൽ [[ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധം|ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധത്തെ]] തുടർന്ന് അടച്ച് ഈ ചുരം 2006 ജൂലൈ ഒന്നിന് വീണ്ടും തുറന്നു, * [[ഷിപ്കിലാ ചുരം]] – [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിനെയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം, * [[സോജിലാ ചുരം]] – ശ്രീനഗറിനെ ലഡാക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുവഴിയുള്ള പാത ദേശീയപാതയാണ്‌ (ദേ. പാ. 1 ഡി), *ലീപുലേഖ് - ഉത്തരാഖണ്ഡിനെ ടിബറ്റുമായി ബണ്ഡിപ്പിക്കുന്നു * [[ബനിഹൽ ചുരം]] – [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കാശ്മീരിനെ]] സിവാലിക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇത് പീർ പാജ്ഞാൽ പർ‌വത നിരകളിലാണ്‌, * [[ദിഫു ചുരം]] – ഇന്ത്യ – ചൈന- മ്യാന്മർ എന്നിവയൂടെ അതിർത്തിയിലാണിത്, * [[റൊഹ്താങ്ങ് ചുരം]] – കുളു താഴ്‌വരയെയും (ഹിമാചൽ) ലാഹുൽ-സ്പിതി താഴ്‌വരയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പെൻസിലാ ചുരം]] – ജമ്മുവിലെ [[ലഡാക്|ലഡാക്കിനേയും]] [[കാർഗിൽ|കാർഗിൽ ജില്ലയേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പേരിയ ചുരം]] – കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയെയും [[വയനാട്]] ജില്ലയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം * [[താമരശ്ശേരി ചുരം]]- കേരളത്തിലെ [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയേയും [[വയനാട്]] ജില്ലയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==== സമതലങ്ങൾ ==== ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാസമതലം, തീരസമതലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നീ നദികളുടേയും അവയൂടെ പോഷക നദികളൂടേയും സംഭാവനയാണ്‌ ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാ സമതലങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികമേഖലയാണിത്. നദികൾ വഹിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന എക്കൽ മണ്ണാണു ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടതക്ക് കാരണം. രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗം ഇന്ത്യയുടെ തീരത്തുള്ളതാണ്. രണ്ടു തീര സമതലങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. കിഴക്കുള്ളതും പടിഞ്ഞാറുള്ളതും. കടലിൽ ചേരുന്ന നദികളാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ വളക്കൂറിനുള്ള കാരണം. ==== നദികൾ ==== ഹിമാലയൻ നിരകളും പശ്ചിമഘട്ടവുമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ നദികളൂടെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങൾ. ഹിമാലയൻ നദികളിൽ പ്രധാനം [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നിവയും അവയുടെ പോഷക നദികളുമാണ്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്നവയിൽ [[നർമദ]], [[തപ്തി]], [[മഹാനദി]], [[ഗോദാവരീ നദി|ഗോദാവരി]], [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണ]], [[കാവേരി]], എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നത്. നിരവധി വൈദ്യുത, ജലസേചന പദ്ധതികളും വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും ഈ നദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ == {| class="infobox borderless" |+ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ (Official) |- ! ''' ദേശീയ പൈതൃക മൃഗം : [[ആന]]''' | |[[പ്രമാണം:Elephas maximus (Bandipur).jpg|പകരം=|50x50ബിന്ദു]] |- ! '''ദേശീയ പക്ഷി : [[മയിൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മരം : [[പേരാൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ പുഷ്പം : [[താമര]]''' | | [[പ്രമാണം:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മൃഗം : [[കടുവ]]''' | | [[പ്രമാണം:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ജലജീവി : [[ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ]]''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ഉരഗം : [[രാജവെമ്പാല]]''' | | [[Image:King-Cobra.jpg|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ ഫലം : [[മാങ്ങ]]''' | | [[പ്രമാണം:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ നദി : [[ഗംഗ]]''' | | [[പ്രമാണം:River Ganges.JPG|50px]] |- |} === ദേശീയ പതാക === {{Main|ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക}} കുങ്കുമം, വെള്ള, പച്ച എന്നീ നിറങ്ങളുള്ളതും 3:2 എന്ന അനുപാതത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതും കൃത്യം മദ്ധ്യഭാഗത്ത് 24 ആരക്കാലുകളുള്ള അശോക ചക്രം പതിപ്പിച്ചതുമായ പതാകയാണ് [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക]]. ആന്ധ്രാപ്രദേശുകാരനായ [[പിംഗലി വെങ്കയ്യ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ പതാക, 1947 [[ജൂലൈ 22]]-നു [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സമിതി]] അംഗീകരിച്ചു. ദേശീയപതാകയിലെ കുങ്കുമനിറം ധൈര്യത്തിനേയും ത്യാഗത്തിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വെള്ളനിറം സത്യം, സമാധാനം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. പച്ചനിറം അഭിവൃദ്ധിയും വിശ്വാസവും ഫലസമൃദ്ധിയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. [[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ]] സ്തൂപത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട ചക്രം കർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. കുങ്കുമനിറം മുകളിലും വെള്ളനിറം മധ്യ ഭാഗത്തും പച്ചനിറം താഴെയുമായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Taj Mahal (south view, 2006).jpg|thumb|300px|right| ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ലോകാത്ഭുത നിർമ്മിതി- താജ് മഹൽ]] === ദേശീയചിഹ്നം === [[പ്രമാണം:Sanchi2.jpg|thumb|200px|left|[[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ സ്തൂപം]]. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] പണികഴിപ്പിച്ചതാണിത്‌.]] സിംഹമുദ്രയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമുദ്ര. 1950 ജനുവരിയിലാണ് ഭരണഘടനാ സമിതി ഇതംഗീകരിച്ചത്. നാലുവശത്തേക്കും സിംഹങ്ങൾ തിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. സിംഹത്തിന്റെ തലയും രണ്ടുകാലുകളുമാണ് ഒരു ദിശയിലുള്ളത്. [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ച സ്തംഭത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട മുദ്രയായതിനാൽ അശോകമുദ്രയെന്നും, അശോകസ്തംഭം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അശോകസ്തംഭത്തിലുണ്ടായിരുന്നതിലുപരിയായി സിംഹത്തിനു താഴെയായി കാളയേയും കുതിരയേയും സിംഹമുദ്രയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ [[മുണ്ഡകോപനിഷത്|മുണ്ഡകോപനിഷതിലെ]] സത്യമേവ ജയതെ (സത്യം എപ്പോഴും ജയിക്കട്ടെ) എന്നവാക്യവും ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാള കഠിനാധ്വാനത്തേയും കുതിര മുന്നോട്ടുള്ള കുതിപ്പിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ദേശീയഗാനം === [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] രചിച്ച ''[[ജനഗണമന|ജനഗണമനയാണ്]]'' ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയഗാനം. 1950 [[ജനുവരി 24]]-നു ജനഗണമന ദേശീയഗാനമായി അംഗീകരിച്ചു. സംസ്കൃതത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട[[വന്ദേമാതരം]] എന്ന [[ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജി|ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ]] കൃതിയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗീതം. ദേശീയഗാനത്തിന്റെ കൂടെ തന്നെ ദേശീയഗീതത്തേയും അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[മുഹമ്മദ് ഇക്‌ബാൽ]] രചിച്ച [[സാരെ ജഹാൻ സെ അച്ഛാ]] എന്ന ഗാനത്തിനും ദേശീയഗാനത്തിന്റേയും ദേശീയഗീതത്തിന്റേയും തുല്യപരിഗണനയാണ് നൽകി വരുന്നത്. === ദേശീയജീവജാലങ്ങൾ === ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മൃഗം [[കടുവ|കടുവയാണ്]]. 1972-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമൃഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[മയിൽ|മയിലിനെ]] ദേശീയ പക്ഷിയായി 1964-ൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പുഷ്പം [[താമര|താമരയും]], ദേശീയ വൃക്ഷം [[പേരാൽ|പേരാലുമാണ്]]. ദേശീയ ഫലം [[മാങ്ങ|മാങ്ങയാണ്‌]], ദേശീയ ജലജീവിയായി 2009-ൽ [[സുസു]] എന്ന ശുദ്ധജല ഡോൾഫിനേയും തിരഞ്ഞെടുത്തുദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി 2010 ഇൽ ആന യെ തിരഞ്ഞെടുത്തു<ref name="hindu">{{cite news |author = Aarti Dhar |title = River dolphin is India’s national aquatic animal |url = http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |publisher = The Hindu |date = 5 ഒക്ടോബർ 2009 |accessdate = 11-10-2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2010-09-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100901082810/http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |url-status = dead }}</ref>. === ദേശീയ പഞ്ചാംഗം === ശകവർഷമാണ്‌ ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗം. 1957 മാർച്ച് 22 നാണ്‌ ശകവർഷത്തെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കിയത്. കുഷാന (കുശാന) രാജാവായിരുന്ന [[കനിഷ്കൻ|കനിഷ്കനാണ്‌]] ക്രി.വ. 78-ൽ ഈ പഞ്ചാംഗം (കലണ്ടർ) തുടങ്ങിയതെന്ന് കരുതുന്നു. ശകവർഷം തുടങ്ങി 1879 വർഷം കഴിഞ്ഞാണ്‌ ഇന്ത്യ അത് ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കുന്നത്. താഴെപ്പറയുന്ന ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ശകവർഷം ഔദ്യോഗിക കലണ്ടറായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ * [[ആകാശവാണി|ആകാശവാണിയുടെ]] വാർത്താപ്രക്ഷേപം * ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് പുറത്തിറക്കുന്ന കലണ്ടറുകൾ * പൊതുജനങ്ങൾക്കായുള്ള സർക്കാർ കുറിപ്പുകൾ ശകവർഷത്തിലെ ആദ്യമാസം ചൈത്രമാണ്. ചൈത്രമാസം ഒന്നാം തീയതി സാധാരണ വർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 22-നാണ് വരിക. അധിവർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 21 നും.<ref name="test1">{{cite book |title= മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് |publisher= മാതൃഭൂമി |year= 2012 | Reg.No= KERMAL/2011/39411 }}</ref> == ഭരണ സംവിധാനം == {{main|ഇന്ത്യൻ ഭരണസംവിധാനം}} ഒരു [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]], [[മതേതരത്വം|മതേതര]], [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌]] രാജ്യമായാണ്‌ ഭരണഘടന ഇന്ത്യയെ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്‌.<ref name="Dutt1998">{{cite journal |last=Dutt |first=Sagarika |year=1998 |title=Identities and the Indian state: An overview |url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1998_19_3/page/411 |journal=Third World Quarterly |volume=19 |issue=3 |pages=411–434 |doi=10.1080/01436599814325}} at p. 421.</ref> 1950 ജനുവരി 26-നാണ്‌ ഇതു നിലവിൽ വന്നത്.<ref name="Pylee2004 ">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India|year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=4|chapter=The Longest Constitutional Document|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA4&dq=India+longest+constitution&as_brr=0&sig=ZpqDCkfUoglOQx0XQ8HBpRWkRAk#PPA4,M1|accessdate=2007-10-31|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> [[നിയമനിർമ്മാണസഭ|നിയമനിർമ്മാണം]], [[ഗവൺമെന്റ്|ഭരണനിർവഹണം]], [[നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തട്ടുകളാണ്‌ ഭരണസംവിധാനം.<ref name="Wheare1964">{{cite book |last=Wheare |first=K.C. |title=Federal Government|url=https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7 | edition=4th| year=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=[https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7/page/28 28]}}</ref><ref name="dencentralisation">{{Cite book | last=Echeverri-Gent | first=John | contribution=Politics in India's Decentred Polity | editor1-last=Ayres | editor1-first=Alyssa | editor2-last=Oldenburg | editor2-first=Philip | title=Quickening the Pace of Change | series=India Briefing | place=London | publisher=M.E. Sharpe | year=2002 | isbn=076560812X | pp=19–53.}} at pp. 19–20; {{Cite journal | last=Sinha | first=Aseema | title=The Changing Political Economy of Federalism in India | journal=India Review |volume=3 |issue=1 | year=2004 | pp=25–63 | doi=10.1080/14736480490443085 | page=25}} at pp. 25–33.</ref> രാജ്യത്തിന്റെ തലവൻ [[രാഷ്ട്രപതി]](പ്രസിഡന്റ്‌)യാണ്‌.<ref name="Sharma1950">{{cite journal |last=Sharma |first=Ram |year=1950 |title=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |journal=Parliamentary Affairs |volume=4 |issue=1 |pages=116–126}}</ref> നേരിട്ടല്ലാതെയുള്ള ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref name="Election of President">{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05054.html|title=Election of President|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall be elected by the members of an electoral college.}}</ref> നൈയാമിക അധികാരങ്ങൾ മാത്രമേ രാഷ്ട്രപതിക്കുളളു. [[കരസേന|കര]]-[[നാവികസേന|നാവിക]]-[[വ്യോമസേന|വ്യോമ]] സേനകളുടെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫും രാഷ്ടപതിയാണ്‌. പാർലമെന്റിലെയും സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെയും]] അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇലക്ട്‌റൽ കോളജാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയേയും [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയേയും]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. അഞ്ചു വർഷമാണ്‌ ഇവരുടെ കാലാവധി.<ref name="Election of President"/><ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/112 112]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|title=Tenure of President's office|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall hold office for a term of five years from the date on which he enters upon his office.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174Vx3Hi?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|url-status=dead}}</ref> സർക്കാരിന്റെ തലവനായ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയിലാണ്‌]] ഒട്ടുമിക്ക അധികാരങ്ങളും കേന്ദ്രീകൃതമായിരിക്കുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/> പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം നേടുന്ന രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ മുന്നണിയുടെ നേതാവാണ്‌ പ്രധാനമന്ത്രിയാവുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|title=Appointment of Prime Minister and Council of Ministers|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The Prime Minister shall be appointed by the President and the other Ministers shall be appointed by the President on the advice of the Prime Minister.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174WN6a5?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|url-status=dead}}</ref> രാഷ്ട്രപതി, ഉപരാഷ്ട്രപതി, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ]] എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ്‌ ഭരണനിർവഹണ സംവിധാനം(എക്സിക്യുട്ടീവ്‌). {{ഭാരതീയ പ്രതീകങ്ങൾ}} രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുളള പാർലമെന്ററി സംവിധാനമാണ്‌ ഇന്ത്യയിൽ. നിയമനിർമ്മാണസഭയായ പാർലമെന്റിന്റെ ഉപരി മണ്ഡലത്തെ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയെന്നും]] അധോമണ്ഡലത്തെ [[ലോകസഭ|ലോക്‌സഭയെന്നും]] വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/127 127]}}</ref> രാജ്യ സഭയിലെ 250 അംഗങ്ങളെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടല്ല തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെ]] അംഗങ്ങൾ രൂപവത്കരിക്കുന്ന ഇലക്‌ ടറൽ കോളജാണ്‌ ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌.<ref name="Parliament">{{cite web |url = http://www.india.gov.in/outerwin.htm?id=http://parliamentofindia.gov.in/ |title = ''Our Parliament'' A brief description of the Indian Parliament |accessdate = 2007-06-16 |publisher = www.parliamentofindia.gov.in }}</ref><ref name="Parliament"/> അതേ സമയം 552 അംഗ ലോക്‌സഭയെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="Parliament"/> സർക്കാർ രൂപവത്കരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്കും വേദിയാകുന്നത്‌ ലോക്‌സഭയാണ്‌. 18 വയസ് പൂർത്തിയാക്കിയ പൗരന്മാർക്കെല്ലാം വോട്ടവകാശമുണ്ട്‌. സ്വതന്ത്ര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലേത്‌. ഇന്ത്യൻ ചീഫ്‌ ജസ്റ്റിസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌]] നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രം. സുപ്രീം കോടതി, 24 [[ഹൈക്കോടതി]]കൾ, നിരവധി മറ്റു കോടതികൾ എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നീതിന്യായവ്യവസ്ഥാ സ്ഥാപനങ്ങൾ.<ref name="Neuborne2003">{{cite journal |last=Neuborne |first=Burt |year=2003 |title=The Supreme Court of India |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=1 |issue=1 |pages=476–510 |doi=10.1093/icon/1.3.476}} at p. 478.</ref> പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളും മറ്റും നിർ‌വ്വചിക്കുന്നതും, സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളും ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്നു അപ്പീൽ പോയ കേസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌.<ref name="SCjurisdiction">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/new_s/juris.htm |title=Jurisdiction of the Supreme Court |accessdate=2007-10-21 |author=Supreme Court of India |publisher=National Informatics Centre}}</ref> നീതിനായവ്യവ്സ്ഥയിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ സർക്കാരിനും, ജനങ്ങൾക്കും കോടതിയെ സമീപിക്കാം.<ref name="Neuborne2003"/><ref name="Sripati1998">{{cite journal |last=Sripati |first=Vuayashri |year=1998 |title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950–2000) |journal=American University International Law Review |volume=14 |issue=2 |pages=413–496}} at pp. 423–424.</ref> ഭരണസം‌വിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പരിധി എന്ന നിലയിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് നീതിനിർ‌വ്വാഹ വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാന പങ്കുണ്ട്.<ref name="Pylee2004-2">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India |year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=314|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA314&lpg=PA314&dq=indian+supreme+court+is+interpreter+of+constitution&source=web&ots=EC_OWxDg86&sig=gjLfEY1UInjql72jBtO-VOgoeK4&output=html|accessdate=2007-11-02|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> == സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ == {{Infobox subdivision type | name = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും | alt_name = |map = {{India States and Territories Labelled Map}} }} '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" |- ! !സംസ്ഥാനം !തലസ്ഥാനം |- |1 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] | [[അമരാവതി]] |- |2 | [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഇറ്റാനഗർ]] |- |3 | [[അസം]] | [[ദിസ്പൂർ]] |- |4 | [[ബീഹാർ]] | [[പട്ന]] |- |5 | [[ഛത്തീസ്ഗഡ്]] | [[റായ്പൂർ]] |- |6 | [[ഗോവ]] | [[പനാജി]] |- |7 | [[ഗുജറാത്ത്]] | [[ഗാന്ധിനഗർ]] |- |8 | [[ഹരിയാന]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |9 | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഷിംല]] (വേനൽക്കാലം) , [[ധർമ്മശാല]] (ശീതകാലം) |- |10 | [[ജാർഖണ്ഡ്]] | [[റാഞ്ചി]] |- |11 | [[കർണാടക]] | [[ബാംഗ്ലൂർ]] |- |12 | [[കേരളം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] |- |13 | [[മധ്യപ്രദേശ്]] | [[ഭോപ്പാൽ]] |- |14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] (വേനൽക്കാലം) , [[നാഗ്പൂർ]] (ശീതകാലം) |- |15 | [[മണിപ്പൂർ]] | [[ഇംഫാൽ]] |- |16 | [[മേഘാലയ]] | [[ഷില്ലോങ്]] |- |17 | [[മിസോറാം]] | [[ഐസ്വാൾ]] |- |18 | [[നാഗാലാൻഡ്]] | [[കൊഹിമ]] , [[ദിമാപൂർ]] |- |19 | [[ഒഡീഷ]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] |- |20 | [[പഞ്ചാബ്]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] , [[ലുധിയാന]] |- |21 | [[രാജസ്ഥാൻ]] | [[ജയ്പൂർ]] |- |22 | [[സിക്കിം]] | [[ഗാങ്ടോക്ക്]] |- |23 | [[തമിഴ്നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] |- |24 | [[തെലങ്കാന]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] |- |25 | [[ത്രിപുര]] | [[അഗർത്തല]] |- |26 | [[ഉത്തർപ്രദേശ്]] | [[ലഖ്‌നൗ]] |- |27 | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | [[ഭരാരിസൈൻ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ഡെറാഡൂൺ]] (ശീതകാലം) |- |28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] |} '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" ! !കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം !തലസ്ഥാനം |- |1 |[[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] |[[പോർട്ട് ബ്ലെയർ]] |- |2 |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |3 |[[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]] |[[ദാമൻ]] |- |4 |[[ഡൽഹി]] |[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] |- |5 |[[ജമ്മു കാശ്മീർ]] |[[ശ്രീനഗർ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ജമ്മു]] (ശീതകാലം) |- |6 |[[ലഡാക്ക്]] |[[ലേ]] (വേനൽക്കാലം) , [[കാർഗിൽ]] (ശീതകാലം) |- |7 |[[ലക്ഷദ്വീപ്]] |[[കവരത്തി]] |- |8 |[[പുതുച്ചേരി]] |[[പുതുച്ചേരി]] |} <ol type="A"> <li> </ol> == രാഷ്ട്രീയം == <!-- [[ചിത്രം:Wagagae.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> [[പ്രമാണം:NorthBlock.jpg|thumb|left|alt=Large building on grassy grounds. A walkway with pedestrians and central reflecting pools leads to the arched entrance. The ground floor is red; the rest of the building is beige. A main cupola is atop the center of the building.|നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്,സെക്രട്ടറിയേറ്റ് ബിൽഡിംഗ്,ന്യൂ ഡൽഹി]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref name="largestdem1">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm |title = Country profile: India |accessdate = 2007-03-21 |date = 9 January 2007 |publisher = BBC }}</ref><ref name="largestdem2">{{cite web |url = http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title = World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day |accessdate = 2007-12-06 |work = [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]] |publisher = United Nations: [[Commission on Population and Development|Population Division]] }}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയതിനു ശേഷം മിക്കവാറും വർഷങ്ങൾ ഇന്ത്യ ഭരിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നയിച്ച ഗവൺ‌മെന്റ് ആയിരുന്നു<ref name="LOC PROFILE"/> ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർട്ടികളിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]][[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|)]] എന്നീ ദേശീയ പാർട്ടികളും മറ്റനേകം പ്രാദേശിക പാർട്ടികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. 1950-നും 1990-നും ഇടയിൽ രണ്ടു തവണയൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ തവണയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് അധികാരത്തിലെത്തി. 1977-നും 1980-നും ഇടയിൽ കോൺഗ്രസിന്‌ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിനു ശേഷം നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ജനതാപാർട്ടി|ജനതാപാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റാണ്‌ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. 1989-ൽ [[ജനതാദൾ]] നയിച്ച [[ദേശീയസഖ്യം|ദേശീയസഖ്യത്തിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് [[ഇടതുസഖ്യം|ഇടതു സഖ്യത്തിന്റെ]] പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലെത്തിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം മാത്രമേ ഭരിക്കാനായുള്ളൂ.<ref>{{cite book |last = Bhambhri |first = Chandra Prakash |title = Politics in India 1991–92 |publisher = Shipra Publications |year = 1992 |isbn = 978-8185402178 |pages = 118, 143 }}</ref> 1991-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഒരു പാർട്ടിക്കും ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു തൂക്കുമന്ത്രിസഭ രൂപവത്കരിച്ചു.[[പി.വി. നരസിംഹറാവു|പി.വി. നരസിംഹറാവുവിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ ഗവ‌ണ്മെന്റ് 5 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="PV">{{cite web |url = http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |title = Narasimha Rao passes away |publisher = [[The Hindu]] |accessdate = 2008-11-02 |archive-date = 2004-12-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041230182813/http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |url-status = dead }}</ref> <!-- [[ചിത്രം:Wagagate.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> 1996–1998 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറൽ ഗവൺ‌മെന്റ് രംഗത്ത് ചെറു കാലയളവ് മാത്രം ഭരിച്ചിരുന്ന ഗവൺ‌മെന്റുകൾ കാരണം നിരവധി പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥകൾ ഉണ്ടായി. ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ഗവൺ‌മെന്റ് 1996-ൽ നിലവിൽ വന്നു. തുടർന്ന് കോൺ‌ഗ്രസും, ബിജെപിയും ഒഴിച്ചുള്ള കക്ഷികൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ദേശീയ ഐക്യ സഖ്യം എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണിയുണ്ടാക്കുകയും അവർ ഭരണം കയ്യാളുകയും ചെയ്തു. 1998-ൽ ബിജെപിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണി രൂപവത്കരിക്കുകയും അവർ ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായി 5 വർഷം ഭരണം കയ്യാളിയ കോൺഗ്രസ്സിതര ഗവൺ‌മെന്റാണിത്.<ref>{{cite web |url = http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |title = The effective space of party competition |author = Patrick Dunleavy, Rekha Diwakar, Christopher Dunleavy |publisher = [[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]] |accessdate = 2007-10-01 |format = PDF |archive-date = 2011-08-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/6174YIWlu?url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |url-status = dead }}</ref> 2004-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] കൂടുതൽ സീറ്റുകളിൽ വിജയിക്കുകയും ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ഇടതു പക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ്‌ ഈ സഖ്യം അധികാരത്തിലേറിയത്. ബിജെപിയായിരുന്നു പ്രധാന പ്രതിപക്ഷം. 2009-ൽ നടന്ന [[2009-ലെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ്|പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. ഈ ലോകസഭയിലെ ഇടതു അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം മുൻപുള്ളതിനേക്കാൾ ചുരുങ്ങി.<ref>{{cite book |last = Hermann |first = Kulke |coauthors = Dietmar Rothermund |title = A History of India |publisher = Routledge |year = 2004 |isbn = 978-0415329194 |page = 384 }}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനു]] ശേഷം അഞ്ചു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വീണ്ടും [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയാകുന്ന]] വ്യക്തിയായി [[മൻ‌മോഹൻ സിംഗ്]] മാറി.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|title=Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy|date=2009 May 16|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=2009-06-13}}</ref> 2014-ലെ പതിനാറാം ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ബി.ജെ.പി]] നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യം മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം നേടി പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. പതിനാറാം ലോക്സഭയിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 282 സീറ്റുകൾ നേടി [[ബി.ജെ.പി]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായപ്പോൾ ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി 44 സീറ്റുകളിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ടു.<ref>https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/bjp-narendra-modi-lok-sabha-elections-1526140-2019-05-16</ref> 2019-ലെ പതിനേഴ്(2019), പതിനെട്ട്(2024) ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബി.ജെ.പി നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് നിലവിലെ ലോക്സഭയിൽ [[നരേന്ദ്ര മോദി]] [[പ്രധാനമന്ത്രി]]യായി തുടരുന്നു.<ref>https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-results-2019-bjp-s-win-margins-rose-in-2019/story-0jSvnmNzoA13xuTilmXqWP.html</ref> == ജനങ്ങൾ == {{main|ഇന്ത്യയിലെ ജനവംശങ്ങൾ}} == കൃഷി == ഇന്ത്യയിലെ കാർഷികവിളകൾ പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണ്‌. [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ഗോതമ്പ്]] കൃഷി ചെയ്യുമ്പോൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലും തീരദേശങ്ങളിലും [[അരി|അരിയാണ്‌]] പ്രധാനകൃഷി. ഭക്ഷ്യവിളയായി [[ചാമ|ചാമയും]] നാണ്യവിളയായി [[പരുത്തി|പരുത്തിയും]] എണ്ണക്കുരുവായി [[നിലക്കടല|നിലക്കടലയുമാണ്‌]] മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ജോവർ]], [[ബജ്ര]] എന്നിങ്ങനെ ചാമയുടെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങളാണ്‌ പ്രധാനമായും ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ഡെക്കാൻ]] മേഖലയിലാണ്‌ [[ജോവർ]] കൂടുതലായും കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് വിളയുന്നതിന്‌ നാലുമാസം മാത്രമേ എടുക്കുകയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് ഇടവിളയായി പരുത്തികൃഷി ചെയ്യുന്നു. ജോവറിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കടുത്ത ചാമയുടെ വകഭേദമാണ്‌ [[ബജ്ര]] അഥവാ പേൾ മില്ലറ്റ് (ഇംഗ്ലീഷ്: Pearl Millet). വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വിളയാണിത്. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിൽ]] പ്രത്യേകിച്ച് [[ഥാർ മരുഭൂമി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വർഷത്തിൽ 90 സെന്റീമീറ്ററിലധികം മഴ ലഭിക്കുന്നയിടങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിന്‌ ഇത് യോഗ്യമല്ല. ദക്ഷിണമൈസൂരിലെ [[ലാറ്ററൈറ്റ്]], [[ഗ്രാനൈറ്റ്]] മണ്ണിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരിനം ചാമയാണ്‌ [[റാഗി]]. [[മൺസൂൺ|മൺസൂണിനെ]] ആശ്രയിച്ചോ ജലസേചനം നൽകിയോ ആണ്‌ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്<ref name=rockliff2>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=2-CENTRAL INDIA|pages=67|url=}}</ref>‌. == വാണിജ്യം == അതിപുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇന്ത്യ വാണിജ്യത്തിനു പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. [[മസ്ലിൻ|മസ്ലിനും]] [[ഇൻഡിഗോ|ഇൻഡിഗോയും]] ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുരാതന [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തുകാർ]] ഇറക്കുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[ഫറവോ]] [[റാംസസ് രണ്ടാമൻ]] [[ഗംഗ]] വരെ എത്തിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. ഈജിപ്തിൽ [[മമ്മി|മമ്മിവൽക്കരണത്തിനായി]] ഇന്ത്യയിൽനിന്നുള്ള [[സുഗന്ധദ്രവ്യം|സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാണ്]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. == സാമ്പത്തികരംഗം == [[പ്രമാണം:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|alt=View from ground of a modern 30-story building.|[[ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്]] [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയതും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഓഹരി വ്യാപാര കേന്ദ്രമാണ്.]] ഏതൊരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിലും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച. 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് നയങ്ങൾ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ഇതു കാരണം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗം കൂടുതലായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ, അഴിമതി, പതുക്കെയുള്ള വികസനം, വ്യവസായ വിരുദ്ധത, ലൈസൻസ് രാജ് തുടങ്ങിയ രീതികളിലേക്ക് തളക്കപ്പെട്ടു<ref name="makar">{{cite book|title=An American's Guide to Doing Business in India|url=https://archive.org/details/americansguideto0000maka|author=Eugene M. Makar|year=2007}}</ref><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential">{{cite web|url=http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|title=India’s Rising Growth Potential|publisher=Goldman Sachs|year=2007|access-date=2009-08-18|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724120152/http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|url-status=dead}}</ref> . 1991 മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ വിപണി അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങി<ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|title=Economic survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[OECD]]|access-date=2009-08-18|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053357/http://www.oecd.org/economy/surveys/39452196.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="astaire">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|title=The India Report|publisher=Astaire Research|access-date=2009-08-18|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|url-status=dead}}</ref>. 1991-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഉദാരീകരണത്തിന്റെ ഫലമായി ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ മുഖ്യ വരുമാനങ്ങളിലൊന്നായി വിദേശ വ്യാപാരത്തിലൂടെയുള്ള വരുമാനവും, വിദേശ നിക്ഷേപവും മാറി.<ref name="India's Open-Economy Policy">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=A_5ekf5jpgUC|title = India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|author = Jalal Alamgir|publisher = [[Routledge]]}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ടു ദശകങ്ങളായുള്ള 5.8% എന്ന ശരാശരി ജി.ഡി.പി-യോടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവുമധികം വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ മാറി<ref>{{cite web|url=http://www.tni.org/detail_page.phtml?page=archives_vanaik_growth|title=The Puzzle of India's Growth|work[[The Telegraph]]|date=2006-06-26|accessdate=2008-09-15}}</ref>. ലോകത്തിലെ തന്നെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം ഇന്ത്യക്കാണ്‌. ഏതാണ്ട് 516.3 മില്യൺ വരുമിത്. ജി. ഡി. പിയുടെ 28% കാർഷികരംഗത്തു നിന്നുമാണ്‌ ലഭിക്കുന്നത്. സർ‌വ്വീസ്, വ്യവസായ രംഗങ്ങൾ യഥാക്രമം 54%, 18% ജി. ഡി. പി. നേടിത്തരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കാർഷിക ഇനങ്ങൾ അരി, ഗോതമ്പ്, എണ്ണധാന്യങ്ങൾ, പരുത്തി, ചായ, കരിമ്പ്, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, പശു വളർത്തൽ, ആടു വളർത്തൽ, കോഴി വളർത്തൽ, മത്സ്യക്കൃഷി എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളിൽ വസ്ത്രനിർമ്മാണം, രാസപദാർത്ഥനിർമ്മാണം, ഭക്ഷണ സംസ്കരണം, സ്റ്റീൽ, യാത്രാസാമഗ്രികളുടെ നിർമ്മാണം, സിമന്റ്, ഖനനം, പെട്രോളിയം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE">{{cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 2007-06-24 |publisher = [[Library of Congress]] – [[Federal Research Division]] |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരിവ്യാപാരം താരതമ്യേന ഭേദപ്പെട്ട നിലയിലുള്ള, 1985-ലെ 6% എന്ന നിലയിൽ നിന്ന്, ജി.ഡി.പി.യുടെ 24% എന്ന നിലയിലേക്ക് 2006-ൽ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="oecd"/> 2008-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരി വ്യാപാരം ലോക ഓഹരി വ്യാപാരത്തിന്റെ 1.68 % ആയിത്തീർന്നു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/Business/India-Business/Exporters-get-wider-market-reach/articleshow/4942892.cms Exporters get wider market reach]</ref> ഇന്ത്യയിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന പ്രധാന വസ്തുക്കളിൽ പെട്രോളിയം ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, വസ്ത്രനിർമ്മാണ ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, ജ്വല്ലറി വസ്തുക്കൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് ഉപകരണങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ്, തുകൽ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> ക്രൂഡ് ഓയിൽ, യന്ത്രങ്ങൾ, ജെംസ്, വളങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ് എന്നിവ പ്രധാനമായും ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഉല്പ്പന്നങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> [[പ്രമാണം:Nano.jpg|thumb|left|[[ടാറ്റ നാനോ]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ കാർ <ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE52M2PA20090323|title=The Nano, world's cheapest car, to hit Indian roads|date=2009 March 23|publisher=Reuters|accessdate=2009-08-27}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ കാർ കയറ്റുമതി കഴിഞ്ഞ 5 വർഷം കൊണ്ട് അഞ്ചു മടങ്ങ് വർദ്ധിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|title=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|date=2008 October 6|publisher=Wall Street Journal|accessdate=2009-08-27}}</ref>]] 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സ്വാധീനമുള്ള സാമ്പത്തിക നയമായിരുന്നു സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.. ലൈസൻസ് രാജ്, പൊതു അവകാശങ്ങൾ, അഴിമതി, വികസനത്തിലെ ത്വരിതയില്ലായ്മ എന്നീ കാരണങ്ങളാൽ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങി.<ref name="makar"/><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential"/> 1991-ൽ രാജ്യത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി രാജ്യം കമ്പോളാടിസ്ഥിതിയിലുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി.<ref name="oecd"/><ref name="astaire"/> രാജ്യത്തെ സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകുന്നതിനു പോലും പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ 1991-ൽ തുടങ്ങിയ ഉദാരവൽക്കരണം വിദേശവ്യാപാരം, വിദേശ നിക്ഷേപം എന്നിവ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തിപ്പോരുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ഉപാധികളായി സ്വീകരിച്ചു.<ref name="India's Open-Economy Policy"/> 2000-മാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് 7.5 ശതമാനമായി.<ref name="oecd"/>. ഇക്കാലയളവിൽ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒരു മണിക്കൂറിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പണം ഇരട്ടിയായി<ref>[http://www.csmonitor.com/Money/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move Make way, world. India is on the move.], ''[[Christian Science Monitor]]'']</ref>. ഇന്ത്യയുടെവളർച്ച കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകമായി വളർച്ചയുടെ പാതയിലാണെങ്കിലും ദാരിദ്ര്യം പാടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾക്കായിട്ടില്ല. പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള (3 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള) കുട്ടികൾ (2007-ൽ 46%) മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിലേക്കാളുമധികം ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref>{{Cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |accessdate=2009 May 7 |title=Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success |date=2006 May 29 |work=World Bank }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |accessdate=2009 May 8 |title=Indian children suffer more malnutrition than in Ethiopia |first=Jeremy |last=Page |date=2007 February 22 |newspaper=The Times |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525084959/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |url-status=dead }}</ref> ലോകബാങ്കിന്റെ അന്തർദേശീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർ‌വ്വചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു കീഴിലുള്ള തുകയായ (ഒരു ദിവസത്തേക്ക് 1.25 ഡോളർ) എന്ന തോതിൽ വേതനം പറ്റുന്നവരുടെ ശതമാനം 1981-ലെ 60% എന്ന നിലയിൽ നിന്നു 2005-ൽ 42 % ആയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=New Global Poverty Estimates&nbsp;— What it means for India |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506043711/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യ ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ പോഷണക്കുറവുകാരണമുള്ള വിളർച്ച ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും, പകുതിയിലേറെ കുട്ടികളും ശരാശരി തൂക്കത്തിനു താഴെയാണ്‌. ലോകത്തെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഇത് അധികമാണ്‌. സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലേതിന്റെ ഇരട്ടിയിലധികമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ തൂക്കക്കുറവുള്ള കുട്ടികളുടെ എണ്ണം.<ref name="underweight">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |title=India: Undernourished Children: A Call for Reform and Action |work=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |url-status=dead }}</ref> 2007-ൽ [[ഗോൾഡ്‌മാൻ സാക്സ്]] ''2007 മുതൽ 2020 വരെ'' എന്ന പേരിൽനടത്തിയ ഒരു പഠനപ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ ജി.ഡി.പി മൂന്നുമടങ്ങിലധികമാകുമെന്ന് പ്രവചിക്കുന്നു. അതുപോലെ 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയുടെ ജി. ഡി. പി അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്കൾ അധികമാകുമെന്നും പ്രവചിക്കുന്നു. പക്ഷെ ഇന്ത്യ താഴ്ന്ന വരുമാനം ലഭിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഏതാനും ദശകങ്ങൾ കൂടെ തുടരുമെന്നും ഈ പഠനം പ്രവചിക്കുന്നുണ്ട്".<ref name="potential"/> ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികരംഗം ഏതാനും ദശകങ്ങളായി വളരെ വലിയ മാറ്റം കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യ വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള വളർച്ച മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലേതിനാക്കാൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായി തുടരുന്നു.<ref name="World bank 2006">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |title="Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success" |publisher=[[World Bank]] |year=2006 |accessdate=2007-04-28 |format=PDF }}</ref> ലോകബാങ്ക് ഇന്ത്യക്കായി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാറ്റം, തൊഴിൽ നിയമങ്ങളുടെ സമൂലമാറ്റം, എച്ച്. ഐ. വി/എയ്ഡ്സ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ തടയിടൽ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നു.<ref name="wboverview">{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=India Country Overview 2008 |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html |url-status=dead }}</ref> == കായികം == [[File:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb| 1936 ബെർലിൻ ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ [[ഹോക്കി]] ടീം - ക്യാപ്റ്റൻ ധ്യാൻചന്ദ് (നിൽക്കുന്നവരിൽ ഇടത്ത് നിന്നും രണ്ടാമത്) ]] [[പ്രമാണം:IPL T20 Chennai vs Kolkata.JPG|thumb|alt=Cricketers in a game in front of nearly-full stands.|2008ൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് :ചെന്നൈ സൂപ്പർകിംഗ്സും കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സും തമ്മിലുള്ള റ്റ്വന്റി20 ക്രിക്കറ്റ് മത്സരം]] ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കായിക ഇനം [[ഹോക്കി|ഹോക്കിയാണ്‌]]. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷനാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഹോക്കി നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീം 1975-ലെ പുരുഷന്മാരുടെ ഹോക്കി ലോകകപ്പു ജേതാക്കളായിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സിൽ]] 8 സ്വർണ്ണമെഡലുകളും ഒരു വെള്ളിയും 2 വെങ്കലമെഡലുകളും ഹോക്കിയിലൂടെ ഇന്ത്യ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ത്യയിലെ ജനപ്രിയ കായിക ഇനം [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റാണ്‌]]. [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] 1983-ലെയും 2011-ലെയും ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പും, 2007-ലെ ഐ.സി.സി. വേൾഡ് ട്വന്റി 20-യും നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ 2002-ലെ ഐ.സി.സി. ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി ശ്രീലങ്കയുമായി പങ്കു വെക്കുകയും 2013ൽ ഇംഗ്ളണ്ടിൽ വച്ചു നടന്ന ചാംമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി മൽസരത്തിൽ ജേതാക്കളുമായി. [[ബി.സി.സി.ഐ.|ബിസിസിഐ]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തുന്നത്. ബി.സി.സി.ഐ. [[രഞ്ജി ട്രോഫി]], [[ദുലീപ് ട്രോഫി]], [[ദിയോദർ ട്രോഫി]], [[ഇറാനി ട്രോഫി]], [[ചാലഞ്ചർ സീരീസ്]] തുടങ്ങിയ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് കായിക മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഇതു കൂടാതെ [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]], [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ലീഗ്]] എന്നീ [[ട്വന്റി 20]] ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. [[ഇന്ത്യൻ ഡേവിസ കപ്പ് ടീം]] നേടിയ വിജയങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ടെന്നീസിനും പ്രചാരം ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. [[ഫുട്‌ബോൾ|ഫുട്ബോൾ]] ഇന്ത്യയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഗോവ]], [[കേരളം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു കായിക ഇനമാണ്‌.<ref name = Soccer>{{Harvnb|Majumdar|Bandyopadhyay|2006|pp=1–5.}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷൻ കപ്പ് നിരവധി തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[ചെസ്സ്]] എന്ന കായിക വിനോദം പിറവിയെടുത്തത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌. നിരവധി ഗ്രാൻഡ് മാസ്റ്റർമാർ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ചെസ്സും പ്രചാരത്തിലായിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Anand crowned World champion">{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|title= Anand crowned World champion|date=2008-10-29|publisher=Rediff|accessdate=2008-10-29}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ തനതായ കായിക ഇനങ്ങളായ [[കബഡി]], [[ഖൊ ഖൊ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങൾ രാജ്യത്തെങ്ങും കളിക്കാറുണ്ട്.പ്രാചീന കായിക ഇനങ്ങളായ [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[വർമ്മ കലൈ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[അർജുന അവാർഡ്]], [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ കായികരംഗത്തു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതികൾ. കായികരംഗത്തു പരിശീലനം നൽകുന്നവർക്കു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതി [[ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരം|ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരവുമാണ്‌]]. [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1951|1951]], [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1982|1982]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഏഷ്യാഡ്|ഏഷ്യാഡുകൾക്കും]], [[1987-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1987]], [[1996-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1996]], [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2011|2011-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പുകൾക്കും]] [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് 2010|2010-ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിനും]] ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഇതു കൂടി കാണുക == * [[കവാടം:ഇന്ത്യ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും തലസ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikiquote}} {{Commons+cat|India|India}} {{Authority control}} {{Indian Presidents}} {{Prime India}} {{ഏഷ്യ}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ| ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോമൺവെൽത്ത് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-15 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] mblfadtqkpv9pvwy5f12wkc8wr7ahh2 4648051 4648050 2026-07-16T16:20:46Z Quinlan83 147074 [[Special:Contributions/~2026-40036-56|~2026-40036-56]] ([[User talk:~2026-40036-56|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:~2026-19645-84|~2026-19645-84]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ് 4610816 wikitext text/x-wiki {{about|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയെ (ഇന്ത്യയെ) പറ്റിയുള്ളതാണ്}} {{update|date=2021 ഓഗസ്റ്റ്}} {{prettyurl|india}} {{Infobox country | conventional_long_name = ഭാരത ഗണതന്ത്രം | native_name = Republic of India<ref> {{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1143621|title=ഇന്ത്യയെന്ന പേര് നൽകിയത് ബ്രിട്ടീഷുകാരല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ പേരിനെ ചൊല്ലിയുള്ള വിവാദത്തിൽ അറിയേണ്ട ചില സുപ്രധാന കാര്യങ്ങൾ|access-date=2023-09-07|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}</ref><br/>{{smaller|([[ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലെ ഇന്ത്യയുടെ പേരുകൾ|മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ കാണുക]])}} | image_flag = Flag of India.svg | alt_flag = Horizontal tricolor flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes. | flag_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക|ദേശീയ പതാക]] | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | alt_coat = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: "सत्यमेव जयते". | symbol_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നം|ദേശീയ ചിഹ്നം]] | other_symbol = "[[വന്ദേ മാതരം]]" ''<br />{{small|"അമ്മേ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it."{{sfn|Constituent Assembly of India|1950}}<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:--><ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File: Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</div> | other_symbol_type = ദേശീയ ഗീതം: | national_motto = "[[സത്യമേവ ജയതേ]]"<ref>https://www.india.gov.in/india-glance/national-symbols</ref>| | national_anthem = {{native phrase|bn|"[[ജന ഗണ മന]]"|italics=off|paren=omit}}<ref name="india.gov.in">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |accessdate=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archivedate=4 February 2017 }}</ref><ref name="tatsama">{{cite news |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |accessdate=7 June 2019 |publisher=News18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archivedate=17 April 2019}}</ref><br />{{small|"സർവ്വ ജനങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെ അധിപനും , നായകനുമായവനെ , ഭാരതത്തിന്റെ ഭാഗ്യം വിധാനം ചെയ്യുന്നവനെ , അവിടുന്ന് ജയിച്ചാലും"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}<ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]}}</div> | languages_type = ദേശീയഭാഷ | languages = ഇന്ത്യയ്ക്ക് ദേശീയഭാഷ ഇല്ല.<ref name="Times News Network" /><ref name="NoneNtl" /><ref name="Press Trust of India" /> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. | map_caption = {{Legend|#336830|ഇന്ത്യ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രദേശം}}{{Legend|#61E760|[[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ|ഇന്ത്യ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നതും എന്നാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തതുമായ പ്രദേശങ്ങൾ]]}} | capital = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{ubl|[[മുംബൈ]]|{{coord|18|58|30|N|72|49|33|E}}}} | official_languages = {{hlist |[[ഹിന്ദി]]|[[ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]{{efn|According to [[Part XVII of the Constitution of India]], [[Standard Hindi|Hindi]] in the [[Devanagari]] script is the [[official language]] of the Union, along with [[Indian English|English]] as an additional official language.{{sfn|Ministry of Home Affairs 1960}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |accessdate=23 August 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830064815/http://india.gov.in/india-glance/profile |archivedate=30 August 2013 }}</ref> [[States and union territories of India|States and union territories]] can have a different official language of their own other than Hindi or English.}}<ref>{{Cite web |url=http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU%3d |title=Constitutional Provisions – Official Language Related Part-17 of the Constitution of India |lang=hi |website=[[National Informatics Centre]] |accessdate=1 December 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108170457/http://www.rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU= |archivedate=8 November 2016 |df= }}</ref>}} | regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = [[Languages with official status in India#State level|State level]] and<br />[[Languages with official status in India#Eighth Schedule to the Constitution|Eighth Schedule]]<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate=8 July 2016 }}</ref> | {{hlist | [[ആസ്സാമീസ്]] | [[ഉർദു]] | [[ഒഡിയ]] | [[കന്നഡ]] | [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] | [[കൊക്‌ബൊറോക് ഭാഷ|കൊക്‌ബൊറോക്]] | [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] | [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]] | [[തമിഴ്]] | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[ദോഗ്രി]] | [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] | [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]] | [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] | [[ബോഡോ]] | [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മണിപ്പൂരി]] | [[മലയാളം]] | [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]] | [[മിസോ ഭാഷ|മിസോ]] | [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] | [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] | [[സംസ്കൃതം]] | [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] | [[ഹിന്ദി]] }} }} | demonym = ഇന്ത്യക്കാരൻ , ഭാരതീയൻ | membership = [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]], [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന]], [[ബ്രിക്‌സ്‌]], [[പ്രാദേശിക സഹകരണത്തിനുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യൻ സംഘടന|SAARC]], [[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]], [[G8+5]], [[ജി - 20]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] | government_type = [[ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറലിസം|ഫെഡറൽ]] [[പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം|പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ ഭരണം]] | leader_title1 = [[രാഷ്ട്രപതി]] | leader_name1 = [[ദ്രൗപദി മുർമു]] | leader_title2 = [[ഉപരാഷ്ട്രപതി (ഇന്ത്യ)|ഉപരാഷ്ട്രപതി]] | leader_name2 = സി.പി.രാധാകൃഷ്ണൻ | leader_title3 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | leader_name3 = {{#statements:P6|from=Q668}} | leader_title4 = [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|പരമോന്നത നീതിപീഠത്തിന്റെ മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ]] | leader_name4 = [[സഞ്ജീവ് ഖന്ന]] | leader_title5 = [[ലോക്‌സഭ സ്പീക്കർ]] | leader_name5 = [[ഓം ബിർള]] | legislature = [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] | upper_house = [[രാജ്യസഭ]] | lower_house = [[ലോക്‌സഭ]] | sovereignty_type = [[Indian independence movement|സ്വാതന്ത്ര്യം]] | sovereignty_note = ലഭിച്ചത് [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡ]]ത്തിൽ നിന്ന് | established_event1 = [[Dominion of India|ഡോമീനിയൻ പദവി]] | established_date1 = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 | established_event2 = [[റിപ്പബ്ലിക്]] | established_date2 = 26 ജനുവരി 1950 | area_km2 = 3,287,263<ref name="india.gov.in2" /> | area_footnote = {{efn|"ചില അതിർത്തികൾ തർക്കമുള്ളതിനാൽ രാജ്യത്തിന്റെ കൃത്യമായ വലിപ്പം ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു {{convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}}, ആകെ ഭൂപ്രദേശം {{convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; ഐക്രാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} കൂടാതെ മൊത്തം ഭൂവിസ്തൃതി {{convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}." {{harv|Library of Congress|2004}}.}} | area_rank = 7-ാം സ്ഥാനം | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = {{increase}}{{UN Population|India}}{{UN Population|ref}} | population_census = 1,210,854,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archivedate=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archivedate=30 April 2016}}</ref> | population_estimate_year = {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 31-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP = {{increase}} $11.468&nbsp;trillion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=9 April 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 3-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $8,484<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 119th | GDP_nominal = {{increase}} $2.972&nbsp;trillion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,199<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 142nd | Gini = 33.9 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|accessdate=14 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|archivedate=10 June 2010}}</ref> | Gini_rank = 79th | HDI = 0.640 <!--number only--> | HDI_year = 2017 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|130}} | currency = [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] ([[ഇന്ത്യൻ രൂപ ചിഹ്നം|₹]]) | currency_code = INR | time_zone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = {{nowrap|dd-mm-yyyy}} | drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Left-hand traffic|ഇടത്]] | calling_code = [[Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] ([[.in#Internationalized domain names and country codes|others]]) | englishmotto = "സത്യം മാത്രം ജയിക്കുന്നു"{{lower|0.2em|{{sfn|National Informatics Centre|2005}}}} | religion = {{ubl | 79.8% [[Hinduism in India|ഹിന്ദുമതം]] | 14.2% [[ഇസ്ലാം]] | 2.3% [[ക്രിസ്തുമതം]] | 1.7% [[സിഖ് മതം]] | 0.7% [[History of Buddhism in India|ബുദ്ധമതം]] | 0.4% [[ജൈനമതം]] | 0.9% മറ്റുള്ളവ{{efn|name=remaining religions}}<ref name="Census2011religion" /> }} ''കാണുക [[ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങൾ]]'' | official_website = <!-- do not add www.gov.in – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, "do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | today = }} [[ദക്ഷിണേഷ്യ]]യിലെ ഒരു [[രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക|രാജ്യമാണ്]] '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''ഭാരതം''' . [[ന്യൂഡൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയാണ്‌]] തലസ്ഥാനം . ലോകത്തിലെ ഏഴാമത്തെ വലിയ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തീർണം 3.28 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്ററാണ് . ലോകത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ 2.4 ശതമാനമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത് . ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാംസ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കാണ് . കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം കൂടിയാണ് ഇന്ത്യ . [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ അതിരായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതിന്റെ രണ്ടു ശാഖകളാണ് പടിഞ്ഞാറുള്ള [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] കിഴക്കുള്ള [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലും]] . ഇന്ത്യയുടെ തീരദൈർഘ്യം {{km to mi|7517|abbrev=yes|precision=0}}<ref name=sanilkumar>{{cite journal |last=Kumar |first=V. Sanil |coauthors=K. C. Pathak, P. Pednekar, N. S. N. Raju |title=Coastal processes along the Indian coastline |journal=Current Science |volume=91 |issue=4 |year=2006 |pages=530–536 |format=PDF |url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf}}</ref> ആണ് .ഇന്ത്യ [[പാകിസ്താൻ]],[[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[ബംഗ്ളാദേശ്‌]], [[മ്യാന്മർ]], [[ചൈന]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]] എന്നീ ഏഴു രാജ്യങ്ങളുമായി കരാതിർത്തി പങ്കിടുന്നു . ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ ദ്വീപുകളാണ് [[ശ്രീലങ്ക]] , [[മാലദ്വീപ്]] എന്നിവ. [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരഭൂമിയായ]] ഇവിടം പല വിശാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിരുന്നു. ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന പല വാണിജ്യപാതകളും ഇതുവഴിയുണ്ടായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം]] അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം അതിന്റെ വാണിജ്യ സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിനു പ്രശസ്തമാണ്‌.<ref>Oldenburg, Phillip. 2007. "India: History," [http://encarta.msn.com/ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }}© 1997–2007 Microsoft Corporation.</ref> ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാലു മതങ്ങൾ – [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം ( സനാതന ധർമ്മം)]], [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], [[സിഖ് മതം|സിഖ്മതം]] എന്നിവ – ഇവിടെയാണ്‌ ജന്മമെടുത്തത്. കൂടാതെ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇവിടെയെത്തിയ [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്‌ലാം മതം,]] [[യഹൂദമതം|ജൂതമതം]], [[ക്രിസ്തുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവൈവിധ്യത്തിന്‌ ആഴമേകി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ക്രമേണ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ഇന്ത്യയെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായി കയ്യടക്കി. തുടർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യ സമരങ്ങളുടെ ഫലമായി [[1947]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15|ഓഗസ്റ്റ് 15നു]] ബ്രിട്ടീഷ്‌ കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന്‌ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. ഇന്ത്യയിൽ [[നാട്ടുഭാഷ|നാട്ടുഭാഷകൾ]] ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. 22 ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയും]] [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷുമാണ്]]<ref>http://india.gov.in/knowindia/official_language.php</ref>. [[2001-ലെ കാനേഷുമാരി (കേരളം)|2011-ലെ സ്ഥിതി വിവരക്കണക്കുകൾ]] പ്രകാരം, 138 കോടിയിലധികമാണ്‌ ജനസംഖ്യ. 42 ശതമാനം ജനങ്ങളും [[കൃഷി|കൃഷിയെ]] ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്‌<ref>http://www.thehindubusinessline.com/2006/04/25/stories/2006042500101100.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-12 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003064255/http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |url-status=dead }}</ref>.2024 ൽ ലോകത്തെ അഞ്ചാമത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് ഇന്ത്യ. == നിരുക്തം == === ഭാരതം === അതിപുരാതന കാലത്ത് ഈ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ [[ചക്രവർത്തി ഭരതൻ|ഭരതൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു [[ചക്രവർത്തി]] ഭരിച്ചിരുന്നു എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ദിവോദാസൻ എന്ന രാജാവിന്റെ പൂർവികൻ ആയ ഒരു ഗോത്ര തലവൻ ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം 1500 ബിസിയിൽ ഗാന്ധാര ദേശത്ത് ആയിരുന്നു. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിന്റെ]] ആദ്യപർവത്തിൽ ഭരതചക്രവർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശമുണ്ട്. ഭരതരാജാവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഭാരതം എന്ന പേര് ഉടലെടുത്തത്.<ref name="ReferenceA">എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ; ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്, കോഴിക്കോട്. 1997.</ref> [[ശകുന്തള|ശകുന്തളയുടെ]]യും [[ദുഷ്യന്തൻ|ദുഷ്യന്തന്റെ]]യും പുത്രനായിരുന്നു ഈ ഭരതൻ എന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.<ref name=bharatheeyatha>{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 15-16|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}</ref> [[വിഷ്ണുപുരാണം]] ഭാരതവർഷത്തെ ഇപ്രകാരം വർണ്ണിക്കുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center; border;1px" !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ) !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (മലയാളം ലിപിയിൽ) !മലയാള പരിഭാഷ |- |उत्तरं यत्समुद्रस्य<br /> हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।<br />वर्षं तद् भारतं नाम <br /> भारती यत्र संततिः ॥ |ഉത്തരം യത് സമുദ്രസ്യ<br /> ഹിമാദ്രൈശ്ചൈവ ദക്ഷിണം<br />വർഷം തദ് ഭാരതം നാമ <br /> ഭാരതീ യത്ര സംതതിഃ॥ |സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തായും<br />ഹിമാലയ പർവതത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായുമുള്ള<br />ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ നാമം ഭാരതം <br />ഭരതന്റെ പിൻഗാമികൾ ഇവിടെ നിവസിക്കുന്നു. |- |} [[സരസ്വതി ദേവി|സരസ്വതി ദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു നാമമായ 'ഭാരതി' യിൽ നിന്നാണ് "ഭാരതം" എന്ന പേരു വന്നതെന്നും ചില പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു{{അവലംബം}}. '''ഭാസ്സിൽ രതം''' ആണ്‌ ഭാരതം അതായത് പ്രകാശത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രാജ്യമാണ്‌ ഭാരതം എന്നും പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സാഹിത്യമായ [[വേദം|വേദങ്ങളിൽത്തന്നെ]] ഭാരതം എന്ന് പരാമർശമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ '''ഭാരത ജനം''' എന്നാണ്‌ വേദങ്ങളിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്<ref name=bharatheeyatha/>. === ഇന്ത്യ === [[സിന്ധു നദി]]യുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ, ഇന്ത്യ എന്നീ പേരുകൾ രാജ്യത്തിനുണ്ടായത്. [[സിന്ധു നദി]]യെ പേർഷ്യക്കാർ ഹിന്ദുവെന്നും ദേശത്തെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എന്നും വിളിയ്ക്കുന്നത് കേട്ട് ഗ്രീക്കുകാർ ''ഇൻഡസ്'' (''indus'') എന്നും ഇന്ത്യ എന്നും വിളിച്ചുവന്നു. ഭാരതത്തിൽ നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. അവസാനമായി രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് [[തെലുങ്കാന ]]. ജമ്മുകാശ്മീരിനെ 2019-ൽ ജമ്മു&കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ആക്കി മാറ്റി. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Himalaya-formation.gif|thumb|left|[[ഫലകചലനസിദ്ധാന്തം|ഫലകചലനസിദ്ധാന്തപ്രകാരം]] ഇന്ത്യ ഉണ്ടായത്]] {{main|ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം}} ചരിത്രാതീത യൂറോപ്പിന്റേതുപോലെ തന്നെ ഉത്തരേന്ത്യയിലും [[ഹിമയുഗം]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമയുഗത്തിലെ രണ്ടാം പാദത്തിലെ 4,00,000 നും 2,00,000 നുമിടക്കുള്ള വർഷങ്ങളിലാണു മനുഷ്യന്റെ പാദസ്പർശം ഈ ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായത്. ഇതിന്റെ തെളിവ് പഞ്ചാബിലെ സോഹൻ നദിയുടെ തീരത്തുയർന്ന നാഗരികതയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നാണു ലഭിച്ചത്. വെള്ളാരം കല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഈ നദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല.<ref> ഡി.എച്ച്. ഗോർഡൺ; ഏർളി യൂസ് ഓഫ് മെറ്റൽ ഇൻ ഇന്ത്യ ആൻഡ് പാകിസ്താൻ. ജേർണൽ ഓഫ് റോയൽ ആന്ത്രോപോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്. എൻ.എൽ. ബഷാമിൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്</ref> ലോകത്തിലെ അതിപുരാതന സംസ്കാരങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേത്‌. [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിലെ]] ഭീംബേഡ്കയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശിലായുഗ ഗുഹകളാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രാതീത കാലം അവശേഷിപ്പിച്ച ഏറ്റവും പുരാതനമായ രേഖ.<ref>പ്രാചീന ഇന്ത്യ. എസ്.ആർ. ശർമ്മ. ഡി.സി. ബുക്സ്. കോട്ടയം</ref> 9000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ്‌ ഇന്ത്യയിലേക്ക്‌ ആദ്യത്തെകുടിയേറ്റമുണ്ടായി എന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്‌. ഇത്‌ പിന്നീട്‌ [[സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരമായി]]. ബി.സി. 2600നും 1900നും ഇടയിലായിരുന്നു സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ-ദാരോ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ മഹത്തായ ആ സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ബി.സി.1500 മുതൽ ബി.സി.500 വരെ ഉള്ള [[വേദകാലഘട്ടം|വേദകാലഘട്ട]]ത്തിൽ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിതമായി. ബി.സി. 550 മുതൽ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലാകെ ഒട്ടേറെ രാജ്യങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. [[മഹാജനപദങ്ങൾ]] എന്നാണ്‌ ഇവ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[മഗധ|മഗധയും]]‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ രാജവംശവുമായിരുന്നു]] ഇവയിൽ പ്രബലം. മഹാനായ അശോകൻ മൗര്യരാജവംശീയനായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരത്തിന്‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യന്മാർ]] നൽകിയ സംഭാവനകൾ വലുതാണ്‌. ബൈബിളിൽ ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ ആയി വിവിധ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. (1 ''Esdras'' 3:2 , 1 ''Maccabees'' 8:8, 1 ''Maccabees'' 6:37, ''Esther'' 8:12, ''Esther'' 8:9, ''Esther'' 3:13, ''Esther'' 1:1). കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി. സി. ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ [[ഫൊണീഷ്യന്മാർ]] കേരളതീരത്തുള്ള [[ഓഫിർ]] എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. വേറൊരു പ്രബല അഭിപ്രായം ഇത് ഗുജറാത്തിലെ ആഭിര തുറമുഖം ആണെന്ന് ആണ്. ബി. സി. 180 മുതൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള അധിനിവേശമായിരുന്നു. ഇന്തോ-ഗ്രീക്ക്‌, ഇന്തോ-പർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്തുവിനുശേഷം മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ച [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭരണം പ്രാചീന ഇന്ത്യയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ഭാരതം എന്നാൽ ആര്യൻ ([[ഇറാൻ]]) മുതൽ സിംഹപുരം([[സിംഗപ്പൂർ]]) വരെ ആയിരുന്നു എന്ന് ഐതിഹ്യമുണ്ട്. തെക്കേ ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി [[ചേര സാമ്രാജ്യം|ചേര]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോള]], [[കാദംബ രാജവംശം|കഡംബ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]], [[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] തുടങ്ങിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ശാസ്ത്രം, കല, സാഹിത്യം, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തത്ത്വശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വൻ പുരോഗതിയുണ്ടായി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ വടക്ക്‌, മധ്യദേശങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായുദിച്ച [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ഡൽഹി സുൽത്താന്റെ]] കീഴിലായി. [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യമാണ്‌]] പിന്നീടു ശക്തിപ്രാപിച്ചത്‌. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും അധികം കാലം ഭരിച്ച മുസ്ലീം രാജാക്കന്മാരുടെ സാമ്രാജ്യമാണ് മുഗൾ. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു]] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രബലം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പോർച്ചുഗീസ്‌, ഡച്ച്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, ബ്രിട്ടീഷ്‌ അധിനിവേശമുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുമായി വാണിജ്യ ബന്ധമായിരുന്നു യൂറോപ്യന്മാരുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും പരസ്പരം പോരടിച്ചു നിന്നിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളെ മുതലെടുത്ത്‌ അവർ ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ കോളനികൾ സ്ഥാപിച്ചു. 1857-ൽ ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിക്കു നേരെയുണ്ടായ കലാപമാണ്‌ യൂറോപ്യൻ അധിനിവേശത്തിനു നേരെ ഇന്ത്യക്കാർ നടത്തിയ പ്രധാന ചെറുത്തുനിൽപ്പ്‌ ശ്രമം. [[ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കലാപം പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷ്‌ സൈന്യം അടിച്ചൊതുക്കി. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ്‌ സാമ്രാജ്യത്തിനു കീഴിലുമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം]] ശക്തിപ്രാപിച്ചു. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട സഹന സമരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 1947 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15ന്‌ ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി. എന്നാൽ ഇന്ത്യയുടെ ഒരു ഭാഗം പാകിസ്താൻ എന്ന പേരിൽ വിഭജിച്ച്‌ മറ്റൊരു രാജ്യമാകുന്നത്‌ കണ്ടാണ്‌ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്‌. === നാഴികക്കല്ലുകൾ === [[പ്രമാണം:Tricolour Lighting Night view at India Gate Delhi.jpg|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|[[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ]] [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]]]] [[പ്രമാണം:Wheel of Konark, Orissa, India.JPG|thumb|200px|കൊണാർക്ക്‌ സൂര്യ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാചക്രം. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിതീർത്തത്]] * ക്രി.മു. 3000–1500 സിന്ധു നദിതട സംസ്കാരം, ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ ദാരോ]]എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചെറിയ പട്ടണങ്ങൾ. * ക്രി. മു. 3000 യോഗാഭ്യാസം ഇന്ത്യയിൽ വികസിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 1450–1000 ഋഗ് വേദം എഴുതപ്പെടുന്നു. * ക്രി. മു. 800s വൈദിക കാലം ഉപനിഷത്തുക്കൾ, ബ്രാഹമണങ്ങൾ എന്നിവ എഴുതപ്പെടുന്നു. ഹിന്ദു ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഇവ വർത്തിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 700s മഹാജനപദങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ 16 വലിയതും സുരക്ഷിതവുമായ നഗരങ്ങൾ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് രാജാക്കന്മാരുടെ കീഴിലായിരുന്നെങ്കിൽ ചിലവ രാജപ്രതിനിധികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. * ക്രി. മു. 500 [[ബിംബിസാരൻ]] (540–493), [[അജാതശത്രു]] (493–461) എന്നിവരുടെ കീഴിൽ മഗധ പ്രശസ്തമാകുന്നു. * ക്രി. മു. 563?-483? ശ്രീ ബുദ്ധൻ ബുദ്ധമതം സ്ഥപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 515 [[മഹാവീരൻ]] [[ജൈനമതം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 327 അലക്സാണ്ടർ ഇന്ത്യ ആക്രമിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 321–184 [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]]. ചന്ദ്രഗുപത മൗര്യൻ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 304 [[ബിന്ദുസാരൻ]] നാടു വാഴുന്നു. സെലുസിയസ് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി ഇന്ത്യയുടെ മേലുള്ള അവകാശം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 273–232 ബിന്ദുസാരന്റ പൗത്രൻ [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] ഇന്ത്യ മുഴുവൻ (ദക്ഷിണേന്ത്യ ഒഴികെ) കീഴടക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 261 കലിംഗ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] [[ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.flotte2.com/Ancient.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-01-23 |archive-date=2006-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509072153/http://www.flotte2.com/Ancient.htm |url-status=dead }}</ref> * ക്രി. മു. 184 [[ശുംഗ സാമ്രാജ്യം]] മൗര്യ രാജാവായ [[ബൃഹദ്രഥൻ]] പുഷ്പമിത്ര ശുംഗൻ എന്ന പ്രമാണിയാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതോടെ മൗര്യ സാമ്രാജ്യം അവസാനിക്കുന്നു. ഇതേ സമയം തെന്നെ ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജവംശം എത്തുന്നു. [[മിളിന്ദൻ]]. * ക്രി. മു. 100 [[കണ്വന്മാർ]] ശുംഗന്മാരെ പുറത്താക്കുന്നു. ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരുടെ]] ആഗമനം <ref name="ReferenceA"/> [[സാതവാഹന്മാർ]] ഡക്കാൻ പീഠഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അധികരം ഉറപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 185 – ക്രി. വ. 250 [[ആന്ധ്ര സാമ്രാജ്യം]] [[സംഘകാലം]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ. * ക്രി. മു. 319–20 [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം]]. * ക്രി. വ. 335–380 [[സമുദ്ര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 415–454 [[കുമാര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 455–467 [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 600 [[ഹുയാങ് സാങ്]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്നു [[ഹർഷ ഗുപ്തൻ]] ഭരിക്കുന്നു, [[ബാണഭട്ടൻ]] സദസ്സിലെ അംഗം. [[ഹൂണന്മാർ]], [[മൗഖാരികൾ]] എനിവരുടെയും കാലം. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഏഷ്യാഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായി കിടക്കുന്ന [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യ]] , [[മലയ് ഉപദ്വീപ്|മലയ്]] എന്നീ രണ്ട് ഉപദ്വീപുകൾക്കിടയിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം . പൂർണ്ണമായും ഭൂമിയുടെ [[ഉത്തരാർദ്ധഗോളം|ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യ ഉത്തര [[അക്ഷാംശം]] 8 ഡിഗ്രി 7 മിനുറ്റിനും 37 ഡിഗ്രി 6 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയും പൂർവ [[രേഖാംശം]] 68 ഡിഗ്രി മിനുറ്റിനും 97 ഡിഗ്രി 25 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയുമാണ്‌ . ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്ക് വടക്കുമാണ് ഇന്ത്യ . ഇന്ത്യയിലൂടെ [[ഉത്തരായന രേഖ]] (Tropic of Cancer) കടന്നു പോകുന്നുണ്ട് . ലോകത്തിലെ ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 2.42 ശതമാനവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 16 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ് . വലിപ്പത്തിൽ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ 7 ആം സ്ഥാനവും ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കുണ്ട്. 32,87,263 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തൃതി.<ref>{{cite book|first=മാതൃഭൂമി|last=പബ്ലിക്കേഷൻസ്|title=മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക്|year=2013|publisher=മാതൃഭൂമി|isbn=9788182652590|url=http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|access-date=2013-06-24|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216103136/http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|url-status=dead}}</ref> വടക്കേയറ്റം മുതൽ തെക്കേയറ്റം വരെ 3,214 കിലോമീറ്ററും കിഴക്കേയറ്റം മുതൽ പടിഞ്ഞാറേയറ്റം വരെ 2,933 കിലോമീറ്ററുമാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ദൈർഘ്യം. === അതിർത്തികൾ === ഇന്ത്യയുടെ കര അതിർത്തിയുടെ നീളം ഏതാണ്ട് 15,200 കിലോമീറ്ററാണ്‌. ദ്വീപുകളടക്കം കടൽത്തീരമാകട്ടെ 7,516.6 കിലോമീറ്ററും. അതായത് ആകെ അതിർത്തി 22716.6 കി.മി. ആണ്. 9 രാജ്യങ്ങളുമായി ഇന്ത്യ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നു. [[പാകിസ്താൻ]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ചൈന]], [[മ്യാന്മർ]] എന്നിവയാണവ. ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളോട് സമുദ്രാതിർത്തിയും പങ്കുവക്കുന്നു. കൂടുതൽ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നത് ബംഗ്ലാദേശുമായാണ്‌. 4096 ഓളം കിലോമീറ്ററാണിത്. ചൈന രണ്ടാമതും (3488) പാകിസ്താൻ (3323) മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്‌. [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു - ലഡാക്ക് എന്നീ]] കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ രാജ്യങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിട്ടുന്നവയാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന സംസ്ഥാനം [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശാണ്‌]]. === ദ്വീപുകൾ === ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായിട്ടുള്ള ദ്വീപുകളിൽ 204 എണ്ണം [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലും]] അവശേഷിക്കുന്നവ അറബിക്കടലിലുമാണ്‌. [[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലാണ്‌. ഇവ രണ്ട് ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌. ഇവയെ ടെൻത്ത് ഡിഗ്രി ചാനൽ തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏക സജീവ അഗ്നിപർ‌വ്വതമായ ബാരൺ ഈ ദ്വീപ സമൂഹങ്ങളിലാണ്‌. [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിലെ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപുകൾ]]. 36 ചെറിയ ദ്വീപുകളാണ്‌ ഇതിലുള്ളത്. [[ആന്ത്രോത്ത്|അന്ത്രോത്താണ്‌]] ഇതിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപ്. മുംബൈക്കടുത്ത് അറബിക്കടലിൽ തന്നെയുള്ള എലഫന്റാ ദ്വീപുകളും മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിൽ പെടുന്നു. മുംബൈ മഹാനഗരം തന്നെ 7 ദ്വീപുകളിലായാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കൊളാബോ, മസഗോൺ, ഓൾഡ് വിമൻസ് ഐലൻഡ്, മാഹിം, പാരെൽ, വൊർ ളി, ഐസിൽ ഓഫ് ബോംബെ എന്നിവയാണവ. പിൽക്കാലത്ത് ഇവയെ യോജിപ്പിച്ചാണ്‌ ഇന്നത്തെ മുംബൈ മഹാനഗരം ഉണ്ടാക്കിയത്. മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുള്ള ഭൂവിഭാഗം രാമസേതു ആണ് === പർ‌വ്വതങ്ങൾ === [[ഹിമാലയം]], [[ആരവല്ലി]], [[സത്പുര]], [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യൻ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം]], [[പൂർ‌വ്വഘട്ടം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന പർ‌വ്വതനിരകൾ ==== ഹിമാലയം ==== [[പ്രമാണം:Indiahills.png|thumb|right|ഇന്ത്യയിലെ പർ‌വതങ്ങൾ]] {{Main|ഹിമാലയം}} ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർ‌വതങ്ങൾ ഹിമാലയത്തിലാണ്‌ ഉള്ളത്. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ല നേപ്പാൾ, ചൈന, ഭൂട്ടാൻ, പാകിസ്താൻ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായാണ്‌ ഹിമാലയം പരന്നു കിടക്കുന്നത്. 2500 കിലോമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട് ഈ പർ‌വതനിരകൾക്ക്. ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയം(ഹിമാദ്രി, ലെസ്സർ ഹിമാലയം (ഹിമാചൽ) ഗ്രേറ്റർ ഹിമാലയം (സിവാലിക്)എന്നീ മൂന്ന് നിരകൾ ചേർന്നതാണ്‌ ഹിമാലയം.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കൊടുമുടിയായ എവറസ്റ്റ് ഹിമാലയത്തിലാണ്‌. എന്നാൽ ഇത് നേപ്പാളിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹിമാലയത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ|ഗ്ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ]] (8,611 മീ.) അഥവാ മൗണ്ട് [[കെ2|കെ-2]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടി. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത് പാക്കിസ്താന്റെ അനധികൃത കൈവശത്തിലുള്ള കശ്മീർ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==== ആരവല്ലി ==== {{പ്രലേ|അരാവലി മലനിരകൾ}} [[പ്രമാണം:Himalayas.jpg|thumb|left|ഇന്റർനാഷണൽ സ്പേസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നുള്ള ഹിമാലയത്തിന്റെ ദൃശ്യം]] ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പർ‌വതങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന പർ‌വതനിരയാണ്‌ ആരവല്ലി. പ്രധാനമായും രാജസ്ഥാനിലാണ്‌ ആരവല്ലി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1722 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഗുരുശിഖരമാണ്‌ ഇതിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി. ==== സത്പുര പർവത നിര ==== {{പ്രലേ|സത്പുര പർവതനിര}} ഇന്ത്യയുടെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള പർ‌വതങ്ങളാണിവ. ഗുജറാത്ത്, ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയാണിവ. ഇതിനു സമാന്തരമായാണ്‌ വിന്ധ്യൻ പർ‌വതനിരകൾ. ==== വിന്ധ്യൻ മലനിരകൾ ==== {{പ്രലേ|വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ}} വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ ഇന്ത്യയെ വടക്കേ ഇന്ത്യയായും തെക്കേ ഇന്ത്യയായും വേർതിരിക്കുന്നു. ഗുജറാത്ത്, രാജസ്ഥാൻ, മദ്ധ്യപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==== പശ്ചിമഘട്ടം ==== [[പ്രമാണം:Western-Ghats-Matheran.jpg|thumb|right| [[പശ്ചിമഘട്ടം]]- [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] മാത്തേറാനിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] {{Main|പശ്ചിമഘട്ടം}} ഡക്കാൺ പീഠഭൂമിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിനു]] സമാന്തരമായി കന്യാകുമാരിവരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന മലനിരകളാണ്‌ പശ്ചിമഘട്ടം അഥവാ സഹ്യാദ്രി. 1600 കിലോമീറ്റർ നീണ്ടു കിടക്കുന്നുണ്ടിത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന മലമ്പാതയാണ്‌ [[പാലക്കാട് ചുരം]]. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ലോകപ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളാണ് മൂന്നാർ, തേക്കടി, ഊട്ടി, കൊടൈക്കനാൽ എന്നിവ. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടിയായ [[ആനമുടി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലാണ്. ==== പൂർ‌വഘട്ടം ==== {{Main|പൂർവ്വഘട്ടം}} ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഒറീസ്സ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]], [[തമിഴ്‌നാട്]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഇടമുറിഞ്ഞും പംക്തികളായും പരന്നു കിടക്കുന്ന മലനിരകളാണിവ. === ചുരങ്ങൾ === പ്രധാന ചുരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്: * [[നാഥുലാ ചുരം]]- ഇന്ത്യയിലെ [[സിക്കിം|സിക്കിമിനേയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]]ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം. 1962- ൽ [[ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധം|ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധത്തെ]] തുടർന്ന് അടച്ച് ഈ ചുരം 2006 ജൂലൈ ഒന്നിന് വീണ്ടും തുറന്നു, * [[ഷിപ്കിലാ ചുരം]] – [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിനെയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം, * [[സോജിലാ ചുരം]] – ശ്രീനഗറിനെ ലഡാക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുവഴിയുള്ള പാത ദേശീയപാതയാണ്‌ (ദേ. പാ. 1 ഡി), *ലീപുലേഖ് - ഉത്തരാഖണ്ഡിനെ ടിബറ്റുമായി ബണ്ഡിപ്പിക്കുന്നു * [[ബനിഹൽ ചുരം]] – [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കാശ്മീരിനെ]] സിവാലിക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇത് പീർ പാജ്ഞാൽ പർ‌വത നിരകളിലാണ്‌, * [[ദിഫു ചുരം]] – ഇന്ത്യ – ചൈന- മ്യാന്മർ എന്നിവയൂടെ അതിർത്തിയിലാണിത്, * [[റൊഹ്താങ്ങ് ചുരം]] – കുളു താഴ്‌വരയെയും (ഹിമാചൽ) ലാഹുൽ-സ്പിതി താഴ്‌വരയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പെൻസിലാ ചുരം]] – ജമ്മുവിലെ [[ലഡാക്|ലഡാക്കിനേയും]] [[കാർഗിൽ|കാർഗിൽ ജില്ലയേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പേരിയ ചുരം]] – കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയെയും [[വയനാട്]] ജില്ലയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം * [[താമരശ്ശേരി ചുരം]]- കേരളത്തിലെ [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയേയും [[വയനാട്]] ജില്ലയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==== സമതലങ്ങൾ ==== ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാസമതലം, തീരസമതലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നീ നദികളുടേയും അവയൂടെ പോഷക നദികളൂടേയും സംഭാവനയാണ്‌ ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാ സമതലങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികമേഖലയാണിത്. നദികൾ വഹിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന എക്കൽ മണ്ണാണു ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടതക്ക് കാരണം. രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗം ഇന്ത്യയുടെ തീരത്തുള്ളതാണ്. രണ്ടു തീര സമതലങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. കിഴക്കുള്ളതും പടിഞ്ഞാറുള്ളതും. കടലിൽ ചേരുന്ന നദികളാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ വളക്കൂറിനുള്ള കാരണം. ==== നദികൾ ==== ഹിമാലയൻ നിരകളും പശ്ചിമഘട്ടവുമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ നദികളൂടെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങൾ. ഹിമാലയൻ നദികളിൽ പ്രധാനം [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നിവയും അവയുടെ പോഷക നദികളുമാണ്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്നവയിൽ [[നർമദ]], [[തപ്തി]], [[മഹാനദി]], [[ഗോദാവരീ നദി|ഗോദാവരി]], [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണ]], [[കാവേരി]], എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നത്. നിരവധി വൈദ്യുത, ജലസേചന പദ്ധതികളും വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും ഈ നദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ == {| class="infobox borderless" |+ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ (Official) |- ! ''' ദേശീയ പൈതൃക മൃഗം : [[ആന]]''' | |[[പ്രമാണം:Elephas maximus (Bandipur).jpg|പകരം=|50x50ബിന്ദു]] |- ! '''ദേശീയ പക്ഷി : [[മയിൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മരം : [[പേരാൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ പുഷ്പം : [[താമര]]''' | | [[പ്രമാണം:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മൃഗം : [[കടുവ]]''' | | [[പ്രമാണം:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ജലജീവി : [[ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ]]''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ഉരഗം : [[രാജവെമ്പാല]]''' | | [[Image:King-Cobra.jpg|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ ഫലം : [[മാങ്ങ]]''' | | [[പ്രമാണം:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ നദി : [[ഗംഗ]]''' | | [[പ്രമാണം:River Ganges.JPG|50px]] |- |} === ദേശീയ പതാക === {{Main|ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക}} കുങ്കുമം, വെള്ള, പച്ച എന്നീ നിറങ്ങളുള്ളതും 3:2 എന്ന അനുപാതത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതും കൃത്യം മദ്ധ്യഭാഗത്ത് 24 ആരക്കാലുകളുള്ള അശോക ചക്രം പതിപ്പിച്ചതുമായ പതാകയാണ് [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക]]. ആന്ധ്രാപ്രദേശുകാരനായ [[പിംഗലി വെങ്കയ്യ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ പതാക, 1947 [[ജൂലൈ 22]]-നു [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സമിതി]] അംഗീകരിച്ചു. ദേശീയപതാകയിലെ കുങ്കുമനിറം ധൈര്യത്തിനേയും ത്യാഗത്തിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വെള്ളനിറം സത്യം, സമാധാനം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. പച്ചനിറം അഭിവൃദ്ധിയും വിശ്വാസവും ഫലസമൃദ്ധിയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. [[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ]] സ്തൂപത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട ചക്രം കർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. കുങ്കുമനിറം മുകളിലും വെള്ളനിറം മധ്യ ഭാഗത്തും പച്ചനിറം താഴെയുമായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Taj Mahal (south view, 2006).jpg|thumb|300px|right| ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ലോകാത്ഭുത നിർമ്മിതി- താജ് മഹൽ]] === ദേശീയചിഹ്നം === [[പ്രമാണം:Sanchi2.jpg|thumb|200px|left|[[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ സ്തൂപം]]. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] പണികഴിപ്പിച്ചതാണിത്‌.]] സിംഹമുദ്രയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമുദ്ര. 1950 ജനുവരിയിലാണ് ഭരണഘടനാ സമിതി ഇതംഗീകരിച്ചത്. നാലുവശത്തേക്കും സിംഹങ്ങൾ തിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. സിംഹത്തിന്റെ തലയും രണ്ടുകാലുകളുമാണ് ഒരു ദിശയിലുള്ളത്. [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ച സ്തംഭത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട മുദ്രയായതിനാൽ അശോകമുദ്രയെന്നും, അശോകസ്തംഭം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അശോകസ്തംഭത്തിലുണ്ടായിരുന്നതിലുപരിയായി സിംഹത്തിനു താഴെയായി കാളയേയും കുതിരയേയും സിംഹമുദ്രയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ [[മുണ്ഡകോപനിഷത്|മുണ്ഡകോപനിഷതിലെ]] സത്യമേവ ജയതെ (സത്യം എപ്പോഴും ജയിക്കട്ടെ) എന്നവാക്യവും ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാള കഠിനാധ്വാനത്തേയും കുതിര മുന്നോട്ടുള്ള കുതിപ്പിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ദേശീയഗാനം === [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] രചിച്ച ''[[ജനഗണമന|ജനഗണമനയാണ്]]'' ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയഗാനം. 1950 [[ജനുവരി 24]]-നു ജനഗണമന ദേശീയഗാനമായി അംഗീകരിച്ചു. സംസ്കൃതത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട[[വന്ദേമാതരം]] എന്ന [[ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജി|ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ]] കൃതിയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗീതം. ദേശീയഗാനത്തിന്റെ കൂടെ തന്നെ ദേശീയഗീതത്തേയും അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[മുഹമ്മദ് ഇക്‌ബാൽ]] രചിച്ച [[സാരെ ജഹാൻ സെ അച്ഛാ]] എന്ന ഗാനത്തിനും ദേശീയഗാനത്തിന്റേയും ദേശീയഗീതത്തിന്റേയും തുല്യപരിഗണനയാണ് നൽകി വരുന്നത്. === ദേശീയജീവജാലങ്ങൾ === ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മൃഗം [[കടുവ|കടുവയാണ്]]. 1972-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമൃഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[മയിൽ|മയിലിനെ]] ദേശീയ പക്ഷിയായി 1964-ൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പുഷ്പം [[താമര|താമരയും]], ദേശീയ വൃക്ഷം [[പേരാൽ|പേരാലുമാണ്]]. ദേശീയ ഫലം [[മാങ്ങ|മാങ്ങയാണ്‌]], ദേശീയ ജലജീവിയായി 2009-ൽ [[സുസു]] എന്ന ശുദ്ധജല ഡോൾഫിനേയും തിരഞ്ഞെടുത്തുദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി 2010 ഇൽ ആന യെ തിരഞ്ഞെടുത്തു<ref name="hindu">{{cite news |author = Aarti Dhar |title = River dolphin is India’s national aquatic animal |url = http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |publisher = The Hindu |date = 5 ഒക്ടോബർ 2009 |accessdate = 11-10-2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2010-09-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100901082810/http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |url-status = dead }}</ref>. === ദേശീയ പഞ്ചാംഗം === ശകവർഷമാണ്‌ ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗം. 1957 മാർച്ച് 22 നാണ്‌ ശകവർഷത്തെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കിയത്. കുഷാന (കുശാന) രാജാവായിരുന്ന [[കനിഷ്കൻ|കനിഷ്കനാണ്‌]] ക്രി.വ. 78-ൽ ഈ പഞ്ചാംഗം (കലണ്ടർ) തുടങ്ങിയതെന്ന് കരുതുന്നു. ശകവർഷം തുടങ്ങി 1879 വർഷം കഴിഞ്ഞാണ്‌ ഇന്ത്യ അത് ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കുന്നത്. താഴെപ്പറയുന്ന ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ശകവർഷം ഔദ്യോഗിക കലണ്ടറായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ * [[ആകാശവാണി|ആകാശവാണിയുടെ]] വാർത്താപ്രക്ഷേപം * ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് പുറത്തിറക്കുന്ന കലണ്ടറുകൾ * പൊതുജനങ്ങൾക്കായുള്ള സർക്കാർ കുറിപ്പുകൾ ശകവർഷത്തിലെ ആദ്യമാസം ചൈത്രമാണ്. ചൈത്രമാസം ഒന്നാം തീയതി സാധാരണ വർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 22-നാണ് വരിക. അധിവർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 21 നും.<ref name="test1">{{cite book |title= മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് |publisher= മാതൃഭൂമി |year= 2012 | Reg.No= KERMAL/2011/39411 }}</ref> == ഭരണ സംവിധാനം == {{main|ഇന്ത്യൻ ഭരണസംവിധാനം}} ഒരു [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]], [[മതേതരത്വം|മതേതര]], [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌]] രാജ്യമായാണ്‌ ഭരണഘടന ഇന്ത്യയെ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്‌.<ref name="Dutt1998">{{cite journal |last=Dutt |first=Sagarika |year=1998 |title=Identities and the Indian state: An overview |url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1998_19_3/page/411 |journal=Third World Quarterly |volume=19 |issue=3 |pages=411–434 |doi=10.1080/01436599814325}} at p. 421.</ref> 1950 ജനുവരി 26-നാണ്‌ ഇതു നിലവിൽ വന്നത്.<ref name="Pylee2004 ">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India|year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=4|chapter=The Longest Constitutional Document|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA4&dq=India+longest+constitution&as_brr=0&sig=ZpqDCkfUoglOQx0XQ8HBpRWkRAk#PPA4,M1|accessdate=2007-10-31|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> [[നിയമനിർമ്മാണസഭ|നിയമനിർമ്മാണം]], [[ഗവൺമെന്റ്|ഭരണനിർവഹണം]], [[നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തട്ടുകളാണ്‌ ഭരണസംവിധാനം.<ref name="Wheare1964">{{cite book |last=Wheare |first=K.C. |title=Federal Government|url=https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7 | edition=4th| year=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=[https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7/page/28 28]}}</ref><ref name="dencentralisation">{{Cite book | last=Echeverri-Gent | first=John | contribution=Politics in India's Decentred Polity | editor1-last=Ayres | editor1-first=Alyssa | editor2-last=Oldenburg | editor2-first=Philip | title=Quickening the Pace of Change | series=India Briefing | place=London | publisher=M.E. Sharpe | year=2002 | isbn=076560812X | pp=19–53.}} at pp. 19–20; {{Cite journal | last=Sinha | first=Aseema | title=The Changing Political Economy of Federalism in India | journal=India Review |volume=3 |issue=1 | year=2004 | pp=25–63 | doi=10.1080/14736480490443085 | page=25}} at pp. 25–33.</ref> രാജ്യത്തിന്റെ തലവൻ [[രാഷ്ട്രപതി]](പ്രസിഡന്റ്‌)യാണ്‌.<ref name="Sharma1950">{{cite journal |last=Sharma |first=Ram |year=1950 |title=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |journal=Parliamentary Affairs |volume=4 |issue=1 |pages=116–126}}</ref> നേരിട്ടല്ലാതെയുള്ള ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref name="Election of President">{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05054.html|title=Election of President|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall be elected by the members of an electoral college.}}</ref> നൈയാമിക അധികാരങ്ങൾ മാത്രമേ രാഷ്ട്രപതിക്കുളളു. [[കരസേന|കര]]-[[നാവികസേന|നാവിക]]-[[വ്യോമസേന|വ്യോമ]] സേനകളുടെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫും രാഷ്ടപതിയാണ്‌. പാർലമെന്റിലെയും സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെയും]] അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇലക്ട്‌റൽ കോളജാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയേയും [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയേയും]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. അഞ്ചു വർഷമാണ്‌ ഇവരുടെ കാലാവധി.<ref name="Election of President"/><ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/112 112]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|title=Tenure of President's office|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall hold office for a term of five years from the date on which he enters upon his office.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174Vx3Hi?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|url-status=dead}}</ref> സർക്കാരിന്റെ തലവനായ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയിലാണ്‌]] ഒട്ടുമിക്ക അധികാരങ്ങളും കേന്ദ്രീകൃതമായിരിക്കുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/> പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം നേടുന്ന രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ മുന്നണിയുടെ നേതാവാണ്‌ പ്രധാനമന്ത്രിയാവുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|title=Appointment of Prime Minister and Council of Ministers|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The Prime Minister shall be appointed by the President and the other Ministers shall be appointed by the President on the advice of the Prime Minister.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174WN6a5?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|url-status=dead}}</ref> രാഷ്ട്രപതി, ഉപരാഷ്ട്രപതി, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ]] എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ്‌ ഭരണനിർവഹണ സംവിധാനം(എക്സിക്യുട്ടീവ്‌). {{ഭാരതീയ പ്രതീകങ്ങൾ}} രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുളള പാർലമെന്ററി സംവിധാനമാണ്‌ ഇന്ത്യയിൽ. നിയമനിർമ്മാണസഭയായ പാർലമെന്റിന്റെ ഉപരി മണ്ഡലത്തെ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയെന്നും]] അധോമണ്ഡലത്തെ [[ലോകസഭ|ലോക്‌സഭയെന്നും]] വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/127 127]}}</ref> രാജ്യ സഭയിലെ 250 അംഗങ്ങളെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടല്ല തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെ]] അംഗങ്ങൾ രൂപവത്കരിക്കുന്ന ഇലക്‌ ടറൽ കോളജാണ്‌ ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌.<ref name="Parliament">{{cite web |url = http://www.india.gov.in/outerwin.htm?id=http://parliamentofindia.gov.in/ |title = ''Our Parliament'' A brief description of the Indian Parliament |accessdate = 2007-06-16 |publisher = www.parliamentofindia.gov.in }}</ref><ref name="Parliament"/> അതേ സമയം 552 അംഗ ലോക്‌സഭയെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="Parliament"/> സർക്കാർ രൂപവത്കരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്കും വേദിയാകുന്നത്‌ ലോക്‌സഭയാണ്‌. 18 വയസ് പൂർത്തിയാക്കിയ പൗരന്മാർക്കെല്ലാം വോട്ടവകാശമുണ്ട്‌. സ്വതന്ത്ര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലേത്‌. ഇന്ത്യൻ ചീഫ്‌ ജസ്റ്റിസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌]] നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രം. സുപ്രീം കോടതി, 24 [[ഹൈക്കോടതി]]കൾ, നിരവധി മറ്റു കോടതികൾ എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നീതിന്യായവ്യവസ്ഥാ സ്ഥാപനങ്ങൾ.<ref name="Neuborne2003">{{cite journal |last=Neuborne |first=Burt |year=2003 |title=The Supreme Court of India |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=1 |issue=1 |pages=476–510 |doi=10.1093/icon/1.3.476}} at p. 478.</ref> പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളും മറ്റും നിർ‌വ്വചിക്കുന്നതും, സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളും ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്നു അപ്പീൽ പോയ കേസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌.<ref name="SCjurisdiction">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/new_s/juris.htm |title=Jurisdiction of the Supreme Court |accessdate=2007-10-21 |author=Supreme Court of India |publisher=National Informatics Centre}}</ref> നീതിനായവ്യവ്സ്ഥയിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ സർക്കാരിനും, ജനങ്ങൾക്കും കോടതിയെ സമീപിക്കാം.<ref name="Neuborne2003"/><ref name="Sripati1998">{{cite journal |last=Sripati |first=Vuayashri |year=1998 |title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950–2000) |journal=American University International Law Review |volume=14 |issue=2 |pages=413–496}} at pp. 423–424.</ref> ഭരണസം‌വിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പരിധി എന്ന നിലയിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് നീതിനിർ‌വ്വാഹ വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാന പങ്കുണ്ട്.<ref name="Pylee2004-2">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India |year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=314|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA314&lpg=PA314&dq=indian+supreme+court+is+interpreter+of+constitution&source=web&ots=EC_OWxDg86&sig=gjLfEY1UInjql72jBtO-VOgoeK4&output=html|accessdate=2007-11-02|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> == സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ == {{Infobox subdivision type | name = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും | alt_name = |map = {{India States and Territories Labelled Map}} }} '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" |- ! !സംസ്ഥാനം !തലസ്ഥാനം |- |1 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] | [[അമരാവതി]] |- |2 | [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഇറ്റാനഗർ]] |- |3 | [[അസം]] | [[ദിസ്പൂർ]] |- |4 | [[ബീഹാർ]] | [[പട്ന]] |- |5 | [[ഛത്തീസ്ഗഡ്]] | [[റായ്പൂർ]] |- |6 | [[ഗോവ]] | [[പനാജി]] |- |7 | [[ഗുജറാത്ത്]] | [[ഗാന്ധിനഗർ]] |- |8 | [[ഹരിയാന]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |9 | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഷിംല]] (വേനൽക്കാലം) , [[ധർമ്മശാല]] (ശീതകാലം) |- |10 | [[ജാർഖണ്ഡ്]] | [[റാഞ്ചി]] |- |11 | [[കർണാടക]] | [[ബാംഗ്ലൂർ]] |- |12 | [[കേരളം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] |- |13 | [[മധ്യപ്രദേശ്]] | [[ഭോപ്പാൽ]] |- |14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] (വേനൽക്കാലം) , [[നാഗ്പൂർ]] (ശീതകാലം) |- |15 | [[മണിപ്പൂർ]] | [[ഇംഫാൽ]] |- |16 | [[മേഘാലയ]] | [[ഷില്ലോങ്]] |- |17 | [[മിസോറാം]] | [[ഐസ്വാൾ]] |- |18 | [[നാഗാലാൻഡ്]] | [[കൊഹിമ]] , [[ദിമാപൂർ]] |- |19 | [[ഒഡീഷ]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] |- |20 | [[പഞ്ചാബ്]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] , [[ലുധിയാന]] |- |21 | [[രാജസ്ഥാൻ]] | [[ജയ്പൂർ]] |- |22 | [[സിക്കിം]] | [[ഗാങ്ടോക്ക്]] |- |23 | [[തമിഴ്നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] |- |24 | [[തെലങ്കാന]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] |- |25 | [[ത്രിപുര]] | [[അഗർത്തല]] |- |26 | [[ഉത്തർപ്രദേശ്]] | [[ലഖ്‌നൗ]] |- |27 | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | [[ഭരാരിസൈൻ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ഡെറാഡൂൺ]] (ശീതകാലം) |- |28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] |} '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" ! !കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം !തലസ്ഥാനം |- |1 |[[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] |[[പോർട്ട് ബ്ലെയർ]] |- |2 |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |3 |[[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]] |[[ദാമൻ]] |- |4 |[[ഡൽഹി]] |[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] |- |5 |[[ജമ്മു കാശ്മീർ]] |[[ശ്രീനഗർ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ജമ്മു]] (ശീതകാലം) |- |6 |[[ലഡാക്ക്]] |[[ലേ]] (വേനൽക്കാലം) , [[കാർഗിൽ]] (ശീതകാലം) |- |7 |[[ലക്ഷദ്വീപ്]] |[[കവരത്തി]] |- |8 |[[പുതുച്ചേരി]] |[[പുതുച്ചേരി]] |} <ol type="A"> <li> </ol> == രാഷ്ട്രീയം == <!-- [[ചിത്രം:Wagagae.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> [[പ്രമാണം:NorthBlock.jpg|thumb|left|alt=Large building on grassy grounds. A walkway with pedestrians and central reflecting pools leads to the arched entrance. The ground floor is red; the rest of the building is beige. A main cupola is atop the center of the building.|നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്,സെക്രട്ടറിയേറ്റ് ബിൽഡിംഗ്,ന്യൂ ഡൽഹി]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref name="largestdem1">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm |title = Country profile: India |accessdate = 2007-03-21 |date = 9 January 2007 |publisher = BBC }}</ref><ref name="largestdem2">{{cite web |url = http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title = World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day |accessdate = 2007-12-06 |work = [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]] |publisher = United Nations: [[Commission on Population and Development|Population Division]] }}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയതിനു ശേഷം മിക്കവാറും വർഷങ്ങൾ ഇന്ത്യ ഭരിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നയിച്ച ഗവൺ‌മെന്റ് ആയിരുന്നു<ref name="LOC PROFILE"/> ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർട്ടികളിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]][[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|)]] എന്നീ ദേശീയ പാർട്ടികളും മറ്റനേകം പ്രാദേശിക പാർട്ടികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. 1950-നും 1990-നും ഇടയിൽ രണ്ടു തവണയൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ തവണയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് അധികാരത്തിലെത്തി. 1977-നും 1980-നും ഇടയിൽ കോൺഗ്രസിന്‌ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിനു ശേഷം നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ജനതാപാർട്ടി|ജനതാപാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റാണ്‌ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. 1989-ൽ [[ജനതാദൾ]] നയിച്ച [[ദേശീയസഖ്യം|ദേശീയസഖ്യത്തിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് [[ഇടതുസഖ്യം|ഇടതു സഖ്യത്തിന്റെ]] പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലെത്തിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം മാത്രമേ ഭരിക്കാനായുള്ളൂ.<ref>{{cite book |last = Bhambhri |first = Chandra Prakash |title = Politics in India 1991–92 |publisher = Shipra Publications |year = 1992 |isbn = 978-8185402178 |pages = 118, 143 }}</ref> 1991-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഒരു പാർട്ടിക്കും ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു തൂക്കുമന്ത്രിസഭ രൂപവത്കരിച്ചു.[[പി.വി. നരസിംഹറാവു|പി.വി. നരസിംഹറാവുവിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ ഗവ‌ണ്മെന്റ് 5 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="PV">{{cite web |url = http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |title = Narasimha Rao passes away |publisher = [[The Hindu]] |accessdate = 2008-11-02 |archive-date = 2004-12-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041230182813/http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |url-status = dead }}</ref> <!-- [[ചിത്രം:Wagagate.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> 1996–1998 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറൽ ഗവൺ‌മെന്റ് രംഗത്ത് ചെറു കാലയളവ് മാത്രം ഭരിച്ചിരുന്ന ഗവൺ‌മെന്റുകൾ കാരണം നിരവധി പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥകൾ ഉണ്ടായി. ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ഗവൺ‌മെന്റ് 1996-ൽ നിലവിൽ വന്നു. തുടർന്ന് കോൺ‌ഗ്രസും, ബിജെപിയും ഒഴിച്ചുള്ള കക്ഷികൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ദേശീയ ഐക്യ സഖ്യം എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണിയുണ്ടാക്കുകയും അവർ ഭരണം കയ്യാളുകയും ചെയ്തു. 1998-ൽ ബിജെപിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണി രൂപവത്കരിക്കുകയും അവർ ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായി 5 വർഷം ഭരണം കയ്യാളിയ കോൺഗ്രസ്സിതര ഗവൺ‌മെന്റാണിത്.<ref>{{cite web |url = http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |title = The effective space of party competition |author = Patrick Dunleavy, Rekha Diwakar, Christopher Dunleavy |publisher = [[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]] |accessdate = 2007-10-01 |format = PDF |archive-date = 2011-08-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/6174YIWlu?url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |url-status = dead }}</ref> 2004-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] കൂടുതൽ സീറ്റുകളിൽ വിജയിക്കുകയും ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ഇടതു പക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ്‌ ഈ സഖ്യം അധികാരത്തിലേറിയത്. ബിജെപിയായിരുന്നു പ്രധാന പ്രതിപക്ഷം. 2009-ൽ നടന്ന [[2009-ലെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ്|പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. ഈ ലോകസഭയിലെ ഇടതു അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം മുൻപുള്ളതിനേക്കാൾ ചുരുങ്ങി.<ref>{{cite book |last = Hermann |first = Kulke |coauthors = Dietmar Rothermund |title = A History of India |publisher = Routledge |year = 2004 |isbn = 978-0415329194 |page = 384 }}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനു]] ശേഷം അഞ്ചു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വീണ്ടും [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയാകുന്ന]] വ്യക്തിയായി [[മൻ‌മോഹൻ സിംഗ്]] മാറി.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|title=Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy|date=2009 May 16|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=2009-06-13}}</ref> 2014-ലെ പതിനാറാം ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ബി.ജെ.പി]] നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യം മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം നേടി പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. പതിനാറാം ലോക്സഭയിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 282 സീറ്റുകൾ നേടി [[ബി.ജെ.പി]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായപ്പോൾ ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി 44 സീറ്റുകളിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ടു.<ref>https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/bjp-narendra-modi-lok-sabha-elections-1526140-2019-05-16</ref> 2019-ലെ പതിനേഴ്(2019), പതിനെട്ട്(2024) ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബി.ജെ.പി നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് നിലവിലെ ലോക്സഭയിൽ [[നരേന്ദ്ര മോദി]] [[പ്രധാനമന്ത്രി]]യായി തുടരുന്നു.<ref>https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-results-2019-bjp-s-win-margins-rose-in-2019/story-0jSvnmNzoA13xuTilmXqWP.html</ref> == ജനങ്ങൾ == {{main|ഇന്ത്യയിലെ ജനവംശങ്ങൾ}} == കൃഷി == ഇന്ത്യയിലെ കാർഷികവിളകൾ പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണ്‌. [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ഗോതമ്പ്]] കൃഷി ചെയ്യുമ്പോൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലും തീരദേശങ്ങളിലും [[അരി|അരിയാണ്‌]] പ്രധാനകൃഷി. ഭക്ഷ്യവിളയായി [[ചാമ|ചാമയും]] നാണ്യവിളയായി [[പരുത്തി|പരുത്തിയും]] എണ്ണക്കുരുവായി [[നിലക്കടല|നിലക്കടലയുമാണ്‌]] മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ജോവർ]], [[ബജ്ര]] എന്നിങ്ങനെ ചാമയുടെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങളാണ്‌ പ്രധാനമായും ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ഡെക്കാൻ]] മേഖലയിലാണ്‌ [[ജോവർ]] കൂടുതലായും കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് വിളയുന്നതിന്‌ നാലുമാസം മാത്രമേ എടുക്കുകയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് ഇടവിളയായി പരുത്തികൃഷി ചെയ്യുന്നു. ജോവറിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കടുത്ത ചാമയുടെ വകഭേദമാണ്‌ [[ബജ്ര]] അഥവാ പേൾ മില്ലറ്റ് (ഇംഗ്ലീഷ്: Pearl Millet). വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വിളയാണിത്. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിൽ]] പ്രത്യേകിച്ച് [[ഥാർ മരുഭൂമി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വർഷത്തിൽ 90 സെന്റീമീറ്ററിലധികം മഴ ലഭിക്കുന്നയിടങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിന്‌ ഇത് യോഗ്യമല്ല. ദക്ഷിണമൈസൂരിലെ [[ലാറ്ററൈറ്റ്]], [[ഗ്രാനൈറ്റ്]] മണ്ണിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരിനം ചാമയാണ്‌ [[റാഗി]]. [[മൺസൂൺ|മൺസൂണിനെ]] ആശ്രയിച്ചോ ജലസേചനം നൽകിയോ ആണ്‌ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്<ref name=rockliff2>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=2-CENTRAL INDIA|pages=67|url=}}</ref>‌. == വാണിജ്യം == അതിപുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇന്ത്യ വാണിജ്യത്തിനു പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. [[മസ്ലിൻ|മസ്ലിനും]] [[ഇൻഡിഗോ|ഇൻഡിഗോയും]] ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുരാതന [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തുകാർ]] ഇറക്കുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[ഫറവോ]] [[റാംസസ് രണ്ടാമൻ]] [[ഗംഗ]] വരെ എത്തിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. ഈജിപ്തിൽ [[മമ്മി|മമ്മിവൽക്കരണത്തിനായി]] ഇന്ത്യയിൽനിന്നുള്ള [[സുഗന്ധദ്രവ്യം|സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാണ്]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. == സാമ്പത്തികരംഗം == [[പ്രമാണം:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|alt=View from ground of a modern 30-story building.|[[ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്]] [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയതും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഓഹരി വ്യാപാര കേന്ദ്രമാണ്.]] ഏതൊരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിലും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച. 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് നയങ്ങൾ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ഇതു കാരണം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗം കൂടുതലായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ, അഴിമതി, പതുക്കെയുള്ള വികസനം, വ്യവസായ വിരുദ്ധത, ലൈസൻസ് രാജ് തുടങ്ങിയ രീതികളിലേക്ക് തളക്കപ്പെട്ടു<ref name="makar">{{cite book|title=An American's Guide to Doing Business in India|url=https://archive.org/details/americansguideto0000maka|author=Eugene M. Makar|year=2007}}</ref><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential">{{cite web|url=http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|title=India’s Rising Growth Potential|publisher=Goldman Sachs|year=2007|access-date=2009-08-18|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724120152/http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|url-status=dead}}</ref> . 1991 മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ വിപണി അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങി<ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|title=Economic survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[OECD]]|access-date=2009-08-18|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053357/http://www.oecd.org/economy/surveys/39452196.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="astaire">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|title=The India Report|publisher=Astaire Research|access-date=2009-08-18|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|url-status=dead}}</ref>. 1991-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഉദാരീകരണത്തിന്റെ ഫലമായി ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ മുഖ്യ വരുമാനങ്ങളിലൊന്നായി വിദേശ വ്യാപാരത്തിലൂടെയുള്ള വരുമാനവും, വിദേശ നിക്ഷേപവും മാറി.<ref name="India's Open-Economy Policy">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=A_5ekf5jpgUC|title = India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|author = Jalal Alamgir|publisher = [[Routledge]]}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ടു ദശകങ്ങളായുള്ള 5.8% എന്ന ശരാശരി ജി.ഡി.പി-യോടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവുമധികം വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ മാറി<ref>{{cite web|url=http://www.tni.org/detail_page.phtml?page=archives_vanaik_growth|title=The Puzzle of India's Growth|work[[The Telegraph]]|date=2006-06-26|accessdate=2008-09-15}}</ref>. ലോകത്തിലെ തന്നെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം ഇന്ത്യക്കാണ്‌. ഏതാണ്ട് 516.3 മില്യൺ വരുമിത്. ജി. ഡി. പിയുടെ 28% കാർഷികരംഗത്തു നിന്നുമാണ്‌ ലഭിക്കുന്നത്. സർ‌വ്വീസ്, വ്യവസായ രംഗങ്ങൾ യഥാക്രമം 54%, 18% ജി. ഡി. പി. നേടിത്തരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കാർഷിക ഇനങ്ങൾ അരി, ഗോതമ്പ്, എണ്ണധാന്യങ്ങൾ, പരുത്തി, ചായ, കരിമ്പ്, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, പശു വളർത്തൽ, ആടു വളർത്തൽ, കോഴി വളർത്തൽ, മത്സ്യക്കൃഷി എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളിൽ വസ്ത്രനിർമ്മാണം, രാസപദാർത്ഥനിർമ്മാണം, ഭക്ഷണ സംസ്കരണം, സ്റ്റീൽ, യാത്രാസാമഗ്രികളുടെ നിർമ്മാണം, സിമന്റ്, ഖനനം, പെട്രോളിയം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE">{{cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 2007-06-24 |publisher = [[Library of Congress]] – [[Federal Research Division]] |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരിവ്യാപാരം താരതമ്യേന ഭേദപ്പെട്ട നിലയിലുള്ള, 1985-ലെ 6% എന്ന നിലയിൽ നിന്ന്, ജി.ഡി.പി.യുടെ 24% എന്ന നിലയിലേക്ക് 2006-ൽ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="oecd"/> 2008-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരി വ്യാപാരം ലോക ഓഹരി വ്യാപാരത്തിന്റെ 1.68 % ആയിത്തീർന്നു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/Business/India-Business/Exporters-get-wider-market-reach/articleshow/4942892.cms Exporters get wider market reach]</ref> ഇന്ത്യയിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന പ്രധാന വസ്തുക്കളിൽ പെട്രോളിയം ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, വസ്ത്രനിർമ്മാണ ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, ജ്വല്ലറി വസ്തുക്കൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് ഉപകരണങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ്, തുകൽ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> ക്രൂഡ് ഓയിൽ, യന്ത്രങ്ങൾ, ജെംസ്, വളങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ് എന്നിവ പ്രധാനമായും ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഉല്പ്പന്നങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> [[പ്രമാണം:Nano.jpg|thumb|left|[[ടാറ്റ നാനോ]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ കാർ <ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE52M2PA20090323|title=The Nano, world's cheapest car, to hit Indian roads|date=2009 March 23|publisher=Reuters|accessdate=2009-08-27}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ കാർ കയറ്റുമതി കഴിഞ്ഞ 5 വർഷം കൊണ്ട് അഞ്ചു മടങ്ങ് വർദ്ധിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|title=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|date=2008 October 6|publisher=Wall Street Journal|accessdate=2009-08-27}}</ref>]] 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സ്വാധീനമുള്ള സാമ്പത്തിക നയമായിരുന്നു സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.. ലൈസൻസ് രാജ്, പൊതു അവകാശങ്ങൾ, അഴിമതി, വികസനത്തിലെ ത്വരിതയില്ലായ്മ എന്നീ കാരണങ്ങളാൽ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങി.<ref name="makar"/><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential"/> 1991-ൽ രാജ്യത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി രാജ്യം കമ്പോളാടിസ്ഥിതിയിലുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി.<ref name="oecd"/><ref name="astaire"/> രാജ്യത്തെ സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകുന്നതിനു പോലും പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ 1991-ൽ തുടങ്ങിയ ഉദാരവൽക്കരണം വിദേശവ്യാപാരം, വിദേശ നിക്ഷേപം എന്നിവ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തിപ്പോരുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ഉപാധികളായി സ്വീകരിച്ചു.<ref name="India's Open-Economy Policy"/> 2000-മാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് 7.5 ശതമാനമായി.<ref name="oecd"/>. ഇക്കാലയളവിൽ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒരു മണിക്കൂറിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പണം ഇരട്ടിയായി<ref>[http://www.csmonitor.com/Money/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move Make way, world. India is on the move.], ''[[Christian Science Monitor]]'']</ref>. ഇന്ത്യയുടെവളർച്ച കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകമായി വളർച്ചയുടെ പാതയിലാണെങ്കിലും ദാരിദ്ര്യം പാടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾക്കായിട്ടില്ല. പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള (3 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള) കുട്ടികൾ (2007-ൽ 46%) മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിലേക്കാളുമധികം ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref>{{Cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |accessdate=2009 May 7 |title=Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success |date=2006 May 29 |work=World Bank }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |accessdate=2009 May 8 |title=Indian children suffer more malnutrition than in Ethiopia |first=Jeremy |last=Page |date=2007 February 22 |newspaper=The Times |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525084959/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |url-status=dead }}</ref> ലോകബാങ്കിന്റെ അന്തർദേശീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർ‌വ്വചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു കീഴിലുള്ള തുകയായ (ഒരു ദിവസത്തേക്ക് 1.25 ഡോളർ) എന്ന തോതിൽ വേതനം പറ്റുന്നവരുടെ ശതമാനം 1981-ലെ 60% എന്ന നിലയിൽ നിന്നു 2005-ൽ 42 % ആയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=New Global Poverty Estimates&nbsp;— What it means for India |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506043711/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യ ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ പോഷണക്കുറവുകാരണമുള്ള വിളർച്ച ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും, പകുതിയിലേറെ കുട്ടികളും ശരാശരി തൂക്കത്തിനു താഴെയാണ്‌. ലോകത്തെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഇത് അധികമാണ്‌. സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലേതിന്റെ ഇരട്ടിയിലധികമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ തൂക്കക്കുറവുള്ള കുട്ടികളുടെ എണ്ണം.<ref name="underweight">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |title=India: Undernourished Children: A Call for Reform and Action |work=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |url-status=dead }}</ref> 2007-ൽ [[ഗോൾഡ്‌മാൻ സാക്സ്]] ''2007 മുതൽ 2020 വരെ'' എന്ന പേരിൽനടത്തിയ ഒരു പഠനപ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ ജി.ഡി.പി മൂന്നുമടങ്ങിലധികമാകുമെന്ന് പ്രവചിക്കുന്നു. അതുപോലെ 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയുടെ ജി. ഡി. പി അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്കൾ അധികമാകുമെന്നും പ്രവചിക്കുന്നു. പക്ഷെ ഇന്ത്യ താഴ്ന്ന വരുമാനം ലഭിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഏതാനും ദശകങ്ങൾ കൂടെ തുടരുമെന്നും ഈ പഠനം പ്രവചിക്കുന്നുണ്ട്".<ref name="potential"/> ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികരംഗം ഏതാനും ദശകങ്ങളായി വളരെ വലിയ മാറ്റം കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യ വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള വളർച്ച മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലേതിനാക്കാൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായി തുടരുന്നു.<ref name="World bank 2006">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |title="Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success" |publisher=[[World Bank]] |year=2006 |accessdate=2007-04-28 |format=PDF }}</ref> ലോകബാങ്ക് ഇന്ത്യക്കായി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാറ്റം, തൊഴിൽ നിയമങ്ങളുടെ സമൂലമാറ്റം, എച്ച്. ഐ. വി/എയ്ഡ്സ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ തടയിടൽ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നു.<ref name="wboverview">{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=India Country Overview 2008 |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html |url-status=dead }}</ref> == കായികം == [[File:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb| 1936 ബെർലിൻ ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ [[ഹോക്കി]] ടീം - ക്യാപ്റ്റൻ ധ്യാൻചന്ദ് (നിൽക്കുന്നവരിൽ ഇടത്ത് നിന്നും രണ്ടാമത്) ]] [[പ്രമാണം:IPL T20 Chennai vs Kolkata.JPG|thumb|alt=Cricketers in a game in front of nearly-full stands.|2008ൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് :ചെന്നൈ സൂപ്പർകിംഗ്സും കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സും തമ്മിലുള്ള റ്റ്വന്റി20 ക്രിക്കറ്റ് മത്സരം]] ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കായിക ഇനം [[ഹോക്കി|ഹോക്കിയാണ്‌]]. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷനാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഹോക്കി നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീം 1975-ലെ പുരുഷന്മാരുടെ ഹോക്കി ലോകകപ്പു ജേതാക്കളായിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സിൽ]] 8 സ്വർണ്ണമെഡലുകളും ഒരു വെള്ളിയും 2 വെങ്കലമെഡലുകളും ഹോക്കിയിലൂടെ ഇന്ത്യ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ത്യയിലെ ജനപ്രിയ കായിക ഇനം [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റാണ്‌]]. [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] 1983-ലെയും 2011-ലെയും ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പും, 2007-ലെ ഐ.സി.സി. വേൾഡ് ട്വന്റി 20-യും നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ 2002-ലെ ഐ.സി.സി. ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി ശ്രീലങ്കയുമായി പങ്കു വെക്കുകയും 2013ൽ ഇംഗ്ളണ്ടിൽ വച്ചു നടന്ന ചാംമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി മൽസരത്തിൽ ജേതാക്കളുമായി. [[ബി.സി.സി.ഐ.|ബിസിസിഐ]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തുന്നത്. ബി.സി.സി.ഐ. [[രഞ്ജി ട്രോഫി]], [[ദുലീപ് ട്രോഫി]], [[ദിയോദർ ട്രോഫി]], [[ഇറാനി ട്രോഫി]], [[ചാലഞ്ചർ സീരീസ്]] തുടങ്ങിയ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് കായിക മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഇതു കൂടാതെ [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]], [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ലീഗ്]] എന്നീ [[ട്വന്റി 20]] ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. [[ഇന്ത്യൻ ഡേവിസ കപ്പ് ടീം]] നേടിയ വിജയങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ടെന്നീസിനും പ്രചാരം ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. [[ഫുട്‌ബോൾ|ഫുട്ബോൾ]] ഇന്ത്യയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഗോവ]], [[കേരളം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു കായിക ഇനമാണ്‌.<ref name = Soccer>{{Harvnb|Majumdar|Bandyopadhyay|2006|pp=1–5.}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷൻ കപ്പ് നിരവധി തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[ചെസ്സ്]] എന്ന കായിക വിനോദം പിറവിയെടുത്തത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌. നിരവധി ഗ്രാൻഡ് മാസ്റ്റർമാർ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ചെസ്സും പ്രചാരത്തിലായിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Anand crowned World champion">{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|title= Anand crowned World champion|date=2008-10-29|publisher=Rediff|accessdate=2008-10-29}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ തനതായ കായിക ഇനങ്ങളായ [[കബഡി]], [[ഖൊ ഖൊ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങൾ രാജ്യത്തെങ്ങും കളിക്കാറുണ്ട്.പ്രാചീന കായിക ഇനങ്ങളായ [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[വർമ്മ കലൈ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[അർജുന അവാർഡ്]], [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ കായികരംഗത്തു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതികൾ. കായികരംഗത്തു പരിശീലനം നൽകുന്നവർക്കു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതി [[ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരം|ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരവുമാണ്‌]]. [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1951|1951]], [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1982|1982]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഏഷ്യാഡ്|ഏഷ്യാഡുകൾക്കും]], [[1987-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1987]], [[1996-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1996]], [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2011|2011-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പുകൾക്കും]] [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് 2010|2010-ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിനും]] ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഇതു കൂടി കാണുക == * [[കവാടം:ഇന്ത്യ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും തലസ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikiquote}} {{Commons+cat|India|India}} {{Authority control}} {{Indian Presidents}} {{Prime India}} {{ഏഷ്യ}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ| ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോമൺവെൽത്ത് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-15 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] fseh26crnw5fgd6jjttf567fl8w7kqg 4648112 4648051 2026-07-16T18:09:08Z TheWikiholic 77980 [[Special:Contributions/Quinlan83|Quinlan83]] ([[User talk:Quinlan83|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:~2026-40036-56|~2026-40036-56]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ് 4648050 wikitext text/x-wiki {{about|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയെ (ഇന്ത്യയെ) പറ്റിയുള്ളതാണ്}} {{update|date=2021 ഓഗസ്റ്റ്}} {{prettyurl|india}} {{Infobox country | conventional_long_name = ഭാരത ഗണതന്ത്രം | native_name = Republic of India<ref> {{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1143621|title=ഇന്ത്യയെന്ന പേര് നൽകിയത് ബ്രിട്ടീഷുകാരല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ പേരിനെ ചൊല്ലിയുള്ള വിവാദത്തിൽ അറിയേണ്ട ചില സുപ്രധാന കാര്യങ്ങൾ|access-date=2023-09-07|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}</ref><br/>{{smaller|([[ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലെ ഇന്ത്യയുടെ പേരുകൾ|മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ കാണുക]])}} | image_flag = Flag of India.svg | alt_flag = Horizontal tricolor flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes. | flag_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക|ദേശീയ പതാക]] | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | alt_coat = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: "सत्यमेव जयते". | symbol_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നം|ദേശീയ ചിഹ്നം]] | other_symbol = "[[വന്ദേ മാതരം]]" ''<br />{{small|"അമ്മേ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it."{{sfn|Constituent Assembly of India|1950}}<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:--><ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File: Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</div> | other_symbol_type = ദേശീയ ഗീതം: | national_motto = "[[സത്യമേവ ജയതേ]]"<ref>https://www.india.gov.in/india-glance/national-symbols</ref>| | national_anthem = {{native phrase|bn|"[[ജന ഗണ മന]]"|italics=off|paren=omit}}<ref name="india.gov.in">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |accessdate=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archivedate=4 February 2017 }}</ref><ref name="tatsama">{{cite news |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |accessdate=7 June 2019 |publisher=News18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archivedate=17 April 2019}}</ref><br />{{small|"സർവ്വ ജനങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെ അധിപനും , നായകനുമായവനെ , ഭാരതത്തിന്റെ ഭാഗ്യം വിധാനം ചെയ്യുന്നവനെ , അവിടുന്ന് ജയിച്ചാലും"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}<ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]}}</div> | languages_type = ദേശീയഭാഷ | languages = ഇന്ത്യയ്ക്ക് 424ഭാഷകൾ ഉണ്ട് ഹിന്ദിയാണ് കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ.<ref name="Times News Network" /><ref name="NoneNtl" /><ref name="Press Trust of India" /> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. | map_caption = {{Legend|#336830|ഇന്ത്യ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രദേശം}}{{Legend|#61E760|[[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ|ഇന്ത്യ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നതും എന്നാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തതുമായ പ്രദേശങ്ങൾ]]}} | capital = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{ubl|[[മുംബൈ]]|{{coord|18|58|30|N|72|49|33|E}}}} | official_languages = {{hlist |[[ഹിന്ദി]]|[[ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]{{efn|According to [[Part XVII of the Constitution of India]], [[Standard Hindi|Hindi]] in the [[Devanagari]] script is the [[official language]] of the Union, along with [[Indian English|English]] as an additional official language.{{sfn|Ministry of Home Affairs 1960}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |accessdate=23 August 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830064815/http://india.gov.in/india-glance/profile |archivedate=30 August 2013 }}</ref> [[States and union territories of India|States and union territories]] can have a different official language of their own other than Hindi or English.}}<ref>{{Cite web |url=http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU%3d |title=Constitutional Provisions – Official Language Related Part-17 of the Constitution of India |lang=hi |website=[[National Informatics Centre]] |accessdate=1 December 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108170457/http://www.rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU= |archivedate=8 November 2016 |df= }}</ref>}} | regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = [[Languages with official status in India#State level|State level]] and<br />[[Languages with official status in India#Eighth Schedule to the Constitution|Eighth Schedule]]<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate=8 July 2016 }}</ref> | {{hlist | [[ആസ്സാമീസ്]] | [[ഉർദു]] | [[ഒഡിയ]] | [[കന്നഡ]] | [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] | [[കൊക്‌ബൊറോക് ഭാഷ|കൊക്‌ബൊറോക്]] | [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] | [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]] | [[തമിഴ്]] | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[ദോഗ്രി]] | [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] | [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]] | [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] | [[ബോഡോ]] | [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മണിപ്പൂരി]] | [[മലയാളം]] | [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]] | [[മിസോ ഭാഷ|മിസോ]] | [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] | [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] | [[സംസ്കൃതം]] | [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] | [[ഹിന്ദി]] }} }} | demonym = ഇന്ത്യക്കാരൻ , ഭാരതീയൻ | membership = [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]], [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന]], [[ബ്രിക്‌സ്‌]], [[പ്രാദേശിക സഹകരണത്തിനുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യൻ സംഘടന|SAARC]], [[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]], [[G8+5]], [[ജി - 20]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] | government_type = [[ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറലിസം|ഫെഡറൽ]] [[പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം|പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ ഭരണം]] | leader_title1 = [[രാഷ്ട്രപതി]] | leader_name1 = [[ദ്രൗപദി മുർമു]] | leader_title2 = [[ഉപരാഷ്ട്രപതി (ഇന്ത്യ)|ഉപരാഷ്ട്രപതി]] | leader_name2 = സി.പി.രാധാകൃഷ്ണൻ | leader_title3 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | leader_name3 = {{#statements:P6|from=Q668}} | leader_title4 = [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|പരമോന്നത നീതിപീഠത്തിന്റെ മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ]] | leader_name4 = [[സഞ്ജീവ് ഖന്ന]] | leader_title5 = [[ലോക്‌സഭ സ്പീക്കർ]] | leader_name5 = [[ഓം ബിർള]] | legislature = [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] | upper_house = [[രാജ്യസഭ]] | lower_house = [[ലോക്‌സഭ]] | sovereignty_type = [[Indian independence movement|സ്വാതന്ത്ര്യം]] | sovereignty_note = ലഭിച്ചത് [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡ]]ത്തിൽ നിന്ന് | established_event1 = [[Dominion of India|ഡോമീനിയൻ പദവി]] | established_date1 = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 | established_event2 = [[റിപ്പബ്ലിക്]] | established_date2 = 26 ജനുവരി 1950 | area_km2 = 3,287,263<ref name="india.gov.in2" /> | area_footnote = {{efn|"ചില അതിർത്തികൾ തർക്കമുള്ളതിനാൽ രാജ്യത്തിന്റെ കൃത്യമായ വലിപ്പം ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു {{convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}}, ആകെ ഭൂപ്രദേശം {{convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; ഐക്രാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} കൂടാതെ മൊത്തം ഭൂവിസ്തൃതി {{convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}." {{harv|Library of Congress|2004}}.}} | area_rank = 7-ാം സ്ഥാനം | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = {{increase}}{{UN Population|India}}{{UN Population|ref}} | population_census = 1,210,854,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archivedate=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archivedate=30 April 2016}}</ref> | population_estimate_year = {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 31-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP = {{increase}} $11.468&nbsp;trillion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=9 April 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 3-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $8,484<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 119th | GDP_nominal = {{increase}} $2.972&nbsp;trillion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,199<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 142nd | Gini = 33.9 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|accessdate=14 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|archivedate=10 June 2010}}</ref> | Gini_rank = 79th | HDI = 0.640 <!--number only--> | HDI_year = 2017 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|130}} | currency = [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] ([[ഇന്ത്യൻ രൂപ ചിഹ്നം|₹]]) | currency_code = INR | time_zone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = {{nowrap|dd-mm-yyyy}} | drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Left-hand traffic|ഇടത്]] | calling_code = [[Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] ([[.in#Internationalized domain names and country codes|others]]) | englishmotto = "സത്യം മാത്രം ജയിക്കുന്നു"{{lower|0.2em|{{sfn|National Informatics Centre|2005}}}} | religion = {{ubl | 79.8% [[Hinduism in India|ഹിന്ദുമതം]] | 14.2% [[ഇസ്ലാം]] | 2.3% [[ക്രിസ്തുമതം]] | 1.7% [[സിഖ് മതം]] | 0.7% [[History of Buddhism in India|ബുദ്ധമതം]] | 0.4% [[ജൈനമതം]] | 0.9% മറ്റുള്ളവ{{efn|name=remaining religions}}<ref name="Census2011religion" /> }} ''കാണുക [[ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങൾ]]'' | official_website = <!-- do not add www.gov.in – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, "do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | today = }} [[ദക്ഷിണേഷ്യ]]യിലെ ഒരു [[രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക|രാജ്യമാണ്]] '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''ഭാരതം''' . [[ന്യൂഡൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയാണ്‌]] തലസ്ഥാനം . ലോകത്തിലെ ഏഴാമത്തെ വലിയ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തീർണം 3.28 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്ററാണ് . ലോകത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ 2.4 ശതമാനമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത് . ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാംസ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കാണ് . കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം കൂടിയാണ് ഇന്ത്യ . [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ അതിരായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതിന്റെ രണ്ടു ശാഖകളാണ് പടിഞ്ഞാറുള്ള [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] കിഴക്കുള്ള [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലും]] . ഇന്ത്യയുടെ തീരദൈർഘ്യം {{km to mi|7517|abbrev=yes|precision=0}}<ref name=sanilkumar>{{cite journal |last=Kumar |first=V. Sanil |coauthors=K. C. Pathak, P. Pednekar, N. S. N. Raju |title=Coastal processes along the Indian coastline |journal=Current Science |volume=91 |issue=4 |year=2006 |pages=530–536 |format=PDF |url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf}}</ref> ആണ് .ഇന്ത്യ [[പാകിസ്താൻ]],[[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[ബംഗ്ളാദേശ്‌]], [[മ്യാന്മർ]], [[ചൈന]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]] എന്നീ ഏഴു രാജ്യങ്ങളുമായി കരാതിർത്തി പങ്കിടുന്നു . ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ ദ്വീപുകളാണ് [[ശ്രീലങ്ക]] , [[മാലദ്വീപ്]] എന്നിവ. [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരഭൂമിയായ]] ഇവിടം പല വിശാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിരുന്നു. ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന പല വാണിജ്യപാതകളും ഇതുവഴിയുണ്ടായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം]] അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം അതിന്റെ വാണിജ്യ സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിനു പ്രശസ്തമാണ്‌.<ref>Oldenburg, Phillip. 2007. "India: History," [http://encarta.msn.com/ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }}© 1997–2007 Microsoft Corporation.</ref> ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാലു മതങ്ങൾ – [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം ( സനാതന ധർമ്മം)]], [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], [[സിഖ് മതം|സിഖ്മതം]] എന്നിവ – ഇവിടെയാണ്‌ ജന്മമെടുത്തത്. കൂടാതെ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇവിടെയെത്തിയ [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്‌ലാം മതം,]] [[യഹൂദമതം|ജൂതമതം]], [[ക്രിസ്തുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവൈവിധ്യത്തിന്‌ ആഴമേകി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ക്രമേണ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ഇന്ത്യയെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായി കയ്യടക്കി. തുടർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യ സമരങ്ങളുടെ ഫലമായി [[1947]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15|ഓഗസ്റ്റ് 15നു]] ബ്രിട്ടീഷ്‌ കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന്‌ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. ഇന്ത്യയിൽ [[നാട്ടുഭാഷ|നാട്ടുഭാഷകൾ]] ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. 22 ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയും]] [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷുമാണ്]]<ref>http://india.gov.in/knowindia/official_language.php</ref>. [[2001-ലെ കാനേഷുമാരി (കേരളം)|2011-ലെ സ്ഥിതി വിവരക്കണക്കുകൾ]] പ്രകാരം, 138 കോടിയിലധികമാണ്‌ ജനസംഖ്യ. 42 ശതമാനം ജനങ്ങളും [[കൃഷി|കൃഷിയെ]] ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്‌<ref>http://www.thehindubusinessline.com/2006/04/25/stories/2006042500101100.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-12 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003064255/http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |url-status=dead }}</ref>.2024 ൽ ലോകത്തെ അഞ്ചാമത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് ഇന്ത്യ. == നിരുക്തം == === ഭാരതം === അതിപുരാതന കാലത്ത് ഈ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ [[ചക്രവർത്തി ഭരതൻ|ഭരതൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു [[ചക്രവർത്തി]] ഭരിച്ചിരുന്നു എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ദിവോദാസൻ എന്ന രാജാവിന്റെ പൂർവികൻ ആയ ഒരു ഗോത്ര തലവൻ ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം 1500 ബിസിയിൽ ഗാന്ധാര ദേശത്ത് ആയിരുന്നു. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിന്റെ]] ആദ്യപർവത്തിൽ ഭരതചക്രവർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശമുണ്ട്. ഭരതരാജാവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഭാരതം എന്ന പേര് ഉടലെടുത്തത്.<ref name="ReferenceA">എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ; ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്, കോഴിക്കോട്. 1997.</ref> [[ശകുന്തള|ശകുന്തളയുടെ]]യും [[ദുഷ്യന്തൻ|ദുഷ്യന്തന്റെ]]യും പുത്രനായിരുന്നു ഈ ഭരതൻ എന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.<ref name=bharatheeyatha>{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 15-16|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}</ref> [[വിഷ്ണുപുരാണം]] ഭാരതവർഷത്തെ ഇപ്രകാരം വർണ്ണിക്കുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center; border;1px" !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ) !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (മലയാളം ലിപിയിൽ) !മലയാള പരിഭാഷ |- |उत्तरं यत्समुद्रस्य<br /> हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।<br />वर्षं तद् भारतं नाम <br /> भारती यत्र संततिः ॥ |ഉത്തരം യത് സമുദ്രസ്യ<br /> ഹിമാദ്രൈശ്ചൈവ ദക്ഷിണം<br />വർഷം തദ് ഭാരതം നാമ <br /> ഭാരതീ യത്ര സംതതിഃ॥ |സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തായും<br />ഹിമാലയ പർവതത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായുമുള്ള<br />ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ നാമം ഭാരതം <br />ഭരതന്റെ പിൻഗാമികൾ ഇവിടെ നിവസിക്കുന്നു. |- |} [[സരസ്വതി ദേവി|സരസ്വതി ദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു നാമമായ 'ഭാരതി' യിൽ നിന്നാണ് "ഭാരതം" എന്ന പേരു വന്നതെന്നും ചില പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു{{അവലംബം}}. '''ഭാസ്സിൽ രതം''' ആണ്‌ ഭാരതം അതായത് പ്രകാശത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രാജ്യമാണ്‌ ഭാരതം എന്നും പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സാഹിത്യമായ [[വേദം|വേദങ്ങളിൽത്തന്നെ]] ഭാരതം എന്ന് പരാമർശമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ '''ഭാരത ജനം''' എന്നാണ്‌ വേദങ്ങളിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്<ref name=bharatheeyatha/>. === ഇന്ത്യ === [[സിന്ധു നദി]]യുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ, ഇന്ത്യ എന്നീ പേരുകൾ രാജ്യത്തിനുണ്ടായത്. [[സിന്ധു നദി]]യെ പേർഷ്യക്കാർ ഹിന്ദുവെന്നും ദേശത്തെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എന്നും വിളിയ്ക്കുന്നത് കേട്ട് ഗ്രീക്കുകാർ ''ഇൻഡസ്'' (''indus'') എന്നും ഇന്ത്യ എന്നും വിളിച്ചുവന്നു. ഭാരതത്തിൽ നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. അവസാനമായി രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് [[തെലുങ്കാന ]]. ജമ്മുകാശ്മീരിനെ 2019-ൽ ജമ്മു&കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ആക്കി മാറ്റി. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Himalaya-formation.gif|thumb|left|[[ഫലകചലനസിദ്ധാന്തം|ഫലകചലനസിദ്ധാന്തപ്രകാരം]] ഇന്ത്യ ഉണ്ടായത്]] {{main|ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം}} ചരിത്രാതീത യൂറോപ്പിന്റേതുപോലെ തന്നെ ഉത്തരേന്ത്യയിലും [[ഹിമയുഗം]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമയുഗത്തിലെ രണ്ടാം പാദത്തിലെ 4,00,000 നും 2,00,000 നുമിടക്കുള്ള വർഷങ്ങളിലാണു മനുഷ്യന്റെ പാദസ്പർശം ഈ ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായത്. ഇതിന്റെ തെളിവ് പഞ്ചാബിലെ സോഹൻ നദിയുടെ തീരത്തുയർന്ന നാഗരികതയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നാണു ലഭിച്ചത്. വെള്ളാരം കല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഈ നദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല.<ref> ഡി.എച്ച്. ഗോർഡൺ; ഏർളി യൂസ് ഓഫ് മെറ്റൽ ഇൻ ഇന്ത്യ ആൻഡ് പാകിസ്താൻ. ജേർണൽ ഓഫ് റോയൽ ആന്ത്രോപോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്. എൻ.എൽ. ബഷാമിൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്</ref> ലോകത്തിലെ അതിപുരാതന സംസ്കാരങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേത്‌. [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിലെ]] ഭീംബേഡ്കയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശിലായുഗ ഗുഹകളാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രാതീത കാലം അവശേഷിപ്പിച്ച ഏറ്റവും പുരാതനമായ രേഖ.<ref>പ്രാചീന ഇന്ത്യ. എസ്.ആർ. ശർമ്മ. ഡി.സി. ബുക്സ്. കോട്ടയം</ref> 9000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ്‌ ഇന്ത്യയിലേക്ക്‌ ആദ്യത്തെകുടിയേറ്റമുണ്ടായി എന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്‌. ഇത്‌ പിന്നീട്‌ [[സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരമായി]]. ബി.സി. 2600നും 1900നും ഇടയിലായിരുന്നു സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ-ദാരോ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ മഹത്തായ ആ സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ബി.സി.1500 മുതൽ ബി.സി.500 വരെ ഉള്ള [[വേദകാലഘട്ടം|വേദകാലഘട്ട]]ത്തിൽ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിതമായി. ബി.സി. 550 മുതൽ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലാകെ ഒട്ടേറെ രാജ്യങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. [[മഹാജനപദങ്ങൾ]] എന്നാണ്‌ ഇവ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[മഗധ|മഗധയും]]‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ രാജവംശവുമായിരുന്നു]] ഇവയിൽ പ്രബലം. മഹാനായ അശോകൻ മൗര്യരാജവംശീയനായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരത്തിന്‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യന്മാർ]] നൽകിയ സംഭാവനകൾ വലുതാണ്‌. ബൈബിളിൽ ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ ആയി വിവിധ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. (1 ''Esdras'' 3:2 , 1 ''Maccabees'' 8:8, 1 ''Maccabees'' 6:37, ''Esther'' 8:12, ''Esther'' 8:9, ''Esther'' 3:13, ''Esther'' 1:1). കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി. സി. ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ [[ഫൊണീഷ്യന്മാർ]] കേരളതീരത്തുള്ള [[ഓഫിർ]] എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. വേറൊരു പ്രബല അഭിപ്രായം ഇത് ഗുജറാത്തിലെ ആഭിര തുറമുഖം ആണെന്ന് ആണ്. ബി. സി. 180 മുതൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള അധിനിവേശമായിരുന്നു. ഇന്തോ-ഗ്രീക്ക്‌, ഇന്തോ-പർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്തുവിനുശേഷം മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ച [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭരണം പ്രാചീന ഇന്ത്യയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ഭാരതം എന്നാൽ ആര്യൻ ([[ഇറാൻ]]) മുതൽ സിംഹപുരം([[സിംഗപ്പൂർ]]) വരെ ആയിരുന്നു എന്ന് ഐതിഹ്യമുണ്ട്. തെക്കേ ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി [[ചേര സാമ്രാജ്യം|ചേര]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോള]], [[കാദംബ രാജവംശം|കഡംബ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]], [[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] തുടങ്ങിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ശാസ്ത്രം, കല, സാഹിത്യം, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തത്ത്വശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വൻ പുരോഗതിയുണ്ടായി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ വടക്ക്‌, മധ്യദേശങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായുദിച്ച [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ഡൽഹി സുൽത്താന്റെ]] കീഴിലായി. [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യമാണ്‌]] പിന്നീടു ശക്തിപ്രാപിച്ചത്‌. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും അധികം കാലം ഭരിച്ച മുസ്ലീം രാജാക്കന്മാരുടെ സാമ്രാജ്യമാണ് മുഗൾ. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു]] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രബലം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പോർച്ചുഗീസ്‌, ഡച്ച്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, ബ്രിട്ടീഷ്‌ അധിനിവേശമുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുമായി വാണിജ്യ ബന്ധമായിരുന്നു യൂറോപ്യന്മാരുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും പരസ്പരം പോരടിച്ചു നിന്നിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളെ മുതലെടുത്ത്‌ അവർ ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ കോളനികൾ സ്ഥാപിച്ചു. 1857-ൽ ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിക്കു നേരെയുണ്ടായ കലാപമാണ്‌ യൂറോപ്യൻ അധിനിവേശത്തിനു നേരെ ഇന്ത്യക്കാർ നടത്തിയ പ്രധാന ചെറുത്തുനിൽപ്പ്‌ ശ്രമം. [[ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കലാപം പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷ്‌ സൈന്യം അടിച്ചൊതുക്കി. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ്‌ സാമ്രാജ്യത്തിനു കീഴിലുമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം]] ശക്തിപ്രാപിച്ചു. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട സഹന സമരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 1947 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15ന്‌ ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി. എന്നാൽ ഇന്ത്യയുടെ ഒരു ഭാഗം പാകിസ്താൻ എന്ന പേരിൽ വിഭജിച്ച്‌ മറ്റൊരു രാജ്യമാകുന്നത്‌ കണ്ടാണ്‌ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്‌. === നാഴികക്കല്ലുകൾ === [[പ്രമാണം:Tricolour Lighting Night view at India Gate Delhi.jpg|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|[[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ]] [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]]]] [[പ്രമാണം:Wheel of Konark, Orissa, India.JPG|thumb|200px|കൊണാർക്ക്‌ സൂര്യ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാചക്രം. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിതീർത്തത്]] * ക്രി.മു. 3000–1500 സിന്ധു നദിതട സംസ്കാരം, ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ ദാരോ]]എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചെറിയ പട്ടണങ്ങൾ. * ക്രി. മു. 3000 യോഗാഭ്യാസം ഇന്ത്യയിൽ വികസിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 1450–1000 ഋഗ് വേദം എഴുതപ്പെടുന്നു. * ക്രി. മു. 800s വൈദിക കാലം ഉപനിഷത്തുക്കൾ, ബ്രാഹമണങ്ങൾ എന്നിവ എഴുതപ്പെടുന്നു. ഹിന്ദു ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഇവ വർത്തിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 700s മഹാജനപദങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ 16 വലിയതും സുരക്ഷിതവുമായ നഗരങ്ങൾ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് രാജാക്കന്മാരുടെ കീഴിലായിരുന്നെങ്കിൽ ചിലവ രാജപ്രതിനിധികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. * ക്രി. മു. 500 [[ബിംബിസാരൻ]] (540–493), [[അജാതശത്രു]] (493–461) എന്നിവരുടെ കീഴിൽ മഗധ പ്രശസ്തമാകുന്നു. * ക്രി. മു. 563?-483? ശ്രീ ബുദ്ധൻ ബുദ്ധമതം സ്ഥപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 515 [[മഹാവീരൻ]] [[ജൈനമതം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 327 അലക്സാണ്ടർ ഇന്ത്യ ആക്രമിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 321–184 [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]]. ചന്ദ്രഗുപത മൗര്യൻ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 304 [[ബിന്ദുസാരൻ]] നാടു വാഴുന്നു. സെലുസിയസ് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി ഇന്ത്യയുടെ മേലുള്ള അവകാശം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 273–232 ബിന്ദുസാരന്റ പൗത്രൻ [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] ഇന്ത്യ മുഴുവൻ (ദക്ഷിണേന്ത്യ ഒഴികെ) കീഴടക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 261 കലിംഗ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] [[ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.flotte2.com/Ancient.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-01-23 |archive-date=2006-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509072153/http://www.flotte2.com/Ancient.htm |url-status=dead }}</ref> * ക്രി. മു. 184 [[ശുംഗ സാമ്രാജ്യം]] മൗര്യ രാജാവായ [[ബൃഹദ്രഥൻ]] പുഷ്പമിത്ര ശുംഗൻ എന്ന പ്രമാണിയാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതോടെ മൗര്യ സാമ്രാജ്യം അവസാനിക്കുന്നു. ഇതേ സമയം തെന്നെ ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജവംശം എത്തുന്നു. [[മിളിന്ദൻ]]. * ക്രി. മു. 100 [[കണ്വന്മാർ]] ശുംഗന്മാരെ പുറത്താക്കുന്നു. ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരുടെ]] ആഗമനം <ref name="ReferenceA"/> [[സാതവാഹന്മാർ]] ഡക്കാൻ പീഠഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അധികരം ഉറപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 185 – ക്രി. വ. 250 [[ആന്ധ്ര സാമ്രാജ്യം]] [[സംഘകാലം]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ. * ക്രി. മു. 319–20 [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം]]. * ക്രി. വ. 335–380 [[സമുദ്ര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 415–454 [[കുമാര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 455–467 [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 600 [[ഹുയാങ് സാങ്]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്നു [[ഹർഷ ഗുപ്തൻ]] ഭരിക്കുന്നു, [[ബാണഭട്ടൻ]] സദസ്സിലെ അംഗം. [[ഹൂണന്മാർ]], [[മൗഖാരികൾ]] എനിവരുടെയും കാലം. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഏഷ്യാഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായി കിടക്കുന്ന [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യ]] , [[മലയ് ഉപദ്വീപ്|മലയ്]] എന്നീ രണ്ട് ഉപദ്വീപുകൾക്കിടയിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം . പൂർണ്ണമായും ഭൂമിയുടെ [[ഉത്തരാർദ്ധഗോളം|ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യ ഉത്തര [[അക്ഷാംശം]] 8 ഡിഗ്രി 7 മിനുറ്റിനും 37 ഡിഗ്രി 6 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയും പൂർവ [[രേഖാംശം]] 68 ഡിഗ്രി മിനുറ്റിനും 97 ഡിഗ്രി 25 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയുമാണ്‌ . ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്ക് വടക്കുമാണ് ഇന്ത്യ . ഇന്ത്യയിലൂടെ [[ഉത്തരായന രേഖ]] (Tropic of Cancer) കടന്നു പോകുന്നുണ്ട് . ലോകത്തിലെ ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 2.42 ശതമാനവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 16 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ് . വലിപ്പത്തിൽ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ 7 ആം സ്ഥാനവും ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കുണ്ട്. 32,87,263 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തൃതി.<ref>{{cite book|first=മാതൃഭൂമി|last=പബ്ലിക്കേഷൻസ്|title=മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക്|year=2013|publisher=മാതൃഭൂമി|isbn=9788182652590|url=http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|access-date=2013-06-24|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216103136/http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|url-status=dead}}</ref> വടക്കേയറ്റം മുതൽ തെക്കേയറ്റം വരെ 3,214 കിലോമീറ്ററും കിഴക്കേയറ്റം മുതൽ പടിഞ്ഞാറേയറ്റം വരെ 2,933 കിലോമീറ്ററുമാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ദൈർഘ്യം. === അതിർത്തികൾ === ഇന്ത്യയുടെ കര അതിർത്തിയുടെ നീളം ഏതാണ്ട് 15,200 കിലോമീറ്ററാണ്‌. ദ്വീപുകളടക്കം കടൽത്തീരമാകട്ടെ 7,516.6 കിലോമീറ്ററും. അതായത് ആകെ അതിർത്തി 22716.6 കി.മി. ആണ്. 9 രാജ്യങ്ങളുമായി ഇന്ത്യ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നു. [[പാകിസ്താൻ]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ചൈന]], [[മ്യാന്മർ]] എന്നിവയാണവ. ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളോട് സമുദ്രാതിർത്തിയും പങ്കുവക്കുന്നു. കൂടുതൽ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നത് ബംഗ്ലാദേശുമായാണ്‌. 4096 ഓളം കിലോമീറ്ററാണിത്. ചൈന രണ്ടാമതും (3488) പാകിസ്താൻ (3323) മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്‌. [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു - ലഡാക്ക് എന്നീ]] കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ രാജ്യങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിട്ടുന്നവയാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന സംസ്ഥാനം [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശാണ്‌]]. === ദ്വീപുകൾ === ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായിട്ടുള്ള ദ്വീപുകളിൽ 204 എണ്ണം [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലും]] അവശേഷിക്കുന്നവ അറബിക്കടലിലുമാണ്‌. [[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലാണ്‌. ഇവ രണ്ട് ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌. ഇവയെ ടെൻത്ത് ഡിഗ്രി ചാനൽ തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏക സജീവ അഗ്നിപർ‌വ്വതമായ ബാരൺ ഈ ദ്വീപ സമൂഹങ്ങളിലാണ്‌. [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിലെ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപുകൾ]]. 36 ചെറിയ ദ്വീപുകളാണ്‌ ഇതിലുള്ളത്. [[ആന്ത്രോത്ത്|അന്ത്രോത്താണ്‌]] ഇതിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപ്. മുംബൈക്കടുത്ത് അറബിക്കടലിൽ തന്നെയുള്ള എലഫന്റാ ദ്വീപുകളും മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിൽ പെടുന്നു. മുംബൈ മഹാനഗരം തന്നെ 7 ദ്വീപുകളിലായാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കൊളാബോ, മസഗോൺ, ഓൾഡ് വിമൻസ് ഐലൻഡ്, മാഹിം, പാരെൽ, വൊർ ളി, ഐസിൽ ഓഫ് ബോംബെ എന്നിവയാണവ. പിൽക്കാലത്ത് ഇവയെ യോജിപ്പിച്ചാണ്‌ ഇന്നത്തെ മുംബൈ മഹാനഗരം ഉണ്ടാക്കിയത്. മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുള്ള ഭൂവിഭാഗം രാമസേതു ആണ് === പർ‌വ്വതങ്ങൾ === [[ഹിമാലയം]], [[ആരവല്ലി]], [[സത്പുര]], [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യൻ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം]], [[പൂർ‌വ്വഘട്ടം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന പർ‌വ്വതനിരകൾ ==== ഹിമാലയം ==== [[പ്രമാണം:Indiahills.png|thumb|right|ഇന്ത്യയിലെ പർ‌വതങ്ങൾ]] {{Main|ഹിമാലയം}} ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർ‌വതങ്ങൾ ഹിമാലയത്തിലാണ്‌ ഉള്ളത്. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ല നേപ്പാൾ, ചൈന, ഭൂട്ടാൻ, പാകിസ്താൻ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായാണ്‌ ഹിമാലയം പരന്നു കിടക്കുന്നത്. 2500 കിലോമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട് ഈ പർ‌വതനിരകൾക്ക്. ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയം(ഹിമാദ്രി, ലെസ്സർ ഹിമാലയം (ഹിമാചൽ) ഗ്രേറ്റർ ഹിമാലയം (സിവാലിക്)എന്നീ മൂന്ന് നിരകൾ ചേർന്നതാണ്‌ ഹിമാലയം.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കൊടുമുടിയായ എവറസ്റ്റ് ഹിമാലയത്തിലാണ്‌. എന്നാൽ ഇത് നേപ്പാളിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹിമാലയത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ|ഗ്ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ]] (8,611 മീ.) അഥവാ മൗണ്ട് [[കെ2|കെ-2]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടി. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത് പാക്കിസ്താന്റെ അനധികൃത കൈവശത്തിലുള്ള കശ്മീർ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==== ആരവല്ലി ==== {{പ്രലേ|അരാവലി മലനിരകൾ}} [[പ്രമാണം:Himalayas.jpg|thumb|left|ഇന്റർനാഷണൽ സ്പേസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നുള്ള ഹിമാലയത്തിന്റെ ദൃശ്യം]] ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പർ‌വതങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന പർ‌വതനിരയാണ്‌ ആരവല്ലി. പ്രധാനമായും രാജസ്ഥാനിലാണ്‌ ആരവല്ലി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1722 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഗുരുശിഖരമാണ്‌ ഇതിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി. ==== സത്പുര പർവത നിര ==== {{പ്രലേ|സത്പുര പർവതനിര}} ഇന്ത്യയുടെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള പർ‌വതങ്ങളാണിവ. ഗുജറാത്ത്, ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയാണിവ. ഇതിനു സമാന്തരമായാണ്‌ വിന്ധ്യൻ പർ‌വതനിരകൾ. ==== വിന്ധ്യൻ മലനിരകൾ ==== {{പ്രലേ|വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ}} വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ ഇന്ത്യയെ വടക്കേ ഇന്ത്യയായും തെക്കേ ഇന്ത്യയായും വേർതിരിക്കുന്നു. ഗുജറാത്ത്, രാജസ്ഥാൻ, മദ്ധ്യപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==== പശ്ചിമഘട്ടം ==== [[പ്രമാണം:Western-Ghats-Matheran.jpg|thumb|right| [[പശ്ചിമഘട്ടം]]- [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] മാത്തേറാനിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] {{Main|പശ്ചിമഘട്ടം}} ഡക്കാൺ പീഠഭൂമിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിനു]] സമാന്തരമായി കന്യാകുമാരിവരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന മലനിരകളാണ്‌ പശ്ചിമഘട്ടം അഥവാ സഹ്യാദ്രി. 1600 കിലോമീറ്റർ നീണ്ടു കിടക്കുന്നുണ്ടിത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന മലമ്പാതയാണ്‌ [[പാലക്കാട് ചുരം]]. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ലോകപ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളാണ് മൂന്നാർ, തേക്കടി, ഊട്ടി, കൊടൈക്കനാൽ എന്നിവ. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടിയായ [[ആനമുടി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലാണ്. ==== പൂർ‌വഘട്ടം ==== {{Main|പൂർവ്വഘട്ടം}} ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഒറീസ്സ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]], [[തമിഴ്‌നാട്]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഇടമുറിഞ്ഞും പംക്തികളായും പരന്നു കിടക്കുന്ന മലനിരകളാണിവ. === ചുരങ്ങൾ === പ്രധാന ചുരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്: * [[നാഥുലാ ചുരം]]- ഇന്ത്യയിലെ [[സിക്കിം|സിക്കിമിനേയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]]ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം. 1962- ൽ [[ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധം|ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധത്തെ]] തുടർന്ന് അടച്ച് ഈ ചുരം 2006 ജൂലൈ ഒന്നിന് വീണ്ടും തുറന്നു, * [[ഷിപ്കിലാ ചുരം]] – [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിനെയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം, * [[സോജിലാ ചുരം]] – ശ്രീനഗറിനെ ലഡാക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുവഴിയുള്ള പാത ദേശീയപാതയാണ്‌ (ദേ. പാ. 1 ഡി), *ലീപുലേഖ് - ഉത്തരാഖണ്ഡിനെ ടിബറ്റുമായി ബണ്ഡിപ്പിക്കുന്നു * [[ബനിഹൽ ചുരം]] – [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കാശ്മീരിനെ]] സിവാലിക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇത് പീർ പാജ്ഞാൽ പർ‌വത നിരകളിലാണ്‌, * [[ദിഫു ചുരം]] – ഇന്ത്യ – ചൈന- മ്യാന്മർ എന്നിവയൂടെ അതിർത്തിയിലാണിത്, * [[റൊഹ്താങ്ങ് ചുരം]] – കുളു താഴ്‌വരയെയും (ഹിമാചൽ) ലാഹുൽ-സ്പിതി താഴ്‌വരയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പെൻസിലാ ചുരം]] – ജമ്മുവിലെ [[ലഡാക്|ലഡാക്കിനേയും]] [[കാർഗിൽ|കാർഗിൽ ജില്ലയേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പേരിയ ചുരം]] – കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയെയും [[വയനാട്]] ജില്ലയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം * [[താമരശ്ശേരി ചുരം]]- കേരളത്തിലെ [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയേയും [[വയനാട്]] ജില്ലയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==== സമതലങ്ങൾ ==== ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാസമതലം, തീരസമതലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നീ നദികളുടേയും അവയൂടെ പോഷക നദികളൂടേയും സംഭാവനയാണ്‌ ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാ സമതലങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികമേഖലയാണിത്. നദികൾ വഹിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന എക്കൽ മണ്ണാണു ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടതക്ക് കാരണം. രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗം ഇന്ത്യയുടെ തീരത്തുള്ളതാണ്. രണ്ടു തീര സമതലങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. കിഴക്കുള്ളതും പടിഞ്ഞാറുള്ളതും. കടലിൽ ചേരുന്ന നദികളാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ വളക്കൂറിനുള്ള കാരണം. ==== നദികൾ ==== ഹിമാലയൻ നിരകളും പശ്ചിമഘട്ടവുമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ നദികളൂടെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങൾ. ഹിമാലയൻ നദികളിൽ പ്രധാനം [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നിവയും അവയുടെ പോഷക നദികളുമാണ്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്നവയിൽ [[നർമദ]], [[തപ്തി]], [[മഹാനദി]], [[ഗോദാവരീ നദി|ഗോദാവരി]], [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണ]], [[കാവേരി]], എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നത്. നിരവധി വൈദ്യുത, ജലസേചന പദ്ധതികളും വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും ഈ നദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ == {| class="infobox borderless" |+ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ (Official) |- ! ''' ദേശീയ പൈതൃക മൃഗം : [[ആന]]''' | |[[പ്രമാണം:Elephas maximus (Bandipur).jpg|പകരം=|50x50ബിന്ദു]] |- ! '''ദേശീയ പക്ഷി : [[മയിൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മരം : [[പേരാൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ പുഷ്പം : [[താമര]]''' | | [[പ്രമാണം:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മൃഗം : [[കടുവ]]''' | | [[പ്രമാണം:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ജലജീവി : [[ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ]]''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ഉരഗം : [[രാജവെമ്പാല]]''' | | [[Image:King-Cobra.jpg|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ ഫലം : [[മാങ്ങ]]''' | | [[പ്രമാണം:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ നദി : [[ഗംഗ]]''' | | [[പ്രമാണം:River Ganges.JPG|50px]] |- |} === ദേശീയ പതാക === {{Main|ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക}} കുങ്കുമം, വെള്ള, പച്ച എന്നീ നിറങ്ങളുള്ളതും 3:2 എന്ന അനുപാതത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതും കൃത്യം മദ്ധ്യഭാഗത്ത് 24 ആരക്കാലുകളുള്ള അശോക ചക്രം പതിപ്പിച്ചതുമായ പതാകയാണ് [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക]]. ആന്ധ്രാപ്രദേശുകാരനായ [[പിംഗലി വെങ്കയ്യ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ പതാക, 1947 [[ജൂലൈ 22]]-നു [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സമിതി]] അംഗീകരിച്ചു. ദേശീയപതാകയിലെ കുങ്കുമനിറം ധൈര്യത്തിനേയും ത്യാഗത്തിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വെള്ളനിറം സത്യം, സമാധാനം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. പച്ചനിറം അഭിവൃദ്ധിയും വിശ്വാസവും ഫലസമൃദ്ധിയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. [[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ]] സ്തൂപത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട ചക്രം കർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. കുങ്കുമനിറം മുകളിലും വെള്ളനിറം മധ്യ ഭാഗത്തും പച്ചനിറം താഴെയുമായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Taj Mahal (south view, 2006).jpg|thumb|300px|right| ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ലോകാത്ഭുത നിർമ്മിതി- താജ് മഹൽ]] === ദേശീയചിഹ്നം === [[പ്രമാണം:Sanchi2.jpg|thumb|200px|left|[[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ സ്തൂപം]]. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] പണികഴിപ്പിച്ചതാണിത്‌.]] സിംഹമുദ്രയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമുദ്ര. 1950 ജനുവരിയിലാണ് ഭരണഘടനാ സമിതി ഇതംഗീകരിച്ചത്. നാലുവശത്തേക്കും സിംഹങ്ങൾ തിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. സിംഹത്തിന്റെ തലയും രണ്ടുകാലുകളുമാണ് ഒരു ദിശയിലുള്ളത്. [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ച സ്തംഭത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട മുദ്രയായതിനാൽ അശോകമുദ്രയെന്നും, അശോകസ്തംഭം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അശോകസ്തംഭത്തിലുണ്ടായിരുന്നതിലുപരിയായി സിംഹത്തിനു താഴെയായി കാളയേയും കുതിരയേയും സിംഹമുദ്രയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ [[മുണ്ഡകോപനിഷത്|മുണ്ഡകോപനിഷതിലെ]] സത്യമേവ ജയതെ (സത്യം എപ്പോഴും ജയിക്കട്ടെ) എന്നവാക്യവും ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാള കഠിനാധ്വാനത്തേയും കുതിര മുന്നോട്ടുള്ള കുതിപ്പിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ദേശീയഗാനം === [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] രചിച്ച ''[[ജനഗണമന|ജനഗണമനയാണ്]]'' ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയഗാനം. 1950 [[ജനുവരി 24]]-നു ജനഗണമന ദേശീയഗാനമായി അംഗീകരിച്ചു. സംസ്കൃതത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട[[വന്ദേമാതരം]] എന്ന [[ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജി|ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ]] കൃതിയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗീതം. ദേശീയഗാനത്തിന്റെ കൂടെ തന്നെ ദേശീയഗീതത്തേയും അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[മുഹമ്മദ് ഇക്‌ബാൽ]] രചിച്ച [[സാരെ ജഹാൻ സെ അച്ഛാ]] എന്ന ഗാനത്തിനും ദേശീയഗാനത്തിന്റേയും ദേശീയഗീതത്തിന്റേയും തുല്യപരിഗണനയാണ് നൽകി വരുന്നത്. === ദേശീയജീവജാലങ്ങൾ === ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മൃഗം [[കടുവ|കടുവയാണ്]]. 1972-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമൃഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[മയിൽ|മയിലിനെ]] ദേശീയ പക്ഷിയായി 1964-ൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പുഷ്പം [[താമര|താമരയും]], ദേശീയ വൃക്ഷം [[പേരാൽ|പേരാലുമാണ്]]. ദേശീയ ഫലം [[മാങ്ങ|മാങ്ങയാണ്‌]], ദേശീയ ജലജീവിയായി 2009-ൽ [[സുസു]] എന്ന ശുദ്ധജല ഡോൾഫിനേയും തിരഞ്ഞെടുത്തുദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി 2010 ഇൽ ആന യെ തിരഞ്ഞെടുത്തു<ref name="hindu">{{cite news |author = Aarti Dhar |title = River dolphin is India’s national aquatic animal |url = http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |publisher = The Hindu |date = 5 ഒക്ടോബർ 2009 |accessdate = 11-10-2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2010-09-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100901082810/http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |url-status = dead }}</ref>. === ദേശീയ പഞ്ചാംഗം === ശകവർഷമാണ്‌ ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗം. 1957 മാർച്ച് 22 നാണ്‌ ശകവർഷത്തെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കിയത്. കുഷാന (കുശാന) രാജാവായിരുന്ന [[കനിഷ്കൻ|കനിഷ്കനാണ്‌]] ക്രി.വ. 78-ൽ ഈ പഞ്ചാംഗം (കലണ്ടർ) തുടങ്ങിയതെന്ന് കരുതുന്നു. ശകവർഷം തുടങ്ങി 1879 വർഷം കഴിഞ്ഞാണ്‌ ഇന്ത്യ അത് ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കുന്നത്. താഴെപ്പറയുന്ന ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ശകവർഷം ഔദ്യോഗിക കലണ്ടറായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ * [[ആകാശവാണി|ആകാശവാണിയുടെ]] വാർത്താപ്രക്ഷേപം * ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് പുറത്തിറക്കുന്ന കലണ്ടറുകൾ * പൊതുജനങ്ങൾക്കായുള്ള സർക്കാർ കുറിപ്പുകൾ ശകവർഷത്തിലെ ആദ്യമാസം ചൈത്രമാണ്. ചൈത്രമാസം ഒന്നാം തീയതി സാധാരണ വർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 22-നാണ് വരിക. അധിവർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 21 നും.<ref name="test1">{{cite book |title= മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് |publisher= മാതൃഭൂമി |year= 2012 | Reg.No= KERMAL/2011/39411 }}</ref> == ഭരണ സംവിധാനം == {{main|ഇന്ത്യൻ ഭരണസംവിധാനം}} ഒരു [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]], [[മതേതരത്വം|മതേതര]], [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌]] രാജ്യമായാണ്‌ ഭരണഘടന ഇന്ത്യയെ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്‌.<ref name="Dutt1998">{{cite journal |last=Dutt |first=Sagarika |year=1998 |title=Identities and the Indian state: An overview |url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1998_19_3/page/411 |journal=Third World Quarterly |volume=19 |issue=3 |pages=411–434 |doi=10.1080/01436599814325}} at p. 421.</ref> 1950 ജനുവരി 26-നാണ്‌ ഇതു നിലവിൽ വന്നത്.<ref name="Pylee2004 ">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India|year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=4|chapter=The Longest Constitutional Document|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA4&dq=India+longest+constitution&as_brr=0&sig=ZpqDCkfUoglOQx0XQ8HBpRWkRAk#PPA4,M1|accessdate=2007-10-31|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> [[നിയമനിർമ്മാണസഭ|നിയമനിർമ്മാണം]], [[ഗവൺമെന്റ്|ഭരണനിർവഹണം]], [[നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തട്ടുകളാണ്‌ ഭരണസംവിധാനം.<ref name="Wheare1964">{{cite book |last=Wheare |first=K.C. |title=Federal Government|url=https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7 | edition=4th| year=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=[https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7/page/28 28]}}</ref><ref name="dencentralisation">{{Cite book | last=Echeverri-Gent | first=John | contribution=Politics in India's Decentred Polity | editor1-last=Ayres | editor1-first=Alyssa | editor2-last=Oldenburg | editor2-first=Philip | title=Quickening the Pace of Change | series=India Briefing | place=London | publisher=M.E. Sharpe | year=2002 | isbn=076560812X | pp=19–53.}} at pp. 19–20; {{Cite journal | last=Sinha | first=Aseema | title=The Changing Political Economy of Federalism in India | journal=India Review |volume=3 |issue=1 | year=2004 | pp=25–63 | doi=10.1080/14736480490443085 | page=25}} at pp. 25–33.</ref> രാജ്യത്തിന്റെ തലവൻ [[രാഷ്ട്രപതി]](പ്രസിഡന്റ്‌)യാണ്‌.<ref name="Sharma1950">{{cite journal |last=Sharma |first=Ram |year=1950 |title=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |journal=Parliamentary Affairs |volume=4 |issue=1 |pages=116–126}}</ref> നേരിട്ടല്ലാതെയുള്ള ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref name="Election of President">{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05054.html|title=Election of President|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall be elected by the members of an electoral college.}}</ref> നൈയാമിക അധികാരങ്ങൾ മാത്രമേ രാഷ്ട്രപതിക്കുളളു. [[കരസേന|കര]]-[[നാവികസേന|നാവിക]]-[[വ്യോമസേന|വ്യോമ]] സേനകളുടെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫും രാഷ്ടപതിയാണ്‌. പാർലമെന്റിലെയും സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെയും]] അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇലക്ട്‌റൽ കോളജാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയേയും [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയേയും]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. അഞ്ചു വർഷമാണ്‌ ഇവരുടെ കാലാവധി.<ref name="Election of President"/><ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/112 112]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|title=Tenure of President's office|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall hold office for a term of five years from the date on which he enters upon his office.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174Vx3Hi?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|url-status=dead}}</ref> സർക്കാരിന്റെ തലവനായ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയിലാണ്‌]] ഒട്ടുമിക്ക അധികാരങ്ങളും കേന്ദ്രീകൃതമായിരിക്കുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/> പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം നേടുന്ന രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ മുന്നണിയുടെ നേതാവാണ്‌ പ്രധാനമന്ത്രിയാവുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|title=Appointment of Prime Minister and Council of Ministers|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The Prime Minister shall be appointed by the President and the other Ministers shall be appointed by the President on the advice of the Prime Minister.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174WN6a5?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|url-status=dead}}</ref> രാഷ്ട്രപതി, ഉപരാഷ്ട്രപതി, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ]] എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ്‌ ഭരണനിർവഹണ സംവിധാനം(എക്സിക്യുട്ടീവ്‌). {{ഭാരതീയ പ്രതീകങ്ങൾ}} രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുളള പാർലമെന്ററി സംവിധാനമാണ്‌ ഇന്ത്യയിൽ. നിയമനിർമ്മാണസഭയായ പാർലമെന്റിന്റെ ഉപരി മണ്ഡലത്തെ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയെന്നും]] അധോമണ്ഡലത്തെ [[ലോകസഭ|ലോക്‌സഭയെന്നും]] വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/127 127]}}</ref> രാജ്യ സഭയിലെ 250 അംഗങ്ങളെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടല്ല തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെ]] അംഗങ്ങൾ രൂപവത്കരിക്കുന്ന ഇലക്‌ ടറൽ കോളജാണ്‌ ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌.<ref name="Parliament">{{cite web |url = http://www.india.gov.in/outerwin.htm?id=http://parliamentofindia.gov.in/ |title = ''Our Parliament'' A brief description of the Indian Parliament |accessdate = 2007-06-16 |publisher = www.parliamentofindia.gov.in }}</ref><ref name="Parliament"/> അതേ സമയം 552 അംഗ ലോക്‌സഭയെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="Parliament"/> സർക്കാർ രൂപവത്കരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്കും വേദിയാകുന്നത്‌ ലോക്‌സഭയാണ്‌. 18 വയസ് പൂർത്തിയാക്കിയ പൗരന്മാർക്കെല്ലാം വോട്ടവകാശമുണ്ട്‌. സ്വതന്ത്ര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലേത്‌. ഇന്ത്യൻ ചീഫ്‌ ജസ്റ്റിസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌]] നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രം. സുപ്രീം കോടതി, 24 [[ഹൈക്കോടതി]]കൾ, നിരവധി മറ്റു കോടതികൾ എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നീതിന്യായവ്യവസ്ഥാ സ്ഥാപനങ്ങൾ.<ref name="Neuborne2003">{{cite journal |last=Neuborne |first=Burt |year=2003 |title=The Supreme Court of India |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=1 |issue=1 |pages=476–510 |doi=10.1093/icon/1.3.476}} at p. 478.</ref> പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളും മറ്റും നിർ‌വ്വചിക്കുന്നതും, സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളും ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്നു അപ്പീൽ പോയ കേസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌.<ref name="SCjurisdiction">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/new_s/juris.htm |title=Jurisdiction of the Supreme Court |accessdate=2007-10-21 |author=Supreme Court of India |publisher=National Informatics Centre}}</ref> നീതിനായവ്യവ്സ്ഥയിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ സർക്കാരിനും, ജനങ്ങൾക്കും കോടതിയെ സമീപിക്കാം.<ref name="Neuborne2003"/><ref name="Sripati1998">{{cite journal |last=Sripati |first=Vuayashri |year=1998 |title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950–2000) |journal=American University International Law Review |volume=14 |issue=2 |pages=413–496}} at pp. 423–424.</ref> ഭരണസം‌വിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പരിധി എന്ന നിലയിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് നീതിനിർ‌വ്വാഹ വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാന പങ്കുണ്ട്.<ref name="Pylee2004-2">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India |year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=314|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA314&lpg=PA314&dq=indian+supreme+court+is+interpreter+of+constitution&source=web&ots=EC_OWxDg86&sig=gjLfEY1UInjql72jBtO-VOgoeK4&output=html|accessdate=2007-11-02|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> == സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ == {{Infobox subdivision type | name = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും | alt_name = |map = {{India States and Territories Labelled Map}} }} '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" |- ! !സംസ്ഥാനം !തലസ്ഥാനം |- |1 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] | [[അമരാവതി]] |- |2 | [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഇറ്റാനഗർ]] |- |3 | [[അസം]] | [[ദിസ്പൂർ]] |- |4 | [[ബീഹാർ]] | [[പട്ന]] |- |5 | [[ഛത്തീസ്ഗഡ്]] | [[റായ്പൂർ]] |- |6 | [[ഗോവ]] | [[പനാജി]] |- |7 | [[ഗുജറാത്ത്]] | [[ഗാന്ധിനഗർ]] |- |8 | [[ഹരിയാന]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |9 | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഷിംല]] (വേനൽക്കാലം) , [[ധർമ്മശാല]] (ശീതകാലം) |- |10 | [[ജാർഖണ്ഡ്]] | [[റാഞ്ചി]] |- |11 | [[കർണാടക]] | [[ബാംഗ്ലൂർ]] |- |12 | [[കേരളം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] |- |13 | [[മധ്യപ്രദേശ്]] | [[ഭോപ്പാൽ]] |- |14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] (വേനൽക്കാലം) , [[നാഗ്പൂർ]] (ശീതകാലം) |- |15 | [[മണിപ്പൂർ]] | [[ഇംഫാൽ]] |- |16 | [[മേഘാലയ]] | [[ഷില്ലോങ്]] |- |17 | [[മിസോറാം]] | [[ഐസ്വാൾ]] |- |18 | [[നാഗാലാൻഡ്]] | [[കൊഹിമ]] , [[ദിമാപൂർ]] |- |19 | [[ഒഡീഷ]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] |- |20 | [[പഞ്ചാബ്]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] , [[ലുധിയാന]] |- |21 | [[രാജസ്ഥാൻ]] | [[ജയ്പൂർ]] |- |22 | [[സിക്കിം]] | [[ഗാങ്ടോക്ക്]] |- |23 | [[തമിഴ്നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] |- |24 | [[തെലങ്കാന]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] |- |25 | [[ത്രിപുര]] | [[അഗർത്തല]] |- |26 | [[ഉത്തർപ്രദേശ്]] | [[ലഖ്‌നൗ]] |- |27 | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | [[ഭരാരിസൈൻ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ഡെറാഡൂൺ]] (ശീതകാലം) |- |28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] |} '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" ! !കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം !തലസ്ഥാനം |- |1 |[[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] |[[പോർട്ട് ബ്ലെയർ]] |- |2 |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |3 |[[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]] |[[ദാമൻ]] |- |4 |[[ഡൽഹി]] |[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] |- |5 |[[ജമ്മു കാശ്മീർ]] |[[ശ്രീനഗർ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ജമ്മു]] (ശീതകാലം) |- |6 |[[ലഡാക്ക്]] |[[ലേ]] (വേനൽക്കാലം) , [[കാർഗിൽ]] (ശീതകാലം) |- |7 |[[ലക്ഷദ്വീപ്]] |[[കവരത്തി]] |- |8 |[[പുതുച്ചേരി]] |[[പുതുച്ചേരി]] |} <ol type="A"> <li> </ol> == രാഷ്ട്രീയം == <!-- [[ചിത്രം:Wagagae.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> [[പ്രമാണം:NorthBlock.jpg|thumb|left|alt=Large building on grassy grounds. A walkway with pedestrians and central reflecting pools leads to the arched entrance. The ground floor is red; the rest of the building is beige. A main cupola is atop the center of the building.|നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്,സെക്രട്ടറിയേറ്റ് ബിൽഡിംഗ്,ന്യൂ ഡൽഹി]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref name="largestdem1">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm |title = Country profile: India |accessdate = 2007-03-21 |date = 9 January 2007 |publisher = BBC }}</ref><ref name="largestdem2">{{cite web |url = http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title = World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day |accessdate = 2007-12-06 |work = [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]] |publisher = United Nations: [[Commission on Population and Development|Population Division]] }}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയതിനു ശേഷം മിക്കവാറും വർഷങ്ങൾ ഇന്ത്യ ഭരിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നയിച്ച ഗവൺ‌മെന്റ് ആയിരുന്നു<ref name="LOC PROFILE"/> ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർട്ടികളിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]][[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|)]] എന്നീ ദേശീയ പാർട്ടികളും മറ്റനേകം പ്രാദേശിക പാർട്ടികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. 1950-നും 1990-നും ഇടയിൽ രണ്ടു തവണയൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ തവണയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് അധികാരത്തിലെത്തി. 1977-നും 1980-നും ഇടയിൽ കോൺഗ്രസിന്‌ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിനു ശേഷം നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ജനതാപാർട്ടി|ജനതാപാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റാണ്‌ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. 1989-ൽ [[ജനതാദൾ]] നയിച്ച [[ദേശീയസഖ്യം|ദേശീയസഖ്യത്തിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് [[ഇടതുസഖ്യം|ഇടതു സഖ്യത്തിന്റെ]] പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലെത്തിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം മാത്രമേ ഭരിക്കാനായുള്ളൂ.<ref>{{cite book |last = Bhambhri |first = Chandra Prakash |title = Politics in India 1991–92 |publisher = Shipra Publications |year = 1992 |isbn = 978-8185402178 |pages = 118, 143 }}</ref> 1991-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഒരു പാർട്ടിക്കും ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു തൂക്കുമന്ത്രിസഭ രൂപവത്കരിച്ചു.[[പി.വി. നരസിംഹറാവു|പി.വി. നരസിംഹറാവുവിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ ഗവ‌ണ്മെന്റ് 5 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="PV">{{cite web |url = http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |title = Narasimha Rao passes away |publisher = [[The Hindu]] |accessdate = 2008-11-02 |archive-date = 2004-12-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041230182813/http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |url-status = dead }}</ref> <!-- [[ചിത്രം:Wagagate.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> 1996–1998 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറൽ ഗവൺ‌മെന്റ് രംഗത്ത് ചെറു കാലയളവ് മാത്രം ഭരിച്ചിരുന്ന ഗവൺ‌മെന്റുകൾ കാരണം നിരവധി പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥകൾ ഉണ്ടായി. ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ഗവൺ‌മെന്റ് 1996-ൽ നിലവിൽ വന്നു. തുടർന്ന് കോൺ‌ഗ്രസും, ബിജെപിയും ഒഴിച്ചുള്ള കക്ഷികൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ദേശീയ ഐക്യ സഖ്യം എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണിയുണ്ടാക്കുകയും അവർ ഭരണം കയ്യാളുകയും ചെയ്തു. 1998-ൽ ബിജെപിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണി രൂപവത്കരിക്കുകയും അവർ ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായി 5 വർഷം ഭരണം കയ്യാളിയ കോൺഗ്രസ്സിതര ഗവൺ‌മെന്റാണിത്.<ref>{{cite web |url = http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |title = The effective space of party competition |author = Patrick Dunleavy, Rekha Diwakar, Christopher Dunleavy |publisher = [[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]] |accessdate = 2007-10-01 |format = PDF |archive-date = 2011-08-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/6174YIWlu?url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |url-status = dead }}</ref> 2004-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] കൂടുതൽ സീറ്റുകളിൽ വിജയിക്കുകയും ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ഇടതു പക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ്‌ ഈ സഖ്യം അധികാരത്തിലേറിയത്. ബിജെപിയായിരുന്നു പ്രധാന പ്രതിപക്ഷം. 2009-ൽ നടന്ന [[2009-ലെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ്|പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. ഈ ലോകസഭയിലെ ഇടതു അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം മുൻപുള്ളതിനേക്കാൾ ചുരുങ്ങി.<ref>{{cite book |last = Hermann |first = Kulke |coauthors = Dietmar Rothermund |title = A History of India |publisher = Routledge |year = 2004 |isbn = 978-0415329194 |page = 384 }}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനു]] ശേഷം അഞ്ചു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വീണ്ടും [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയാകുന്ന]] വ്യക്തിയായി [[മൻ‌മോഹൻ സിംഗ്]] മാറി.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|title=Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy|date=2009 May 16|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=2009-06-13}}</ref> 2014-ലെ പതിനാറാം ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ബി.ജെ.പി]] നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യം മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം നേടി പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. പതിനാറാം ലോക്സഭയിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 282 സീറ്റുകൾ നേടി [[ബി.ജെ.പി]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായപ്പോൾ ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി 44 സീറ്റുകളിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ടു.<ref>https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/bjp-narendra-modi-lok-sabha-elections-1526140-2019-05-16</ref> 2019-ലെ പതിനേഴ്(2019), പതിനെട്ട്(2024) ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബി.ജെ.പി നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് നിലവിലെ ലോക്സഭയിൽ [[നരേന്ദ്ര മോദി]] [[പ്രധാനമന്ത്രി]]യായി തുടരുന്നു.<ref>https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-results-2019-bjp-s-win-margins-rose-in-2019/story-0jSvnmNzoA13xuTilmXqWP.html</ref> == ജനങ്ങൾ == {{main|ഇന്ത്യയിലെ ജനവംശങ്ങൾ}} == കൃഷി == ഇന്ത്യയിലെ കാർഷികവിളകൾ പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണ്‌. [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ഗോതമ്പ്]] കൃഷി ചെയ്യുമ്പോൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലും തീരദേശങ്ങളിലും [[അരി|അരിയാണ്‌]] പ്രധാനകൃഷി. ഭക്ഷ്യവിളയായി [[ചാമ|ചാമയും]] നാണ്യവിളയായി [[പരുത്തി|പരുത്തിയും]] എണ്ണക്കുരുവായി [[നിലക്കടല|നിലക്കടലയുമാണ്‌]] മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ജോവർ]], [[ബജ്ര]] എന്നിങ്ങനെ ചാമയുടെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങളാണ്‌ പ്രധാനമായും ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ഡെക്കാൻ]] മേഖലയിലാണ്‌ [[ജോവർ]] കൂടുതലായും കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് വിളയുന്നതിന്‌ നാലുമാസം മാത്രമേ എടുക്കുകയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് ഇടവിളയായി പരുത്തികൃഷി ചെയ്യുന്നു. ജോവറിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കടുത്ത ചാമയുടെ വകഭേദമാണ്‌ [[ബജ്ര]] അഥവാ പേൾ മില്ലറ്റ് (ഇംഗ്ലീഷ്: Pearl Millet). വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വിളയാണിത്. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിൽ]] പ്രത്യേകിച്ച് [[ഥാർ മരുഭൂമി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വർഷത്തിൽ 90 സെന്റീമീറ്ററിലധികം മഴ ലഭിക്കുന്നയിടങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിന്‌ ഇത് യോഗ്യമല്ല. ദക്ഷിണമൈസൂരിലെ [[ലാറ്ററൈറ്റ്]], [[ഗ്രാനൈറ്റ്]] മണ്ണിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരിനം ചാമയാണ്‌ [[റാഗി]]. [[മൺസൂൺ|മൺസൂണിനെ]] ആശ്രയിച്ചോ ജലസേചനം നൽകിയോ ആണ്‌ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്<ref name=rockliff2>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=2-CENTRAL INDIA|pages=67|url=}}</ref>‌. == വാണിജ്യം == അതിപുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇന്ത്യ വാണിജ്യത്തിനു പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. [[മസ്ലിൻ|മസ്ലിനും]] [[ഇൻഡിഗോ|ഇൻഡിഗോയും]] ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുരാതന [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തുകാർ]] ഇറക്കുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[ഫറവോ]] [[റാംസസ് രണ്ടാമൻ]] [[ഗംഗ]] വരെ എത്തിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. ഈജിപ്തിൽ [[മമ്മി|മമ്മിവൽക്കരണത്തിനായി]] ഇന്ത്യയിൽനിന്നുള്ള [[സുഗന്ധദ്രവ്യം|സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാണ്]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. == സാമ്പത്തികരംഗം == [[പ്രമാണം:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|alt=View from ground of a modern 30-story building.|[[ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്]] [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയതും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഓഹരി വ്യാപാര കേന്ദ്രമാണ്.]] ഏതൊരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിലും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച. 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് നയങ്ങൾ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ഇതു കാരണം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗം കൂടുതലായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ, അഴിമതി, പതുക്കെയുള്ള വികസനം, വ്യവസായ വിരുദ്ധത, ലൈസൻസ് രാജ് തുടങ്ങിയ രീതികളിലേക്ക് തളക്കപ്പെട്ടു<ref name="makar">{{cite book|title=An American's Guide to Doing Business in India|url=https://archive.org/details/americansguideto0000maka|author=Eugene M. Makar|year=2007}}</ref><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential">{{cite web|url=http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|title=India’s Rising Growth Potential|publisher=Goldman Sachs|year=2007|access-date=2009-08-18|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724120152/http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|url-status=dead}}</ref> . 1991 മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ വിപണി അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങി<ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|title=Economic survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[OECD]]|access-date=2009-08-18|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053357/http://www.oecd.org/economy/surveys/39452196.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="astaire">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|title=The India Report|publisher=Astaire Research|access-date=2009-08-18|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|url-status=dead}}</ref>. 1991-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഉദാരീകരണത്തിന്റെ ഫലമായി ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ മുഖ്യ വരുമാനങ്ങളിലൊന്നായി വിദേശ വ്യാപാരത്തിലൂടെയുള്ള വരുമാനവും, വിദേശ നിക്ഷേപവും മാറി.<ref name="India's Open-Economy Policy">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=A_5ekf5jpgUC|title = India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|author = Jalal Alamgir|publisher = [[Routledge]]}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ടു ദശകങ്ങളായുള്ള 5.8% എന്ന ശരാശരി ജി.ഡി.പി-യോടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവുമധികം വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ മാറി<ref>{{cite web|url=http://www.tni.org/detail_page.phtml?page=archives_vanaik_growth|title=The Puzzle of India's Growth|work[[The Telegraph]]|date=2006-06-26|accessdate=2008-09-15}}</ref>. ലോകത്തിലെ തന്നെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം ഇന്ത്യക്കാണ്‌. ഏതാണ്ട് 516.3 മില്യൺ വരുമിത്. ജി. ഡി. പിയുടെ 28% കാർഷികരംഗത്തു നിന്നുമാണ്‌ ലഭിക്കുന്നത്. സർ‌വ്വീസ്, വ്യവസായ രംഗങ്ങൾ യഥാക്രമം 54%, 18% ജി. ഡി. പി. നേടിത്തരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കാർഷിക ഇനങ്ങൾ അരി, ഗോതമ്പ്, എണ്ണധാന്യങ്ങൾ, പരുത്തി, ചായ, കരിമ്പ്, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, പശു വളർത്തൽ, ആടു വളർത്തൽ, കോഴി വളർത്തൽ, മത്സ്യക്കൃഷി എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളിൽ വസ്ത്രനിർമ്മാണം, രാസപദാർത്ഥനിർമ്മാണം, ഭക്ഷണ സംസ്കരണം, സ്റ്റീൽ, യാത്രാസാമഗ്രികളുടെ നിർമ്മാണം, സിമന്റ്, ഖനനം, പെട്രോളിയം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE">{{cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 2007-06-24 |publisher = [[Library of Congress]] – [[Federal Research Division]] |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരിവ്യാപാരം താരതമ്യേന ഭേദപ്പെട്ട നിലയിലുള്ള, 1985-ലെ 6% എന്ന നിലയിൽ നിന്ന്, ജി.ഡി.പി.യുടെ 24% എന്ന നിലയിലേക്ക് 2006-ൽ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="oecd"/> 2008-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരി വ്യാപാരം ലോക ഓഹരി വ്യാപാരത്തിന്റെ 1.68 % ആയിത്തീർന്നു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/Business/India-Business/Exporters-get-wider-market-reach/articleshow/4942892.cms Exporters get wider market reach]</ref> ഇന്ത്യയിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന പ്രധാന വസ്തുക്കളിൽ പെട്രോളിയം ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, വസ്ത്രനിർമ്മാണ ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, ജ്വല്ലറി വസ്തുക്കൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് ഉപകരണങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ്, തുകൽ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> ക്രൂഡ് ഓയിൽ, യന്ത്രങ്ങൾ, ജെംസ്, വളങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ് എന്നിവ പ്രധാനമായും ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഉല്പ്പന്നങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> [[പ്രമാണം:Nano.jpg|thumb|left|[[ടാറ്റ നാനോ]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ കാർ <ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE52M2PA20090323|title=The Nano, world's cheapest car, to hit Indian roads|date=2009 March 23|publisher=Reuters|accessdate=2009-08-27}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ കാർ കയറ്റുമതി കഴിഞ്ഞ 5 വർഷം കൊണ്ട് അഞ്ചു മടങ്ങ് വർദ്ധിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|title=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|date=2008 October 6|publisher=Wall Street Journal|accessdate=2009-08-27}}</ref>]] 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സ്വാധീനമുള്ള സാമ്പത്തിക നയമായിരുന്നു സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.. ലൈസൻസ് രാജ്, പൊതു അവകാശങ്ങൾ, അഴിമതി, വികസനത്തിലെ ത്വരിതയില്ലായ്മ എന്നീ കാരണങ്ങളാൽ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങി.<ref name="makar"/><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential"/> 1991-ൽ രാജ്യത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി രാജ്യം കമ്പോളാടിസ്ഥിതിയിലുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി.<ref name="oecd"/><ref name="astaire"/> രാജ്യത്തെ സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകുന്നതിനു പോലും പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ 1991-ൽ തുടങ്ങിയ ഉദാരവൽക്കരണം വിദേശവ്യാപാരം, വിദേശ നിക്ഷേപം എന്നിവ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തിപ്പോരുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ഉപാധികളായി സ്വീകരിച്ചു.<ref name="India's Open-Economy Policy"/> 2000-മാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് 7.5 ശതമാനമായി.<ref name="oecd"/>. ഇക്കാലയളവിൽ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒരു മണിക്കൂറിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പണം ഇരട്ടിയായി<ref>[http://www.csmonitor.com/Money/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move Make way, world. India is on the move.], ''[[Christian Science Monitor]]'']</ref>. ഇന്ത്യയുടെവളർച്ച കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകമായി വളർച്ചയുടെ പാതയിലാണെങ്കിലും ദാരിദ്ര്യം പാടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾക്കായിട്ടില്ല. പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള (3 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള) കുട്ടികൾ (2007-ൽ 46%) മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിലേക്കാളുമധികം ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref>{{Cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |accessdate=2009 May 7 |title=Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success |date=2006 May 29 |work=World Bank }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |accessdate=2009 May 8 |title=Indian children suffer more malnutrition than in Ethiopia |first=Jeremy |last=Page |date=2007 February 22 |newspaper=The Times |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525084959/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |url-status=dead }}</ref> ലോകബാങ്കിന്റെ അന്തർദേശീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർ‌വ്വചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു കീഴിലുള്ള തുകയായ (ഒരു ദിവസത്തേക്ക് 1.25 ഡോളർ) എന്ന തോതിൽ വേതനം പറ്റുന്നവരുടെ ശതമാനം 1981-ലെ 60% എന്ന നിലയിൽ നിന്നു 2005-ൽ 42 % ആയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=New Global Poverty Estimates&nbsp;— What it means for India |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506043711/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യ ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ പോഷണക്കുറവുകാരണമുള്ള വിളർച്ച ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും, പകുതിയിലേറെ കുട്ടികളും ശരാശരി തൂക്കത്തിനു താഴെയാണ്‌. ലോകത്തെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഇത് അധികമാണ്‌. സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലേതിന്റെ ഇരട്ടിയിലധികമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ തൂക്കക്കുറവുള്ള കുട്ടികളുടെ എണ്ണം.<ref name="underweight">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |title=India: Undernourished Children: A Call for Reform and Action |work=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |url-status=dead }}</ref> 2007-ൽ [[ഗോൾഡ്‌മാൻ സാക്സ്]] ''2007 മുതൽ 2020 വരെ'' എന്ന പേരിൽനടത്തിയ ഒരു പഠനപ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ ജി.ഡി.പി മൂന്നുമടങ്ങിലധികമാകുമെന്ന് പ്രവചിക്കുന്നു. അതുപോലെ 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയുടെ ജി. ഡി. പി അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്കൾ അധികമാകുമെന്നും പ്രവചിക്കുന്നു. പക്ഷെ ഇന്ത്യ താഴ്ന്ന വരുമാനം ലഭിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഏതാനും ദശകങ്ങൾ കൂടെ തുടരുമെന്നും ഈ പഠനം പ്രവചിക്കുന്നുണ്ട്".<ref name="potential"/> ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികരംഗം ഏതാനും ദശകങ്ങളായി വളരെ വലിയ മാറ്റം കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യ വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള വളർച്ച മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലേതിനാക്കാൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായി തുടരുന്നു.<ref name="World bank 2006">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |title="Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success" |publisher=[[World Bank]] |year=2006 |accessdate=2007-04-28 |format=PDF }}</ref> ലോകബാങ്ക് ഇന്ത്യക്കായി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാറ്റം, തൊഴിൽ നിയമങ്ങളുടെ സമൂലമാറ്റം, എച്ച്. ഐ. വി/എയ്ഡ്സ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ തടയിടൽ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നു.<ref name="wboverview">{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=India Country Overview 2008 |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html |url-status=dead }}</ref> == കായികം == [[File:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb| 1936 ബെർലിൻ ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ [[ഹോക്കി]] ടീം - ക്യാപ്റ്റൻ ധ്യാൻചന്ദ് (നിൽക്കുന്നവരിൽ ഇടത്ത് നിന്നും രണ്ടാമത്) ]] [[പ്രമാണം:IPL T20 Chennai vs Kolkata.JPG|thumb|alt=Cricketers in a game in front of nearly-full stands.|2008ൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് :ചെന്നൈ സൂപ്പർകിംഗ്സും കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സും തമ്മിലുള്ള റ്റ്വന്റി20 ക്രിക്കറ്റ് മത്സരം]] ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കായിക ഇനം [[ഹോക്കി|ഹോക്കിയാണ്‌]]. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷനാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഹോക്കി നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീം 1975-ലെ പുരുഷന്മാരുടെ ഹോക്കി ലോകകപ്പു ജേതാക്കളായിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സിൽ]] 8 സ്വർണ്ണമെഡലുകളും ഒരു വെള്ളിയും 2 വെങ്കലമെഡലുകളും ഹോക്കിയിലൂടെ ഇന്ത്യ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ത്യയിലെ ജനപ്രിയ കായിക ഇനം [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റാണ്‌]]. [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] 1983-ലെയും 2011-ലെയും ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പും, 2007-ലെ ഐ.സി.സി. വേൾഡ് ട്വന്റി 20-യും നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ 2002-ലെ ഐ.സി.സി. ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി ശ്രീലങ്കയുമായി പങ്കു വെക്കുകയും 2013ൽ ഇംഗ്ളണ്ടിൽ വച്ചു നടന്ന ചാംമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി മൽസരത്തിൽ ജേതാക്കളുമായി. [[ബി.സി.സി.ഐ.|ബിസിസിഐ]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തുന്നത്. ബി.സി.സി.ഐ. [[രഞ്ജി ട്രോഫി]], [[ദുലീപ് ട്രോഫി]], [[ദിയോദർ ട്രോഫി]], [[ഇറാനി ട്രോഫി]], [[ചാലഞ്ചർ സീരീസ്]] തുടങ്ങിയ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് കായിക മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഇതു കൂടാതെ [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]], [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ലീഗ്]] എന്നീ [[ട്വന്റി 20]] ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. [[ഇന്ത്യൻ ഡേവിസ കപ്പ് ടീം]] നേടിയ വിജയങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ടെന്നീസിനും പ്രചാരം ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. [[ഫുട്‌ബോൾ|ഫുട്ബോൾ]] ഇന്ത്യയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഗോവ]], [[കേരളം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു കായിക ഇനമാണ്‌.<ref name = Soccer>{{Harvnb|Majumdar|Bandyopadhyay|2006|pp=1–5.}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷൻ കപ്പ് നിരവധി തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[ചെസ്സ്]] എന്ന കായിക വിനോദം പിറവിയെടുത്തത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌. നിരവധി ഗ്രാൻഡ് മാസ്റ്റർമാർ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ചെസ്സും പ്രചാരത്തിലായിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Anand crowned World champion">{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|title= Anand crowned World champion|date=2008-10-29|publisher=Rediff|accessdate=2008-10-29}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ തനതായ കായിക ഇനങ്ങളായ [[കബഡി]], [[ഖൊ ഖൊ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങൾ രാജ്യത്തെങ്ങും കളിക്കാറുണ്ട്.പ്രാചീന കായിക ഇനങ്ങളായ [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[വർമ്മ കലൈ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[അർജുന അവാർഡ്]], [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ കായികരംഗത്തു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതികൾ. കായികരംഗത്തു പരിശീലനം നൽകുന്നവർക്കു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതി [[ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരം|ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരവുമാണ്‌]]. [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1951|1951]], [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1982|1982]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഏഷ്യാഡ്|ഏഷ്യാഡുകൾക്കും]], [[1987-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1987]], [[1996-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1996]], [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2011|2011-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പുകൾക്കും]] [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് 2010|2010-ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിനും]] ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഇതു കൂടി കാണുക == * [[കവാടം:ഇന്ത്യ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും തലസ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikiquote}} {{Commons+cat|India|India}} {{Authority control}} {{Indian Presidents}} {{Prime India}} {{ഏഷ്യ}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ| ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോമൺവെൽത്ത് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-15 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] mblfadtqkpv9pvwy5f12wkc8wr7ahh2 4648114 4648112 2026-07-16T18:10:23Z TheWikiholic 77980 [[Special:Contributions/TheWikiholic|TheWikiholic]] ([[User talk:TheWikiholic|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:Quinlan83|Quinlan83]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ് 4610816 wikitext text/x-wiki {{about|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയെ (ഇന്ത്യയെ) പറ്റിയുള്ളതാണ്}} {{update|date=2021 ഓഗസ്റ്റ്}} {{prettyurl|india}} {{Infobox country | conventional_long_name = ഭാരത ഗണതന്ത്രം | native_name = Republic of India<ref> {{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/news/news.php?id=1143621|title=ഇന്ത്യയെന്ന പേര് നൽകിയത് ബ്രിട്ടീഷുകാരല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ പേരിനെ ചൊല്ലിയുള്ള വിവാദത്തിൽ അറിയേണ്ട ചില സുപ്രധാന കാര്യങ്ങൾ|access-date=2023-09-07|last=Daily|first=Keralakaumudi|language=en}}</ref><br/>{{smaller|([[ഔദ്യോഗിക പ്രാദേശിക ഭാഷകളിലെ ഇന്ത്യയുടെ പേരുകൾ|മറ്റ് പ്രാദേശിക ഭാഷകളിൽ കാണുക]])}} | image_flag = Flag of India.svg | alt_flag = Horizontal tricolor flag bearing, from top to bottom, deep saffron, white, and green horizontal bands. In the centre of the white band is a navy-blue wheel with 24 spokes. | flag_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക|ദേശീയ പതാക]] | image_coat = Emblem of India.svg | symbol_width = 60px | alt_coat = Three lions facing left, right, and toward viewer, atop a frieze containing a galloping horse, a 24-spoke wheel, and an elephant. Underneath is a motto: "सत्यमेव जयते". | symbol_type = [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നം|ദേശീയ ചിഹ്നം]] | other_symbol = "[[വന്ദേ മാതരം]]" ''<br />{{small|"അമ്മേ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു"}}{{lower|0.2em|{{efn|"[...] ''Jana Gana Mana'' is the National Anthem of India, subject to such alterations in the words as the Government may authorise as occasion arises; and the song ''Vande Mataram'', which has played a historic part in the struggle for Indian freedom, shall be honoured equally with ''Jana Gana Mana'' and shall have equal status with it."{{sfn|Constituent Assembly of India|1950}}<!--end efn:-->}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<!--end lower:--><ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File: Vande Mataram on Mohan Veena.ogg]]</div> | other_symbol_type = ദേശീയ ഗീതം: | national_motto = "[[സത്യമേവ ജയതേ]]"<ref>https://www.india.gov.in/india-glance/national-symbols</ref>| | national_anthem = {{native phrase|bn|"[[ജന ഗണ മന]]"|italics=off|paren=omit}}<ref name="india.gov.in">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |title=National Symbols &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |quote=The National Anthem of India Jana Gana Mana, composed originally in Bengali by Rabindranath Tagore, was adopted in its Hindi version by the Constituent Assembly as the National Anthem of India on 24 January 1950. |accessdate=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204121208/https://india.gov.in/india-glance/national-symbols |archivedate=4 February 2017 }}</ref><ref name="tatsama">{{cite news |title=National anthem of India: a brief on 'Jana Gana Mana' |url=https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |accessdate=7 June 2019 |publisher=News18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417194530/https://www.news18.com/news/india/national-anthem-of-india-a-brief-on-jana-gana-mana-498576.html |archivedate=17 April 2019}}</ref><br />{{small|"സർവ്വ ജനങ്ങളുടെയും മനസ്സിന്റെ അധിപനും , നായകനുമായവനെ , ഭാരതത്തിന്റെ ഭാഗ്യം വിധാനം ചെയ്യുന്നവനെ , അവിടുന്ന് ജയിച്ചാലും"}}{{lower|0.2em|{{sfn|Wolpert|2003|p=1}}<ref name="india.gov.in" />}}<br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]]}}</div> | languages_type = ദേശീയഭാഷ | languages = ഇന്ത്യയ്ക്ക് ദേശീയഭാഷ ഇല്ല.<ref name="Times News Network" /><ref name="NoneNtl" /><ref name="Press Trust of India" /> | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | alt_map = Image of a globe centred on India, with India highlighted. | map_caption = {{Legend|#336830|ഇന്ത്യ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പ്രദേശം}}{{Legend|#61E760|[[ഇന്ത്യയിലെ തർക്ക ബാധിത മേഖലകൾ|ഇന്ത്യ അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കുന്നതും എന്നാൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തതുമായ പ്രദേശങ്ങൾ]]}} | capital = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = {{ubl|[[മുംബൈ]]|{{coord|18|58|30|N|72|49|33|E}}}} | official_languages = {{hlist |[[ഹിന്ദി]]|[[ഇന്ത്യൻ ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷ്]]{{efn|According to [[Part XVII of the Constitution of India]], [[Standard Hindi|Hindi]] in the [[Devanagari]] script is the [[official language]] of the Union, along with [[Indian English|English]] as an additional official language.{{sfn|Ministry of Home Affairs 1960}}{{sfn|National Informatics Centre|2005}}<ref name="india.gov.in2">{{cite web |url=https://india.gov.in/india-glance/profile |title=Profile &#124; National Portal of India |publisher=India.gov.in |accessdate=23 August 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130830064815/http://india.gov.in/india-glance/profile |archivedate=30 August 2013 }}</ref> [[States and union territories of India|States and union territories]] can have a different official language of their own other than Hindi or English.}}<ref>{{Cite web |url=http://rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU%3d |title=Constitutional Provisions – Official Language Related Part-17 of the Constitution of India |lang=hi |website=[[National Informatics Centre]] |accessdate=1 December 2017 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161108170457/http://www.rajbhasha.nic.in/UI/pagecontent.aspx?pc=MzU= |archivedate=8 November 2016 |df= }}</ref>}} | regional_languages = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = [[Languages with official status in India#State level|State level]] and<br />[[Languages with official status in India#Eighth Schedule to the Constitution|Eighth Schedule]]<ref name="langoff">{{cite web |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013) |pages= |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India |accessdate=26 December 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate=8 July 2016 }}</ref> | {{hlist | [[ആസ്സാമീസ്]] | [[ഉർദു]] | [[ഒഡിയ]] | [[കന്നഡ]] | [[കശ്മീരി ഭാഷ|കശ്മീരി]] | [[കൊക്‌ബൊറോക് ഭാഷ|കൊക്‌ബൊറോക്]] | [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]] | [[ഗുജറാത്തി ഭാഷ|ഗുജറാത്തി]] | [[തമിഴ്]] | [[തെലുഗു ഭാഷ|തെലുഗു]] | [[ദോഗ്രി]] | [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] | [[പഞ്ചാബി ഭാഷ|പഞ്ചാബി]] | [[ബംഗാളി ഭാഷ|ബംഗാളി]] | [[ബോഡോ]] | [[മണിപ്പൂരി ഭാഷ|മണിപ്പൂരി]] | [[മലയാളം]] | [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]] | [[മിസോ ഭാഷ|മിസോ]] | [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]] | [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] | [[സംസ്കൃതം]] | [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]] | [[ഹിന്ദി]] }} }} | demonym = ഇന്ത്യക്കാരൻ , ഭാരതീയൻ | membership = [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ]], [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന]], [[ബ്രിക്‌സ്‌]], [[പ്രാദേശിക സഹകരണത്തിനുള്ള ദക്ഷിണേഷ്യൻ സംഘടന|SAARC]], [[Shanghai Cooperation Organisation|SCO]], [[G8+5]], [[ജി - 20]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] | government_type = [[ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറലിസം|ഫെഡറൽ]] [[പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം|പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യ ഭരണം]] | leader_title1 = [[രാഷ്ട്രപതി]] | leader_name1 = [[ദ്രൗപദി മുർമു]] | leader_title2 = [[ഉപരാഷ്ട്രപതി (ഇന്ത്യ)|ഉപരാഷ്ട്രപതി]] | leader_name2 = സി.പി.രാധാകൃഷ്ണൻ | leader_title3 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | leader_name3 = {{#statements:P6|from=Q668}} | leader_title4 = [[ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|പരമോന്നത നീതിപീഠത്തിന്റെ മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ]] | leader_name4 = [[സഞ്ജീവ് ഖന്ന]] | leader_title5 = [[ലോക്‌സഭ സ്പീക്കർ]] | leader_name5 = [[ഓം ബിർള]] | legislature = [[ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ്|പാർലമെന്റ്]] | upper_house = [[രാജ്യസഭ]] | lower_house = [[ലോക്‌സഭ]] | sovereignty_type = [[Indian independence movement|സ്വാതന്ത്ര്യം]] | sovereignty_note = ലഭിച്ചത് [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡ]]ത്തിൽ നിന്ന് | established_event1 = [[Dominion of India|ഡോമീനിയൻ പദവി]] | established_date1 = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 | established_event2 = [[റിപ്പബ്ലിക്]] | established_date2 = 26 ജനുവരി 1950 | area_km2 = 3,287,263<ref name="india.gov.in2" /> | area_footnote = {{efn|"ചില അതിർത്തികൾ തർക്കമുള്ളതിനാൽ രാജ്യത്തിന്റെ കൃത്യമായ വലിപ്പം ചർച്ചയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം ലിസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നു {{convert|3287260|km2|sqmi|abbr=on}}, ആകെ ഭൂപ്രദേശം {{convert|3060500|km2|sqmi|abbr=on}}; ഐക്രാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}} കൂടാതെ മൊത്തം ഭൂവിസ്തൃതി {{convert|2973190|km2|sqmi|abbr=on}}." {{harv|Library of Congress|2004}}.}} | area_rank = 7-ാം സ്ഥാനം | area_sq_mi = 1,269,346 | percent_water = 9.6 | population_estimate = {{increase}}{{UN Population|India}}{{UN Population|ref}} | population_census = 1,210,854,977<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|title=Population Enumeration Data (Final Population)|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522213913/http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|archivedate=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|title=A – 2 Decadal Variation in Population Since 1901|work=2011 Census Data|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=17 June 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160430213141/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|archivedate=30 April 2016}}</ref> | population_estimate_year = {{UN Population|Year}} | population_estimate_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_census_year = 2011 | population_census_rank = 2-ാം സ്ഥാനം | population_density_km2 = {{Pop density|{{Indian population clock}}|3287263|km2|disp=num|prec=1}} | population_density_sq_mi = {{Pop density|{{Indian population clock}}|1269219|sqmi|disp=num|prec=1}} | population_density_rank = 31-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP = {{increase}} $11.468&nbsp;trillion<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=17&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=534&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=9 April 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2019 | GDP_PPP_rank = 3-ാം സ്ഥാനം | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $8,484<ref name=imf2 /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 119th | GDP_nominal = {{increase}} $2.972&nbsp;trillion<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_year = 2019 | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $2,199<ref name=imf2 /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 142nd | Gini = 33.9 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|title=Income Gini coefficient|url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient|website=United Nations Development Program|accessdate=14 January 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610232357/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|archivedate=10 June 2010}}</ref> | Gini_rank = 79th | HDI = 0.640 <!--number only--> | HDI_year = 2017 <!--Please use the year to which the HDI [[Human Development Index]] data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf|title=Human Development Indices and Indicators: 2018 Statistical update|publisher=United Nations Development Programme|date=15 September 2018|accessdate=15 September 2018}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|130}} | currency = [[ഇന്ത്യൻ രൂപ]] ([[ഇന്ത്യൻ രൂപ ചിഹ്നം|₹]]) | currency_code = INR | time_zone = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | utc_offset_DST = | DST_note = ''[[Daylight saving time|DST]] is not observed'' | time_zone_DST = | date_format = {{nowrap|dd-mm-yyyy}} | drives_on = [[Right- and left-hand traffic#Left-hand traffic|ഇടത്]] | calling_code = [[Telephone numbers in India|+91]] | cctld = [[.in]] ([[.in#Internationalized domain names and country codes|others]]) | englishmotto = "സത്യം മാത്രം ജയിക്കുന്നു"{{lower|0.2em|{{sfn|National Informatics Centre|2005}}}} | religion = {{ubl | 79.8% [[Hinduism in India|ഹിന്ദുമതം]] | 14.2% [[ഇസ്ലാം]] | 2.3% [[ക്രിസ്തുമതം]] | 1.7% [[സിഖ് മതം]] | 0.7% [[History of Buddhism in India|ബുദ്ധമതം]] | 0.4% [[ജൈനമതം]] | 0.9% മറ്റുള്ളവ{{efn|name=remaining religions}}<ref name="Census2011religion" /> }} ''കാണുക [[ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങൾ]]'' | official_website = <!-- do not add www.gov.in – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, "do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | today = }} [[ദക്ഷിണേഷ്യ]]യിലെ ഒരു [[രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക|രാജ്യമാണ്]] '''ഇന്ത്യ''' അഥവാ '''ഭാരതം''' . [[ന്യൂഡൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയാണ്‌]] തലസ്ഥാനം . ലോകത്തിലെ ഏഴാമത്തെ വലിയ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തീർണം 3.28 ദശലക്ഷം കിലോമീറ്ററാണ് . ലോകത്തിന്റെ ആകെ വിസ്തൃതിയുടെ 2.4 ശതമാനമാണ് ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളത് . ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാംസ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കാണ് . കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം കൂടിയാണ് ഇന്ത്യ . [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ അതിരായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇതിന്റെ രണ്ടു ശാഖകളാണ് പടിഞ്ഞാറുള്ള [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലും]] കിഴക്കുള്ള [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലും]] . ഇന്ത്യയുടെ തീരദൈർഘ്യം {{km to mi|7517|abbrev=yes|precision=0}}<ref name=sanilkumar>{{cite journal |last=Kumar |first=V. Sanil |coauthors=K. C. Pathak, P. Pednekar, N. S. N. Raju |title=Coastal processes along the Indian coastline |journal=Current Science |volume=91 |issue=4 |year=2006 |pages=530–536 |format=PDF |url=http://drs.nio.org/drs/bitstream/2264/350/1/Curr_Sci_91_530.pdf}}</ref> ആണ് .ഇന്ത്യ [[പാകിസ്താൻ]],[[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[ബംഗ്ളാദേശ്‌]], [[മ്യാന്മർ]], [[ചൈന]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]] എന്നീ ഏഴു രാജ്യങ്ങളുമായി കരാതിർത്തി പങ്കിടുന്നു . ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ ദ്വീപുകളാണ് [[ശ്രീലങ്ക]] , [[മാലദ്വീപ്]] എന്നിവ. [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരഭൂമിയായ]] ഇവിടം പല വിശാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിരുന്നു. ചരിത്രപരമായി പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന പല വാണിജ്യപാതകളും ഇതുവഴിയുണ്ടായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം]] അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം അതിന്റെ വാണിജ്യ സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിനു പ്രശസ്തമാണ്‌.<ref>Oldenburg, Phillip. 2007. "India: History," [http://encarta.msn.com/ Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411143533/http://encarta.msn.com/ |date=2009-04-11 }}© 1997–2007 Microsoft Corporation.</ref> ലോകത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട നാലു മതങ്ങൾ – [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതം ( സനാതന ധർമ്മം)]], [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], [[സിഖ് മതം|സിഖ്മതം]] എന്നിവ – ഇവിടെയാണ്‌ ജന്മമെടുത്തത്. കൂടാതെ ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇവിടെയെത്തിയ [[ഇസ്‌ലാം|ഇസ്‌ലാം മതം,]] [[യഹൂദമതം|ജൂതമതം]], [[ക്രിസ്തുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ രാജ്യത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവൈവിധ്യത്തിന്‌ ആഴമേകി. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം മുതൽ ക്രമേണ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ഇന്ത്യയെ ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായി കയ്യടക്കി. തുടർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യ സമരങ്ങളുടെ ഫലമായി [[1947]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15|ഓഗസ്റ്റ് 15നു]] ബ്രിട്ടീഷ്‌ കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന്‌ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടി. ഇന്ത്യയിൽ [[നാട്ടുഭാഷ|നാട്ടുഭാഷകൾ]] ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. 22 ഭാഷകളെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഇന്ത്യയിലെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ഔദ്യോഗികഭാഷ [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയും]] [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷുമാണ്]]<ref>http://india.gov.in/knowindia/official_language.php</ref>. [[2001-ലെ കാനേഷുമാരി (കേരളം)|2011-ലെ സ്ഥിതി വിവരക്കണക്കുകൾ]] പ്രകാരം, 138 കോടിയിലധികമാണ്‌ ജനസംഖ്യ. 42 ശതമാനം ജനങ്ങളും [[കൃഷി|കൃഷിയെ]] ആശ്രയിച്ചാണ്‌ ഉപജീവനം നടത്തുന്നത്‌<ref>http://www.thehindubusinessline.com/2006/04/25/stories/2006042500101100.htm</ref><ref>{{Cite web |url=http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-10-12 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003064255/http://india.gov.in/sectors/agriculture/index.php |url-status=dead }}</ref>.2024 ൽ ലോകത്തെ അഞ്ചാമത് സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് ഇന്ത്യ. == നിരുക്തം == === ഭാരതം === അതിപുരാതന കാലത്ത് ഈ ഉപഭൂഖണ്ഡം മുഴുവൻ [[ചക്രവർത്തി ഭരതൻ|ഭരതൻ]] എന്നു പേരുള്ള ഒരു [[ചക്രവർത്തി]] ഭരിച്ചിരുന്നു എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഋഗ്വേദത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ദിവോദാസൻ എന്ന രാജാവിന്റെ പൂർവികൻ ആയ ഒരു ഗോത്ര തലവൻ ആയിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം 1500 ബിസിയിൽ ഗാന്ധാര ദേശത്ത് ആയിരുന്നു. [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിന്റെ]] ആദ്യപർവത്തിൽ ഭരതചക്രവർത്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശമുണ്ട്. ഭരതരാജാവിന്റെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഭാരതം എന്ന പേര് ഉടലെടുത്തത്.<ref name="ReferenceA">എം.ആർ. രാഘവവാരിയർ; ചരിത്രത്തിലെ ഇന്ത്യ. മാതൃഭൂമി പ്രിന്റിംഗ് ആൻറ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി ലിമിറ്റഡ്, കോഴിക്കോട്. 1997.</ref> [[ശകുന്തള|ശകുന്തളയുടെ]]യും [[ദുഷ്യന്തൻ|ദുഷ്യന്തന്റെ]]യും പുത്രനായിരുന്നു ഈ ഭരതൻ എന്നും പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.<ref name=bharatheeyatha>{{cite book |last=Azhikode |first= Sukumar|authorlink= സുകുമാർ അഴീക്കോട്|coauthors= |title= ഭാരതീയത|year=1993 |publisher= [[ഡി.സി. ബുക്സ്]]|location= [[കോട്ടയം]], [[കേരളം]], ഇന്ത്യ|isbn= 81-7130-993-3 |pages= 15-16|chapter= 1-ഭാരതം യുഗാന്തരങ്ങളിലൂടെ|language=മലയാളം}}</ref> [[വിഷ്ണുപുരാണം]] ഭാരതവർഷത്തെ ഇപ്രകാരം വർണ്ണിക്കുന്നു: {| class="wikitable" style="text-align:center; border;1px" !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ) !സംസ്കൃതം മൂലം<br /> (മലയാളം ലിപിയിൽ) !മലയാള പരിഭാഷ |- |उत्तरं यत्समुद्रस्य<br /> हिमाद्रेश्चैव दक्षिणम् ।<br />वर्षं तद् भारतं नाम <br /> भारती यत्र संततिः ॥ |ഉത്തരം യത് സമുദ്രസ്യ<br /> ഹിമാദ്രൈശ്ചൈവ ദക്ഷിണം<br />വർഷം തദ് ഭാരതം നാമ <br /> ഭാരതീ യത്ര സംതതിഃ॥ |സമുദ്രത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തായും<br />ഹിമാലയ പർവതത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായുമുള്ള<br />ഈ ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ നാമം ഭാരതം <br />ഭരതന്റെ പിൻഗാമികൾ ഇവിടെ നിവസിക്കുന്നു. |- |} [[സരസ്വതി ദേവി|സരസ്വതി ദേവിയുടെ]] മറ്റൊരു നാമമായ 'ഭാരതി' യിൽ നിന്നാണ് "ഭാരതം" എന്ന പേരു വന്നതെന്നും ചില പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു{{അവലംബം}}. '''ഭാസ്സിൽ രതം''' ആണ്‌ ഭാരതം അതായത് പ്രകാശത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന രാജ്യമാണ്‌ ഭാരതം എന്നും പറയപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകത്തെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സാഹിത്യമായ [[വേദം|വേദങ്ങളിൽത്തന്നെ]] ഭാരതം എന്ന് പരാമർശമുണ്ട്. ഇവിടുത്തെ ജനങ്ങളെ '''ഭാരത ജനം''' എന്നാണ്‌ വേദങ്ങളിൽ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്<ref name=bharatheeyatha/>. === ഇന്ത്യ === [[സിന്ധു നദി]]യുടെ പേരിൽ നിന്നാണ് ഹിന്ദുസ്ഥാൻ, ഇന്ത്യ എന്നീ പേരുകൾ രാജ്യത്തിനുണ്ടായത്. [[സിന്ധു നദി]]യെ പേർഷ്യക്കാർ ഹിന്ദുവെന്നും ദേശത്തെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ എന്നും വിളിയ്ക്കുന്നത് കേട്ട് ഗ്രീക്കുകാർ ''ഇൻഡസ്'' (''indus'') എന്നും ഇന്ത്യ എന്നും വിളിച്ചുവന്നു. ഭാരതത്തിൽ നിലവിൽ 28 സംസ്ഥാനങ്ങളുണ്ട്. അവസാനമായി രൂപീകരിച്ച സംസ്ഥാനമാണ് [[തെലുങ്കാന ]]. ജമ്മുകാശ്മീരിനെ 2019-ൽ ജമ്മു&കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ആക്കി മാറ്റി. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Himalaya-formation.gif|thumb|left|[[ഫലകചലനസിദ്ധാന്തം|ഫലകചലനസിദ്ധാന്തപ്രകാരം]] ഇന്ത്യ ഉണ്ടായത്]] {{main|ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം}} ചരിത്രാതീത യൂറോപ്പിന്റേതുപോലെ തന്നെ ഉത്തരേന്ത്യയിലും [[ഹിമയുഗം]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഹിമയുഗത്തിലെ രണ്ടാം പാദത്തിലെ 4,00,000 നും 2,00,000 നുമിടക്കുള്ള വർഷങ്ങളിലാണു മനുഷ്യന്റെ പാദസ്പർശം ഈ ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായത്. ഇതിന്റെ തെളിവ് പഞ്ചാബിലെ സോഹൻ നദിയുടെ തീരത്തുയർന്ന നാഗരികതയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നാണു ലഭിച്ചത്. വെള്ളാരം കല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള ആയുധങ്ങൾ ഈ നദിയുടെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. ഇവയ്ക്കൊപ്പം ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുക്കാനായിട്ടില്ല.<ref> ഡി.എച്ച്. ഗോർഡൺ; ഏർളി യൂസ് ഓഫ് മെറ്റൽ ഇൻ ഇന്ത്യ ആൻഡ് പാകിസ്താൻ. ജേർണൽ ഓഫ് റോയൽ ആന്ത്രോപോളജി ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്. എൻ.എൽ. ബഷാമിൽ ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്</ref> ലോകത്തിലെ അതിപുരാതന സംസ്കാരങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേത്‌. [[മധ്യപ്രദേശ്|മധ്യപ്രദേശിലെ]] ഭീംബേഡ്കയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശിലായുഗ ഗുഹകളാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രാതീത കാലം അവശേഷിപ്പിച്ച ഏറ്റവും പുരാതനമായ രേഖ.<ref>പ്രാചീന ഇന്ത്യ. എസ്.ആർ. ശർമ്മ. ഡി.സി. ബുക്സ്. കോട്ടയം</ref> 9000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ്‌ ഇന്ത്യയിലേക്ക്‌ ആദ്യത്തെകുടിയേറ്റമുണ്ടായി എന്നാണ്‌ കരുതപ്പെടുന്നത്‌. ഇത്‌ പിന്നീട്‌ [[സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരമായി]]. ബി.സി. 2600നും 1900നും ഇടയിലായിരുന്നു സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതാപകാലം. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ-ദാരോ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന്‌ മഹത്തായ ആ സംസ്കാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ബി.സി.1500 മുതൽ ബി.സി.500 വരെ ഉള്ള [[വേദകാലഘട്ടം|വേദകാലഘട്ട]]ത്തിൽ വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഇതിഹാസങ്ങളും രചിതമായി. ബി.സി. 550 മുതൽ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലാകെ ഒട്ടേറെ രാജ്യങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. [[മഹാജനപദങ്ങൾ]] എന്നാണ്‌ ഇവ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. [[മഗധ|മഗധയും]]‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യ രാജവംശവുമായിരുന്നു]] ഇവയിൽ പ്രബലം. മഹാനായ അശോകൻ മൗര്യരാജവംശീയനായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരത്തിന്‌ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം|മൗര്യന്മാർ]] നൽകിയ സംഭാവനകൾ വലുതാണ്‌. ബൈബിളിൽ ആനകളെ കുറിച്ച് പറയുന്ന സ്ഥലത്തു ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും കൊണ്ട് വന്ന ആന എന്ന് വ്യകതമായി പറയുന്നുണ്ട്. ബൈബിളിൽ പലയിടങ്ങളിൽ ആയി വിവിധ പുസ്തകത്തിൽ വർഷം ബി.സി. 483-482 തുടങ്ങി കാലഘട്ടത്തിൽ നടന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇന്ത്യയെയും പരാമർശ്ശിക്കുന്നുണ്ട്. (1 ''Esdras'' 3:2 , 1 ''Maccabees'' 8:8, 1 ''Maccabees'' 6:37, ''Esther'' 8:12, ''Esther'' 8:9, ''Esther'' 3:13, ''Esther'' 1:1). കേരളവും [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി]] മേഖലയിലെ ജനങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധത്തിന് പുരാതനമായ ചരിത്രമുണ്ട്. ബി. സി. ഇ. 1000-ൽ [[സോളമൻ|സോളമന്റെ]] കപ്പലുകളിൽ [[ഫൊണീഷ്യന്മാർ]] കേരളതീരത്തുള്ള [[ഓഫിർ]] എന്ന തുറമുഖം സന്ദർശിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ഇന്നത്തെ [[പൂവാർ]] എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഈ ഓഫീർ തുറമുഖം നിലനിന്നിരുന്നത് എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. വേറൊരു പ്രബല അഭിപ്രായം ഇത് ഗുജറാത്തിലെ ആഭിര തുറമുഖം ആണെന്ന് ആണ്. ബി. സി. 180 മുതൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള അധിനിവേശമായിരുന്നു. ഇന്തോ-ഗ്രീക്ക്‌, ഇന്തോ-പർത്തിയൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്തുവിനുശേഷം മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ച [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭരണം പ്രാചീന ഇന്ത്യയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അക്കാലത്ത് ഭാരതം എന്നാൽ ആര്യൻ ([[ഇറാൻ]]) മുതൽ സിംഹപുരം([[സിംഗപ്പൂർ]]) വരെ ആയിരുന്നു എന്ന് ഐതിഹ്യമുണ്ട്. തെക്കേ ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി [[ചേര സാമ്രാജ്യം|ചേര]], [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോള]], [[കാദംബ രാജവംശം|കഡംബ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]], [[പാണ്ഡ്യ സാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]] തുടങ്ങിയ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ശാസ്ത്രം, കല, സാഹിത്യം, ഗണിതം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം, തത്ത്വശാസ്ത്രം എന്നീ മേഖലകളിൽ ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വൻ പുരോഗതിയുണ്ടായി. പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ വടക്ക്‌, മധ്യദേശങ്ങൾ ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായുദിച്ച [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ഡൽഹി സുൽത്താന്റെ]] കീഴിലായി. [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യമാണ്‌]] പിന്നീടു ശക്തിപ്രാപിച്ചത്‌. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും അധികം കാലം ഭരിച്ച മുസ്ലീം രാജാക്കന്മാരുടെ സാമ്രാജ്യമാണ് മുഗൾ. ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ [[വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം|വിജയനഗര സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു]] ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രബലം. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ പോർച്ചുഗീസ്‌, ഡച്ച്‌, ഫ്രഞ്ച്‌, ബ്രിട്ടീഷ്‌ അധിനിവേശമുണ്ടായി. ഇന്ത്യയുമായി വാണിജ്യ ബന്ധമായിരുന്നു യൂറോപ്യന്മാരുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും പരസ്പരം പോരടിച്ചു നിന്നിരുന്ന സാമ്രാജ്യങ്ങളെ മുതലെടുത്ത്‌ അവർ ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ കോളനികൾ സ്ഥാപിച്ചു. 1857-ൽ ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിക്കു നേരെയുണ്ടായ കലാപമാണ്‌ യൂറോപ്യൻ അധിനിവേശത്തിനു നേരെ ഇന്ത്യക്കാർ നടത്തിയ പ്രധാന ചെറുത്തുനിൽപ്പ്‌ ശ്രമം. [[ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കലാപം പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷ്‌ സൈന്യം അടിച്ചൊതുക്കി. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ്‌ സാമ്രാജ്യത്തിനു കീഴിലുമായി. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം]] ശക്തിപ്രാപിച്ചു. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട സഹന സമരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 1947 ഓഗസ്റ്റ്‌ 15ന്‌ ഇന്ത്യ ബ്രിട്ടീഷ്‌ ആധിപത്യത്തിൽനിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി. എന്നാൽ ഇന്ത്യയുടെ ഒരു ഭാഗം പാകിസ്താൻ എന്ന പേരിൽ വിഭജിച്ച്‌ മറ്റൊരു രാജ്യമാകുന്നത്‌ കണ്ടാണ്‌ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്‌. === നാഴികക്കല്ലുകൾ === [[പ്രമാണം:Tricolour Lighting Night view at India Gate Delhi.jpg|ലഘുചിത്രം|200x200ബിന്ദു|[[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂ ഡെൽഹിയിലെ]] [[ഇന്ത്യാ ഗേറ്റ്]]]] [[പ്രമാണം:Wheel of Konark, Orissa, India.JPG|thumb|200px|കൊണാർക്ക്‌ സൂര്യ ക്ഷേത്രത്തിലെ ശിലാചക്രം. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിതീർത്തത്]] * ക്രി.മു. 3000–1500 സിന്ധു നദിതട സംസ്കാരം, ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ. [[ഹരപ്പ]], [[മോഹൻജൊ ദാരോ]]എന്നിവിടങ്ങളിൽ ചെറിയ പട്ടണങ്ങൾ. * ക്രി. മു. 3000 യോഗാഭ്യാസം ഇന്ത്യയിൽ വികസിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 1450–1000 ഋഗ് വേദം എഴുതപ്പെടുന്നു. * ക്രി. മു. 800s വൈദിക കാലം ഉപനിഷത്തുക്കൾ, ബ്രാഹമണങ്ങൾ എന്നിവ എഴുതപ്പെടുന്നു. ഹിന്ദു ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി ഇവ വർത്തിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 700s മഹാജനപദങ്ങൾ എന്ന പേരിൽ 16 വലിയതും സുരക്ഷിതവുമായ നഗരങ്ങൾ വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ചിലത് രാജാക്കന്മാരുടെ കീഴിലായിരുന്നെങ്കിൽ ചിലവ രാജപ്രതിനിധികളുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നു. * ക്രി. മു. 500 [[ബിംബിസാരൻ]] (540–493), [[അജാതശത്രു]] (493–461) എന്നിവരുടെ കീഴിൽ മഗധ പ്രശസ്തമാകുന്നു. * ക്രി. മു. 563?-483? ശ്രീ ബുദ്ധൻ ബുദ്ധമതം സ്ഥപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 515 [[മഹാവീരൻ]] [[ജൈനമതം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 327 അലക്സാണ്ടർ ഇന്ത്യ ആക്രമിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 321–184 [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]]. ചന്ദ്രഗുപത മൗര്യൻ [[മൗര്യ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 304 [[ബിന്ദുസാരൻ]] നാടു വാഴുന്നു. സെലുസിയസ് 500 ആനകൾക്ക് പകരമായി ഇന്ത്യയുടെ മേലുള്ള അവകാശം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 273–232 ബിന്ദുസാരന്റ പൗത്രൻ [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] ഇന്ത്യ മുഴുവൻ (ദക്ഷിണേന്ത്യ ഒഴികെ) കീഴടക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 261 കലിംഗ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം [[അശോക ചക്രവർത്തി|അശോകൻ]] [[ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.flotte2.com/Ancient.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2007-01-23 |archive-date=2006-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509072153/http://www.flotte2.com/Ancient.htm |url-status=dead }}</ref> * ക്രി. മു. 184 [[ശുംഗ സാമ്രാജ്യം]] മൗര്യ രാജാവായ [[ബൃഹദ്രഥൻ]] പുഷ്പമിത്ര ശുംഗൻ എന്ന പ്രമാണിയാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതോടെ മൗര്യ സാമ്രാജ്യം അവസാനിക്കുന്നു. ഇതേ സമയം തെന്നെ ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജവംശം എത്തുന്നു. [[മിളിന്ദൻ]]. * ക്രി. മു. 100 [[കണ്വന്മാർ]] ശുംഗന്മാരെ പുറത്താക്കുന്നു. ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. [[ശകന്മാർ|ശകന്മാരുടെ]] ആഗമനം <ref name="ReferenceA"/> [[സാതവാഹന്മാർ]] ഡക്കാൻ പീഠഭൂമിയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ അധികരം ഉറപ്പിക്കുന്നു. * ക്രി. മു. 185 – ക്രി. വ. 250 [[ആന്ധ്ര സാമ്രാജ്യം]] [[സംഘകാലം]] ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ. * ക്രി. മു. 319–20 [[ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യം]]. * ക്രി. വ. 335–380 [[സമുദ്ര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 415–454 [[കുമാര ഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 455–467 [[സ്കന്ദഗുപ്തൻ]]. * ക്രി. വ. 600 [[ഹുയാങ് സാങ്]] ഇന്ത്യ സന്ദർശിക്കുന്നു [[ഹർഷ ഗുപ്തൻ]] ഭരിക്കുന്നു, [[ബാണഭട്ടൻ]] സദസ്സിലെ അംഗം. [[ഹൂണന്മാർ]], [[മൗഖാരികൾ]] എനിവരുടെയും കാലം. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == ഏഷ്യാഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ദക്ഷിണഭാഗത്തായി കിടക്കുന്ന [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യ]] , [[മലയ് ഉപദ്വീപ്|മലയ്]] എന്നീ രണ്ട് ഉപദ്വീപുകൾക്കിടയിലാണ് ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം . പൂർണ്ണമായും ഭൂമിയുടെ [[ഉത്തരാർദ്ധഗോളം|ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളത്തിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇന്ത്യ ഉത്തര [[അക്ഷാംശം]] 8 ഡിഗ്രി 7 മിനുറ്റിനും 37 ഡിഗ്രി 6 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയും പൂർവ [[രേഖാംശം]] 68 ഡിഗ്രി മിനുറ്റിനും 97 ഡിഗ്രി 25 മിനുറ്റിനും മദ്ധ്യേയുമാണ്‌ . ഭൂമദ്ധ്യരേഖയ്ക്ക് വടക്കുമാണ് ഇന്ത്യ . ഇന്ത്യയിലൂടെ [[ഉത്തരായന രേഖ]] (Tropic of Cancer) കടന്നു പോകുന്നുണ്ട് . ലോകത്തിലെ ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ 2.42 ശതമാനവും ലോക ജനസംഖ്യയുടെ 16 ശതമാനവും ഇന്ത്യയിലാണ് . വലിപ്പത്തിൽ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ 7 ആം സ്ഥാനവും ജനസംഖ്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനവും ഇന്ത്യയ്ക്കുണ്ട്. 32,87,263 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ വിസ്തൃതി.<ref>{{cite book|first=മാതൃഭൂമി|last=പബ്ലിക്കേഷൻസ്|title=മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക്|year=2013|publisher=മാതൃഭൂമി|isbn=9788182652590|url=http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|access-date=2013-06-24|archive-date=2013-02-16|archive-url=https://archive.today/20130216103136/http://buy.mathrubhumi.com/books/mathrubhumi/reference/bookdetails/1339/mathrubhumi-yearbook-plus-english-2013|url-status=dead}}</ref> വടക്കേയറ്റം മുതൽ തെക്കേയറ്റം വരെ 3,214 കിലോമീറ്ററും കിഴക്കേയറ്റം മുതൽ പടിഞ്ഞാറേയറ്റം വരെ 2,933 കിലോമീറ്ററുമാണ്‌ ഇന്ത്യയുടെ ദൈർഘ്യം. === അതിർത്തികൾ === ഇന്ത്യയുടെ കര അതിർത്തിയുടെ നീളം ഏതാണ്ട് 15,200 കിലോമീറ്ററാണ്‌. ദ്വീപുകളടക്കം കടൽത്തീരമാകട്ടെ 7,516.6 കിലോമീറ്ററും. അതായത് ആകെ അതിർത്തി 22716.6 കി.മി. ആണ്. 9 രാജ്യങ്ങളുമായി ഇന്ത്യ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നു. [[പാകിസ്താൻ]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]], [[നേപ്പാൾ]], [[ഭൂട്ടാൻ]], [[ചൈന]], [[മ്യാന്മർ]] എന്നിവയാണവ. ശ്രീലങ്ക, മാലദ്വീപ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളോട് സമുദ്രാതിർത്തിയും പങ്കുവക്കുന്നു. കൂടുതൽ അതിർത്തി പങ്കുവക്കുന്നത് ബംഗ്ലാദേശുമായാണ്‌. 4096 ഓളം കിലോമീറ്ററാണിത്. ചൈന രണ്ടാമതും (3488) പാകിസ്താൻ (3323) മൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമാണ്‌. [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു - ലഡാക്ക് എന്നീ]] കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ രാജ്യങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിട്ടുന്നവയാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന സംസ്ഥാനം [[ഉത്തർപ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശാണ്‌]]. === ദ്വീപുകൾ === ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായിട്ടുള്ള ദ്വീപുകളിൽ 204 എണ്ണം [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലും]] അവശേഷിക്കുന്നവ അറബിക്കടലിലുമാണ്‌. [[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലാണ്‌. ഇവ രണ്ട് ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌. ഇവയെ ടെൻത്ത് ഡിഗ്രി ചാനൽ തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏക സജീവ അഗ്നിപർ‌വ്വതമായ ബാരൺ ഈ ദ്വീപ സമൂഹങ്ങളിലാണ്‌. [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിലെ]] ദ്വീപസമൂഹങ്ങളാണ്‌ [[ലക്ഷദ്വീപ്|ലക്ഷദ്വീപുകൾ]]. 36 ചെറിയ ദ്വീപുകളാണ്‌ ഇതിലുള്ളത്. [[ആന്ത്രോത്ത്|അന്ത്രോത്താണ്‌]] ഇതിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപ്. മുംബൈക്കടുത്ത് അറബിക്കടലിൽ തന്നെയുള്ള എലഫന്റാ ദ്വീപുകളും മറ്റുള്ള ദ്വീപുകളിൽ പെടുന്നു. മുംബൈ മഹാനഗരം തന്നെ 7 ദ്വീപുകളിലായാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കൊളാബോ, മസഗോൺ, ഓൾഡ് വിമൻസ് ഐലൻഡ്, മാഹിം, പാരെൽ, വൊർ ളി, ഐസിൽ ഓഫ് ബോംബെ എന്നിവയാണവ. പിൽക്കാലത്ത് ഇവയെ യോജിപ്പിച്ചാണ്‌ ഇന്നത്തെ മുംബൈ മഹാനഗരം ഉണ്ടാക്കിയത്. മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയുള്ള ഭൂവിഭാഗം രാമസേതു ആണ് === പർ‌വ്വതങ്ങൾ === [[ഹിമാലയം]], [[ആരവല്ലി]], [[സത്പുര]], [[വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ|വിന്ധ്യൻ]], [[പശ്ചിമഘട്ടം]], [[പൂർ‌വ്വഘട്ടം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന പർ‌വ്വതനിരകൾ ==== ഹിമാലയം ==== [[പ്രമാണം:Indiahills.png|thumb|right|ഇന്ത്യയിലെ പർ‌വതങ്ങൾ]] {{Main|ഹിമാലയം}} ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർ‌വതങ്ങൾ ഹിമാലയത്തിലാണ്‌ ഉള്ളത്. ഇന്ത്യയിൽ മാത്രമല്ല നേപ്പാൾ, ചൈന, ഭൂട്ടാൻ, പാകിസ്താൻ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലായാണ്‌ ഹിമാലയം പരന്നു കിടക്കുന്നത്. 2500 കിലോമീറ്ററോളം നീളമുണ്ട് ഈ പർ‌വതനിരകൾക്ക്. ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയം(ഹിമാദ്രി, ലെസ്സർ ഹിമാലയം (ഹിമാചൽ) ഗ്രേറ്റർ ഹിമാലയം (സിവാലിക്)എന്നീ മൂന്ന് നിരകൾ ചേർന്നതാണ്‌ ഹിമാലയം.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ കൊടുമുടിയായ എവറസ്റ്റ് ഹിമാലയത്തിലാണ്‌. എന്നാൽ ഇത് നേപ്പാളിലാണ്‌ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ഹിമാലയത്തിൽ തന്നെയുള്ള [[ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ|ഗ്ഗോഡ്വിൻ ആസ്റ്റിൻ]] (8,611 മീ.) അഥവാ മൗണ്ട് [[കെ2|കെ-2]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടി. എന്നാൽ ഇന്ന് ഇത് പാക്കിസ്താന്റെ അനധികൃത കൈവശത്തിലുള്ള കശ്മീർ മേഖലയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==== ആരവല്ലി ==== {{പ്രലേ|അരാവലി മലനിരകൾ}} [[പ്രമാണം:Himalayas.jpg|thumb|left|ഇന്റർനാഷണൽ സ്പേസ് സ്റ്റേഷനിൽ നിന്നുള്ള ഹിമാലയത്തിന്റെ ദൃശ്യം]] ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പർ‌വതങ്ങളിൽപ്പെടുന്ന പർ‌വതനിരയാണ്‌ ആരവല്ലി. പ്രധാനമായും രാജസ്ഥാനിലാണ്‌ ആരവല്ലി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1722 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഗുരുശിഖരമാണ്‌ ഇതിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി. ==== സത്പുര പർവത നിര ==== {{പ്രലേ|സത്പുര പർവതനിര}} ഇന്ത്യയുടെ മദ്ധ്യത്തിലുള്ള പർ‌വതങ്ങളാണിവ. ഗുജറാത്ത്, ഛത്തീസ്‌ഗഢ്, മദ്ധ്യപ്രദേശ്, മഹാരാഷ്ട്ര എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നവയാണിവ. ഇതിനു സമാന്തരമായാണ്‌ വിന്ധ്യൻ പർ‌വതനിരകൾ. ==== വിന്ധ്യൻ മലനിരകൾ ==== {{പ്രലേ|വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ}} വിന്ധ്യ പർ‌വതനിരകൾ ഇന്ത്യയെ വടക്കേ ഇന്ത്യയായും തെക്കേ ഇന്ത്യയായും വേർതിരിക്കുന്നു. ഗുജറാത്ത്, രാജസ്ഥാൻ, മദ്ധ്യപ്രദേശ് എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ==== പശ്ചിമഘട്ടം ==== [[പ്രമാണം:Western-Ghats-Matheran.jpg|thumb|right| [[പശ്ചിമഘട്ടം]]- [[മുംബൈ|മുംബൈയിലെ]] മാത്തേറാനിൽ നിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] {{Main|പശ്ചിമഘട്ടം}} ഡക്കാൺ പീഠഭൂമിയിൽ നിന്നാരംഭിച്ച് [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിനു]] സമാന്തരമായി കന്യാകുമാരിവരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന മലനിരകളാണ്‌ പശ്ചിമഘട്ടം അഥവാ സഹ്യാദ്രി. 1600 കിലോമീറ്റർ നീണ്ടു കിടക്കുന്നുണ്ടിത്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന മലമ്പാതയാണ്‌ [[പാലക്കാട് ചുരം]]. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ലോകപ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളാണ് മൂന്നാർ, തേക്കടി, ഊട്ടി, കൊടൈക്കനാൽ എന്നിവ. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടുമുടിയായ [[ആനമുടി]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് പശ്ചിമഘട്ടത്തിലാണ്. ==== പൂർ‌വഘട്ടം ==== {{Main|പൂർവ്വഘട്ടം}} ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഒറീസ്സ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌]], [[തമിഴ്‌നാട്]] സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഇടമുറിഞ്ഞും പംക്തികളായും പരന്നു കിടക്കുന്ന മലനിരകളാണിവ. === ചുരങ്ങൾ === പ്രധാന ചുരങ്ങൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്: * [[നാഥുലാ ചുരം]]- ഇന്ത്യയിലെ [[സിക്കിം|സിക്കിമിനേയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]]ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം. 1962- ൽ [[ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധം|ഇന്ത്യാ-ചൈന യുദ്ധത്തെ]] തുടർന്ന് അടച്ച് ഈ ചുരം 2006 ജൂലൈ ഒന്നിന് വീണ്ടും തുറന്നു, * [[ഷിപ്കിലാ ചുരം]] – [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌|ഹിമാചൽ പ്രദേശിനെയും]] [[തിബെത്ത്|ടിബറ്റിനേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം, * [[സോജിലാ ചുരം]] – ശ്രീനഗറിനെ ലഡാക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇതുവഴിയുള്ള പാത ദേശീയപാതയാണ്‌ (ദേ. പാ. 1 ഡി), *ലീപുലേഖ് - ഉത്തരാഖണ്ഡിനെ ടിബറ്റുമായി ബണ്ഡിപ്പിക്കുന്നു * [[ബനിഹൽ ചുരം]] – [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കാശ്മീരിനെ]] സിവാലിക്കുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഇത് പീർ പാജ്ഞാൽ പർ‌വത നിരകളിലാണ്‌, * [[ദിഫു ചുരം]] – ഇന്ത്യ – ചൈന- മ്യാന്മർ എന്നിവയൂടെ അതിർത്തിയിലാണിത്, * [[റൊഹ്താങ്ങ് ചുരം]] – കുളു താഴ്‌വരയെയും (ഹിമാചൽ) ലാഹുൽ-സ്പിതി താഴ്‌വരയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പെൻസിലാ ചുരം]] – ജമ്മുവിലെ [[ലഡാക്|ലഡാക്കിനേയും]] [[കാർഗിൽ|കാർഗിൽ ജില്ലയേയും]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, * [[പേരിയ ചുരം]] – കേരളത്തിലെ [[കണ്ണൂർ]] ജില്ലയെയും [[വയനാട്]] ജില്ലയെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ചുരം * [[താമരശ്ശേരി ചുരം]]- കേരളത്തിലെ [[കോഴിക്കോട്]] ജില്ലയേയും [[വയനാട്]] ജില്ലയേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ==== സമതലങ്ങൾ ==== ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാസമതലം, തീരസമതലങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രധാന വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നീ നദികളുടേയും അവയൂടെ പോഷക നദികളൂടേയും സംഭാവനയാണ്‌ ഉത്തരേന്ത്യൻ മഹാ സമതലങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷികമേഖലയാണിത്. നദികൾ വഹിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന എക്കൽ മണ്ണാണു ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഫലഭൂയിഷ്ടതക്ക് കാരണം. രണ്ടാമത്തെ വിഭാഗം ഇന്ത്യയുടെ തീരത്തുള്ളതാണ്. രണ്ടു തീര സമതലങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. കിഴക്കുള്ളതും പടിഞ്ഞാറുള്ളതും. കടലിൽ ചേരുന്ന നദികളാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ വളക്കൂറിനുള്ള കാരണം. ==== നദികൾ ==== ഹിമാലയൻ നിരകളും പശ്ചിമഘട്ടവുമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ നദികളൂടെ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങൾ. ഹിമാലയൻ നദികളിൽ പ്രധാനം [[സിന്ധു]], [[ഗംഗ]], [[ബ്രഹ്മപുത്ര]] എന്നിവയും അവയുടെ പോഷക നദികളുമാണ്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്നവയിൽ [[നർമദ]], [[തപ്തി]], [[മഹാനദി]], [[ഗോദാവരീ നദി|ഗോദാവരി]], [[കൃഷ്ണ നദി|കൃഷ്ണ]], [[കാവേരി]], എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നത്. നിരവധി വൈദ്യുത, ജലസേചന പദ്ധതികളും വന്യമൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളും ഈ നദികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. == ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ == {| class="infobox borderless" |+ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ (Official) |- ! ''' ദേശീയ പൈതൃക മൃഗം : [[ആന]]''' | |[[പ്രമാണം:Elephas maximus (Bandipur).jpg|പകരം=|50x50ബിന്ദു]] |- ! '''ദേശീയ പക്ഷി : [[മയിൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മരം : [[പേരാൽ]]''' | | [[പ്രമാണം:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ പുഷ്പം : [[താമര]]''' | | [[പ്രമാണം:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ മൃഗം : [[കടുവ]]''' | | [[പ്രമാണം:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ജലജീവി : [[ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ]]''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''ദേശീയ ഉരഗം : [[രാജവെമ്പാല]]''' | | [[Image:King-Cobra.jpg|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ ഫലം : [[മാങ്ങ]]''' | | [[പ്രമാണം:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- |- ! '''ദേശീയ നദി : [[ഗംഗ]]''' | | [[പ്രമാണം:River Ganges.JPG|50px]] |- |} === ദേശീയ പതാക === {{Main|ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക}} കുങ്കുമം, വെള്ള, പച്ച എന്നീ നിറങ്ങളുള്ളതും 3:2 എന്ന അനുപാതത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതും കൃത്യം മദ്ധ്യഭാഗത്ത് 24 ആരക്കാലുകളുള്ള അശോക ചക്രം പതിപ്പിച്ചതുമായ പതാകയാണ് [[ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയപതാക]]. ആന്ധ്രാപ്രദേശുകാരനായ [[പിംഗലി വെങ്കയ്യ]] രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഈ പതാക, 1947 [[ജൂലൈ 22]]-നു [[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സമിതി]] അംഗീകരിച്ചു. ദേശീയപതാകയിലെ കുങ്കുമനിറം ധൈര്യത്തിനേയും ത്യാഗത്തിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വെള്ളനിറം സത്യം, സമാധാനം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. പച്ചനിറം അഭിവൃദ്ധിയും വിശ്വാസവും ഫലസമൃദ്ധിയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. [[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ]] സ്തൂപത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട ചക്രം കർമ്മത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. കുങ്കുമനിറം മുകളിലും വെള്ളനിറം മധ്യ ഭാഗത്തും പച്ചനിറം താഴെയുമായാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Taj Mahal (south view, 2006).jpg|thumb|300px|right| ഇന്ത്യയിലെ ഒരു ലോകാത്ഭുത നിർമ്മിതി- താജ് മഹൽ]] === ദേശീയചിഹ്നം === [[പ്രമാണം:Sanchi2.jpg|thumb|200px|left|[[സാഞ്ചി|സാഞ്ചിയിലെ സ്തൂപം]]. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[അശോകചക്രവർത്തി]] പണികഴിപ്പിച്ചതാണിത്‌.]] സിംഹമുദ്രയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമുദ്ര. 1950 ജനുവരിയിലാണ് ഭരണഘടനാ സമിതി ഇതംഗീകരിച്ചത്. നാലുവശത്തേക്കും സിംഹങ്ങൾ തിരിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. സിംഹത്തിന്റെ തലയും രണ്ടുകാലുകളുമാണ് ഒരു ദിശയിലുള്ളത്. [[അശോകചക്രവർത്തി|അശോകചക്രവർത്തിയുടെ]] കാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ച സ്തംഭത്തിൽ നിന്നും കടംകൊണ്ട മുദ്രയായതിനാൽ അശോകമുദ്രയെന്നും, അശോകസ്തംഭം എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അശോകസ്തംഭത്തിലുണ്ടായിരുന്നതിലുപരിയായി സിംഹത്തിനു താഴെയായി കാളയേയും കുതിരയേയും സിംഹമുദ്രയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദേവനാഗരി ലിപിയിൽ [[മുണ്ഡകോപനിഷത്|മുണ്ഡകോപനിഷതിലെ]] സത്യമേവ ജയതെ (സത്യം എപ്പോഴും ജയിക്കട്ടെ) എന്നവാക്യവും ആലേഖനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കാള കഠിനാധ്വാനത്തേയും കുതിര മുന്നോട്ടുള്ള കുതിപ്പിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === ദേശീയഗാനം === [[രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ]] രചിച്ച ''[[ജനഗണമന|ജനഗണമനയാണ്]]'' ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയഗാനം. 1950 [[ജനുവരി 24]]-നു ജനഗണമന ദേശീയഗാനമായി അംഗീകരിച്ചു. സംസ്കൃതത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട[[വന്ദേമാതരം]] എന്ന [[ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജി|ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ]] കൃതിയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഗീതം. ദേശീയഗാനത്തിന്റെ കൂടെ തന്നെ ദേശീയഗീതത്തേയും അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. [[മുഹമ്മദ് ഇക്‌ബാൽ]] രചിച്ച [[സാരെ ജഹാൻ സെ അച്ഛാ]] എന്ന ഗാനത്തിനും ദേശീയഗാനത്തിന്റേയും ദേശീയഗീതത്തിന്റേയും തുല്യപരിഗണനയാണ് നൽകി വരുന്നത്. === ദേശീയജീവജാലങ്ങൾ === ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ മൃഗം [[കടുവ|കടുവയാണ്]]. 1972-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയമൃഗത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. [[മയിൽ|മയിലിനെ]] ദേശീയ പക്ഷിയായി 1964-ൽ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ പുഷ്പം [[താമര|താമരയും]], ദേശീയ വൃക്ഷം [[പേരാൽ|പേരാലുമാണ്]]. ദേശീയ ഫലം [[മാങ്ങ|മാങ്ങയാണ്‌]], ദേശീയ ജലജീവിയായി 2009-ൽ [[സുസു]] എന്ന ശുദ്ധജല ഡോൾഫിനേയും തിരഞ്ഞെടുത്തുദേശീയ പൈതൃക മൃഗമായി 2010 ഇൽ ആന യെ തിരഞ്ഞെടുത്തു<ref name="hindu">{{cite news |author = Aarti Dhar |title = River dolphin is India’s national aquatic animal |url = http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |publisher = The Hindu |date = 5 ഒക്ടോബർ 2009 |accessdate = 11-10-2009 |language = ഇംഗ്ലീഷ് |archive-date = 2010-09-01 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100901082810/http://beta.thehindu.com/news/national/article29391.ece |url-status = dead }}</ref>. === ദേശീയ പഞ്ചാംഗം === ശകവർഷമാണ്‌ ഭാരതത്തിന്റെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗം. 1957 മാർച്ച് 22 നാണ്‌ ശകവർഷത്തെ ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കിയത്. കുഷാന (കുശാന) രാജാവായിരുന്ന [[കനിഷ്കൻ|കനിഷ്കനാണ്‌]] ക്രി.വ. 78-ൽ ഈ പഞ്ചാംഗം (കലണ്ടർ) തുടങ്ങിയതെന്ന് കരുതുന്നു. ശകവർഷം തുടങ്ങി 1879 വർഷം കഴിഞ്ഞാണ്‌ ഇന്ത്യ അത് ദേശീയ പഞ്ചാംഗമാക്കുന്നത്. താഴെപ്പറയുന്ന ഔദ്യോഗിക ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ശകവർഷം ഔദ്യോഗിക കലണ്ടറായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യ * [[ആകാശവാണി|ആകാശവാണിയുടെ]] വാർത്താപ്രക്ഷേപം * ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് പുറത്തിറക്കുന്ന കലണ്ടറുകൾ * പൊതുജനങ്ങൾക്കായുള്ള സർക്കാർ കുറിപ്പുകൾ ശകവർഷത്തിലെ ആദ്യമാസം ചൈത്രമാണ്. ചൈത്രമാസം ഒന്നാം തീയതി സാധാരണ വർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 22-നാണ് വരിക. അധിവർഷങ്ങളിൽ മാർച്ച് 21 നും.<ref name="test1">{{cite book |title= മാതൃഭൂമി ഇയർബുക്ക് |publisher= മാതൃഭൂമി |year= 2012 | Reg.No= KERMAL/2011/39411 }}</ref> == ഭരണ സംവിധാനം == {{main|ഇന്ത്യൻ ഭരണസംവിധാനം}} ഒരു [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യ]], [[മതേതരത്വം|മതേതര]], [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌]] രാജ്യമായാണ്‌ ഭരണഘടന ഇന്ത്യയെ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്‌.<ref name="Dutt1998">{{cite journal |last=Dutt |first=Sagarika |year=1998 |title=Identities and the Indian state: An overview |url=https://archive.org/details/sim_third-world-quarterly_1998_19_3/page/411 |journal=Third World Quarterly |volume=19 |issue=3 |pages=411–434 |doi=10.1080/01436599814325}} at p. 421.</ref> 1950 ജനുവരി 26-നാണ്‌ ഇതു നിലവിൽ വന്നത്.<ref name="Pylee2004 ">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India|year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=4|chapter=The Longest Constitutional Document|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA4&dq=India+longest+constitution&as_brr=0&sig=ZpqDCkfUoglOQx0XQ8HBpRWkRAk#PPA4,M1|accessdate=2007-10-31|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> [[നിയമനിർമ്മാണസഭ|നിയമനിർമ്മാണം]], [[ഗവൺമെന്റ്|ഭരണനിർവഹണം]], [[നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ]] എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തട്ടുകളാണ്‌ ഭരണസംവിധാനം.<ref name="Wheare1964">{{cite book |last=Wheare |first=K.C. |title=Federal Government|url=https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7 | edition=4th| year=1964 |publisher=[[Oxford University Press]] |page=[https://archive.org/details/federalgovernmen0000whea_h2k7/page/28 28]}}</ref><ref name="dencentralisation">{{Cite book | last=Echeverri-Gent | first=John | contribution=Politics in India's Decentred Polity | editor1-last=Ayres | editor1-first=Alyssa | editor2-last=Oldenburg | editor2-first=Philip | title=Quickening the Pace of Change | series=India Briefing | place=London | publisher=M.E. Sharpe | year=2002 | isbn=076560812X | pp=19–53.}} at pp. 19–20; {{Cite journal | last=Sinha | first=Aseema | title=The Changing Political Economy of Federalism in India | journal=India Review |volume=3 |issue=1 | year=2004 | pp=25–63 | doi=10.1080/14736480490443085 | page=25}} at pp. 25–33.</ref> രാജ്യത്തിന്റെ തലവൻ [[രാഷ്ട്രപതി]](പ്രസിഡന്റ്‌)യാണ്‌.<ref name="Sharma1950">{{cite journal |last=Sharma |first=Ram |year=1950 |title=Cabinet Government in India |url=https://archive.org/details/sim_parliamentary-affairs_winter-1950_4_1/page/116 |journal=Parliamentary Affairs |volume=4 |issue=1 |pages=116–126}}</ref> നേരിട്ടല്ലാതെയുള്ള ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമിതിയാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്.<ref name="Election of President">{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05054.html|title=Election of President|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall be elected by the members of an electoral college.}}</ref> നൈയാമിക അധികാരങ്ങൾ മാത്രമേ രാഷ്ട്രപതിക്കുളളു. [[കരസേന|കര]]-[[നാവികസേന|നാവിക]]-[[വ്യോമസേന|വ്യോമ]] സേനകളുടെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫും രാഷ്ടപതിയാണ്‌. പാർലമെന്റിലെയും സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെയും]] അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ഇലക്ട്‌റൽ കോളജാണ്‌ രാഷ്ട്രപതിയേയും [[ഉപരാഷ്ട്രപതി|ഉപരാഷ്ട്രപതിയേയും]] തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. അഞ്ചു വർഷമാണ്‌ ഇവരുടെ കാലാവധി.<ref name="Election of President"/><ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/112 112]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|title=Tenure of President's office|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The President shall hold office for a term of five years from the date on which he enters upon his office.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174Vx3Hi?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05056.html|url-status=dead}}</ref> സർക്കാരിന്റെ തലവനായ [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയിലാണ്‌]] ഒട്ടുമിക്ക അധികാരങ്ങളും കേന്ദ്രീകൃതമായിരിക്കുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/> പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഭൂരിപക്ഷം നേടുന്ന രാഷ്ട്രീയ കക്ഷിയുടെ അല്ലെങ്കിൽ മുന്നണിയുടെ നേതാവാണ്‌ പ്രധാനമന്ത്രിയാവുന്നത്‌.<ref name="Sharma1950"/><ref>{{cite web|url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|title=Appointment of Prime Minister and Council of Ministers|accessdate=2007-09-02|work=The Constitution Of India|publisher=Constitution Society|quote=The Prime Minister shall be appointed by the President and the other Ministers shall be appointed by the President on the advice of the Prime Minister.|archive-date=2011-08-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6174WN6a5?url=http://www.constitution.org/cons/india/p05075.html|url-status=dead}}</ref> രാഷ്ട്രപതി, ഉപരാഷ്ട്രപതി, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[കേന്ദ്ര മന്ത്രിസഭ]] എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ്‌ ഭരണനിർവഹണ സംവിധാനം(എക്സിക്യുട്ടീവ്‌). {{ഭാരതീയ പ്രതീകങ്ങൾ}} രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുളള പാർലമെന്ററി സംവിധാനമാണ്‌ ഇന്ത്യയിൽ. നിയമനിർമ്മാണസഭയായ പാർലമെന്റിന്റെ ഉപരി മണ്ഡലത്തെ [[രാജ്യസഭ|രാജ്യസഭയെന്നും]] അധോമണ്ഡലത്തെ [[ലോകസഭ|ലോക്‌സഭയെന്നും]] വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |last=Gledhill |first=Alan |title=The Republic of India: The Development of Its Laws and Constitution|url=https://archive.org/details/republicofindiad0000gled | edition=2nd| year=1964 |publisher=Stevens and Sons |page=[https://archive.org/details/republicofindiad0000gled/page/127 127]}}</ref> രാജ്യ സഭയിലെ 250 അംഗങ്ങളെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടല്ല തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌. സംസ്ഥാന [[നിയമസഭ|നിയമസഭകളിലെ]] അംഗങ്ങൾ രൂപവത്കരിക്കുന്ന ഇലക്‌ ടറൽ കോളജാണ്‌ ഇവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്‌.<ref name="Parliament">{{cite web |url = http://www.india.gov.in/outerwin.htm?id=http://parliamentofindia.gov.in/ |title = ''Our Parliament'' A brief description of the Indian Parliament |accessdate = 2007-06-16 |publisher = www.parliamentofindia.gov.in }}</ref><ref name="Parliament"/> അതേ സമയം 552 അംഗ ലോക്‌സഭയെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.<ref name="Parliament"/> സർക്കാർ രൂപവത്കരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്കും വേദിയാകുന്നത്‌ ലോക്‌സഭയാണ്‌. 18 വയസ് പൂർത്തിയാക്കിയ പൗരന്മാർക്കെല്ലാം വോട്ടവകാശമുണ്ട്‌. സ്വതന്ത്ര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലേത്‌. ഇന്ത്യൻ ചീഫ്‌ ജസ്റ്റിസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുളള [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌]] നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ കേന്ദ്രം. സുപ്രീം കോടതി, 24 [[ഹൈക്കോടതി]]കൾ, നിരവധി മറ്റു കോടതികൾ എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നീതിന്യായവ്യവസ്ഥാ സ്ഥാപനങ്ങൾ.<ref name="Neuborne2003">{{cite journal |last=Neuborne |first=Burt |year=2003 |title=The Supreme Court of India |journal=International Journal of Constitutional Law |volume=1 |issue=1 |pages=476–510 |doi=10.1093/icon/1.3.476}} at p. 478.</ref> പൗരന്റെ മൗലികാവകാശങ്ങളും മറ്റും നിർ‌വ്വചിക്കുന്നതും, സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളും ഹൈക്കോടതിയിൽ നിന്നു അപ്പീൽ പോയ കേസുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് സുപ്രീം കോടതിയാണ്‌.<ref name="SCjurisdiction">{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/new_s/juris.htm |title=Jurisdiction of the Supreme Court |accessdate=2007-10-21 |author=Supreme Court of India |publisher=National Informatics Centre}}</ref> നീതിനായവ്യവ്സ്ഥയിൽ പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ സർക്കാരിനും, ജനങ്ങൾക്കും കോടതിയെ സമീപിക്കാം.<ref name="Neuborne2003"/><ref name="Sripati1998">{{cite journal |last=Sripati |first=Vuayashri |year=1998 |title=Toward Fifty Years of Constitutionalism and Fundamental Rights in India: Looking Back to See Ahead (1950–2000) |journal=American University International Law Review |volume=14 |issue=2 |pages=413–496}} at pp. 423–424.</ref> ഭരണസം‌വിധാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പരിധി എന്ന നിലയിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് നീതിനിർ‌വ്വാഹ വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രധാന പങ്കുണ്ട്.<ref name="Pylee2004-2">{{cite book |last=Pylee |first=Moolamattom Varkey |title=Constitutional Government in India |year=2004 |publisher=[[S. Chand]] |page=314|chapter=The Union Judiciary: The Supreme Court|url=http://books.google.com/books?id=veDUJCjr5U4C&pg=PA314&lpg=PA314&dq=indian+supreme+court+is+interpreter+of+constitution&source=web&ots=EC_OWxDg86&sig=gjLfEY1UInjql72jBtO-VOgoeK4&output=html|accessdate=2007-11-02|isbn=8121922038|edition=2nd}}</ref> == സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്ര ഭരണ പ്രദേശങ്ങൾ == {{Infobox subdivision type | name = ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും | alt_name = |map = {{India States and Territories Labelled Map}} }} '''സംസ്ഥാനങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" |- ! !സംസ്ഥാനം !തലസ്ഥാനം |- |1 | [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്]] | [[അമരാവതി]] |- |2 | [[അരുണാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഇറ്റാനഗർ]] |- |3 | [[അസം]] | [[ദിസ്പൂർ]] |- |4 | [[ബീഹാർ]] | [[പട്ന]] |- |5 | [[ഛത്തീസ്ഗഡ്]] | [[റായ്പൂർ]] |- |6 | [[ഗോവ]] | [[പനാജി]] |- |7 | [[ഗുജറാത്ത്]] | [[ഗാന്ധിനഗർ]] |- |8 | [[ഹരിയാന]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |9 | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്]] | [[ഷിംല]] (വേനൽക്കാലം) , [[ധർമ്മശാല]] (ശീതകാലം) |- |10 | [[ജാർഖണ്ഡ്]] | [[റാഞ്ചി]] |- |11 | [[കർണാടക]] | [[ബാംഗ്ലൂർ]] |- |12 | [[കേരളം]] | [[തിരുവനന്തപുരം]] |- |13 | [[മധ്യപ്രദേശ്]] | [[ഭോപ്പാൽ]] |- |14 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[മുംബൈ]] (വേനൽക്കാലം) , [[നാഗ്പൂർ]] (ശീതകാലം) |- |15 | [[മണിപ്പൂർ]] | [[ഇംഫാൽ]] |- |16 | [[മേഘാലയ]] | [[ഷില്ലോങ്]] |- |17 | [[മിസോറാം]] | [[ഐസ്വാൾ]] |- |18 | [[നാഗാലാൻഡ്]] | [[കൊഹിമ]] , [[ദിമാപൂർ]] |- |19 | [[ഒഡീഷ]] | [[ഭുവനേശ്വർ]] |- |20 | [[പഞ്ചാബ്]] | [[ചണ്ഡീഗഡ്]] , [[ലുധിയാന]] |- |21 | [[രാജസ്ഥാൻ]] | [[ജയ്പൂർ]] |- |22 | [[സിക്കിം]] | [[ഗാങ്ടോക്ക്]] |- |23 | [[തമിഴ്നാട്]] | [[ചെന്നൈ]] |- |24 | [[തെലങ്കാന]] | [[ഹൈദരാബാദ്]] |- |25 | [[ത്രിപുര]] | [[അഗർത്തല]] |- |26 | [[ഉത്തർപ്രദേശ്]] | [[ലഖ്‌നൗ]] |- |27 | [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്]] | [[ഭരാരിസൈൻ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ഡെറാഡൂൺ]] (ശീതകാലം) |- |28 | [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] |} '''കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾ:''' {| class="wikitable" ! !കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം !തലസ്ഥാനം |- |1 |[[ആൻഡമാൻ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകൾ]] |[[പോർട്ട് ബ്ലെയർ]] |- |2 |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |[[ചണ്ഡീഗഡ്]] |- |3 |[[ദാദ്ര നഗർ ഹവേലി, ദാമൻ ദിയു]] |[[ദാമൻ]] |- |4 |[[ഡൽഹി]] |[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] |- |5 |[[ജമ്മു കാശ്മീർ]] |[[ശ്രീനഗർ]] (വേനൽക്കാലം) , [[ജമ്മു]] (ശീതകാലം) |- |6 |[[ലഡാക്ക്]] |[[ലേ]] (വേനൽക്കാലം) , [[കാർഗിൽ]] (ശീതകാലം) |- |7 |[[ലക്ഷദ്വീപ്]] |[[കവരത്തി]] |- |8 |[[പുതുച്ചേരി]] |[[പുതുച്ചേരി]] |} <ol type="A"> <li> </ol> == രാഷ്ട്രീയം == <!-- [[ചിത്രം:Wagagae.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> [[പ്രമാണം:NorthBlock.jpg|thumb|left|alt=Large building on grassy grounds. A walkway with pedestrians and central reflecting pools leads to the arched entrance. The ground floor is red; the rest of the building is beige. A main cupola is atop the center of the building.|നോർത്ത് ബ്ലോക്ക്,സെക്രട്ടറിയേറ്റ് ബിൽഡിംഗ്,ന്യൂ ഡൽഹി]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിൽക്കുന്നത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref name="largestdem1">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/country_profiles/1154019.stm |title = Country profile: India |accessdate = 2007-03-21 |date = 9 January 2007 |publisher = BBC }}</ref><ref name="largestdem2">{{cite web |url = http://www.un.org/esa/population/pubsarchive/india/ind1bil.htm |title = World's Largest Democracy to Reach One Billion Persons on Independence Day |accessdate = 2007-12-06 |work = [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]] |publisher = United Nations: [[Commission on Population and Development|Population Division]] }}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയതിനു ശേഷം മിക്കവാറും വർഷങ്ങൾ ഇന്ത്യ ഭരിച്ചത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നയിച്ച ഗവൺ‌മെന്റ് ആയിരുന്നു<ref name="LOC PROFILE"/> ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ ദേശീയ പാർട്ടികളിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]], [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]][[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|)]] എന്നീ ദേശീയ പാർട്ടികളും മറ്റനേകം പ്രാദേശിക പാർട്ടികളും ഉൾപ്പെടുന്നു. 1950-നും 1990-നും ഇടയിൽ രണ്ടു തവണയൊഴികെ ബാക്കി എല്ലാ തവണയും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് അധികാരത്തിലെത്തി. 1977-നും 1980-നും ഇടയിൽ കോൺഗ്രസിന്‌ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. [[ഇന്ദിരാഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചതിനു ശേഷം നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ജനതാപാർട്ടി|ജനതാപാർട്ടിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റാണ്‌ അധികാരത്തിലെത്തിയത്. 1989-ൽ [[ജനതാദൾ]] നയിച്ച [[ദേശീയസഖ്യം|ദേശീയസഖ്യത്തിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗവൺ‌മെന്റ് [[ഇടതുസഖ്യം|ഇടതു സഖ്യത്തിന്റെ]] പിന്തുണയോടെ അധികാരത്തിലെത്തിയെങ്കിലും രണ്ടു വർഷം മാത്രമേ ഭരിക്കാനായുള്ളൂ.<ref>{{cite book |last = Bhambhri |first = Chandra Prakash |title = Politics in India 1991–92 |publisher = Shipra Publications |year = 1992 |isbn = 978-8185402178 |pages = 118, 143 }}</ref> 1991-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഒരു പാർട്ടിക്കും ഭൂരിപക്ഷം ലഭിക്കാഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു തൂക്കുമന്ത്രിസഭ രൂപവത്കരിച്ചു.[[പി.വി. നരസിംഹറാവു|പി.വി. നരസിംഹറാവുവിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഈ ഗവ‌ണ്മെന്റ് 5 വർഷം പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="PV">{{cite web |url = http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |title = Narasimha Rao passes away |publisher = [[The Hindu]] |accessdate = 2008-11-02 |archive-date = 2004-12-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20041230182813/http://www.hindu.com/2004/12/24/stories/2004122408870100.htm |url-status = dead }}</ref> <!-- [[ചിത്രം:Wagagate.jpg|thumb|right|വാഗായിലെ ഇന്ത്യാ-പാക് അതിർത്തിയിലെ വാഗാ കവാടം]] --> 1996–1998 കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഫെഡറൽ ഗവൺ‌മെന്റ് രംഗത്ത് ചെറു കാലയളവ് മാത്രം ഭരിച്ചിരുന്ന ഗവൺ‌മെന്റുകൾ കാരണം നിരവധി പ്രക്ഷുബ്ധാവസ്ഥകൾ ഉണ്ടായി. ബി.ജെ.പി നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ഗവൺ‌മെന്റ് 1996-ൽ നിലവിൽ വന്നു. തുടർന്ന് കോൺ‌ഗ്രസും, ബിജെപിയും ഒഴിച്ചുള്ള കക്ഷികൾ കൂടിച്ചേർന്ന് ദേശീയ ഐക്യ സഖ്യം എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണിയുണ്ടാക്കുകയും അവർ ഭരണം കയ്യാളുകയും ചെയ്തു. 1998-ൽ ബിജെപിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ദേശീയ ജനാധിപത്യ സഖ്യം]] എന്ന പേരിൽ ഒരു മുന്നണി രൂപവത്കരിക്കുകയും അവർ ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ആദ്യമായി 5 വർഷം ഭരണം കയ്യാളിയ കോൺഗ്രസ്സിതര ഗവൺ‌മെന്റാണിത്.<ref>{{cite web |url = http://www.lse.ac.uk/collections/government/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |title = The effective space of party competition |author = Patrick Dunleavy, Rekha Diwakar, Christopher Dunleavy |publisher = [[London School of Economics|London School of Economics and Political Science]] |accessdate = 2007-10-01 |format = PDF |archive-date = 2011-08-21 |archive-url = https://www.webcitation.org/6174YIWlu?url=http://www2.lse.ac.uk/government/research/resgroups/PSPE/pdf/PSPE_WP5_07.pdf |url-status = dead }}</ref> 2004-ൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] കൂടുതൽ സീറ്റുകളിൽ വിജയിക്കുകയും ഭരണത്തിലേറുകയും ചെയ്തു. ഇടതു പക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ്‌ ഈ സഖ്യം അധികാരത്തിലേറിയത്. ബിജെപിയായിരുന്നു പ്രധാന പ്രതിപക്ഷം. 2009-ൽ നടന്ന [[2009-ലെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ്|പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]] [[ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യം]] വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തി. ഈ ലോകസഭയിലെ ഇടതു അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം മുൻപുള്ളതിനേക്കാൾ ചുരുങ്ങി.<ref>{{cite book |last = Hermann |first = Kulke |coauthors = Dietmar Rothermund |title = A History of India |publisher = Routledge |year = 2004 |isbn = 978-0415329194 |page = 384 }}</ref> [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനു]] ശേഷം അഞ്ചു വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം വീണ്ടും [[ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രിയാകുന്ന]] വ്യക്തിയായി [[മൻ‌മോഹൻ സിംഗ്]] മാറി.<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/second-upa-wincrowning-glory-for-sonia%5Cs-ascendancy/61892/on|title=Second UPA win, a crowning glory for Sonia's ascendancy|date=2009 May 16|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=2009-06-13}}</ref> 2014-ലെ പതിനാറാം ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[ബി.ജെ.പി]] നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യം മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം നേടി പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി. പതിനാറാം ലോക്സഭയിൽ ബി.ജെ.പിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി [[നരേന്ദ്ര മോദി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 282 സീറ്റുകൾ നേടി [[ബി.ജെ.പി]] ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റകക്ഷിയായപ്പോൾ ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി 44 സീറ്റുകളിലേക്ക് ഒതുക്കപ്പെട്ടു.<ref>https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/bjp-narendra-modi-lok-sabha-elections-1526140-2019-05-16</ref> 2019-ലെ പതിനേഴ്(2019), പതിനെട്ട്(2024) ലോക്സഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ബി.ജെ.പി നയിച്ച എൻ.ഡി.എ സഖ്യത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് നിലവിലെ ലോക്സഭയിൽ [[നരേന്ദ്ര മോദി]] [[പ്രധാനമന്ത്രി]]യായി തുടരുന്നു.<ref>https://www.hindustantimes.com/lok-sabha-elections/lok-sabha-results-2019-bjp-s-win-margins-rose-in-2019/story-0jSvnmNzoA13xuTilmXqWP.html</ref> == ജനങ്ങൾ == {{main|ഇന്ത്യയിലെ ജനവംശങ്ങൾ}} == കൃഷി == ഇന്ത്യയിലെ കാർഷികവിളകൾ പ്രദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വ്യത്യസ്തമാണ്‌. [[ഉത്തരേന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിൽ]] [[ഗോതമ്പ്]] കൃഷി ചെയ്യുമ്പോൾ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലും തീരദേശങ്ങളിലും [[അരി|അരിയാണ്‌]] പ്രധാനകൃഷി. ഭക്ഷ്യവിളയായി [[ചാമ|ചാമയും]] നാണ്യവിളയായി [[പരുത്തി|പരുത്തിയും]] എണ്ണക്കുരുവായി [[നിലക്കടല|നിലക്കടലയുമാണ്‌]] മദ്ധ്യേന്ത്യയിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ജോവർ]], [[ബജ്ര]] എന്നിങ്ങനെ ചാമയുടെ രണ്ടു വകഭേദങ്ങളാണ്‌ പ്രധാനമായും ഇവിടെ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. [[ഡെക്കാൻ]] മേഖലയിലാണ്‌ [[ജോവർ]] കൂടുതലായും കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഇത് വിളയുന്നതിന്‌ നാലുമാസം മാത്രമേ എടുക്കുകയുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് ഇടവിളയായി പരുത്തികൃഷി ചെയ്യുന്നു. ജോവറിനേക്കാൾ കൂടുതൽ കടുത്ത ചാമയുടെ വകഭേദമാണ്‌ [[ബജ്ര]] അഥവാ പേൾ മില്ലറ്റ് (ഇംഗ്ലീഷ്: Pearl Millet). വരണ്ട പ്രദേശങ്ങൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വിളയാണിത്. [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിൽ]] പ്രത്യേകിച്ച് [[ഥാർ മരുഭൂമി]] പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. വർഷത്തിൽ 90 സെന്റീമീറ്ററിലധികം മഴ ലഭിക്കുന്നയിടങ്ങളിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്നതിന്‌ ഇത് യോഗ്യമല്ല. ദക്ഷിണമൈസൂരിലെ [[ലാറ്ററൈറ്റ്]], [[ഗ്രാനൈറ്റ്]] മണ്ണിൽ കൃഷി ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരിനം ചാമയാണ്‌ [[റാഗി]]. [[മൺസൂൺ|മൺസൂണിനെ]] ആശ്രയിച്ചോ ജലസേചനം നൽകിയോ ആണ്‌ ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നത്<ref name=rockliff2>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=2-CENTRAL INDIA|pages=67|url=}}</ref>‌. == വാണിജ്യം == അതിപുരാതന കാലം മുതൽക്കേ ഇന്ത്യ വാണിജ്യത്തിനു പേരുകേട്ടതായിരുന്നു. [[മസ്ലിൻ|മസ്ലിനും]] [[ഇൻഡിഗോ|ഇൻഡിഗോയും]] ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുരാതന [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തുകാർ]] ഇറക്കുമതി ചെയ്തിരുന്നു. [[ഫറവോ]] [[റാംസസ് രണ്ടാമൻ]] [[ഗംഗ]] വരെ എത്തിയതായും പറയപ്പെടുന്നു. ഈജിപ്തിൽ [[മമ്മി|മമ്മിവൽക്കരണത്തിനായി]] ഇന്ത്യയിൽനിന്നുള്ള [[സുഗന്ധദ്രവ്യം|സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളാണ്]] ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. == സാമ്പത്തികരംഗം == [[പ്രമാണം:Bombay Stock Exchange.jpg|thumb|alt=View from ground of a modern 30-story building.|[[ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച്]] [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയതും ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയതുമായ ഓഹരി വ്യാപാര കേന്ദ്രമാണ്.]] ഏതൊരു രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിലും ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകമാണ് സാമ്പത്തിക വളർച്ച. 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് നയങ്ങൾ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ഇതു കാരണം ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക രംഗം കൂടുതലായുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ, അഴിമതി, പതുക്കെയുള്ള വികസനം, വ്യവസായ വിരുദ്ധത, ലൈസൻസ് രാജ് തുടങ്ങിയ രീതികളിലേക്ക് തളക്കപ്പെട്ടു<ref name="makar">{{cite book|title=An American's Guide to Doing Business in India|url=https://archive.org/details/americansguideto0000maka|author=Eugene M. Makar|year=2007}}</ref><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential">{{cite web|url=http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|title=India’s Rising Growth Potential|publisher=Goldman Sachs|year=2007|access-date=2009-08-18|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724120152/http://www.usindiafriendship.net/viewpoints1/Indias_Rising_Growth_Potential.pdf|url-status=dead}}</ref> . 1991 മുതൽ ഇന്ത്യയിൽ വിപണി അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു തുടങ്ങി<ref name="oecd">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|title=Economic survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[OECD]]|access-date=2009-08-18|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053357/http://www.oecd.org/economy/surveys/39452196.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="astaire">{{cite web|url=http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|title=The India Report|publisher=Astaire Research|access-date=2009-08-18|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114195859/http://www.ukibc.com/ukindia2/files/India60.pdf|url-status=dead}}</ref>. 1991-ൽ നിലവിൽ വന്ന ഉദാരീകരണത്തിന്റെ ഫലമായി ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെ മുഖ്യ വരുമാനങ്ങളിലൊന്നായി വിദേശ വ്യാപാരത്തിലൂടെയുള്ള വരുമാനവും, വിദേശ നിക്ഷേപവും മാറി.<ref name="India's Open-Economy Policy">{{cite book|url = http://books.google.com/books?id=A_5ekf5jpgUC|title = India's Open-Economy Policy: Globalism, Rivalry, Continuity|author = Jalal Alamgir|publisher = [[Routledge]]}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ടു ദശകങ്ങളായുള്ള 5.8% എന്ന ശരാശരി ജി.ഡി.പി-യോടെ ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവുമധികം വളരുന്ന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളിലൊന്നായി ഇന്ത്യ മാറി<ref>{{cite web|url=http://www.tni.org/detail_page.phtml?page=archives_vanaik_growth|title=The Puzzle of India's Growth|work[[The Telegraph]]|date=2006-06-26|accessdate=2008-09-15}}</ref>. ലോകത്തിലെ തന്നെ തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണത്തിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം ഇന്ത്യക്കാണ്‌. ഏതാണ്ട് 516.3 മില്യൺ വരുമിത്. ജി. ഡി. പിയുടെ 28% കാർഷികരംഗത്തു നിന്നുമാണ്‌ ലഭിക്കുന്നത്. സർ‌വ്വീസ്, വ്യവസായ രംഗങ്ങൾ യഥാക്രമം 54%, 18% ജി. ഡി. പി. നേടിത്തരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കാർഷിക ഇനങ്ങൾ അരി, ഗോതമ്പ്, എണ്ണധാന്യങ്ങൾ, പരുത്തി, ചായ, കരിമ്പ്, ഉരുളക്കിഴങ്ങ്, പശു വളർത്തൽ, ആടു വളർത്തൽ, കോഴി വളർത്തൽ, മത്സ്യക്കൃഷി എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> പ്രധാന വ്യവസായങ്ങളിൽ വസ്ത്രനിർമ്മാണം, രാസപദാർത്ഥനിർമ്മാണം, ഭക്ഷണ സംസ്കരണം, സ്റ്റീൽ, യാത്രാസാമഗ്രികളുടെ നിർമ്മാണം, സിമന്റ്, ഖനനം, പെട്രോളിയം, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE">{{cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 2007-06-24 |publisher = [[Library of Congress]] – [[Federal Research Division]] |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരിവ്യാപാരം താരതമ്യേന ഭേദപ്പെട്ട നിലയിലുള്ള, 1985-ലെ 6% എന്ന നിലയിൽ നിന്ന്, ജി.ഡി.പി.യുടെ 24% എന്ന നിലയിലേക്ക് 2006-ൽ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="oecd"/> 2008-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ഓഹരി വ്യാപാരം ലോക ഓഹരി വ്യാപാരത്തിന്റെ 1.68 % ആയിത്തീർന്നു.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/Business/India-Business/Exporters-get-wider-market-reach/articleshow/4942892.cms Exporters get wider market reach]</ref> ഇന്ത്യയിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന പ്രധാന വസ്തുക്കളിൽ പെട്രോളിയം ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, വസ്ത്രനിർമ്മാണ ഉല്പ്പന്നങ്ങൾ, ജ്വല്ലറി വസ്തുക്കൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ, എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് ഉപകരണങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ്, തുകൽ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ എന്നിവയുൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> ക്രൂഡ് ഓയിൽ, യന്ത്രങ്ങൾ, ജെംസ്, വളങ്ങൾ, കെമിക്കൽസ് എന്നിവ പ്രധാനമായും ഇറക്കുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഉല്പ്പന്നങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="LOC PROFILE"/> [[പ്രമാണം:Nano.jpg|thumb|left|[[ടാറ്റ നാനോ]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വില കുറഞ്ഞ കാർ <ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSTRE52M2PA20090323|title=The Nano, world's cheapest car, to hit Indian roads|date=2009 March 23|publisher=Reuters|accessdate=2009-08-27}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ കാർ കയറ്റുമതി കഴിഞ്ഞ 5 വർഷം കൊണ്ട് അഞ്ചു മടങ്ങ് വർദ്ധിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|title=http://online.wsj.com/article/SB122324655565405999.html|date=2008 October 6|publisher=Wall Street Journal|accessdate=2009-08-27}}</ref>]] 1950 മുതൽ 1980 വരെ ഇന്ത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സ്വാധീനമുള്ള സാമ്പത്തിക നയമായിരുന്നു സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.. ലൈസൻസ് രാജ്, പൊതു അവകാശങ്ങൾ, അഴിമതി, വികസനത്തിലെ ത്വരിതയില്ലായ്മ എന്നീ കാരണങ്ങളാൽ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങി.<ref name="makar"/><ref name="oecd"/><ref name="astaire"/><ref name="potential"/> 1991-ൽ രാജ്യത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ച ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി രാജ്യം കമ്പോളാടിസ്ഥിതിയിലുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നീങ്ങാൻ തുടങ്ങി.<ref name="oecd"/><ref name="astaire"/> രാജ്യത്തെ സർക്കാർ ജീവനക്കാർക്ക് ശമ്പളം നൽകുന്നതിനു പോലും പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ 1991-ൽ തുടങ്ങിയ ഉദാരവൽക്കരണം വിദേശവ്യാപാരം, വിദേശ നിക്ഷേപം എന്നിവ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ നിലനിർത്തിപ്പോരുന്നതിനുള്ള പ്രധാന ഉപാധികളായി സ്വീകരിച്ചു.<ref name="India's Open-Economy Policy"/> 2000-മാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഇന്ത്യയുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് 7.5 ശതമാനമായി.<ref name="oecd"/>. ഇക്കാലയളവിൽ ഒരു ശരാശരി ഇന്ത്യക്കാരൻ ഒരു മണിക്കൂറിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പണം ഇരട്ടിയായി<ref>[http://www.csmonitor.com/Money/The-Daily-Reckoning/2010/0320/Make-way-world.-India-is-on-the-move Make way, world. India is on the move.], ''[[Christian Science Monitor]]'']</ref>. ഇന്ത്യയുടെവളർച്ച കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകമായി വളർച്ചയുടെ പാതയിലാണെങ്കിലും ദാരിദ്ര്യം പാടെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ഭരണകൂടങ്ങൾക്കായിട്ടില്ല. പോഷകാഹാരക്കുറവുള്ള (3 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള) കുട്ടികൾ (2007-ൽ 46%) മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിലേക്കാളുമധികം ഇന്ത്യയിലാണ്‌.<ref>{{Cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |accessdate=2009 May 7 |title=Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success |date=2006 May 29 |work=World Bank }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |accessdate=2009 May 8 |title=Indian children suffer more malnutrition than in Ethiopia |first=Jeremy |last=Page |date=2007 February 22 |newspaper=The Times |archive-date=2010-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525084959/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1421393.ece |url-status=dead }}</ref> ലോകബാങ്കിന്റെ അന്തർദേശീയാടിസ്ഥാനത്തിൽ നിർ‌വ്വചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ദാരിദ്ര്യരേഖക്കു കീഴിലുള്ള തുകയായ (ഒരു ദിവസത്തേക്ക് 1.25 ഡോളർ) എന്ന തോതിൽ വേതനം പറ്റുന്നവരുടെ ശതമാനം 1981-ലെ 60% എന്ന നിലയിൽ നിന്നു 2005-ൽ 42 % ആയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=New Global Poverty Estimates&nbsp;— What it means for India |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2012-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120506043711/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:21880725~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |url-status=dead }}</ref> ഇന്ത്യ ഈയടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ പോഷണക്കുറവുകാരണമുള്ള വിളർച്ച ഒഴിവാക്കിയെങ്കിലും, പകുതിയിലേറെ കുട്ടികളും ശരാശരി തൂക്കത്തിനു താഴെയാണ്‌. ലോകത്തെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ ഇത് അധികമാണ്‌. സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലേതിന്റെ ഇരട്ടിയിലധികമാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ തൂക്കക്കുറവുള്ള കുട്ടികളുടെ എണ്ണം.<ref name="underweight">{{Cite web |url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |title=India: Undernourished Children: A Call for Reform and Action |work=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613011526/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20916955~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |url-status=dead }}</ref> 2007-ൽ [[ഗോൾഡ്‌മാൻ സാക്സ്]] ''2007 മുതൽ 2020 വരെ'' എന്ന പേരിൽനടത്തിയ ഒരു പഠനപ്രകാരം ഇന്ത്യയുടെ ജി.ഡി.പി മൂന്നുമടങ്ങിലധികമാകുമെന്ന് പ്രവചിക്കുന്നു. അതുപോലെ 2050 ആകുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയുടെ ജി. ഡി. പി അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്കൾ അധികമാകുമെന്നും പ്രവചിക്കുന്നു. പക്ഷെ ഇന്ത്യ താഴ്ന്ന വരുമാനം ലഭിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി ഏതാനും ദശകങ്ങൾ കൂടെ തുടരുമെന്നും ഈ പഠനം പ്രവചിക്കുന്നുണ്ട്".<ref name="potential"/> ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികരംഗം ഏതാനും ദശകങ്ങളായി വളരെ വലിയ മാറ്റം കാണിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യ വിഭാഗങ്ങളിലായുള്ള വളർച്ച മറ്റുള്ള രാജ്യങ്ങളിലേതിനാക്കാൾ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായി തുടരുന്നു.<ref name="World bank 2006">{{cite web |url=http://siteresources.worldbank.org/SOUTHASIAEXT/Resources/DPR_FullReport.pdf |title="Inclusive Growth and Service delivery: Building on India’s Success" |publisher=[[World Bank]] |year=2006 |accessdate=2007-04-28 |format=PDF }}</ref> ലോകബാങ്ക് ഇന്ത്യക്കായി പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാറ്റം, തൊഴിൽ നിയമങ്ങളുടെ സമൂലമാറ്റം, എച്ച്. ഐ. വി/എയ്ഡ്സ് തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങളുടെ ഫലപ്രദമായ തടയിടൽ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടു വെക്കുന്നു.<ref name="wboverview">{{cite web |url=http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0,,contentMDK:20195738~menuPK:295591~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:295584,00.html |title=India Country Overview 2008 |publisher=World Bank |access-date=2010-03-24 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522115104/http://www.worldbank.org.in/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/INDIAEXTN/0%2C%2CcontentMDK%3A20195738~menuPK%3A295591~pagePK%3A141137~piPK%3A141127~theSitePK%3A295584%2C00.html |url-status=dead }}</ref> == കായികം == [[File:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb| 1936 ബെർലിൻ ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ നേടിയ ഇന്ത്യൻ [[ഹോക്കി]] ടീം - ക്യാപ്റ്റൻ ധ്യാൻചന്ദ് (നിൽക്കുന്നവരിൽ ഇടത്ത് നിന്നും രണ്ടാമത്) ]] [[പ്രമാണം:IPL T20 Chennai vs Kolkata.JPG|thumb|alt=Cricketers in a game in front of nearly-full stands.|2008ൽ നടന്ന ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് :ചെന്നൈ സൂപ്പർകിംഗ്സും കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സും തമ്മിലുള്ള റ്റ്വന്റി20 ക്രിക്കറ്റ് മത്സരം]] ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക കായിക ഇനം [[ഹോക്കി|ഹോക്കിയാണ്‌]]. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ഫെഡറേഷനാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ഹോക്കി നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഹോക്കി ടീം 1975-ലെ പുരുഷന്മാരുടെ ഹോക്കി ലോകകപ്പു ജേതാക്കളായിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സിൽ]] 8 സ്വർണ്ണമെഡലുകളും ഒരു വെള്ളിയും 2 വെങ്കലമെഡലുകളും ഹോക്കിയിലൂടെ ഇന്ത്യ കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഇന്ത്യയിലെ ജനപ്രിയ കായിക ഇനം [[ക്രിക്കറ്റ്|ക്രിക്കറ്റാണ്‌]]. [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം]] 1983-ലെയും 2011-ലെയും ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പും, 2007-ലെ ഐ.സി.സി. വേൾഡ് ട്വന്റി 20-യും നേടിയിട്ടുണ്ട്. അതു പോലെ 2002-ലെ ഐ.സി.സി. ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി ശ്രീലങ്കയുമായി പങ്കു വെക്കുകയും 2013ൽ ഇംഗ്ളണ്ടിൽ വച്ചു നടന്ന ചാംമ്പ്യൻസ് ട്രോഫി മൽസരത്തിൽ ജേതാക്കളുമായി. [[ബി.സി.സി.ഐ.|ബിസിസിഐ]] ആണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിക്കറ്റ് കാര്യങ്ങൾ നോക്കി നടത്തുന്നത്. ബി.സി.സി.ഐ. [[രഞ്ജി ട്രോഫി]], [[ദുലീപ് ട്രോഫി]], [[ദിയോദർ ട്രോഫി]], [[ഇറാനി ട്രോഫി]], [[ചാലഞ്ചർ സീരീസ്]] തുടങ്ങിയ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് കായിക മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഇതു കൂടാതെ [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]], [[ഇന്ത്യൻ ക്രിക്കറ്റ് ലീഗ്]] എന്നീ [[ട്വന്റി 20]] ക്രിക്കറ്റ് മത്സരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. [[ഇന്ത്യൻ ഡേവിസ കപ്പ് ടീം]] നേടിയ വിജയങ്ങൾക്കു ശേഷം ഇന്ത്യയിൽ ടെന്നീസിനും പ്രചാരം ലഭിച്ചു തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. [[ഫുട്‌ബോൾ|ഫുട്ബോൾ]] ഇന്ത്യയിലെ തെക്കു കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[ഗോവ]], [[കേരളം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ള ഒരു കായിക ഇനമാണ്‌.<ref name = Soccer>{{Harvnb|Majumdar|Bandyopadhyay|2006|pp=1–5.}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ഫുട്‌ബോൾ ടീം സൗത്ത് ഏഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷൻ കപ്പ് നിരവധി തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട്. [[ചെസ്സ്]] എന്ന കായിക വിനോദം പിറവിയെടുത്തത് ഇന്ത്യയിലാണ്‌. നിരവധി ഗ്രാൻഡ് മാസ്റ്റർമാർ ഇന്ത്യയിൽ നിന്നു ഉണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ചെസ്സും പ്രചാരത്തിലായിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Anand crowned World champion">{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2008/oct/29anand.htm|title= Anand crowned World champion|date=2008-10-29|publisher=Rediff|accessdate=2008-10-29}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ തനതായ കായിക ഇനങ്ങളായ [[കബഡി]], [[ഖൊ ഖൊ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങൾ രാജ്യത്തെങ്ങും കളിക്കാറുണ്ട്.പ്രാചീന കായിക ഇനങ്ങളായ [[കളരിപ്പയറ്റ്]], [[വർമ്മ കലൈ]] തുടങ്ങിയ ഇനങ്ങളും ഇവിടെ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. [[അർജുന അവാർഡ്]], [[രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽരത്ന പുരസ്കാരം]] എന്നിവയാണ്‌ ഇന്ത്യയിലെ കായികരംഗത്തു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതികൾ. കായികരംഗത്തു പരിശീലനം നൽകുന്നവർക്കു നൽകുന്ന പ്രധാന ബഹുമതി [[ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരം|ദ്രോണാചാര്യ പുരസ്കാരവുമാണ്‌]]. [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1951|1951]], [[ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് 1982|1982]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഏഷ്യാഡ്|ഏഷ്യാഡുകൾക്കും]], [[1987-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1987]], [[1996-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|1996]], [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2011|2011-ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്]] എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ്|ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പുകൾക്കും]] [[കോമൺവെൽത്ത് ഗെയിംസ് 2010|2010-ലെ കോമൺ‌വെൽത്ത് ഗെയിംസിനും]] ഇന്ത്യ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ഇതു കൂടി കാണുക == * [[കവാടം:ഇന്ത്യ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും തലസ്ഥാനങ്ങളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikiquote}} {{Commons+cat|India|India}} {{Authority control}} {{Indian Presidents}} {{Prime India}} {{ഏഷ്യ}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യ| ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കോമൺവെൽത്ത് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-15 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] fseh26crnw5fgd6jjttf567fl8w7kqg 0 974 4648127 4645207 2026-07-16T18:25:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648127 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Human rights}} എല്ലാമനുഷ്യരുടേയും അർഹതയായി കരുതപ്പെടുന്ന അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളും സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളുമാണ് '''മനുഷ്യാവകാശം''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. <ref>Houghton Miffin Company (2006)</ref> മനുഷ്യാവകാശങ്ങളായി പൊതുവേ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നവയിൽ ജീവനും സ്വത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശം, ആശയവിനിമയത്തിനുള്ള അവകാശം, നിയമത്തിനുമുൻപിൽ തുല്യതക്കുള്ള അവകാശം തുടങ്ങിയ പൗരത്വ-രാഷ്ടീയ അവകാശങ്ങളും, സംസ്കാരത്തിൽ പങ്കുപറ്റാനുള്ള അവകാശം, ഭക്ഷണത്തിനുള്ള അവകാശം, തൊഴിൽ ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള അവകാശം തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തിക-സാംസ്കാരിക അവകാശങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ നീതി നിഷേധിക്കാപ്പെടുമ്പോഴും, ജനാധിപത്യക്രമം പാലിക്കപ്പെടതിരിക്കുമ്പോഴും സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിക്കുമ്പോഴും ഇല്ലാതാവുന്നത് മനുഷ്യാവകാശങ്ങളാണ് . {{cquote|എല്ലാ മനുഷ്യജീവികളും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഒരേ അവകാശങ്ങളും മഹത്ത്വവും അർഹിക്കുന്നവരുമാണ്. ബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും ഉള്ള അവർ പരസ്പരം സാഹോദര്യത്തോടെ പെരുമാറണം.|||ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ രാഷ്ട്രാന്തര മനുഷ്യാവകാശപ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ ഒന്നാം വകുപ്പ് <ref>{{cite web|title=Universal Declaration of Human Rights adopted by General Assembly resolution 217 A (III) of 10 December 1948|url=http://www.un.org/en/documents/udhr/index.shtml#a1}}</ref>}} ==ചരിത്രം== മനുഷ്യാവകാശ നിയമങ്ങളുടെ പ്രേരകശക്തി എന്ന് പറയാവുന്നത് 1215 ൽ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] രണ്ണി മീട് മൈതാനത്ത് വച്ച് ജോൺ രണ്ടാമൻ ചക്രവത്തി ഒപ്പുവച്ച [[മാഗ്നാ കാർട്ട]] ആണ്. [[പാരിസ് |പാരീസിൽ]] 1948 ഡിസംബർ 10 ന് [[ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭ ]] നടത്തിയ സർവജനനീയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം (UDHR : Universal Declaration of Human Rights) ഏറെ പ്രാധാന്യം ഉള്ളതായിരുന്നു. ഇതേ തുടർന്നാണ്‌ 1950 ഡിസംബർ 10 മനുഷ്യാവകാശ ദിനമായി ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ==ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിവർത്തനം== ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട രേഖ എന്ന ബഹുമതി 1948 ലെ മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിനാണ്. <br /> === മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെക്കുറിക്കുന്ന പൊതുപ്രഖ്യാപനം === ==== പീഠിക ==== മനുഷ്യ സമുദായത്തിന്റെ ജന്മസിദ്ധമായ അന്തസ്സും സമാവകാശവും ലോകത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം, നീതി, സമാധാനം എന്നിവയുടെ സ്ഥാപനത്തിന്നു അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുന്നതിനാലും മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ വകവെക്കാത്തതുകൊണ്ടു മനം മടുപ്പിക്കുന്ന ക്രൂര സംഭവങ്ങളുണ്ടാകുന്നതിനാലും സർവ്വതോന്മുഖമായ സ്വാതന്ത്ര്യവും സമൃദ്ധിയും മനുഷ്യനു അനുഭവിക്കാവുന്ന ഒരു പുതു ലോകത്തിന്റെ സ്ഥാപനമാണ്‌ പൊതുജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാലും ഹിംസാമാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കാതിരിക്കണമെങ്കിൽ മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ നിയമാനുസൃതമായി വകവെച്ചു കൊടുക്കേണ്ടതാണെന്നുള്ളതിനാലും രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിൽ സൌഹൃദം പുലർത്തേണ്ടതാണെന്നുള്ളതിനാലും ഐക്യരാഷ്ട്ര ജനത അവരുടെ കരാറിൽ സ്ത്രീപുരുഷ സമത്വത്തെക്കുറിച്ചും മനുഷ്യരുടെ മൌലികാവകാശത്തെക്കുറിച്ചും ജീവിതരീതി നന്നാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചും ഒന്നുകൂടി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാലും മനുഷ്യാവകാശങ്ങളേയും മൌലിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും അന്യോന്യം ബഹുമാനിച്ചുകൊള്ളാമെന്ന് ഐക്യരാഷ്ട്ര സമിതിയിലെ അംഗങ്ങൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നതിനാലും ഈ അവകാശങ്ങളേയും സ്വാതന്ത്ര്യബോധത്തേയും കുറിച്ചു പൊതുവായി അന്യോന്യം മനസ്സിലാക്കുന്നത്‌ മേൽപ്പറഞ്ഞ വാഗ്ദാനത്തെ സഫലമാക്കുന്നതിന്നു അതിപ്രധാനമാണെന്നിരിക്കുന്നതിനാലും ഇപ്പോൾ ജനറൽ അസംബ്ലി (General Assembly) ഇപ്രകാരം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ കുറിക്കുന്ന ഈ പൊതുപ്രഖ്യാപനത്തെ ഒരു പ്രമാണമായി കരുതി ഏതൊരു വ്യക്തിക്കും സംഘടനക്കും അവരുടെ പ്രയത്നംകൊണ്ടു മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ ബഹുമാനിച്ചു വകവെച്ചു കൊടുക്കാൻ യത്നിക്കേണ്ടതാണ്‌. ക്രമേണ രാഷ്ട്രീയവും അന്തർരാഷ്ട്രീയവുമായ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കൊണ്ടു ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അവകാശങ്ങളെ ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടനയിലെ അംഗങ്ങളെക്കൊണ്ടും അവരുടെ അധികാരത്തിലിരിക്കുന്ന ജനങ്ങളെക്കൊണ്ടും ഫലപ്രദമാകത്തക്ക രീതിയിൽ അംഗീകരിപ്പിക്കുവാൻ ശ്രമിക്കേണ്ടതുമാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 1. ==== മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന്നു വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 2. ==== ജാതി, മതം, നിറം, ഭാഷ, സ്ത്രീപുരുഷഭേദം, രാഷ്ട്രീയാഭിപ്രായം സ്വത്ത്‌, കുലം എന്നിവയെ കണക്കാക്കാതെ ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ പറയുന്ന അവകാശങ്ങൾക്കും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സർവ്വജനങ്ങളും അർഹരാണ്‌. രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിതിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി (സ്വതന്ത്രമോ, പരിമിത ഭരണാധികാരത്തോടു കൂടിയതോ ഏതായാലും വേണ്ടതില്ല) ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ അവകാശങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചേടത്തോളം യാതൊരു വ്യത്യാസവും യാതൊരാളോടും കാണിക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 3. ==== സ്വയരക്ഷാബോധത്തോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടും കൂടി ജീവിക്കുവാൻ ഏതൊരാൾക്കും അധികാരമുണ്ട്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 4. ==== യാതൊരാളേയും അടിമയാക്കി വെക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല. ഏതൊരു വിധത്തിലുള്ള അടിമത്തത്തേയും അടിമവ്യാപാരത്തേയും തടയേണ്ടതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 5. ==== പൈശാചികവും ക്രൂരവും അപമാനകരവുമായ രീതിയിൽ ആരോടും പെരുമാറരുത്‌. ആർക്കും അത്തരത്തിലുള്ള ശിക്ഷകൾ നൽകുകയുമരുത്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 6. ==== നിയമദൃഷ്ട്യാ ഏതൊരാൾക്കും ഏതൊരു സ്ഥലത്തും അംഗീകരണത്തിനു അവകാശമുണ്ട്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 7. ==== നിയമത്തിനു മുൻപിൽ എല്ലാവരും തുല്യരാണ്‌. യാതൊരു ഭേദവും കൂടാതെ നിയമാനുസൃതമായ രക്ഷക്ക്‌ എല്ലാവർക്കും അർഹതയുള്ളതുമാണ്‌. ഈ പ്രഖ്യാപനത്തെ ആരെങ്കിലും ലംഘിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത്തരം പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും രക്ഷതേടുവാനുള്ള അധികാരം എല്ലാവർക്കും ഉള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 8. ==== വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഭരണത്താലും നിയമത്താലും സമ്മതിക്കപ്പെട്ട അവകാശങ്ങളെ ലംഘിച്ചു ആരെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കുകയാണെങ്കിൽ നിയമാനുസൃതമായ പ്രതിവിധി തേടുന്നതിനുള്ള അധികാരം എല്ലാവർക്കും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 9. ==== കാരണം കൂടാതെ യാതൊരാളേയും അറസ്റ്റ്‌ ചെയ്യാനും, തടവിൽ വെക്കുവാനും, നാടുകടത്താനും പാടുള്ളതല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 10. ==== സ്വതന്ത്രവും പക്ഷപാതമില്ലാത്തതുമായ കോടതി മുമ്പാകെ തന്റെ അവകാശങ്ങളേയും അധികാരങ്ങളേയുംകുറിച്ചു തുറന്നുപറയുന്നതിന്നും തന്നിൽ ആരോപിക്കുന്ന കുറ്റത്തെക്കുറിച്ചു വാദിക്കുന്നതിന്നും ഏതൊരാൾക്കും അധികാരമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 11. ==== 1. കുറ്റവാളിയ്ക്കു വാദിക്കുന്നതിന്നു സകല സന്ദർഭങ്ങളും നൽകി നിയമാനുസൃതമായി പരസ്യമായ ഒരു വിചാരണക്കു ശേഷം കുറ്റം തെളിയുന്നതുവരെ ഏതൊരു കുറ്റവാളിയേയും നിരപരാധിയെന്നു കരുതേണ്ടതാണ്‌. 2. നിലവിലിരിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾക്കനുസരിച്ച ശിക്ഷകൾ മാത്രമേ ഏതൊരാൾക്കും നൽകുവാൻ പാടുള്ളൂ. ==== വകുപ്പ്‌ 12. ==== കാരണം കൂടാതെ യാതൊരാളുടെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിലും കുടുംബജീവിതത്തിലും എഴുത്തുകുത്തുകളിലും കൈ കടത്തുവാൻ പാടുള്ളതല്ല എന്നുതന്നെയല്ല, യാതൊരാളുടെ സ്വഭാവത്തേയും അന്തസ്സിനേയും കാരണം കൂടാതെ ആക്ഷേപിക്കുവാനും പാടുള്ളതല്ല. ആരെങ്കിലും ഇതിന്നെതിരായി പ്രവർത്തിക്കുകയാണെങ്കിൽ നിയമാനുസൃതമായ രക്ഷനേടുവാൻ ഏതൊരാൾക്കും അധികാരമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 13. ==== 1. അതത്‌ രാജ്യാതിർത്തിയ്ക്കുള്ളിൽ സ്വതന്ത്രമായി താമസിക്കുന്നതിന്നും സഞ്ചരിക്കുന്നതിന്നും ഏതൊരാൾക്കും അവകാശമുള്ളതാണ്‌. 2. തന്റെ സ്വന്തം രാജ്യവും മറ്റേതൊരു രാജ്യവും വിടുന്നതിന്നും തന്റെ രാജ്യത്തേയ്ക്കു മടങ്ങിവരുന്നതിനുമുള്ള അധികാരം ഏതൊരാൾക്കുമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 14. ==== 1. ഉപദ്രവങ്ങളിൽ നിന്ന് രക്ഷതേടി അന്യരാജ്യങ്ങളിൽ ജീവിക്കുവാനുള്ള അധികാരം എല്ലാവർക്കും ഉള്ളതാണ്‌. 2. രാഷ്ട്രീയങ്ങളല്ലാത്ത കുറ്റങ്ങൾക്കും ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടനാതത്വങ്ങൾക്കും എതിരായ കൃത്യങ്ങൾക്കും മേൽപ്പറഞ്ഞ നിയമം ബാധകമല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 15. ==== 1. പൌരത്വത്തിന്‌ എല്ലാവർക്കും അവകാശമുണ്ട്‌ 2. അകാരണമായി യാതൊരാളിൽനിന്നും പൌരത്വം എടുത്തുകളയാൻ പാടില്ല. അതുപോലെ തന്നെ പൌരത്വം മാറ്റുവാനുള്ള അവകാശത്തെ തടയുവാനും പാടില്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 16. ==== 1. ജാതിമതഭേദമെന്യേ പ്രായപൂർത്തി വന്ന ഏതൊരാൾക്കും വിവാഹം ചെയ്തു കുടുംബസ്ഥനാകാനുള്ള അവകാശമുണ്ട്‌. വിവാഹിതരാകുവാനും വൈവാഹികജീവിതം നയിക്കുവാനും വിവാഹമോചനത്തിന്നും അവർക്കു തുല്യാവകാശങ്ങളുണ്ട്‌. 2. വധൂവരന്മാരുടെ പൂർണ്ണസമ്മതത്തോടുകൂടി മാത്രമേ വിവാഹബന്ധത്തിലേർപ്പെടാൻ പാടുള്ളൂ. 3. കുടുംബം സമുദായത്തിന്റെ സ്വാഭാവികവും അടിസ്ഥാനപരവുമായ ഘടകമായതിനാൽ അതു സമുദായത്തിൽ നിന്നും രാജ്യത്തിൽ നിന്നും രക്ഷയെ അർഹിക്കുന്നു. ==== വകുപ്പ്‌ 17. ==== 1. സ്വന്തമായും കൂട്ടുകൂടിയും വസ്തുവഹകളുടെ ഉടമസ്ഥനാകുവാൻ ഏതൊരാൾക്കും അവകാശമുണ്ട്‌. 2. കാരണംകൂടാതെ ആരുടെ മുതലും പിടിച്ചെടുക്കുവാൻ പാടുള്ളതല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 18. ==== സ്വതന്ത്രചിന്തക്കും സ്വാതന്ത്ര മതവിശ്വാസത്തിനും എല്ലാവർക്കും അധികാരമുണ്ട്‌. ഒറ്റക്കായോ കൂട്ടമായിത്തന്നേയോ മതം മാറുവാനും പരസ്യമായോ രഹസ്യമായോ തന്റെ മതവിശ്വാസങ്ങളെ പ്രകടിപ്പിക്കുവാനും ആചരിക്കുവാനും ആരാധിക്കാനുമുള്ള അധികാരവും ഇതിൽതന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ==== വകുപ്പ്‌ 19. ==== സ്വതന്ത്രമായ അഭിപ്രായപ്രകടനത്തിന്നു എല്ലാവർക്കും അധികാരമുണ്ട്‌. അതായത്‌ യാതൊരു തടസ്ഥവുംകൂടാതെ അഭിപ്രായങ്ങളെ ആരായുവാനും മറ്റുള്ളവർക്ക്‌ ഏതൊരുപാധിയിൽ കൂടിയും യാതൊരതിർത്തികളെയും കണക്കാക്കാതെ എല്ലായിടത്തുമെത്തിക്കുവാനുള്ള അധികാരവുമുണ്ടെന്നു താൽപ്പര്യം. ==== വകുപ്പ്‌ 20. ==== 1. സമാധാനപരമായി യോഗം ചേരുന്നതിന്ന് എല്ലാവർക്കും അധികാരമുണ്ട്‌. 2. ഒരു പ്രത്യേക സംഘത്തിൽ ചേരുവാൻ ആരെയും നിർബന്ധിക്കുവാൻ പാടുള്ളതല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 21. ==== 1. നേരിട്ടോ സ്വതന്ത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികൾ വഴിക്കോ അവരവരുടെ രാജ്യത്തിലെ ഭരണത്തിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ എല്ലാവർക്കും അധികാരമുണ്ട്‌. 2. അവരവരുടെ രാജ്യത്തെ പൊതുകാര്യങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാൻ എല്ലാവർക്കും തുല്യമായ അവകാശമുണ്ട്‌. 3. ജനഹിതമായിരിക്കണം ഭരണാധികാരത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ജനങ്ങളുടെ ഹിതം ഇടക്കിടക്കുണ്ടാവുന്ന സ്വതന്ത്രമായ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾകൊണ്ട്‌ രേഖപ്പെടുത്തുന്നതാണ്‌. തിരഞ്ഞെടുപ്പു സ്വകാര്യ വോട്ടു സമ്പ്രദായത്തിലോ തത്തുല്യമായതും സ്വതന്ത്രവുമായ മറ്റേതെങ്കിലും വിധത്തിലോ ആയിരിക്കണം ==== വകുപ്പ്‌ 22. ==== സമുദായത്തിലെ ഒരംഗമായതുകൊണ്ടു സമുദായത്തിൽനിന്നുമുള്ള രക്ഷക്ക്‌ ഏതൊരാൾക്കും അർഹതയുണ്ട്‌. അതതു രാജ്യത്തിന്റെ കഴിവുകൾക്കനുസരിച്ചും ദേശീയ സംരംഭങ്ങളെക്കൊണ്ടും അന്തർദേശീയ സഹകരണം കൊണ്ടും അവരവരുടെ അന്തസ്സിന്നു അപരിത്യാജ്യമായ സാമുദായികവും സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവുമായ അവകാശങ്ങളെ നേടുന്നതിന്നും തന്റെ സ്വതന്ത്രമായ വ്യക്തിത്വത്തെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിന്നും ഏതൊരാൾക്കും അധികാരമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 23. ==== 1. പ്രവൃത്തിയെടുക്കുവാനും, സ്വതന്ത്രമായി പ്രവൃത്തിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുവാനുമുള്ള അധികാരം എല്ലാവർക്കുമുണ്ട്‌. ഗുണകരവും നീതിപരവുമായ പ്രവൃത്തി നിബന്ധനകൾക്കും പ്രവൃത്തിയില്ലായ്മയിൽനിന്നു രക്ഷനേടുന്നതിന്നും എല്ലാവരും അർഹരാണ്‌. 2. തുല്യമായ പ്രവൃത്തിയെടുത്താൽ തുല്യമായ ശമ്പളത്തിന്ന് (യാതൊരു തരത്തിലുള്ള വ്യത്യാസവും കൂടാതെ) എല്ലാവരും അർഹരാണ്‌. 3. പ്രവൃത്തിയെടുക്കുന്ന ഏതൊരാൾക്കും കുടുംബസമേതം മനുഷ്യർക്ക്‌ യോജിച്ച ജീവിതം നയിക്കത്തക്കതായ ശമ്പളത്തിന്നു അർഹതയുണ്ട്‌. ആവശ്യമെങ്കിൽ സാമുദായികമായ മറ്റു രക്ഷകൾക്കും അവൻ അർഹനാണ്‌. 4. അവരവരുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളുടെ രക്ഷക്കു വേണ്ടി ഏതൊരാൾക്കും പ്രവൃത്തിസംഘടനകൾ രൂപീകരിക്കാനും അത്തരം സംഘടനകളിൽ ചേരുവാനും അധികാരമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 24. ==== ന്യായമായ പ്രവൃത്തിസമയം ഇടക്കിടക്കു ശമ്പളത്തോടുകൂടിയ ഒഴിവുദിവസങ്ങൾ, ഒഴിവുസമയം, വിശ്രമം ഇതുകൾക്ക്‌ ഏതൊരാൾക്കും അവകാശമുള്ളതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 25. ==== 1. ഭക്ഷണം, വസ്ത്രം, വൈദ്യസഹായം മുതലായവയെ സംബന്ധിച്ചു തനിക്കും തന്റെ കുടുംബത്തിന്നും മതിയായ ഒരു ജീവിതരീതിക്ക്‌ ഏഠൊരാൾക്കും അധികാരമുള്ളതാണ്‌. പ്രവൃത്തിയില്ലായ്മ, സുഖക്കേട്‌, അനാരോഗ്യം, വൈധവ്യം, പ്രായാധിക്യം എന്നുവേണ്ട അപരിഹാര്യമായ മറ്റേതെങ്കിലുമൊരവസ്ഥയിലും ഏതൊരാൾക്കും സമുദായത്തിൽനിന്നു രക്ഷ ചോദിക്കുവാനുള്ള അർഹതയുണ്ട്‌. 2. ശിശുക്കളും പ്രസവിച്ചു കിടക്കുന്ന സ്ത്രീകളും പ്രത്യേകപരിചരണങ്ങൾക്കും അർഹരാണ്‌. ന്യായമായ വിവാഹ ബന്ധത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചതായാലും അല്ലെങ്കിലും വേണ്ടതില്ല, സമുദായത്തിൽ നിന്നു തുല്യമായ രക്ഷക്ക്‌ എല്ലാ ശിശുക്കളും അർഹരാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 26. ==== 1. വിദ്യാഭാസത്തിന്ന് എല്ലാവർക്കും അവകാശമുണ്ട്‌. എലിമെണ്ടറി വിദ്യാഭ്യാസമെങ്കിലും സൌജന്യമായിരിക്കേണ്ടതാണ്‌. എലിമെണ്ടറി വിദ്യാഭ്യാസം നിർബന്ധമായിരിക്കേണ്ടതുമാണ്‌. സാങ്കേതിക വിദ്യാഭ്യാസം പൊതുവായി സിദ്ധിക്കത്തക്ക നിലക്കും ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം യോഗ്യതക്കനുസരിച്ചു എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി പ്രവേശനമുള്ള നിലക്കുമായിരിക്കേണ്ടതാണ്‌. 2. വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ പരിപൂർണ്ണവളർച്ചക്കും മൌഷ്യാവകാശങ്ങളേയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും ബഹുമാനിക്കുന്നതിന്നുമായിരിക്കണം വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യിക്കുന്നത്‌. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സൌഹാർദ്ദവും സഹിഷ്ണുതയും പുലർത്തുക ലോകസമാധാനത്തിന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഐക്യരാഷ്ട്രസമിതിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ പുരോഗമിപ്പിക്കുക എന്നിവയെല്ലാം വിദ്യാഭ്യാസം കൊണ്ട്‌ സാധിക്കേണ്ടതാണ്‌. 3. ഏതു തരത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസമാണ്‌ തങ്ങളുടെ കുട്ടിക്ക്‌ നൽകേണ്ടതെന്ന് മുൻകൂട്ടി തീർച്ചയാക്കുവാനുള്ള അധികാരം രക്ഷിതാക്കന്മാർക്കുണ്ടായിരിക്കുന്നതാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 27. ==== 1. സമുദായത്തിലെ സാംസ്കാരിക സംരംഭങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിന്നും, കലകളെ ആസ്വദിക്കുന്നതിന്നും, ശാസ്ത്രീയ പുരോഗതിയിലും തന്മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഗുണങ്ങളിലും ഭാഗഭാക്കാവുന്നതിന്നും എല്ലാവർക്കും അവകാശമുള്ളതാണ്‌. 2. കലാകാരനും ഗ്രന്ഥകാരനും ശാസ്ത്രീയമായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ നടത്തുന്നവനു അവരവരുടെ പ്രയത്നഫലങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാവുന്ന ധാർമ്മികവും ഭൌതികവുമായ ആദായങ്ങളെ സുരക്ഷിതങ്ങളാക്കുവാനുള്ള അവകാശങ്ങൾ ഉണ്ട്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 28. ==== ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ള അധികാരസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങളെ കൈവരുത്തക്ക രീതിയിലുള്ള സാമുദായികവും അന്തർരാഷ്ട്രീയവുമായ ഒരു ജീവിതത്തോതിന്ന് എല്ലാവരും അർഹരാണ്‌. ==== വകുപ്പ്‌ 29. ==== 1. വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രവും പൂർണ്ണവുമായ വളർച്ചയെ സുസാധ്യമാക്കുന്ന സമുദായത്തിന്നുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കയെന്നുള്ളത്‌ ഏതൊരാളുടേയും കടമയാണ്‌. 2. നിയമാനുസൃതമായി അന്യരുടെ അവകാശങ്ങളേയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും വകവെച്ചു കൊടുക്കുക, സദാചാര പാരമ്പര്യത്തെ പുലർത്തുക, പൊതുജനക്ഷേമത്തെ നിലനിർത്തുക എന്നീ തത്ത്വങ്ങളെ മാനദണ്ഡമായെടുത്തിട്ടായിരിക്കണം ഏതൊരാളും അവരുടെ അവകാശത്തേയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും പ്രവൃത്തിയിൽ കൊണ്ടുവരേണ്ടത്‌. 3. ഐക്യരാഷ്ട്രസമിതിയുടെ തത്ത്വങ്ങൾക്കും ആവശ്യങ്ങൾക്കും എതിരായി ഒരിക്കലും ഈ അവകാശങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുവാൻ പാടുള്ളതല്ല. ==== വകുപ്പ്‌ 30. ==== ഒരു രാജ്യത്തിന്നോ, വകുപ്പിന്നോ, വ്യക്തിക്കോ ഇഷ്ടമുള്ള പ്രവൃത്തികളിലെല്ലാമേർപ്പെടാമെന്നോ, ഇതിലടങ്ങിയിരിക്കുന്ന തത്ത്വങ്ങൾക്കെതിരായിത്തന്നെ ഏന്തെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കാമെന്നോ ഉള്ള രീതിയിൽ ഈ പ്രഖ്യാപനത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ പാടുള്ളതല്ല. == മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനം == '''മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനം''' എന്നതുകൊണ്ടു ഉദ്ദേശിയ്ക്കുന്നതു, ഏതെങ്കിലും ഒരു അടിസ്ഥാനപരമായ മാനുഷിക പരിഗണന ആർക്കെങ്കിലും ലഭ്യമാകാതെ പോകുന്ന അവസ്ഥയെയാണു്. #ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക മതത്തിലോ, ജാതിയിലോ, വിഭാഗത്തിലോ ഉൾപ്പെട്ട ഒരാൾക്കു്, ഒരു സാധാരണ പൗരനു ലഭിയ്ക്കേണ്ടതായ പരിഗണനകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നെങ്കിലും ലഭിയ്ക്കാത്ത അവസ്ഥ. #സ്ത്രീയെയും പുരുഷനെയും തുല്യരായി കാണാതിരിയ്ക്കുക. #വർഗ്ഗപരമോ മതപരമോ ആയി വ്യത്യസ്തത പുലർത്തുന്ന വിഭാഗങ്ങൾക്കു് തുല്യ പരിഗണന കൊടുക്കാതിരിയ്ക്കുക. #ഒരു മനുഷ്യനെ വിൽക്കുകയോ, [[അടിമ]]യായി ഉപയോഗിയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുക. #ക്രൂരവും അസാധാരണവുമായ ശിക്ഷകൾ (ക്രൂരമായ മർദ്ദനം, [[വധശിക്ഷ]] മുതലായവ). #നിയമാനുസൃതമല്ലാതെയും പക്ഷപാതപരമായും ശിക്ഷ വിധിയ്ക്കുകയും നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്യൽ (ന്യായമായ വാദപ്രതിവാദം കൂടാതെ തന്നെ). #വ്യക്തികളുടെ സ്വകാര്യജീവിതത്തിലേയ്ക്കുള്ള കടന്നു കയറ്റം (ഭരണയന്ത്രത്തിന്റെ). #രാജ്യാന്തരഗമനസ്വാതന്ത്ര്യനിഷേധം. #അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും മതവിശ്വാസസ്വാതന്ത്ര്യവും നിഷേധിയ്ക്കപ്പെടുക. #യൂണിയനിൽ ചേർന്നു പ്രവൃത്തിയ്ക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം നിഷേധിയ്ക്കപ്പെടുക. #[[വിദ്യാഭ്യാസം]] നിഷേധിയ്ക്കപ്പെടുക. പ്രായോഗികതലത്തിൽ, സമ്പൂർണ്ണ [[ജനാധിപത്യ]] രാജ്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനങ്ങൾ വളരെ അപൂർവ്വമാണെന്നു കാണാം, അതേ സമയം സ്വേച്ഛാധിപത്യ-മതാധിപത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനങ്ങൾ സാധാരണവുമാണു്. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിയ്ക്ക]] പോലുള്ള ചില ജനാധിപത്യരാജ്യങ്ങളിൽ, ഇപ്പോഴും നിലവിലുള്ള വധശിക്ഷയ്ക്കെതിരെ [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] മുതലായ മനുഷ്യാവകാശസംഘടനകൾ പ്രവർത്തിച്ചു കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയാണു്. ലോക മനുഷ്യാവകാശ സംരക്ഷണത്തിനായി ഇന്ത്യയിൽ വേൾഡ് ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ് പ്രൊട്ടക്ഷൻ കമ്മീഷൻ (WHRPC ) പോലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ഗവൺമെന്റിതര സംഘടനകൾ ([[ഫ്രീഡം ഹൌസു്]], [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ|ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ, whrpc]] മുതലായവ) ലോകം മുഴുവനും മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനങ്ങൾക്കെതിരെ പോരാടിക്കൊണ്ടിരിയ്ക്കുകയാണു്. ==അവലംബം== മലയാള മനോരമ, 2011 ഡിസംബർ 09, കൊച്ചി എഡിഷൻ. {{Reflist|colwidth=30em}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== * {{Cite book |last= Beitz |first= Charles R. |title= The idea of human rights |year =2009 |publisher= Oxford University Press |location= Oxford |isbn= 978-0-19-957245-8 |ref= harv }} * {{Cite book |last= Moyn |first= Samuel |title= [http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674064348 The last utopia: human rights in history] |year= 2010 |publisher= Belknap Press of Harvard University Press |location= Cambridge, Mass. |isbn= 978-0-674-06434-8 |ref= harv }} * {{Cite book |last= Donnelly |first= Jack |title= Universal human rights in theory and practice |url= https://archive.org/details/universalhumanri0000donn |year =2003 |publisher= Cornell University Press |location= Ithaca |isbn= 978-0-8014-8776-7 |edition= 2nd |ref= harv }} * {{Cite book |last= Ball |last2= Gready |first= Olivia |title= The no-nonsense guide to human rights |url= https://archive.org/details/nononsenseguidet0000ball |year= 2006 |work= New Internationalist |location= Oxford |isbn= 978-1-904456-45-2 |first2= Paul |ref= harv }} * {{Cite book |last= Freeman |first= Michael |title= Human rights : an interdisciplinary approach |url= https://archive.org/details/humanrightsinter0000free |year= 2002 |publisher= Polity Press |location= Cambridge |isbn= 978-0-7456-2355-9 |ref= harv }} * {{Cite book |last= Doebbler |first= Curtis F. J |title= Introduction to international human rights law. |year= 2006 |publisher= Cd Publishing |isbn= 978-0-9743570-2-7 |ref= harv }} * {{Cite book |last= Shaw |first= Malcom |title= International Law |url= https://archive.org/details/internationallaw0000shaw_i0o6 |year= 2008 |publisher= Cambridge University Press |location= Leiden |isbn= 978-0-511-45559-9 |edition= 6th |ref= harv }} * {{Cite book |last= Ishay |first= Micheline R. |title= The history of human rights : from ancient times to the globalization era |url= https://archive.org/details/historyofhumanri0000isha_l5h5 |year= 2008 |publisher= University of California Press |location= Berkeley, Calif. |isbn= 0-520-25641-7 |ref= harv }} * {{Cite book |title= Principles of Public International Law |url= https://archive.org/details/principlesofpubl0000brow_z1a3 |publisher= OUP |last= Brownlie |first= Ian |edition= 6th |year= 2003 |isbn= 0-19-955683-0 |ref= harv }} * {{Cite book |last= Glendon |first= Mary Ann |title= A world made new : Eleanor Roosevelt and the Universal Declaration of Human Rights |url= https://archive.org/details/worldmadenewelea00glen |year= 2001 |publisher= Random House |location= New York |isbn= 978-0-679-46310-8 }} * {{Cite book |last1= Sepúlveda |last2= van Banning |last3= Gudmundsdóttir |last4= Chamoun |last5= van Genugten |first1= Magdalena |first2= Theo |first3= Gudrún |first4= Christine |first5= Willem J.M. |title= Human rights reference handbook |year= 2004 |publisher= University of Peace |location= Ciudad Colon, Costa Rica |isbn= 9977-925-18-6 |edition= 3rd ed. rev. |ref= {{SfnRef|Sepúlveda et al.|2004}} }}[http://www.hrea.org/erc/Library/display_doc.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hrc.upeace.org%2Ffiles%2Fhuman%2520rights%2520reference%2520handbook.pdf&external=N] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328001040/http://www.hrea.org/erc/Library/display_doc.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hrc.upeace.org%2Ffiles%2Fhuman%2520rights%2520reference%2520handbook.pdf&external=N |date=2012-03-28 }} * {{Cite book |last= Ignatieff |first= Michael |title= Human rights as politics and idolatry |url= https://archive.org/details/humanrightsaspol0000igna |year= 2001 |publisher= Princeton University Press |location= Princeton, N.J. |isbn= 0-691-08893-4 |edition= 3. print. |ref= harv }} ===ആർട്ടിക്കിളുകൾ=== * {{Cite journal |title= Ships Passing in the Night: The Current State of the Human Rights and Development Debate seen through the Lens of the Millennium Development Goals |url= https://archive.org/details/sim_human-rights-quarterly_2005-08_27_3/page/n6 |last= Alston |first= Philip |year= 2005 |month= August |volume= 27 |issue= 3 |pages= 755–829 |doi= 10.1353/hrq.2005.0030 |ref= harv |journal= Human Rights Quarterly }} * {{Cite journal |url= http://www.springerlink.com/content/bbgl735nwh725y05/ |title= Lesbian, gay, bisexual and transgender rights and the religious relativism of human rights |last= Endsjø |first= Dag Øistein |journal= Human Rights Review |year= 2005 |volume= 6:2 |pages= 102–10 |ref= harv |doi= 10.1007/s12142-005-1020-1 |issue= 2 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite journal |url= http://www.law.northwestern.edu/journals/jihr/v2/5/#note1 |title= The Rule of Law in The Universal Declaration of Human Rights |last= Glendon |first= Mary Ann |journal= Northwestern University Journal of International Human Rights |year= 2004 |month= April |volume= 2 |page= 5 |ref= harv |access-date= 2013-08-13 |archive-date= 2011-07-20 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110720014500/http://www.law.northwestern.edu/journals/jihr/v2/5/#note1 |url-status= dead }} ===ഓൺലൈൻ=== * {{Cite encyclopedia |title= Human Rights |encyclopedia= The Stanford Encyclopedia of Philosophy |last= Nickel |first= James |year= 2010 |edition= Fall 2010 |url= http://plato.stanford.edu/entries/rights-human/ |ref= harv }} * {{cite encyclopedia |title= Human Rights |encyclopedia= The Internet Encyclopedia of Philosophy |last= Fagan |first= Andrew |year= 2005 |url= http://www.iep.utm.edu/hum-rts/ |issn= 2161-0002 |ref= harv }} ===പലവക=== * {{Cite speech |title= On the Adoption of the Universal Declaration of Human Rights |first= Eleanor |last= Roosevelt |event= Third regular session of the United Nations General Assembly |location= Paris, France |year= 1948 |date= December 9, 1948 |url= http://www.americanrhetoric.com/speeches/eleanorrooseveltdeclarationhumanrights.htm |ref= harv }} * {{Cite document |title= Universal Declaration of Human Rights |publisher= UN General Assembly |date= December 10, 1948 |url= http://www.unhcr.org/refworld/docid/3ae6b3712c.html |id= 217 A (III) |ref= {{SfnRef|UDHR|1948}} |postscript= <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * Abouharb, R. and D. Cingranelli (2007). "Human Rights and Structural Adjustment". New York: Cambridge University Press. *Barzilai, G (2003), Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities. The University of Michigan Press, 2003. ISBN 0-47211315-1 * Barsh, R. (1993). “Measuring Human Rights: Problems of Methodology and Purpose.” Human Rights Quarterly 15: 87-121. * Chauhan, O.P. (2004). ''Human Rights: Promotion and Protection''. Anmol Publications PVT. LTD. ISBN 81-261-2119-X * Forsythe, David P. (2000). ''Human Rights in International Relations.'' Cambridge: Cambridge University Press. International Progress Organization. ISBN 3-900704-08-2 * Forsythe, Frederick P. (2009). ''Encyclopedia of Human Rights'' (New York: Oxford University Press) * Landman, Todd (2006). ''Studying Human Rights''. Oxford and London: Routledge ISBN 0-415-32605-2 * Robertson, Arthur Henry; Merrills, John Graham (1996). ''Human Rights in the World: An Introduction to the Study of the International Protection of Human Rights''. Manchester University Press. ISBN 0-7190-4923-7. * Gerald M. Steinberg, Anne Herzberg and Jordan Berman (2012). ''Best Practices for Human Rights and Humanitarian NGO Fact-Finding''. Martinus Nijhoff Publishers / Brill ISBN 9789004218116 * Steiner, J. & [[Philip Alston|Alston, Philip]]. (1996). ''International Human Rights in Context: Law, Politics, Morals.'' Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-825427-X * Shute, Stephen & [[Susan Hurley|Hurley, Susan]] (eds.). (1993). ''On Human Rights: The Oxford Amnesty Lectures.'' New York: BasicBooks. ISBN 0-465-05224-X {{Refend}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Sister project links}} * [http://www.un.org/rights/ United Nations: Human Rights] * [http://www.hrbaportal.org UN Practitioner's Portal on HRBA Programming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191114002756/http://www.hrbaportal.org/ |date=2019-11-14 }} UN centralised webportal on the Human Rights-Based Approach to Development Programming * [http://www.ishr.ch/guides-to-the-un-system/simple-guide-to-treaty-bodies Simple Guide to the UN Treaty Bodies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001212156/http://www.ishr.ch/guides-to-the-un-system/simple-guide-to-treaty-bodies |date=2013-10-01 }} (International Service for Human Rights) * [http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/ Country Reports on Human Rights Practices] U.S. Department of State. * [http://ictj.org/ International Center for Transitional Justice (ICTJ)] * [http://www.iidh.org The International Institute of Human Rights] * [http://www.ihrlaw.org IHRLaw.org] International Human Rights Law – comprehensive online resources and news * {{dmoz|Society/Issues/Human_Rights_and_Liberties}} {{Human rights |organizations=yes |legal=yes |rights=yes }} {{Globalization|state=autocollapse}} {{Discrimination}} {{Stub|Human rights violation}} [[വർഗ്ഗം:അവകാശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മനുഷ്യാവകാശം]] 0tmljjc4lavi3flanv0fezsgs6azc4g 0 1358 4648035 4607968 2026-07-16T15:52:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648035 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name=റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് സിംഗപ്പൂർ |common_name=സിംഗപ്പൂർ Singapore |native_name={{small|{{nobold|{{native name|ms|Republik Singapura}}<br />{{native name|zh|新加坡共和国|italics=off}}<br />{{native name|ta|சிங்கப்பூர் குடியரசு|italics=off}}<!--end nobold:-->}}}} |image_flag=Flag of Singapore.svg |image_coat=Coat of arms of Singapore.svg |national_motto=<br />{{native phrase|ms|"മാജുലാ സിംഗപ്പുരാ"|italics=off|nolink=on}}<br />{{small|(English: "Onward, Singapore")}} |national_anthem=''[[Majulah Singapura|മാജുലാ സിംഗപ്പുരാ]]''<br />{{small|(English: "Onward, Singapore")}}<br /><center>[[File:Majulah Singapura.ogg]]</center>|image_map=Singapore in its region (zoom).svg|map_caption={{map caption |location_color=red}}|capital='''സിംഗപ്പൂർ''' ([[നഗര-രാജ്യം]])|coordinates={{Coord|1|17|N|103|50|E|type:city}}|largest_settlement=[[Bedok|ബെദോക്ക്]]<ref name=singstat>{{cite web|title=Singapore Residents by Planning Area/Subzone, Age Group and Sex, June 2000 – 2015|url=http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls|publisher=Statistics Singapore|accessdate=7 January 2016|format=XLS|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160130111952/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/statistics/browse_by_theme/population/statistical_tables/tablea12-2000-2015.xls|archivedate=30 January 2016|df=dmy-all}}</ref><br />{{small|{{coord|1|19|24.97|N|103|55|38.43|E|display=inline}}}}|largest_settlement_type=[[Planning Areas of Singapore|പ്ലാനിംഗ് ഏരിയ]]|official_languages={{hlist|[[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]]|[[Malay language|മലയ്]] |[[Standard Chinese|മാൻഡരിൻ]] |[[Tamil language|തമിഴ്]]}}|languages_type=[[Official script|ഔദ്യോഗിക ലിപികൾ]]|languages={{hlist |[[Latin script|റോമൻ (ലാറ്റിൻ)]] |[[Simplified Chinese characters|ലഘൂകരിച്ച ചൈനീസ്]] |[[Tamil script|തമിഴ്]]}}|ethnic_groups={{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | 74.3% [[Chinese Singaporeans|ചൈനീസ്]]<ref name="Singapore Census 2015"/> |13.3% [[Malay Singaporeans|മലയ്]] |9.1% [[Indian Singaporeans|ഇന്ത്യൻ]] |3.3% Others }}|ethnic_groups_year=|religion={{ublist|list_style=line-height:1.3em; |class=nowrap | 33.2% [[Buddhism in Singapore|Buddhism]] |18.8% [[Christianity in Singapore|Christianity]] |18.5% No religion |14.0% [[Islam in Singapore|Islam]] |10.0% [[Taoism]] and<br>[[Chinese folk religion|folk religion]] |5.0% [[Hinduism in Singapore|Hinduism]] |0.6% [[Religion in Singapore|Others]] }}|demonym=[[Singaporean|സിംഗപ്പൂരുകാരൻ]]|government_type=[[Unitary state|യൂണിറ്ററി]] [[Dominant-party system|ഡൊമിനന്റ്-പാർട്ടി]] [[Parliamentary system|പാർലമെന്ററി]] [[റിപ്പബ്ലിക്]]|leader_title1=[[President of Singapore|പ്രസിഡന്റ്]]|leader_name1=[[Halimah Yacob|ഹലീമ യാക്കൂബ്]]|leader_title2=[[Prime Minister of Singapore|പ്രധാന മന്ത്രി]]|leader_name2=[[Lee Hsien Loong|ലീ സീൻ ലൂങ്]]|legislature=[[Parliament of Singapore|പാർലമെന്റ്]]|upper_house=|lower_house=|area_km2=719.9|area_footnote=<ref name=singstat2015pop&land>{{cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |title=Population & Land Area (Mid-Year Estimates) |date=June 2014 |publisher=Statistics Singapore |accessdate=25 September 2014 |archive-date=2015-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 |url-status=dead }}</ref>|area_rank=176th|population_estimate=5,607,300|population_estimate_year=2016<ref name="singstat2015pop&land"/>|population_estimate_rank=113th|population_density_km2=7,797|population_density_sq_mi=20,194|population_density_rank=3rd|GDP_PPP=$537.447 ബില്യൺ|GDP_PPP_year=2018<ref name=imf>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=53&pr.y=10&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=576&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Singapore |publisher=[[International Monetary Fund|അന്താരാഷ്ട്ര നാണ്യ നിധി]] }}</ref>|GDP_PPP_rank=39ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_PPP_per_capita=$93,678|GDP_PPP_per_capita_rank=3ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_nominal=$316.872 ബില്യൺ|GDP_nominal_year=2018<ref name=imf/>|GDP_nominal_rank=41ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|GDP_nominal_per_capita=$55,231|GDP_nominal_per_capita_rank=10ആമത്⁽²⁰¹⁷⁾|Gini=46.4 <!--number only-->|Gini_year=2014|Gini_change=increase <!--increase/decrease/steady-->|Gini_ref=<ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/2172.html#sn |title=Distribution of family income – Gini Index |year=2015 |publisher=CIA |accessdate=30 September 2015 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225165827/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/fields/2172.html#sn |url-status=dead }}</ref>|Gini_rank=30th|HDI=0.925 <!--number only-->|HDI_year=2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->|HDI_change=increase <!--increase/decrease/steady-->|HDI_ref=<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |year=2016 |accessdate=23 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme}}</ref>|HDI_rank=5th|currency=[[Singapore dollar|സിംഗപ്പൂർ ഡോളർ]]|currency_code=SGD|time_zone=[[Singapore Standard Time|SST]] (സിംഗപ്പൂർ സ്റ്റാൻഡേർഡ് സമയം)|utc_offset=+8|antipodes=|date_format={{nowrap|dd-mm-yyyy}}|drives_on=[[Right- and left-hand traffic|ഇടത്]]|calling_code=[[+65]]|iso3166code=SG|cctld={{hlist|[[.sg]]|[[.新加坡]]|[[.சிங்கப்பூர்]]}}}}{{prettyurl|Singapore}} ഒരു [[ദ്വീപ്]] നഗരപദവും [[ഏഷ്യ|തെക്കു കിഴക്കെ ഏഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും ചെറിയ രാജ്യവുമാണ് '''സിംഗപ്പൂർ''' (സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക്). [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലെ]] ജോഹോർ സംസ്ഥാനത്തിനു തെക്കും [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] റിയാവു ദ്വീപുകൾക്കു വടക്കുമായി മലയൻ ഉപദ്വീപിന്റെ തെക്കേമുനമ്പിൽ സിംഗപ്പൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. [[ഭൂമധ്യരേഖ|ഭൂമധ്യരേഖയുടെ]] വെറും 137 കിലോമീറ്റർ വടക്കാണ്‌ ഇത്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ തദ്ദേശീയ രാജവംശങ്ങളുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന സിംഗപ്പൂർ, [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രീട്ടീഷ്]] അധിനിവേശത്തിനു മുമ്പ് ഒരു മലയൻ മുക്കുവഗ്രാമമായിരുന്നു. 1819 ഇൽ സർ സ്റ്റാംഫോർഡ റാഫിൾസ് ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഈസ്റ്റ്‌ ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്ക് വേണ്ടി ജോഹോർ രാജവംശത്തിന്റെ അനുമതിയോടുകൂടി രൂപകൽപന ചെയ്തതാണ് ആധുനിക സിംഗപ്പൂർ.. സ്വന്തമായി വളരെക്കുറച്ചുമാത്രം പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ ഉള്ള സിംഗപ്പൂർ, സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്ന സമയത്ത് സമൂഹിക- രാഷ്ട്രീയാരക്ഷിതാവസ്ഥയിലും സാമ്പത്തികപരമായി അവികസിതവുമായിരുന്നു. വിദേശനിക്ഷേപവും [[ലീ ക്വാൻ യു]] സർക്കാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വ്യവസായവൽക്കരണവും തൽശേഷം ഇലക്ട്രോണിക്സ് ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ നിർമ്മാണത്തിലും തുറമുഖത്തിലൂടെയുള്ള കയറ്റുമതിയിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ നിർമ്മാണത്തിനു കാരണമായി. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരമുള്ള അതിവേഗ വികസനത്തിലൂടെ സിംഗപ്പൂർ ചുരുങ്ങിയ കാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ വികസിത രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം പിടിച്ചു. സിംഗപ്പൂർ ഒരു പ്ലാൻഡ് സിറ്റി ആണെന്നണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവിടുത്തെ ഇലക്ട്രോണിക്ക് ടോൾ പിരിവ് (ERP - Electronic Road Pricing), പല യൂറോപ്പ്യൻ രാ‍ജ്യങ്ങളും ദുബായിയുമൊക്കെ മാത്യകയാക്കുകയാണ്. എസ്. ബി. എസ് ട്രാൻസിറ്റ്, എസ്. എം ആർ ടി കോർപ്പറേഷൻ എന്നീ കമ്പനികളാണ് ഇവിടത്തെ ബസ്-തീവണ്ടി സർവീസുകൾ നടത്തുന്നത്. <!-- ഏറ്റവും ആധുനികമായ മാസ്സ് റാപിഡ് ട്രാൻസിറ്റ് എന്ന അതിവേഗ മെട്രോ എം ആർ ടി തീവണ്ടി സർവീസ് സിംഗപ്പൂർ ആണ് --> സിംഗപ്പൂരിൽ 17000 മലയാളികളായ പൗരന്മാരുണ്ടന്നാണ് ‍ഔദ്യോഗിക കണക്ക്. ഏറ്റവും പഴക്കംചെന്ന മലയാളി കൂട്ടായ്മയും NBKL - Naval Base Kerala Library ഇവിടെയാ‍ണ് പിറന്നത്. ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായ [[തമിഴ്]] ഇവിടുത്തെ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ്‌, ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 5% പേർ തമിഴ് സംസാരിക്കുന്നവരാണ്‌.<ref>http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=SG</ref> [[File:Canadian International School at Singapore.jpg|thumb|സിംഗപ്പൂരിലെ കനേഡിയൻ ഇന്റർനാഷണൽ സ്‌കൂൾ]] == പദോല്പത്തി == [[പ്രമാണം:Singapore - Merlion 0003.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|336x336ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ മുഖമുദ്രയായ [[മെർലയൺ]], സിംഹത്തിന്റെ ശിരസ്സും മത്സ്യത്തിന്റെ ഉടലുമുള്ള ഒരു സാങ്കല്പിക ജീവിയാണ്.]] ''സിംഗപ്പുര'' എന്ന [[മലയ് ഭാഷ|മലയ്]] പേരിനെ [[Anglicisation|ഇംഗ്ലീഷ് വൽക്കരിച്ചതാണ്]] സിംഗപ്പോർ/സിംഗപ്പൂർ. ''സിംഗപ്പുര'' എന്ന [[മലയ് ഭാഷ|മലയ്]] പേരുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ ഭാഷയായ [[Sanskrit|സംസ്കൃതത്തിൽ]] നിന്നാണ്<ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|title=Singapore|accessdate=14 April 2006|publisher=bartleby.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20010411060419/http://www.bartleby.com/61/46/S0424600.html|archive-date=11 April 2001|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ([[wikt:सिंहपुर|सिंहपुर]]). [[സിംഹം|സിംഹവും]], നഗരം എന്നർത്ഥമുള്ള പുരവും കൂടിചേർന്നാണ് സിംഹപുരം എന്ന സംസ്കൃത വാക്ക് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ''സിംഹനഗരം'' (''Lion City)'' എന്നൊരു വിശേഷണവും ഇതിനാൽതന്നെ സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിംഗപ്പൂരിന്റെ മിക്ക ദേശീയ പ്രതീകങ്ങളിലും സിംഹമുദ്ര കാണാവുന്നതാണ്. എന്നിരുന്നാലും ഈ ദ്വീപിൽ സിംഹങ്ങൾ വസിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് സാധ്യത കുറവാണ്; [[Srivijaya|ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] രാജകുമാരനായിരുന്ന [[Sang Nila Utama|സംഗ നില ഉത്തമ]]<nowiki/>യാണ് ദ്വീപിന് സിംഗപുര എന്ന പേര് നൽകിയത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം ദ്വീപിൽ [[Malayan tiger|മലയൻ കടുവകളെ]] കണ്ടതുകൊണ്ടാകാം ഇത്തരം ഒരു പേര് നൽകിയതും. ഇത്തരത്തിൽ ദ്വീപിന്റെ പേരിന്റെ ഉദ്പത്തിയെചൊല്ലി നിരവധി വാദപ്രതിവാദങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="turnbull">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y9yvBgAAQBAJ&pg=PA22|title=A History of Modern Singapore, 1819–2005|author=C.M. Turnbull|date=30 October 2009|publisher=NUS Press|isbn=978-9971694302|pages=21–22}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA151|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800|author=John N. Miksic|date=15 November 2013|publisher=NUS Press|isbn=978-9971695743|pages=151–152}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ പ്രധാന ദ്വീപിനെ മലയ് ഭാഷയിൽ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽക്കേ ''[[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]]'' എന്ന് വിളിച്ചുവരുന്നു. "അവസാന ഭാഗത്തെ ദ്വീപ്" എന്നാണ് മലയ് ഭാഷയിൽ പുലാവു ഉജോങിന്റെ അർഥം ([[Malay Peninsula|മലയ് ഉപദ്വീപിന്റെ]] മുനമ്പ് എന്നർത്ഥത്തിൽ).<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_93_2005-01-26.html|title=Sang Nila Utama|accessdate=29 May 2017|date=2016|work=Singapore Infopedia|publisher=National Library Board}}</ref><ref>Xu Yunqiao, History of South East Asia, 1961 Singapore World Publishing Co. 许云樵 《南洋史》 星洲世界书局 1961年</ref> സ്വാതാന്ത്ര്യാനതരം രാജ്യത്തെ ഹരിതവലക്കരിക്കുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഫലമായി, സിംഗപ്പൂരിന് ''ഉദ്യാന നഗരം'' (''Garden City: ഗാർഡൻ സിറ്റി)'' എന്നൊരു വിശേഷണവും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book|title=The New Encyclopædia Britannica.|url=https://archive.org/details/isbn_0852295294_14|last1=inc|first1=Encyclopaedia britannica,|date=1991|publisher=Encyclopædia Britannica|isbn=0852295294|edition=15th|location=Chicago, Ill.|page=[https://archive.org/details/isbn_0852295294_14/page/832 832]|quote="Singapore, known variously as the 'Lion City,' or 'Garden City,' the latter for its many parks and tree-lined streets)}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/travel/article/singapore-50-reasons|title=Singapore's nicknames|date=6 August 2015|work=CNN|language=en|quote="The Lion City. The Garden City. The Asian Tiger. The 'Fine' City. All venerable nicknames, but the longtime favorite is the 'Little Red Dot' "}}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ വലിപ്പക്കുറവുകൊണ്ട് ലോകഭൂപടത്തിലും, ഏഷ്യൻ ഭൂപടത്തിലും സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഒരു ചെറിയ ബിന്ദുവായാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നാത്. ഇതേ കാരണത്താൽ ''[[Little Red Dot|ലിറ്റിൽ റെഡ് ഡോട്ട് (Little Red Dot)]]'' എന്നൊരു അപരനാമവും സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/blogs/economist-explains/2015/03/economist-explains-22|title=How Singapore gained its independence|date=6 August 2015|work=The Economist|language=en|quote="citizens of 'the little red dot'.."}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/special-report/21657610-sense-vulnerability-has-made-singapore-what-it-today-can-it-now-relax-bit|title=A little red dot in a sea of green|date=16 July 2015|work=The Economist|language=en|quote="..with a characteristic mixture of pride and paranoia, Singapore adopted 'little red dot' as a motto"}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thejakartapost.com/academia/2017/09/08/editorial-the-mighty-red-dot.html|title=Editorial: The mighty red dot|last1=Post|first1=The Jakarta|work=The Jakarta Post|language=en|ref=And that red dot is Singapore}}</ref> == ചരിത്രം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ചരിത്രം}} === പുരാതന സിംഗപ്പൂർ === സിംഗപ്പൂരിനെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ലിഖിതം ചൈനീസിലാണ്. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലായിരുന്നു ഇത്. സിംഗപ്പൂർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദ്വീപിനെ അതിൽ ''പു ലുവോ ചുംഗ്ഗ്'' (''Pu Luo Chung'' ([[wikt:蒲|蒲]] [[wikt:罗|罗]] [[wikt:中|中]])) എന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. മലയ് ഭാഷയിലെ ''"[[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]]"'' എന്ന വാക്കിന്റെ ചൈനീസ് തർജ്ജമയാണ് ഇത്.<ref name="utexas">{{cite web|url=http://inic.utexas.edu/asnic/countries/singapore/Singapore-History.html|title=Singapore: History, Singapore 1994|accessdate=7 July 2006|publisher=Asian Studies @ University of Texas at Austin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070323095958/http://inic.utexas.edu/asnic/countries/Singapore/Singapore-History.html|archivedate=23 March 2007|url-status=dead}}</ref> 1365-ൽ എഴുതപ്പെട്ട [[Java (island)|ജാവനീസ്]] ഐതിഹാസിക കാവ്യമായ [[Nagarakretagama|നഗരക്രേതഗാമയിൽ]], ''[[Temasek|തുമാസിക്]]'' എന്ന ദ്വീപിലെ ഒരു ജനവാസമേഖലയെ കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=DTOJAAAAQBAJ&pg=PA381#v=onepage&q&f=false|title=Singapore Street Names: A Study of Toponymics|date=15 June 2013|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9789814484749|page=381|authors=Victor R Savage, Brenda Yeoh}}</ref> <!--[[Temasek]] ('Sea Town' in the Malay language), part of the [[Sumatra]]n [[Srivijaya]] empire, was first mentioned as an area now called Singapore. -->1299-ൽ, ''[[Malay Annals|മലയ് അന്നാൽസിൽ]]'' എഴുതപെട്ടപ്രകാരം, ദ്വീപിൽ [[Kingdom of Singapura|സിംഗപ്പൂർ സാമ്രാജ്യം]] സ്ഥാപിച്ചത് [[Sang Nila Utama|സാങ് നില ഉത്തമയാണ്]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=J9JAAAAAYAAJ&pg=PA43|title=Malay Annals|author=Dr John Leyden and Sir Thomas Stamford Rffles|date=1821|page=43}}</ref> മലയ് അന്നാൽസിൽ രേഖപെടുത്തിയിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങളുടെയെല്ലാം ചരിത്രപ്രാധാന്യം, ഇന്നും പണ്ഡിതർക്കിടയിൽ തർക്കവിഷയമാണ്.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bMt3BgAAQBAJ&pg=PA154#v=onepage&q&f=false|title=Singapore and the Silk Road of the Sea, 1300_1800|author=John N. Miksic|date=15 November 2013|publisher=NUS Press|isbn=978-9971695743|page=154}}</ref> === ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിവൽക്കരണം === [[പ്രമാണം:Part_of_Singapore_Island_(British_Library_India_Office_Records,_1825,_detail).jpg|ലഘുചിത്രം|1825 ലെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ സർവേ ഭൂപടം. 150 വർഷങ്ങളോളം [[Singapore River|സിംഗപ്പൂർ നദിയിൽ]] [[Free port|സ്വതന്ത്ര തുറമുഖ]] വാണിജ്യം നിലനിന്നു. മധ്യത്തിലുള്ള [[Fort Canning|കാനിങ് കോട്ടയായിരുന്നു]] ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർമാരുടെ ആസ്ഥാനം.]] 1819 ജനുവരി 28ന് [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ്]] ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന [[Stamford Raffles|സ്റ്റാംഫോർഡ് റഫ്ൾസ്]] ദ്വീപിൽ എത്തിചേർന്നതിനു ശേഷമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റെ തന്നെ ചരിത്രം മാറി മറയുന്നത്. ഇന്ത്യയ്ക്കും ചൈനയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള സമുദ്രപാതയിൽ പുതിയൊരു തുറമുഖം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം സിംഗപ്പൂരിനെയാണ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അന്ന് ദ്വീപിന്റെ ഭരണം നാമമാത്രമായി, മലേഷ്യയിലെ [[Sultan of Johor|ജൊഹോർ സുലത്താന്മാർക്കയിരുന്നു]]. പക്ഷെ അവരെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് ഡച്ചുകാരും [[Bugis|ബുഗീസ്]] ജനതയും ആയിരുന്നു. അന്ന് [[Sultanate|സുത്താനേറ്റിലെ]] തെൻഗു അബ്ദുർ റഹ്മാന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായിരുന്ന [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങ്]], [[Riau Islands|റിയൗ ദ്വീപിലേക്ക്]] [[Exile|നാടുകടത്തപ്പെട്ടിരുന്നു]]. [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന മലയ് സുരക്ഷാ സേവകരുടെ സഹായത്താൽ [[Stamford Raffles|റഫ്ൾസ്]] [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങിനെ]] ദ്വീപിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹം [[Hussein Shah of Johor|തെൻഗു ലോങിന്]] ജൊഹോറിന്റെ സുൽത്താനായി അംഗീകരിച്ച്, സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ എന്ന സ്ഥാനപേരും നൽകി. സുൽത്താന് വാഗ്ദാനം ചെയ്ത വാർഷിക വരുമാനം $5000 ഉം, [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങ്]] $3000 ഉം ആയിരുന്നു; സുൽത്താൻ, ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിന് സിംഗപ്പൂരിൽ വാണിജ്യകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകണം എന്ന വ്യവസ്ഥയാണ് ഇതിന് പകരമായി, അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ചത്.<ref name="uslcFounding">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/4.htm|title=Singapore – Founding and Early Years|accessdate=18 July 2006|publisher=[[U.S. Library of Congress]]}}</ref> 1819 ഫെബ്രുവരി ആറിന് ഇതു സംബന്ധിച്ച ഔദ്യോഗിക കരാറിൽ ഇരു കൂട്ടരും ഒപ്പുവെച്ചതോടെ ആധുനിക സിംഗപ്പൂർ ജന്മം കൊള്ളുകയായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|title=1819 – The February Documents|accessdate=18 July 2006|date=7 February 1997|publisher=[[Ministry of Defence (Singapore)]]|author=Jenny Ng|archive-date=2017-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717065310/https://www.mindef.gov.sg/imindef/about_us/history/overview/the_early_years/v01n02b_history.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39l|title=Milestones in Singapore's Legal History|accessdate=18 July 2006|publisher=[[Supreme Court, Singapore]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927183512/http://app.supremecourt.gov.sg/default.aspx?pgID=39l|archivedate=27 September 2007|url-status=dead}}</ref> [[പ്രമാണം:Stamford_Raffles_statue_Crop.JPG|പകരം=White statue of Sir Stamford Raffles standing|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂർ നഗര സ്ഥാപകനായ സർ [[Stamford Raffles|സ്റ്റാംഫർഡ് റഫ്ല്സിന്റെ]] പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ]] 1824-ൽ, സുൽത്താനുമായി പിന്നീട് ഉണ്ടാക്കിയ ഉടമ്പടി പ്രകാരം സിംഗപ്പൂർ ദ്വീപ് മുഴുവനായും [[Temenggung|തെമ്മെൻഗുങും]] ബ്രിട്ടീഷ് ആധിപത്യത്തിന് കീഴിലായി.<ref name="Founding of Modern Singapore">{{cite web|url=http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|title=Founding of Modern Singapore|accessdate=13 April 2011|publisher=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090508135636/http://app.www.sg/who/32/Founding-of-Modern-Singapore.aspx|archivedate=8 May 2009}}</ref> സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖത്തെ ഒരു [[Free economic zone|സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര മേഖലായി]] നിലനിർത്തിയത്, ദ്വീപിന്റെ വികസനത്തെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു. 1826-ൽ സിംഗപ്പൂർ, [[British India|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ]] അധികാരാതിർത്തിക്കു കീഴിലുള്ള [[Straits Settlements|സ്റ്റ്രെയ്റ്റ് സെട്ടിൽമെന്റുകളിൽ]] ഒന്നായി മാറി.1836ഓടെ പ്രാദേശിക തലസ്ഥാനപദവിയും സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|title=East & South-East Asia Titles: Straits Settlements Annual Reports (Singapore, Penang, Malacca, Labuan) 1855–1941|accessdate=31 July 2012|publisher=[[Cambridge University Press]]|archive-date=2012-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120609014003/http://www.archiveeditions.co.uk/titledetails.asp?tid=17|url-status=dead}}</ref> [[Stamford Raffles|റഫ്ൾസിന്റെ]] വരവിന് മുമ്പ്, ഒരായിരത്തോളം വരുന്ന [[Orang Asal|തദ്ദേശീയ മലയ് വംശജരും]] ചുരുക്കം ചില ചൈനക്കാരുമാണ് ദ്വീപിൽ അധിവസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="The Malays">{{cite web|url=http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|title=The Malays|accessdate=28 July 2011|publisher=National Heritage Board 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110223000344/http://yesterday.sg/discover-more/communities-festivals/communities/the-malays/|archivedate=23 February 2011|url-status=dead}}</ref> 1860 ആയപ്പോഴേക്കും ജനസംഖ്യ 80,000 ആയി വർദ്ധിച്ചു, അതിൽ പകുതിയിലധികവും ചൈനീസ് വംശജരായിരുന്നു.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> ആദ്യകാലത്ത് ദ്വീപിലേക്ക് കുടിയേറിയ ഈ ആളുകളിൽ മിക്കവരും കുരുമുളക് തോട്ടങ്ങളിലും, [[Uncaria gambir|ഗാംബിയർ(gambier)]] തോട്ടങ്ങളിലും വേലയ്ക്കായി വന്നവരായിരുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924023134368#page/n227/mode/2up|title=Twentieth century impressions of British Malaya: its history, people, commerce, industries, and resources|author=Mrs Reginald Sanderson|date=1907|editors=Wright, Arnold and Cartwright, H.A.|pages=220–221}}</ref> പിന്നീട്, 1890കളിൽ, മലയ സിംഗപ്പൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽ [[റബ്ബർ മരം|റബർ കൃഷി]] ആരംഭിച്ചതോടെ,<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a8ceea4c-1c8b-4c9a-885c-b85038b39e4c|title=First Rubber Trees are Planted in Singapore – 1877|work=History SG|publisher=National Library Board Singapore}}</ref> സിംഗപ്പൂർ റബ്ബർ തരംതിരിക്കുന്നതിന്റെയും കയറ്റി അയക്കുന്നതിന്റെയും ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി.<ref name="Founding of Modern Singapore" /> [[World War I|ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം]] (1914–18) സിംഗപ്പൂരിനെ കാര്യമായി ബാധിച്ചിരുന്നില്ല, പൊതുവെ സംഘർഷങ്ങൾ ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിലേക്ക് വ്യാപിക്കാതിരുന്നതിനാലായിരുന്നു ഇത്. ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം, സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Singapore strategy|പ്രതിരോധ സൈനികതന്ത്രത്തിന്റെ]] ഭാഗമായി, ബ്രിട്ടീഷുകാർ സിംഗപ്പൂരിൽ വളരെ വലിയൊരു [[Singapore Naval Base|നാവിക ബേസ്]] സ്ഥാപിച്ചു. ഈ പദ്ധതി 1923-ൽ വിളംബരം ചെയ്തെങ്കിലും, 1931-ൽ [[Japanese invasion of Manchuria|ജപ്പാൻകാർ മഞ്ചൂറിയ കീഴടക്കുന്നതുവരെ]] നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യമായ വേഗതയിൽ പുരോഗമിച്ചിരുന്നില്ല. 1939-ൽ ബേസിന്റെ പണീ പൂർത്തിയായപ്പോൾ, മൊത്തം ചെലവ് $500 ദശലക്ഷമായിരുന്നു*.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BH88kpvyrdYC&pg=PA90|title=Marshall of Singapore: A Biography|author=Kevin Tan|year=2008|isbn=9789812308788}}</ref> === രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം === [[പ്രമാണം:Singapore_Naval_Base_June_1953.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ സിംഗപ്പൂർ നേവൽ ബേസ്]] [[World War II|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധകാലത്ത്]], [[Imperial Japanese Army|ഇമ്പീരിയൽ ജപ്പാൻ സൈന്യം]] [[British Malaya|ബ്രിട്ടീഷ് മലയയിലേക്ക്]] കടന്നുകയറി, ഈ സംഭവം [[Battle of Singapore|സിംഗപ്പൂർ യുദ്ധത്തിലാണ്]] കലാശിച്ചത്. 1942 ഫെബ്രുവരി 15ന് 60,000 ട്രൂപ്പുകളോട് കൂടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം കീഴടങ്ങിയപ്പോൾ, അന്നത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രി ആയിരുന്ന [[Winston Churchill|വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]] ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് "ബ്രിട്ടൻ്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മോശമായ ദുരന്തവും ഏറ്റവും വലിയ അടിയറവു പറയലും" എന്നാണ്.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/15/newsid_3529000/3529447.stm|title=On This Day&nbsp;– 15 February 1942: Singapore forced to surrender|date=15 February 1942|work=BBC News|accessdate=1 May 2007}}</ref> സിംഗപ്പൂരിനുണ്ടെ വേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടണ് വളരെ വലിയ നാശനഷ്ടമാണ് നേരിടേണ്ടിവന്നത്, ഏകദേശം 85,000 ആളുകൾ ബന്ധിയാക്കപ്പെട്ടു, ഇതിനു പുറമെ മലയയിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ നിരവധി ആളുകളും മരിച്ചുവീണു.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}} ഏകദേശം 5,000 ആളുകൾക്ക് മരണമോ, അല്ലെങ്കിൽ അപായങ്ങളോ സംഭവിച്ചു എന്ന് കരുതുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.historynet.com/battle-of-singapore|title=Battle of Singapore|accessdate=8 May 2015|publisher=World History Group}}</ref> അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഓസ്ട്രേലിയയിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു.{{sfn|Legg|1965|p=248}} ഈ യുദ്ധത്തിൽ ജപ്പാന്റെ 1,714ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും 3,378 ആളുകൾക്ക് പരിക്കുകൾ ഏൽക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}{{refn|The break down of British Empire losses included 38,496 United Kingdom, 18,490 Australian, 67,340 Indian and 14,382 local volunteer troops. Total Australian casualties included 1,789 killed and 1,306 wounded.{{sfn|Wigmore|1957|p=382}}|group=Note}} ജാപ്പനീസ് ദിനപത്രങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിനുമേൽ ജപ്പാൻ വിജയം കൈവരിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Toland|1970|p=277}} സിംഗപ്പൂരിനെ {{nihongo|'''സ്യോനാൻ-തൊ(Syonan-to)'''|昭南島|Shōnan-tō}} എന്ന് പുനർ നാമകരണം ചെയ്തു. "ദക്ഷിണദിക്കിലെ പ്രകാശം" എന്നായിരുന്നു ഈ വാക്കിനർത്ഥം.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AHF59oExO80C&lpg=PA83&pg=PA104#v=onepage&q&f=false|title=The History of Singapore|last=Abshire|first=Jean|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=031337743X|page=104}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TUC2qveu-b8C&lpg=PA132&pg=PA132#v=onepage&q&f=false|title=Did Singapore Have to Fall?: Churchill and the Impregnable Fortress|last1=Blackburn|first1=Kevin|last2=Hack|first2=Karl|publisher=Routledge|year=2004|isbn=0203404408|page=132}}</ref> പിന്നീട് അരങ്ങേറിയ [[Sook Ching massacre|സൂക്ക് ചിംഗ് കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] 5,000നും 25,000നും ഇടയിൽ ചൈനീസ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+sg0027)|title=Singapore, Shonan: Light of the South|accessdate=29 January 2011|last=Leitch Lepoer|first=Barbara|year=1989|work=[[Library of Congress Country Studies]]|publisher=[[United States Government Printing Office|Government Printing Office]]|location=[[Washington, D.C.]]}}</ref> 1945-ൽ ജപ്പാനിൽനിന്നും [[Operation Zipper|സിംഗപ്പൂരിനെ സ്വതന്ത്രമാക്കാൻ]] ബ്രിട്ടീഷ് സഖ്യം തീരുമാനിച്ചു; എങ്കിലും ഈ പദ്ധതി പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിനും മുമ്പേതന്നെ യുദ്ധം അവസാനിച്ചിരുന്നു. സെപ്റ്റംബർ മാസത്തിൽ [[Surrender of Japan|ജപ്പാൻ കീഴടങ്ങിയതോടെ]] സിംഗപ്പൂരിൽ വീണ്ടും ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[Operation Tiderace|ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു]].{{sfn|Bose|2010|pp=18–20}} === യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടം === 1945 ആഗസ്ത് 15ന് [[Japanese surrender|ജപ്പാൻ കീഴടങ്ങിയതോടെ]], സിംഗപ്പൂരിൽ അക്രമങ്ങളും അസ്ഥിരതയും അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നു; കവർച്ചയും പ്രതികാര-കൊലപാതകങ്ങളും ഈ കാലയളവിൽ വ്യാപകമായി. 1945 സെപ്റ്റംബർ 12ആം തിയതി ജപ്പാൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഔപചാരിക കീഴടങ്ങൽ സ്വീകരിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ബ്രിട്ടീഷ് സേനാനായകനും [[Southeast Asia Command|ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യ കമാൻഡിന്റെ]] [[Supreme Allied Commander|സുപ്രീം അലൈഡ് കമാൻഡറുമായ]] [[Louis Mountbatten|ലൂയി മൌണ്ട്ബാറ്റൺ]] സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് തിരിച്ചു. അതോടൊപ്പം 1946 മാർച്ച് മാസം വരെ ദ്വീപിന്റെ ഭരണം നിർവ്വഹിക്കുന്നതിനായി ബ്രിട്ടിഷ് സൈനിക ഭരണകൂടത്തിനും രൂപം നൽകി. യുദ്ധത്തിൽ സിംഗപ്പൂരിലെ നിരവധി അടിസ്ഥാന സൗകര്യ നിർമിതികൾക്ക് നാശനഷ്ടം സംഭവിച്ചിരുന്നു, [[Port of Singapore|സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖത്തെ]] ചില നിർമിതികളും ഇതിൽ പെടും. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ ദൗർലഭ്യം, ജനങ്ങളിൽ പോഷകകുറവ്, അസുഖങ്ങൾ, അനിയന്ത്രിതമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ അക്രമ സംഭവങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കും കാരണമായി. ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളുടെ വിലകയറ്റം, തൊഴിലില്ലായ്മ, തൊഴിലാളികളുടെ അതൃപ്തി എന്നിവ മൂലം 1947-ൽ സിംഗപ്പൂരിൽ ഒരു പ്രക്ഷോപ പരമ്പരതന്നെ അരങ്ങേറുകയുണ്ടായി. ഇത് ഫലമായി പൊതുഗതാഗതം മുതലായ മറ്റ് സേവനരംഗങ്ങളിൽ കാര്യമായ സ്തംഭനം അനുഭവപ്പെട്ടു. 1947ന്റെ അവസാന നാളുകളോടെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ സാമ്പത്തിക രംഗം കുറേശ്ശെ പുരോഗമിച്ചു തുടങ്ങി. [[ടിൻ]], റബ്ബർ തുടങ്ങിയ ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ലോകത്തിനെ മറ്റ് കോണുകളിൽനിന്നും വർദ്ധിച്ചുവന്ന ആവശ്യകതയായിരുന്നു ഇതിന് നിദാനം. എങ്കിലും രാജ്യത്തിനെ സാമ്പത്തികരംഗം യുദ്ധ-പൂർവ്വ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുവാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ വർഷങ്ങൾ എടുക്കുമായിരുന്നു.<ref name="uslcAftermathOfWar">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/9.htm|title=Singapore – Aftermath of War|accessdate=18 June 2006|publisher=U.S. Library of Congress}}</ref> യുദ്ധത്തിൽ സിംഗപ്പൂരിനെ ജപ്പാനിൽനിന്നും പ്രതിരോധിക്കാൻ പോലുമാവാതെ, ബ്രിട്ടൺ നേരിട്ട പരാജയം, സിംഗപ്പൂരുകാർക്കിടയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രജ്യത്തിനോടുണ്ടായിരുന്ന വിശ്വാസ്യതയെ ഇല്ലാതാക്കി. യുദ്ധത്തിന് ശേഷം വന്ന ദശാബ്ദങ്ങളിൽ സിംഗപ്പൂർ വളരെ വലിയ രാഷ്ട്രീയമാറ്റങ്ങൾക്കാണ് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്നുവന്ന [[Anti-colonialism|കോളനി-വിരുദ്ധ]] ദേശീയതാ മനോഭാവം, ''[[Merdeka|മെർദേക]] (മലയ് ഭാഷയിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നർത്ഥം)'' എന്ന മുദ്രാവാക്യമായി അലയടിച്ചു. ഇതേസമയം ബ്രിട്ടീഷുകാർ തങ്ങളുടെ ഭാഗത്ത് നിന്നും, സിംഗപ്പൂർ, മലയ എന്നിവക്ക് നൽകിവന്നിരുന്ന [[Self-governance|സ്വയംഭരണാധികാരത്തിന്റെ]] തോത് പടിപടിയായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു.<ref name="uslcAftermathOfWar" /> 1946 ഏപ്രിൽ 1ന് [[Straits Settlements|സ്റ്റ്രെയ്റ്റ് സെറ്റിൽമെന്റുകളിൽ]] ബ്രിട്ടണുണ്ടായിരുന്ന സ്വാധീനം കുറയുകയും, ഗവർണർ തലവനായ ഭരണകൂടമുള്ള ഒരു ക്രൗൺ കോളനിയായി സിംഗപ്പൂർ മാറുകയും ചെയ്തു. 1947 ജൂലൈയിൽ, പ്രത്യേകമായ ഭരണനിർവ്വഹണ സമിതിയും നിയമനിർമ്മാണ സമിതിയും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്നുള്ള വർഷത്തിൽ നിയമനിർമ്മാണസഭയിലേക്ക് ആറ് അംഗങ്ങൾക്കായുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പും നിശ്ചയിച്ചു.<ref name="micaSelfGovernment">{{cite web|url=http://www.sg/explore/history_towards.htm|title=Towards Self-government|accessdate=18 June 2006|publisher=Ministry of Information, Communications and the Arts, Singapore|archive-date=2006-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20060713023113/http://www.sg/explore/history_towards.htm|url-status=dead}}</ref> 1950-കളിൽ, തൊഴിലാളി യൂണിയനുകളും ചൈനീസ് സ്കൂളുകളുമായി ഉറച്ച ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന ചൈനീസ് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുയായികൾ ഗവണ്മെന്റിനെതിരായി ഒരു ഗറില്ലാ യുദ്ധം തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇതിന്റെ പരിണതഫലമെന്നവണ്ണം [[Malayan Emergency|മലയയിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിൽ അരങ്ങേറിയ [[1954 National Service Riots|1954 ലെ ദേശീയ സർവീസ് പ്രക്ഷോപങ്ങൾ]], [[Chinese middle schools riots|ചൈനീസ് മിഡിൽ സ്കൂൾ പ്രക്ഷോപങ്ങൾ]], [[Hock Lee bus riots|ഹോക്ക് ലീ ബസ് കലാപം]] തുടങ്ങിയ അനിഷ്ടകാര്യങ്ങൾ ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|title=Communism|accessdate=29 January 2012|work=Thinkquest|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207082203/http://library.thinkquest.org/12405/19.htm|archivedate=7 February 2012|url-status=dead|df=}}</ref> 1955-ൽ സിംഗപ്പൂരിലെ ആദ്യ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ [[Labour Front|തൊഴിലാളി സഖ്യം]] പാർട്ടിയിൽനിന്നുള്ള നേതാവായിരുന്ന [[David Marshall (Singaporean politician)|ഡേവിഡ് മാർഷൽ]] വിജയിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ സ്വയംഭരണാധികാരത്തിനുള്ള നിവേദനം അദ്ദേഹം ലണ്ടനിലേക്ക് അയച്ചു എങ്കിലും ബ്രിട്ടൺ ഇത് നിരാകരിക്കുകയാണുണ്ടായത്. 1956-ൽ അദ്ദേഹം രാജിവെച്ചതിനെതുടർന്ന് [[Lim Yew Hock|ലിം യൂ ഹോക്ക്]] പദവി ഏറ്റെടുത്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയതന്ത്രനയങ്ങളുടെ ഫലമായി സിംഗപ്പൂരിന് പൂർണ്ണ ആഭ്യന്തര [[Self-governance of Singapore|സ്വയം ഭരണാധികാരം]] നൽകാം എന്നത് ബ്രിട്ടന് ബോധ്യമായി, എങ്കിലും പ്രതിരോധവും വിദേശകാര്യവും അപ്പോഴും ബ്രിട്ടൺൻ്റെ കീഴിൽതന്നെ ആയിരുന്നു.<ref name="countrystudies10">{{cite web|url=http://countrystudies.us/singapore/10.htm|title=Country studies: Singapore: Road to Independence|accessdate=2 July 2011|publisher=U.S. Library of Congress}}</ref> [[Singaporean general election, 1959|1959 മേയ് മാസത്തിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ]], പീപ്പ്ൾസ് ആക്ഷൻ പാർട്ടി വൻഭൂരിപക്ഷത്തോട്കൂടി വിജയിച്ചു. കോമൺ വെൽത്തിലെ ആഭ്യന്തരകാര്യങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള ആദ്യത്തെ രാജ്യമായി സിംഗപ്പൂർ. [[Lee Kuan Yew|ലീ കുവാൻ യു]] സിംഗപ്പൂരിന്റെ ആധ്യത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു.<ref name="yewnyt">{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE4DD123DF931A35751C1A966958260|title=Headliners; Retiring, Semi|date=2 December 1990|newspaper=[[The New York Times]]|accessdate=27 December 2008}}</ref> വിദേശകാര്യം, സൈന്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകൾ ഇപ്പോഴും ബ്രിട്ടന്റെ കീഴിൽ തന്നെ ആയിരുന്നു എങ്കിലും സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു സ്വതന്ത്ര [[Nation-state|രാഷ്ട്രമായി]] പരിഗണിച്ചിരുന്നു. [[Governor of Singapore|സിംഗപ്പൂർ ഗവർണർ]] ആയിരുന്ന സർ [[William Allmond Codrington Goode|വില്യം ആൽമോണ്ട് കോഡിംഗ്ടൺ ഗുഡ്]] രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രാഷ്ട്രത്തലവനായി( [[Yang di-Pertuan Negara]] ) അധികാരമേറ്റു എങ്കിലും പിന്നീട് ഈ പദവി [[Yusof bin Ishak|യൂസഫ് ബിൻ ഇഷക്]]<nowiki/>ന് ലഭിച്ചു.<ref name="Law2">{{cite web|url=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |title=The Singapore Legal System |publisher=Singapore Academy of Law |accessdate=26 June 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html |archivedate=3 June 2011 }}</ref> === ലയനസമരം === ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള ശക്തമായ ബന്ധം കാരണം സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭാവി മലയയിലാണെന്ന് PAP നേതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചു. സിംഗപ്പൂരിൽ നിലനിൽക്കുന്ന തൊഴിലില്ലായ്മ ദുരിതങ്ങൾ ലഘൂകരിച്ച് ഒരു പൊതു വിപണി സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലൂടെ മലയയുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കുന്നത് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കരുതി. എന്നിരുന്നാലും, PAP യുടെ ഒരു വലിയ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനുകൂല വിഭാഗം, സ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് ഭയപ്പെട്ട് ലയനത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു, അതിനാൽ PAP-യിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ബാരിസൻ സോസിയാലിസ് രൂപീകരിച്ചു. മലയയിലെ ഭരണകക്ഷിയായ യുണൈറ്റഡ് മലെയ്‌സ് നാഷണൽ ഓർഗനൈസേഷൻ (UMNO) കടുത്ത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധമായിരുന്നു, കൂടാതെ PAP യുടെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഇതര വിഭാഗങ്ങളെ UMNO പിന്തുണയ്ക്കുമെന്ന് സംശയിച്ചിരുന്നു. PAP ഗവൺമെന്റിനോടുള്ള അവിശ്വാസവും സിംഗപ്പൂരിലെ വലിയ വംശീയ ചൈനീസ് ജനസംഖ്യ മലയയിലെ വംശീയ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ മാറ്റുമെന്ന ആശങ്കയും കാരണം ലയനം എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ച് ആദ്യം സംശയം തോന്നിയ UMNO, ഒരു സംയുക്ത കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണം വന്നാലോ എന്ന ഭയം നിമിത്തം, പിന്നീട് ലയന ആശയത്തെ പിന്തുണച്ചു. 1961 മെയ് 27-ന്, മലയയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി തുങ്കു അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ മലേഷ്യ എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ ഫെഡറേഷനായി അപരതീക്ഷിതമായി നിർദ്ദേശം നൽകി, അത് ഈ മേഖലയിലെ നിലവിലുള്ളതും പഴയതുമായ ബ്രിട്ടീഷ് അധീന പ്രദേശങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ ആയിരുന്നു. ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് മലയ, സിംഗപ്പൂർ, ബ്രൂണെ, നോർത്ത് ബോർണിയോ, സരവാക്ക് ആയിരുന്നു അത്. ബോർണിയൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ അധിക മലായ് ജനസംഖ്യ സിംഗപ്പൂരിലെ ചൈനീസ് ജനസംഖ്യയെ സന്തുലിതമാക്കുമെന്ന് UMNO നേതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചു. ലയനം സിംഗപ്പൂരിനെ കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ സങ്കേതമാക്കുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഒരു ലയനത്തിനുള്ള ഒരു കൽപ്പന ലഭിക്കുന്നതിന്, ലയനത്തെക്കുറിച്ച് PAP ഒരു റഫറണ്ടം നടത്തി. ഈ റഫറണ്ടത്തിൽ മലേഷ്യയുമായുള്ള ലയനത്തിനായി വ്യത്യസ്ത നിബന്ധനകൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, മാത്രമല്ല ലയനം പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കാനുള്ള ഓപ്ഷനും ഇല്ലായിരുന്നു. 1963 സെപ്തംബർ 16-ന്, സിംഗപ്പൂർ മലയ, നോർത്ത് ബോർണിയോ, സരവാക്ക് എന്നിവയുമായി ചേർന്ന് മലേഷ്യ ഉടമ്പടിയുടെ നിബന്ധനകൾക്ക് കീഴിൽ പുതിയ ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് മലേഷ്യ രൂപീകരിച്ചു. ഈ ഉടമ്പടി പ്രകാരം, മലേഷ്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് സിംഗപ്പൂരിന് താരതമ്യേന ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള സ്വയംഭരണാവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു. ബോർണിയോയുടെ മേലുള്ള സ്വന്തം അവകാശവാദങ്ങൾ കാരണം ഇന്തോനേഷ്യ മലേഷ്യയുടെ രൂപീകരണത്തെ എതിർക്കുകയും മലേഷ്യയുടെ രൂപീകരണത്തിന് മറുപടിയായി കോൺഫ്രോണ്ടാസി (ഇന്തോനേഷ്യൻ ഭാഷയിൽ ഏറ്റുമുട്ടൽ) ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 1965 മാർച്ച് 10 ന്, മക്‌ഡൊണാൾഡ് ഹൗസിന്റെ മെസനൈൻ തറയിൽ ഇന്തോനേഷ്യൻ അട്ടിമറിക്കാർ സ്ഥാപിച്ച ബോംബ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു, മൂന്ന് പേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും 33 പേർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റുമുട്ടലിനിടെ നടന്ന 42 ബോംബ് സ്ഫോടന സംഭവങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മാരകമായ സംഭവമാണിത്. ഇന്തോനേഷ്യൻ മറൈൻ കോർപ്സിലെ രണ്ട് അംഗങ്ങളായ ഉസ്മാൻ ബിൻ ഹാജി മുഹമ്മദ് അലിയും ഹാരുൺ ബിൻ സെയ്ദും ഈ കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഒടുവിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടുകയും വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. സ്‌ഫോടനത്തിൽ മക്‌ഡൊണാൾഡ് ഹൗസിന് 250,000 യുഎസ് ഡോളർ (2020ൽ 2,053,062 യുഎസ് ഡോളറിന് തുല്യം) നാശനഷ്ടമുണ്ടായി. ലയനത്തിനു ശേഷവും സിംഗപ്പൂർ സർക്കാരും മലേഷ്യൻ കേന്ദ്ര സർക്കാരും രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ പല വിഷയങ്ങളിലും അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിലായിരുന്നു. ഒരു പൊതു വിപണി സ്ഥാപിക്കാനുള്ള കരാർ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, മലേഷ്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി വ്യാപാരം നടത്തുമ്പോൾ സിംഗപ്പൂർ നിയന്ത്രണങ്ങൾ തുടർന്നു. പ്രതികാരമെന്ന നിലയിൽ, രണ്ട് കിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിന് സമ്മതിച്ച വായ്പയുടെ മുഴുവൻ വ്യാപ്തിയും സിംഗപ്പൂർ സബയിലേക്കും സരവാക്കിലേക്കും നൽകിയില്ല. താമസിയാതെ ചർച്ചകൾ തകർന്നു, അധിക്ഷേപകരമായ പ്രസംഗങ്ങളും എഴുത്തും ഇരുവശത്തും നിറഞ്ഞു. ഇത് സിംഗപ്പൂരിൽ വർഗീയ കലഹത്തിലേക്ക് നയിച്ചു, 1964-ലെ വംശീയ കലാപത്തിൽ കലാശിച്ചു. 1965 ആഗസ്റ്റ് 7-ന്, മലേഷ്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി തുങ്കു അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ, കൂടുതൽ രക്തച്ചൊരിച്ചിൽ ഒഴിവാക്കാൻ മറ്റൊരു വഴിയും കാണാതെ, സിംഗപ്പൂരിനെ മലേഷ്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ വോട്ട് ചെയ്യണമെന്ന് മലേഷ്യൻ പാർലമെന്റിനെ ഉപദേശിച്ചു. 1965 ആഗസ്ത് 9-ന്, മലേഷ്യൻ പാർലമെന്റ് 126-നെതിരെ 0 എന്ന വോട്ടിന്, ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ബിൽ നീക്കി, സിംഗപ്പൂരിനെ മലേഷ്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, സിംഗപ്പൂരിനെ പുതിയ സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി വിട്ടു. === സിംഗപ്പൂരും മലേഷ്യയും === === സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക് === == ഭൂമിശാസ്ത്രം == {{Main article|Geography of Singapore}} [[പ്രമാണം:CIA_World_Factbook_map_of_Singapore_(English).png|പകരം=Map showing Singapore island and the territories belonging to Singapore and its neighbours|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭൂപടം]] പ്രധാന ദ്വീപായ [[Pulau Ujong|പുലാവു ഉജോങ്]] ഉൾപ്പെടെ, [[List of islands of Singapore|63 ദ്വീപുകൾ]] ചേരുന്നതാണ് സിംഗപ്പൂർ രാജ്യം.<ref>{{cite book|title=Toponymics: A Study of Singapore's Street Names|last1=Savage|first1=Victor R.|last2=Yeoh|first2=Brenda S.A.|publisher=Eastern Universities Press|year=2004|isbn=978-981-210-364-2|location=Singapore}}</ref> പ്രധാന ദ്വീപിനെ മലേഷ്യയുടെ ജൊഹോറുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് 2 മനുഷ്യനിർമ്മിത [[പാലം|പാലങ്ങളുണ്ട്]]: വടക്കുഭാഗത്ത് [[Johor–Singapore Causeway|ജൊഹോർ–സിംഗപ്പൂർ കടൽപ്പാലവും]] പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത് [[Malaysia–Singapore Second Link|തുവാസ് സെക്കൻഡ് ലിങ്കും]]. [[Jurong Island|ജുറോങ്ക്]], [[Pulau Tekong|പുലാവു തെക്കോങ്]], [[Pulau Ubin|പുലാവു ഉബിൻ]] [[Sentosa|സെന്റോസ]] എന്നിവയാണ് സിംഗപ്പൂരിലെ ചില പ്രധാന ദ്വീപുകൾ. {{convert|163.63|m|ft|0|abbr=on}} ഉയരത്തിലുള്ള [[Bukit Timah Hill|ബുകിറ്റ് തിമാ കുന്നാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലം.<ref>{{cite web|url=http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|title=Bukit Timah Hill|accessdate=11 January 2015|publisher=National Heritage Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409193851/http://www.nhb.gov.sg/NHBPortal/faces/oracle/webcenter/portalapp/pagehierarchy/Page856.jspx?detContId=NHBSVRAPP61620001517|archive-date=9 April 2015|url-status=dead}}</ref> [[Land reclamation|ഭൂമി വീണ്ടെടുക്കൽ]] പദ്ധതികൽ മുഖാന്തരംസിംഗപ്പൂരിന്റെ കരവിസ്തൃതി 1960-ൽ {{convert|581.5|km2|sqmi|abbr=on}} എന്നതിൽ നിന്നും 2015-ൽ {{convert|719.1|km2|sqmi|abbr=on}} ആയി ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഏകദേശം 23% (130&nbsp;km²) വരും.<ref name="singstat2015pop&land" /><ref>{{cite news|url=https://www.economist.com/news/asia/21645221-asias-mania-reclaiming-land-sea-spawns-mounting-problems-such-quantities-sand|title=Such quantities of sand|date=28 February 2015|work=The Economist|location=London}}</ref> 2030ആവുമ്പോഴേക്കും മറ്റൊരു {{convert|100|km2|sqmi|-1|abbr=on}} കരഭൂമികൂടെ വീണ്ടെടുക്കാം എന്ന് ഭരണാധികാരികൾ ലക്ഷ്യം വെയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://app.nea.gov.sg/counter/nea_soecover.asp|title=Towards Environmental Sustainability, State of the Environment 2005 Report|accessdate=22 April 2010|publisher=Ministry of the Environment and Water Resources|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623124946/http://www.nea.gov.sg/cms/ccird/soe/soe_cover.pdf|archivedate=23 June 2011}}</ref> [[ജുറോങ് ദ്വീപ്|ജുറോങ് ദ്വീപിൽ]] ചെയ്തതുപോലെ അടുത്തടുത്തുള്ള ചെറുദ്വീപുകളെ ഭൂമി വീണ്ടെടുക്കൽ വഴി ബന്ധിപ്പിച്ച് കൂടുതൽ വിസ്തൃതിയുള്ള ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പദ്ധതികളും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്.<ref name="earthshots.usgs.gov">{{cite web|url=http://earthshots.usgs.gov/earthshots/node/11#ad-image-20|title=Earthshots: Satellite Images of Environmental Change: Singapore|accessdate=14 April 2015|publisher=Earthshots}}</ref> === പ്രകൃതി === {{main article|സിംഗപ്പൂരിലെ വന്യജീവിസമ്പത്ത്}} സിംഗപ്പൂരിലെ നഗരവൽകരണം മുഖേന അതിനെ സ്വാഭാവികമായ വനവിസ്തൃതിയിൽ 95% ഇടിവ് സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="nature-extinctions">{{cite journal|url=http://www.nature.com/nature/journal/v424/n6947/full/nature01795.html|title=Catastrophic extinctions follow deforestation in Singapore|last=Brook|first=Barry W.|author2=Navjot S. Sodhi|date=24 July 2003|journal=Nature|issue=6947|doi=10.1038/nature01795|volume=424|pages=420–426|issn=0028-0836|pmid=12879068|author3=Peter K. L. Ng}}</ref> ഇന്ന് സിംഗപ്പൂരിൽ നൈസർഗ്ഗികമായി കാണുന്ന [[Fauna of Singapore|ജന്തുജാലങ്ങളും]] [[Flora of Singapore|സസ്യജാലങ്ങളും]] പ്രധാനമായും സംരക്ഷിത മേഖലകളായ [[Bukit Timah Nature Reserve|ബുകിറ്റ് തിമാഹ് നേച്ചർ റിസർവ്]], [[Sungei Buloh Wetland Reserve|സുൻഗേയി ബുലോഹ് വെറ്റ്ലാൻഡ് റിസർവ്]] തുടങ്ങിയവയിലാണ് കാണുന്നത്. സിംഗപ്പൂരിന്റെ കരവിസ്തൃതിയുടെ കേവലം 0.25% മാത്രമാണ് ഇത്.<ref name="nature-extinctions" /> വനവിസ്തൃതിയിൽ വരുന്ന കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി, 1967-ൽ സർക്കാർ സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു "ഉദ്യാന നഗരം" ആക്കി മാറ്റുകയെന്ന വീക്ഷണം കൊണ്ടുവന്നു.<ref>{{cite web|url=http://eresources.nlb.gov.sg/history/events/a7fac49f-9c96-4030-8709-ce160c58d15c|title="Garden City" vision is introduced|accessdate=16 November 2016|publisher=History SG}}</ref> നഗരവൽകരണത്തിന്റെ ദോഷഫലങ്ങളെ ലഘൂകരിക്കുക, ജനജീവിതം മെച്ചപ്പെടുത്തുക തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ.<ref>{{cite web|url=https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|title=Singapore, A City in a Garden|publisher=National Parks Board|archive-url=https://web.archive.org/web/20140324093917/https://www.nparks.gov.sg/cms/docs/AnnexB.pdf|archive-date=2014-03-24|url-status=dead}}</ref> ഇതിനു ശേഷം, ഏകദേശം 10% കരഭൂമി ഉദ്യാനങ്ങൾക്കും [[Nature reserve|സംരക്ഷിത ഭൂപ്രകൃതികൾക്കുമായി]] മാറ്റിവെക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|title=Speech by MOS Desmond Lee at the Asia for Animals Conference Gala Dinner|accessdate=17 January 2014|publisher=National Development Ministry|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710090137/http://app.mnd.gov.sg/Newsroom/NewsPage.aspx?ID=5064&category=Speech&year=2014&RA1=&RA2=&RA3=|archive-date=10 July 2014|url-status=dead}}</ref> ഇന്ന് [[Singapore Green Plan 2012|അവശേഷിക്കുന്ന വന്യജീവി സമ്പത്ത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായുള്ള പദ്ധതികളും]] ഗവണ്മെന്റ് വിഭാവനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|title=National Initiatives|accessdate=26 September 2009|publisher=National Biodiversity Reference Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20071005194408/http://www.nbrcnparks.org/initiatives_nation.asp|archive-date=5 October 2007|url-status=dead}}</ref> ഉദ്യാനങ്ങൾക്ക് പേരുകേട്ട നഗരമാണ് സിംഗപ്പൂർ. 150 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള [[Singapore Botanic Gardens|സിംഗപ്പൂർ സസ്യോദ്യാനം]], രാജ്യത്തുനിന്നും യുനെസ്കോയുടെ [[World Heritage Site|ലോകപൈതൃക പട്ടികയിൽ]] ഇടം പിടിച്ച ആദ്യത്തെ കേന്ദ്രമാണ്.<ref>{{Cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|title=Singapore Botanic Gardens declared UNESCO World Heritage Site|last=|first=|date=4 July 2015|work=Channel NewsAsia|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115213851/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-botanic-gardens-declared-unesco-world-heritage-site-8224416|archive-date=2017-11-15|url-status=dead|access-date=15 November 2017}}</ref> [[Gardens by the Bay|ഗാർഡൻസ് ബൈ ദ ബേ]] എന്ന ജൈവോദ്യാനം സിംഗപ്പൂരിലെ മറ്റൊരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് . === കാലാവസ്ഥ === [[Tropical rainforest climate|ഭൂമധ്യരേഖാ മഴക്കാടുകളിലെ കാലാവസ്ഥ]] ([[Köppen climate classification|Köppen]]: ''Af'') തന്നെയാണ് സിംഗപ്പൂരിലും അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ കാര്യമായ ഋതു വത്യാസങ്ങൾ ഒന്നും അനുഭവപ്പെടാറില്ല. സമാനമായ അന്തരീക്ഷോഷ്മാവും മർദ്ദവും, ഉയർന്ന ആർദ്രത, സമൃദ്ധമായ വർഷപാതം എന്നിവ സിംഗപ്പൂരിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി അനുഭവപ്പെടുന്ന അന്തരീക്ഷോഷ്മാവ് {{convert|22|to|35|°C|°F}} വരെയാണ്. വർഷം മുഴുവനും അന്തരീക്ഷോഷ്മാവിൽ കാര്യമായ വ്യതിയാനം ഇല്ലെങ്കിലും, നവംബർ മുതൽ ജനുവരി വരെയുള്ള മാസങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിലെ [[Monsoon|മഴക്കാലമാണ്]].<ref>{{cite web|url=http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|title=Singapore National Environment Agency Weather Statistics|accessdate=24 November 2016|archive-date=2016-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031025300/http://www.nea.gov.sg/weather-climate/climate/weather-statistics|url-status=dead}}</ref> ജൂലൈ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള മാസങ്ങളിൽ സിംഹപ്പൂരിൽ പലപ്പോഴും [[Southeast Asian haze|ഹേസ്]] അനുഭവപ്പെടാറുണ്ട്. അയൽരാജ്യമായ ഇന്തോനേഷ്യൽ, പ്രത്യേഗിച്ച് [[സുമാത്ര|സുമാത്രയിൽ]] ഉണ്ടാകുന്ന [[കാട്ടുതീ]]<nowiki/>യാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=12078|title=Singapore enveloped by Sumatran smog|last=Bond|first=Sam|date=2 October 2006|work=Edie newsroom|accessdate=2 June 2011}}</ref> [[Daylight saving time|ഡേ ലൈറ്റ് സേവിങ് സമയക്രമം]] (DST) സിംഗപ്പൂരിൽ പ്രയോഗത്തിലില്ലെങ്കിലും, ഇവിടത്തെ സമയം GMT+8 സമയ മേഖലയിൽ പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.math.nus.edu.sg/aslaksen/teaching/timezone.html|title=Why is Singapore in the 'Wrong' Time Zone?|accessdate=2 June 2011|date=22 September 2010|publisher=National University of Singapore|author=Mok Ly Yng}}</ref> {{Singapore weatherbox}} == ഭരണവും രാഷ്ട്രതന്ത്രവും == {{Main article|സിംഗപ്പൂർ സർക്കാർ|സിംഗപ്പൂരിലെ രാഷ്ട്രീയം|സിംഗപ്പൂരിലെ മനുഷ്യാവകാശം|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭരണതല വിഭജനങ്ങൾ}} [[Westminster system|വെസ്റ്റ് മിനിസ്റ്റർ രീതിയിലുള്ള]] ഭരണക്രമം നിലനിൽക്കുന്ന പാർലമെന്ററി റിപബ്ലിക് രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ. സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Constitution of Singapore|ഭരണഘടന]] രാജ്യത്ത് ഒരു [[Representative democracy in Singapore|പ്രാതിനിധ്യ ജനാതിപത്യം]] സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="autogenerated4">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|title=World Factbook – Singapore|accessdate=12 June 2011|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215164544/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html|url-status=dead}}</ref> ഭരണനിർവ്വഹണ അധികാരം പ്രധാനമന്ത്രി നേതൃത്വം നൽകുന്ന [[Cabinet of Singapore|മന്ത്രിസഭയ്ക്കാണ്]]. എങ്കിലും ഭരണഘടന പ്രസിഡന്റിനും ചില അധികാരങ്ങൾ കൽപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Law">{{cite web|url=http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|title=The Singapore Legal System|accessdate=26 June 2011|publisher=Singapore Academy of Law|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603225639/http://www.singaporelaw.sg/content/LegalSyst1.html|archivedate=3 June 2011|url-status=dead}}</ref> വീറ്റോ അധികാരം, ജഡ്ജിമാരുടെ നിയമനം തുടങ്ങിയ ചില കാര്യങ്ങളുടെ ചുമതല പ്രസിഡന്റിനാണെങ്കിലും, ഇന്ത്യയിലെ പോലെതന്നെ പ്രസിഡന്റ് പദവി പൊതുവെ ഒരു നാമമാത്ര പദവിയാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|title=The President|accessdate=26 June 2011|date=19 December 2010|publisher=Singapore Government|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611130556/http://www.istana.gov.sg/content/istana/thepresident.html|archivedate=11 June 2011}}</ref><gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Parliament House Singapore.jpg|[[Parliament House, Singapore|സിംഗപ്പൂർ പാർലമെന്റ് മന്ദിരം]] പ്രമാണം:SupremeCourtBuilding-Singapore-20070210.jpg|സിംഗപ്പൂരിന്റെ പുതിയ [[Supreme Court of Singapore|സുപ്രീം കോടതി മന്ദിരം]] പ്രമാണം:Istana (Singapore).jpg|പ്രസിഡന്റിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായ [[The Istana|ഇസ്താന]] </gallery> === വിദേശ നയതന്ത്രം === {{Main article|Foreign relations of Singapore}} [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യയിലേയും]] സമീപമേഖലയിലേയും സുരക്ഷ പരിപാലനം ലക്ഷ്യം വെച്ചുള്ളതാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റെ വിദേശനയം. മേഖലയിലെ രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ സ്ഥിരതയെ അത് അടിസ്ഥാനമാക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref name="DFAT">{{cite web|url=http://dfat.gov.au/geo/singapore/pages/singapore-country-brief.aspx|title=Singapore country brief|accessdate=15 November 2016|publisher=Department of Foreign Affairs and Trade}}</ref> 180 ലധികം പരമാധികാര രാഷ്ട്രങ്ങളുമായി സിംഗപ്പൂർ നയതന്ത്ര ബന്ധം പുലർത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|title=Singapore Missions Overseas|accessdate=27 January 2014|publisher=Ministry of Foreign Affairs|archive-date=2018-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315105110/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/missions/singapore_mission/mission_locator.html|url-status=dead}}</ref> [[ആസിയാൻ|ആസിയാന്റെ(ASEAN)]] സ്ഥപകരാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് എന്ന നിലയ്ക്ക്,<ref>{{cite web|url=http://www.asean.org/64.htm|title=Overview|accessdate=18 February 2011|year=2009|publisher=ASEAN|archive-url=https://web.archive.org/web/20080109233326/http://www.asean.org/64.htm|archive-date=9 January 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[ASEAN Free Trade Area|ആസിയാൻ സ്വതന്ത്ര വാണിജ്യ മേഖലയേയും]] (AFTA) ആസിയാൻ നിക്ഷേപ മേഖലയേയും സിംഗപ്പൂർ ശക്തമായി പിന്താങ്ങുന്നു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ സാമ്പത്തികരംഗം മൊത്തത്തിൽ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ മേഖലയുമായി വളരെയധികം ഇഴചേർന്നുകിടക്കുന്നതിനാലാണിത്. മുൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[Goh Chok Tong|ഗോ ചോക് തോങ്]], നിലവിലെ [[ASEAN Free Trade Area|ആസിയാൻ സ്വതന്ത്ര വാണിജ്യ മേഖലക്ക്]] ഒരു ചുവട് മുന്നിലായി ഒരു [[Association of Southeast Asian Nations#Economic community|ആസിയാൻ സാമ്പത്തിക സമൂഹം]] എന്ന ആശയവും മുന്നോട്ട് വെച്ചിരുന്നു. ഇത് സിംഗപ്പൂരിനെ [[Common market|കമ്പോളവുമായി]] കൂടുതൽ അടുക്കുന്നതിൻ ഇടയാക്കുന്നതാണ്. മറ്റ് മേഖലാ സംഘടനകളായ [[Asia–Europe Meeting|ഏഷ്യ–യൂറോപ്പ് മീറ്റിംഗ്]], [[Forum for East Asia-Latin American Cooperation|ഫോറം ഫോർ ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യ-ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ കോർപ്പറേഷൻ]], [[Indian Ocean Rim Association|ഇന്ത്യൻ ഓഷ്യൻ റിം അസോസിയേഷൻ]], [[East Asia Summit|ഈസ്റ്റ് ഏഷ്യ സമ്മിറ്റ്]] എന്നിവയിലും സിംഗപ്പൂർ അംഗമാണ്.<ref name="DFAT" /> [[ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം|ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലെയും]], [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്ഇലെയും]] ഒരു അംഗംകൂടിയാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref>{{cite web|url=http://www.nam.gov.za/background/members.htm|title=NAM Member States|accessdate=18 February 2011|date=23 January 2002|publisher=The Non-Aligned Movement|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101209233514/http://www.nam.gov.za/background/members.htm|archivedate=9 December 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/Internal/142227/members/|title=Member States|accessdate=18 February 2011|publisher=Commonwealth Secretariat}}</ref> [[ജി - 20|ജി20-]]<nowiki/>ലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക അംഗം അല്ലെങ്കിൽകൂടിയും, 2010 മുതൽക്കുള്ള ഒട്ടുമിക്ക വർഷങ്ങളിലും ജി20 നടപടിക്രമങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കനുള്ള ക്ഷണം സിംഗപ്പൂരിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|title=G20|publisher=Ministry of Foreign Affairs|access-date=2018-03-15|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917121540/https://www.mfa.gov.sg/content/mfa/international_organisation_initiatives/g20.html|url-status=dead}}</ref> പൊതുവെ, മറ്റ് ആസിയാൻ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഉഭയകക്ഷി ബന്ധം സുദൃഢമാണെങ്കിലും, ചിലകാര്യങ്ങളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉടലെടുക്കാറുണ്ട്.<ref name="govt.nz">{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|title=Australia&nbsp;– New Zealand Free Trade Agreement (AANZFTA)|accessdate=18 February 2011|date=4 December 2008|publisher=New Zealand Government|archive-url=https://web.archive.org/web/20090802111923/http://www.asean.fta.govt.nz/singapore-foreign-relations|archive-date=2 August 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയും]] [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയും]] തമ്മിലുള്ള സിംഗപ്പൂരിന്റെ ബന്ധവും ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആയാസകരമാകാറുണ്ട്.<ref name="Rocky">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/174284.stm|title=Malaysia and Singapore: A rocky relationship|last=Gifford|first=Rob|date=18 September 1998|work=BBC News}}</ref> സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് [[Fresh water|ശുദ്ധ ജലം]] എത്തിക്കുന്ന വിഷയത്തിൽ മലേഷ്യയുമായി തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.<ref name="Disputes">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|title=World Factbook&nbsp;– Field Listing: International disputes|accessdate=18 February 2011|publisher=Central Intelligence Agency (USA)|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514215411/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2070.html|url-status=dead}}</ref> അതുപോലെ സിംഗപ്പൂർ ആയുധ സേന മലേഷ്യൻ വ്യോമാതിർത്തിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ചും തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name="Rocky" /> മലേഷ്യയും ഇന്തോനേഷ്യയുമായി അതിർത്തി തർക്കങ്ങളുമുണ്ട്, സിംഗപ്പൂരിന്റെ കടൽനികത്തൽ പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വാഗ്വാദങ്ങൾ നടക്കുന്നതിനാൽ ഇരു രാജ്യങ്ങളും സിംഗപ്പൂരിലേക്ക് മണൽ കയറ്റി അയക്കുന്നതിന് നിരോധനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece|title=Singapore accused of land grab as islands disappear by boatload|last=Lloyd Parry|first=Richard|date=17 March 2007|work=The Times|location=London|access-date=2018-03-15|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510021433/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article1527751.ece|url-status=dead}}{{subscription required}}</ref> മുൻ കാലങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന [[Pedra Branca dispute|പെഡ്ര ബ്രാങ്ക തർക്കം]], [[International Court of Justice|അന്തർദേശീയ നീതിന്യായ കോടതി]] മുഖാന്തരം ഒത്തുതീർപ്പാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7416473.stm|title=Court awards islet to Singapore|accessdate=6 September 2017|date=23 May 2008|publisher=BBC News}}</ref> [[Strait of Malacca|മലാക്ക കടലിടുക്കിലെ]] കടൽകൊള്ള മൂന്നുരാജ്യങ്ങളേയും വല്യ്ക്കുന്ന വിഷയമാണ്.<ref name="Disputes" /> [[Brunei|ബ്രൂണൈയുമായി]] സിംഗപ്പൂർ വളരെ അടുത്ത സാമ്പത്തികബന്ധം പുലർത്തുന്നു. ഈ രണ്ടുരാജ്യങ്ങളുടേയും കറൻസികൾ വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും അവയുടെ മൂല്യം ഒന്നുതന്നെയാണ്. ഇരുരാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നാണയ വിനിമയ കരാർ പ്രകാരം [[Brunei dollar|ബ്രൂണൈ ഡോളറും]], [[Singapore dollar|സിംഗപ്പൂർ ഡോളറും]] ഇരു രാജ്യങ്ങളിലും നിയമപരമായി വിനിമയം ചെയ്യാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.mas.gov.sg/currency/currency-interchangeability-agreement-with-brunei.aspx|title=Currency Interchangeability Agreement - Brunei Notes and Coins|publisher=|author=Reading Room}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade|title=Brunei Foreign and Trade Relations: ASEAN|accessdate=18 February 2011|date=14 January 2009|publisher=New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908043151/http://asean.fta.govt.nz/brunei-foreign-and-trade/|archive-date=8 September 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ഇന്ത്യയുമായി പൊതുവെ സിംഗപ്പൂർ നല്ല ബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുമായി വളരെകാലങ്ങളായുള്ള സാംസ്കാരിക ബന്ധം സിംഗപ്പൂരിനുണ്ട്. 300,000 ലധികം ഇന്ത്യൻ വംശജർ സിംഗപ്പൂരിൽ അധിവസിക്കുന്നു.<ref name="SO2">{{cite web|url=http://www.ipcs.org/IPCS-Special-Report-41.pdf|title=IPCS Special Report – India-Singapore Relations|accessdate=2008-06-18|publisher=Institute of Peace and Conflict Studies|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070606205724/http://www.ipcs.org/IPCS-Special-Report-41.pdf|archivedate=2007-06-06}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ വിദേശകാര്യമന്ത്രി [[George Yeo|ജോർജ്ജ് യിയോയുടെ]] കാലത്ത് [[Nalanda University|നളന്ദ സർവ്വകലാശാല]] സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ സിംഗപ്പൂർ വളരെയധികം താത്പര്യം എടുത്തിരുന്നു. [[Look East policy (India)|ഇന്ത്യയുടെ "കിഴക്കോട്ട് നോക്കുക" നയത്തെ]] അനുകൂലിച്ചുകൊണ്ടുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിദേശനിക്ഷേപകരിൽ 8ആം സ്ഥാനമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്. ആസിയാൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാമതും.<ref name="SO3" /><ref name="J">{{cite web|url=http://www.ficci.com/international/countries/singapore/singapore-commercialrelations.htm|title=India-Singapore Economic and Commercial Relations|accessdate=2008-06-18|publisher=[[Federation of Indian Chambers of Commerce and Industry]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070219015332/http://www.ficci.com/international/countries/singapore/singapore-commercialrelations.htm|archivedate=2007-02-19}}</ref> 2005–06 കാലയളവിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ 9ആമത്തെ വാണിജ്യപങ്കാളിയായിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ.<ref name="SO3" /> 2006-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് സിംഗപ്പൂരിന് ഇന്ത്യയിലുള്ള മൊത്തം നിക്ഷേപത്തിനെ മൂല്യം ഏകദേശം US$3 ബില്യൺ വരും. 2015ഇൽ ഇത് US$10 ബില്യണായി ഉയരുമെന്ന് കണക്കാക്കിയിരുന്നു.<ref name="SO3" /><ref name="O">{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GG02Df03.html|title=India, Singapore ink pact|accessdate=2008-06-18|date=2005-07-02|publisher=[[Asia Times]]|archive-date=2012-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20120923021613/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/GG02Df03.html|url-status=dead}}</ref><ref name="GV">{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/06/30/stories/2005063002400700.htm|title=India, Singapore trade to touch $50 bn by 2010|accessdate=2008-06-18|date=2005-06-30|work=[[The Hindu Business Line]]|location=India}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന കയറ്റുമതി ഉല്പന്നങ്ങൾ പെട്രോളിയം, രത്നകല്ലുകൾ, ആഭരണങ്ങൾ, യന്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയും, ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാന ഇറക്കുമതി ഇലക്ട്രോണിക് ഉത്പന്നങ്ങൾ, ഓർഗാനിക് കെമിക്കലുകൾ, ലോഹങ്ങൾ എന്നിവയാണ്. സിംഗപ്പൂരിൽനിന്നും ഇന്ത്യയിലേക്ക് കയറ്റി അയക്കുന്ന ചരക്കുകളിൽ പകുതിയിലധികവും, ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുതന്നെ ഇറക്കുമതി ചെയ്തതിനു ശേഷം "വീണ്ടും-കയറ്റുമതി" ചെയ്യുന്ന വസ്തുക്കളാണ്.<ref name="SO3"><ref name="J" /> </ref> === സൈന്യം === {{Main article|സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം}} [[പ്രമാണം:Boeing_F-15SG_Strike_Eagle,_Singapore_-_Air_Force_JP7096555.jpg|ലഘുചിത്രം|[[Singapore Air Force|സിംഗപ്പൂർ വ്യോമസേനയുടെ]][[F-15SG|എഫ്-15എസ് ജി]] പോർവിമാനം. വ്യോമയാന സമ്പന്ധമായ പരിമിതികൾ ഉള്ളതിനാൽ [[Australia|ആസ്ട്രേലിയ]], [[France|ഫ്രാൻസ്]], [[United States|യു എസ്]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി സഹകരിച്ച് സൈനികർ വ്യോമപരിശീലനം നേടുന്നു.]] ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ തന്നെ സാങ്കേതികമായി മുന്നിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രതിരോധസൈന്യമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റേത്.<ref name="janes-20100118">{{cite news|url=http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|title=Buying an advantage|last=Moss|first=Trefor|date=18 January 2010|work=Jane's Defence Review|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123194946/http://www.janes.com/news/defence/jdw/jdw100118_2_n.shtml|archive-date=23 January 2010|url-status=dead}}</ref> [[Singapore Army|സിംഗപ്പൂർ കരസേന]], [[Republic of Singapore Navy|സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിൿ നാവിക സേന]], [[Republic of Singapore Air Force|സിംഗപ്പൂർ റിപ്പബ്ലിക് വ്യോമസേന]] എന്നിവ ചേരുന്നതാണ് സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം. രാജ്യത്തിന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിതന്നതിൽ ഒരു പ്രധാന പങ്കാളിയായി സൈന്യത്തെ കാണുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|title=SAF remains final guarantor of Singapore's independence|date=1 July 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=19 February 2011|archive-date=2011-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516092109/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/285586/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref name="MindefApr2005">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071024173928/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/2005/apr/21apr05_nr2.html|url-status=dead|archive-date=24 October 2007|title=Lunch Talk on "Defending Singapore: Strategies for a Small State" by Minister for Defence Teo Chee Hean|publisher=Ministry of Defence|date=21 April 2005|accessdate=19 February 2011}}</ref> രാജ്യത്തിന്റെ ജിഡിപിയുടെ 4.9% ഭാഗവും, ഗവണ്മെന്റ് പ്രതിരോധാവശ്യങ്ങൾക്കായി ചെലവാക്കുന്നു.<ref name="janes-20100118" /> കൂടാതെ ഗവണ്മെന്റ് ചിലവഴിക്കുന്ന തുകയിൽ നാലിൽ ഒരു ഡോളർ പ്രതിരോധമേഖലയിലേക്കാണ പോകുന്നത് എന്ന് കണക്കുകൾ പറയുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.asiaone.com/News/AsiaOne+News/Singapore/Story/A1Story20080215-49929.html|title=S'pore to boost expenditure, raise defence spending|date=13 October 2011|work=AsiaOne|location=Singapore|accessdate=13 October 2011}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്ക് ശേഷം, സിംഗപ്പൂരിന് ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർമാരുടെ കീഴിലായി രണ്ട് [[Infantry|ഇൻഫാൻട്രി]] റെജിമെന്റുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തിന് ഫലപ്രധമായ സുരക്ഷ നൽകുന്നതിന് ഈ സൈന്യം തീരെ ചെറുതാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവ്, രാജ്യത്തെ സൈനികശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് മുൻ തൂക്കംനൽകി.<ref name="cs.uwec">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|accessdate=19 February 2011|last=Barzilai|first=Amnon|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''[[Haaretz]]'', July 2004)|archive-date=2017-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|url-status=dead}}</ref> 1971 ഒകടോബറോടുകൂടി ബ്രിട്ടൺ സിംഗപ്പൂരിൽ നിന്നും തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ തിരിച്ചുവിളിച്ചു. വളരെ കുറച്ച് വിദേശ സൈനികർ മാത്രമേ സിംഗപ്പൂരിൽ ശേഷം അവശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. 1976 മാർച്ചിൽ അവസാനത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് സിനികനും സിംഗപ്പൂരിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി. ഏറ്റവും അവസാനമായി സിംഗപ്പൂരിൽനിന്നും വിട്ടുപോയ സൈന്യം [[ന്യൂസീലൻഡ്|ന്യൂസിലാൻഡിന്റേതായിരുന്നു]]. 1989ലായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite web|url=http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|title=British withdrawal from Singapore|accessdate=24 August 2012|author2=Chan Fook Weng|date=31 December 2007|publisher=National Library Board|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621034333/http://infopedia.nl.sg/articles/SIP_1001_2009-02-10.html|archivedate=21 June 2012|url-status=dead|author1=Marsita Omar|df=dmy-all}}</ref> [[പ്രമാണം:US_Navy_100716-N-0995C-155_The_Singapore_navy_guided-missile_frigate_RSS_Steadfast_(FFG_70)_and_the_corvette_RSS_Vigilance_(90)_are_underway_during_Cooperation_Afloat_Readiness_and_Training_(CARAT)_Singapore_2010.jpg|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂർ നാവിക സേനയുടെ [[Formidable class frigate|ആർ എസ് എസ് ''സ്റ്റെഡ്ഫാസ്റ്റ്'']], [[Victory class corvette|ആർ എസ് എസ് ''വിജിലൻസ്'']] എന്നീ കപ്പലുകൾ [[Cooperation Afloat Readiness and Training|2010 ലെ ഒരു സൈനിക പരിശീലനത്തിൽ]].]] ആദ്യകാലത്ത് സിംഗപ്പൂരിന് [[Israel|ഇസ്രായേൽ]] വളരേയധികം സൈനിക പിന്തുണ നൽകിയിരുന്നു.<ref name="cs.uwec2">{{cite web|url=http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|first=Amnon|last=Barzilai|title=A Deep, Dark, Secret Love Affair|publisher=University of Wisconsin (originally published by ''[[Haaretz]]'', July 2004)|accessdate=19 February 2011|archive-date=2017-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170503151338/http://cs.uwec.edu/~tan/saf_israel.htm|url-status=dead}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ [[Islamic|മുസ്ലീം-ഭൂരിപക്ഷമുള്ള]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ മലേഷ്യ, ഇന്തോനേഷ്യ, ബ്രൂണൈ എന്നിവർ ഇസ്രായേലിനെ ഒരു രാജ്യമായി അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5262490.stm|title=Israel alarm at UN force members|date=18 August 2006|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|title=Diplomatic and Foreign Relations of Israel|accessdate=12 October 2011|publisher=About.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120115055734/http://geography.about.com/od/politicalgeography/a/israeldiplomacy.htm|archivedate=15 January 2012|url-status=dead|author=Rosenberg, Matt|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14324943.stm|title=Malaysian FA apologises to Benayoun over racist abuse|date=29 July 2011|publisher=BBC News|accessdate=12 October 2011}}</ref> സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം രാജ്യം ഭയന്നിരുന്ന ഒരു പ്രധാന പ്രശ്നം മലേഷ്യയുടെ അധിനിവേശമാണ്. സിംഗപ്പൂർ ആർമ്ഡ് ഫോർസ് (SAF) രൂപികരിക്കുന്നതിൽ [[Israel Defense Forces|ഇസ്രായേലി ഡിഫൻസ് ഫോർസ്]] (IDF) വളരെയധികം പങ്കുവഹിച്ചിരുന്നു. ഇസ്രായേലി സൈന്യത്തിന് കീഴിൽ സിംഗപ്പൂർ സൈനികർക്ക് പരിശീലനം ലഭിച്ചു. [[Conscription in Israel|ഇസ്രായേൽ മാതൃകയാണ്]] രാജ്യത്ത് പിന്തുടർന്നുവന്നത്.<ref name="cs.uwec2" /> ഇസ്രായേലുമായി ഇന്നും സിംഗപ്പൂർ മികച്ച ബന്ധം കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്നും ഇസ്രായേലിൽനിന്ന് വളരെയധികം ആയുധങ്ങളും സൈനിക വിദ്യയും വാങ്ങുന്ന ഒരു രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref>{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/singapore.html|title=Jewish Virtual History Tour: Singapore|accessdate=13 October 2011|date=n.d.|publisher=Jewish Virtual Library}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|title=THE ISRAELI ARSENAL DEPLOYED AGAINST GAZA DURING OPERATION CAST LEAD|publisher=[[Institute of Palestine Studies]]|page=186|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928203037/http://www.palestine-studies.org/files/pdf/jps/10341.pdf|archive-date=28 September 2011|url-status=dead|accessdate=10 July 2012}}</ref> വിവിധയിനം പ്രതിബന്ധങ്ങളെ തരണം ചെയ്യാനുള്ള ക്ഷമത എസ് എ എഫ് നേടിയിട്ടുണ്ട്. സൈന്യത്തിന് ആവശ്യമായ ഉപയോഗവസ്തുക്കൾ എത്തിച്ചുകൊടുക്കേണ്ട ചുമതല [[Defence Science and Technology Agency|ഡിഫൻസ് സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി ഏജൻസിക്കാണ്]].<ref name="Mindef18Feb2008">{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|title=Speech by Minister for Manpower and Second Minister for Defence Dr Ng Eng Hen|publisher=Ministry of Defence|date=18 February 2008|accessdate=19 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161230171135/https://www.mindef.gov.sg/imindef/resources/speeches/2008/18feb08_speech2.html|archivedate=30 December 2016|df=dmy-all}}</ref> 18 വയസ്സിനു മുകളിലുള്ള സിംഗപ്പൂരിലെ എല്ലാ പൗരന്മാരും [[നിർബന്ധിത സൈനിക സേവനം]] ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ഇതിൽനിന്നും ക്രിമിനൽ പശ്ചാത്തലമുള്ളവരെയും, വളരെയധികം കുടുംബബാദ്ധ്യതകൾ എന്ന് തെളിയിക്കുന്നവരെയും ഒഴിവാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സൈനിക സേവനം ചെയ്യേണ്ട നിർബന്ധമില്ലെങ്കിലും എസ് എ എഫിൽ സ്ത്രീകളുടെ സാനിധ്യം വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്: 1989 മുതൽ പുരുഷന്മാർക്കുവേണ്ടി മാത്രം നീക്കിവെച്ചിരുന്ന സൈനിക ജോലികളിൽ സ്ത്രീ സംവരണവും ഏർപ്പെടുത്തി. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നവർ കുറഞ്ഞത് 9 ആഴ്ചകൾ നീളുന്ന പരിശീലന പരിപാടികൾക്ക് വിധേയരാകേണ്ടതുണ്ട്.<ref name="country-data">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11917.html|title=Singapore&nbsp;– Recruitment and Training of Personnel|accessdate=19 February 2011|date=December 1989|publisher=Country-data.com}}</ref> വിശാലവും തുറസായതുമായ സ്ഥലത്തിന്റെ പരിമിതി മൂലം, വെടിവെയ്പ്പ്, [[Amphibious warfare|കര, നാവിക ആയോധനമുറകൾ]] മുതലായ പരിശീലനപരിപാടികളെല്ലാം മറ്റ് ചെറുദ്വീപുകളിലായി സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. സാധാരണ പൗരന്മാർക്ക് ഇവിടേക്കുള്ള പ്രവേശനാനുമതി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രധാന ദ്വീപിലും, നഗരത്തിലും ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന അപകടസാധ്യതകളെ ഇത് ഇല്ലാതാക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഉയർന്ന തോതിലുള്ള സൈനിക പരിശീലനങ്ങൾ ദ്വീപിനു സമീപം നടത്തുന്നത് അപകടകരമായി കണക്കാക്കയാൽ, 1975 മുതൽ ഇവ [[തായ്‌വാൻ|തായ്‌വാനിൽ]] സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു.<ref name="country-data" /> കൂടാതെ ഒരു ഡസണോളം മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലും സൈനികാഭ്യാസം നടത്താറുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Flag_lowering_by_Singapore_troops,_Kiwi_Base,_Bamyan_Province,_Afghanistan_-_20101027.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ഒരു സിംഗപ്പൂർ സൈനിക ട്രൂപ്പ്]] സ്ഥല, വ്യോമ പരിമിതികൾ മൂലം,ഓസ്ട്രേലിയ, യു എസ് ഫ്രാൻസ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് സിംഗപ്പൂർ എയർഫോഴ്സ് (RSAF) വിദേശ സൈനിക ബേസുകൾ നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്. ആർ എസ് എ എഫിന്റെ 130 സ്ക്വാഡ്രോൺ [[Western Australia|പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ]] [[RAAF Base Pearce|RAAF ബേസ് പിയ്ർസിലും]].<ref>{{cite web|url=http://www.airforce.gov.au/bases/pearce.aspx|title=RAAF Base Pearce|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=[[Royal Australian Air Force]]}}</ref> [[126 Squadron, Republic of Singapore Air Force|126 സ്ക്വാഡ്രോൺ]] [[Queensland|ക്വീൻസ്ലാൻഡിലെ]] [[Oakey Army Aviation Centre|ഊകി ആർമി ഏവിയേഷൻ സെന്ററും]] താവളമാക്കിയിരിക്കുന്നു. <ref>{{cite press release|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20060313052830/http://www.mindef.gov.sg/imindef/news_and_events/nr/1999/aug/20aug99_nr.html|url-status=dead|archive-date=13 March 2006|title=Opening Ceremony of the RSAF Helicopter Detachment in Oakey, Australia|accessdate=5 July 2013|date=20 August 1999|publisher=Ministry of Defence|df=dmy-all}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന് [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] [[Cazaux Air Base|കാസൗ എയർ ബേസിൽ]] 150 സ്ക്വാഡ്രോൺ താവളം ഉണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm|title=Beyond Limits&nbsp;– Jet Training in France|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070625180014/http://www.mindef.gov.sg/cyberpioneer/backissuessep1.htm|archivedate=25 June 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/singapore/rsaf-equipment-intro.htm|title=Equipment&nbsp;– Republic of Singapore Air Force|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=GlobalSecurity}}</ref> [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[San Diego|സാൻ ഡീഗൊ]], [[California|കാലിഫോർണിയ]], [[Marana, Arizona|മരാന]], [[Grand Prairie, Texas|ഗ്രാൻഡ് പ്രയറി]], [[Luke Air Force Base|ലൂക് എയർഫോഴ്സ് ബേസ്]] എന്നീ വിടങ്ങളിൽ സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.acc.af.mil/news/story.asp?id=123178824|title=Singapore celebrates Peace Carvin V partnership with U.S. Air Force|accessdate=5 July 2013|date=23 November 2009|publisher=U.S. Air Combat Command|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114033730/http://www.acc.af.mil/news/story.asp?id=123178824|archive-date=14 November 2012|url-status=dead|author=Reif, Jasmine}}</ref><ref>{{cite news|url=http://160.96.2.142/content/pmosite/mediacentre/inthenews/primeminister/2010/July/pm_gets_feel_of_rsafsnewjetatusbase.html|title=PM gets feel of RSAF's new jet at US base|author=Chua Chin Hon|date=13 July 2010|work=The Straits Times|location=Singapore|archive-url=https://archive.today/20130705185326/http://160.96.2.142/content/pmosite/mediacentre/inthenews/primeminister/2010/July/pm_gets_feel_of_rsafsnewjetatusbase.html|archive-date=5 July 2013|url-status=dead|accessdate=5 July 2013}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന് പുറത്തേക്കും എസ് എ എഫ് തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ സേവനമനുഷ്ഠിക്കാനായി പറഞ്ഞയച്ചിട്ടുണ്ട്. [[Iraq|ഇറാഖ്]],<ref>{{cite news|url=http://www.singapore-window.org/sw03/031027af.htm|title=Singapore to send 192 military personnel to Iraq|date=7 October 2003|work=Singapore Window|agency=Agence France-Presse|accessdate=19 February 2011}}</ref> [[Afghanistan|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]],<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|title=SAF to provide medical aid, set up dental clinic in Afghanistan|date=16 May 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=19 February 2011|archive-date=2008-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081208212623/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/276527/1/.html|url-status=dead}}</ref> എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ സിംഗപ്പൂർ സൈനികർ സേവനം ചെയ്തിരുന്നു.[[2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രഭൂകമ്പവും സുനാമിയും|2004-ലെ ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രഭൂകമ്പവും തുടർന്നുണ്ടായ സുനാമിയിലും]] ഇന്തോനേഷ്യയിലെ [[Aceh|അക്കെയിലേക്ക്]] സിംഗപ്പൂർ സൈന്യം. സഹായങ്ങൾ നൽകിയിരുന്നു. [[Hurricane Katrina|കത്രീന ചുഴലിക്കാറ്റ്]], [[Typhoon Haiyan|ഹയാൻ ചുഴലിക്കാറ്റ്]] തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിക്ഷോപങ്ങളിലും എസ് എ എഫ് രക്ഷാപ്രവർത്തങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|title=Katrina Relief Operations|accessdate=12 October 2011|year=2011|publisher=Ministry of Defence|archive-url=https://web.archive.org/web/20051025202249/http://www.mindef.gov.sg/imindef/mindef_websites/topics/katrina.html|archive-date=25 October 2005|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[ഓസ്ട്രേലിയ]], [[മലേഷ്യ]], [[ന്യൂസീലൻഡ്]], [[യു.കെ.]]<nowiki/>എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായി ചേർന്ന സിംഗപ്പൂർ [[Five Power Defence Arrangements|ഫൈവ് പവർ ഡിഫൻസ് അറേഞ്ച്മെന്റ്]] എന്ന ഒരു സൈനിക സഖ്യത്തിലും അംഗമാണ്.<ref name="MindefApr2005" /> ==സാമ്പത്തിക രംഗം== [[പ്രമാണം:View of MBS from the gardens (8026531707).jpg|ലഘുചിത്രം|2010-ൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ച [[മറീന ബേ സാൻഡ്സ്|മറീന ബേ സാൻഡ്സിലെ]] [[Integrated resort|ഇൻഡഗ്രേറ്റഡ് റിസോർട്ട്]]]] സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു മുന്നേ 1965, ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിലുള്ള ഒരു കോളനി ആയിരുന്നു സിംഗപ്പൂർ, കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ പ്രധാന ബ്രിട്ടിഷ് നാവികകേന്ദ്രവും അന്ന് സിംഗപ്പൂർ ആയിരുന്നു. വളരെയധികം പുരോഗമിച്ച [[Market economy|മാർക്കറ്റ് സാമ്പത്തികരംഗമാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലേത്, പണ്ട് പ്രധാന തുറമുഖമായതിന്റെ തുടർച്ചയെന്നോണമാണ് സിംഗപ്പൂർ സാമ്പത്തിക, വാണിജ്യ മേഖലകളിൽ കൂടുതൽ പുരോഗതി നേടിയത്. സിംഗപ്പൂർ, [[Hong Kong|ഹോങ് കോങ്]], [[South Korea|ദക്ഷിണ കൊറിയ]], [[Taiwan|തായ്വാൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളെ അവയുടെ സാമ്പത്തിക പുരോഗതി കണക്കിലെടുത്ത് [[Four Asian Tigers|നാല് ഏഷ്യൻ കടുവകൾ]] എന്ന വിശേഷണവും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 1965 നും 1995നും ഇടയിലുള്ള കാലയളവിൽ, രാജ്യത്തിന്റെ ശരാശരി സാമ്പത്തിക വളർച്ച നിരക്ക് വർഷത്തിൽ 6 % ആയിരുന്നു. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരത്തിലും ഇത് മാറ്റം വരുത്തി.<ref>{{cite book|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present.|url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180|author=Baten, Jörg|date=2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107507180|page=292}}</ref> [[പ്രമാണം:Singapore Skyline Panorama.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|619x619ബിന്ദു|സിംഗപ്പൂരിന്റെ സെന്റ്രൽ ബിസിനസ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ അംബരചുംബികൾ, ഒരു രാത്രി ദൃശ്യം. ]] == അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ == === വിവരസാങ്കേതിക വിദ്യ === === ഗതാഗതം === സിംഗപ്പൂർ വളരെ ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ഒരു ചെറിയ ദ്വീപരാഷ്ട്രമായതിനാൽ, പൊതുനിരത്തുകളിൽ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കാറുകൾക്ക് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. [[ഗതാഗതകുരുക്ക്|ഗതാഗതകുരുക്കുകൾ]], [[മലിനീകരണം]] എന്നിവ കുറയ്ക്കുന്നതിനായാണ് ഈ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. <ref name="BloombergBMW">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|title=BMW Costing $260,000 Means Cars Only for Rich in Singapore as Taxes Climb|last=Aquino|first=Kristine|date=17 February 2011|work=Bloomberg L.P.|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20110220044725/http://www.bloomberg.com/news/2011-02-16/bmw-3-series-costs-260-000-as-singapore-tax-keeps-cars-for-rich.html|archive-date=20 February 2011|url-status=dead|accessdate=2 July 2011|df=dmy-all}}</ref> മറ്റ് [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺവെൽത്ത്]] രാജ്യങ്ങളിൽ എന്നപോലെ, സിംഗപ്പൂരിലും നിരത്തിന്റെ ഇടത് ഭാഗം ചേർന്നാണ് വാഹനങ്ങൾ ഓടിക്കേണ്ടത്.<ref>{{cite web|url=http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|title=Once you're here: Basic Road Rules and Regulations|accessdate=27 February 2011|date=16 August 2009|publisher=Expat Singapore|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215023246/http://www.expatsingapore.com/content/view/1147|url-status=dead}}</ref> ഏഷ്യയിലെതന്നെ ഒരു പ്രധാന [[Transport hub|ഗതാഗത കേന്ദ്രമാണ്]] സിംഗപ്പൂർ. സിംഗപ്പൂർ വിമാനത്താവളവും, തുറമുഖവും വളരെയേറി തിരക്കുള്ള ഗതാഗത കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. [[Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളം]] ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ വ്യോമഗതാഗത രംഗത്തെ ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/qantas-celebrates-60-years-of-the-kangaroo-route-761078.html|title=Qantas celebrates 60 years of the 'Kangaroo Route'|last=Marks|first=Kathy|date=30 November 2007|newspaper=The Independent|location=London}}</ref> സിംഗപ്പൂർ രാജ്യത്ത് 8 വിമാനത്താവളങ്ങളുണ്ട് * [[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളം]] * [[Seletar Airport|സെലെറ്റാർ വിമാനത്താവളം]] * [[Kallang Airport|കല്ലാങ്]] [[Seletar Airport|വിമാനത്താവളം]] * [[Paya Lebar Air Base|പയ ലെബാർ എയർ ബേസ്]] * [[Tengah Air Base|തെങ്കാഹ് എയർ ബേസ്]] * [[Sembawang Air Base|സെമ്പവാഗ് എയർ ബേസ്]] * [[Changi Air Base|ചാങ്കി എയർ ബേസ്]] * [[Changi Air Base (East)|ചാങ്കി എയർ ബേസ് (കിഴക്ക്)]] [[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളത്തിൽനിന്നും]] 100ലധികം എയർലൈനുകൾ, 70ലധികം രാജ്യങ്ങളിലായുള്ള 300ലധികം നഗരങ്ങളിലേക്ക് സർവീസ് നടത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|title=About Changi Airport|accessdate=13 July 2016|date=|publisher=Changiairport.com|archive-date=2014-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141121013212/http://www.changiairport.com/our-business/about-changi-airport|url-status=dead}}</ref> ലോകത്തിലെതന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ ഒന്നായി സിംഗപ്പൂർ വിമാനത്താവളത്തെ പലതവണ തിരഞ്ഞെടുത്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|title=2006 Airport of the Year result|accessdate=1 June 2006|publisher=World Airport Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061231160516/http://www.worldairportawards.com/Awards-2006/AirportYear-2006.htm|archivedate=31 December 2006}}</ref> [[Singapore Airlines|സിംഗപ്പൂർ എയർലൈൻസാണ്]] രാജ്യത്തിന്റെ [[Flag carrier|ദേശീയ എയർലൈൻസ്]].<ref>{{cite news|url=http://www.brandrepublic.com/news/201303/BRAND-HEALTH-CHECK-Singapore-airlines---Turbulence-ahead-Singapore-flag-carrier/|title=Turbulence ahead for Singapore flag carrier|last=Yap|first=Jimmy|date=30 January 2004|work=BrandRepublic|publisher=Haymarket Business Media|location=London}}</ref> <gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:KSF C151B close view 0225.jpg|സിംഗപ്പൂർ മെട്രോയും പ്രമാണം:Volvo B9TL (Wright Eclipse Gemini 2), SBS Transit.jpg|സിംഗപ്പൂർ ബസുകളും പ്രമാണം:Singaporecrystalmover.JPG|[[സിംഗപ്പൂർ ലൈറ്റ് റെയിൽ]] പ്രമാണം:SingaporePort1.JPG|[[സിംഗപ്പൂർ തുറമുഖം]] പ്രമാണം:Singapore Changi Airport, Terminal 2, Drop-off foyer, Dec 05.JPG|[[Singapore Changi Airport|സിംഗപ്പൂർ ചാങ്കി വിമാനത്താവളത്തിന്റെ]] ടെർമിനൽ-2 </gallery> === ജലവിതരണവും ശുചീകരണവും === ജലവിതരണരംഗത്ത് അത്യാധുനിക ശാസ്ത്രസാങ്കേതിക വിദ്യകൾ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്ന രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ. സമുദ്രജലത്തിന്റെ [[Desalination|നിർലവണീകരണം]], [[Reclaimed water|വീണ്ടെടുത്ത ജലത്തിന്റെ]] പുനരുപയോഗം, നഗരമേഖലകളിലെ [[മഴവെള്ളക്കൊയ്ത്ത്]], അഴിമുഖങ്ങൾ, ശുദ്ധജലതടാകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഫലപ്രദമായ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ സങ്കേതങ്ങളാൽ മലേഷ്യയിൽ നിന്നുമുള്ള ജലത്തിന്റെ ഇറക്കുമതി കുറയ്ക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.<ref name="Luan">{{cite journal|title=Singapore Water Management Policies and Practices|author=Ivy Ong Bee Luan|journal=International Journal of Water Resources Development|issue=1|doi=10.1080/07900620903392190|year=2010|volume=26|pages=65–80}}</ref> ജലവിനിയോഗ രംഗത്തെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ കേവലം ഭൗതികമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചല്ല ഇരിക്കുന്നത്. മറിച്ച് ശക്തമായ നിയമങ്ങൾ, വെള്ള കരം, പൊതുജങ്ങളെ ബോധവൽക്കരിക്കൽ, ഗവേഷണങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ പങ്കുവഹിക്കുന്നു. == ജനവിഭാഗങ്ങൾ == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ|സിംഗപ്പൂരുകാർ}} [[പ്രമാണം:KITLV_-_103763_-_Chinese_and_Malaysian_women_at_Singapore_-_circa_1890.tif|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിലെ ചൈനീസ്, മലയ് വംശജരായ സ്ത്രീകൾ, 1890ലെ ചിത്രം]] 2015-മധ്യത്തിൽ, സിംഗപ്പുരിന്റെ ജനസംഖ്യ 5,535,000 ആണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു, ഇതിൽ 3,375,000 (60.98%) ആളുകൾ സിംഗപ്പൂരിന്റെ പൗരന്മാരാണ്. ശേഷിക്കുന്ന 2,160,000 (39.02%) ആളുകൾ [[Permanent residency in Singapore|സിംഗപ്പൂരിലെ സ്ഥിരതാമസക്കാരോ]] (527,700) അല്ലെങ്കിൽ [[Foreign student|വിദേശത്തുനിന്നുള്ള വിദ്യാർത്ഥികളോ]]/[[Foreign worker|തൊഴിലാളികളോ]]/[[Dependant|ആശ്രിതരോ]] (1,632,300) ആണ്.<ref name="singstat2015pop&land2" /> 2010-ലെ രാജ്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ [[കാനേഷുമാരി]] കണക്ക് പ്രകാരം, സിംഗപ്പൂർ നിവാസികളിൽ (അതായത് സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാരും, സ്ഥിര താമസ അനുമതി ഉള്ളവരും) 23% ആളുകൾ [[Foreign born|വിദേശത്ത് ജനിച്ചവരാണ്]]; സ്ഥിരതാമസക്കാർ അല്ലാത്തവരെയും കണക്കിലെടുത്താൽ, സിംഗപ്പൂരിലുള്ള മൊത്തം ആളുകളിൽ 43% പേരും വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരാണ്.<ref name="2010census">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|title=Census of population (pages 13 to 16 of the pdf file)|accessdate=2 July 2011|year=2010|publisher=Singapore Department of Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/68v15isAU?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010acr.pdf|archivedate=5 July 2012}}</ref><ref name="un.org">[https://www.un.org/esa/population/publications/migration/UN_MigStock_2008.pdf "Trends in international migrant stock: The 2008 revision"], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2009).</ref> അതേ സെൻസസ് കണക്ക് പ്രകാരം 74.1% സിംഗപ്പൂർ നിവാസികൾ ചൈനീസ് വംശജരും, 13.4% മലയ് വംശജരും, 9.2%ഇന്ത്യൻ വംശജരും, ശേഷിക്കുന്ന 3.3% മറ്റുള്ളവരും ([[Eurasians in Singapore|യുറേഷ്യൻസ്]] ഉൾപ്പെടെ) ആണ്.<ref name="2010census" /> 2010ന് മുമ്പുവരെ, ഓരോ വ്യക്തിയും തങ്ങൾ ഏത് വംശജരാണ് എന്ന് റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമായിരുന്നു, ആളുകൾക്ക് ഏതെങ്കിലും ഒരു വംശത്തിൽ മാത്രമേ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ സാധിച്ചിരുന്നുള്ളു. മിശ്രവിവാഹിതരുടെ മക്കളെ അവരുടെ പിതാവിന്റെ വംശത്തിൽ പെടുന്നവരായി പൊതുവെ കണക്കാക്കി വന്നിരുന്നു. 2010 മുതൽ, ആളുകൾക്ക് തങ്ങളെ ഒന്നിലധികം ഗോത്രങ്ങളിൽ പെടുന്നവരായി റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനുള്ള നിയമസൗകര്യം ലഭിച്ചു. ഇതു പ്രകാരം ആളുകൾക്ക് തങ്ങളുടെ പ്രധാന വംശവും, ദ്വിതീയ വംശവും റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാം, എന്നാൽ രണ്ടിലധികം വംശത്തിൽ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ല.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|title=Singaporeans of mixed race allowed to 'double barrel' race in IC|author=Hoe Yeen Nie|date=12 January 2010|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=18 February 2011|archive-date=2010-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100206100917/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1030142/1/.html|url-status=dead}}</ref> 90.3% ആളുകൾ സ്വന്തമായി വീടുള്ളവരാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിലെ ശരാശരി അംഗസംഖ്യ 3.43 ആണ് (സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാർ അല്ലാത്തവരെയും ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു).<ref name="singstat2014h&h">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|title=Statistics Singapore – Latest Data – Households & Housing|accessdate=20 April 2015|date=2014|publisher=Statistics Singapore|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#20|url-status=dead}}</ref> ഭൂമിയുടെ ദൗർലഭ്യം മൂലം, സിംഗപ്പൂരിൽ 80.4% ആളുകളും [[Public housing in Singapore|പൊതു- ബഹുനില കെട്ടിടങ്ങളിലായാണ്]] താമസിക്കുന്നത്. ഈ കെട്ടിടങ്ങൾ "എച്ച് ബി ഡി ഫ്ലാറ്റ്സ്" എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് ([[Housing and Development Board|ഹൗസിങ് ഡെവലപ്മെന്റ് ബോർഡ്]] എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത് എച്ച് ബി ഡി). [[Housing and Development Board|ഹൗസിങ് ഡെവലപ്മെന്റ് ബോർഡിനാണ്]] രാജ്യത്തിന്റെ പബ്ലിക് ഹൗസിങിന്റെ ചുമതല. <ref name="singstat2014h&h" /><ref name="hdb">{{cite web|url=http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|title=HDB InfoWEB: HDB Wins the 2010 UN-HABITAT Scroll of Honour Award :|accessdate=14 October 2013|date=|publisher=Hdb.gov.sg|archive-url=https://web.archive.org/web/20111211145036/http://www.hdb.gov.sg/fi10/fi10320p.nsf/w/HDBWinsUNAward?OpenDocument|archive-date=11 December 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽനിന്നുള്ള അളുകൾ സിംഗപ്പൂരിൽ [[Domestic worker|വീട്ടു ജോലികൾ]] ചെയ്യുന്നത് സാധാരണമാണ്. 2013 ഡിസംബർ പ്രകാരം 224,500 വിദേശ വീട്ടുജോലിക്കാർ സിംഗപ്പൂരിലെ ഭവങ്ങളിൽ സേവനം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|title=More than 1.3 million foreigners working in Singapore: Tan Chuan-Jin|date=5 August 2014|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140914232514/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/more-than-1-3-million/1297688.html|archivedate=14 September 2014|url-status=dead|accessdate=26 October 2014}}</ref> 2017-ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം സിംഗപ്പൂർ നിവാസികളുടെ [[Median|മാധ്യ]] പ്രായം 40.5 വയസാണ്.<ref name="singstat2014respoppro">{{cite web|url=https://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#17|title=Statistics Singapore – Latest Data – Resident Population Profile|accessdate=15 March 2018|date=|publisher=Statistics Singapore|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#17|url-status=dead}}</ref> 2014-ലെ കണക്കുപ്രകാരം [[Total fertility rate|മൊത്ത പ്രത്യുല്പാദന നിരക്ക്]] ഒരു സ്ത്രീക്ക് 0.80 കുട്ടികൾ എന്ന തോതിലാണ്. ലോകത്തിലെതന്നെ വളരെ കുറഞ്ഞ പ്രത്യ്ല്പാദന നിരക്കുകളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|title=The World Factbook|accessdate=24 October 2014|work=[[Central Intelligence Agency]]|archive-date=2009-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20091028133713/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2127rank.html|url-status=dead}}</ref> ജനസംഖ്യയിൽ ഇതുമൂലം ഉണ്ടാകുന്ന കുറവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനായി സിംഗപ്പൂർ ഗവണ്മെന്റ് കഴിഞ്ഞ ചില ദശാബ്ദങ്ങളിലായി സിംഗപ്പൂരിലേക്കുള്ള വിദേശികളുടെ കുടിയേറ്റം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു വരുന്നു. വളരെയധികം വിദേശികൾ രാജ്യത്ത് കുടിയേറിയിട്ടുള്ളതിനാൽ സിംഗപ്പൂരിന്റെ ജനസംഖ്യയിൽ ഇടിവുവരാതെ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|title=Singapore's birth trend outlook remains dismal|last=Ng|first=Julia|date=7 February 2007|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=22 April 2010|archive-date=2010-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113223503/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/257208/1/.html|url-status=dead}}</ref> === മതം === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ മതങ്ങൾ}} {{bar box|title=സിംഗപ്പൂരിലെ മതങ്ങൾ, 2015<ref name="Singapore Census 2015">Statistics Singapore: [http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content 2015 General Household Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180212081901/http://www.singstat.gov.sg/publications/publications-and-papers/GHS/ghs2015content |date=2018-02-12 }}. [http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls Religion data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409100146/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/excel/t43-48.xls |date=2016-04-09 }}</ref>|titlebar=#ddd|left1=മതം|right1=ശതമാനം|float=right|bars={{bar percent|[[Buddhism in Singapore|ബുദ്ധമതം]]|orange|33.2}} {{bar percent|[[Christianity in Singapore|ക്രിസ്തുമതം]]|red|18.8}} {{bar percent|[[Irreligion in Singapore|മതവില്ലാത്തവർ]]|grey|18.5}} {{bar percent|[[Islam in Singapore|ഇസ്ലാം]]|green|14.0}} {{bar percent|[[Taoism in Singapore|താവോ മതം]]|blue|10.0}} {{bar percent|[[Hinduism in Singapore|ഹിന്ദുമതം]]|gold|5.0}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവ|purple|0.6}}}}സിംഗപ്പൂർ ജനതയിലെ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും [[Buddhism in Singapore|ബുദ്ധമതം]] സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്. ഏറ്റവും പുതിയ ജനസംഖ്യാകണക്ക് പ്രകാരം സിംഗപ്പൂരിലെ 33% ആളുകളുടേയും മതം [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതമാണ്]]. [[Christianity in Singapore|ക്രിസ്തുമതമാണ്]] സിംഗപ്പൂരിലെ 2ആമത്തെ വലിയ മതം. തുടർന്ന് [[Islam in Singapore|ഇസ്ലാം,]] [[Taoism in Singapore|താവോയിസം]], [[Hinduism in Singapore|ഹിന്ദുമതം]] എന്നീ മതങ്ങൾ വരുന്നു. ജനസംഖ്യയിലെ 17% ആളുകൾ യാതൊരുമതത്തിലും വിശ്വസിക്കാത്തവരാണ്. 2000 മുതൽ 2010 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ക്രിസ്ത്യൻ, താവോയിസ്റ്റ്, നിരീശ്വരവിശ്വാസികൾ എന്നിവരുടെ എണ്ണത്തിൽ 3% വർദ്ധനവ് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. each, അതേസമയം ബുദ്ധമതസ്തരുടെ ജനസംഖ്യയിൽ ഇടിവ് വന്നിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് മതങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ കാര്യമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഒന്നും വന്നിട്ടില്ല.<ref name="2010censuspercentage3">{{cite press release|url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|publisher=Singapore Statistics|date=12 January 2011|accessdate=16 January 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf|archivedate=24 January 2011}} {{Cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-14 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Pew Research Center|പ്യൂ റിസർച്ച് സെന്റർ]] നടത്തിയ പഠനപ്രകാരം സിംഗപ്പൂരിനെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മതവൈവിധ്യ രാഷ്ട്രമായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2014/04/04/global-religious-diversity/|title=Global Religious Diversity|accessdate=15 April 2014|date=4 April 2014|publisher=Pew Research}}</ref><ref name="pew">[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121234733/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/singapore/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=2019-11-21 }}. [[Pew Research Center]]. 2010.</ref> പ്രധാനമതങ്ങളെ കൂടാതെ [[സിഖ് മതം]], [[ജൈനമതം]], [[ബഹായ് മതം]], [[യഹൂദമതം]] എന്നിവയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട് [[Theravada|തേരവാദ]], [[Mahayana|മഹായാന]], [[Vajrayana|വജ്രയാന]] ബുദ്ധമതങ്ങളുടെയെല്ലാം മഠങ്ങളും, ആരാധനാകേന്ദ്രങ്ങളും സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്. സിംഗപ്പൂർ ബുദ്ധമതസ്ഥരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ചൈനീസ് വംശജരും, മഹായാന ബുദ്ധമതം പിന്തുടരുന്നവരുമാണ്,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=GBdX2ELnkXQC&pg=PR8|title=State, society, and religious engineering: toward a reformist Buddhism in Singapore|author=Khun Eng Kuah|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|year=2009|isbn=978-981-230-865-8|location=Singapore|accessdate=1 November 2010}}</ref> അടുത്തകാലത്തായി [[Tibetan Buddhism|തിബറ്റൻ ബുദ്ധിസവും]] സിംഗപ്പൂരിൽ പ്രചാരത്തിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all~content=a789141932|title=Modernity in south-east Asia|accessdate=1 November 2010|date=2 December 1995|publisher=Informaworld}}</ref> <gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Singapore Tempel Thian Hock Keng Hof 1.jpg|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും പഴയ താവോ ക്ഷേത്രമായ [[തിയാൻ ഹോക്ക് കെങ്]] പ്രമാണം:Buddha Tooth Relic Temple and Museum.JPG|[[Buddha Tooth Relic Temple and Museum|ബുദ്ധ ടൂത്ത് റെലിക്സ് ക്ഷേത്രവും സംഗ്രഹാലയവും]] പ്രമാണം:Sri Mariamman Temple 2, Dec 05.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രമായ [[ശ്രീ മാരിയമ്മൻ കോവിൽ, സിംഗപ്പൂർ|മാരിയമ്മൻ കോവിൽ]] പ്രമാണം:Masjid Sultan.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ പ്രധാന മുസ്ലീം പള്ളിയായ [[Masjid Sultan|സുൽത്താൻ മസ്ജിദ്]] പ്രമാണം:Armenian Church 9, Singapore, Jan 06.JPG|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും ആദ്യത്തെ ക്രിസ്ത്യൻ പള്ളി: [[Armenian Church, Singapore|അർമേനിയൻ ചർച്ച്]] പ്രമാണം:Maghain Aboth Synagogue.jpg|1878-ൽ നിർമിച്ച [[Maghain Aboth Synagogue|മഗൈൻ അബോത് സിനഗോഗ്]] </gallery> === ഭാഷ === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭാഷകൾ}} സിംഗപ്പൂരിൽ നാല് ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളുണ്ട്: [[ഇംഗ്ലീഷ്]], [[മലയ്]], [[മാൻഡറിൻ|മാൻഡരിൻ ചൈനീസ്]], [[Tamil language|തമിഴ്]].<ref name="statutes.agc.gov.sg">{{cite web|url=http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0|title=Republic of Singapore Independence Act, s.7|access-date=2018-03-14|archive-date=2014-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420190129/http://statutes.agc.gov.sg/aol/search/display/view.w3p;ident=7655e14f-c579-47a2-b7a9-fffc9fea4815;page=0;query=DocId%3A%222cc15e67-cf27-44b1-a736-f28ab8190454%22%20Status%3Apublished%20Depth%3A0;rec=0|url-status=dead}}</ref> ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ സിംഗപ്പൂരിൽ പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. വാണിജ്യം, ഭരണകാര്യങ്ങൾ, സ്കൂളുകളിലെ മാധ്യം എന്നിവയ്ക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയെയാണ് പ്രധാനമായും ആശ്രയിക്കുന്നത്.<ref name="Britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm#singapore|title=Education UK Partnership&nbsp;– Country focus|accessdate=27 February 2011|date=October 2010|publisher=[[British Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110402172957/http://www.britishcouncil.org/eumd-partnership-webzine-october-2010-country-focus.htm|archive-date=2 April 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|title=Speech by Mr S. Iswaran, Senior Minister of State, Ministry of Trade and Industry and Ministry of Education|date=19 April 2010|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519070557/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2010/04/19/speech-by-mr-s-iswaran-at-the-apec-relc-int-seminar-opening-ceremony.php|archive-date=19 May 2011|url-status=dead}}</ref>{{bar box|title=വീടുകളിൽ കൂടുതലായും <br>ഉപയോഗിച്ചുവരുന്ന ഭാഷകൾ<ref name="singstat1">{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |title=General Household Survey 2015 |year=2015 |accessdate=15 November 2016 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/english-most-common-home-language-in-singapore-bilingualism-also-up-government-survey|title=English most common home language in Singapore, bilingualism also up: Government survey|first=|last=hermes|date=10 March 2016|publisher=}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=ഭാഷ|right1=ശതമാനം|float=right|bars={{bar percent|ഇംഗ്ലീഷ്|blue|36.9}} {{bar percent|ചൈനീസ്|yellow|34.9}} {{bar percent|മലയ്|red|10.7}} {{bar percent|തമിഴ്|green|3.3}} {{bar percent|മറ്റുള്ളവ|grey|14.2}}}}[[British English|ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷിന്റെ]] ഒരു വകഭേദമാണ് [[Singapore English|സിംഗപ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷ്]]. <ref>{{cite web|url=http://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|title=What are some commonly misspelled English words?|accessdate=18 February 2011|date=18 April 2008|publisher=National Library Board|location=Singapore|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303222846/https://blogs.nlb.gov.sg/ask/children/481|archivedate=3 March 2012|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>[[Constitution of Singapore|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭരണഘടനയും]] എലാ നിയമങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലാണ് എഴുതിയിട്ടുള്ളത്<ref>{{cite web|url=http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|title=Constitution of the Republic of Singapore. Part I|accessdate=2 July 2011|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20020713024759/http://statutes.agc.gov.sg/non_version/cgi-bin/cgi_retrieve.pl?&actno=Reved-CONST&date=latest&method=part|archive-date=13 July 2002|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Judicial system of Singapore|സിംഗപ്പൂരിലെ കോടതികളിൽ]] ഇംഗ്ലീഷ് ഇതര ഔദ്യോഗികഭാഷകൾ ഉപയോഗിക്കണമെങ്കിൽ [[Language interpretation|ദ്വിഭാഷിയുടെ]] സേവനം ആവശ്യപ്പെടാവുന്നതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541#faq13-9|title=What do I do if I can't speak English?|accessdate=11 October 2011|publisher=Singapore Subordinate Courts|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709074333/http://app.subcourts.gov.sg/criminal/page.aspx?pageid=64541|archivedate=9 July 2010}}</ref> സിംഗപ്പൂർ ജനസംഖ്യയുടെ കേവലം മൂന്നിൽ ഒരു ഭാഗം ആളുകൾക്ക് മാത്രമാണ് ഇംഗ്ലീഷ് മാതൃഭാഷയായിട്ടുള്ളത്. ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 25% ആളുകൾ മലയ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്. സിംഗപ്പൂരിലെ ജനങ്ങളിൽ ഏകദേശം 20% ആളുകൾക്ക് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷ എഴുതാനും വായിക്കാനും കഴിയില്ല എന്നാണ് കണക്ക്. <ref name="2010censuspercentage">{{cite press release |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion |publisher=Singapore Statistics |date=12 January 2011 |accessdate=16 January 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |archivedate=24 January 2011 }} {{Cite web |url=http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-14 |archive-date=2011-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110124160522/http://www.singstat.gov.sg/news/news/press12012011.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated3">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|title=Census of Population|accessdate=19 February 2011|year=2010|publisher=Singapore Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wdAIB8hG?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t47-57.pdf|archivedate=20 February 2011}}</ref> എങ്കിലും ജങ്ങളിൽ 96.8% ആളുകളും സാക്ഷരരാണ്. സിംഗപ്പൂരിൽ ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും [[Bilingual|രണ്ട് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരാണ്]]. പൊതുഭാഷയായ [[English language|ഇംഗ്ലീഷ്]] കൂടാതെ തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയും സിംഗപ്പൂരിലെ സ്കൂളുകളിൽ രണ്ടാം ഭാഷയായി പഠിപ്പിച്ചുവരുന്നു. അവരവരുടെ സാംസ്കാരിക-പൈതൃക മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് ഇത്തരത്തിൽ മാതൃഭാഷക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് <ref name="2010censuspercentage2">{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |title=General Household Survey 2015 |year=2015 |accessdate=15 November 2016 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215063843/http://www.singstat.gov.sg/docs/default-source/default-document-library/publications/publications_and_papers/GHS/ghs2015/findings.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|title=Census of Population 2010|accessdate=27 February 2011|publisher=Singapore Statistics|archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpMAuagj?url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/c2010sr1/t39-46.pdf|archivedate=28 February 2011}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഇംഗ്ലീഷിൽ നിന്നും ഭാഷാ/ഉച്ചാരണപരമായ വ്യത്യാസങ്ങൾ സിംഗപ്പൂർ ഇംഗ്ലീഷിൽ ഉണ്ട്. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭാഷയെ പ്രദേശികമായി "[[Singlish|സിംഗ്ലീഷ്]]" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സിംഗ്ലീഷിന്റെ ഉപയോഗം ഗവണ്മെന്റ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാറില്ല.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|title=A war of words is brewing over Singlish|author=Tan Hwee Hwee|date=22 July 2002|newspaper=Time|location=New York|accessdate=18 February 2011|archive-date=2013-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130806210202/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,501020729-322685,00.html|url-status=dead}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ വിദ്യാഭ്യാസം}} [[പ്രമാണം:NUS, University Cultural Centre 3, Nov 06.JPG|ലഘുചിത്രം|[[National University of Singapore|സിംഗപ്പൂർ ദേശീയ സർവ്വകലാശാലയിലെ]] സാംസ്കാരിക കേന്ദ്ര മന്ദിരം]] സിംഗപ്പൂരിലെ പൊതു/ സ്വകാര്യ മേഖലയിലുള്ള എല്ലാ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും [[Ministry of Education (Singapore)|വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രാലയത്തി]]<nowiki/>നു കീഴിൽ റെജിസ്റ്റർ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/private-education/|title=Private Education in Singapore|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref> എല്ലാ പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിലും ഇംഗ്ലീഷാണ് പാഠന മാധ്യമം.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|title=International Student Admissions: General Information on Studying in Singapore|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304134017/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/international-students/general-info/|archivedate=4 March 2011|url-status=dead|df=}}</ref> "[[Mother tongue|മാതൃ ഭാഷ]]" വിഷയം ഒഴികെയുള്ള മറ്റെല്ലാ വിഷയങ്ങളും ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽതന്നെയാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നതും.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|title=ASEAN Scholarships: Frequently Asked Questions|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406231811/http://www.moe.gov.sg/education/scholarships/asean/faq/|archive-date=6 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ആഗോളതലത്തിൽ "മാതൃഭാഷ" എന്ന പദം ഒന്നാം ഭാഷയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നതെങ്കിലും, സിംഗപ്പൂരിൽ ഇത് രണ്ടാമത്തെ ഭാഷയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഒന്നാം ഭാഷം എപ്പോഴും ഇംഗ്ലീഷ് തന്നെയാണ്.<ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|title=Speech by Tharman Shanmugaratnam, Senior Minister of State for Trade & Industry and Education at the Seminar on "The Significance of Speaking Skills For Language Development", organised by the Tamil Language and Culture Division of Nie On 15 February 2003|publisher=Ministry of Education|date=2 January 2008|accessdate=27 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515193809/http://www.moe.gov.sg/media/speeches/2003/sp20030215a.htm|archivedate=15 May 2011|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|title=Mandarin is important but remains a second language in S'pore MM Lee|date=26 June 2010|work=Channel NewsAsia|location=Singapore|accessdate=27 February 2011|archive-date=2017-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170630180427/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1065927/1/.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|title=Returning Singaporeans – Mother-Tongue Language Policy|accessdate=27 February 2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408195106/http://www.moe.gov.sg/education/admissions/returning-singaporeans/mother-tongue-policy/|archive-date=8 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite press release|url=http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|title=Refinements to Mother Tongue Language Policy|publisher=Ministry of Education|accessdate=27 February 2011|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110224021851/http://www.moe.gov.sg/media/press/2004/pr20040109.htm|archivedate=24 February 2011|df=dmy-all}}</ref> വിദ്യാഭ്യാസത്തെ മൂന്നു തലങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു: പ്രാഥമികം, ദ്വിതീയം, സർവ്വകലാശാല-പൂർവ്വം. ഇതിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം മാത്രമാണ് നിർബന്ധമായിട്ടുള്ളത്. പ്രാഥമിക സ്കൂളിൽ നാലു വർഷം നീളുന്ന അടിസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസവും, രണ്ട് വർഷം നീളുന്ന ഓറിയന്റേഷൻ ക്ലാസുകളുമാണുള്ളത്. ഇംഗ്ലീഷ്, മാതൃഭാഷ, ഗണിതം, ശാസ്ത്രം എന്നീ വിഷയങ്ങൾക്ക് ഊന്നൽ നൽകിക്കൊണ്ടുള്ള പാഠ്യപദ്ധതിയാണ് സിംഗപ്പൂരിലേത്.<ref name="Primary">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/|title=Primary Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|title=Primary School Curriculum|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407095703/http://www.moe.gov.sg/education/primary/curriculum/|archive-date=7 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> നാലുമുതൽ അഞ്ച് വർഷം വരെ നീളുന്നതാണ് ദ്വിതീയതല വിദ്യാഭ്യാസം. ഇതിൽ തന്നെ ഓരോ സ്കൂളുകളിലും കുട്ടികളുടെ ശേഷിക്കനുസരിച്ച് പ്രത്യേകം(Special), എക്സ്പ്രസ്സ്(Express), നോർമൽ(അക്കാദമിക്), നോർമൽ(സാങ്കേതികം) എന്നീ വിഭജനങ്ങൾ ഉണ്ട്.<ref name="Secondary">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/|title=Secondary Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education}}</ref> പ്രാഥമിക നിലയിലേതിന് സമാനമായ പാഠ്യപദ്ധതിയാണെങ്കിലും, ദ്വിതീയ തലത്തിൽ ക്ലാസുകൾ കൂടുതലും പ്രത്യേകവിഷയത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ളവയായിരിക്കും.<ref>{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|title=Special/Express Courses Curriculum|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407202048/http://www.moe.gov.sg/education/secondary/express/|archive-date=7 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> [[Junior college (Singapore)|ജൂനിയർ കോളേജുകൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന സ്കൂളുകളിലാണ് മൂന്നാമത്തെ തലമായ പ്രീ-യൂണിവേഴ്സിറ്റി വിഭ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നത്.<ref name="Pre-university">{{cite web|url=http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|title=Pre-University Education|accessdate=2 July 2011|year=2011|publisher=Ministry of Education|archive-url=https://web.archive.org/web/20080405194544/http://www.moe.gov.sg/education/pre-u/|archive-date=5 April 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == ആരോഗ്യം == {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ആരോഗ്യരംഗം}} [[പ്രമാണം:Singapore General Hospital, Nov 05.JPG|പകരം=The Bowyer Block, Singapore General Hospital|ലഘുചിത്രം|സിംഗപ്പൂരിലെ ഏറ്റവും വലുതും പഴയതുമായ [[Singapore General Hospital|സിംഗപ്പൂർ ജനറൽ ഹോസ്പിറ്റൽ]].<ref>{{Cite web |title=About Singapore General Hospital |url=https://www.sgh.com.sg/content/singhealth-web/sgh/en/about-sgh.html |access-date=2026-03-13 |website=www.sgh.com.sg |language=en}}</ref>]] വളരെയധികം മികച്ച ആരോഗ്യരംഗമാണ് സിംഗപ്പൂരിന്റേത്. എങ്കിലും വികസനരാജ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ ആരോഗ്യരംഗത്ത് സിംഗപ്പൂരിന് വരുന്ന ചെലവ് തമ്മിൽ കുറവാണ്.<ref name="Wyatt">{{cite web|url=http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|title=The Singapore health system – achieving positive health outcomes with low expenditure|accessdate=16 March 2011|year=2010|publisher=[[Towers Watson]]|archive-url=https://archive.today/20121210052940/http://www.watsonwyatt.com/europe/pubs/healthcare/render2.asp?ID=13850|archive-date=10 December 2012|url-status=dead|author=Tucci, John|df=dmy-all}}</ref> [[World Health Organization|ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ]] [[World Health Report|ലോക ആരോഗ്യ റിപ്പോർട്ടിൽ]] സിംഗപ്പൂരിന്റെ ആരോഗ്യപരിപാലന രംഗം 6ആം സ്ഥാനത്താണുള്ളത്.<ref name="WHO">{{cite press release|url=http://www.who.int/whr/2000/media_centre/press_release/en/index.html|title=World Health Organization Assesses the World's Health Systems|date=21 June 2000|publisher=World Health Organization|location=[[Geneva]]|accessdate=2 November 2011}}</ref> കഴിഞ്ഞ രണ്ട് ദശാബ്ദങ്ങളായി, ലോകത്തിൽ [[List of countries by infant mortality rate|ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ശിശുമരണനിരക്കുള്ള]] രാജ്യമാണ് സിംഗപ്പൂർ.<ref name="singstat2014births&deaths">{{cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|title=Statistics Singapore – Latest Data – Births & Deaths|accessdate=26 April 2015|year=2014|publisher=Singapore Department of Statistics|archive-date=2015-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#16|url-status=dead}}</ref> സിംഗപ്പൂരിലെ ആയുർദൈർഘ്യം പുരുഷന്മാരിൽ 80 വയസ്സും, സ്ത്രീകളിൽ 85 വയസുമാണ്. [[List of countries by life expectancy#List by the World Health Organization (2011)|ലോകരാജ്യങ്ങളിലെ ആയുർദൈർഘ്യ കണക്കിൽ]] സിംഗപ്പൂർ നാലം സ്ഥാനത്ത് വരുന്നു. ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗം ആളുകൾക്കും ശുദ്ധമായ ജലവും, [[Sanitation|ശുചിത്വ]] സൗകര്യങ്ങളും പ്രാപ്തമാണ്. [[HIV|എച്ച് ഐ വി]] ബാധിതരായി മരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം വർഷത്തിൽ 100,000 ആളുകളിൽ 10പേര് എന്നതിലും കുറവാണ്. ജനങ്ങളുടെ ഉയർന്ന[[Immunisation|രോഗപ്രതിരോധശേഷിയെ]] ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രായപൂർത്തിയായവരിൽ പൊണ്ണത്തടിയുള്ളവർ 10% ലും കുറവാണ്.<ref name="autogenerated2">{{cite web|url=http://www.who.int/gho/countries/sgp.pdf|title=Singapore: Health Profile|accessdate=16 March 2011|date=13 August 2010|publisher=World Health Organization}}</ref> [[Economist Intelligence Unit|ഇക്കണൊമിക്സ് ഇന്റലിജന്റ് യൂണിറ്റ്]], അതിന്റെ 2013ലെ "[[Where-to-be-born Index#2013 rankings|വേർ-റ്റു-ബി-ബോൺ ഇൻഡെക്സ്]]", റാങ്കിംഗ് പ്രകാരം ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരം ഉള്ളത് സിംഗപ്പൂരിനാണ്, ലോകരാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ആറാം സ്ഥാനവും.<ref>[https://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life "The lottery of life"]. ''The Economist'' (London). 21 November 2012.</ref> ഗവണ്മെന്റ് ആരോഗ്യരംഗത്ത് അവലംബിക്കുന്നത് "3M" എന്നൊരു നയമാണ്. 3M എന്നാൽ മെഡിഫണ്ട് (Medifund), മെഡിസേവ് ([[Medisave]]), മെഡിഷീൽഡ് (Medishield) എന്നീ ഘടകങ്ങൾ ചേരുന്നതാണ്. അരോഗ്യപരിപാലനത്തിന് സാമ്പത്തിക ശേഷിയില്ലാത്തവർക്കായാണ് മെഡിഫണ്ട്, സിംഗപ്പൂർ പൗരന്മാർ നിരബന്ധമായു എടുത്തിരിക്കേണ്ട [[Medical savings account|മെഡിക്കൽ സേവിംഗ് അക്കൗണ്ട്]] ആണ് [[Medisave|മെഡിസേവ്]] എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്, ഗവണ്മെന്റ് ഫണ്ട് ചെയ്യുന്ന ഒരു ആരോഗ്യ പരിരക്ഷാ പദ്ധതിയാണ് മെഡിഷീൽഡ്.<ref name="Wyatt" /> സിംഗപ്പൂരിലെ പബ്ലിക് ആശുപത്രികൾക്ക് സംഭരണ അവകാശം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. വരുമാനം കുറവുള്ള ആളുകൾക്കുള്ള സബ്സിഡികളും നിലവിലുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf|title=The World Health Report|accessdate=16 March 2011|year=2000|publisher=World Health Organization|page=66}}</ref> 2008-ൽ, ആരോഗ്യരംഗത്തെ സർക്കാർ ഫണ്ടിങ് 32% ആയിരുന്നു. സിംഗപ്പൂരിന്റെ ജിഡിപിയുടെ ഏകദേശം 3.5%മാത്രമാണ് ഇത്<ref>{{cite web|url=http://apps.who.int/whosis/database/core/core_select_process.cfm|title=Core Health Indicators Singapore|accessdate=16 March 2011|date=May 2008|publisher=World Health Organisation}}</ref> == സാംസ്കാരികം == === ഭക്ഷ്യസംസ്കാരം === {{Main article|സിംഗപ്പൂരിലെ ഭക്ഷണവിഭവങ്ങൾ}} വിവിധ ഭക്ഷ്യസംസ്കാരങ്ങളുടെ സമ്മേളന കേന്ദ്രമാണ് സിംഗപ്പൂർ. ഇവിടത്തെ ഭക്ഷണ വൈവിധ്യവും നിരവധി സഞ്ചാരികളെ ഇവിടേക്കാകർഷിക്കുന്നുണ്ട്. സിംഗപ്പൂരിലെ വിവിധ ജനവംശങ്ങൾ അവരുടേതായ ഭക്ഷണരീതി കൊണ്ടുവരുകയും, അത് സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭക്ഷണരീതിയായി മറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Foodways">{{cite book|url=https://www.google.com/books?hl=en&lr=&id=p5Mw_WTLhiYC&oi=fnd&pg=PA161&dq=singapore*+cuisine|title=Changing Chinese foodways in Asia|author1=Wu, David Y.H.|author2=Chee Beng Tan|publisher=Chinese University Press|year=2001|isbn=978-962-201-914-0|location=Hong Kong|pages=161 ff.|accessdate=27 February 2011}}</ref> <ref name="Martini">{{cite journal|url=https://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|title=Restaurants in Little India, Singapore: A Study of Spatial Organization and Pragmatic Cultural Change|author1=Martini, Fadhel|author2=Wong Tai Chee|journal=Journal of Social Issues in Southeast Asia|doi=10.1355/SJ16-1F|year=2001|volume=16|pages=161–164|jstor=41057054|access-date=2018-03-15|archive-date=2012-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729194949/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5002403690|url-status=dead}}</ref> പ്രത്യേക ജനവിഭാഗങ്ങളുടേതായ വിഭവങ്ങൾ, ഉദാഹരണത്തിന് ചൈനീസ്, മലയ്, തമിഴ് ഭക്ഷണങ്ങൾ സിംഗപ്പൂരിൽ സുലഭമാണ്. ഇതിനു പുറമേ വിവിധ ശൈലികളിലുള്ള ഭക്ഷണങ്ങളുടെ " സങ്കരരൂപവും" സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഭക്ഷന വൈവിധ്യത്തെ കൂടുതൽ വിപുലമാക്കുന്നു.<ref name="Foodways" /> വൈവിധ്യമാർന്ന ഭക്ഷണങ്ങൾ ഒരേ മേൽക്കൂരക്ക് കീഴിൽ ചെറിയ ചെറിയ കടകളിലായി, താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ വിലക്ക് വിൽക്കപ്പെടുന്ന [[Hawker centre|ഹോക്കർ സെന്ററുകളും]] സിംഗപ്പൂരിലുണ്ട്.<gallery heights="150" perrow="4" mode="packed"> പ്രമാണം:Hainanese Chicken Rice.jpg|സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ വിഭവങ്ങളിൽ ഒന്നായ [[Hainanese chicken rice|ഹൈനനീസ് ചിക്കൻ റൈസ്]] പ്രമാണം:Chilli crab-02.jpg|[[ചില്ലി ക്രാബ്]] പ്രമാണം:Singapore style noodles.jpg|[[Singapore-style noodles|സിംഗപ്പൂർ സ്റ്റൈൽ നൂഡിൽസ്]] പ്രമാണം:Singapore Sling 1.jpg|[[Singapore Sling|സിംഗപ്പൂർ സ്ലിംഗ്]] എന്ന തനതു പാനീയം </gallery> === കലകൾ === [[പ്രമാണം:The_Esplanade_–_Theatres_on_the_Bay.jpg|പകരം=|ലഘുചിത്രം|[[Marina Bay, Singapore|മറീന ബേയുടെ]] തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[എസ്‌പ്ലനേഡ്- തിയറ്റേർസ് ഓൺ ദ് ബേ|എസ്‌പ്ലനേഡ്- തിയറ്റേർസ്]] ]] 1990കൾ മുതൽക്ക്, ഗവണ്മെന്റ് സിംഗപ്പൂരിനെ ഒരു കലാ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. പ്രധാനമായും നടനകലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതുവഴി, രാജ്യത്തെ "കിഴക്കിനും പടിഞ്ഞാറിനും ഇടയിലുള്ള കവാടമായി" മാറ്റാം എന്ന് ഭരണാധികാരികൾ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|title=Culture and the Arts in Renaissance Singapore|accessdate=1 May 2006|publisher=[[Ministry of Information, Communications and the Arts]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060524013952/http://www.mica.gov.sg/renaissance/FinalRen.pdf|archivedate=24 May 2006}}</ref> ഉദാഹരണത്തിന് 2002-ൽ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയ [[Esplanade – Theatres on the Bay|എസ്പ്ലനേഡ്]] എന്ന തിയറ്റർ സിംഗപ്പൂരിന്റെ കലകൾ പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടിയാണ് നിർമിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=http://www.virtualtourist.com/travel/Asia/Singapore/Singapore-1495679/Things_To_Do-Singapore-Esplanade_Theatres_by_the_Bay-BR-1.html|title=Virtual Tourist: Reviews of Esplanade (Theatres by the Bay)|accessdate=28 March 2006}}</ref> സിംഗപ്പൂരിന്റെ ദേശീയ വാദ്യവൃന്ദമായ [[Singapore Symphony Orchestra|സിംഗപ്പൂർ സിംഫണി ഓർക്കസ്ട്രയുടെ]] വേദിയും എസ്പ്ലനേഡ് തിയറ്ററാണ്. കലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി വർഷംതോറും [[National Arts Council (Singapore)|ദേശീയ ആർട്സ് കൗൺസിലിന്റെ]] ആഭിമുഖ്യത്തിൽ [[Singapore Arts Festival|സിംഗപ്പൂർ ആർട്സ് ഫെസ്റ്റിവൽ]] സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു. === കായികവിനോദങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:2016 AFC Cup Group Stage.jpg|പകരം=|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[National Stadium, Singapore|സിംഗപ്പൂർ ദേശീയ സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ]] ഉൾഭാഗം.]] === മാധ്യമം === == വിമർശനങ്ങൾ == സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു ശേഷം ഇന്ന് വരെ എല്ലാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും വിജയിച്ചുകൊണ്ട് പീപ്പിൾസ്‌ ആക്ഷൻ പാർട്ടി (PAP) ആണ് സിംഗപ്പൂർ ഭരിക്കുന്നത്. തത്ത്വത്തിൽ ജനാധിപത്യമെങ്കിലും പ്രത്യക്ഷമായ ഈ ഏക കക്ഷി ഭരണവും, കർശനമായ മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യ നിയന്ത്രണവും മൂലം ഈ രാജ്യത്തെ ജനാധിപത്യ സൂചികയിൽ <ref>{{Cite web |url=http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-07-04 |archive-date=2017-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170320185156/http://pages.eiu.com/rs/eiu2/images/Democracy-Index-2012.pdf |url-status=dead }}</ref> അർദ്ധ-സ്വേച്ഛാധിപത്യ (semi-authoritarian) ഭരണമായി വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു. == അവലംബം == {{reflist|group=Note}} <references /> == ചിത്രശാല == <gallery> File:Jurong Bird Park Singapore.jpg|ജറോങ് പക്ഷി സങ്കേതത്തിൽ നിന്നും </gallery> == പുറം കണ്ണികൾ == ; സർക്കാർ * [https://www.gov.sg/ സിംഗപ്പൂർ ഗവണ്മെന്റ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] ; പൊതുവായ വിവരങ്ങൾ * [https://web.archive.org/web/20080607085722/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/singapore.htm സിംഗപ്പൂർ] ''ഗവണ്മെന്റ് പബ്ലിക്കേഷന്റെ യു സി ബി ലൈബ്രറിൽ നിന്ന്'' * {{dmoz|Regional/Asia/Singapore}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15961759 സിംഗപ്പൂർ പ്രൊഫൈൽ] [[BBC News|ബിബിസി ന്യൂസ്]] ഇൽ നിന്ന് * {{Britannica|545725}} * {{wikiatlas|Singapore}} * [http://www.wikimapia.org/#y=1345015&x=103819427&z=11&l=0&m=a വിക്കിമാപ്പിയയിലെ സിംഗപ്പൂരിന്റെ ഉപഗ്രഹദൃശ്യം] {{Commonscat|Singapore}} {{Asia-geo-stub}}{{Singapore topics|state=expanded}}{{Navboxes|title=Articles related to Singapore|list={{Navboxes |title=[[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale |list = '''[[Geographic coordinate system|Lat. <small>and</small> Long.]] {{Coord|1|22|N|103|48|E|display=inline}}''' {{Countries of Asia}} {{Countries and territories of Southeast Asia|collapsed}} {{Countries of the Malay Archipelago}} }} {{Navboxes |title = International membership |list = {{Singapore ties}} {{Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)}} {{East Asia Summit (EAS)}} {{Commonwealth of Nations}} {{Non-Aligned Movement}} }} {{English official language clickable map}} {{Youth Olympic Games Host Cities}}}}{{List of Asian capitals by region}}{{Authority control}}{{coord|1.3|103.8|type:country_dim:60km_region:SG|display=title}}{{ഏഷ്യ}} {{തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സിംഗപ്പൂർ]] [[വർഗ്ഗം:ദക്ഷിണപൂർവ്വേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] aqva4f3tkxqytzo9a4pqftsr3725ord 0 1878 4648204 4642486 2026-07-17T06:15:12Z Keerthisreeyadav 212566 4648204 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Argentina}} {{Infobox country | conventional_long_name = അർജന്റീന | native_name = {{native name|es|República Argentina}}<br>{{collapsible list | title = Indigenous and regional names | titlestyle = text-align:center;line-height:normal;font-size:86%; | {{Infobox | subbox=yes | bodystyle=font-size:77%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Guaraní language|Guaraní]] | data1 = {{lang|gn|Arahentína Tavakuairetã}} | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Mapudungun]] | data2 = {{lang|arn|Arkentina ñi Repüwlika}} | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[Quechua language|Quechua]] | data3 = {{lang|qu|Arjintina Ripuwlika}} | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Patagonian Welsh|Welsh]] | data4 = {{lang|cy|Gweriniaeth yr Ariannin}} }}}} | common_name = Argentina | image_flag = Flag of Argentina.svg | image_coat = Coat of arms of Argentina.svg | coa_size = 80 | other_symbol = [[File:Sol de Mayo-Bandera de Argentina.svg|100px|link=Sol de Mayo]] | other_symbol_type = {{lang|es|[[Sun of May|Sol de Mayo]]}}{{sfnm|1a1=Crow|1y=1992|1p=457|1ps=: "In the meantime, while the crowd assembled in the plaza continued to shout its demands at the cabildo, the sun suddenly broke through the overhanging clouds and clothed the scene in brilliant light. The people looked upward with one accord and took it as a favorable omen for their cause. This was the origin of the "sun of May" which has appeared in the center of the Argentine flag and on the Argentine coat of arms ever since."|2a1=Kopka|2y=2011|2p=5|2ps=: "The sun's features are those of [[Inti]], the [[Inca]]n sun god. The sun commemorates the appearance of the sun through cloudy skies on 25 May 1810, during the first mass demonstration in favor of independence."}}<br />{{lang|en|"Sun of May"}} | national_motto = {{lang|es|[[En unión y libertad]]}}<br />{{lang|en|"In Union and Freedom"}} | national_anthem = {{lang|es|[[Argentine National Anthem|Himno Nacional Argentino]]}}<br />{{lang|en|"Argentine National Anthem"}}{{parabr}}[[File:Himno Nacional Argentino instrumental.ogg|center]] | image_map = {{Switcher|[[File:Argentina (including claimed territories, orthographic projection).svg|frameless]]{{Legend|#336830|Location of Argentina}} {{Legend|#61E760|[[:Category:Territorial disputes of Argentina|Territory claimed but not controlled]]}}|Show globe|[[File:Argentina_adm_location_map.svg|upright=1.15|179px|frameless]]|Show map of Argentina|default=1}} | map_caption = <!--Please see MOS:INFOBOX#Purpose discuss in the talk page before re-adding ethnic information.--> | map_width = 220px | capital = [[ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്]] | coordinates = {{Coord|34|36|S|58|23|W|type:city}} | largest_city = capital | languages_type = [[National language]] | languages = [[Spanish language|Spanish]]{{efn|name=note-lang}} | languages2_type = Regional languages | languages2 = {{Plainlist| * [[Guarani language|Guaraní]] in [[Corrientes Province|Corrientes]]<ref name="Corrientes-5598" /> * [[Southern Quechua|Quechua]] in [[Santiago del Estero Province|Santiago del Estero]]<ref>{{cite book |title=La educación intercultural bilingüe en Santiago del Estero, ¿mito o realidad? |publisher=Cámara de Diputados de la Nación |page=1 |url=http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/Ley5409.html |trans-title=La cámara de diputados de la provincia sanciona con fuerza de ley. |quote=Declárase de interés oficial la preservación, difusión, estímulo, estudio y práctica de la lengua Quíchua en todo el territorio de la provincia [..] |language=es-AR |access-date=30 May 2020 |archive-date=7 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005056/http://usuarios.arnet.com.ar/yanasu/Ley5409.html |url-status=dead }}</ref> * [[Toba Qom language|Qom]], [[Mocoví language|Mocoví]], and [[Wichí languages|Wichí]] in [[Chaco Province|Chaco]]<ref>{{cite book |title=Enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut. Expresión de beneplácito. Menna, Quetglas y Austin. |publisher=Cámara de Diputados de la Nación |page=1 |url=https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf |trans-title=Teaching and continuous development of the Welsh language in the province of Chubut. Expression of approval. Menna, Quetglas and Austin. |quote=Declarar de interés de la Honorable Cámara de Diputados de la Nación la enseñanza y desarrollo continuo del idioma galés en la provincia del Chubut... |language=es |access-date=17 December 2019 |archive-date=11 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511045625/https://www4.hcdn.gob.ar/dependencias/dcomisiones/periodo-136/136-1732.pdf |url-status=dead}}</ref> }} | religion = {{unbulleted list |79.6% [[Christianity]] |18.9% [[Irreligion|no religion]] |1.3% others |0.3% unspecified}} | religion_ref = <ref>{{cite web | url=https://www.indexmundi.com/argentina/religions.html | title=Argentina Religions – Demographics | access-date=12 March 2024 | archive-date=12 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240312160757/https://www.indexmundi.com/argentina/religions.html | url-status=live }}</ref> | religion_year = 2019 | demonym = {{hlist|[[Argentines|Argentine]]|Argentinian|Argentinean}} | government_type = Federal [[presidential republic]] | leader_title1 = [[President of Argentina|President]] | leader_name1 = [[ജാവിയർ മിലി]] | leader_title2 = [[Vice President of Argentina|Vice President]] | leader_name2 = [[വിക്ടോറിയ വില്ലാറുവേൽ]] | leader_title3 = [[Chief of the Cabinet of Ministers]] | leader_name3 = [[ഡീഗോ സാന്റില്ലി]] | leader_title4 = [[List of presidents of the Argentine Chamber of Deputies|President of the Chamber of Deputies]] | leader_name4 = [[മാർട്ടിൻ മെനെം]] | leader_title5 = [[Supreme Court of Argentina|President of Supreme Court]] | leader_name5 = [[ഹൊറാസിയോ റോസാറ്റി]] | legislature = [[National Congress of Argentina|നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] | upper_house = [[Argentine Senate|Chamber of Senators]] | lower_house = [[Argentine Chamber of Deputies|Chamber of Deputies]] | sovereignty_type = [[Argentine War of Independence|Independence]] | sovereignty_note = from [[Spanish Empire|Spain]] | established_event1 = {{nowrap|[[May Revolution]]}} | established_date1 = 25 മെയ് 1810 | established_event2 = [[Argentine Declaration of Independence|Declared]] | established_date2 = 9 ജൂലൈ 1816 | established_event3 = {{nowrap|[[Constitution of Argentina|Constitution]]}} | established_date3 = 1 May 1853 | area_km2 = 2780085<ref name="Area.ARG">{{cite web |url=https://www.ign.gob.ar/descargas/geoespacial/Informe_supercies_de_Argentina.pdf |title=3.1. Datos Nacionales (2020): Total (3,669,710.7 km²); Argentina Continental (2,780,084.6 km²); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km²); Antártida Argentina (873,718.4 km²) [pg.23] |publisher=[[:es:Instituto Geográfico Nacional (Argentina)]] – IGN |website=www.ign.gob.ar |date=2022 |access-date=9 February 2025 |language=es |archive-date=6 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206060548/https://www.ign.gob.ar/descargas/geoespacial/Informe_supercies_de_Argentina.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Area1.ARG">{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/ftp/cuadros/territorio/010101_2022.xlsx |format=XLS |title=Superficie total del país: Total (3,669,710.9 km²); Parte continental americana (2,780,084.8 km²); Islas del Atlántico Sur (15,907.7 km²); Sector antártico argentino (873,718.4 km²) |publisher=[[National Institute of Statistics and Census of Argentina|INDEC]] |website=www.indec.gob.ar |others=Census 2022 |date = 2024 |access-date=9 February 2025 |language=es}}</ref> | area_footnote = {{efn-ua|name=excl_area|The total area claimed is 3,669,710.7 km² of which the American continental part is 2,780,084.6 km² (including [[Tierra del Fuego Province, Argentina|Tierra del Fuego Province]]). Area does not include territorial claims in [[Argentine Antarctica|Antarctica]] (873,718.4 km², including the [[South Orkney Islands]] and the [[South Shetland Islands]]) and the South Atlantic Islands (15,907.7 km², including the [[Falkland Islands]], the [[South Georgia|South Georgia Island]] and the [[South Sandwich Islands]]).<ref name="Area.ARG"/><ref name="Area1.ARG"/>}} | area_rank = 8th | percent_water = 1.57 | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 46,735,004<ref name=renaper1>{{cite news|url=https://estadisticas.renaper.gob.ar/app_poblacion/|title=Sistema Estadístico de Población: Estructura de la población identificada con residencia en Argentina|work=RENAPER - Dirección Nacional de Población|access-date=26 May 2025}}</ref> | population_census = {{IncreaseNeutral}} 46,044,703<ref name="P12-CENSO">{{cite news |access-date=31 January 2023 |periodical=[[Página/12]] |quote=La población argentina tiene actualmente 46.044.703 habitantes, es decir, 5.927.607 de personas más que las relevadas en el último censo, en 2010. En mayo de 2022, pocos días después del relevamiento, el INDEC había difundido los primeros resultados preliminares, que indicaban que la población argentina tenía 47.327.407 habitantes. Sin embargo el dato fue corregido esta tarde. |title=El INDEC difundió los resultados provisionales Censo 2022: 4 datos claves sobre la población argentina |url=https://www.pagina12.com.ar/520102-censo-2022-4-datos-clave-sobre-la-poblacion-argentina |archive-date=31 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230131222323/https://www.pagina12.com.ar/520102-censo-2022-4-datos-clave-sobre-la-poblacion-argentina |url-status=live }}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = 33rd | population_census_year = 2022 | population_census_rank = 32nd | population_density_km2 = {{#expr:46735004/2780085 round 1}} | population_density_rank = 214th | GDP_PPP = {{increase}} $1.591 trillion<ref name="IMFWEO.AR">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=19 April 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 30th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $33,187<ref name="IMFWEO.AR" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 68th | GDP_nominal = {{increase}} $688.378 billion<ref name="IMFWEO.AR" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 26th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $14,357<ref name="IMFWEO.AR" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 66th | Gini = 40.7 <!--number only--> | Gini_year = 2022 <!-- use the year to which the data refers, not the publication year--> | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=gini /> | Gini_rank = | HDI = 0.865 <!--number only--> | HDI_year = 2023 <!-- use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 47th | currency = [[Argentine peso]] ([[Dollar sign|$]]) | currency_code = ARS | time_zone = [[Time in Argentina|ART]] | utc_offset = – 03:00 | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}} ([[Common Era|CE]]) | calling_code = [[+54]] | cctld = [[.ar]] | footnotes = {{notelist|refs= {{efn|name=note-lang|Though not declared official ''[[de jure]]'', the Spanish language is the only one used in the wording of laws, decrees, resolutions, official documents and public acts thus making it the ''[[de facto]]'' official language.}} <!-- {{efn|name=note-train|Since 10 June 1945, but trains are still driven on left.}} --> }} }} [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കൻ]] ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഒരു രാജ്യമാണ്‌ '''അർജന്റീന''', ഔദ്യോഗികമായി ''അർജന്റീന റിപ്പബ്ലിക്ക്''<ref name="Official Names for Argentina">{{cite web|url=http://www.servat.unibe.ch/law/icl/ar00000_.html|title=Article 35 of the Argentine Constitution|access-date=2009-05-23|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221152642/http://www.servat.unibe.ch/law/icl/ar00000_.html|url-status=dead}}</ref> ([[ഇംഗ്ലീഷ്]]: Argentina, [[സ്പാനിഷ്]]: República Argentina)ഇരുപത്തി മൂന്ന് പ്രവിശ്യകളും ഒരു സ്വയം ഭരണ നഗരമായ ബ്യൂണോ എയ്റെസും ചേർന്നതാണ്‌ ഈ രാജ്യം. തെക്കേ അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ രാജ്യവും ലോകരാജ്യങ്ങളിൽ വലിപ്പത്തിൽ എട്ടാം സ്ഥാനവുമാണ് ഈ രാജ്യത്തിന്‌. സ്പാനിഷ് ഭാഷ സംസാരിക്കുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ രാജ്യം ഇതാണ്‌ ([[മെക്സിക്കൊ]], [[കൊളംബിയ]], [[സ്പെയിൻ]] എന്നിവയിലാണ്‌ കൂടുതൽ ജനസംഖ്യയെങ്കിലും). പടിഞ്ഞാറ് [[ആന്തിസ്]] പർവ്വതനിരയ്ക്കും കിഴക്കും തെക്കും ദക്ഷിണ [[അറ്റ്‌ലാന്റിക് മഹാസമുദ്രം|അറ്റ്ലാന്റിക്ക് സമുദ്രത്തിനും]] ഇടയിൽരണ്ട് കോടി എഴുപത്തിയാറ് ലക്ഷം ആറായിരത്തി എണ്ണൂറ്റി തൊണ്ണൂറ് ചതുരശ്ര കി.മീ ഭൂവിസ്തൃതി ഈ രാജ്യത്തിനുണ്ട്. വടക്ക് [[പരാഗ്വെ]], [[ബൊളീവിയ]] എന്നിവയും വടക്കുകിഴക്ക് [[ബ്രസീൽ]], [[ഉറുഗ്വേ]] എന്നിവയും പടിഞ്ഞാറും തെക്കും [[ചിലി|ചിലിയുമാണ്‌]] അർജന്റീനയുമായി അതിർത്തിയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ. [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്കയിലുള്ള]] 969,464 ച.കി.മീ പ്രദേശത്ത് അർജന്റീന അവകാശമുന്നയിക്കുന്നു, ഇത് ചിലി, യുനൈറ്റഡ് കിങ്ഡം തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ അവകാശമുന്നയിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളുമായി ചേർന്നതാണ്‌, ഇത്തരം അവകാശവാദങ്ങളെല്ലാം 1961 ൽ നിലവിൽ വന്ന അന്റാർട്ടിക്ക ഉടമ്പടി പ്രകാരം റദ്ദുചെയ്തിരിക്കുകയാണ്‌. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[പ്രമാണം:Argentina topo blank.jpg|thumb|left|Topographic map of Argentina (including some territorial claims).]] === പ്രധാന സവിശേഷതകൾ === അർജന്റീനയുടെ ആകെ ഭൂവിസ്തൃതി 2,766,891 ച.കിമീ ആണ്, ഇതിൽ 2,736,691 ച.കി.മീ കരപ്രദേശവും 30,200 ച.കി.മീ (1.1%) ജലപ്രദേശവുമാണ്‌. വടക്ക് നിന്നും തെക്ക് വരെ മൂവായിരത്തിത്തൊള്ളായിരം കി.മീ നീളവും പടിഞ്ഞാറ് മുതൽ കിഴക്ക് വരെ ആയിരത്തി നാനൂറ് കി.മീ വീതിയുമുണ്ട് ഈ രാജ്യത്തിന്‌. രാജ്യത്തെ പ്രധാനമായും നാല് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളായി തിരിക്കാം മധ്യഭാഗത്തുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠ്മായ പമ്പാസ്, ഇവിടെയാണ്‌ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാന കാർഷികമേഖലകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്; ദക്ഷിണ ഭാഗത്ത് നിരപ്പായതും എണ്ണ നിക്ഷേപങ്ങളുമുള്ള പാതഗോണിയ ഫലകം, ഉപോഷ്ണവും നിരപ്പായതുമായ ഗ്രാൻ ചാകൊ ഉത്തരഭാഗത്തും, നിരപ്പല്ലാത്ത ആന്തിസ് പർവ്വതനിര പടിഞ്ഞാറും, ഇവിടം ചിലിയുമായി അർജന്റീന അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ഭാഗം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് മെൻഡോസയിലുള്ളാ കെറോ അകൊൻ‍കാഗ്വ ആണ്‌, 6,962 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള ഇതാണ്‌ തെക്കേ അമേരിക്കയിലേയും ദക്ഷിണ<ref>[https://web.archive.org/web/20031006111652/http://home.comcast.net/~igpl/Mountains.html Mountains of the Earth] The Highest Mountain Peak on Each Continent</ref> പശ്ചിമ<ref>[http://www.summitpost.org/mountain/rock/150197/aconcagua.html Aconcagua, the highest in the Western Hemisphere]</ref> അർദ്ധഗോളങ്ങളിലേയും ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ പർവ്വതം. ഏറ്റവും താഴ്ന പ്രദേശം സാന്ത ക്രൂസിലുള്ള ലഗൂണ ദെൽ കാർബൊൺ ആണ്‌,<ref>[https://web.archive.org/web/20031007041548/http://home.comcast.net/~igpl/Depressions.html Depressions] The Lowest Surface Point on Each Continent</ref> സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്നും 105 മീറ്റർ താഴെയാണ്‌ ഇത്. തെക്കേ അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഏറ്റവും താഴ്ന പ്രദേശവും ഇതു തന്നെയാണ്‌. === ഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലകൾ === [[പ്രമാണം:Argentina-CIA WFB Map.png|thumb|250px|Source: CIA<ref name=cia>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/ar.html |title=CIA - The World Factbook - Argentina |access-date=2008-10-11 |archive-date=2009-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090513143638/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/print/ar.html |url-status=dead }}</ref> Political map of Argentina showing the area it controls. The [[Falkland Islands]] (''Islas Malvinas'') are controlled by the [[United Kingdom]] but are claimed by Argentina.]] രാജ്യത്തെ പ്രധാനമായും ഏതാനു ഭൂമിശാസ്ത്ര മേഖലകളായി തിരിക്കാം: ; പമ്പാസ്: ബ്യൂണോ എയ്റസിൽ നിന്നും പടിഞ്ഞാറും തെക്കും ഉള്ള ഫലകമാണ്‌ ഇത്. ആർദ്ര പമ്പാ എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഇതിൽ ബ്യൂണോ എയ്റസ്, കൊറോദോബ എന്നീ പ്രവിശ്യകളുടെ ഭൂരിഭാഗവും സാന്താ ഫെ, ലാ പമ്പാ എന്നീ പ്രവിശ്യകളുടെ വലിയൊരു ഭാഗവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ലാ പമ്പായുടെ പശ്ചിമ ഭാഗവും സാൻ ലൂയിസ് പ്രവിശ്യയും ഈ ഫലകത്തിൽപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും ഇവ താരതമ്യേന വരണ്ടതും ഈ പ്രദേശം തരിശയും പുൽമേടുകളുള്ളതുമാണ്‌. ഇതേ പ്രവിശ്യയിൽപ്പെട്ട് സിയേറ ദെ കൊർദോബ ആണ് പമ്പാസിന്റെ ഏറ്റവും സവിശേഷമായ ഭാഗം. ; ഗ്രാൻ ചാകൊ: രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കു ഭാഗത്തുള്ള ഗ്രാൻ ചാകൊ മേഖല വർഷത്തിൽ വരണ്ടതും ആർദ്രവുമായി മാറിമാറിവരുന്നു. ഈ മേഖല പ്രധാനമായി പരുത്തി ഉല്പാദനത്തിനും കന്നുകാലി വളർത്തലിനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ചാകൊ, ഫോർമോസ എന്നീ പ്രവിശ്യകൾ ഇതിൽപ്പെടുന്നു. ഇടയ്ക്ക് ഉപോഷ്ണ വനങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളും, വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളും ഇവിടെ കാണുന്നു, വളരെ വലിയ എണ്ണം ജന്തു-സസ്യ സ്പീഷീസുകളുടെ ആവാസ മേഖലയുമാണ്‌ ഈ മേഖല. സാന്റിയാഗോ ദെൽ എസ്റ്റീറോ പ്രവിശ്യ ഗ്രാൻ ചാകൊയിലെ വരണ്ട മേഖലയിലാണുള്ളത്. ; മെസൊപ്പൊട്ടോമിയ: [[പരാനാ]], ഉറുഗ്വേ നദികൾക്കിടയിലുള്ള ഭാഗം മെസൊപ്പൊട്ടോമിയ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. കൊറിയെന്റെസ്, എന്റ്റേ റയോസ് എന്നീ പ്രവിശ്യകൾ ഇതിൽപ്പെടുന്നു. പുൽമേടുകളുള്ളതും മരങ്ങൾക്ക് വളരാൻ അനുയോജ്യമായതുമായതും, കൊറിയെന്റെസിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള ഇബെറ വർണ്ട പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവ ഈ മേഖലയുടെ സവിശേഷതകളാണ്‌. മിഷണെസ് പ്രവിശ്യ കൂടുതൽ ഉഷ്ണമേഖലയും ബ്രസീലിലെ ഉന്നത ഭൂമേഖലയോട് സാമ്യമുള്ളതുമാണ്‌. ഉപോഷ്ണമേഖല മഴക്കാടുകളും [[ഇഗ്വാസു വെള്ളച്ചാട്ടം|ഇഗ്വാസു വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളു]] ഈ മേഖലയുടെ സവിശേഷതകളിൽപ്പെടുന്നു. ; പാറ്റഗോണിയ: വളരെ പുരാതനകാലം മുതലേ നിലനിൽക്കുന്നവയാണ്‌ ന്യൂക്വെൻ, റയോ നീഗ്രോ, ചുബുത്, സാന്താ ക്രൂസ് എന്നീ പ്രവിശ്യകളിലായി വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന പാറ്റഗോണിയൻ മേഖലയിലുള്ള സ്റ്റെപ്പികൾ. ഈ മേഖലയുടെ വടക്ക് ഉപാർദ്രതയുള്ളതും ഏറ്റവും തെക്ക് തണുപ്പുള്ളതും വരണ്ടതുമാണ്‌. ഇടയ്ക്കിടക്കായി തടാകങ്ങളുള്ള പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിൽ വനങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ടിയേറ ദെൽ ഫ്യൂഗൊ തണുത്തതും വരണ്ടതുമാണ്‌, സമുദ്രകാലാവസ്ഥയുടെ സ്വാധീനമുള്ളതുമാണ്‌. ഉത്തര പാറ്റഗോണിയയെ (റയോ നീഗ്രൊ, ന്യൂക്വെൻ)‍ കൊമാഹ്യു എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ; കുയൊ: മധ്യ-പശ്ചിമ അർജന്റീനയിൽ ആന്തിസ് പർവ്വതനിരയുടെ ഭാഗങ്ങൾ കാണുന്നു. ഇതിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ആർദ്രതയുള്ള മേഖലയാണ് കുയൊ. താഴ്ന്ന സമതലങ്ങളിലേക്ക് ഉയർന്ന പർവ്വതങ്ങളിൽ നിന്നുംമുള്ള ജലം ലഭിക്കുന്നതിനാൽ ഫലവൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്ന ഈ മേഖലയിൽപ്പെട്ടതാണ്‌ മെൻഡോസ, സാൻ ജുവാൻ പ്രവിശ്യകൾ. ഇതിന് കുറച്ച വടക്ക് ലാ റയോജ പ്രവിശ്യയിൽ കൂടുതൽ ചൂടുള്ളതും വരണ്ടതുമായ കാലാവസ്ഥയാണ്‌. ഈ മേഖലയുടെ കിഴക്കേഭാഗം സിയേറാസ് പാമ്പിയൻസ് എന്ന ഉയരം കുറഞ്ഞ മൂന്നു പർവ്വതനിരകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു, ഇവ സാൻ ലൂയിസ് പ്രവിശ്യയുടെ ഉത്തര പകുതിയിൽ വടക്കുമുതൽ തെക്ക് വരെ വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്നു. ; വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്: ശരാശരി ഉയരത്തിൽ കൂടുതലുള്ള മേഖലയാണിത്. സമാന്തരമായുള്ള പർവ്വതനിരകൾ ഇവിടെ പ്രധാനമായും കാണുന്നു, അവയിൽ പല പർവ്വതങ്ങൾക്കും ആറായിരം മീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ഉയരമുണ്ട്. വടക്കോട് സഞ്ചരിക്കുന്നോറും ഈ നിരകളുടെ വ്യാപ്തി വർദ്ധിക്കുന്നു. ഇവയുടെ ഇടയിൽ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ താഴ്വരകൾ കാണപ്പെടുന്നു, ഇത്തരം താഴ്വരകളി പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്‌ കാത്തമർക്ക, തുകുമാൻ, സാൾട്ട എന്നീ പ്രവിശ്യകളിലുള്ള കാലചാക്വി താഴ്വരകൾ. കുറച്ചുകൂടി വടക്ക് ബൊളോവിയക്കു സമീപമുള്ള ജുജൂയ് പ്രവിശ്യ പ്രധാനമയും മധ്യ ആന്തിസിന്റെ അൾട്ടിപ്ലാനോ ഫലകത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. === പ്രവിശ്യകൾ === [[പ്രമാണം:Map of Argentina with provinces names es.png|thumb|300px|അർജന്റീനയിൽ പ്രവിശ്യകൾ. ഫാക്ക്‌ലാന്റ് ദ്വീപുകളും അർജന്റീനയുടെ ഒരു ഭാഗവും അർജന്റീന അവരുടേതാണെന്ന വാദത്തിൽ ടിയേറ ദെൽ ഫ്യൂഗൊ എന്ന പ്രവിശ്യയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.]] അർജന്റീനയെ ഇരുപത്തിമൂന്ന് പ്രവിശ്യകളായും ഒരു സ്വയംഭരണ നഗരവുമായും (സാധാരണയായി കാപിറ്റൽ ഫെഡെറൽ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, പക്ഷെ ഔദ്യോഗികമായി Ciudad Autónoma de Buenos Aires) തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. {| class="toccolours" style="float: auto; text-align:right; font-size:90%; width:60%; font-family:Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; background:F5F5F5; " |- align=center style="background:lavender; font-weight:bold;" ! !! പ്രവിശ്യ !! തലസ്ഥാനം !! !! പ്രവിശ്യ !! തലസ്ഥാനം |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Ciudad de Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left colspan="2" |'''[[Buenos Aires Autonomous City]]'''|| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Mendoza.svg|30px|border]] || align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Mendoza Province|Mendoza]]''' || align=left| [[Mendoza, Argentina|Mendoza]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera Buenos Aires.svg|30px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |'''[[Buenos Aires Province|Provincia <br />de Buenos Aires]]''' || align=left | [[La Plata]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Misiones.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Misiones Province|Misiones]]''' || align=left| [[Posadas, Misiones|Posadas]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Catamarca.svg|30px]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |'''[[Catamarca Province|Catamarca]]''' || align=left| [[San Fernando del Valle de Catamarca|San Fdo. del Valle<br /> de Catamarca]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia del Neuquen.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Neuquén Province|Neuquén]]''' || align=left| [[Neuquén, Argentina|Neuquén]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia del Chaco.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Chaco Province|Chaco]]''' || align=left| [[Resistencia, Chaco|Resistencia]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Río Negro Province.svg‎|30px]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Río Negro Province|Río Negro]]''' || align=left| [[Viedma, Río Negro|Viedma]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of chubut province in argentina - bandera de chubut.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Chubut Province|Chubut]]''' || align=left| [[Rawson, Chubut|Rawson]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera_de_la_Provincia_de_Salta.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Salta Province|Salta]]''' || align=left| [[Salta, Argentina|Salta]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Escudo_de_la_Provincia_de_Córdoba.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Córdoba Province (Argentina)|Córdoba]]''' || align=left| [[Córdoba, Argentina|Córdoba]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de San Juan (1997-2018).svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[San Luis Province|San Luis]]''' || align=left| [[San Luis, Argentina|San Luis]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Corrientes.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Corrientes Province|Corrientes]]''' || align=left| [[Corrientes, Argentina|Corrientes]]|| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de San Luis.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[San Juan Province (Argentina)|San Juan]]''' || align=left| [[San Juan, Argentina|San Juan]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Entre Ríos.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Entre Ríos Province|Entre Ríos]]''' || align=left| [[Paraná, Entre Ríos|Paraná]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Santa Cruz.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Santa Cruz Province (Argentina)|Santa Cruz]]''' || align=left| [[Río Gallegos, Santa Cruz|Río Gallegos]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Formosa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Formosa Province|Formosa]]''' || align=left| [[Formosa, Argentina|Formosa]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Santa Fe.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Santa Fe Province|Santa Fe]]''' || align=left| [[Santa Fe, Argentina|Santa Fe]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de Jujuy.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Jujuy Province|Jujuy]]''' || align=left| [[San Salvador de Jujuy|San Salvador<br /> de Jujuy]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Santiago del Estero.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Santiago del Estero Province|Santiago <br />del Estero]]''' || align=left| [[Santiago del Estero|Santiago <br />del Estero]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de La Pampa.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[La Pampa Province|La Pampa]]''' || align=left| [[Santa Rosa, Argentina|Santa Rosa]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Flag of Tierra del Fuego province in Argentina.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Tierra del Fuego Province (Argentina)|Tierra del Fuego]]''' || align=left| [[Ushuaia]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Bandera de la Provincia de La Rioja.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[La Rioja Province (Argentina)|La Rioja]]''' || align=left| [[La Rioja, Argentina|La Rioja]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[പ്രമാണം:Escudo_de_la_Provincia_de_Tucumán.svg|30px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[Tucumán Province|Tucumán]]''' || align=left| [[San Miguel de Tucumán|San Miguel<br /> de Tucumán]] |} തലസ്ഥാനം 1853 ൽ തന്നെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടതാണെങ്കിലും 1880 വരെ അത് നടന്നില്ല. തലസ്ഥാനം മറ്റെവിടെയെങ്കിലും മാറ്റുവാനുള്ള നീക്കങ്ങളുമുണ്ടായി. റൗൾ അൽഫോൺസിനിന്റെ ഭരണകാലത്ത് തലസ്ഥാനം വിയേദ്മയിലേക്ക് മാറ്റാൻ നിയമം പസാക്കി, പാതഗോണിയൻ പ്രവിശ്യയായ റയോ നീഗ്രൊവിൽപ്പെട്ട ഒരു നഗരമാണിത്. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി എൺപത്തിയൊൻപത് ൽ നടന്ന സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഇതിന്റെ സാധ്യത പഠനത്തെ കാര്യമായി ബാധിക്കുകയും പദ്ധതി നിർത്തുകയും ചെയ്തു. ഔദ്യോഗികമായി ഇതുവരെ റദ്ദു ചെയ്യപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും അതൊരു സ്വപ്നമായി നിൽക്കുന്നു. പ്രവിശ്യകൾ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റോസ് (departamentos ("departments")) എന്ന ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആകെ 376 എണ്ണമുണ്ട്. ബ്യൂണോഎയ്റസ് പ്രവിശ്യയേയും ഇതുപോലെ പാർതിഡോസ് എന്ന് വിളിക്കുന്ന 134 ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റോകളേയും പാർതിഡൊകളേയും വീണ്ടും മുനിസിപ്പാലിറ്റികളോ ജില്ലകളോ ആയി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. അർജന്റീനയിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങൾ ഇവയാണ് (ജനസംഖ്യ കുറയുന്ന ക്രമത്തിൽ): ബ്യൂണോ എയ്റസ്, കൊർദോബ, റൊസാരിയോ, മെൻഡോസ, തുകുമൻ, ലാ പ്ലാറ്റ, മാർ ദെൽ പ്ലാറ്റ, സാൾട്ട, സാന്ത ഫെ, സാൻ ജുവാൻ, റെസിസ്റ്റൻസിയ, ന്യൂക്വെൻ. === നദികളും തടാകങ്ങളും === [[പ്രമാണം:Colón (Entre Ríos, Argentina) - Botes sobre el río Uruguay.jpg|thumb|ഉറുഗ്വെ നദിയിലെ യാത്രാതോണികൾ]] [[പ്രമാണം:ViñedoCafayate.jpg|thumb|Salta]] അർജന്റീനയിലെ പ്രധാന നദികൾ ഇവയാണ്‌ പിൽകോമായൊ, പാരഗ്വെ, ബെർമെജൊ, കൊളൊറാഡൊ, റയോ നോഗ്രൊ, സലാഡൊ, ഉറുഗ്വെ കൂടാതെ ഏറ്റവും വലിയ നദി പരാന. അവസാനത്തെ രണ്ട് നദികൾ അറ്റ്ലാന്റിക്ക് സമുദ്രങ്ങളിൽ ചേരുന്നതിനു മുൻപായി ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നു. പ്രദേശികമായി പ്രധാന്യമുള്ള നദികൾ ഏറ്റ്വെൽ, മെൻഡോസ എന്നിവ പാതഗോണിയയിലെ ചുബുത് പ്രവിശ്യയിലും, ജുജൂയ് ലെ റയോ ഗ്രാൻഡെയും, സാൾട്ടയിലെ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കൊ നദിയും. അർജന്റീനയിൽ ഏതാനു വലിയ തടാകങ്ങളുണ്ട്, അവയിൽ പലതും പാതഗോണിയ മേഖലയിലാണ്‌. സാന്ത ക്രൂസിലുള്ള അർജന്റീനൊ, വിയെദ്മ; റയോ നീഗ്ഗ്രോക്കും ന്യൂക്വെനും ഇടയിലുള്ള നഹ്വെൽ ഹൗപി; ടിയെറ ദെൽ ഫ്യൂഗൊയിലുള്ള ഫഗനാനൊ; ചുബുതിലുള്ള കോൾഹ്യു, മ്യൂസ്റ്റെർസ്; ബ്യൂണോ എയ്റസ്, ഓ'ഹിഗ്ഗിൻസ്/സാൻ മാർട്ടിൻ എന്നിവ ചിലിയുമായി പങ്കിടുന്നു. കൊർദോബയിലുള്ള മാർ ചിക്വിതയാണ്‌ രാജ്യത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഉപ്പുജല തടാകം. അണക്കെട്ടുകളാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഏതാനും ജലസംഭരണികളും രാജ്യത്തുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള ചൂടുറവകളും അർജന്റീനയിലുണ്ട്, 65&nbsp;°C നു 89&nbsp;°C ഇടയിൽ ചൂടുള്ള ടേമാസ് ദെ റയോ ഹോണ്ടോവിലുള്ളത് അതിൽപ്പെട്ടതാണ്‌.<ref>[http://www.liveargentina.com/SantiagodelEsteroRioHondo.htm About Termas de Río Hondo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112155243/http://www.liveargentina.com/SantiagodelEsteroRioHondo.htm |date=2006-11-12 }}.</ref> ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി തൊണ്ണൂറ്റി ഒൻപത് ജനുവരിപതിനഞ്ച്ൽ ഷെൽ കമ്പനിയുടെ എണ്ണടാങ്കർ കപ്പലിൽ നിന്നും റയോ ദെ ല പ്ലാറ്റൊ നദിയിൽ എണ്ണ ഒഴുകിപ്പരന്നത് വലിയ മലിനീകരണത്തിനു കാരണമായിരുന്നു. പരിസ്ഥിതിക്ക് നാശം വരുത്തിയ ഇത് ജന്തു-സസ്യജാലങ്ങളുടെ കുടിവെള്ളത്തെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.petroleomagdalena.com. Magdalena oil spill]</ref> === തീരങ്ങളും കടലുകളും === അർജന്റീനയ്ക്ക്നാലായിരത്തി അറുനൂറ്റി അറുപത്തിയഞ്ച് കി,മീ നീളമുള്ള തീരമുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.natlaw.com/pubs/sparcs1.htm|title=Global Argentina|publisher=National Law Center for Inter-American Free Trade|year=1997|access-date=2009-05-23|archive-date=2007-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070205163119/http://www.natlaw.com/pubs/sparcs1.htm|url-status=dead}}</ref> ഭൂഖണ്ഡ അടിത്തറ സവിശേഷമായി വിശാലമായതാണ്‌, ഇവിടെയുള്ളഅറ്റ്ലാന്റിക്ക് സമുദ്രത്തിൽ ആഴം കുറഞ്ഞ ഭാഗം മാർ അർജന്റീനൊ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അർജന്റീനയിലെ അറ്റ്ലാന്റിക്ക് തീരങ്ങൾ പ്രാദേശിക അവധിക്കാല സഞ്ചാരികൾക്ക് പ്രിയങ്കരമാണ്‌. മൽസ്യസമ്പത്തിനാൽ സമ്പുഷ്ടമാണ്‌ ഇവിടം, ഹൈഡ്രോകാർബൺ ഊർജ്ജനിക്ഷേപങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്. മണൽകൂനകളും തിട്ടകളും അർജന്റീനയിൽ തീരങ്ങളിലുണ്ട്. തീരങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രധാന സമുദ്രജല പ്രവാഹങ്ങളാണ്‌ ചൂടുള്ള ബ്രസീൽ പ്രവാഹവും തണുത്ത ഫോക്ക്‌ലാന്റ് പ്രവാഹവും. തീരപ്രദേശം ഒരേപോലെയല്ലാത്തതിനാൽ രണ്ട് പ്രവാഹങ്ങളും കാലാവസ്ഥയിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു, ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ പോലും ഊഷ്മാവിന്റെ കുറവിനെ ഇത് തടയുന്നു. == ചരിത്രം == ==== പൂർവചരിത്രം. ==== അർജന്റീനയിലെ യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം ആരംഭിച്ചത് ആയിരത്തഞ്ഞൂറ്-നു ശേഷമാണ്. അതിനുമുൻപ് ഈ പ്രദേശത്തെ അധിവസിച്ചിരുന്നത് അമേരിന്ത്യർ ആയിരുന്നു; ഏതാണ്ട് 20,000 വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപ് ഏഷ്യാവൻകരയിൽനിന്ന് പശ്ചിമാർധ ഗോളത്തിൽ ചെന്നെത്തിയ മംഗോളിയൻ ജനതയുടെ പിൻഗാമികളായാണ് ഇക്കൂട്ടർ കരുതപ്പെടുന്നത്; അർജന്റീനയിൽ ജനവാസം ആരംഭിച്ചിട്ട് എണ്ണായിരം വർഷത്തിലേറെയായിരിക്കാനിടയില്ല. ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിന്റെ ആരംഭശതകത്തിൽ തെക്കേ അമേരിക്കയുടെ പസിഫിക് തീരത്ത് വസിച്ചിരുന്ന പരിഷ്കൃതരായ അമേരിന്ത്യർ സമുദ്രം തരണം ചെയ്ത് പോളിനേഷ്യയിലും ദക്ഷിണപൂർവേഷ്യയിലുമുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങളുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തിയിരുന്നുവെന്നും ഈ ബന്ധത്തിലൂടെ നേടിയെടുത്ത സാംസ്കാരികപുരോഗതി തങ്ങളുടെ അയൽപ്രദേശമായ അർജന്റീനയിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കു കൂടി പകർന്നുകൊടുത്തിരുന്നുവെന്നും വിശ്വസിക്കുവാൻ ന്യായം കാണുന്നു. എ.ഡി.ആയിരത്തഞ്ഞൂറ്-ൽ അർജന്റീനയിലെ വിവിധ ഗോത്രങ്ങളിൽ പ്പെട്ട അമേരിന്ത്യരുടെ സംഖ്യ മൂന്ന് ലക്ഷം ആയിരുന്നു. അർജന്റീനയുടെ വടക്ക് പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്താണ് സാംസ്കാരിക വളർച്ച ഉച്ചകോടിയിലെത്തിയിരുന്നത്. ഇത് ഇങ്കാസംസ്കാരവുമായുള്ള സഹവർത്തിത്വം മൂലമായിരുന്നു. എന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കരികിലുള്ള ആദിവാസികൾ മീൻപിടിച്ചും വേട്ടയാടിയും ഫലമൂലാദികൾ ശേഖരിച്ചും കാലയാപനം ചെയ്തുപോന്നു. അമേരിന്ത്യരിലെ വിവിധ ഗോത്രക്കാർ തമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ശത്രുത മിക്കപ്പോഴും കടുത്ത പോരാട്ടങ്ങൾക്കു കളമൊരുക്കിയിരുന്നു. സാംസ്കാരിക പുരോഗതിക്കുള്ള പ്രധാനതടസ്സവും ഇതുതന്നെയായിരുന്നു. ==== യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റം. ==== സ്പെയിനിൽനിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരെ (ആയിരത്തഞ്ഞൂറ്റിപ്പതിനാറ്) ഏറ്റവും ആകർഷിച്ചത് തദ്ദേശീയർ ധാരാളമായി ഉപയോഗിച്ചുപോന്ന വെള്ളി ഉപകരണങ്ങളായിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്തിന് 'വെള്ളിയുടെ നാട്' എന്നു പേരിടുവാനുള്ള കാരണവും ഇതുതന്നെയാണ്. ചിലിയിൽനിന്നുള്ള (ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറ്റി അൻപത്തിമൂന്ന്) കുടിയേറ്റക്കാർ സ്ഥാപിച്ച സാന്തിയാഗോ ദെൽ എസ്റ്റെറോ നഗരമാണ് ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ അധിവാസകേന്ദ്രം. വെള്ളിഖനനമായിരുന്നു യൂറോപ്യരുടെ ലക്ഷ്യം. ഇതേത്തുടർന്ന് ടക്കൂമൻ (1565), സന്താഫേ, കൊർദോബ (1573), ബ്യൂനസ് അയർസ് (1580) എന്നീ നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായി. ആദ്യകാലത്ത് അധീശഗവൺമെന്റിന് ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ മതിയായ താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ഉറുഗ്വേയിലെ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശം, തങ്ങളുടെ ആധിപത്യത്തിനു ബാധകമാവുമെന്നു കണ്ടപ്പോൾ ബ്രസീൽ പ്രദേശത്തിന്റെ വ്യാപ്തി ലാപ്ലാറ്റ നദീമുഖം വരെ വർധിപ്പിച്ച് അർജന്റീനയുമായി കൂട്ടിയിണക്കുവാനുള്ള ശ്രമം സ്പെയിൻ ആരംഭിച്ചു. ഇതിനായി ആയിരത്തി എഴുനൂറ്റി എഴുപത്തിയാറ്-ൽ ബ്യൂനസ് അയർസിലേക്ക് ഒരു വൈസ്രോയിയെ നിയോഗിച്ച് അർജന്റീനാപ്രദേശത്തിന്റെ ഭരണപരമായ ചുമതല ഏറ്റെടുക്കുവാൻ സ്പെയിൻ തയ്യാറായി. 1806-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികമേധാവികളായ സർ ഹോം പോപാം, ജനറൽ വില്യം ബെറസ്ഫോഡ് എന്നിവർ ചേർന്ന് ബ്യൂനസ് അയർസ് പിടിച്ചെടുത്തെങ്കിലും അവർക്ക് ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ==== കലാപങ്ങൾ. ==== സ്പെയിനിലെ രാജാവായ ഫെർഡിനൻഡ് VII-നെ ഫ്രഞ്ചുകാർ കീഴടക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ കോളണികളിൽ വമ്പിച്ച കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. മറ്റു നഗരങ്ങളുടെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന് ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റിപ്പത്ത് മേയിൽ ബ്യൂനസ് അയർസിലെ ജനങ്ങൾ വിപ്ലവം സംഘടിപ്പിക്കുകയും വൈസ്രോയിയെ ധിക്കരിച്ച് ഒരു സ്വയംഭരണസമിതി അധികാരം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി പതിനാറ് ജൂലൈ 9-ന് ടക്കൂമൻ നഗരത്തിൽ വിളിച്ചുചേർത്ത ദേശീയനേതാക്കളുടെ സമ്മേളനം സ്വാതന്ത്ര്യപ്രഖ്യാപനം ഒപ്പുവച്ചു; തുടർന്ന് ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി പതിനേഴ്-ൽ ജനറൽ ജോസ് ദെ സാൻമാർട്ടിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിമോചനസേന ആൻഡീസ് പ്രദേശത്തുകൂടെ ചിലി, പെറു എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പടനീക്കം നടത്തി. ഫെഡറൽ വ്യവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു ഭരണസംവിധാനമാണ് കാഡില്ലോകൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രാദേശിക നേതാക്കൾ ആഗ്രഹിച്ചത്. തങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഭരണമുണ്ടാവണമെന്നുള്ള ബ്യൂനസ് അയർസിലെ നേതാക്കളുടെ വാദം സാമൂഹികസംഘർഷത്തിനു വഴിതെളിച്ചു. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി മുപ്പത്തിയഞ്ച്-ൽ ബ്യൂനസ് അയർസിലെ ഗവർണറായിത്തീർന്ന ജോൻ മാനുവൽ ദെ റോസാ ഫെഡറൽ കാഴ്ചപ്പാടുള്ള ഒരു കേന്ദ്രീകൃതഭരണം നടപ്പാക്കി. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി അൻപത്തിരണ്ട്-ൽ ഇദ്ദേഹത്തെ ജനറൽ ജസ്റ്റോ ജോസ് ദെ അർക്വിസ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടെ ഈ ഭരണം നിലച്ചു. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി അൻപത്തിമൂന്ന്-ൽ വിളിച്ചുകൂട്ടിയ കൺവൻഷൻ പുതിയ ഒരു ഭരണഘടനയ്ക്കു രൂപംനല്കി. (ഈ ഭരണഘടന ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി അൻപത്തിയാറ് വരെ പ്രാബല്യത്തിൽ തുടർന്നു). പ്രസിഡന്റായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട അർക്വിസ (ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി അൻപത്തിനാല്) രാഷ്ട്രതലസ്ഥാനം പരാനയിലേക്കു മാറ്റി. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി അറുപത്തിരണ്ട്-ൽ ബർത്തലോമി മിത്തർ ബ്യൂനസ് അയർസിന്റെ പ്രാമുഖ്യം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായി കലാപം നയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ബ്യൂനസ് അയർസ് വീണ്ടും രാഷ്ട്രതലസ്ഥാനമായിത്തീർന്നു. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി അറുപത്തിയഞ്ച്-എഴുപത്കാലഘട്ടത്തിൽ പരാഗ്വേക്കെതിരേയുള്ള ത്രികക്ഷിസഖ്യത്തിൽ അർജന്റീന ബ്രസീലിനോടും ഉറൂഗ്വേയോടുമൊപ്പം പങ്കാളിയായി. 1868-80 കാലഘട്ടത്തിലാണ് അർജന്റീനയ്ക്ക് സാമ്പത്തികരംഗത്ത് അഭൂതപൂർവമായ പുരോഗതിയുണ്ടായത്. ഇക്കാലത്തെ രാഷ്ട്രത്തലവന്മാരായിരുന്ന ഡോമിൻഗോ ഫാസ്റ്റിനോ സർമിയെന്റോ, നിക്കളാസ് അവെല്ലാനഡ എന്നിവരാണ് ഈ പുരോഗതിക്കു കാരണഭൂതർ. പാംപസ്പ്രദേശം ഒരു കാർഷികമേഖലയായി വികസിപ്പിക്കുവാനും രാജ്യത്തെ റെയിൽ-റോഡ് സൗകര്യങ്ങൾ ഗണ്യമായി വർധിപ്പിക്കുവാനും ഇവർക്കു സാധിച്ചു. ==== ആദ്യത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ==== പ്രാദേശികമായ ഭിന്നതകൾ അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനായി 1880-ൽ തലസ്ഥാനമായ ബ്യൂനസ് അയർസ് നഗരത്തെ അതേ പേരിലുള്ള പ്രവിശ്യയിൽനിന്നു സ്വതന്ത്രമാക്കി ഒരു കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമാക്കി; ബ്യൂനസ് അയർസ് പ്രവിശ്യയുടെ തലസ്ഥാനം ലാപ്ളാറ്റ നഗരത്തിലേക്കു മാറ്റുകയും ചെയ്തു. 1916-ൽ രഹസ്യബാലറ്റ് സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നു; ഹിപ്പൊലിതോ ഇറിഗോയൻ ആയിരുന്നു ആദ്യത്തെ പ്രസിഡന്റ്. ഒന്നാം ലോകയുദ്ധത്തിൽ അർജന്റീന നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചു. 1930-ൽ ഒരു സൈനികകാലപത്തെത്തുടർന്ന് ഇറിഗോയൻ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. അദ്ദേഹത്തിനുശേഷം പ്രസിഡന്റായ ജനറൽ അഗസ്റ്റിൻ ജസ്റ്റോ (ഭ.കാ. 1932-38) അർജന്റീനയുടെ വാണിജ്യ-സാമ്പത്തിക വികസനത്തിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ==== പെറോൺ ==== രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ അർജന്റീന നിഷ്പക്ഷനിലയാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഒരു ഉറച്ച ഗവൺമെന്റിന്റെ അഭാവത്തിൽ പോലും ത്വരിതമായ വ്യവസായവത്കരണം സാധിക്കുവാൻ ഈ കാലഘട്ടം ഉപകരിച്ചു. 1943-ൽ അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റ് ഡോ. രമോൺ എസ്. കാസില്ലോ അധികാരത്തിൽ നിന്നും നിഷ്കാസിതനായി; തുടർന്ന് വിവിധ സൈനിക മേധാവികൾ മാറിമാറി ഭരണസാരഥ്യം വഹിച്ചു; 1946-ൽ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തുകയും ജനറൽ (അന്നത്തെ കേണൽ) ജുവാൺ ഡോമിങ്ഗോ പെറോൺ പ്രസിഡന്റായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. ഇതിനകം തന്നെ അച്ചുതണ്ടുകക്ഷികൾക്കുവേണ്ടി അർജന്റീന യുദ്ധത്തിൽ പങ്കു ചേർന്നിരുന്നു (1945). പെറോണിന്റെ ഭരണകാലത്ത് സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ മേഖലകളിൽ വിപ്ളവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുകയുണ്ടായി. രാജ്യത്തെ അധ്വാനിക്കുന്ന വിഭാഗത്തിന്റെയും സൈന്യത്തിന്റെയും ശക്തമായ പിന്തുണ പെറോൺ നേടിയിരുന്നു. 1955 സെപ്റ്റംബറിൽ ഒരു സൈനികവിപ്ളവത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി; തുടർന്നുണ്ടായ താത്കാലിക ഗവൺമെന്റ് പെറോണിന്റെ അനുയായികളെ (പെറോണിസ്റ്റുകൾ) മർദിച്ചൊതുക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തു; എന്നാൽ 1958-ൽ പെറോണിസ്റ്റുകളുടെ സഹായത്തോടെ റാഡിക്കൽപാർട്ടി നേതാവായ അർത്തൂറോ ഫ്രോണ്ടിസി പ്രസിഡന്റായി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകൂടം പെട്രോളിയം ഉത്പാദനം വർധിപ്പിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ വിദേശക്കമ്പനികൾക്ക് പല ആനുകൂല്യങ്ങളും നല്കിയത് രാഷ്ട്രീയകുഴപ്പങ്ങൾക്കു കാരണമാവുകയും 1961-62 കാലത്തെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പെറോണിസ്റ്റുകൾ വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷം നേടുകയും ചെയ്തു. ==== സൈനിക വിപ്ലവം ==== ഈ അവസരത്തിലുണ്ടായ സൈനികവിപ്ലവം ഫ്രോണ്ടിസിയെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കി; പെറോണിസ്റ്റുകൾ അധികാരത്തിൽവരുന്നതു തടഞ്ഞു. 1964 മധ്യത്തിലെ പുതിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ മിതവാദിയായ ഡോ. അർത്തൂറോ ഇല്ലിയ പ്രസിഡന്റായി. അമേരിക്കൻ എണ്ണക്കമ്പനികളുമായി ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്ന കരാറുകൾ ഇദ്ദേഹം റദ്ദാക്കി. വിദേശമൂലധനം പിൻവലിക്കപ്പെട്ടത് രാജ്യത്ത് സാമ്പത്തികകുഴപ്പത്തിനു കാരണമായി. 1966-ൽ പെറോണിസ്റ്റുകൾ വീണ്ടും വിജയിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് സൈന്യം അധികാരമേറ്റെടുത്തു. ലഫ്. ജനറൽ ജോൻ കാർലോസ് ഓൻഗാനിയ പ്രസിഡന്റായുള്ള ഒരുതരം ഏകാധിപത്യഭരണമാണ് പിന്നീടു നടന്നത്. 1969-70 കാലമായപ്പോഴേക്കും രാഷ്ട്രീയകുഴപ്പങ്ങൾ മൂർച്ഛിച്ചു. രാജ്യമാകെ കലാപങ്ങൾ നടന്നു. 1970 ജൂണിൽ ഓൻഗാനിയ സൈനികമേധാവികളാൽ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടു; പകരം ജനറൽ റോബർട്ടോ മാർസെലോ ലിവിങ്സ്റ്റൺ പ്രസിഡന്റായിത്തീർന്നു. 1971 മാർച്ചിൽ ലിവിങ്സ്റ്റൺ അധികാരഭ്രഷ്ടനായി. സൈനികനേതാവായ ലെഫ്. ജനറൽ അലെജാൻഡ്രോ ലാനുസ് സെ അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു. 1971-72-ൽ സാമ്പത്തികനില മോശമായതിനെത്തുടർന്ന് രാജ്യമൊട്ടാകെ അസ്വസ്ഥത പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. പെറോൺ വീണ്ടും രംഗത്തുവന്നു. രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാൽ 1973 മാർച്ചിലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്നു പിന്മാറിയ പെറോൺ സെപ്റ്റംബറിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വീണ്ടും അധികാരത്തിലേറി. 1974-ൽ പെറോൺ അന്തരിച്ചതിനെ ത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പത്നി ഇസബെൽ മാർട്ടിനസ് പെറോൺ അധികാരത്തിൽവന്നു. 1976-ൽ നടന്ന സൈനിക അട്ടിമറിയിൽ ഇസബെൽ പെറോൺ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടയാക്കപ്പെടുകയും ജോർജ് റാഫേൽ വിദേല പ്രസിഡന്റായി അവരോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1981 വരെ ഭരണം നടത്തിയ വിദേല രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിരോധിക്കുകയും ഭരണഘടനയിൽ പല മാറ്റങ്ങളും വരുത്തുകയും ചെയ്തു. 1981-ൽ ഫാക്ലൻഡ് ദ്വീപുകളുടെ മേലുള്ള അവകാശം അർജന്റീന ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ ഉന്നയിച്ചു. 1982-ൽ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ലെഫ്റ്റ. ജനറൽ ലിയോപോൾഡോ ഗൽത്തിരി ഫാക്ക്ലൻഡ് ദ്വീപസമൂഹം ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കി. ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം താമസം വിനാ തിരിച്ചടിക്കുകയും ദ്വീപസമൂഹം കൈയടക്കുകയും ചെയ്തതിനെത്തുടർന്ന് ഗൽത്തിരി സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാകുകയും സൈനികഭരണം അവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു. 1983-ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അധികാരത്തിൽവന്ന റാൽ അൽഫോൺസിൽ സാമ്പത്തിക പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടത്തിനെത്തുടർന്ന് 1988-ൽ പെറോണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കാരനായ കാർലോസ് സാൽമെനം പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. സ്വകാര്യവത്കരണത്തിലൂടെയും ഉദാരീകരണ(liberalisation)ത്തിലൂടെയും ഇദ്ദേഹം സാമ്പത്തിക നിലമെച്ചപ്പെടുത്തി. ഭരണഘടനാപരിഷ്കാരങ്ങളിലൂടെയും മറ്റും ജനപ്രീതി നേടിയ മെനം 1995-ൽ വീണ്ടും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും സാമ്പത്തിക മാന്ദ്യവും തൊഴിലില്ലായ്മയും രൂക്ഷമായതിനെത്തുടർന്ന് 1997-ൽ പ്രതിപക്ഷം അധികാരത്തിൽവന്നു. 1999 ഒക്ടോബറിൽ അധികാരമേറ്റ ഫെർണാൻഡാ ഡിലാറുവ ബ്രൂണോ ബ്യൂറോക്രസിയെ നിയന്ത്രിക്കുകയും സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്തുവാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. 2001 ഒക്ടോബറിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പെറോണിസ്റ്റ് പാർട്ടി വീണ്ടും ഭൂരിപക്ഷം നേടി. ഡിസംബറിൽ നടന്ന പട്ടിണി സമരങ്ങൾ രൂക്ഷമായപ്പോൾ പ്രസിഡന്റ് രാജിവക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. തുടർന്ന് ഭരണതലത്തിൽ പല മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുകയും 2002 ജനുവരിയിൽ എഡ്വേഡോ ആൽബർട്ടോ ദുഹാൻദെ പ്രസിഡന്റായി ഭരണമേല്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഡിവാല്വേഷനിലൂടെ സാമ്പത്തിക നിലമെച്ചപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ച ദുൽഹാൻദെയുടെ നീക്കങ്ങൾ രാജ്യത്താകെ അസ്വാസ്ഥ്യം ജനിക്കാൻ ഇടയാക്കി. സർക്കാരുകൾ മാറിമാറി അധികാരമേൽക്കുകയും പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനാകാതെ രാജിവച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ 2003 സെപ്റ്റംബറിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കമ്യൂണിസ്റ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് കക്ഷികളുടെ സഹായത്തോടെ നെസ്റ്റർകാർലോസ് കിർച്നർ വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അധികാരത്തിൽ വന്നു. മനുഷ്യാവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്ന സൈനികമേധാവികളെ ശിക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി പുതിയ ഭരണകൂടം രൂപംനല്കിയ നിയമത്തിന് 2005-ൽ സുപ്രീംകോടതി അംഗീകാരം നല്കി. സാമ്പത്തികരംഗത്തും പുരോഗമനപരമായ നടപടികളുണ്ടായി. 2005 ഒക്ടോബറിൽ പെറോണിസ്റ്റുകൾക്ക് സെനറ്റിൽ നിർണായക ഭൂരിപക്ഷം ലഭിച്ചു. 2007 ഒക്ടോബറിൽ നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കിർച്നറുടെ സഹധർമിണി ക്രിസ്റ്റീന ഫെർണാണ്ടസ് കിർച്നർ വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ പ്രസിഡണ്ടായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == ഭരണസംവിധാനം == ഒരു സ്വതന്ത്രപരാധികാര രാഷ്ട്രമാണ് അർജന്റീന. പ്രസിഡന്റാണ് രാഷ്ട്രത്തലവൻ. ഭരണസൗകര്യാർഥം, രാജ്യത്തെ 23 പ്രവിശ്യകളും ഒരു ഫെഡറൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റുമായി (ബ്യൂനസ് അയർസ്) വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. 1853-ൽ നിലവിൽവന്ന ഭരണഘടന ഒരു ഫെഡറൽ ഗവൺമെന്റ് വിഭാവന ചെയ്യുന്നു. പ്രസിഡന്റിനെയും വൈസ് പ്രസിഡന്റിനെയും നാലു വർഷത്തേക്കു നേരിട്ടു തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നു രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുള്ള നാഷണൽ കോൺഗ്രസാണ് പരമോന്നത നിയമനിർമ്മാണ സഭ. ഇതിൽ 72 സെനറ്റർമാരും, 257 ഡെപ്യൂട്ടികളും അംഗങ്ങളായുണ്ട്. നാല് വർഷമാണ് ഇവരുടെ കാലാവധി. നാലംഗ സുപ്രീംകോടതിയാണ് രാജ്യത്തെ പരമോന്നത നീതിന്യായ കോടതി. ഓരോ പ്രവിശ്യയ്ക്കും തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന ഗവർണർമാരും നിയമസഭയും കോടതികളുമുണ്ട്. == ജനങ്ങൾ == 2001-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം അർജന്റീനയിലെ ജനസംഖ്യ 36,260,130 ആയിരുന്നു. 2010 സെൻസസ് അനുസരിച്ച് ലഭ്യമായ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇവിടത്തെ ജനസംഖ്യ 40,091,359 ആണ്.<ref name="pop2009">{{cite web |url= http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf |title= Proyecciones provinciales de población por sexo y grupos de edad 2001–2015 |accessdate= 2008-06-24 |work= Gustavo Pérez |formato= pdf |publisher= [[INDEC]] |páginas= 16 |idioma= español |archiveurl= https://web.archive.org/web/20051109220300/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyecciones_provinciales_vol31.pdf |archivedate= 2005-11-09 |url-status= live }}</ref><ref>[http://www.censo2010.indec.gov.ar/ Censo 2010: Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas {{In lang|es}}]</ref> {{Historical populations |1869|1877490 |1895|4044911 |1914|7903662 |1947|15893811 |1960|20013793 |1970|23364431 |1980|27947446 |1991|32615528 |2001|36260130 |2010|40091359 }} തെക്കേ അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ജനസംഖ്യയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തും ആഗോളതലത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തുമായ അർജന്റീനയിലെ ജനസാന്ദ്രത ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിന് 15 ആളുകൾ എന്ന നിരക്കിലാണ് (ആഗോള ജനസാന്ദ്രത 50). ജനനനിരക്ക് 17.75-ഉം മരണനിരക്ക് 7.39-ഉം ആയ അർജന്റീനയിലെ പ്രതിവർഷ ജനസംഖ്യാവർദ്ധനവിന്റെ നിരക്ക് 2010-ൽ ഏകദേശം 1.036% ആയിരുന്നു.<ref name=cia2010>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html|title=Argentina|work=The World Factbook|publisher=CIA|accessdate=2011-02-02|archive-date=2007-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html|url-status=dead}}</ref> === ജനവിതരണം === തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ യൂറോപ്യൻ ഭൂരിപക്ഷമുള്ള ഏക രാജ്യമാണ് അർജന്റീന. സ്പാനിഷ് ഇറ്റാലിയൻ വംശജരാണ് ജനസംഖ്യയിൽ 97 ശതമാനവും. ശേഷിക്കുന്നവരിൽ മെസ്റ്റിസോകളും അമേരിന്ത്യരും ഉൾ പ്പെടുന്നു. വ. പടിഞ്ഞാറുള്ള അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളെ ഏറിയകൂറും മെസ്റ്റിസോവർഗക്കാർ (വെള്ളക്കാരുടെയും അമേരിന്ത്യരുടെയും സങ്കരവർഗം) അധിവസിക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വ.പടിഞ്ഞാറരികിൽ തനി അമേരിന്ത്യരുടേതായ അധിവാസങ്ങളും കാണാം; എങ്കിലും ജനബാഹുല്യമുള്ള നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒട്ടുമുക്കാലും യൂറോപ്യരാണുള്ളത്. 19-ാം ശ.-ത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലുണ്ടായ അഭൂതപൂർവമായ യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റമാണ് ജനസംഖ്യയിൽ തദ്ദേശീയർക്കുണ്ടായിരുന്ന ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത്. പാംപസ് പ്രദേശത്തെ കാർഷിക-വ്യാവസായികവികസനം രണ്ടാമതും യൂറോപ്യൻകുടിയേറ്റം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതോടെ തദ്ദേശീയർ തികച്ചും ന്യൂനപക്ഷമായിത്തീർന്നു. ജനങ്ങളിൽ 85 ശതമാനവും നഗരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു; തലസ്ഥാന നഗരമായ ബ്യൂനസ്അയർസ് ഭരണ നിർവഹണം വാണിജ്യം, ഉത്പാദനം, സംസ്കാരം എന്നിവയുടെ കേന്ദ്രമാകയാൽ ഇവിടം ജനസംഖ്യയിൽ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നു. (27,68,772) തലസ്ഥാന നഗരിയിൽ ധാരാളം യൂറോപ്യരും താമസമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റു ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളെക്കാൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ മധ്യവർഗങ്ങൾ ഉള്ളതും അർജന്റീനയിലാണ്. ഇവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും അധിവസിക്കുന്നത് നഗരങ്ങളെയാകുന്നു. അപ്പാർട്ട്മെന്റ് കെട്ടിടങ്ങൾ നഗരങ്ങളിൽ സാധാരണമാണ്. ആധുനിക സുഖസൗകര്യങ്ങളോടുകൂടിയ കെട്ടിടങ്ങളും ധാരാളമുണ്ട്. 1930-കളോടെ ഗ്രാമീണരായ തൊഴിലാളികളിൽ നല്ലൊരു ശ.മാ. തൊഴിലവസരങ്ങൾ തേടി നഗരങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറി. ഇതു നഗരജനസംഖ്യയിൽ ഗണ്യമായ വർധനവുണ്ടാക്കുകയും ജീവിത സൗകര്യങ്ങളിൽ അപര്യാപ്തത സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു. അർജന്റീനിയൻ ജനസംഖ്യയുടെ 15 ശതമാനത്തോളം ഗ്രാമീണരാകുന്നു. കൃഷിയും കൈത്തൊഴിലുമാണ് ഇവരുടെ മുഖ്യ ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തത ഗ്രാമീണരെ നഗരങ്ങളിലേക്കും പട്ടണങ്ങളിലേക്കും കുടിയേറാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും കാക്കസോയ്ഡ് വർഗത്തിൽപ്പെട്ട യൂറോപ്യരാണ്. സങ്കരവർഗക്കാരായ മെസ്റ്റിസോകൾ ഏതാണ്ട് 10 ശതമാനത്തോളമേ വരൂ. അടുത്തകാലത്തായി പരാഗ്വേ, ബൊളീവിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുടിയേറുന്ന തൊഴിലാളികൾ മെസ്റ്റിസോകളുടെ അംഗസംഖ്യയിൽ ഗണ്യമായ വർധനവുണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കറുത്തവർഗക്കാരും മലാതോകളും ചേർന്ന് മൊത്തം 15,000ത്തോളം വരും. ഏഷ്യൻ വംശജരും നാമമാത്രമായുണ്ട്; ജപ്പാനിൽനിന്നു കുടിയേറിപ്പാർത്തിട്ടുള്ളവരാണിവർ. == ഭാഷ == അർജന്റീനയിലെ ഔദ്യോഗികഭാഷ സ്പാനിഷ്]] [[ആണ്; ദേശീയഭാഷകളിലെ ധാരാളം പദങ്ങൾ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട് വിപുലീകൃതമായ ഒരു പദാവലിയാണ് ഇപ്പോൾ പ്രചാരത്തിലുള്ളത്. ബ്യൂനസ് അയർസ് മേഖലയിലെ ആദിമവർഗക്കാർക്കിടയിൽ പ്രചാരമുള്ള ഒരു മിശ്രഭാഷയും നിലവിലുണ്ട്; ലുൺഫാർഡോ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ഭാഷയ്ക്ക് പുഷ്ടമായ ഒരു സാഹിത്യവും ഉണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങളിൽ അമേരിന്ത്യൻഭാഷകൾക്കാണ് പ്രചാരം. ഇവ കൂടാതെ ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച്, ജർമൻ, ഇറ്റാലിയൻ എന്നിവയും ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. വിദ്യാഭ്യാസം. സാക്ഷരതയിൽ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്ന തെക്കേ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് അർജന്റീന. പ്രായപൂർത്തിയായവരിൽ 96.7 ശതമാനവും സാക്ഷരരാണ്. ഗവൺമെന്റിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൻ കീഴിലുള്ള പ്രൈമറി, സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം സൗജന്യമാണ്. ധാരാളം സ്വകാര്യസ്കൂളുകളും ഉണ്ട്. ആറിനും പതിനാലിനും മധ്യേ പ്രായമുള്ള എല്ലാ കുട്ടികളും സ്കൂളുകളിൽ ഹാജരാകണമെന്ന് നിർബന്ധമുണ്ടെങ്കിലും വളരെ ചെറിയൊരു ശ.മാ. കുട്ടികൾ മാത്രമേ സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കുന്നുള്ളൂ. 1996-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് 33 സർവകലാശാലകൾ പൊതുമേഖലയിലും 15 സർവകലാശാലകൾ സ്വകാര്യമേഖലയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ടെക്നിക്കൽ സർവകലാശാലയ്ക്കു പുറമേ മിലിറ്ററി സ്റ്റഡീസ്, നേവൽ ആൻഡ് മാരിടൈം സ്റ്റഡീസ് എന്നിവയ്ക്കും വെവ്വേറെ സ്ഥാപനങ്ങളുണ്ട്. ഏഴ് റോമൻ കത്തോലിക്കാ സർവകലാശാലകൾ, ഒരു അഡ്വെന്റിസ്റ്റ് സർവകലാശാല, ബിസിനസ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ സർവകലാശാലകൾ തുടങ്ങിയവയും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മതം. ജനങ്ങളിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം (90 ശ.മാ.) റോമൻ കത്തോലിക്കാ വിഭാഗത്തിൽ പ്പെട്ടവരാണ്; ഇത് ഔദ്യോഗികമതമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സ്പെയിൻകാരാണ് അർജന്റീനയിൽ പ്രസ്തുത മതം പ്രചരിപ്പിച്ചത്. പരിപൂർണമായ ആരാധനാസ്വാതന്ത്ര്യം നിയമംമൂലം ഉറപ്പുവരുത്തിയിട്ടുണ്ട്; യൂറോപ്യൻകുടിയേറ്റം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുവാനുദ്ദേശിച്ച് 19-ാം ശ.-ത്തിൽ നിലവിൽ വരുത്തിയതാണീ നിയമം. പെറോൺ ഭരണകാലത്ത് (1946-55) സ്ത്രീകൾക്കു സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ രംഗങ്ങളിൽ സമത്വം നിയമപരമായി അനുവദിക്കപ്പെട്ടു. ജനസംഖ്യയിൽ മൂന്നു ശ.മാ. പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റുകളാണ്. രണ്ടു ശതമാനത്തോളം ജൂതരും നാമമാത്രമായി മുസ്ലിങ്ങളുമുണ്ട്. == സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ == പരമ്പരാഗതമായി കൃഷിയായിരുന്നു അർജന്റീനിയൻ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ അടിത്തറ. ഇപ്പോൾ വ്യാവസായിക സേവനമേഖലകൾ കാർഷിക മേഖലയ്ക്കൊപ്പം പ്രാധാന്യം നേടിയിരിക്കുന്നു. കന്നുകാലി വളർത്തലും ധാന്യവിളകളുടെ ഉത്പാദനവും അർജന്റീനയയുടെ ധനാഗമ മാർഗങ്ങളിൽ ഇപ്പോഴും നിർണായക സ്ഥാനം അലങ്കരിക്കുന്നു. ഗോതമ്പ്, ചോളം, ഓട്സ്, മാട്ടിറച്ചി, ആട്ടിറച്ചി, കമ്പിളി, തുകൽ എന്നിവയുടെ കയറ്റുമതിയിൽ അർജന്റീന, യു.എസ്., കാനഡ, ആസ്റ്റ്രേലിയ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾക്ക് വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുന്നു. === കൃഷി === കാലാവസ്ഥയിലെ വൈവിധ്യത്താൽഅനുഗൃഹീതമായ അർജന്റീനയിൽ വിവിധയിനം വിളകൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പാംപസ് ആണ് രാജ്യത്തെ മുഖ്യകാർഷികോത്പാദനകേന്ദ്രം. ഈ പ്രദേശത്ത് ധാന്യങ്ങളാണ് മുഖ്യകൃഷി. കാലിത്തീറ്റയ്ക്കുള്ള പുൽവർഗങ്ങളും ഗോതമ്പ്, ചോളം എന്നീ ധാന്യങ്ങളും ഇടവിട്ടിടവിട്ട് കൃഷി ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ബാർലി, ഓട്സ്, റായി തുടങ്ങിയ പരുക്കൻ ധാന്യങ്ങളും നേരിയതോതിൽ കൃഷിചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയകൃഷി സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രാവർത്തികമായിട്ടുണ്ട്. പരുത്തി, കരിമ്പ്, പുകയില, എണ്ണക്കുരുക്കൾ, സൂര്യകാന്തി, സൊയാബീൻ, മുന്തിരി എന്നിവയാണ് നാണ്യവിളകൾ. നെൽകൃഷിയും നാമമാത്രമായുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ ഉത്തരമധ്യഭാഗത്തുള്ള ജലസേചിത പ്രദേശങ്ങളിൽ നാരകം, ആപ്പിൾ, പ്ലം, പീച്ച്, മുന്തിരി തുടങ്ങിയ ഫലവർഗങ്ങൾ സമൃദ്ധമായി കൃഷി ചെയ്യുന്നു. പാംപസ് പുൽപ്രദേശം കാലിവളർത്തലിനു പറ്റിയതാണ്. ഷോർട്ട്ഹോൺ, അബർദീൻ ആംഗസ്, ഹിയർഫോഡ് തുടങ്ങിയ മുന്തിയയിനം കാലികൾ ഇവിടെ വളർത്തപ്പെടുന്നു. ജനപ്പെരുപ്പത്തിനനുസരിച്ച് മൃഗങ്ങളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നില്ലാത്തതിനാൽ പ്രതിശീർഷ-അനുപാതം ക്രമമായി കുറഞ്ഞു കാണുന്നു. വരൾച്ചയും ഇടയ്ക്കിടെ പിടിപെടുന്ന പകർച്ചവ്യാധികളും കാലികളുടെ എണ്ണത്തിൽ കുറവുവരുത്തുന്നു. കൊമ്പും തുകലുമാണ് കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്ന മുഖ്യവസ്തുക്കൾ. അർജന്റീനയുടെ മിക്കഭാഗങ്ങളിലും ആടുവളർത്തൽ ഗണ്യമായ തോതിൽ പുരോഗമിച്ചിട്ടുണ്ട്; പാറ്റഗോണിയ, പാംപസ് എന്നീ പ്രദേശങ്ങളാണ് മുൻപന്തിയിൽ നില്ക്കുന്നത്. കോറീഡേൽ, ലിങ്കൺ, മെരിനൊ, റോംനിമാർഷ് എന്നീ വിശേഷപ്പെട്ടയിനം ആടുകളെ ഇവിടെ കാണാം. പ്രതിശീർഷ മാംസാഹാരത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉറുഗ്വേയെത്തുടർന്ന് രണ്ടാംസ്ഥാനത്തു നില്ക്കുന്ന അർജന്റീനയിലെ ജനങ്ങൾ ആട്ടിറച്ചിയെക്കാൾ മാട്ടിറച്ചി ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരാണ്. === വനവിഭവങ്ങൾ === ഗ്രാൻചാക്കോ പ്രദേശത്തു ലഭിക്കുന്ന കാബ്രാക്കോ എന്നയിനം തടി സമ്പദ് പ്രധാനമാണ്; ഇതിന്റെ കറ ഊറയ്ക്കിടുന്നതിന് ഉപകരിക്കുന്നു; തടി റെയിൽവേ സ്ലീപ്പറുകൾക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ്. അനിയന്ത്രിതമായ ഉപഭോഗം നിമിത്തം ഈ തടി ദുർലഭമായിത്തീർന്നിട്ടുണ്ട്. ധാതുക്കൾ. [[ടൈറ്റാനിയം]], ലിൻസീഡ് ഓയിൽ എന്നിവയുടെ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ അർജന്റീനയിലാണ് ഉപസ്ഥിതമായിട്ടുള്ളത്. ഗാർഹികാവശ്യത്തിനുവേണ്ട പ്രകൃതി എണ്ണ, പ്രകൃതി വാതകം എന്നിവയുടെ നിക്ഷേപവും അർജന്റീനയിലുണ്ട്. പാറ്റഗോണിയാപ്രദേശത്ത് ബ്യൂനസ് അയർസിന് 1,440 കി.മീ. തെ. അത്ലാന്തിക് തീരത്തും വ. ഭാഗത്തുള്ള സാൾട്ടാപ്രവിശ്യയിലും വൻതോതിൽ എണ്ണ ഖനനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. മെൻഡോസാ പ്രവിശ്യയിലെ ലാഹെരാസിൽനിന്ന് യുറേനിയം ലഭിക്കുന്നു. ലോകത്താകെയുള്ള ടങ്സ്റ്റൻ ഉത്പാദനത്തിന്റെ 10 ശതമാനത്തോളം അർജന്റീനയിൽ നിന്നാണ്. സ്വർണം, വെള്ളി, ചെമ്പ്, കറുത്തീയം, നാകം എന്നിവ അല്പമായ തോതിൽ ഖനനം ചെയ്തുവരുന്നു. ഉപ്പ്, ബോറാക്സ്, ആന്റിമണി എന്നിവയും ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. വ്യവസായവും വാണിജ്യവും. കൽക്കരിയുടെ അഭാവം വ്യവസായപുരോഗതിയെ സാരമായി ബാധിക്കുന്നു. പെട്രോളിയവും പ്രകൃതിവാതകവുമാണ് പ്രധാന ഊർജ ഖനിജങ്ങൾ. എണ്ണഖനികളെയും അധിവാസകേന്ദ്രങ്ങളെയും പൈപ്ലൈനുകൾ വഴി ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രധാന ഖനിയായ കൊമൊഡോറോ റിവാദേവിയയിൽനിന്ന് തലസ്ഥാനമായ ബ്യൂനസ് അയർസിലേക്കുള്ള പൈപ്ലൈനിന്റെ നീളം 1,600 കി.മീ. ആണ്. ജലവൈദ്യുതി ഉത്പാദനത്തിനുള്ള സാധ്യതകൾ പൂർണമായും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. മെൻഡോസ, റയോനീഗ്രോ, കൊർദോബ എന്നീ പ്രവിശ്യകളിലാണ് ജലവൈദ്യുതകേന്ദ്രങ്ങളുള്ളത്. ബ്യൂനസ് അയർസ് സമീപസ്ഥമായ സാൻ നിക്കളാസിലെ താപവൈദ്യുതകേന്ദ്രത്തെയാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്. ലാപ്ലാറ്റയിലെ എണ്ണ ശുദ്ധീകരണശാല ഭക്ഷ്യസംസ്കരണമാണ് പ്രധാന ഉത്പാദന വ്യവസായം. വാഹനങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, രാസപദാർഥങ്ങൾ, പെട്രോകെമിക്കൽസ്, സ്റ്റീൽ എന്നിവയും പ്രധാനം തന്നെ. യന്ത്രസാമഗ്രികൾ, വാഹനങ്ങൾ, രാസപദാർഥങ്ങൾ, ലോഹങ്ങൾ, പ്ലാസ്റ്റിക് തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന കയറ്റുമതി ഉത്പന്നങ്ങൾ. ബ്രസീൽ, യു.എസ്., ചൈന, ചിലി എന്നിവയാണ് അർജന്റീനയുടെ പ്രധാന വാണിജ്യ പങ്കാളികൾ. 1990-കളിൽ സ്വകാര്യവത്കരണം ഉൾ പ്പെടെയുള്ള സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് അർജന്റീന തുടക്കം കുറിച്ചു. സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ സാമ്പത്തിക വളർച്ചാനിരക്കിൽ വർധനവുണ്ടാക്കിയെങ്കിലും തൊഴിലില്ലായ്മയുടെ വർധന സൃഷ്ടിച്ച പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കണ്ടെത്താനായില്ല. 2004-05 കാലത്ത് കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയുണ്ടായി. എന്നാൽ 2006 ജനു.-യിൽ അന്തർദേശീയ നാണ്യനിധിയുടെ കടം മുഴുവൻ തിരിച്ചടച്ച് അർജന്റീന സാമ്പത്തികരംഗത്ത് ഒരു പുത്തനുണർവ് കൈവരിച്ചു. == ഗതാഗതം == റെയിൽപ്പാതയിൽ ഏറിയകൂറും പാംപസ് പ്രദേശത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഈ കാർഷിക മേഖലയിലെ ചെറുനഗരങ്ങളൊക്കെത്തന്നെ കിഴക്കൻതീരത്തുള്ള ബ്യൂനസ് അയർസ്, ബാഹിയാ ബ്ലാങ്ക തുടങ്ങിയ തുറമുഖങ്ങളുമായി റെയിൽമാർഗ്ഗം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ തെ. ഭാഗത്തുള്ള എണ്ണഖനനകേന്ദ്രങ്ങളോളം റെയിൽപ്പാതകൾ ദീർഘിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അർജന്റീനയുടെ വിദേശവാണിജ്യം മൊത്തമായും കപ്പൽമാർഗ്ഗമാണു നടക്കുന്നത്; രാജ്യത്തിന് വാണിജ്യക്കപ്പലുകളുടെ വിപുലമായ ഒരു വ്യൂഹംതന്നെ സ്വായത്തമാണ്. [[പരാനാ നദി]] മുഖാന്തരം ഉൾനാടൻ നഗരങ്ങൾ ബ്യൂനസ് അയർസുമായി ബന്ധം പുലർത്തുന്നു. രാജ്യത്തിലെ വിവിധനഗരങ്ങൾ തമ്മിൽ വ്യോമസമ്പർക്കവുമുണ്ട്; ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയിലെ അന്യരാജ്യങ്ങളിലേക്കും, യു.എസ്., യൂറോപ്യൻരാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും വിമാനസർവീസുകൾ നിലവിലിരിക്കുന്നു. == കാലാവസ്ഥ == മിതമായ കാലാവസ്ഥയാണ് അർജന്റീനയുടേത്. രാജ്യത്തിന്റെ ഏറിയഭാഗവും മധ്യ-അക്ഷാംശീയമേഖലയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുമൂലം താപനിലയിൽ ഗണ്യമായ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളും ഋതുവ്യവസ്ഥയിൽ സാരമായ വ്യതിയാനങ്ങളും അനുഭവപ്പെടാവുന്നതാണ്; എന്നാൽ അർജന്റീനയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വൻകരഭാഗത്തിന്റെ വ്യാപ്തി തെക്കോട്ടു ചെല്ലുന്തോറും ക്രമേണ കുറഞ്ഞുവരുന്നതിനാൽ കാലാവസ്ഥ പൊതുവേ സമീകൃതമായിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തെക്കരികിൽ പ്പോലും താപനിലയിലെ വാർഷികാന്തരം 16 oC-ൽ കൂടുതലല്ല. താരതമ്യേന ചൂടുകുറഞ്ഞ ഗ്രീഷ്മകാലവും കാഠിന്യം കുറഞ്ഞ ശൈത്യകാലവും ദക്ഷിണ അർജിന്റീനയിലെ കാലാവസ്ഥയുടെ സവിശേഷതയാണ്. പാറ്റഗോണിയ പ്രദേശത്തിന്റെ വടക്കരികിലോളം ഈ സ്ഥിതിയാണുള്ളത്. പാംപസ് പ്രദേശത്തിന്റെ കിഴക്കൻഭാഗങ്ങളിൽ ഫാക്ലൻഡ് ശീതജലപ്രവാഹത്തിന്റെ സ്വാധീനംമൂലം വേനൽക്കാലം ചൂടുകുറഞ്ഞതായിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കൻഭാഗങ്ങളിൽ വേനൽക്കാലത്തു കഠിനമായ ചൂടാണ്; ഈ ഭാഗമൊഴിച്ച് മറ്റെല്ലായിടത്തും തന്നെ ശൈത്യകാലത്ത് ഹിമബാധ സാധാരണമാണ്. വർഷപാതം, താരതമ്യേന കുറവാണ്. തെ. ടിറാദെൽ ഫൂഗോയിലും രാജ്യത്തിന്റെ വ.കിഴക്കരികിലും മാത്രമാണ് വർഷം മുഴുവനും സാമാന്യമായ തോതിൽ മഴയുള്ളത്. മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലൊക്കെത്തന്നെ വരണ്ട കാലാവസ്ഥയാണ്. പാംപസ് പ്രദേശത്തെ ശ.ശ. വർഷപാതം 95 സെ.മീ. ആണ്. ഉൾഭാഗത്ത് പരാനാ തടത്തിലെത്തുമ്പോഴേക്കും ഇത് 15 സെ.മീ.-ൽ താഴെയായിത്തീരുന്നു. വ.പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗങ്ങളിൽ മഴ തീരെ ലഭിക്കുന്നില്ല. അന്റാർട്ടിക്കയിൽനിന്നു വീശുന്ന ശീതക്കാറ്റുകൾ കടൽ കടന്നെത്തുന്നതോടെ ധാരാളം നീരാവി ഉൾ ക്കൊള്ളുന്നതുമൂലം വൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറൻതീരത്ത് സമൃദ്ധമായ മഴ ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആൻഡീസ് പർവതങ്ങൾ കടക്കുമ്പോഴേക്കും ഇവ പ്രായേണ ശുഷ്കമായിത്തീരും. തത്ഫലമായി അർജന്റീനയുടെ പശ്ചിമഭാഗം പൊതുവേ മഴനിഴൽ പ്രദേശമായി വർത്തിക്കുന്നു. ചുരങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ കടന്നെത്തുന്ന പടിഞ്ഞാറൻകാറ്റുകൾ നിശ്ചിത മേഖലകളിൽമാത്രം ധാരാളം മഴപെയ്യിക്കുന്നു. ആൻഡീസിനു കിഴക്കായി വൻകരയെ സ്പർശിക്കുന്ന ശീതക്കാറ്റുകൾ ചുഴലിക്കാറ്റുകളായി രൂപം പ്രാപിച്ച് ഘടികാരദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. നന്നേ താണ ഊഷ്മാവിലുള്ള ഈ വായുപിണ്ഡങ്ങൾ മഴപെയ്യിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും ശക്തമായ കൊടുങ്കാറ്റുകൾക്കു കാരണമാവുന്നു. താപമർദവ്യവസ്ഥകളിലെ വൈവിധ്യംമൂലം അർജന്റീനയുടെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ പ്രാദേശികവാതങ്ങളുടെ പ്രഭാവം പ്രകടമാണ്. തെക്കും തെ.പടിഞ്ഞാറും നിന്നുവീശുന്ന നോർതേ, ആൻഡീസ് പർവതസാനുക്കളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന 'സോണ്ട' എന്നീ ഉഷ്ണക്കാറ്റുകളും ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെടുന്നു. == സസ്യജാലം == [[പ്രമാണം:Erythrina crista-galli2.jpg|thumb|The [[Erythrina crista-galli|ceibo]] is the national flower of Argentina]] കാലാവസ്ഥയിലെ വൈവിധ്യം സസ്യജാലങ്ങളുടെ വിതരണം ക്രമപ്പെടുത്തുന്നു. മഴ കൂടുതലുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ മാത്രമേ വനങ്ങൾ ഉള്ളൂ. സാമാന്യം മഴയുള്ളിടത്ത് കുറ്റിക്കാടുകളും ഉയരംകുറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളുമാണുള്ളത്. മഴക്കുറവുമൂലം സസ്യരഹിതമായ മരുപ്രദേശങ്ങൾ വ്യാപകമായി കാണാം. പാംപസ് പ്രദേശത്ത് സാമാന്യം നല്ല മഴ ലഭിക്കുന്നെങ്കിൽ പ്പോലും ഉയരംകൂടിയ പുൽവർഗങ്ങളാണ് സമൃദ്ധമായുള്ളത്. ഉത്തര അർജന്റീനയിലെ ഗ്രാൻചാക്കോ എന്നറിയപ്പെടുന്ന എക്കൽ സമതലങ്ങളിൽ ഉയരംകുറഞ്ഞ പത്രപാതി വൃക്ഷങ്ങളും സവന്നാ മാതൃകയിലുള്ള പുൽമേടുകളും കണ്ടുവരുന്നു; മുൾക്കൂട്ടങ്ങളും ധാരാളമുണ്ട്. നദീതീരങ്ങളിൽ ഇലകൊഴിയാത്ത വൻവൃക്ഷങ്ങൾ നിബിഡമായി വളരുന്നതു സാധാരണമാണ്. ഇതിനു തെക്കുള്ള വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിൽ മരുരുഹങ്ങളാണ് പ്രധാനമായുള്ളത്; മോണ്ടേ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മുൾ ച്ചെടി ധാരാളമുണ്ട്. ജലസേചനസൗകര്യങ്ങൾ വർധിച്ചതോടെ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ കൃഷിസ്ഥലങ്ങളായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. പാറ്റഗോണിയ പൊതുവേ സസ്യരഹിതമാണ്. മരുരുഹങ്ങളായ മുൾ ച്ചെടികളാണ് ഇവിടത്തെയും സസ്യസമ്പത്ത്. അർജന്റീനയുടെ തെക്കരികിലെ ആൻഡീസ് പ്രാന്തങ്ങളിൽ സ്റ്റെപ്പ് മാതൃകയിലുള്ള പുൽവർഗങ്ങളും ടീറാദെൽ ഫൂഗോ പ്രദേശത്തെ മലഞ്ചരിവുകളിൽ നിത്യഹരിതവനങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു. == ജന്തുജാലം == [[പ്രമാണം:Florida Panther.jpg|thumb|left| [[പൂമ]]]] പരാനാ-പരാഗ്വേ തടപ്രദേശത്തുള്ള വനങ്ങളും ചതുപ്പുകളും കുരങ്ങുകൾ, തപീർ, മാൻ, ഉറുമ്പുതീനി, പുള്ളിപ്പുലി എന്നിവയുടെയും മൂഷികവർഗങ്ങളുടെയും നീർപ്പന്നി (Capybara), കോയ്പു (Coypu) തുടങ്ങിയ ജലജീവികളുടെയും ആവാസകേന്ദ്രങ്ങളാണ്. പുൽമേടുകളിലും മരുപ്രദേശങ്ങളിലുമുള്ള സവിശേഷ ജീവികൾ അർജന്റീനയിൽ മാത്രമേ കാണപ്പെടുന്നുളളു. ഒട്ടകവർഗത്തിൽ പ്പെട്ട ഗൊണാക്കോ, ഒട്ടകപ്പക്ഷിയുടെ ഇനത്തിൽ പ്പെട്ട റിയ എന്നിവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പ്പെടുന്നു. പാറ്റഗോണിയൻ കാവി (Dolichotis), വിസാക്ക എന്നിവയും മരുപ്രദേശത്തു കാണപ്പെടുന്ന ആർമഡിലോ, പിച്ചി സീയാഗോ എന്നിവയും അപൂർവ ജന്തുക്കളാണ്. പ്യൂമയും രാജ്യമൊട്ടാകെ കാണപ്പെടുന്നു. പക്ഷികളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കോൺഡർ (Vulture gryplaus) പെർദിസ്, ഓവൻബേർഡ് എന്നിവയാണു ധാരാളമുള്ളത്. പാമ്പ്, ആമ, ഉരഗവർഗങ്ങൾ, തവള എന്നിവയും ധാരാളമായുണ്ട്. അർജന്റീനയിലെ നദികളിൽ സാധാരണമായി കണ്ടുവരുന്ന ഡൊറാഡോ എന്ന മത്സ്യം സമ്പദ്പ്രധാനമാണ്. == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{Commons|Argentina}} {{തെക്കേ അമേരിക്ക}} {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം|അർജന്റീന}} <references group="upper-alpha"/> [[വർഗ്ഗം:അർജന്റീന]] [[വർഗ്ഗം:സ്പാനിഷ് കോളനിയായിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സ്പാനിഷ് ഭാഷ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-15 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജി-20 രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] 4gye83e0flw64jcy9aeirdluajnoldz 0 2284 4648195 4564315 2026-07-17T05:37:46Z Saul0fTarsus 6737 4648195 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Israel}} {{Infobox country | conventional_long_name = State of Israel | native_name = | common_name = ഇസ്രായേൽ | image_flag = Flag of Israel.svg | alt_flag = Centered blue star within a horizontal triband | image_coat = Emblem of Israel.svg | alt_coat = Centered menorah surrounded by two olive branches | symbol_type = എംബ്ലം | national_anthem = "[[Hatikvah]]" ({{langnf||Hebrew|"The Hope"}})<br><br>[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]] | image_map = ISR orthographic.svg | alt_map = Location of Israel (in green) on the globe. | image_map2 = Israel - Location Map (2012) - ISR - UNOCHA.svg | map_caption2 = (pre-) 1967 border ([[Green Line (Israel)|Green Line]]) | capital = [[ജറുസലേം]] ''([[Status of Jerusalem|പരിമിതമായ&nbsp;അംഗീകാരം]])''{{refn|group=fn|Recognition by other UN member states: the [[United States]],<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|newspaper=[[The New York Times]]|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017}}</ref> the [[Czech Republic]],<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=[[Jerusalem Post]]|date=6 December 2017|access-date=6 December 2017|quote="The Czech Republic currently, before the peace between Israel and Palestine is signed, recognizes Jerusalem to be in fact the capital of Israel in the borders of the demarcation line from 1967." The Ministry also said that it would only consider relocating its embassy based on "results of negotiations."}}</ref> [[Guatemala]],<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|trans-title=Guatemala joins US, will also move embassy to Jerusalem|website=[[Infobae]]|date=24 December 2017|language=es}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[Vanuatu]],<ref>{{cite web|url=http://www.israelhayom.com/2017/07/10/island-nation-vanuatu-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/|title=Island nation Vanuatu recognizes Jerusalem as Israel's capital|website=Israel Hayom}}</ref> and [[Paraguay]].<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/paraguay-becomes-third-country-to-open-embassy-in-jerusalem/|website=The Times of Israel|first1=Raphael|last1=Ahern|date=21 May 2018|access-date=22 May 2018|title=Paraguay becomes third country to open embassy in Jerusalem}}</ref>}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ഹീബ്രു|ഹീബ്രു]]|[[അറബിക്|അറബി]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list|74.5% [[Israeli Jews|ജൂതർ]]|20.9% [[Arab|അറബികൾ]]|4.6% [[Demographics of Israel|മറ്റുള്ളവ]]<ref name="population_stat">{{cite web |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/latest-population-statistics-for-israel |title=Latest Population Statistics for Israel |website=Jewish Virtual Library |publisher=American–Israeli Cooperative Enterprise |access-date=16 April 2018}}</ref>}} | ethnic_groups_year = 2018 | religion = {{unbulleted list|74.7% [[Israeli Jews|ജൂതൻ]]|17.7% [[Islam in Israel|മുസ്ലീം]]|2.0% [[Christianity in Israel|ക്രിസ്ത്യൻ]]|1.6% [[Druze in Israel|ഡ്രൂസ്]]|4.0% [[Religion in Israel|മറ്റുള്ളവ]]<ref name="cia"/>}} | religion_year = 2016 | demonym = ഇസ്രായേലി | government_type = അവിഭക്തമായ [[പാർലമെന്ററി റിപ്പബ്ലിക് ]] | leader_title1 = [[ഇസ്രായേൽ പ്രസിഡന്റ്|പ്രസിഡന്റ്]] | leader_name1 = [[റൂവൻ റിവ്ലിൻ]] | leader_title2 = [[ഇസ്രായേൽ പ്രധാനമന്ത്രി|പ്രധാനമന്ത്രി]] | leader_name2 = [[ബന്യമിൻ നെതന്യാഹു]] | leader_title3 = [[List of Knesset speakers|നെസെറ്റ് സ്പീക്കർ]] | leader_name3 = [[അമീർ ഒഹാന]] | leader_title4 = [[ഇസ്രായേൽ സുപ്രീം കോടതി|ചീഫ് ജസ്റ്റിസ്]] | leader_name4 = [[എസ്തർ ഹയുത്]] | legislature = [[നെസെറ്റ്]] | sovereignty_type = [[ഇസ്രായേലിന്റെ ചരിത്രം|സ്വാതന്ത്ര്യം]] | established_event1 = [[Israeli Declaration of Independence|പ്രഖ്യാപിച്ചത്]]<br>{{Small|സ്ഥാപിതം}} | established_date1 = 14 May 1948 | established_event2 = [[United Nations|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം]] | established_date2 = 11 May 1949 | area_km2 = 20,770–22,072 | area_sq_mi = 8,019–8,522 | area_rank = 150th | area_magnitude = 1 E+10 | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = 2.1 | population_estimate = {{data Israel|poptoday|formatnum}}<ref name="cbs_main">{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/cw_usr_view_Folder?ID=141 |title=Home page |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=20 February 2017}}</ref> | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = 96th | population_census = 7,412,200<ref>{{cite report |date=2008 |title=Population Census 2008 |url=http://www.cbs.gov.il/www/mifkad/mifkad_2008/profiles/rep_e_000000.pdf |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=27 December 2016}}</ref> | population_census_year = 2008 | population_density_km2 = {{pop density|{{data Israel|poptoday}}|22072|km2|prec=0|disp=num}} | population_density_rank = 33rd | GDP_PPP = $334.328 billion | GDP_PPP_rank = 54th | GDP_PPP_year = 2018<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ssd=1&c=436&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC |title=Report for Selected Countries and Subjects |date=April 2018 |publisher=International Monetary Fund |access-date=19 April 2018}}</ref> | GDP_PPP_per_capita = $37,673 | GDP_PPP_per_capita_rank = 35th | GDP_nominal = $373.751 billion | GDP_nominal_rank = 33rd | GDP_nominal_year = 2018<ref name=imf/> | GDP_nominal_per_capita = $42,115 | GDP_nominal_per_capita_rank = 20th | Gini = 42.8 | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2172rank.html |title=Distribution of family income – Gini index |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=21 August 2017 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = 49th | Gini_year = 2013 | HDI_year = 2015<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI = 0.899 | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_rank = 19th | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite report |title=Human Development Index and its components |url=http://hdr.undp.org/en/composite/HDI |publisher=United Nations Development Programme |access-date=22 June 2017}}</ref> | currency = [[Israeli new shekel|ന്യൂ ഷെക്കൽ]] ({{rtl-lang|he|₪}}) | currency_code = ILS | time_zone = [[Israel Standard Time|IST]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Israel Summer Time|IDT]] | utc_offset_DST = +3 | date_format = {{unbulleted list|{{rtl-lang|he|יי-חח-שששש}} ([[Anno Mundi|AM]])|dd-mm-yyyy ([[Common Era|CE]])}} | drives_on = right | cctld = [[.il]] | iso3166code = IL | calling_code = +972 | official_website = {{URL|http://www.israel.org/}}<!--before changing this, please review [[Talk:Israel/Archive 59#Official website]] and [[Talk:Israel/Archive 60#wrong gov website]]--> | footnote_a = {{note|area}} 20,770 is Israel within the [[Green Line (Israel)|Green Line]]. 22,072 includes the [[annexed]] [[Golan Heights]] and [[East Jerusalem]]. | വംശഹത്യ റാങ്കിങ് = 1 }} ഏഷ്യയുടെ പടിഞ്ഞാറായി നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു ജൂത-ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രമാണ് '''ഇസ്രയേൽ''' (/ˈɪzri.əl, -reɪ-/; {{Lang-he|יִשְׂרָאֵל}} {{Transl|he|Yisrāʾēl}} [jisʁaˈʔel]; {{Lang-ar|إِسْرَائِيل}} {{Transl|ar|ʾIsrāʾīl}}).<ref group="fn">The [[Jerusalem Law]] states that "Jerusalem, complete and united, is the capital of Israel" and the city serves as the seat of the government, home to the President's residence, government offices, supreme court, and [[Knesset|parliament]]. [[United Nations Security Council Resolution 478]] (20 August 1980; 14–0, U.S. abstaining) declared the Jerusalem Law "null and void" and called on member states to withdraw their diplomatic missions from Jerusalem (see {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}}). See [[Status of Jerusalem]] for more information.</ref> '''സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഇസ്രയേൽ''' എന്നാണ് ഔദ്യോഗികനാമം. വടക്ക് ലെബനാൻ, സിറിയ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായി അതിർത്തി പങ്കിടുന്ന രാഷ്ട്രത്തിന്റെ കിഴക്ക് ജോർദാൻ നിലകൊള്ളുന്നു. വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്, ഗാസ, ഗോലാൻ പ്രദേശം എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിൽ അധിനിവേശം നടത്തിയതോടെ അവയും അനൗദ്യോഗികമായി ഇസ്രയേലിന്റെ കീഴിലാണ് ഉള്ളത്. പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്തും മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലും അതിരിടുന്ന ഇസ്രയേലിന്റെ തെക്ക് ഭാഗത്ത് ചെങ്കടലിലെ അഖബ ഉൾക്കടൽ ആണുള്ളത്. ലോകരാഷ്ട്രങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിലും; അധിനിവിഷ്ട പ്രദേശമായ ഈസ്റ്റ് ജറൂസലം തങ്ങളുടെ തലസ്ഥാനമെന്നാണ് ഇസ്രയേൽ അവകാശപ്പെടുന്നത്.<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds.</ref> ചരിത്രപരമായി കാനാൻ, പലസ്തീൻ എന്നൊക്കെ വിളിക്കപ്പെടുന്ന സൗത്ത് ലെവന്റിലാണ് ഇസ്രയേൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വിവിധ ജൂതഗോത്രങ്ങൾ, അസീറിയക്കാർ, ബാബിലോണിയക്കാർ, പേർഷ്യക്കാർ, ഗ്രീക്കുകാർ, റോമക്കാർ, ബൈസാന്റിയക്കാർ എല്ലാം ഭരണം നടത്തിയിട്ടുള്ള പ്രദേശമായിരുന്നു ഇത്. പിന്നീട് ഇസ്‌ലാമിക ഖിലാഫത്തുകളുടെയും തുർക്കിയിലെ ഒട്ടോമൻ ഖിലാഫത്തിന്റെയും കീഴിലായിരുന്ന ഈ പ്രദേശം ഇടക്കാലത്ത് കുരിശുയുദ്ധക്കാരുടെ കീഴിലും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇസ്രയേൽ രൂപീകരണത്തിന് (1948) തൊട്ടുമുൻപ് ബ്രിട്ടീഷ് മാൻഡേറ്റിന് കീഴിലായിരുന്നു പ്രദേശം. ==പേരിന്റെ ചരിത്രം== നൂറ്റാണ്ടുകളായി, ഇസ്രായേൽ ദേശം എന്ന പേര്, രാജ്യത്തേയും യഹൂദജനതയേയും പരാമർശിക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചുപോരുന്നു. സ്വപ്നത്തിൽ ജയിച്ചതിനെ തുടർന്ന്, യഹൂദജനതയുടെ പിതാവായി കരുതപ്പെടുന്ന [[യാക്കോബ്]], ഇസ്രായേൽ എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടതായി പറയുന്ന ബൈബിളിലെ ഉല്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ വാക്യത്തിലാണ് (ഉല്പത്തി 32:28). ഈ പേരിന്റെ തുടക്കം. അതിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായ സമന്വയമില്ല. 'ഭരിക്കുക', 'ശക്തനായിരിക്കുക', 'അധികാരം പ്രയോഗിക്കുക' എന്നൊക്കെ അർത്ഥമുള്ള 'സരാർ' എന്ന ക്രിയാപദത്തിൽ നിന്നാണ് അതുണ്ടായതെന്നാണ് ഒരു പക്ഷം. 'ദൈവത്തിന്റെ കുമാരൻ', 'ദൈവം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു' എന്നുമൊക്കെ ഇതിന് അർത്ഥമാകാമെന്നും പറയുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രബലമായ അഭിപ്രായം ഇസ്രായേൽ എന്നാൽ 'രാത്രിയിൽ പുറപ്പെട്ടവൻ' എന്നാണു അർത്ഥം എന്നതാണ്. 'ഇസ്രാ‌' എന്നാൽ രാത്രി. യാക്കോബ് തന്റെ മാതാവിന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം മാതുലനായ ലാബാന്റെ അടുക്കലേക്കു പുറപ്പെട്ടത്‌ രാത്രിയിൽ ആണ്. യാക്കോബിനു ആ പേര് ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. വാക്കിന്റെ കൃത്യമായ അർത്ഥമെന്തായാലും, യാക്കോബിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന ജനതക്ക് ഇസ്രായേൽ മക്കളെന്നും, ഇസ്രായേൽക്കാരെന്നുമൊക്കെ പേരുറച്ചു . == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Merneptah Israel Stele Cairo.JPG|thumb|left|മെർണപ്റ്റാ ശിലാഫലകം]] ഇസ്രായേലിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചരിത്രപരമായ പരാമർശങ്ങൾ രണ്ട് തരമാണ്. ഒന്ന് മത ഗ്രന്ഥങ്ങളിലുള്ള പരാമർശം, രണ്ട് മതേതരചരിത്ര രേഖകളിലുള്ള പരാമർശം. ചരിത്രരേഖകളിലുള്ള ആദ്യപരാമർശം 1200 ബി സി യിൽ ഈജിപ്റ്റിലെ മെർണപ്റ്റാ എന്ന ഭരണാധികാരിയുടെ കാലത്തുള്ള ഒരു [[ശിലാഫലകം|ശിലാ ലിഖിതത്തിലാണ്]]. <ref>മൈക്കൽ ഡി കൂഗൻ (1998) ദി ഓക്സ്ഫോർഡ് ഹിസ്റ്ററി ഒഫ് ദി ബൈബ്ലിക്കൽ വേൾഡ്</ref> ജൂതമതത്തിന്റെയും ജൂത ജനതയുടെയും ചരിത്രം അതിപ്രാചീനമാണ്. പഴയ നിയമത്തിലെ അബ്രഹാമിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്നതാണ് തങ്ങളുടെ പരമ്പരയെന്ന് ലോകത്തെവിടെയുമുള്ള [[ജൂതർ]] (യഹൂദർ)വിശ്വസിക്കുന്നു. ജൂതരുടെ പരമ്പരാഗത വിശ്വസമനുസരിച്ച് മെസപ്പൊട്ടേമിയ(ഇന്നത്തെ ഇറാഖി. ൽ)യിലെ ഊർ എന്ന ജന പദത്തിൽ നിന്ന് ഇസ്രയേലിന്റെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നു.അബ്രഹാമിന്റെ മകൻ ഇസഹാക്ക്, ഇസഹാക്കിന്റെ മകൻ യാക്കോബ്, യാക്കോബിന്റെ പന്ത്രണ്ടു മക്കൾ എന്നിവരിലൂടെ ആ ജനത വളർന്നു പെരുകി. ദൈവം തന്നെയായ ഒരു അജ്ഞാത പുരുഷനുമായി മൽപിടുത്തത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട യാക്കോബിന്, ദൈവം ഇസ്രയേൽ എന്ന് പേര് നൽകി. യാക്കോബും പന്ത്രണ്ടു മക്കളും പിന്നീട് ഈജിപ്തിലേക്ക് താമസമാക്കി. ആ പന്ത്രണ്ടു പേരുടെ അനന്തരവകാശികൾ പന്ത്രണ്ടു ഗോത്രങ്ങളായി വികസിച്ചു.ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഈജിപ്തിലെ ഫറവോമാരിൽ ഒരാൾ ഇസ്രയേൽ ജനങ്ങളെ അടിമകളായി പീഠിപ്പിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. [[മോശെ]] (moses) യുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇസ്രയേൽജനം തങ്ങളുടെ മാതൃ-ദേശമായ [[കാനാൻ ദേശം|കാനാനി]]ലേക്ക് [[പുറപ്പാട്]] നടത്തി.ഈ സംഭവമാണ് പഴയ നിയമത്തിലെ പുറപ്പാട് പുസ്തകത്തിൽ വിവരിക്കുന്നത് . ഒരു ജനതയെന്ന നിലയിൽ ഇസ്രയേലുകാരുടെ രൂപവത്കരണം സംഭവിച്ചത് മോശയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പ്രയാണത്തോടെയാണ്. മരുഭൂമിയിലെ വർഷങ്ങൾ നീണ്ട യാത്രയ്ക്ക് ശേഷം അവർ കാനാൻ ദേശത്ത് എത്തി. ജോഷ്വയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അവിടം കീഴടക്കി താമസമുറപ്പിച്ചു. പന്ത്രണ്ടു ഗോത്രങ്ങളായി ഭൂമി പങ്കിടുകയും ചെയ്തു. അക്കാലത്ത് [[ന്യായാധിപന്മാരുടെ പുസ്തകം| ന്യായാധിപൻമാർ]] എന്നറിയറിയപ്പെട്ട ഭരണാധിപൻമാരായിരുന്നു ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്.അതിനു ശേഷം സാവൂളിനെ പ്രാവാചകനായ സാമുവൽ വഴി ഇസ്രയേൽ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. [[ദാവീദ്]], മകൻ [[സോളമൻ]], എന്നിവരായിരുന്നു തുടർന്നു വന്ന രാജാക്കൻമാർ. ദാവീദായിരുന്നു ഒരു രാഷ്ട്രമായി ഇസ്രയേലിനെ മാറ്റിയത്.[[ജറുസലേം]] പട്ടണം കീഴടക്കി തലസ്ഥാനമാക്കിയതും ദാവീദായിരുന്നു. സമാധാനവാദിയും നീതിമാനുമായ സോളമന്റെ കാലശേഷം ഇസ്രയേൽ രണ്ട് രാഷ്ട്രമായി പിളർന്നു.വടക്കുള്ള പത്ത് ഗോത്രങ്ങളടങ്ങിയ ഇസ്രയേലും തെക്കുള്ള രണ്ട് ഗോത്രങ്ങളടങ്ങിയ ജൂദായും (ഈ പന്ത്രണ്ട് ഗോത്രങ്ങളെപ്പറ്റി സ്വീകാര്യമായ ചരിത്ര വസ്തുതകളൊന്നുമില്ല). ബി.സി. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അസ്സീറിയൻ ഭരണാധിപനായ ഷൽമാനെസർ അഞ്ചാമൻ ഇസ്രയേൽ പിടിച്ചടക്കി. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബാബിലോണിയൻ സേന ജൂദായും കീഴടക്കി. ജൂത ആരാധനാലയമായ ഒന്നാം ക്ഷേത്രം അവർ നശിപ്പിച്ചു.ജൂദയായിലെ (യൂദയാ) വരേണ്യർ ബാബിലോണിലേക്ക് പാലായനം ചെയ്തു.ബാബിലോണിയൻ അടിമത്തം (ബാബിലോൺ പ്രവാസം) എന്നാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. എഴുപത് വർഷം കഴിഞ്ഞ് പേർഷ്യക്കാർ ബാബിലോൺ കീഴടക്കിയപ്പോൾ പാലായനം ചെയ്തവരിൽ ഒരു വിഭാഗം മാതൃദേശത്തേക്ക് മടങ്ങി. പേർഷ്യൻ രാജാവിന്റെ സഹായത്തോടെ അവർ രണ്ടാം ക്ഷേത്രം നിർമ്മിക്കുകയും ജൂത വിശ്വാസങ്ങൾ പുനസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പേർഷ്യക്കാരെ മാസിഡോണിയയിലെ [[അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി|അലക്സാൻഡർ]] പരാജയപ്പെടുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം സൈനികമേധാവിയായിരുന്ന സെല്ലക്കസ് സ്ഥാപിച്ച, സെല്യൂസിഡ് സാമ്രാജ്യം പേർഷ്യൻ ലോകത്ത് ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരം പ്രചരിപ്പിച്ചു. ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരം സ്വീകരിച്ച ജൂതൻമാരുടെ സഹായത്തോടെ ജൂത ക്ഷേത്രത്തെ സ്യൂസ് ക്ഷേത്രമാക്കാൻ സെല്യൂസിഡ് ചക്രവർത്തിയായ, ആന്റിയോക്കസ് എപ്പിഫേനേസ് നാലാമൻ ശ്രമിച്ചു. ഇതിനെ ജൂത വിശ്വാസത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നവർ എതിർത്തു. ഹാസ്മൊണേയിയൻ എന്ന സ്വതന്ത്ര ജൂത രാജവംശവും അവർ സ്ഥാപിച്ചു .ബി.സി. 165 മുതൽ 63 വരെ നിലനിന്ന ആ വംശം പിന്നീട് റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിലായി ഹാസ് മൊണേയിയൻ കുടുംബത്തെ പ്രഭുവംശീയ നായ ഹെറോദ് ഉന്മൂലനം ചെയ്തു.റോമാക്കാരുടെ സാമന്തനായാണ് ഹെറോദ് (ഹെറോദേസ്) ഭരണം നടത്തിയത്. ഹെറോദിന്റെ മരണശേഷം റോമാക്കാർ ജൂദയായിൽ നേരിട്ട് ഭരണം തുടങ്ങി. റോമാക്കാരുടെ ബഹുദൈവാരാധനയും ജൂതൻമാരുടെ ഏക ദൈവ ആരാധനയും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി. ഈ കാലത്താണ് യേശുവിന്റെ ജീവിതവും രക്തസാക്ഷിത്വവുമുണ്ടായത്. ഒരു ചെറു സംഘം ജൂതർക്കിടയിൽ മാത്രം പ്രചാരം നേടിയ യേശുവിന്റെ ആശയങ്ങൾ പിൻ കാലത്ത് ലോകമാസകലം ക്രിസ്തുമതമായി തീർന്നു. യഥാസ്ഥിതികരും റോമൻ പക്ഷപാതികളുമായ ജൂത പ്രമാണിമാരാണ് യേശുവിന്റെ ക്രൂശാരോഹണത്തിനു പിന്നിൽ പ്രവർത്തിച്ചത്. എ.ഡി. 66-ൽ കൊടിയ ക്ഷാമത്തെയും കലാപങ്ങളെയും തുടർന്ന് ജൂദാ നിവാസികൾ റോമൻ ഭരണാധികാരികൾക്കെതിരെ ലഹള യാരംഭിച്ചു. പിന്നീട് റോമൻ ചക്രവർത്തിയായി തീർന്ന സൈന്യധിപൻ ടൈറ്റസ് ഫ്ളാവിയസ്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ റോം [[ജൂതൻ|ജൂതൻമാരുടെ]] കലാപം അടിച്ചമർത്തി. ജറുസലേം നഗരം തകർക്കുകയും ചെയ്തു. രണ്ടാം ദേവാലയത്തിന്റെ ചുവർ മാത്രമാണ് അവശേഷിച്ചത്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ റോമൻ ചക്രവർത്തി ഹഡ്രിയൻ ജൂതാരാധനക്ക് വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ സൈമൺ ബാർകോ ഖ്ബയുടെ നേത്യത്വത്തിൽ ജൂതർ കലാപത്തിനൊരുങ്ങി. അഞ്ചു ലക്ഷത്തോളം ജൂതർക്ക് മരണം സംഭവിച്ചു. ജറുസലേമിൽ നിന്ന് [[ജൂതൻ|ജൂതർ]] പുറത്താക്കപ്പെടുകയും മതാരാധന നിരോധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ ക്ഷേത്രാരാധന സമ്പ്രദായം നിലച്ചു. പകരം അത് മതാചാര്യരായ റബ്ബികളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. റോമൻ കാലത്തിനു ശേഷം ജൂത ബൈബിളിൽ പുതിയ പുസ്തകങ്ങളൊന്നും കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടില്ല. ഒട്ടേറെ ജൂതരെ റോമാക്കാർ അടിമകളാക്കി വിറ്റതോടുകൂടി ഇസ്രയേൽ ജനതയുടെ തകർച്ച പൂർത്തിയായി. അങ്ങനെ ജൂത വിപ്രവാസത്തിന് ആരംഭമായി. == ആധുനിക ഇസ്രയേലിന്റെ പിറവി == പലസ്തീൻ എന്ന പ്രദേശം ബ്രിട്ടന്റെ ഭരണത്തിന് കീഴിൽ ആയിരുന്നു. ജൂത വിശ്വാസപ്രകാരം ഇസ്രായേൽ ജനതയുടെ അല്ലെങ്കിൽ ജൂതരുടെ വാഗ്ദത്ത ഭൂമി ആയിരുന്നു ഇസ്രായേൽ എന്നാണ് അവരുടെ വിശ്വാസം. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം തീരുമ്പോഴേക്കും പലസ്തീനിൽ ജൂതന്മാർക്ക് താമസിക്കുന്നതിനും എല്ലാം അവിടുത്തെ അറബികളും ക്രിസ്ത്യാനികളും സൗകര്യം ഒരുക്കി കൊടുത്തു. പലസ്തീനിലെ ജൂതരുടെ എണ്ണം പെരുകി കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ജൂതരും അറബികളും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ രൂക്ഷമായി. 1947-ൽ പലസ്തീനിൽ നിന്നും പിൻവാങ്ങുവാൻ ബ്രിട്ടൺ തീരുമാനിച്ചു. അതിനു മുമ്പുതന്നെ പലസ്തീനിൽ ജൂതരാഷട്രം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശം ബാൽഫർ പ്രഖ്യാപനത്തിലൂടെ ബ്രിട്ടൺ വെളിപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1947 നവംബർ 29 ന് ചേർന്ന യു.എൻ ജനറൽ അസംബ്ലി പലസ്തീൻ ജൂതർക്കും അറബികൾക്കുമായി വിഭജിക്കുവാനുള്ള തീരുമാനം അംഗീകരിച്ചു. ജൂതർ അത് സ്വീകരിച്ചുവെങ്കിലും അറബി ലീഗ് രാജ്യങ്ങൾ തിരസ്കരിച്ചു. 1948 മെയ് 14-ന് അർദ്ധരാത്രി ഇസ്രയേൽ എന്ന പുതിയ രാജ്യം പിറവികൊണ്ടു. ആധുനിക ഇസ്രയേലിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് നിദാനമായിത്തീർന്ന പ്രസ്ഥാനമായിരുന്നു [[സയണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം]]. [[ഡേവിഡ് ബെൻ-ഗുരിയൻ|ഡേവിഡ് ബെൻഗൂറിയനാ]]യിരുന്നു ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രി. പത്ത് ലക്ഷത്തോളം പേരെ ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ പുറത്താക്കിയ ഇസ്രയേൽ രാഷ്ട്രം<ref name="ടിവികെ27">{{cite book |last1=ടിവികെ |title=നൈൽ ശാന്തമായൊഴുകുന്നു |page=27 |url=https://digital.mathrubhumi.com/143780/Nile-santhamayozhukunnu/Sun-Aug-04-2013#page/31/1 |accessdate=7 സെപ്റ്റംബർ 2019}}</ref>, തുടർന്ന് [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധത്തെ]] അഭിമുഖീകരിച്ചു. അറബിരാജ്യങ്ങളായ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ലെബനൻ, ഇറാഖ്, എന്നിവർ ചേർന്ന് 1948 മെയ് മാസം തന്നെ ഇസ്രയേലിനെ ആക്രമിച്ചു. ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം കിഴക്കൻ ജറുസലേം കീഴടക്കിയെങ്കിലും ശത്രുക്കൾക്കളെ മുഴുവൻ പ്രതിരോധിച്ച് ചെറുത്തു നിന്നു. ജൂണിൽ യു എൻ ഒരു മാസത്തെ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ സമയത്താണ് ഔദ്യോഗികമായി ഇസ്രയേൽ സേന രൂപീകൃതമായി '1949-ൽ വെടിനിർത്തലുണ്ടായി. യുദ്ധ ഫലമായി ജോർദാൻ നദിക്ക് പടിഞ്ഞാറുള്ള പ്രദേശ ത്തിന്റെ 29 ശതമാനം ഇസ്രയേലിന് ലഭിച്ചു. ജൂദിയായിലെ പർവ്വത പ്രദേശങ്ങളും സമരിയായുമടങ്ങുന്ന വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് പ്രദേശം ജോർദ്ദാനും കൈവശപ്പെടുത്തി.ഗാസാ മുനമ്പിൽ ഈജിപ്ത് അവകാശം സ്ഥാപിച്ചു. എല്ലാം നഷ്ടപ്പെടുകയും ഒന്നും നേടാതിരിക്കുകയും ചെയ്തത് ഇസ്രയേലിലെ പാലസ്തീൻകാരായ അറബികളായിരുന്നു. അവർ മറ്റ് അറബിനാടുകളിൽ അഭയാർത്ഥികളാകാൻ വിധിക്കപ്പെട്ടു. 711000 പലസ്തീനികൾ അന്നു അഭയാർത്ഥികളായന്നാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്ക്. ഇസ്രയേൽ രൂപവൽക്കരിച്ച ശേഷം ജൂതന്മാർ അങ്ങോട്ടേക്ക് ഒഴുകി. അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധത്തെ തുടർന്ന് അറബിരാജ്യങ്ങളിലും ഇറാനിലും നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെട്ട ആറ് ലക്ഷത്തോളം മിസ്രാഹി ജൂതരും ഇസ്രയേലിലെത്തി. ==ഇന്ത്യയിലെ ഇസ്രയേലികൾ== {{Unreferenced section}} 1947-ൽ ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമാകുമ്പോൾ ഏകദേശം 35000 ജൂതൻമാർ ഇന്ത്യയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. അടുത്ത വർഷം ഇസ്രയേൽ രൂപീകരിച്ചതോടെ മിക്കവരും അങ്ങോട്ട് കുടിയേറി. പ്രധാനമായും 3 വിഭാഗക്കാരാണ് ജൂതർ. കൊച്ചിയിലെ ജൂതരായിരുന്നു ഇതിൽ ഏറ്റവും പുരാതന സമൂഹം. ഇറാനു കിഴക്കുള്ള ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ജൂത സമൂഹവും കൊച്ചിയിലെ ജൂതൻമാരായിരുന്നു .എ.ഡി. 70 ലാണ് ജൂതർ കൊച്ചിയിലെത്തിയതെന്ന് കരുതുന്നു. റോമാക്കാർ ജറുസലേം കീഴടക്കിയപ്പോളാണ് ജൂതർ കൊച്ചിയിലെത്തിയത്. തനതുരീതി കളയാതെ കൊച്ചിൻ ജൂതർ കേരളത്തിൽ വാണികസമൂഹമായി വികസിച്ചു. പ്രാചീന കാലത്ത് വന്നവരുടെ പിന്തലമുറക്കാരായ, മലബാറികൾ,16-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അറബി രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും ഉത്തരാഫ്രിക്കയിൽ നിന്നും എത്തിയ സെഫാർദിക് ജൂതരായ പരദേശികൾ, കൊച്ചിൻ ജൂതരിലെ രണ്ടു വിഭാഗമാണ്. മുംബൈയ്ക്കടുത്ത് വേരുറപ്പിച്ച ബെനെ ജൂതർ ആണ് മൂന്നാമത്തെ വിഭാഗമായ ബാഗ്ദാദി ജൂതർ പശ്ചിമേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ള അറബി സംസാരിക്കുന്നവരാണ് ഇവർ. ഇസ്രയേൽ രൂപം കൊണ്ടതോടെ മിക്കവരും അങ്ങോട്ട് പോയി. ഇപ്പോൾ ഇന്ത്യയിൽ ഏകദേശം 6000 പേരോളമുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ ജനിച്ച് വളർന്നവർ 60000 പേർ ഇസ്രയേലിൽ ഉണ്ട്. 1941-ൽ കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 1935 ജൂതർ ഇസ്രയേലിലേക്ക് പോയി. 1970-80 കാലഘട്ടത്തിൽ ബാക്കിയുള്ളവരും സ്ഥലം വിട്ടു. ഇന്ന് കൊച്ചിയിൽ വിരലിലെണ്ണാവുന്നവർ മാത്രമാണുള്ളത്. മലയാളം സംസാരിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്യുന്നവരാണ് കൊച്ചിൻ യൂദർ. ഇസ്രയേലിൽ ഇവർ ഇടക്കെല്ലാം ഒത്തുകൂടാറുണ്ട്. ഇസ്രയേൽ രൂപീകൃതമായതിനു 70 വർഷത്തിനു ശേഷം ഇസ്രയേൽ സന്ദർശിച്ച ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് നരേന്ദ്ര മോദി. == അവലംബം == {{reflist}} {{ഏഷ്യ}} {{Israel-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സയണിസം]] [[വർഗ്ഗം:റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹീബ്രു വാക്കുകളും പ്രയോഗങ്ങളും]] [[വർഗ്ഗം:മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങൾ]] <references group="fn" /> secygh9bsswmalnlvvxjx6k95g2t388 0 3249 4648243 4642862 2026-07-17T10:58:51Z Hbkrishnan 9758 ആമുഖം ഒന്നു തിരുതിയെഴുതിയി 4648243 wikitext text/x-wiki {{infobox football tournament | logo = | caption = | founded = [[1930 FIFA World Cup|1930]] | region = അന്താരാഷ്ട്രം ([[FIFA|ഫിഫ]]) | number of teams = 32 (ഫൈനൽ റൗണ്ടിൽ)<br />209 (യോഗ്യതാറൗണ്ടിൽ) | current champions = {{fb| ARG}} ( 3ആം കിരീടം) | most successful team = {{fb|BRA}} (5 കിരീടങ്ങൾ) | broadcasters = [[List of FIFA World Cup broadcasters|സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നവർ]] | website = {{URL|http://www.fifa.com/worldcup/}} | current = }} {{Infobox |image1 = [[File:The opening ceremony of the FIFA World Cup 2014 42.jpg|230px]] |caption1 = 2014 ഫിഫ ലോകക്കപ്പ് ഉദ്ഘാടനച്ചടങ്ങ് |bodyclass = hlist nowraplinks |headerstyle = border-top:1px solid #aaa |header1 = ടൂർണമെന്റുകൾ |data2 = * [[1930 FIFA World Cup|1930]] * [[1934 FIFA World Cup|1934]] * [[1938 FIFA World Cup|1938]] * [[1950 FIFA World Cup|1950]] * [[1954 FIFA World Cup|1954]] * [[1958 FIFA World Cup|1958]] * [[1962 FIFA World Cup|1962]] * [[1966 FIFA World Cup|1966]] * [[1970 FIFA World Cup|1970]] * [[1974 FIFA World Cup|1974]] * [[1978 FIFA World Cup|1978]] * [[1982 FIFA World Cup|1982]] * [[1986 FIFA World Cup|1986]] * [[1990 FIFA World Cup|1990]] * [[1994 FIFA World Cup|1994]] * [[1998 FIFA World Cup|1998]] * [[2002 FIFA World Cup|2002]] * [[2006 FIFA World Cup|2006]] * [[2010 FIFA World Cup|2010]] * [[2014 FIFA World Cup|2014]] * [[2018 FIFA World Cup|2018]] * [[2022 FIFA World Cup|2022]] * ''[[2026 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2026]]'' }} ഫിഫ '''ലോകകപ്പ്''' , സാധാരണയായി '''ലോകകപ്പ്''' അഥവാ '''വേൾഡ് കപ്പ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്, ഫുട്ബോളിന്റെ ആഗോള ഭരണസംഘടനയായ ഫെഡറേഷൻ ഇന്റർനാഷണൽ ഡി ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷന്റെ (ഫിഫ) കീഴിലുള്ള അംഗരാജ്യങ്ങളുടെ സീനിയർ പുരുഷ ദേശീയ ടീമുകൾ തമ്മിൽ നടക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രമുഖമായ അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റാണ്. 1930-ൽ ആദ്യമായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ മത്സരം, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെ തുടർന്ന് 1942-ലും 1946-ലും മാത്രമാണ് നടത്തപ്പെടാതിരുന്നത്. അതൊഴികെ, എല്ലാ നാല് വർഷത്തിലൊരിക്കൽ ഈ ടൂർണമെന്റ് സ്ഥിരമായി സംഘടിപ്പിച്ചുവരുന്നു. 2022-ൽ ഖത്തറിൽ നടന്ന ലോകകപ്പിൽ ഫ്രാൻസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി തങ്ങളുടെ മൂന്നാമത്തെ ലോകകപ്പ് കിരീടം സ്വന്തമാക്കിയ അർജന്റീനയാണ് നിലവിലെ ചാമ്പ്യൻമാർ. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കോടിക്കണക്കിന് ആരാധകരെ ആകർഷിക്കുന്ന ഈ ടൂർണമെന്റ്, കായികലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയതും ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രേക്ഷകർ കാണുന്നതുമായ മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ലോകകപ്പിന്റെ ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ടീമുകളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനുള്ള യോഗ്യതാ മത്സരങ്ങൾ സാധാരണയായി മൂന്ന് വർഷത്തിലധികം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഘട്ടങ്ങളിലായാണ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ മത്സരങ്ങളിലൂടെ യോഗ്യത നേടിയ ടീമുകളാണ് ലോകകപ്പിന്റെ അന്തിമ ഘട്ടത്തിൽ മാറ്റുരയ്ക്കുന്നത്. ടൂർണമെന്റിന്റെ ഫൈനൽ ഘട്ടത്തിൽ, ഏകദേശം ഒരു മാസക്കാലം ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങളിലെ വിവിധ സ്റ്റേഡിയങ്ങളിലായി ടീമുകൾ ലോകകപ്പ് കിരീടത്തിനായി മത്സരിക്കുന്നു. ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങൾക്ക് പതിവായി ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിലേക്ക് നേരിട്ടുള്ള യോഗ്യത ലഭിക്കാറുണ്ട്. 2022 വരെ ലോകകപ്പിൽ 32 ടീമുകളായിരുന്നു പങ്കെടുത്തിരുന്നത്. എന്നാൽ 2026 ലോകകപ്പുമുതൽ മത്സരങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വർധിപ്പിച്ച് 48 ടീമുകൾക്ക് അവസരം നൽകുന്ന പുതിയ ഫോർമാറ്റ് ഫിഫ നടപ്പിലാക്കി. ഇതോടെ ലോകകപ്പിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായി 48 ദേശീയ ടീമുകൾ കിരീടപ്പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. 1930-ൽ ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം 2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ് വരെ ആകെ 22 ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റുകൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ കാലയളവിൽ 80 ദേശീയ ടീമുകൾ ലോകകപ്പിൽ പങ്കെടുത്തു. ഇതുവരെ എട്ട് രാജ്യങ്ങൾ മാത്രമാണ് ലോകകപ്പ് കിരീടം സ്വന്തമാക്കിയിട്ടുള്ളത്. അഞ്ച് കിരീടങ്ങളുമായി ബ്രസീൽ ലോകകപ്പ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ടീമാണ്. കൂടാതെ, എല്ലാ ലോകകപ്പ് ടൂർണമെന്റുകളിലും പങ്കെടുത്ത ഏക രാജ്യവും ബ്രസീൽ തന്നെയാണ്. നാല് കിരീടങ്ങൾ വീതം നേടിയ ജർമ്മനിയും ഇറ്റലിയും, മൂന്ന് കിരീടങ്ങളുള്ള അർജന്റീനയും, രണ്ട് കിരീടങ്ങൾ നേടിയ ഫ്രാൻസും ഉദ്ഘാടന ജേതാക്കളായ ഉറുഗ്വേയും, ഓരോ കിരീടം വീതം നേടിയ ഇംഗ്ലണ്ടും സ്പെയിനും ലോകകപ്പ് ജേതാക്കളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഫിഫ ലോകകപ്പ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ ഫുട്ബോൾ മത്സരമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. മാത്രമല്ല, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ കാണുകയും പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന കായികമേളകളിൽ ഒന്നുമാണ് ഇത്. 2018-ലെ ലോകകപ്പിന് ഏകദേശം 3.57 ബില്യൺ പ്രേക്ഷകർ ഉണ്ടായതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് അന്നത്തെ ആഗോള ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം പകുതിയോളമാണ്. അതേസമയം, 2022 ലോകകപ്പുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആകെ പ്രേക്ഷക പങ്കാളിത്തം 5 ബില്യണിലധികം ആയിരുന്നുവെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ ഏകദേശം 1.5 ബില്യൺ ആളുകൾ ഫൈനൽ മത്സരം വീക്ഷിച്ചതായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.. ഇതുവരെ 17 രാജ്യങ്ങൾ ഫിഫ ലോകകപ്പിന് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏറ്റവും ഒടുവിൽ [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ൽ]] ഖത്തർ ലോകകപ്പിന് വേദിയായപ്പോൾ, [[2026 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2026-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ്]] കാനഡ, മെക്സിക്കോ, അമേരിക്ക (യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്) എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ സംയുക്തമായി ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇതോടെ, മൂന്ന് ഫിഫ ലോകകപ്പ് ടൂർണമെന്റുകൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച ആദ്യ രാജ്യം എന്ന ചരിത്രനേട്ടം മെക്സിക്കോ സ്വന്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, മൂന്ന് രാജ്യങ്ങൾ സംയുക്തമായി ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന ആദ്യ പുരുഷ ഫിഫ ലോകകപ്പെന്ന പ്രത്യേകതയും 2026 ടൂർണമെന്റിനുണ്ട്. == ചരിത്രം == === മുൻ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ === ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ മത്സരം 1872-ൽ ഗ്ലാസ്‌ഗോയിൽ സ്കോട്ട്‌ലൻഡും ഇംഗ്ലണ്ടും തമ്മിൽ നടന്ന ഒരു ചലഞ്ച് മത്സരമായിരുന്നു .  രാജ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റായ പ്രഥമ ബ്രിട്ടീഷ് ഹോം ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് 1884-ൽ നടന്നു, അതിൽ ഇംഗ്ലണ്ട്, സ്കോട്ട്‌ലൻഡ്, വെയിൽസ് , അയർലൻഡ് എന്നിവ തമ്മിലുള്ള മത്സരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു .  ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ ഫുട്ബോൾ പ്രചാരം നേടിയപ്പോൾ, 1900- ലും 1904-ലും നടന്ന വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്‌സിൽ മെഡലുകൾ നൽകാതെ ഒരു പ്രദർശന കായിക ഇനമായി ഇത് നടത്തപ്പെട്ടു ; എന്നിരുന്നാലും, അന്താരാഷ്ട്ര ഒളിമ്പിക് കമ്മിറ്റി മുൻകാല പ്രാബല്യത്തോടെ അവയുടെ പദവി ഔദ്യോഗിക പരിപാടികളിലേക്കും 1906-ലെ ഇന്റർകലേറ്റഡ് ഗെയിംസിലേക്കും ഉയർത്തി . 1904-ൽ ഫിഫ സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം , 1906-ൽ സ്വിറ്റ്സർലൻഡിൽ ഒളിമ്പിക് ചട്ടക്കൂടിന് പുറത്തുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റ് സംഘടിപ്പിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു. അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോളിന് വളരെ ആദ്യകാലങ്ങളായിരുന്നു ഇവ, ഫിഫയുടെ ഔദ്യോഗിക ചരിത്രം മത്സരം പരാജയപ്പെട്ടതായി വിവരിക്കുന്നു. 1908-ൽ ലണ്ടനിൽ നടന്ന സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിൽ ഫുട്ബോൾ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഒളിമ്പിക് കായിക ഇനമായി മാറി. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഫുട്ബോൾ ഗവേണിംഗ് ബോഡിയായ ദി ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷൻ (എഫ്എ) ആസൂത്രണം ചെയ്ത ഈ പരിപാടി അമച്വർ കളിക്കാർക്ക് മാത്രമുള്ളതായിരുന്നു, ഒരു മത്സരത്തേക്കാൾ ഒരു ഷോയായിട്ടാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കിയത്. ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ ( ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ അമച്വർ ഫുട്ബോൾ ടീം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു ) സ്വർണ്ണ മെഡലുകൾ നേടി . 1912 - ൽ സ്റ്റോക്ക്ഹോമിൽ നടന്ന സമ്മർ ഒളിമ്പിക്സിലും അവർ ഈ നേട്ടം ആവർത്തിച്ചു . ഒളിമ്പിക് ഇവന്റ് അമച്വർ ടീമുകൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരമായി മാത്രം തുടർന്നതിനാൽ, 1909-ൽ സർ തോമസ് ലിപ്റ്റൺ ടൂറിനിൽ സർ തോമസ് ലിപ്റ്റൺ ട്രോഫി ടൂർണമെന്റ് സംഘടിപ്പിച്ചു . ലിപ്റ്റൺ ടൂർണമെന്റ് വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വ്യക്തിഗത ക്ലബ്ബുകൾ (ദേശീയ ടീമുകളല്ല) തമ്മിലുള്ള ഒരു ചാമ്പ്യൻഷിപ്പായിരുന്നു, അവ ഓരോന്നും ഒരു മുഴുവൻ രാജ്യത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. മത്സരത്തെ ചിലപ്പോൾ ''ആദ്യത്തെ ലോകകപ്പ്'' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ട് ,  ഇറ്റലി, ജർമ്മനി, സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ പ്രൊഫഷണൽ ക്ലബ് ടീമുകൾ പങ്കെടുത്തിരുന്നു, എന്നാൽ ഇംഗ്ലണ്ട് എഫ്എ മത്സരവുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ടീമിനെ അയയ്ക്കാനുള്ള ഓഫർ നിരസിക്കുകയും ചെയ്തു. കൗണ്ടി ഡർഹാമിൽ നിന്നുള്ള ഒരു അമച്വർ ടീമായ വെസ്റ്റ് ഓക്ക്‌ലാൻഡിനെ പകരം ഇംഗ്ലണ്ടിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ ലിപ്റ്റൺ ക്ഷണിച്ചു. വെസ്റ്റ് ഓക്ക്‌ലാൻഡ് ടൂർണമെന്റ് വിജയിക്കുകയും 1911-ൽ അവരുടെ കിരീടം നിലനിർത്താൻ വിജയകരമായി മടങ്ങുകയും ചെയ്തു.  ലിപ്റ്റൺ മത്സരത്തിന് മുമ്പ്, 1876 മുതൽ 1904 വരെ, " ഫുട്ബോൾ ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് " എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഗെയിമുകൾ മുൻനിര ഇംഗ്ലീഷ്, സ്കോട്ടിഷ് ക്ലബ്ബുകൾ തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചകളായിരുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന് 1895-ൽ സണ്ടർലാൻഡ് എഎഫ്‌സിയും ഹാർട്ട് ഓഫ് മിഡ്‌ലോത്തിയൻ എഫ്‌സിയും തമ്മിലുള്ള മത്സരം , സണ്ടർലാൻഡ് വിജയിച്ചു. 1914-ൽ, ഒളിമ്പിക് ടൂർണമെന്റിനെ "അമേച്വർമാർക്കുള്ള ലോക ഫുട്ബോൾ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്" ആയി അംഗീകരിക്കാൻ ഫിഫ സമ്മതിക്കുകയും പരിപാടിയുടെ നടത്തിപ്പിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.  ഇത് 1920-ലെ വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സിൽ , ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഭൂഖണ്ഡാന്തര ഫുട്ബോൾ മത്സരത്തിന് വഴിയൊരുക്കി , ഈജിപ്തും 13 യൂറോപ്യൻ ടീമുകളും മത്സരിച്ചു , ബെൽജിയം വിജയിച്ചു .  1924- ലും 1928- ലും നടന്ന അടുത്ത രണ്ട് ഒളിമ്പിക് ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റുകളിൽ ഉറുഗ്വേ വിജയിച്ചു . ഫിഫയുടെ പ്രൊഫഷണൽ യുഗത്തിന്റെ തുടക്കമായ 1924 ആയതിനാൽ, ഉറുഗ്വേയ്ക്ക് 4 നക്ഷത്രങ്ങൾ ധരിക്കാൻ അനുവാദം ലഭിച്ചതിന്റെ കാരണവും അതായിരുന്നു . === രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പുള്ള ലോകകപ്പുകൾ === ഒളിമ്പിക് ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റുകളുടെ വിജയത്തെത്തുടർന്ന്, പ്രസിഡന്റ് ജൂൾസ് റിമെറ്റിന്റെ ചാലകശക്തിയായ ഫിഫ വീണ്ടും ഒളിമ്പിക്സിന് പുറത്ത് സ്വന്തം അന്താരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റ് നടത്തുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1928 മെയ് 28 ന് ആംസ്റ്റർഡാമിലെ ഫിഫ കോൺഗ്രസ് ഒരു ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.  ഉറുഗ്വേ ഇപ്പോൾ രണ്ടുതവണ ഔദ്യോഗിക ഫുട്ബോൾ ലോക ചാമ്പ്യന്മാരായതിനാലും 1930 ൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ നൂറാം വാർഷികം ആഘോഷിക്കുന്നതിനാലും , ഫിഫ ഉറുഗ്വേയെ ആദ്യ ലോകകപ്പ് ടൂർണമെന്റിന്റെ ആതിഥേയ രാജ്യമായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു . തിരഞ്ഞെടുത്ത രാജ്യങ്ങളുടെ ദേശീയ അസോസിയേഷനുകളെ ഒരു ടീമിനെ അയയ്ക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു, എന്നാൽ മത്സരത്തിനുള്ള വേദിയായി ഉറുഗ്വേയെ തിരഞ്ഞെടുത്തത് യൂറോപ്യൻ ടീമുകൾക്ക് അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിന് കുറുകെയുള്ള ദീർഘവും ചെലവേറിയതുമായ യാത്രയ്ക്ക് കാരണമായി, പ്രത്യേകിച്ച് മഹാമാന്ദ്യത്തിനിടയിൽ . അതിനാൽ, മത്സരം ആരംഭിക്കുന്നതിന് രണ്ട് മാസം മുമ്പ് വരെ ഒരു യൂറോപ്യൻ രാജ്യവും ഒരു ടീമിനെ അയയ്ക്കാൻ പ്രതിജ്ഞയെടുത്തില്ല. റിമെറ്റ് ഒടുവിൽ ബെൽജിയം , ഫ്രാൻസ് , റൊമാനിയ , യുഗോസ്ലാവിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ടീമുകളെ യാത്രയ്ക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ചു.  ആകെ 13 രാജ്യങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു: തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ നിന്ന് ഏഴ്, യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് നാല്, വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ നിന്ന് രണ്ട്. 1930 ജൂലൈ 13 ന് ഒരേ സമയം നടന്ന ആദ്യ രണ്ട് ലോകകപ്പ് മത്സരങ്ങൾ ഫ്രാൻസും അമേരിക്കയും വിജയിച്ചു , അവർ യഥാക്രമം മെക്സിക്കോയെ 4-1 നും ബെൽജിയത്തെ 3-0 നും പരാജയപ്പെടുത്തി. ലോകകപ്പ് ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യ ഗോൾ ഫ്രാൻസിന്റെ ലൂസിയൻ ലോറന്റ് നേടി .  ഫൈനലിൽ , മോണ്ടെവീഡിയോയിൽ 93,000 കാണികളുടെ മുന്നിൽ ഉറുഗ്വേ അർജന്റീനയെ 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി , ലോകകപ്പ് നേടുന്ന ആദ്യ രാജ്യമായി.  ലോകകപ്പ് സൃഷ്ടിച്ചതിനുശേഷം, ഫിഫയും ഐ‌ഒ‌സിയും അമേച്വർ കളിക്കാരുടെ പദവിയെക്കുറിച്ച് വിയോജിച്ചു; 1932 ലെ വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സിൽ നിന്ന് ഫുട്ബോൾ ഒഴിവാക്കി .  ഐ‌ഒ‌സിയും ഫിഫയും അവരുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ പരിഹരിച്ചതിനുശേഷം, 1936 ലെ വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സിൽ ഒളിമ്പിക് ഫുട്ബോൾ തിരിച്ചെത്തി , പക്ഷേ ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ അഭിമാനകരമായ ലോകകപ്പ് അതിനെ മറികടന്നു. ആദ്യകാല ലോകകപ്പ് ടൂർണമെന്റുകൾ നേരിട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ ഭൂഖണ്ഡാന്തര യാത്രയുടെയും യുദ്ധത്തിന്റെയും ബുദ്ധിമുട്ടുകളായിരുന്നു. 1934 ലെ ലോകകപ്പിനായി യൂറോപ്പിലേക്ക് പോകാൻ കുറച്ച് തെക്കേ അമേരിക്കൻ ടീമുകൾ മാത്രമേ തയ്യാറായിരുന്നുള്ളൂ , ബ്രസീലും ക്യൂബയും ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വടക്കേ അമേരിക്കൻ, തെക്കേ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങളും 1938 ലെ ടൂർണമെന്റ് ബഹിഷ്കരിച്ചു. രണ്ടിലും മത്സരിച്ച ഒരേയൊരു തെക്കേ അമേരിക്കൻ ടീം ബ്രസീൽ ആയിരുന്നു. ജർമ്മനിയും ബ്രസീലും ആതിഥേയത്വം വഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ച 1942 , 1946 മത്സരങ്ങൾ  രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം കാരണം റദ്ദാക്കപ്പെട്ടു . === രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിനു ശേഷമുള്ള ലോകകപ്പുകൾ === 1950-ൽ ബ്രസീലിൽ നടന്ന ലോകകപ്പിലാണ് ബ്രിട്ടീഷ് ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷനുകൾ ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത്. സ്കോട്ട്ലൻഡ് , ഇംഗ്ലണ്ട് , വെയിൽസ് , വടക്കൻ അയർലൻഡ് എന്നിവ 1920-ൽ ഫിഫയിൽ നിന്ന് പിന്മാറി, യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെ കളിക്കാൻ തയ്യാറാകാത്തതിനാലും, ഫുട്ബോളിൽ വിദേശ സ്വാധീനത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധമായും.  ഫിഫയുടെ ക്ഷണത്തെത്തുടർന്ന് ടീമുകൾ 1946-ൽ വീണ്ടും ചേർന്നു.  മുൻ രണ്ട് ലോകകപ്പുകൾ ബഹിഷ്കരിച്ച 1930-ലെ ചാമ്പ്യന്മാരായ ഉറുഗ്വേയും ടൂർണമെന്റിൽ തിരിച്ചെത്തി . " മാരകനാസോ " (പോർച്ചുഗീസ്: ''മാരകനാക്കോ'' ) എന്ന മത്സരത്തിൽ ആതിഥേയ രാഷ്ട്രമായ ബ്രസീലിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ ശേഷം ഉറുഗ്വേ വീണ്ടും ടൂർണമെന്റ് നേടി . 1934 നും 1978 നും ഇടയിലുള്ള ടൂർണമെന്റുകളിൽ , ഓരോ ടൂർണമെന്റിലും 16 ടീമുകൾ മത്സരിച്ചു, 1938-ൽ ഓസ്ട്രിയ യോഗ്യത നേടിയ ശേഷം ജർമ്മനിയിൽ ലയിക്കുകയും 15 ടീമുകളുമായി ടൂർണമെന്റ് ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, 1950-ൽ ഇന്ത്യ , സ്കോട്ട്ലൻഡ് , തുർക്കി എന്നിവ പിന്മാറി 13 ടീമുകളുമായി ടൂർണമെന്റ് ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ ഒഴികെ.  പങ്കെടുക്കുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും യൂറോപ്പിൽ നിന്നും തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ നിന്നുമുള്ളവരായിരുന്നു, വടക്കേ അമേരിക്ക, ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, ഓഷ്യാനിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ചെറിയ ന്യൂനപക്ഷം. ഈ ടീമുകളെ സാധാരണയായി യൂറോപ്യൻ, തെക്കേ അമേരിക്കൻ ടീമുകൾ എളുപ്പത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1982 വരെ, യൂറോപ്പിനും തെക്കേ അമേരിക്കയ്ക്കും പുറത്ത് നിന്നുള്ള ഏക ടീമുകൾ ആദ്യ റൗണ്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയത് ഇവയായിരുന്നു: 1930-ൽ സെമി ഫൈനലിസ്റ്റുകളായ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ; 1938-ൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകളായ ക്യൂബ ; 1966 -ൽ നോർത്ത് കൊറിയ ; 1970 -ൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകളായ മെക്സിക്കോ . === 24, 32 ടീമുകളിലേക്കുള്ള വിപുലീകരണം === 1982- ൽ ടൂർണമെന്റ് 24 ടീമുകളിലേക്കും [  പിന്നീട് 1998- ൽ 32 ടീമുകളിലേക്കും വികസിപ്പിച്ചു ,  ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, വടക്കേ അമേരിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കൂടുതൽ ടീമുകൾക്ക് പങ്കെടുക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ടീമുകൾ കൂടുതൽ വിജയം ആസ്വദിച്ചു, അവയിൽ പലതും ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ എത്തി:  - ൽ മെക്സിക്കോ , ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ ; 1990 -ൽ കാമറൂൺ , ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ ; 2002 -ൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് ഫിനിഷ് ചെയ്ത ദക്ഷിണ കൊറിയ ; 2002-ൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകളായ യുഎസ്എയ്‌ക്കൊപ്പം സെനഗലും; 2010 - ൽ ഘാന , ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ ; 2014-ൽ കോസ്റ്റാറിക്ക ; 2022 ൽ നാലാം സ്ഥാനത്ത് ഫിനിഷ് ചെയ്ത മൊറോക്കോ . യൂറോപ്യൻ, ദക്ഷിണ അമേരിക്കൻ ടീമുകൾ ആധിപത്യം തുടരുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന്, 1994, 1998, 2006, 2018 വർഷങ്ങളിലെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിസ്റ്റുകളെല്ലാം യൂറോപ്പിൽ നിന്നോ ദക്ഷിണ അമേരിക്കയിൽ നിന്നോ ആയിരുന്നു, ഇതുവരെയുള്ള എല്ലാ ടൂർണമെന്റുകളിലെയും ഫൈനലിസ്റ്റുകളും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു. 2002 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ റൗണ്ടുകളിൽ ഇരുനൂറ് ടീമുകൾ പങ്കെടുത്തു . 2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടാൻ 198 രാജ്യങ്ങൾ ശ്രമിച്ചു . 2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടുന്നതിൽ റെക്കോർഡ് 204 രാജ്യങ്ങൾ . === 48 ടീമുകളായി വികസിപ്പിക്കൽ === 2013 ഒക്ടോബറിൽ, കരീബിയൻ ഫുട്ബോൾ യൂണിയന്റെ മേഖലയ്ക്ക് ലോകകപ്പിൽ ഒരു സ്ഥാനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് സെപ് ബ്ലാറ്റർ സംസാരിച്ചു . '' 2013 ഒക്ടോബർ 25 ലെ ഫിഫ വീക്കിലിയുടെ'' പതിപ്പിൽ ബ്ലാറ്റർ എഴുതി: "പൂർണ്ണമായും ഒരു കായിക വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന്, ആഗോളവൽക്കരണം ഒടുവിൽ ഗൗരവമായി എടുക്കുന്നത് കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ആഫ്രിക്കൻ, ഏഷ്യൻ ദേശീയ അസോസിയേഷനുകൾ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ അർഹിക്കുന്ന പദവി നൽകി. യൂറോപ്യൻ, ദക്ഷിണ അമേരിക്കൻ കോൺഫെഡറേഷനുകൾ ലോകകപ്പിലെ ഭൂരിഭാഗം സ്ഥാനങ്ങളിലും അവകാശവാദമുന്നയിക്കുന്നില്ല."  ഫിഫ പ്രസിഡൻസിയിലേക്ക് വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാൻ ബ്ലാറ്റർ സ്വയം മുന്നോട്ട് വയ്ക്കാമെന്ന് ആ രണ്ട് പരാമർശങ്ങളും നിരൂപകർക്ക് സൂചന നൽകി. മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, ഫിഫ പ്രസിഡൻസി സ്ഥാനത്തേക്ക് ബ്ലാറ്ററുടെ സാധ്യതയുള്ള എതിരാളിയായ യുവേഫ പ്രസിഡന്റ് മൈക്കൽ പ്ലാറ്റിനി , ലോകകപ്പ് 40 ദേശീയ അസോസിയേഷനുകളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാനും പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം എട്ട് ആയി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ഉദ്ദേശിക്കുന്നതായി പ്രതികരിച്ചു. യുവേഫയ്ക്ക് ഒരു അധിക സ്ഥാനം നൽകുമെന്നും , ഏഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ കോൺഫെഡറേഷനും ആഫ്രിക്കൻ ഫുട്ബോളിനും കോൺഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ആഫ്രിക്കൻ ഫുട്ബോളിനും രണ്ട് വീതം , CONCACAF ഉം CONMEBOL ഉം പങ്കിട്ട രണ്ട് , ഓഷ്യാനിയ ഫുട്ബോൾ കോൺഫെഡറേഷന് ഒരു ഉറപ്പായ സ്ഥാനം എന്നിവ നൽകുമെന്നും പ്ലാറ്റിനി പറഞ്ഞു .  ലോകകപ്പ് വികസിപ്പിക്കാൻ താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് പ്ലാറ്റിനിക്ക് വ്യക്തമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "[ലോകകപ്പ്] ടീമുകളുടെ ഗുണനിലവാരത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതല്ല, കാരണം നിങ്ങൾക്ക് ലോകകപ്പിൽ മികച്ച 32 പേരില്ല ... പക്ഷേ അതൊരു നല്ല വിട്ടുവീഴ്ചയാണ്. ... ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ കാര്യമാണ്, അതിനാൽ കൂടുതൽ ആഫ്രിക്കക്കാരെ എന്തുകൊണ്ട് ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൂടാ? ലോകത്തിലെ എല്ലാ ആളുകളെയും കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ് മത്സരം. പങ്കെടുക്കാൻ നിങ്ങൾ അവസരം നൽകിയില്ലെങ്കിൽ, അവർ മെച്ചപ്പെടുന്നില്ല." 2016 ഒക്ടോബറിൽ, ഫിഫ പ്രസിഡന്റ് ഗിയാനി ഇൻഫാന്റിനോ 2026-ൽ 48 ടീമുകളുടെ ലോകകപ്പിന് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു.  2017 ജനുവരി 10-ന്, 2026 ലോകകപ്പിൽ 48 ഫൈനലിസ്റ്റ് ടീമുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്ന് ഫിഫ സ്ഥിരീകരിച്ചു. === 2015 ലെ ഫിഫ അഴിമതി കേസ് === 2015 മെയ് മാസത്തോടെ, 2015 ഫിഫ അഴിമതി കേസ്, കൈക്കൂലി, വഞ്ചന, ഫിഫ ഗെയിമുകൾക്കായി മാധ്യമ, മാർക്കറ്റിംഗ് അവകാശങ്ങൾ (കപട ബിഡുകൾ) വിതരണം ചെയ്യുന്നതിൽ അഴിമതി നടത്തുന്നതിനായി കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ എന്നീ കുറ്റങ്ങളും ക്രിമിനൽ കുറ്റങ്ങളും ചുമത്തി,  ഫിഫ ഉദ്യോഗസ്ഥർ 24 വർഷത്തിനിടെ 150 മില്യൺ ഡോളറിലധികം കൈക്കൂലി വാങ്ങിയതായി ആരോപിക്കപ്പെട്ടു. മെയ് അവസാനത്തിൽ, യുഎസ് നീതിന്യായ വകുപ്പ് 14 പേർക്കെതിരെ റാക്കറ്റിംഗ്, വയർ തട്ടിപ്പ്, കള്ളപ്പണം വെളുപ്പിക്കൽ ഗൂഢാലോചന എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി 47 എണ്ണം കുറ്റപത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചു. അന്നുമുതൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മെയ് 29 നും ഡിസംബർ 3 നും ഒരു ഡസനിലധികം ഫിഫ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.  2015 മെയ് അവസാനത്തോടെ, മൊത്തം ഒമ്പത് ഫിഫ ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും സ്പോർട്സ്, ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് മാർക്കറ്റുകളുടെ അഞ്ച് എക്സിക്യൂട്ടീവുകളെയും അഴിമതിക്കുറ്റം ചുമത്തിയിരുന്നു. ആ സമയത്ത്, ഫിഫ പ്രസിഡന്റ് സെപ്പ് ബ്ലാറ്റർ 2016 ഫെബ്രുവരിയിൽ തന്റെ സ്ഥാനം ഉപേക്ഷിക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2015 ജൂൺ 4 ന്, എഫ്ബിഐയുമായും സ്വിസ് അധികൃതരുമായും സഹകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനിടെ, 1998, 2010 ലോകകപ്പുകൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി താനും ഫിഫയുടെ അന്നത്തെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കമ്മിറ്റിയിലെ മറ്റ് അംഗങ്ങളും കൈക്കൂലി വാങ്ങിയതായി ചക്ക് ബ്ലേസർ സമ്മതിച്ചു.  2015 ജൂൺ 10 ന്, സെപ് ബ്ലാറ്ററുടെ ഓഫീസുകളിൽ നിന്ന് സ്വിസ് അധികൃതർ കമ്പ്യൂട്ടർ ഡാറ്റ പിടിച്ചെടുത്തു .  2018, 2022 ടൂർണമെന്റുകളുടെ അവാർഡിംഗിൽ കൈക്കൂലി വാങ്ങിയെന്ന ആരോപണത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ, അതേ ദിവസം തന്നെ, 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പിനുള്ള ലേല പ്രക്രിയ ഫിഫ മാറ്റിവച്ചു . അന്നത്തെ സെക്രട്ടറി ജനറൽ ജെറോം വാൽക്കെ പറഞ്ഞു, "സാഹചര്യം കാരണം, തൽക്കാലം ഏതെങ്കിലും ലേല പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നത് അസംബന്ധമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു."  2015 ഒക്ടോബർ 28 ന്, പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനത്തേക്ക് സാധ്യതയുള്ള സ്ഥാനാർത്ഥിയായ ബ്ലാറ്ററെയും ഫിഫ വൈസ് പ്രസിഡന്റ് മൈക്കൽ പ്ലാറ്റിനിയെയും 90 ദിവസത്തേക്ക് സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു; വാർത്താ മാധ്യമങ്ങൾക്ക് നൽകിയ പ്രസ്താവനകളിൽ ഇരുവരും നിരപരാധിത്വം നിലനിർത്തി. മെയ് മാസത്തിൽ ഏഴ് ഫിഫ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത സൂറിച്ച് ഹോട്ടലിൽ വെച്ച് കൈക്കൂലി വാങ്ങിയെന്ന സംശയത്തിൽ 2015 ഡിസംബർ 3 ന് രണ്ട് ഫിഫ വൈസ് പ്രസിഡന്റുമാരെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.  അതേ ദിവസം തന്നെ യുഎസ് നീതിന്യായ വകുപ്പിന്റെ 16 കുറ്റപത്രങ്ങൾ കൂടി പ്രഖ്യാപിച്ചു. === ദ്വിവത്സര ലോകകപ്പ് നിർദ്ദേശം === 2021 മെയ് 21 ന് നടന്ന 71-ാമത് ഫിഫ കോൺഗ്രസിൽ സൗദി അറേബ്യൻ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷൻ ഒരു ദ്വിവത്സര ലോകകപ്പ് പദ്ധതി ആദ്യമായി നിർദ്ദേശിച്ചു , മുൻ ആഴ്സണൽ മാനേജർ ആഴ്സീൻ വെംഗറും ആഫ്രിക്കയിലെയും ഏഷ്യയിലെയും ദേശീയ ഫെഡറേഷനുകളും ഇതിനെ ശക്തമായി പിന്തുണച്ചു.  UEFA, CONMEBOL പോലുള്ള കോണ്ടിനെന്റൽ കോൺഫെഡറേഷനുകൾ ഈ പദ്ധതിയിൽ പങ്കാളികളല്ല  എന്നാൽ, മൊത്തത്തിൽ, ഫിഫയിലെ 210 അംഗ അസോസിയേഷനുകളിൽ 166 എണ്ണവും ഈ ആശയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. === മറ്റ് ഫിഫ ടൂർണമെന്റുകൾ === വനിതാ ഫുട്ബോളിന് സമാനമായ ഒരു ടൂർണമെന്റായ ഫിഫ വനിതാ ലോകകപ്പ് ആദ്യമായി നടന്നത് 1991 ൽ ചൈനയിലാണ് .  വനിതാ ടൂർണമെന്റ് പുരുഷന്മാരേക്കാൾ വലുപ്പത്തിലും പ്രൊഫൈലിലും ചെറുതാണ്, പക്ഷേ വളർന്നുവരികയാണ്; 2007 ലെ ടൂർണമെന്റിൽ പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം 120 ആയിരുന്നു, 1991 നെ അപേക്ഷിച്ച് ഇരട്ടിയിലധികമാണിത് . 1896, 1932 ഒഴികെയുള്ള എല്ലാ വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക് ഗെയിംസുകളിലും പുരുഷ ഫുട്ബോൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മറ്റ് പല കായിക ഇനങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഒളിമ്പിക്സിലെ പുരുഷ ഫുട്ബോൾ ടൂർണമെന്റ് ഒരു ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ടൂർണമെന്റല്ല, 1992 മുതൽ, ഓരോ ടീമിലും മൂന്ന് പ്രായപരിധിയില്ലാത്ത കളിക്കാരെ അനുവദിക്കുന്ന ഒരു അണ്ടർ-23 ടൂർണമെന്റ്.  1996 ൽ വനിതാ ഫുട്ബോൾ ഒളിമ്പിക്സിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു . ഫിഫ കോൺഫെഡറേഷൻസ് കപ്പ്, ലോകകപ്പിന് ഒരു വർഷം മുമ്പ്, വരാനിരിക്കുന്ന ലോകകപ്പിനുള്ള ഡ്രസ് റിഹേഴ്സലായി ലോകകപ്പ് ആതിഥേയ രാഷ്ട്രങ്ങളിൽ വെച്ച് നടന്ന ഒരു ടൂർണമെന്റായിരുന്നു. ആറ് ഫിഫ കോൺഫെഡറേഷൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകളിലെയും വിജയികളും, ഫിഫ ലോകകപ്പ് ചാമ്പ്യന്മാരും, ആതിഥേയ രാജ്യവും ഇതിൽ മത്സരിക്കുന്നു.  ആദ്യ പതിപ്പ് 1992 -ൽ നടന്നു , അവസാന പതിപ്പ് 2017- ൽ നടന്നു . 2021-ൽ ഫിഫ ക്ലബ് ലോകകപ്പിന്റെ വിപുലീകരണം കാരണം ടൂർണമെന്റ് ഇനി സജീവമാകില്ലെന്ന് 2019 മാർച്ചിൽ ഫിഫ സ്ഥിരീകരിച്ചു. ഫിഫ, യൂത്ത് ഫുട്ബോളിനായുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര ടൂർണമെന്റുകൾ ( ഫിഫ അണ്ടർ-20 ലോകകപ്പ് , ഫിഫ അണ്ടർ-17 ലോകകപ്പ് , ഫിഫ അണ്ടർ-20 വനിതാ ലോകകപ്പ് , ഫിഫ അണ്ടർ-17 വനിതാ ലോകകപ്പ് ), ക്ലബ് ഫുട്ബോൾ ( ഫിഫ ക്ലബ് വേൾഡ് കപ്പ്), ഫുട്സാൽ ( ഫിഫ ഫുട്സാൽ വേൾഡ് കപ്പ് ), ബീച്ച് സോക്കർ ( ഫിഫ ബീച്ച് സോക്കർ വേൾഡ് കപ്പ് ) തുടങ്ങിയ ഫുട്ബോൾ വകഭേദങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഫിഫ വനിതാ ക്ലബ് വേൾഡ് കപ്പ് നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും , പിന്നീടുള്ള മൂന്നെണ്ണത്തിനും വനിതാ പതിപ്പ് ഇല്ല . ഫിഫ അണ്ടർ-20 വനിതാ ലോകകപ്പ്, ഓരോ വനിതാ ലോകകപ്പിനും മുമ്പുള്ള വർഷം ഉൾപ്പെടെ, രണ്ടുവർഷത്തിലൊരിക്കൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. രണ്ട് ടൂർണമെന്റുകളും മൂന്ന് തവണ ഒറ്റ ബിഡ്ഡിംഗ് പ്രക്രിയയിലൂടെയാണ് നൽകിയത്, അണ്ടർ-20 ടൂർണമെന്റ് ഓരോ തവണയും വലിയ മത്സരത്തിനുള്ള ഒരു ഡ്രസ് റിഹേഴ്‌സലായി വർത്തിക്കുന്നു ( 2010 , 2014 , 2018 ). == ട്രോഫി == പ്രധാന ലേഖനം: ഫിഫ ലോകകപ്പ് ട്രോഫി 1930 മുതൽ 1970 വരെ സമ്മാനിച്ച ജൂൾസ് റിമെറ്റ് ട്രോഫി. ഇറ്റാലിയൻ സിൽവിയോ ഗസാനിഗ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തതും 1974 ൽ ആദ്യമായി സമ്മാനിച്ചതുമായ നിലവിലെ ട്രോഫി. 1930 മുതൽ 1970 വരെ, ലോകകപ്പ് നേടിയ ടീമിന് ''ജൂൾസ് റിമെറ്റ് ട്രോഫി നൽകിയിരുന്നു. ആദ്യം ഇത് വേൾഡ് കപ്പ്'' അല്ലെങ്കിൽ ''കൂപ്പെ ഡു മോണ്ടെ'' എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്, എന്നാൽ 1946 ൽ ആദ്യ ടൂർണമെന്റ് സ്ഥാപിച്ച ഫിഫ പ്രസിഡന്റ് ജൂൾസ് റിമെറ്റിന്റെ പേരിൽ ഇത് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു . 1970 ൽ , ടൂർണമെന്റിലെ ബ്രസീലിന്റെ മൂന്നാമത്തെ വിജയം അവർക്ക് ട്രോഫി സ്ഥിരമായി നിലനിർത്താൻ അവകാശം നൽകി. എന്നിരുന്നാലും, 1983 ൽ ട്രോഫി മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു, അത് ഒരിക്കലും വീണ്ടെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല, കള്ളന്മാർ ഉരുക്കിക്കളഞ്ഞതായി തോന്നുന്നു. 1970 ന് ശേഷം, ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പ് ട്രോഫി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പുതിയ ട്രോഫി രൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഏഴ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഫിഫയിലെ വിദഗ്ധർ, അവതരിപ്പിച്ച 53 മോഡലുകളെ വിലയിരുത്തി, ഒടുവിൽ ഇറ്റാലിയൻ ഡിസൈനർ സിൽവിയോ ഗസ്സാനിഗയുടെ സൃഷ്ടികൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു . പുതിയ ട്രോഫി 36 സെന്റീമീറ്റർ (14.2 ഇഞ്ച്) ഉയരമുള്ളതും, 18 കാരറ്റ് (75%) സ്വർണ്ണം കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്, 6.175 കിലോഗ്രാം (13.6 പൗണ്ട്) ഭാരമുള്ളതുമാണ്. അടിത്തറയിൽ രണ്ട് പാളികളായി സെമി-പ്രെഷ്യസ് മലാഖൈറ്റ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു , ട്രോഫിയുടെ അടിവശത്ത് 1974 മുതൽ ഓരോ ഫിഫ ലോകകപ്പ് ജേതാവിന്റെയും വർഷവും പേരും കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട് .  ട്രോഫിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗസ്സാനിഗയുടെ വിവരണം ഇപ്രകാരമായിരുന്നു: "അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന വരകൾ സർപ്പിളമായി ഉയർന്ന് ലോകത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു. ശില്പത്തിന്റെ ഒതുക്കമുള്ള ശരീരത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ചലനാത്മക പിരിമുറുക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് വിജയത്തിന്റെ ആവേശകരമായ നിമിഷത്തിൽ രണ്ട് അത്‌ലറ്റുകളുടെ രൂപങ്ങൾ ഉയർന്നുവരുന്നു." ഈ പുതിയ ട്രോഫി വിജയിക്കുന്ന രാജ്യത്തിന് സ്ഥിരമായി നൽകില്ല. മത്സരാനന്തര ആഘോഷം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ മാത്രമേ ലോകകപ്പ് ജേതാക്കൾക്ക് ട്രോഫി നിലനിർത്താൻ കഴിയൂ. മത്സരത്തിന് തൊട്ടുപിന്നാലെയുള്ള സ്വർണ്ണ ഒറിജിനലിന് പകരം സ്വർണ്ണം പൂശിയ ഒരു പകർപ്പ് അവർക്ക് നൽകും. മികച്ച മൂന്ന് ടീമുകളിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും (കളിക്കാർ, പരിശീലകർ, മാനേജർമാർ) ലോകകപ്പ് ട്രോഫിയുടെ ചിഹ്നമുള്ള മെഡലുകൾ നൽകുന്നു ; വിജയികളുടെ (സ്വർണം), റണ്ണേഴ്‌സ്-അപ്പ് (വെള്ളി), മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാർ (വെങ്കലം). 2002 ലെ പതിപ്പിൽ , നാലാം സ്ഥാന മെഡലുകൾ ആതിഥേയരായ ദക്ഷിണ കൊറിയയ്ക്ക് നൽകി . 1978 ലെ ടൂർണമെന്റിന് മുമ്പ്, ഫൈനലിന്റെയും മൂന്നാം സ്ഥാന മത്സരത്തിന്റെയും അവസാനം മൈതാനത്തുള്ള പതിനൊന്ന് കളിക്കാർക്ക് മാത്രമേ മെഡലുകൾ നൽകിയിരുന്നുള്ളൂ. 2007 നവംബറിൽ, 1930 നും 1974 നും ഇടയിൽ ലോകകപ്പ് നേടിയ ടീമുകളിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും മുൻകാല പ്രാബല്യത്തോടെ വിജയികളുടെ മെഡലുകൾ നൽകുമെന്ന് ഫിഫ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2006 മുതൽ, മത്സരത്തിലെ വിജയികൾക്ക് ഫിഫ ചാമ്പ്യൻസ് ബാഡ്ജ് ധരിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നു , അടുത്ത മത്സരത്തിലെ വിജയിയെ തീരുമാനിക്കുന്നത് വരെ. == ഫോർമാറ്റ് == === യോഗ്യത === 1934 ലെ രണ്ടാം ലോകകപ്പ് മുതൽ , ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിനുള്ള കളം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി യോഗ്യതാ ടൂർണമെന്റുകൾ നടത്തിവരുന്നു.  ആറ് ഫിഫ കോണ്ടിനെന്റൽ സോണുകൾക്കുള്ളിലാണ് ( ആഫ്രിക്ക , ഏഷ്യ , വടക്കൻ, മധ്യ അമേരിക്ക, കരീബിയൻ , ദക്ഷിണ അമേരിക്ക , ഓഷ്യാനിയ , യൂറോപ്പ് ) അവ നടക്കുന്നത്, അതത് കോൺഫെഡറേഷനുകളുടെ മേൽനോട്ടത്തിലാണ്. ഓരോ ടൂർണമെന്റിനും, ഓരോ കോണ്ടിനെന്റൽ സോണുകൾക്കും എത്ര സ്ഥലങ്ങൾ നൽകണമെന്ന് ഫിഫ മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിക്കുന്നു, സാധാരണയായി കോൺഫെഡറേഷനുകളുടെ ടീമുകളുടെ ആപേക്ഷിക ശക്തിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി. ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിന് ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷം മുമ്പ് തന്നെ യോഗ്യതാ പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ച് രണ്ട് വർഷം നീണ്ടുനിൽക്കും. കോൺഫെഡറേഷനുകൾക്കിടയിൽ യോഗ്യതാ ടൂർണമെന്റുകളുടെ ഫോർമാറ്റുകൾ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കും. സാധാരണയായി, ഇന്റർകോണ്ടിനെന്റൽ പ്ലേ-ഓഫുകളിലെ വിജയികൾക്ക് ഒന്നോ രണ്ടോ സ്ഥാനങ്ങൾ നൽകാറുണ്ട് . ഉദാഹരണത്തിന്, ഓഷ്യാനിയൻ സോണിലെ വിജയിയും ഏഷ്യൻ സോണിൽ നിന്നുള്ള അഞ്ചാം സ്ഥാനക്കാരായ ടീമും 2010 ലോകകപ്പിൽ ഒരു സ്ഥാനത്തിനായി പ്ലേ-ഓഫിൽ പ്രവേശിച്ചു .  1938 ലോകകപ്പ് മുതൽ , ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിലേക്ക് യാന്ത്രിക യോഗ്യത ലഭിക്കുന്നു. 1938 നും 2002 നും ഇടയിൽ നിലവിലെ ചാമ്പ്യന്മാർക്ക് ഈ അവകാശം നൽകിയിരുന്നു, എന്നാൽ 2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചു , ചാമ്പ്യന്മാർക്ക് യോഗ്യത നേടേണ്ടതുണ്ട്. 2002 ലെ വിജയികളായ ബ്രസീൽ , യോഗ്യതാ മത്സരങ്ങൾ കളിച്ച ആദ്യത്തെ നിലവിലെ ചാമ്പ്യന്മാരായിരുന്നു. === ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റ് === മുൻ ടൂർണമെന്റുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വിവിധ ഫോർമാറ്റുകൾക്ക്, ഫിഫ ലോകകപ്പിന്റെ ചരിത്രം § ഫോർമാറ്റിന്റെ പരിണാമം കാണുക . 1998 മുതലുള്ള അവസാന ടൂർണമെന്റ് ഫോർമാറ്റിൽ 32 ദേശീയ ടീമുകൾ ഒരു മാസത്തിനിടെ ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങളിൽ മത്സരിച്ചു. രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടം, തുടർന്ന് നോക്കൗട്ട് ഘട്ടം. ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിൽ, ടീമുകൾ നാല് ടീമുകൾ വീതമുള്ള എട്ട് ഗ്രൂപ്പുകളിലാണ് മത്സരിക്കുന്നത്. ആതിഥേയരെ ഉൾപ്പെടെ എട്ട് ടീമുകളെ സീഡ് ചെയ്യുന്നു, മറ്റ് സീഡ് ടീമുകളെ ഫിഫ വേൾഡ് റാങ്കിംഗിനെയോ സമീപകാല ലോകകപ്പുകളിലെ പ്രകടനത്തെയോ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഫോർമുല ഉപയോഗിച്ച് തിരഞ്ഞെടുത്ത് പ്രത്യേക ഗ്രൂപ്പുകളിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.  മറ്റ് ടീമുകളെ വ്യത്യസ്ത "പോട്ടുകളിലേക്ക്" നിയോഗിക്കുന്നു, സാധാരണയായി ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മാനദണ്ഡങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, ഓരോ പോട്ടിലെയും ടീമുകളെ എട്ട് ഗ്രൂപ്പുകളിലേക്ക് ക്രമരഹിതമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. 1998 മുതൽ , ഒരു ഗ്രൂപ്പിലും രണ്ടിൽ കൂടുതൽ യൂറോപ്യൻ ടീമുകളോ മറ്റേതെങ്കിലും കോൺഫെഡറേഷനിൽ നിന്നുള്ള ഒന്നിൽ കൂടുതൽ ടീമുകളോ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ നറുക്കെടുപ്പിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഓരോ ഗ്രൂപ്പും ഒരു റൗണ്ട് റോബിൻ ടൂർണമെന്റിൽ കളിക്കുന്നു , അതിൽ ഓരോ ടീമും ഒരേ ഗ്രൂപ്പിലെ മറ്റ് ടീമുകളുമായി മൂന്ന് മത്സരങ്ങൾ നടത്തണം. അതായത് ഒരു ഗ്രൂപ്പിനുള്ളിൽ ആകെ ആറ് മത്സരങ്ങൾ കളിക്കണം. നാല് ടീമുകളുടെയും നീതി നിലനിർത്തുന്നതിനായി ഓരോ ഗ്രൂപ്പിന്റെയും അവസാന റൗണ്ട് മത്സരങ്ങൾ ഒരേ സമയം ഷെഡ്യൂൾ ചെയ്തിരിക്കുന്നു.  ഓരോ ഗ്രൂപ്പിലെയും മികച്ച രണ്ട് ടീമുകൾ നോക്കൗട്ട് ഘട്ടത്തിലേക്ക് മുന്നേറുന്നു. ഒരു ഗ്രൂപ്പിലെ ടീമുകളെ റാങ്ക് ചെയ്യാൻ പോയിന്റുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 1994 മുതൽ , ഒരു വിജയത്തിന് മൂന്ന് പോയിന്റുകളും ഒരു സമനിലയ്ക്ക് ഒരു പോയിന്റും ഒരു തോൽവിക്ക് ഒരു പോയിന്റും നൽകിയിട്ടില്ല (മുമ്പ്, വിജയികൾക്ക് രണ്ട് പോയിന്റുകൾ ലഭിച്ചു). മൂന്ന് സാധ്യതയുള്ള ഫലങ്ങളുള്ള (ജയം, സമനില, തോൽവി) ഒരു ഗ്രൂപ്പിലെ ആറ് മത്സരങ്ങൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, നാല് ടീമുകളുടെ പോയിന്റുകളുടെ 40 സാധ്യമായ കോമ്പിനേഷനുകൾക്ക് 729 (= 3 ^{6 ) സാധ്യതയുള്ള അന്തിമ പട്ടിക ഫലങ്ങൾ ഉണ്ട്.}  എന്നിരുന്നാലും, 40 പോയിന്റ് കോമ്പിനേഷനുകളിൽ 14 എണ്ണം (അല്ലെങ്കിൽ 729 സാധ്യമായ ഫലങ്ങളിൽ 207 എണ്ണം) രണ്ടാം സ്ഥാനത്തിനും മൂന്നാം സ്ഥാനത്തിനും ഇടയിലുള്ള സമനിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ, ഈ ടീമുകൾക്കിടയിലുള്ള റാങ്കിംഗ് നിർണ്ണയിക്കുന്നത്: # ഗ്രൂപ്പ് മത്സരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സംയോജിത ഗോൾ വ്യത്യാസം # ഗ്രൂപ്പ് മത്സരങ്ങളിലെ എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലും നേടിയ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകളുടെ എണ്ണം # മുകളിൽ പറഞ്ഞ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചതിന് ശേഷവും ഒന്നിലധികം ടീമുകൾ തുല്യരായി തുടർന്നാൽ, അവരുടെ റാങ്കിംഗ് ഇനിപ്പറയുന്ന രീതിയിൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടും: ## ആ ടീമുകൾക്കിടയിൽ ഹെഡ്-ടു-ഹെഡ് മത്സരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പോയിന്റുകൾ ## ആ ടീമുകൾക്കിടയിലെ ഹെഡ്-ടു-ഹെഡ് മത്സരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഗോൾ വ്യത്യാസം ## ആ ടീമുകളിൽ ഹെഡ്-ടു-ഹെഡ് മത്സരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത് ## ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിൽ ലഭിച്ച മഞ്ഞ, ചുവപ്പ് കാർഡുകളുടെ എണ്ണം അനുസരിച്ച് ഫെയർ പ്ലേ പോയിന്റുകൾ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു: ### മഞ്ഞ കാർഡ്: മൈനസ് 1 പോയിന്റ് ### പരോക്ഷ ചുവപ്പ് കാർഡ് (രണ്ടാമത്തെ മഞ്ഞ കാർഡ് കാരണം): മൈനസ് 3 പോയിന്റുകൾ. ### നേരിട്ടുള്ള ചുവപ്പ് കാർഡ്: മൈനസ് 4 പോയിന്റുകൾ ### മഞ്ഞക്കാർഡും നേരിട്ടുള്ള ചുവപ്പ് കാർഡും: മൈനസ് 5 പോയിന്റുകൾ # മുകളിൽ പറഞ്ഞ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചതിന് ശേഷവും മുകളിലുള്ള ടീമുകളിൽ ഏതെങ്കിലും തുല്യത തുടർന്നാൽ, നറുക്കെടുപ്പിലൂടെ അവരുടെ റാങ്കിംഗ് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടും. നോക്കൗട്ട് ഘട്ടം ഒരു സിംഗിൾ-എലിമിനേഷൻ ടൂർണമെന്റാണ്, അതിൽ ടീമുകൾ പരസ്പരം ഒറ്റത്തവണ മത്സരങ്ങളിൽ കളിക്കുന്നു, ആവശ്യമെങ്കിൽ വിജയിയെ തീരുമാനിക്കാൻ അധിക സമയവും പെനാൽറ്റി ഷൂട്ടൗട്ടുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത് റൗണ്ട് ഓഫ് 16 (അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടാം റൗണ്ട്) ലാണ്, അതിൽ ഓരോ ഗ്രൂപ്പിലെയും വിജയികൾ മറ്റൊരു ഗ്രൂപ്പിലെ റണ്ണർ-അപ്പിനെതിരെ കളിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ, സെമി ഫൈനൽ, മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാർക്കുള്ള മത്സരം (പരാജയപ്പെട്ട സെമി-ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ മത്സരിക്കുന്നു), ഫൈനൽ. 2017 ജനുവരി 10-ന്, ഫിഫ ഒരു പുതിയ ഫോർമാറ്റ് അംഗീകരിച്ചു, 48 ടീമുകളുള്ള ലോകകപ്പ് (കൂടുതൽ ടീമുകളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനായി), അതിൽ മൂന്ന് ടീമുകൾ വീതമുള്ള 16 ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടണം, ഓരോ ഗ്രൂപ്പിൽ നിന്നും രണ്ട് ടീമുകൾ യോഗ്യത നേടണം, 2026 ആകുമ്പോഴേക്കും നടപ്പിലാക്കുന്നതിനായി 32 നോക്കൗട്ട് ഘട്ടത്തിന്റെ ഒരു റൗണ്ട് രൂപീകരിക്കണം.  2023 മാർച്ച് 14-ന്, ഫിഫ 2026 ടൂർണമെന്റിന്റെ പുതുക്കിയ ഫോർമാറ്റ് അംഗീകരിച്ചു, അതിൽ നാല് ടീമുകൾ വീതമുള്ള 12 ഗ്രൂപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, മികച്ച 8 മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാർ 32 പേരുടെ പുതിയ റൗണ്ടിൽ ഗ്രൂപ്പ് വിജയികളുമായും റണ്ണേഴ്‌സ് അപ്പുമായും ചേരും. 2025 മാർച്ചിൽ, ഫിഫ ലോകകപ്പിന്റെ ശതാബ്ദി വാർഷികമായ 2030 ഫിഫ ലോകകപ്പിനായി 64 ടീമുകളിലേക്ക് ഒറ്റത്തവണ വിപുലീകരണം ഫിഫ പരിഗണിക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു . == ഹോസ്റ്റുകൾ == === തിരഞ്ഞെടുക്കൽ പ്രക്രിയ === ഫിഫയുടെ കോൺഗ്രസ് യോഗങ്ങളിലാണ് ആദ്യകാല ലോകകപ്പുകൾ രാജ്യങ്ങൾക്ക് നൽകിയിരുന്നത്. തെക്കേ അമേരിക്കയും യൂറോപ്പും ഫുട്ബോളിലെ രണ്ട് ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നതിനാൽ സ്ഥലങ്ങൾ വിവാദപരമായിരുന്നു, അവയ്ക്കിടയിലുള്ള യാത്രയ്ക്ക് മൂന്ന് ആഴ്ച ബോട്ട് മാർഗം മാത്രമേ ആവശ്യമുള്ളൂ. ഉദാഹരണത്തിന്, ആദ്യ ലോകകപ്പ് ഉറുഗ്വേയിൽ നടത്താനുള്ള തീരുമാനം നാല് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ മാത്രമേ മത്സരിച്ചുള്ളൂ.  അടുത്ത രണ്ട് ലോകകപ്പുകളും യൂറോപ്പിലായിരുന്നു നടന്നത്. ഇതിൽ രണ്ടാമത്തേത് ഫ്രാൻസിൽ നടത്താനുള്ള തീരുമാനം തർക്കത്തിലായിരുന്നു, കാരണം ഈ സ്ഥലം രണ്ട് ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾക്കിടയിൽ മാറിമാറി നടക്കുമെന്ന് തെക്കേ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി. അങ്ങനെ അർജന്റീനയും ഉറുഗ്വേയും 1938 ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ് ബഹിഷ്കരിച്ചു . 1958-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ് മുതൽ , ഭാവിയിൽ ബഹിഷ്‌കരണങ്ങളോ വിവാദങ്ങളോ ഒഴിവാക്കാൻ, ഫിഫ അമേരിക്കകൾക്കും യൂറോപ്പിനും ഇടയിൽ ആതിഥേയരെ മാറ്റി സ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു രീതി ആരംഭിച്ചു, അത് 1998 ഫിഫ ലോകകപ്പ് വരെ തുടർന്നു . ദക്ഷിണ കൊറിയയും ജപ്പാനും സംയുക്തമായി ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച 2002-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പ് ഏഷ്യയിൽ നടന്ന ആദ്യ ടൂർണമെന്റും ഒന്നിലധികം ആതിഥേയരുള്ള ആദ്യ ടൂർണമെന്റുമായിരുന്നു.  2010- ൽ ലോകകപ്പിന് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന ആദ്യ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യമായി ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക മാറി . 2014-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിന് ബ്രസീൽ ആതിഥേയത്വം വഹിച്ചു, അർജന്റീന 1978-ന് ശേഷം തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ നടന്ന ആദ്യ ലോകകപ്പ് ,  കൂടാതെ യൂറോപ്പിന് പുറത്ത് തുടർച്ചയായി ലോകകപ്പുകൾ നടന്ന ആദ്യ അവസരവുമാണിത്. ഫിഫ കൗൺസിൽ നടത്തുന്ന വോട്ടെടുപ്പിലൂടെയാണ് ആതിഥേയ രാജ്യത്തെ ഇപ്പോൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇത് സമഗ്രമായ ഒരു ബാലറ്റ് സമ്പ്രദായത്തിലൂടെയാണ് ചെയ്യുന്നത്. പരിപാടി നടത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷന് ഫിഫയിൽ നിന്ന് ഒരു "ഹോസ്റ്റിംഗ് കരാർ" ലഭിക്കുന്നു, ഇത് ശക്തമായ ബിഡിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന ഘട്ടങ്ങളും ആവശ്യകതകളും വിശദീകരിക്കുന്നു. ബിഡ്ഡിംഗ് അസോസിയേഷന് ഒരു ഫോമും ലഭിക്കുന്നു, അത് സമർപ്പിക്കുന്നത് സ്ഥാനാർത്ഥിത്വത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം, ഫിഫ നിയുക്ത ഇൻസ്‌പെക്ടർമാരുടെ ഒരു സംഘം രാജ്യം സന്ദർശിക്കുകയും പരിപാടി സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ആവശ്യകതകൾ രാജ്യം പാലിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും രാജ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ലോകകപ്പിന് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കണമെന്ന തീരുമാനം സാധാരണയായി ടൂർണമെന്റിന് ആറോ ഏഴോ വർഷം മുമ്പാണ് എടുക്കുന്നത്. 2018, 2022 ലോകകപ്പുകളുടെ കാര്യത്തിലെന്നപോലെ, ഭാവിയിലെ ഒന്നിലധികം ടൂർണമെന്റുകളുടെ ആതിഥേയരെ ഒരേ സമയം പ്രഖ്യാപിച്ച സന്ദർഭങ്ങളുണ്ട്, അവ റഷ്യയ്ക്കും ഖത്തറിനും നൽകി , ടൂർണമെന്റ് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റേൺ രാജ്യമായി ഖത്തർ മാറി. 2010, 2014 ലോകകപ്പുകൾക്ക്, അന്തിമ ടൂർണമെന്റ് കോൺഫെഡറേഷനുകൾക്കിടയിൽ മാറിമാറി നടത്തി, തിരഞ്ഞെടുത്ത കോൺഫെഡറേഷനിൽ നിന്നുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്ക് (2010-ൽ ആഫ്രിക്ക, 2014-ൽ തെക്കേ അമേരിക്ക) മാത്രമേ ടൂർണമെന്റ് നടത്താൻ ലേലം വിളിക്കാൻ അനുവാദം നൽകിയുള്ളൂ. 2006-ലെ ടൂർണമെന്റിന് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കാനുള്ള വോട്ടെടുപ്പിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയ്‌ക്കെതിരായ ജർമ്മനിയുടെ വിജയത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിവാദത്തിന് ശേഷമാണ് റൊട്ടേഷൻ നയം അവതരിപ്പിച്ചത് . എന്നിരുന്നാലും, 2014-ന് അപ്പുറം കോണ്ടിനെന്റൽ റൊട്ടേഷൻ നയം തുടർന്നില്ല, അതിനാൽ മുൻ രണ്ട് ടൂർണമെന്റുകൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച കോൺഫെഡറേഷനുകളിൽ നിന്നുള്ളവ ഒഴികെയുള്ള ഏതൊരു രാജ്യത്തിനും 2018 മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന ലോകകപ്പുകൾക്ക് ആതിഥേയരായി അപേക്ഷിക്കാം .  2014-ലെ ടൂർണമെന്റിനുള്ള ലേല പ്രക്രിയയ്ക്ക് സമാനമായ ഒരു സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിനാണിത്, അവിടെ ബ്രസീൽ മാത്രമാണ് ഔദ്യോഗിക ലേലക്കാരൻ. 2026 ഫിഫ ലോകകപ്പ് അമേരിക്ക, കാനഡ, മെക്സിക്കോ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നടത്താൻ തീരുമാനിച്ചു, മൂന്ന് ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങൾ ആദ്യമായി ഒരു ലോകകപ്പ് പങ്കിട്ടു.  2026 ലെ ടൂർണമെന്റ് ഇതുവരെ നടന്നതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ലോകകപ്പായിരിക്കും, 48 ടീമുകൾ 104 മത്സരങ്ങൾ കളിക്കും. ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മുതൽ എല്ലാ മത്സരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ അറുപത് മത്സരങ്ങൾ യുഎസിൽ നടക്കും, കാനഡയും മെക്സിക്കോയും 10 മത്സരങ്ങൾ വീതം നടത്തും. === കോൺഫെഡറേഷൻ അനുസരിച്ചുള്ള സംഗ്രഹം === {| class="wikitable sortable" !കോൺഫെഡറേഷൻ !ഹോസ്റ്റ് ചെയ്ത സമയം !ഹോസ്റ്റുകൾ !വരാനിരിക്കുന്ന ഹോസ്റ്റുകൾ |- |യുവേഫ (യൂറോപ്പ്) |11. 11. |1934 , ഇറ്റലി ; 1938 , ഫ്രാൻസ് , 1954 , സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് ; 1958 , സ്വീഡൻ ; 1966 , ഇംഗ്ലണ്ട് ; 1974 , പശ്ചിമ ജർമ്മനി ; 1982 , സ്പെയിൻ ; 1990 , ഇറ്റലി ; 1998 , ഫ്രാൻസ് ; 2006 , ജർമ്മനി ; 2018 , റഷ്യ |2030 , സ്പെയിൻ & പോർച്ചുഗൽ |- |കോൺമെബോൾ (തെക്കേ അമേരിക്ക) |5 |1930 , ഉറുഗ്വേ ; 1950 , ബ്രസീൽ ; 1962 , ചിലി ; 1978 , അർജന്റീന ; 2014 , ബ്രസീൽ | |- |CONCACAF (വടക്കൻ, മധ്യ അമേരിക്ക , കരീബിയൻ) |3 |1970 , മെക്സിക്കോ ; 1986 , മെക്സിക്കോ ; 1994 , യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് |2026 , കാനഡ, മെക്സിക്കോ & യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് |- |എ.എഫ്.സി (ഏഷ്യ) |2 |2002 , ദക്ഷിണ കൊറിയ & ജപ്പാൻ ; 2022 , ഖത്തർ |2034 , സൗദി അറേബ്യ |- |സി‌എ‌എഫ് (ആഫ്രിക്ക) |1 |2010 , ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക |2030 , മൊറോക്കോ |- |ഒഎഫ്‌സി (ഓഷ്യാനിയ) |0 |ഒന്നുമില്ല | |} === പ്രകടനങ്ങൾ === എട്ട് ചാമ്പ്യന്മാരിൽ ആറുപേരും സ്വന്തം നാട്ടിൽ കളിക്കുമ്പോൾ ഒരു കിരീടം നേടിയിട്ടുണ്ട്, 1950-ൽ സ്വന്തം മണ്ണിൽ നിർണായക മത്സരത്തിൽ തോറ്റ് 2014-ൽ ജർമ്മനിയോട് സെമിഫൈനലിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിന് ശേഷം റണ്ണേഴ്‌സ് അപ്പായി ഫിനിഷ് ചെയ്ത ബ്രസീൽ , 1982-ൽ സ്വന്തം മണ്ണിൽ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെത്തിയ സ്‌പെയിൻ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ആതിഥേയ രാജ്യമെന്ന നിലയിൽ കളിക്കുമ്പോൾ ഇംഗ്ലണ്ട് (1966) അവരുടെ ഏക കിരീടം നേടി. ഉറുഗ്വേ (1930), ഇറ്റലി (1934), അർജന്റീന (1978), ഫ്രാൻസ് (1998) എന്നിവ ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങൾ എന്ന നിലയിൽ ആദ്യ കിരീടങ്ങൾ നേടിയെങ്കിലും പിന്നീട് വീണ്ടും വിജയിച്ചു , അതേസമയം ജർമ്മനി ( 1974 ) സ്വന്തം മണ്ണിൽ അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ കിരീടം നേടി. ടൂർണമെന്റിന് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നതിൽ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളും വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് (ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ 1954), സ്വീഡൻ (1958-ൽ റണ്ണേഴ്‌സ്-അപ്പ്), ചിലി (1962-ൽ മൂന്നാം സ്ഥാനം), ദക്ഷിണ കൊറിയ (2002-ൽ നാലാം സ്ഥാനം), റഷ്യ (2018-ൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ), മെക്സിക്കോ (1970-ലും 1986-ലും ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ) എന്നിവയെല്ലാം ആതിഥേയരായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ മികച്ച പ്രകടനമാണ് കാഴ്ചവച്ചത്.  ഇതുവരെ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക (2010), ഖത്തർ (2022) എന്നിവയ്ക്ക് ആദ്യ റൗണ്ടിനപ്പുറം കടക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. == പ്രക്ഷേപണവും പ്രമോഷനും == 1954-ലാണ് ലോകകപ്പ് ആദ്യമായി ടെലിവിഷനിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്തത്, 2006 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ കാണുകയും പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന കായിക ഇനമാണിത്. 2006 ലോകകപ്പിലെ എല്ലാ മത്സരങ്ങളുടെയും മൊത്തം കാഴ്ചക്കാരുടെ എണ്ണം 26.29 ബില്യൺ ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.  715.1 ദശലക്ഷം ആളുകൾ ടൂർണമെന്റിന്റെ അവസാന മത്സരം കണ്ടു, ഇത് ലോകത്തിലെ മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ ഒമ്പതിലൊന്ന് വരും. ടീമുകളെ ഗ്രൂപ്പുകളായി വിഭജിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച 2006 ലെ ലോകകപ്പ് നറുക്കെടുപ്പ് 300 ദശലക്ഷം കാഴ്ചക്കാർ കണ്ടു.  കൊക്കകോള , മക്ഡൊണാൾഡ്സ് , അഡിഡാസ് തുടങ്ങിയ പ്രധാന സ്പോൺസർമാരെ ലോകകപ്പ് ആകർഷിക്കുന്നു . ഈ കമ്പനികൾക്കും മറ്റു പലതിനും, ഒരു സ്പോൺസറാകുന്നത് അവരുടെ ആഗോള ബ്രാൻഡുകളെ ശക്തമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഒരു മാസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഇവന്റിൽ നിന്ന് ആതിഥേയ രാജ്യങ്ങൾക്ക് സാധാരണയായി കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ വരുമാന വർദ്ധനവ് അനുഭവപ്പെടുന്നു. കായികരംഗത്തെ ഭരണസമിതിയായ ഫിഫ , 2014 ലെ ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് 4.8 ബില്യൺ ഡോളറും,  2018 ലെ ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് 6.1 ബില്യൺ ഡോളറും വരുമാനം നേടി. 1966 മുതലുള്ള ഓരോ ഫിഫ ലോകകപ്പിനും അതിന്റേതായ ഒരു ഭാഗ്യചിഹ്നമോ ലോഗോയോ ഉണ്ട്. 1966 ലെ മത്സരത്തിന്റെ ഭാഗ്യചിഹ്നമായ ''വില്ലി എന്ന വേൾഡ് കപ്പ് ആയിരുന്നു ആദ്യത്തെ'' ലോകകപ്പ് ഭാഗ്യചിഹ്നം .  ലോകകപ്പുകളിൽ ഓരോ ടൂർണമെന്റിനും പ്രത്യേകം രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഔദ്യോഗിക മാച്ച് ബോളുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. 1966 ലെ ലോകകപ്പിനായി സ്ലാസെഞ്ചർ പന്ത് നിർമ്മിച്ചതിനുശേഷം, അഡിഡാസ് ഫിഫയുടെ ഔദ്യോഗിക വിതരണക്കാരനായി.  ഓരോ ലോകകപ്പിലും ഒരു ഔദ്യോഗിക ഗാനവുമുണ്ട് , അത് ഷക്കീര മുതൽ വിൽ സ്മിത്ത് വരെയുള്ള കലാകാരന്മാർ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് .  നാല് ലോകകപ്പ് കച്ചേരികളിൽ ദി ത്രീ ടെനേഴ്സ് അവതരിപ്പിച്ച " നെസ്സൻ ഡോർമ " പോലുള്ള മറ്റ് ഗാനങ്ങളും ടൂർണമെന്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1970-ൽ ഫിഫയുമായി ഒരു പങ്കാളിത്തം രൂപീകരിച്ചുകൊണ്ട്, 1970-ലെ ലോകകപ്പിനായി പാണിനി അവരുടെ ആദ്യ സ്റ്റിക്കർ ആൽബം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു .  അതിനുശേഷം, സ്റ്റിക്കറുകളും കാർഡുകളും ശേഖരിക്കുന്നതും വ്യാപാരം ചെയ്യുന്നതും ലോകകപ്പ് അനുഭവത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറി, പ്രത്യേകിച്ച് യുവതലമുറയ്ക്ക്.  ഇലക്ട്രോണിക് ആർട്‌സ് സ്പോൺസർ ചെയ്യുന്ന 1986 മുതൽ ഫിഫ ലോകകപ്പ് വീഡിയോ ഗെയിമുകൾക്ക് ലൈസൻസ് നൽകിയിട്ടുണ്ട് . == ഫലങ്ങൾ == ; താക്കോൽ * എഇടി: അധിക സമയത്തിനു ശേഷമുള്ള ഫലം/മത്സര വിജയങ്ങൾ * പി: പെനാൽറ്റി ഷൂട്ടൗട്ടിന് ശേഷം മത്സരം വിജയിച്ചു {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2" |<abbr>എഡ്.</abbr> ! rowspan="2" |വർഷം ! rowspan="2" |ഹോസ്റ്റുകൾ | rowspan="30" | ! colspan="3" |ഫൈനൽ | rowspan="30" | ! colspan="3" |മൂന്നാം സ്ഥാന പ്ലേഓഫ് | rowspan="30" | ! rowspan="2" |<abbr>ടീമുകളുടെ എണ്ണം</abbr> |- !ചാമ്പ്യന്മാർ !സ്കോർ !റണ്ണേഴ്‌സ്-അപ്പ് !മൂന്നാം സ്ഥാനം !സ്കോർ !നാലാം സ്ഥാനം |- !1 |1930 | ഉറുഗ്വേ |'''ഉറുഗ്വേ''' |'''4–2''' |അർജന്റീന |അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |– |യൂഗോസ്ലാവിയ |13 |- !2 |1934 | ഇറ്റലി |'''ഇറ്റലി''' |'''2–1''' ( എഇടി ) |ചെക്കോസ്ലോവാക്യ |ജർമ്മനി |'''3–2''' |ഓസ്ട്രിയ |16 |- !3 |1938 | ഫ്രാൻസ് |'''ഇറ്റലി''' |'''4–2''' |ഹംഗറി |ബ്രസീൽ |'''4–2''' |സ്വീഡൻ |15 |- !– |1942 | rowspan="2" | | colspan="3" rowspan="2" |''( രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം കാരണം നടന്നില്ല )'' | colspan="3" rowspan="2" |''( രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം കാരണം നടന്നില്ല )'' | rowspan="2" |– |- !– |1946 |- !4 |1950 | ബ്രസീൽ |'''ഉറുഗ്വേ''' |'''2–1''' |ബ്രസീൽ |സ്വീഡൻ |'''3–1''' |സ്പെയിൻ |13 |- !5 |1954 |  സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് |'''പശ്ചിമ ജർമ്മനി''' |'''3–2''' |ഹംഗറി |ഓസ്ട്രിയ |'''3–1''' |ഉറുഗ്വേ |16 |- !6. |1958 | സ്വീഡൻ |'''ബ്രസീൽ''' |'''5–2''' |സ്വീഡൻ |ഫ്രാൻസ് |'''6–3''' |പശ്ചിമ ജർമ്മനി |16 |- !7 |1962 | ചിലി |'''ബ്രസീൽ''' |'''3–1''' |ചെക്കോസ്ലോവാക്യ |ചിലി |'''1–0''' |യൂഗോസ്ലാവിയ |16 |- !8 |1966 | ഇംഗ്ലണ്ട് |'''ഇംഗ്ലണ്ട്''' |'''4–2''' ( എഇടി ) |പശ്ചിമ ജർമ്മനി |പോർച്ചുഗൽ |'''2–1''' |സോവ്യറ്റ് യൂണിയൻ |16 |- !9 |1970 | മെക്സിക്കോ |'''ബ്രസീൽ''' |'''4–1''' |ഇറ്റലി |പശ്ചിമ ജർമ്മനി |'''1–0''' |ഉറുഗ്വേ |16 |- !10 |1974 | പശ്ചിമ ജർമ്മനി |'''പശ്ചിമ ജർമ്മനി''' |'''2–1''' |നെതർലാൻഡ്സ് |പോളണ്ട് |'''1–0''' |ബ്രസീൽ |16 |- !11 |1978 | അർജന്റീന |'''അർജന്റീന''' |'''3–1''' ( എഇടി ) |നെതർലാൻഡ്സ് |ബ്രസീൽ |'''2–1''' |ഇറ്റലി |16 |- !12 |1982 | സ്പെയിൻ |'''ഇറ്റലി''' |'''3–1''' |പശ്ചിമ ജർമ്മനി |പോളണ്ട് |'''3–2''' |ഫ്രാൻസ് |24 |- !13 |1986 | മെക്സിക്കോ |'''അർജന്റീന''' |'''3–2''' |പശ്ചിമ ജർമ്മനി |ഫ്രാൻസ് |'''4–2''' ( എഇടി ) |ബെൽജിയം |24 |- !14 |1990 | ഇറ്റലി |'''പശ്ചിമ ജർമ്മനി''' |'''1–0''' |അർജന്റീന |ഇറ്റലി |'''2–1''' |ഇംഗ്ലണ്ട് |24 |- !15 |1994 | അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |'''ബ്രസീൽ''' |'''0–0''' ( എഇടി ) (3–2 പേ ) |ഇറ്റലി |സ്വീഡൻ |'''4–0''' |ബൾഗേറിയ |24 |- !16 |1998 | ഫ്രാൻസ് |'''ഫ്രാൻസ്''' |'''3–0''' |ബ്രസീൽ |ക്രൊയേഷ്യ |'''2–1''' |നെതർലാൻഡ്സ് |32 |- !17 |2002 | ദക്ഷിണ കൊറിയ ജപ്പാൻ |'''ബ്രസീൽ''' |'''2–0''' |ജർമ്മനി |ടർക്കി |'''3–2''' |ദക്ഷിണ കൊറിയ | 32 |- !18 |2006 | ജർമ്മനി |'''ഇറ്റലി''' |'''1–1''' ( എഇടി ) (5–3 പേ ) |ഫ്രാൻസ് |ജർമ്മനി |'''3–1''' |പോർച്ചുഗൽ |32 |- !19 |2010 | ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക |'''സ്പെയിൻ''' |'''1–0''' ( എഇടി ) |നെതർലാൻഡ്സ് |ജർമ്മനി |'''3–2''' |ഉറുഗ്വേ | 32 |- !20 |2014 | ബ്രസീൽ |'''ജർമ്മനി''' |'''1–0''' ( എഇടി ) |അർജന്റീന |നെതർലാൻഡ്സ് |'''3–0''' |ബ്രസീൽ | 32 |- !21 |2018 | റഷ്യ |'''ഫ്രാൻസ്''' |'''4–2''' |ക്രൊയേഷ്യ |ബെൽജിയം |'''2–0''' |ഇംഗ്ലണ്ട് |32 |- !22 |2022 | ഖത്തർ |'''അർജന്റീന''' |'''3–3''' ( എഇടി ) (4–2 പേ ) |ഫ്രാൻസ് |ക്രൊയേഷ്യ |'''2–1''' |മൊറോക്കോ |32 |- !''23'' |''2026'' | ''കാനഡ മെക്സിക്കോ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്'' | | | | | | |48 |- !''24'' |''2030'' | ''മൊറോക്കോ പോർച്ചുഗൽ സ്പെയിൻ'' | | | | | | |48 |- !''25'' |''2034 ൽ'' | ''സൗദി അറേബ്യ'' | | | | | | |48 |} ; കുറിപ്പുകൾ # '''^''' 1930-ൽ മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാർക്കുള്ള മത്സരം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ടൂർണമെന്റിലെ മൊത്തത്തിലുള്ള റെക്കോർഡുകൾക്കനുസൃതമായി രണ്ട് സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകളെ റാങ്ക് ചെയ്യുന്നു. # ^ ^ αγανഇതിലേക്ക് പോകുക:^{'''''a b'''''} 1950 ലെ അവസാന ഘട്ടം നാല് ടീമുകളുടെ റൗണ്ട് റോബിൻ ഗ്രൂപ്പായിരുന്നു. യാദൃശ്ചികമായി, അവസാന രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ ഒന്ന് മികച്ച രണ്ട് ടീമുകളെ (കിരീടം നേടാൻ കഴിയുന്ന ഒരേയൊരു രണ്ട് ടീമുകളെയും) ഒന്നിച്ചു ചേർത്തു, മറ്റൊന്ന് ഏറ്റവും താഴെയുള്ള രണ്ട് ടീമുകൾ തമ്മിലായിരുന്നു. ഉറുഗ്വേ vs ബ്രസീൽ മത്സരം പലപ്പോഴും 1950 ലെ ലോകകപ്പിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫൈനലായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. # '''^''' '''മൂന്ന് മത്സരങ്ങളുടെ ഉദ്ഘാടന മത്സരം''' : അർജന്റീന, പരാഗ്വേ, ഉറുഗ്വേ ആകെ 80 രാജ്യങ്ങൾ കുറഞ്ഞത് ഒരു ലോകകപ്പിലെങ്കിലും കളിച്ചിട്ടുണ്ട് .  ഇതിൽ എട്ട് ദേശീയ ടീമുകൾ ലോകകപ്പ് നേടിയിട്ടുണ്ട്,  അവർ അവരുടെ ബാഡ്ജുകളിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർത്തിട്ടുണ്ട് , ഓരോ നക്ഷത്രവും ഒരു ലോകകപ്പ് വിജയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഉറുഗ്വേ അവരുടെ ബാഡ്ജിൽ നാല് നക്ഷത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു , 1924, 1928 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സുകളിലെ അവരുടെ രണ്ട് സ്വർണ്ണ മെഡലുകളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, ഇവയെ ഫിഫ ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പുകളായി അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ 1930 ലും 1950 ലും അവരുടെ രണ്ട് ലോകകപ്പ് കിരീടങ്ങളും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അഞ്ച് കിരീടങ്ങളുമായി, ബ്രസീൽ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ലോകകപ്പ് ടീമാണ്, ഇതുവരെയുള്ള എല്ലാ ലോകകപ്പുകളിലും (22) കളിച്ചിട്ടുള്ള ഒരേയൊരു രാജ്യവും .  മൂന്നാം തവണ (1970), നാലാം തവണ (1994), അഞ്ചാം തവണ (2002) ലോകകപ്പ് നേടിയ ആദ്യ ടീം കൂടിയാണ് ബ്രസീൽ. ഇറ്റലി (1934, 1938), ബ്രസീൽ (1958, 1962) എന്നിവ തുടർച്ചയായി കിരീടങ്ങൾ നേടിയ ഒരേയൊരു രാജ്യങ്ങളാണ്. തുടർച്ചയായി മൂന്ന് ലോകകപ്പ് ഫൈനലുകളിൽ പങ്കെടുത്ത ഏക രാജ്യങ്ങൾ പശ്ചിമ ജർമ്മനി (1982–1990), ബ്രസീൽ (1994–2002) എന്നിവയാണ്. ജർമ്മനി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ടോപ്പ്-ഫോർ ഫിനിഷുകൾ (13), മെഡലുകൾ (12), ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഫൈനലുകൾ (8) എന്നിവ നേടി. === ആദ്യ നാല് സ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ടീമുകൾ === {| class="wikitable sortable" |+ആദ്യ നാല് സ്ഥാനങ്ങളിൽ എത്തുന്ന ടീമുകൾ !ടീം !ശീർഷകങ്ങൾ !റണ്ണേഴ്‌സ്-അപ്പ് !മൂന്നാം സ്ഥാനം !നാലാം സ്ഥാനം !ആകെയുള്ള മികച്ച 4 എണ്ണം |- | ബ്രസീൽ |'''5''' ( 1958 , 1962 , 1970 , 1994 , 2002 ) |2 ( 1950 * , 1998 ) |2 ( 1938 , 1978 ) |2 ( 1974 , 2014 * ) |11. 11. |- | ജർമ്മനി ¹ |4 ( 1954 , 1974 * , 1990 , 2014 ) |'''4''' ( 1966 , 1982 , 1986 , 2002 ) |'''4''' ( 1934 , 1970 , 2006 * , 2010 ) |1 ( 1958 ) |13 |- | ഇറ്റലി |4 ( 1934 * , 1938 , 1982 , 2006 ) |2 ( 1970 , 1994 ) |1 ( 1990 * ) |1 ( 1978 ) |8 |- | അർജന്റീന |3 ( 1978 * , 1986 , 2022 ) |3 ( 1930 , 1990 , 2014 ) | | |6. |- | ഫ്രാൻസ് |2 ( 1998 * , 2018 ) |2 ( 2006 , 2022 ) |2 ( 1958 , 1986 ) |1 ( 1982 ) |7 |- | ഉറുഗ്വേ |2 ( 1930 * , 1950 ) | | |'''3''' ( 1954 , 1970 , 2010 ) |5 |- | ഇംഗ്ലണ്ട് |1 ( 1966 * ) | | |2 ( 1990 , 2018 ) |3 |- | സ്പെയിൻ |1 ( 2010 ) | | |1 ( 1950 ) |2 |- | നെതർലാൻഡ്സ് | |3 ( 1974 , 1978 , 2010 ) |1 ( 2014 ) |1 ( 1998 ) |5 |- | ഹംഗറി | |2 ( 1938 , 1954 ) | | |2 |- | ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക് ² | |2 ( 1934 , 1962 ) | | |2 |- | സ്വീഡൻ | |1 ( 1958 * ) |2 ( 1950 , 1994 ) |1 ( 1938 ) |4 |- | ക്രൊയേഷ്യ | |1 ( 2018 ) |2 ( 1998 , 2022 ) | |3 |- | പോളണ്ട് | | |2 ( 1974 , 1982 ) | |2 |- | ഓസ്ട്രിയ | | |1 ( 1954 ) |1 ( 1934 ) |2 |- | പോർച്ചുഗൽ | | |1 ( 1966 ) |1 ( 2006 ) |2 |- | ബെൽജിയം | | |1 ( 2018 ) |1 ( 1986 ) |2 |- | അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ | | |1 ( 1930 ) | |1 |- | ചിലി | | |1 ( 1962 * ) | |1 |- | ടർക്കി | | |1 ( 2002 ) | |1 |- | സെർബിയ ³ | | | |2 ( 1930 , 1962 ) |2 |- | റഷ്യ ⁴ | | | |1 ( 1966 ) |1 |- | ബൾഗേറിയ | | | |1 ( 1994 ) |1 |- | ദക്ഷിണ കൊറിയ | | | |1 ( 2002 * ) |1 |- | മൊറോക്കോ | | | |1 ( 2022 ) |1 |} : * ''ഹോസ്റ്റുകൾ'' : ^1-ൽ ''പശ്ചിമ ജർമ്മനിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു (1954-1990)'' : ^2-ൽ ''ചെക്കോസ്ലോവാക്യയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു (1934-1990)'' : ^3-ൽ ''യൂഗോസ്ലാവിയ (1930-1990), എഫ്ആർ യൂഗോസ്ലാവിയ / സെർബിയ ആൻഡ് മോണ്ടിനെഗ്രോ (1998-2006) എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.'' : ^4-ൽ ''സോവിയറ്റ് യൂണിയനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു (1958-1990)'' === കോൺഫെഡറേഷനുകളുടെ മികച്ച പ്രകടനങ്ങൾ === ഇന്നുവരെ, ലോകകപ്പിന്റെ ഫൈനലിൽ UEFA (യൂറോപ്പ്), CONMEBOL (ദക്ഷിണ അമേരിക്ക) എന്നീ കോൺഫെഡറേഷനുകളിൽ നിന്നുള്ള ടീമുകൾ മാത്രമേ പങ്കെടുത്തിട്ടുള്ളൂ. യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ പന്ത്രണ്ട് കിരീടങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്, അതേസമയം ദക്ഷിണ അമേരിക്കൻ രാജ്യങ്ങൾ പത്ത് കിരീടങ്ങൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. ഈ രണ്ട് ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾക്ക് പുറത്തുനിന്നുള്ള മൂന്ന് ടീമുകൾ മാത്രമേ മത്സരത്തിന്റെ സെമി ഫൈനലിൽ എത്തിയിട്ടുള്ളൂ: 1930-ൽ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ( വടക്കൻ, മധ്യ അമേരിക്ക, കരീബിയൻ ); 2002-ൽ ദക്ഷിണ കൊറിയ ( ഏഷ്യ ); 2022-ൽ മൊറോക്കോ ( ആഫ്രിക്ക ). 2006-ൽ ഓഷ്യാനിയൻ യോഗ്യത നേടിയ ഒരേയൊരു ടീമായ ഓസ്ട്രേലിയ മാത്രമാണ് രണ്ടാം റൗണ്ടിലേക്ക് മുന്നേറിയത്, പിന്നീട് 2022-ൽ അവർ ഈ നേട്ടം കൈവരിച്ചു. ബ്രസീൽ , അർജന്റീന , സ്പെയിൻ , ജർമ്മനി എന്നീ ടീമുകൾ മാത്രമാണ് തങ്ങളുടെ ഭൂഖണ്ഡ കോൺഫെഡറേഷന് പുറത്ത് ആതിഥേയത്വം വഹിച്ച ലോകകപ്പ് നേടിയത്; ബ്രസീൽ യൂറോപ്പിൽ ( 1958 ), വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ ( 1970 , 1994 ), ഏഷ്യയിൽ ( 2002 ) വിജയിച്ചു. 1986 ൽ വടക്കേ അമേരിക്കയിലും 2022 ൽ ഏഷ്യയിലും അർജന്റീന ലോകകപ്പ് നേടി . 2010 ൽ ആഫ്രിക്കയിൽ സ്പെയിൻ വിജയിച്ചു . 2014 ൽ , അമേരിക്കയിൽ വിജയിക്കുന്ന ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ടീമായി ജർമ്മനി മാറി. ഒരേ ഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നിന്നുള്ള ടീമുകൾ തുടർച്ചയായി അഞ്ച് തവണ മാത്രമാണ് ലോകകപ്പ് നേടിയിട്ടുള്ളത്; ഒരു കോൺഫെഡറേഷൻ തുടർച്ചയായി നാല് ടൂർണമെന്റുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്, 2006 , 2010 , 2014 , 2018 ടൂർണമെന്റുകളെല്ലാം യുവേഫ ടീമുകൾ (യഥാക്രമം ഇറ്റലി, സ്പെയിൻ, ജർമ്മനി, ഫ്രാൻസ്) വിജയിച്ചു. {| class="wikitable" |+കോൺഫെഡറേഷൻ പ്രകാരം ടീമുകൾ യോഗ്യത നേടിയ ആകെ തവണ !കോൺഫെഡറേഷൻ !എ.എഫ്.സി. !സി.എ.എഫ്. !കോൺകാഫ് !കോൺമെബോൾ !ഒ.എഫ്.സി. !യുവേഫ !ആകെ |- |ടീമുകൾ |43 |49 |46 |89 |4 |258 (258) |489 |- |മികച്ച 16 |9 |11. 11. |15 |37 |1 |99 (99) |172 |- |മികച്ച 8 |2 |4 |5 |36 |0 |105 |152 |- |ടോപ്പ് 4 |1 |1 |1 |23 |0 |62 |88 |- |ടോപ്പ് 2 |0 |0 |0 |15 |0 |29 |44 |- |നാലാമത് |1 |1 |0 |5 |0 |15 |22 |- |മൂന്നാമത് |0 |0 |1 |3 |0 |18 |22 |- |രണ്ടാമത്തേത് |0 |0 |0 |5 |0 |17 |22 |- |1st |0 |0 |0 |10 |0 |12 |22 |} == രേഖകളും സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളും == ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലോകകപ്പുകളിൽ കളിച്ചതിന്റെ റെക്കോർഡ് ആറ് കളിക്കാർ പങ്കിടുന്നു ; മെക്സിക്കോയുടെ അന്റോണിയോ കാർബജൽ (1950–1966). റാഫേൽ മാർക്വേസ് ( 2002–2018), ആൻഡ്രസ് ഗാർഡാഡോ (2006–2022); ജർമ്മനിയുടെ ലോതർ മത്തേയൂസ് (1982–1998); അർജന്റീനയുടെ ലയണൽ മെസ്സി (2006–2022); പോർച്ചുഗലിന്റെ ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ (2006–2022) എന്നിവർ അഞ്ച് ടൂർണമെന്റുകളിൽ കളിച്ചു, അഞ്ച് ടൂർണമെന്റുകളിൽ ഗോൾ നേടിയ ആദ്യത്തേതും ഏകവുമായ കളിക്കാരനും റൊണാൾഡോയാണ്.  26 മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലോകകപ്പ് മത്സരങ്ങൾ കളിച്ചിട്ടുണ്ട്.  ബ്രസീലിന്റെ ജാൽമ സാന്റോസ് (1954–1962), പശ്ചിമ ജർമ്മനിയുടെ ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ (1966–1974), ജർമ്മനിയുടെ ഫിലിപ്പ് ലാം (2006–2014) എന്നിവർ മാത്രമാണ് മൂന്ന് ലോകകപ്പ് ഓൾ-സ്റ്റാർ ടീമുകളിൽ ഇടം നേടിയ ഏക കളിക്കാർ . 16 ഗോളുകളുമായി ജർമ്മനിയുടെ മിറോസ്ലാവ് ക്ലോസെ (2002–2014) ലോകകപ്പിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഗോൾ സ്കോററാണ്. 2014 ലെ ബ്രസീലിനെതിരായ സെമിഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ബ്രസീലിന്റെ റൊണാൾഡോയുടെ 15 ഗോളുകൾ (1998–2006) എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം തകർത്തു . പശ്ചിമ ജർമ്മനിയുടെ ഗെർഡ് മുള്ളർ (1970–1974) 14 ഗോളുകളുമായി മൂന്നാം സ്ഥാനത്താണ്.  നാലാം സ്ഥാനത്തുള്ള ഗോൾ സ്കോററായ ഫ്രാൻസിന്റെ ജസ്റ്റ് ഫോണ്ടെയ്ൻ ഒരു ലോകകപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയതിന്റെ റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ 13 ഗോളുകളും 1958 ലെ ടൂർണമെന്റിലാണ് നേടിയത്. 2007 നവംബറിൽ, 1930 നും 1974 നും ഇടയിൽ ലോകകപ്പ് നേടിയ ടീമുകളിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും മുൻകാല പ്രാബല്യത്തോടെ വിജയികളുടെ മെഡലുകൾ നൽകുമെന്ന് ഫിഫ പ്രഖ്യാപിച്ചു.  ഇതോടെ മൂന്ന് ലോകകപ്പ് വിജയികളുടെ മെഡലുകൾ നേടിയ ഏക കളിക്കാരനായി ബ്രസീലിന്റെ പെലെ മാറി (1958, 1962, 1970 വർഷങ്ങളിൽ, പരിക്ക് കാരണം 1962 ലെ ഫൈനലിൽ അദ്ദേഹം കളിച്ചില്ലെങ്കിലും),  രണ്ട് വിജയികളുടെ മെഡലുകൾ നേടിയ മറ്റ് 20 കളിക്കാരോടൊപ്പം . ഏഴ് കളിക്കാർ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ലോകകപ്പ് മെഡലുകളും (വിജയികൾ, റണ്ണേഴ്‌സ്-അപ്പുകൾ, മൂന്നാം സ്ഥാനം) നേടിയിട്ടുണ്ട്; 1966–1974 കാലഘട്ടത്തിൽ പശ്ചിമ ജർമ്മനിയുടെ ടീമിൽ നിന്നുള്ള അഞ്ച് കളിക്കാർ ഉണ്ടായിരുന്നു: ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ , ജർഗൻ ഗ്രാബോവ്സ്കി , ഹോർസ്റ്റ്-ഡയറ്റർ ഹോട്ട്ജസ് , സെപ്പ് മേയർ , വുൾഫ്ഗാങ് ഒവെരത്ത് (1966–1974), ഇറ്റലിയുടെ ഫ്രാങ്കോ ബറേസി (1982, 1990, 1994), തുടർച്ചയായി നാല് മെഡലുകൾ നേടിയ ജർമ്മനിയുടെ മിറോസ്ലാവ് ക്ലോസാണ് (2002–2014) ഏറ്റവും പുതിയത്. ബ്രസീലിന്റെ മാരിയോ സഗല്ലോ , പശ്ചിമ ജർമ്മനിയുടെ ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ , ഫ്രാൻസിന്റെ ദിദിയർ ദെഷാംപ്സ് എന്നിവരാണ് ഇതുവരെ കളിക്കാരനായും മുഖ്യ പരിശീലകനായും ലോകകപ്പ് നേടിയിട്ടുള്ള ഏക വ്യക്തികൾ. 1958 ലും 1962 ലും കളിക്കാരനായും 1970 ൽ മുഖ്യ പരിശീലകനായും സാഗല്ലോ വിജയിച്ചു.  1974 ൽ ബെക്കൻബോവർ ക്യാപ്റ്റനായും 1990 ൽ മുഖ്യ പരിശീലകനായും വിജയിച്ചു,  1998 ൽ ക്യാപ്റ്റനായി വിജയിച്ചതിന് ശേഷം 2018 ൽ ദെഷാംപ്സ് ഈ നേട്ടം ആവർത്തിച്ചു.  രണ്ട് ലോകകപ്പുകൾ (1934 ലും 1938 ലും) നേടിയ ഏക മുഖ്യ പരിശീലകനാണ് ഇറ്റലിയുടെ വിറ്റോറിയോ പോസോ .  ലോകകപ്പ് നേടിയ എല്ലാ മുഖ്യ പരിശീലകരും അവർ പരിശീലിപ്പിച്ച രാജ്യത്തെ സ്വദേശികളായിരുന്നു. ദേശീയ ടീമുകളിൽ, ബ്രസീൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലോകകപ്പ് മത്സരങ്ങൾ കളിച്ചിട്ടുണ്ട് (114), ജർമ്മനി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഫൈനലുകൾ (8), സെമി ഫൈനൽ (13), ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ (16) എന്നിവയിൽ കളിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതേസമയം ബ്രസീൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലോകകപ്പുകളിൽ കളിച്ചിട്ടുണ്ട് (22), ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിജയങ്ങൾ (76) നേടിയിട്ടുണ്ട്, ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട് (237).  ലോകകപ്പിൽ ഇരു ടീമുകളും രണ്ടുതവണ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടിയിട്ടുണ്ട്, 2002 ലെ ഫൈനലിലും 2014 ലെ സെമി ഫൈനലിലും . === ടോപ് ഗോൾ സ്‌കോറർമാർ === പ്രധാന ലേഖനം: ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയവർ ; വ്യക്തി '''ബോൾഡ് അക്ഷരങ്ങളിലുള്ള''' കളിക്കാർ ഇപ്പോഴും സജീവമാണ്. {| class="wikitable sortable" !റാങ്ക് !പ്ലെയർ !ലക്ഷ്യങ്ങൾ !മത്സരങ്ങൾ !മത്സരത്തിലെ ഗോളുകൾ |- |1 | മിറോസ്ലാവ് ക്ലോസ് |16 ഡൗൺലോഡ് |24 ദിവസം |0.67 (0.67) |- |2 | റൊണാൾഡോ |15 |19 |0.84 |- |3 | ഗെർഡ് മുള്ളർ |14 |13 |1.08 |- | rowspan="2" |4 | ജസ്റ്റ് ഫോണ്ടെയ്ൻ |13 |6. |2.17 |- | '''ലയണൽ മെസ്സി''' |13 |26. |0.50 |- | rowspan="2" |6. | '''കൈലിയൻ എംബാപ്പെ''' |12 |14 |0.86 |- | [[പെലെ|Pelé]] |12 |14 |0.86 |- | rowspan="2" |8 | അലക്സാണ്ടർ കോസിസ് |11. 11. |5 |2.20 |- | ജർഗൻ ക്ലിൻസ്മാൻ |11. 11. |17 |0.65 |- | rowspan="6" |10 | ഹെൽമുട്ട് റാൻ |10 |10 |1.00 |- | ഗബ്രിയേൽ ബാറ്റിസ്റ്റ്യൂട്ട |10 |12 |0.83 |- | ഗാരി ലിനേക്കർ |10 |12 |0.83 (0.83) |- | തിയോഫിലോ കുബില്ലസ് |10 |13 |0.77 |- | തോമസ് മുള്ളർ |10 |19 |0.53 |- | ഗ്രിഗറി സമ്മർ |10 |20 |0.50 |} ; രാജ്യം {| class="wikitable" !റാങ്ക് !ദേശീയ ടീം !നേടിയ ഗോളുകൾ |- |1 | ബ്രസീൽ |237 |- |2 | ജർമ്മനി |232 (232) |- |3 | അർജന്റീന |152 |- |4 | ഫ്രാൻസ് |136 |- |5 | ഇറ്റലി |128 |- |6. | സ്പെയിൻ |108 |- |7 | ഇംഗ്ലണ്ട് |104 |- |8 | നെതർലാൻഡ്സ് |96 |- |9 | ഉറുഗ്വേ |89 |- |10 | ഹംഗറി |87 |} == അവാർഡുകൾ == ഓരോ ലോകകപ്പിന്റെയും അവസാനം, ടൂർണമെന്റിലെ അവസാന ടീം സ്ഥാനങ്ങൾ ഒഴികെയുള്ള നേട്ടങ്ങൾക്ക് കളിക്കാർക്കും ടീമുകൾക്കും അവാർഡുകൾ സമ്മാനിക്കും. * ഫിഫ ടെക്നിക്കൽ സ്റ്റഡി ഗ്രൂപ്പിൽ നിന്ന് അഞ്ച് പോസ്റ്റ്-ടൂർണമെന്റ് അവാർഡുകൾ ഉണ്ട്: ** മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള ഗോൾഡൻ ബോൾ (അതിന്റെ സ്പോൺസറായ "അഡിഡാസ് ഗോൾഡൻ ബോൾ" ന്റെ പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്) , '''1982''' ൽ ആദ്യമായി നൽകി ; ** 1982 ൽ ആദ്യമായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ നേടിയവർക്കുള്ള ഗോൾഡൻ '''ബൂട്ട്''' (അതിന്റെ സ്പോൺസറായ "അഡിഡാസ് ഗോൾഡൻ ബൂട്ട്" ന്റെ പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്, മുമ്പ് 1982 മുതൽ 2006 വരെ "അഡിഡാസ് ഗോൾഡൻ ഷൂ" എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു); ** മികച്ച ഗോൾകീപ്പറിനുള്ള ഗോൾഡൻ ഗ്ലൗ (അതിന്റെ സ്പോൺസറായ "അഡിഡാസ് ഗോൾഡൻ ഗ്ലൗവിന്റെ" പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്, മുമ്പ് 1994 മുതൽ 2006 വരെ "ലെവ് യാഷിൻ അവാർഡ്" എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) , '''1994''' ൽ ആദ്യമായി നൽകി ; ** കലണ്ടർ വർഷത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ 21 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള '''ഫിഫ യംഗ് പ്ലെയർ അവാർഡ്''' ( മുമ്പ് 2006 മുതൽ 2010 വരെ "ബെസ്റ്റ് യംഗ് പ്ലെയർ അവാർഡ്" എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു), 2006 ൽ ആദ്യമായി നൽകി ; ** 1970 ൽ ആദ്യമായി നൽകിയ, ഫെയർ പ്ലേയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച റെക്കോർഡുമായി രണ്ടാം റൗണ്ടിലേക്ക് മുന്നേറുന്ന ടീമിനുള്ള '''ഫിഫ ഫെയർ പ്ലേ''' ട്രോഫി . * ടൂർണമെന്റിൽ ആരാധകർ വോട്ട് ചെയ്ത് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഒരു അവാർഡ് നിലവിൽ ഉണ്ട്.: ** ടൂർണമെന്റിലെ ഓരോ മത്സരത്തിലും മികച്ച പ്രകടനത്തിന് പ്ലെയർ '''ഓഫ് ദി മാച്ച് (നിലവിൽ "''' ബഡ്‌വൈസർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദി മാച്ച്" എന്ന് വാണിജ്യപരമായി അറിയപ്പെടുന്നു , മുമ്പ് 2002 മുതൽ 2018 വരെ "മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ച്" എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) 2002 ൽ ആദ്യമായി ലഭിച്ച ടൂർണമെന്റിലെ ഓരോ മത്സരത്തിലും . * ടൂർണമെന്റ് അവസാനിച്ചതിന് ശേഷം ആരാധകർ വോട്ട് ചെയ്ത് തീരുമാനിക്കുന്ന രണ്ട് അവാർഡുകൾ ഉണ്ട്: ** ടൂർണമെന്റിൽ ആരാധകർ നേടിയ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളിനുള്ള ഗോൾ ഓഫ് ദി ടൂർണമെന്റ്, (നിലവിൽ വാണിജ്യപരമായി "ഹ്യുണ്ടായ് ഗോൾ ഓഫ് ദി ടൂർണമെന്റ്" എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു) , '''2006''' ൽ ആദ്യമായി നൽകി ; ** പൊതുജനങ്ങളുടെ ഒരു വോട്ടെടുപ്പിലൂടെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ട പ്രകാരം, ലോകകപ്പ് ഫൈനൽ ടൂർണമെന്റിലെ ഏറ്റവും '''രസകരമായ ടീം .''' * 1994 നും 2006 നും ഇടയിൽ മറ്റൊരു അവാർഡ് നൽകി: ** ഫിഫ ടെക്നിക്കൽ സ്റ്റഡി ഗ്രൂപ്പ് തിരഞ്ഞെടുത്ത ടൂർണമെന്റിലെ മികച്ച കളിക്കാർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു '''ഓൾ-സ്റ്റാർ ടീം . 2010 മുതൽ, എല്ലാ ഡ്രീം ടീമുകളും അല്ലെങ്കിൽ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ടീമുകളും ഫിഫ തന്നെ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതുപോലെ അനൗദ്യോഗികമാണ്.''' {| class="wikitable" !ലോകകപ്പ് !ഗോൾഡൻ ബോൾ !ഗോൾഡൻ ബൂട്ട് !ലക്ഷ്യങ്ങൾ !ഗോൾഡൻ ഗ്ലൗസ് !ക്ലീൻ ഷീറ്റുകൾ !ഫിഫ യങ് പ്ലെയർ അവാർഡ് !ഫിഫ ഫെയർ പ്ലേ ട്രോഫി |- | 1930 ഉറുഗ്വേ | rowspan="11" |''അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടില്ല'' | ഗില്ലർമോ സ്റ്റബിൽ |8 | rowspan="14" |''അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടില്ല'' | rowspan="14" |''ബാധകമല്ല'' | rowspan="5" |''അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടില്ല'' | rowspan="8" |''അവാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടില്ല'' |- | 1934 ഇറ്റലി | ഓൾഡ്രിച്ച് നെജെഡ്ലി |5 |- | 1938 ഫ്രാൻസ് | ലിയോണിഡാസ് |7 |- | 1950 ബ്രസീൽ | അഡെമിർ |8 |- | 1954 സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് | അലക്സാണ്ടർ കോസിസ് |11. 11. |- | 1958 സ്വീഡൻ | ജസ്റ്റ് ഫോണ്ടെയ്ൻ |13 | |- | 1962 ചിലി | ഫ്ലോറിയൻ ആൽബർട്ട് ഗാരിഞ്ച വാവ വാലൻ്റൈൻ ഇവാനോവ് ഡ്രാസൻ ജെർകോവിച്ച് ലിയോണൽ സാഞ്ചസ് |4 | ഫ്ലോറിയൻ ആൽബർട്ട് |- | 1966 ഇംഗ്ലണ്ട് | യൂസേബിയോ |9 | ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ |- | 1970 മെക്സിക്കോ | ഗെർഡ് മുള്ളർ |10 | തിയോഫിലോ കുബില്ലസ് | പെറു |- | 1974 പശ്ചിമ ജർമ്മനി | ഗ്രിഗറി സമ്മർ |7 | വ്ലാഡിസ്ലോ സ്മുഡ | പശ്ചിമ ജർമ്മനി |- | 1978 അർജന്റീന | മാരിയോ കെമ്പസ് |6. | ആന്റണി കാബ്രിനി | അർജന്റീന |- | 1982 സ്പെയിൻ | പോൾ റോസി | പോൾ റോസി |6. | മാനുവൽ അമോറോസ് | ബ്രസീൽ |- | 1986 മെക്സിക്കോ | ഡീഗോ മറഡോണ | ഗാരി ലിനേക്കർ |6. | എൻസോ സിഫോ | ബ്രസീൽ |- | 1990 ഇറ്റലി | സാൽവറ്റോർ ഷില്ലാക്കി | സാൽവറ്റോർ ഷില്ലാക്കി |6. | റോബർട്ട് പ്രോസിനെക്കി | ഇംഗ്ലണ്ട് |- | 1994 യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് | റൊമാരിയോ | ഒലെഗ് സാലെങ്കോ ഹ്രിസ്റ്റോ സ്റ്റോയിച്കോവ് |6. | മൈക്കൽ പ്രൂഡ്‌ഹോം |2 | മാർക്ക് ഓവർമാർസ് | ബ്രസീൽ |- | 1998 ഫ്രാൻസ് | റൊണാൾഡോ | ഡാവോർ സുക്കർ |6. | ഫാബിയൻ ബാർത്തസ് |5 | മൈക്കൽ ഓവൻ | ഇംഗ്ലണ്ട് ഫ്രാൻസ് |- | 2002 ദക്ഷിണ കൊറിയ/ജപ്പാൻ | ഒലിവർ കാൻ | റൊണാൾഡോ |8 | ഒലിവർ കാൻ |5 | ലാൻഡൻ ഡോണോവൻ | ബെൽജിയം |- | 2006 ജർമ്മനി | സിനദിൻ സിദാൻ | മിറോസ്ലാവ് ക്ലോസ് |5 | ജിയാൻലൂയിഗി ബഫൺ |5 | ലൂക്കാസ് പൊഡോൾസ്കി | ബ്രസീൽ സ്പെയിൻ |- | 2010 ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക | ഡീഗോ ഫോർലാൻ | തോമസ് മുള്ളർ |5 | ഐക്കർ കാസിയസ് |5 | തോമസ് മുള്ളർ | സ്പെയിൻ |- | 2014 ബ്രസീൽ | ലയണൽ മെസ്സി | ജെയിംസ് റോഡ്രിഗസ് |6. | മാനുവൽ ന്യൂയർ |4 | പോൾ പോഗ്ബ | കൊളംബിയ |- | 2018 റഷ്യ | ലൂക്ക മോഡ്രിച്ച് | ഹാരി കെയ്ൻ |6. | തിബൗട്ട് കോർട്ടോയിസ് |3 | കൈലിയൻ എംബാപ്പെ | സ്പെയിൻ |- | 2022 ഖത്തർ | ലയണൽ മെസ്സി | കൈലിയൻ എംബാപ്പെ |8 | എമിലിയാനോ മാർട്ടിനെസ് |3 | എൻസോ ഫെർണാണ്ടസ് | ഇംഗ്ലണ്ട് |} == മറ്റ് ലിങ്കുകൾ == * [http://www.fifa.com/en/index.html FIFA official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701031630/http://www.fifa.com/en/index.html |date=2006-07-01 }} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/ FIFA World Cup Germany 2006 Official Site] * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/index.html FIFA Match Results for all Stages 1930–2002] *[http://www.worldcupyears.co.uk World Cup resource site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090927171136/http://www.worldcupyears.co.uk/ |date=2009-09-27 }} * [http://www.soschildrensvillages.org.uk/charity-news/six-villages.htm Official FIFA World Cup Charity Campaign] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060704132646/http://www.soschildrensvillages.org.uk/charity-news/six-villages.htm |date=2006-07-04 }} ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist}} ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="note" /> {{sport-stub}} {{Main world championships}} [[വർഗ്ഗം:ലോകകപ്പുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫുട്ബോൾ മത്സരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫിഫ ലോകകപ്പ്| ]] lb5l7i7nx149rzlcjekh2yaor3mbcja 0 3614 4648024 4629796 2026-07-16T15:27:05Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648024 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} {{prettyurl|Akira Kurosawa}} {{Infobox person | name = അകിര കുറോസോവ | native_name = {{lang|ja|黒澤 明}} | image = Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg | caption = 1953-ൽ [[Seven Samurai]] സിനിമയുടെ സെറ്റിൽ അകിര കുറൊസാവ | birth_date = {{Birth date|1910|3|23}} | birth_place = [[Shinagawa]], [[ടോക്കിയോ]],<br> [[Empire of Japan|ജപ്പാൻ]] | death_date = {{Death date and age|1998|9|6|1910|3|23}} | death_place = [[Setagaya]], ടോക്കിയോ, ജപ്പാൻ | resting_place = [[An'yō-in (Kamakura)|An'yō-in]],<br> [[Kamakura]],<br> [[Kanagawa Prefecture|Kanagawa]], ജപ്പാൻ | occupation = {{hlist|Film director|<br>screenwriter|<br>producer|editor}} | years_active = 1936–1993 | spouse = {{marriage|[[Yōko Yaguchi]]|1945|1985|end=her death}} | children = Hisao (b. 1945–) and [[Kazuko Kurosawa|Kazuko]] (b. 1954–) | module = {{Infobox Chinese/Japanese |child = yes | romaji = Kurosawa Akira | hiragana = くろさわ あきら | katakana = クロサワ アキラ | kyujitai = 黑澤 明 | shinjitai = 黒沢 明 }} }} {{nihongo|''''അകിര കുറൊസാവ'''|黒澤 明 or 黒沢 明|Kurosawa Akira|extra=1910 മാർച്ച് 23 – 1998 സെപ്റ്റംബർ 6}} ലോകപ്രശസ്തനായ [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസ്]] [[ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ|സംവിധായകനും]] [[ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ്|നിർമ്മാതാവും]] [[തിരക്കഥാകൃത്ത്|തിരക്കഥാകൃത്തുമായിരുന്നു]]<ref>{{cite news|title = കലുഷിതകാലത്തിലെ ആത്മീയാന്വേഷണങ്ങൾ|url = http://www.malayalamvaarika.com/2012/december/14/essay8.pdf|publisher = [[മലയാളം വാരിക]]|date = 2012 ഡിസംബർ 14|accessdate = 2013 ഫെബ്രുവരി 14|language = മലയാളം|archive-date = 2016-03-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20160306111535/http://malayalamvaarika.com/2012/december/14/essay8.pdf|url-status = dead}}</ref>.1943 മുതൽ 1993 വരെയുള്ള അൻ‌പതു നീണ്ടവർഷങ്ങളിൽ മുപ്പതോളം [[സിനിമ|സിനിമകൾ]] കുറോസോവ സംവിധാനം ചെയ്തു<ref group="note">In 1946, Kurosawa co-directed, with Hideo Sekigawa and Kajiro Yamamoto, the feature ''[[Those Who Make Tomorrow]]'' (''Asu o tsukuru hitobito''); apparently, he was commanded to make this film by [[Toho]] studios, to which he was under contract at the time. (He claimed that the film was shot in only a week.) It was the only film he ever directed for which he did not receive sole credit and the only one that has never been released on home video in any form. The movie was later repudiated by Kurosawa and is often not counted with the 30 other films he made, though it is listed in some filmographies of the director. See Galbraith, pp. 65–67, and Kurosawa's [[Internet Movie Database|IMDb]] page</ref>. ഒരു ചിത്രകാരൻ എന്ന വിജയകരമാല്ലാത്ത തുടക്കത്തിന്‌ ശേഷം 1936ലാണ്‌ കുറൊസാവ ജപ്പാനിലെ ചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് കടക്കുന്നത്. ആദ്യകാലത്ത് [[സഹസംവിധായകൻ|സഹസംവിധായകനായും]] [[തിരക്കഥാകൃത്ത്|തിരക്കഥാകൃത്തായും]] നിരവധി സിനിമകളിൽ ജോലിചെയ്ത അദ്ദേഹം, രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധ കാലത്ത്‌ ജനപ്രിയ ചിത്രമായ [[സാന്ഷിരോ സുഗാത|സാന്ഷിരോ സുഗാതയിലൂടെയാണ്]] (Sanshiro Sugata)സ്വതന്ത്ര സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നത്. യുദ്ധാനന്തരം, അക്കാലത്ത് പുതുമുഖമായിരുന്ന [[ടോഷിരോ മിഫുൻ]] (Toshirō Mifune) എന്ന നടനെ മുഖ്യ കഥാപാത്രമാക്കി സംവിധാനം ചെയ്ത [[കുടിയൻ മാലാഖ]] (Drunken Angel) എന്ന നിരൂപണ പ്രശംസ നേടിയ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന് ജപ്പാനിലെ ശ്രദ്ധേയനായ യുവ സംവിധായകരിൽ ഒരാൾ എന്ന പേര് നേടിക്കൊടുത്തു. ടോഷിരോ മിഫുൻ തന്നെ അഭിനയിച്ച് 1950ൽ [[ടോകിയോ|ടോകിയോവിൽ]] പ്രദർശിപ്പിച്ച [[റാഷോമോൻ]] (Rashomon) എന്ന സിനിമ അപ്രതീക്ഷിതമായി 1951ലെ വെനീസ് ചലച്ചിത്രോത്സവത്തിൽ [[സുവർണ സിംഹ പുരസ്കാരം]] സ്വന്തമാക്കുകയും തുടർന്ന് യൂറോപ്പിലും വടക്കേ അമേരിക്കയിലും പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു. നിരൂപക ശ്രദ്ധ നേടിയതിനൊപ്പം തന്നെ സാമ്പത്തികമായും വിജയമായ ഈ സിനിമ പാശ്ചാത്യ ചലച്ചിത്ര വിപണിയിയുടെ വാതിലുകൾ ജപ്പാനീസ്‌ സിനിമക്ക് തുറന്നു കൊടുക്കുകയും [[കെൻചി മിഷോഗൂച്ചി]] (Kenji Mizoguchi) [[യാസൂജിരൊ ഒസു]] ( Yasujiro Ozu) തുടങ്ങിയവർക്ക്‌ അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ നേടികൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. 1950കളിലും 1960കളിലെ തുടക്കത്തിലും ഏതാണ്ടെല്ലാ വർഷത്തിലും കുറൊസാവ സിനിമ ചെയ്തു. ക്ലാസിക്‌ സിനിമകളായി പരക്കെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട [[ഇകിരു]] (1952), [[ഏഴു സാമുറായികൾ]] (1954), [[യോജിമ്പോ]] (1961) തുടങ്ങിയവ ഈ കാലത്ത്‌ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കുറൊസാവ സിനിമകളാണ്. 1960കളുടെ പകുതിക്ക് ശേഷം ഒരുപാട് മങ്ങിപ്പോയെങ്കിലും സിനിമാ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും [[കഗേമുഷാ]] (Kagemusha-1980), [[റാൻ]](Ran-1985) എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് വീണ്ടും അംഗീകാരങ്ങൾ നേടികൊടുത്തു. സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും സ്വാധീക്കപ്പെടുകയും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വ്യക്തിത്വമായി കുറൊസാവ പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 1990ൽ "ലോകം മുഴുവനുമുള്ള പ്രേക്ഷകരേയും സിനിമാപ്രവർത്തകരെയും സ്വാധീനിക്കുകയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും സമ്പന്നമാക്കുകയും ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതിന്" ആജീവനാന്ത സംഭാവനക്കുള്ള ഓസ്കാർ പുരസ്കാരം അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി <ref>{{cite web |url=http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&TN=AAtrans&RF=WebReportPermaLink&MF=oscarsmsg.ini&NP=255&BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&QY=find+acceptorlink+%3D062-25 |title=Academy Award Acceptance Speech Database |accessdate=2010-06-13 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217234929/http://aaspeechesdb.oscars.org/ics-wpd/exec/icswppro.dll?AC=qbe_query&TN=AAtrans&RF=WebReportPermaLink&MF=oscarsmsg.ini&NP=255&BU=http%3A%2F%2Faaspeechesdb.oscars.org%2Findex.htm&QY=find+acceptorlink+%3D062-25 |url-status=bot: unknown }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=HRiBBehTnZU |title=Akira Kurosawa Tribute with George Lucas, Steven Spielberg |date=2008-11-19 |accessdate=2010-06-28}}</ref>. മരണാനന്തരം, അമേരിക്കയിലെ ഏഷ്യൻ വീക്ക്‌ മാസികയും [[സി.എൻ.എൻ|സി.എൻ.എന്നും]] "കല, സാഹിത്യം, സംസ്കാരം" വിഭാഗത്തിലെ "[[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഏഷ്യക്കാരൻ|നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഏഷ്യക്കാരനായി]]" തിരെഞ്ഞെടുക്കുകയും കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടിൽ ഏഷ്യയുടെ പുരോഗതിക്കായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംഭാവന നൽകിയ അഞ്ചുപേരിൽ ഒരാളായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു <ref>{{cite web|url=http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kurosawa.html|title=ASIANOW – Asiaweek – Asian of the Century – Kurosawa Akira – 12/10/99 |accessdate=2010-06-18}}</ref>. == ജീവിതരേഖ == === കുട്ടിക്കാലവും യുവത്വവും(1910–1935) === 1910 മാർച്ച് 23ന് [[ടോകിയോ|ടോകിയോവിലുള്ള]] ഒമോരി ജില്ലയിലെ ഓയ്‌-ചോ എന്ന സ്ഥലത്താണ് കുറൊസാവ ജനിച്ചത്‌. പിതാവ് ഇസാമു പട്ടാളത്തിന്റെ കായിക വിദ്യാഭ്യാസ സ്കൂളിന്റെ മേധാവിയായി ജോലി നോക്കിയിരുന്ന, ഒരു പുരാതന [[സമുറായി]] കുടുബത്തിൽ പെട്ടയാളും മാതാവ്‌ ഷിമ, [[ഒസാക്ക|ഒസാക്കയിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു വ്യാപാര കുടുംബത്തിൽ പെട്ടവളുമായിരുന്നു. സമ്പന്ന കുടുബത്തിലെ ഏഴുമക്കളിൽ ഇളയവനായിരുന്ന അകിര തന്റെ മൂന്ൻ സഹോദരിമാരുടേയും ഒരു സഹോദരന്റെ കൂടെയുമാണ് വളർന്നത്.<ref>{{Harvnb|Galbraith|pp=14–15}}</ref><ref name="Kurosawa 1983 17">{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=17}}</ref>. കായിക വ്യായാമങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പുക്കുന്നതിനോടോപ്പം തന്നെ പാശ്ചാത്യ പാരമ്പര്യത്തോട് തുറന്ന സമീപനമുണ്ടായിരുന്ന ഇസാമു സിനിമയെ വിദ്യാഭ്യാസപരമായിതന്നെ മൂല്യമുള്ളതായി കാണുകയും തന്റെ കുട്ടികളെ സിനിമ കാണുന്നതിനായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.തന്റെ ആറാം വയസ്സിലാണ് കുട്ടിയായിരുന്ന കുറൊസാവ ആദ്യ സിനിമ കണ്ടത്‌.<ref>{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=5–7}}</ref>.എലമെൻററി സ്കൂളിലെ അദ്ധ്യാപകനായിരുന്ന ടച്ചിക്കാവായുടെ പുരോഗമനപരമായ വിദ്യാഭ്യാസ സമീപനങ്ങൾ കുറൊസാവയിൽ ചിത്രകലയോട് പ്രത്യേക ഇഷ്ടം ജനിപ്പിക്കുകയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനോട് താൽപര്യം വളർത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=12–13}}</ref>. ഈ കാലത്തു തന്നെ കുറൊസാവ [[കാലിഗ്രാഫി|കാലിഗ്രാഫിയും]] [[കെൻണ്ടോ|കെൻണ്ടോ വാൾപ്പയറ്റും]] പഠിച്ചു.<ref>{{Harvnb|Galbraith|p=16}}</ref> കുറൊസാവയെ പ്രധാനമായും സ്വാധീനിച്ച മറ്റൊരാൾ തന്നേക്കാൾ നാലുവയസ്സ് കൂടുതലുള്ള സഹോദരൻ ഹെയ്ഗോ ആയിരുന്നു. അക്കാദമികപരമായി കഴിവുള്ളവനായിരുന്നു എങ്കിലും ടോക്കിയോവിലെ പ്രധാന കലാലയത്തിൽ പ്രവേശനം നേടുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ട ഹെയ്ഗോ, കുടുബത്തിൽ നിന്നും അകലാനും പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യത്തിലുള്ള തന്റെ താല്പര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കാനും തുടങ്ങി.<ref name="Kurosawa 1983 17"/>. 1920കളുടെ അവസാനത്തോടെ ഹെയ്ഗോ വിദേശ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്ന [[ടോക്കിയോ]] തീയേറ്ററിൽ ഒരു [[ബെൻഷി]](silent film narrator) ആയിത്തീരുകയും വളരെ പെട്ടെന്നു തന്നെ സ്വന്തമായി ഒരു പേര് നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലത്ത്‌, ഒരു ചിത്രക്കാരനാവാൻ തീരുമാനിച്ച കുറൊസാവ <ref>{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=70–71}}</ref> - ഹെയ്ഗോക്കൊപ്പം ചേരുകയും രണ്ടു സഹോദരന്മാരും പിരിയാനാവാത്ത വിധത്തിൽ ഒന്നിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Galbraith IV 2002 19">{{Harvnb|Galbraith|p=19}}</ref>. തന്റെ ചിത്രങ്ങൾ [[ഇടതുപക്ഷം|ഇടതുപക്ഷ]] പ്രോളിറ്റെരിയൻ ആർട്ടിസ്റ്റ് ലീഗിനു വേണ്ടി പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നതിനോടോപ്പം തന്നെ ഹെയ്ഗോയിലൂടെ സിനിമ, തിയേറ്റർ, [[സർക്കസ്‌]] എന്നിവയിലും അനുഭവങ്ങൾ കരസ്ഥമാക്കി.<ref>{{Harvnb|Kurosawa|1983|pp=72–74, 82}}</ref>. തന്റെ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ജീവിക്കാനുള്ള വക കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിരില്ലെന്നു മാത്രമല്ല, ഏതാണ്ടെല്ലാ പ്രോളിറ്റെരിയൻ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും "പൂർത്തീകരിക്കാൻ കഴിയാത്ത രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങൾ നേരിട്ട് കാൻവാസിലേക്ക് പകർത്തുന്നതായി" തോന്നിത്തുടങ്ങുകകൂടി ചെയ്തതോടെ കുറൊസാവക്ക് ചിത്രരചനയിലുള്ള താല്പര്യം നശിച്ചു.<ref>{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=77}}</ref>. 1930കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ശബ്ദ ചിത്രങ്ങളുടെ വർദ്ധിച്ച ഉൽപാദനത്തോടെ ഹെയ്ഗോ അടക്കമുള്ള ബെൻഷികൾക്ക്‌ ജോലി നഷ്ടപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും തുടർന്ന് കുറൊസാവ തന്റെ കുടുബത്തിൽ തിരിച്ചുപോരുകയും ചെയ്തു. 1933 ജൂലൈ മാസത്തിൽ ഹെയ്ഗോ ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. ഹെയ്ഗോയുടെ മരണത്തോടെ തനിക്കനുഭവപ്പെട്ട അവസാനിക്കാത്ത നഷ്ടബോധത്തെ കുറിച്ച് കുറൊസാവ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Harvnb|Richie|1999|p=11}}</ref>. ഏതാണ്ട് അര നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം, ഈ സംഭവം വിവരിക്കുന്ന തന്റെ ആത്മകഥയിലെ അധ്യായത്തിന് കുറൊസാവ പേര് കൊടുത്തത്‌ "ഞാൻ പറയാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഒരു കഥ" എന്നാണ്.<ref name="story">{{Harvnb|Kurosawa|1983|p=84}}</ref>. നാല് മാസത്തിനു ശേഷം കുറൊസാവയുടെ മൂത്ത സഹോദരനും മരിച്ചതോടെ 23ന്നാം വയസ്സിൽ മൂന്ൻ സഹോദരിമാർക്കൊപ്പം കുടുബത്തിലെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക സഹോദരനായി അദ്ദേഹം മാറി.<ref name="Galbraith IV 2002 19"/><ref name="story"/>. === സിനിമാരംഗത്ത് === ചിത്രകലാ പഠനത്തിനുശേഷം 1936ൽ [[കജീരോ യമാമോട്ടോ|കജീരോ യമാമോട്ടോയുടെ]] സഹസംവിധായകനായി ചലച്ചിത്രജീവിതം ആരംഭിച്ചു. 1943ൽ പുറത്തിറക്കിയ [[സുഗാതാ സൻഷിരോ]](Sanshiro Sugata)യിലൂടെ സ്വതന്ത്ര സംവിധായകനായി. ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളുടെ പ്രമേയം ദേശസ്നേഹവും രാഷ്ട്രീയവുമായിരുന്നു. ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് മാധ്യമങ്ങളുടെമേൽ ജപ്പാൻ സർക്കാരിന്റെ കർശന നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതിനാലാവാം ഇത്. ഉദാഹരണത്തിന് [[ദ് മോസ്റ്റ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ]](The Most Beautiful)‍ എന്ന ചിത്രം ആയുധനിർമ്മാണശാലയിൽ ജോലിചെയ്യുന്ന ജാപനീസ് പെണ്ണുങ്ങളുടെ കഥ പറയുന്നു. [[ജൂഡോ സാഗ 2]](Judo Saga II) എന്ന ചിത്രമാകട്ടെ അൽ‌പം കൂടി കടന്ന് അമേരിക്കൻ സംസ്കാരത്തെയും ജാപനീസ് സംസ്കാരത്തെയും തുലനം ചെയ്യുകയും ജാപനീസ് സംസ്കാരം മഹത്തരമാണെന്നു പറഞ്ഞുവയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ലോകമഹായുദ്ധാനന്തരം ഇറങ്ങിയ കുറൊസാവ ചിത്രങ്ങളാകട്ടെ പഴയ ജപ്പാൻ ഭരണകൂടത്തെ വിമർശനാത്മകമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. [[നോ റിഗ്രറ്റ്സ് ഫോർ അവർ യൂത്ത്]](No regrets for our youth) ഉദാഹരണം. ഏതായാലും യുദ്ധാനന്തരം പുറത്തിറങ്ങിയ [[റാഷമോൺ]](Rashomon)‍ എന്ന ചലച്ചിത്രമാണ് കുറൊസാവയുടെ സിനിമാ ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ചത്. ഈ സിനിമയിലൂടെ പാശ്ചാത്യലോകം ജാപനീസ് സിനിമകളെയും കുറൊസാവയെയും ശ്രദ്ധിക്കാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ചിത്രമായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നതും റാഷമോൺ ആണ്. ===[[റാഷമോൺ]]=== അകിര കുറോസോവയുടെ മാസ്റ്റർ പീസായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ചിത്രമാണ്‌ റാഷമോൺ. 1950ൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തിയ ചിത്രത്തിന്റെ കഥന സമ്പ്രദായം അറുപത്തഞ്ച്‌ വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. റാഷമോൺ എന്ന ജാപ്പനീസ്‌ പദത്തിനു പ്രധാന നഗരകവാടം എന്നാണർത്ഥം. കോരിച്ചൊരിയുന്ന മഴയിൽ നിന്നു രക്ഷപെടുന്നതിനായി ഗോപുരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ അഭയം തേടിയ മരം വെട്ടുകാരനും പുരോഹിതനും അവർക്കിടയിലേക്ക്‌ എത്തുന്ന ഭിക്ഷക്കാരനും തമ്മിൽ നടത്തുന്ന സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെയാണ്‌ റാഷമോൺ നീങ്ങുന്നത്‌.<ref>{{Cite web |url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B5%BD-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B2%E0%B5%86%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95-6/ |title=janayugomonline.com |access-date=2015-07-10 |archive-date=2015-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715054322/http://janayugomonline.com/%E0%B4%9C%E0%B5%80%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B4%BF%E0%B5%BD-%E0%B4%92%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%B2%E0%B5%86%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%95-6/ |url-status=dead }}</ref> === മരണം === 1998 [[സെപ്റ്റംബർ]] 6 ന് 88 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. മരണാനന്തരം, അമേരിക്കയിലെ ഏഷ്യൻ വീക്ക്‌ മാസികയും സി.എൻ.എന്നും “കല, സാഹിത്യം, സംസ്കാരം” വിഭാഗത്തിലെ “നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഏഷ്യക്കാരനായി” തിരെഞ്ഞെടുക്കുകയും കഴിഞ്ഞ നൂറ്റാണ്ടിൽ ഏഷ്യയുടെ പുരോഗതിക്കായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ സംഭാവന നൽകിയ അഞ്ചുപേരിൽ ഒരാളായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തിടുണ്ട്.<ref>[http://epathram.com/cinema-2010/09/06/041324-akira-kurosawa-the-great-fim-maker.html epathram.com/cinema]</ref> ==സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ== {| class="wikitable" border="1" style="font-size: 90%;" |- ! വർഷം !! പേര് !! ജാപ്പനീസ് !! ഇംഗ്ലീഷ് |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1943 | ''[[സൻഷിറോ സുഗട്ട]]'' (''ജുഡൊ സാഗ'') | {{nihongo2|姿三四郎}} | ''Sugata Sanshirō'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1944 | ''[[ദ മോസ്റ്റ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ]]'' | {{nihongo2|一番美しく}} | ''Ichiban utsukushiku'' |- | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1945 | ''[[Sanshiro Sugata Part II]]'' (''Judo Saga 2'') | {{nihongo2|續姿三四郎}} | ''Zoku Sugata Sanshirō'' |- style="background:#efefef;" | ''[[The Men Who Tread on the Tiger's Tail]]'' | {{nihongo2|虎の尾を踏む男達}} | ''Tora no o wo fumu otokotachi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1946 | ''[[No Regrets for Our Youth]]'' | {{nihongo2|わが青春に悔なし}} | ''Waga seishun ni kuinashi'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1947 | ''[[വൺ വണ്ടർഫുൾ സൻഡെ]]'' | {{nihongo2|素晴らしき日曜日}} | ''Subarashiki nichiyōbi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1948 | ''[[ഡ്രങ്കൺ ഏഞ്ചൽ]]'' | {{nihongo2|酔いどれ天使}} | ''Yoidore tenshi'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1949 | ''[[ദ ക്വയറ്റ് ഡ്യുവൽ]]'' | {{nihongo2|静かなる決闘}} | ''Shizukanaru kettō'' |- | ''[[സ്റ്റ്രെ ഡോഗ് (film)|Stray Dog]]'' | {{nihongo2|野良犬}} | ''Nora inu'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1950 | ''[[Scandal (1950 film)|Scandal]]'' | {{nihongo2|醜聞}} | ''Sukyandaru'' (''Shūbun'') |- | ''[[റാഷമൊൺ]]'' | {{nihongo2|羅生門}} | ''റാഷമോൺ'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1951 | ''[[ദ ഇഡിയറ്റ് (1951 film)|The Idiot]]'' | {{nihongo2|白痴}} | ''Hakuchi'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1952 | ''[[ഇകിരു]]'' (''To Live'') | {{nihongo2|生きる}} | ''ഇകിരു'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1954 | ''[[സെവൻ സമുറായി|സെവൻ സമുറായ്]]'' | {{nihongo2|七人の侍}} | ''Shichinin no samurai'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1955 | ''[[ഐ ലിവ് ഇൻ ഫിഅർ]]'' (''Record of a Living Being'') | {{nihongo2|生きものの記録}} | ''Ikimono no kiroku'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=2 style=background:#efefef; | 1957 | ''[[Throne of Blood]]'' (''Spider Web Castle'') | {{nihongo2|蜘蛛巣城}} | ''Kumonosu-jō'' |- | ''[[The Lower Depths (1957 film)|The Lower Depths]]'' | {{nihongo2|どん底}} | ''Donzoko'' |- style="background:#efefef;" | style=background:#efefef; | 1958 | ''[[The Hidden Fortress]]'' | {{nihongo2|隠し砦の三悪人}} | ''Kakushi toride no san akunin'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1960 | ''[[The Bad Sleep Well]]'' | {{nihongo2|悪い奴ほどよく眠る}} | ''Warui yatsu hodo yoku nemuru'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1961 | ''[[Yojimbo (film)|Yojimbo]]'' (''The Bodyguard'') | {{nihongo2|用心棒}} | ''Yōjinbō'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1962 | ''[[Sanjuro|Sanjurō]]'' | {{nihongo2|椿三十郎}} | ''Tsubaki Sanjūrō'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1963 | ''[[High and Low (1963 film)|High and Low]]'' (''Heaven and Hell'') | {{nihongo2|天国と地獄}} | ''Tengoku to jigoku'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1965 | ''[[Red Beard]]'' | {{nihongo2|赤ひげ}} | ''Akahige'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1970 | ''[[Dodes'ka-den|Dodesukaden]]'' | {{nihongo2|どですかでん}} | ''ദൊഡുസ്കഡാൻ'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1975 | ''[[Dersu Uzala (1975 film)|Dersu Uzala]]'' | {{nihongo2|デルス・ウザーラ}} | ''Derusu Uzāra'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1980 | ''[[കഗെമുഷ]]'' (''The Shadow Warrior'') | {{nihongo2|影武者}} | ''കഗെ മുഷ'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1985 | ''[[റാൻ (film)|റാൻ]]'' | {{nihongo2|乱}} | ''റാൻ'' |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1990 | ''[[ഡ്രീംസ് (1990 film)|Dreams]]'' (''Akira Kurosawa's Dreams'') | {{nihongo2|夢}} | ''Yume'' |- | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1991 | ''[[Rhapsody in August]]'' | {{nihongo2|八月の狂詩曲}} | ''Hachigatsu no rapusodī'' (''Hachigatsu no kyōshikyoku'') |- style="background:#efefef;" | rowspan=1 style=background:#efefef; | 1993 | ''[[Madadayo]]'' (''Not Yet'') | {{nihongo2|まあだだよ}} | ''Mādadayo'' |} ആധുനിക നോഹ എന്ന പേരിൽ ഒരു ഡോക്കുമെന്ററി [[റാൻ]] എന്ന സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണം നിലച്ച ഇടവേളയിൽ ഇദ്ദേഹം ആരംഭിക്കുകയും അൻപതു മിനുട്ട് ദൈർഘ്യത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും അത് ഉപേക്ഷിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.tokyograph.com/news/id-2682 |title=Unfinished Kurosawa Film to be Unveiled in 2010|author=Jason Gray |date=2008-03-03 |accessdate=2010-08-24}}</ref><ref name="involvement">{{cite web|url=http://akirakurosawa.info/other-movies-involving-kurosawa |title=Other Movies with Kurosawa's Involvement&nbsp;— Akira Kurosawa Information |accessdate=2010-08-23}}</ref> == Footnotes == {{reflist|group=note}} == അവലംബം== {{reflist|colwidth=30em}} == Sources == {{refbegin|2}} * {{cite book|last=Bock|first=Audie|title=Japanese Film Directors|url=https://archive.org/details/japanesefilmdire0000bock_d7k1|year=1978|publisher=Kodansha International Ltd.|location=Tokyo, New York & San Francisco|ISBN=0870113046|ref=CITEREFBock}} * {{cite book|last=Desser|first=David|title=Eros Plus Massacre|url=https://archive.org/details/erosplusmassacre00davi|year=1988|publisher=Indiana University Press |ISBN=0253204690|ref=CITEREFDesser}} * {{cite video|title=Dodes'ka-den (Criterion Collection Spine #465)|publisher=Criterion|format=[[DVD]]|ref=CITEREFDodeskaden}} * {{cite video|title=Drunken Angel|publisher=Criterion|format=[[DVD]]|ref=CITEREFDrunken Angel}} * {{cite book|last=Fellini|first=Federico|title=Federico Fellini: Interviews |url=https://archive.org/details/federicofellini00fede|editor=Bert Cardullo |year=2006|publisher=Univ. Press of Mississippi |ISBN=1578068851 |ref=CITEREFFellini}} * {{cite book|last=Galbraith|first=Stuart, IV|title=The Emperor and the Wolf: The Lives and Films of Akira Kurosawa and Toshiro Mifune|url=https://archive.org/details/emperorwolf00galb|year=2002|publisher=Faber and Faber, Inc|location=New York-London|ISBN=0571199828|ref=CITEREFGalbraith}} * {{cite book|last=Godard|first=Jean-Luc|editor=Tom Milne|title=Godard on Godard|url=https://archive.org/details/godardongodardcr0000goda|year=1972|publisher=Da Capo Press|location=New York|ISBN=0306802597|ref=CITEREFGodard}} * {{cite book| last=Goodwin|first=James|title=Akira Kurosawa and Intertextual Cinema| url=https://archive.org/details/akirakurosawaint0000good|year=1993|publisher=The Johns Hopkins University Press|ISBN=0801846617|ref=CITEREFGoodwin1993}} * {{cite book| last=Goodwin|first=James|title=Perspectives on Akira Kurosawa|year=|publisher=G. K. Hall & Co.|ISBN=0816119937|ref=CITEREFGoodwin1994}} * {{cite book|last=High|first=Peter B.|title=The Imperial Screen: Japanese Film Culture in the Fifteen Years' War, 1931–1945|url=https://archive.org/details/imperialscreenja0000high|year=2003|publisher=The University of Wisconsin Press|location=Madison, WI|ISBN=0299181340|ref=CITEREFHigh}} * {{cite book|last=Kurosawa|first=Akira|translator=Audie E. Bock|title=Something Like an Autobiography|url=https://archive.org/details/somethinglikeaut0000kuro|year=1983|publisher=Vintage Books|ISBN=0394714393|ref=CITEREFKurosawa1983}} * {{cite book|last=Kurosawa|first=Akira|title=Yume wa tensai de aru (A Dream Is a Genius)|year=1999|publisher=Bungei Shunjū|location=Tokyo|ISBN=4163555706|ref=CITEREFKurosawa1999}} * {{cite book|last=Kurosawa|first=Akira|editor=Bert Cardullo|title=Akira Kurosawa: Interviews|url=https://archive.org/details/akirakurosawaint0000kuro|year=2008|publisher=University Press of Mississippi |location=Jackson |ISBN=1578069963 |ref=CITEREFKurosawa2008}} * {{cite video|title=Kurosawa: The Last Emperor |publisher=Channel Four (UK)/Exterminating Angel Productions|year=1999|format=[[DVD-R]]|ref=CITEREFKurosawa: The Last Emperor}} * {{cite video|title=Kurosawa|date=2000|publisher=[[WNET]], [[BBC]] and [[NHK]]|format=[[DVD]]|ref=CITEREFKurosawa (WNET)}} * {{cite book|last=Mellen|first=Joan|title=Voices from the Japanese Cinema|url=https://archive.org/details/voicesfromjapane0000mell|year=1975|publisher=Liveright Publishing Corporation|ISBN=0871406047|ref=CITEREFMellen1975}} * {{cite book|last=Mellen|first=Joan|title=The Waves at Genji's Door|url=https://archive.org/details/wavesatgenjisdoo0000mell|year=1976|publisher=Pantheon Books|location=New York|ISBN=0394497996|ref=CITEREFMellen1976}} * {{cite book|last=Mellen|first=Joan|title=Seven Samurai (BFI Classics)|url=https://archive.org/details/sevensamurai0000mell|year=2002|publisher=British Film Institute|location=London|ISBN=085170915X|ref=CITEREFMellen2002}} * {{cite book|last=Morrison|first=James|title=Roman Polanski (Contemporary Film Directors)|url=https://archive.org/details/romanpolanski0000morr|year=2007|publisher=University of Illinois Press|location=Urbana and Chicago|ISBN=0252074467|ref=CITEREFMorrison}} * {{cite book|last=Nogami|first=Teruyo|title=Waiting on the Weather|year=2006|publisher=Stone Bridge Press|location=Berkeley|ISBN=9781933330099|ref=CITEREFNogami}} * {{cite book|last=Peckinpah|first=Sam|title=Sam Peckinpah: Interviews |url=https://archive.org/details/sampeckinpahinte0000peck|editor=Kevin J. Hayes |year=2008|publisher=Univ. Press of Mississippi |ISBN=1934110647 |ref=CITEREFPeckinpah}} * {{cite book|last=Prince|first=Stephen|title=The Warrior's Camera: The Cinema of Akira Kurosawa|edition=2nd, revised |year=1999|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|ISBN= 0691010463 |ref=CITEREFPrince}} * {{cite video|title=Rashomon|date=2002|publisher=Criterion|format=[[DVD]]|ref=CITEREFRashomon}} * {{cite book|last=Ray|first=Satyajit|title=Our Films Their Films|url=https://archive.org/details/hyderabadsocialc0000subb|year=2007|publisher=Orient Blackswan|location=Hyderabad |ISBN=8125015655|ref=CITEREFRay}} * {{cite book|last=Richie|first=Donald|title=The Films of Akira Kurosawa, Third Edition, Expanded and Updated|url=https://archive.org/details/filmsofakirakuro0000rich_r0c1|year=1999|publisher=University of California Press|location=Berkeley and Los Angeles|ISBN=0520220374|ref=CITEREFRichie1999}} * {{cite book|last=Richie|first=Donald|title=A Hundred Years of Japanese Film|url=https://archive.org/details/hundredyearsofja0000rich|year=2001|publisher=Kodansha International |location=Tokyo, New York, London |ISBN=978-4-7700-2682-8|ref=CITEREFRichie2001}} * {{cite video|title=Seven Samurai: 3-disc Remastered Edition (Criterion Collection Spine #2)|publisher=Criterion|format=[[DVD]]|ref=CITEREFSeven Samurai}} * {{cite book|last=Sato|first=Tadao|title=Currents in Japanese Cinema|url=https://archive.org/details/currentsinjapane0000sato|year=1987|publisher=Kodansha International Ltd.|location=Tokyo, New York and San Francisco|ISBN=0870118153|ref=CITEREFSato}} * {{cite video|title=Star Wars Episode IV: A New Hope |date=2006|publisher=Twentieth-Century Fox Home Entertainment |format=[[DVD]]|ref=CITEREFStar Wars}} * {{cite book|last=Tirard|first=Laurent|title=Moviemakers' Master Class: Private Lessons from the World's Foremost Directors|url=https://archive.org/details/moviemakersmaste0000tira|year=2002|publisher=Faber and Faber Ltd.|location=London|ISBN=057121102X|ref=CITEREFTirard}} * {{cite video|title=Yojimbo: Remastered Edition (Criterion Collection Spine #52)|publisher=Criterion|format=[[DVD]]|ref=CITEREFYojimbo}} * {{cite book|last=Yoshimoto|first=Mitsuhiro|title=Kurosawa: Film Studies and Japanese Cinema|url=https://archive.org/details/kurosawafilmstud0000yosh|year=2000|publisher=Duke University Press|ISBN=0822325195|ref=CITEREFYoshimoto}} {{refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{IMDb name|0000041}} *{{tcmdb name|id=106389}} {{കുറോസാവ}} {{commonscat|Akira Kurosawa|അകിര കുറൊസാവ}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1910-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1998-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 23-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 6-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനീസ് ചലച്ചിത്രസംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മാഗ്സസെ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] emz4ahl47neugiksmu5oujkus5jl8on 0 3946 4647967 3942349 2026-07-16T13:59:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647967 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Capricornus (Constellation)}} {{നാനാർത്ഥം|മകരം}} {{Infobox Constellation-svg| name = Capricornus | abbreviation = Cap | genitive = Capricorni | symbology = the [[Horn (anatomy)|Horned]] [[Goat]]| RA = 21 | dec= −20 | areatotal = 414 | arearank = 40th | numbermainstars = 9, 13 | numberbfstars = 49 | numberstarsplanets = 1 | numberbrightstars = 1 | numbernearbystars = 4 | brighteststarname = [[Delta Capricorni|δ Cap]] (Deneb Algedi) | starmagnitude = 3.0 | neareststarname = HD 192310 | stardistance = 28.78 | numbermessierobjects = 1 | meteorshowers = [[Alpha Capricornids]]<br />[[Chi Capricornids]]<br />[[Sigma Capricornids]]<br />[[Tau Capricornids]]<br />[[Capricorniden-Sagittariids]] | bordering = [[Aquarius (constellation)|Aquarius]]<br />[[Aquila (constellation)|Aquila]]<br />[[Sagittarius (constellation)|Sagittarius]]<br />[[Microscopium]]<br />[[Piscis Austrinus]] | latmax = 60 | latmin = 90 | month = September | notes=}} [[പ്രമാണം:മകരം_രാശി.jpg|thumb|200px|right|മകരം രാശി]] [[ഭാരതം|ഭാരതത്തിൽ]] [[മകര മത്സ്യം]] ആണെന്നു കരുതുന്ന [[നക്ഷത്ര രാശി]] ആണ്‌ '''മകരം രാശി'''(Capricornus). ഗ്രീക്ക്‌ നക്ഷത്ര രേഖാ ചിത്രങ്ങളിൽ ആടിന്റെ തലയും മത്സ്യത്തിന്റെ ഉടലുമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. രാശി ചക്രത്തിൽ പത്താമത്തേതായ ഈ രാശിയിൽ നല്ലപ്രകാശമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ ഇല്ല. [[ധനു]], [[വൃശ്ചികം]] രാശികൾ സമീപത്തുള്ളതിനാൽ തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും. 88 ആധുനിക നക്ഷത്രരാശികളിൽ ഒന്നാണ് മകരം. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ക്ലോഡിയസ് ടോളമി പട്ടികപ്പെടുത്തിയ 48 നക്ഷത്രരാശികളിലും മകരം ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ഗരുഡൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ഗരുഡൻ]], [[ധനു (നക്ഷത്രരാശി)|ധനു]], [[സൂക്ഷ്മദർശിനി (നക്ഷത്രരാശി)|സൂക്ഷ്മദർശിനി]], [[ദക്ഷിണമീനം]], [[കുംഭം (നക്ഷത്രരാശി)|കുംഭം]] എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ അതിർത്തിയിൽ കിടക്കുന്ന ഗണങ്ങൾ. രാശിചക്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ നക്ഷത്രസമൂഹമാണിത്. ==നക്ഷത്രങ്ങൾ== മകരം മങ്ങിയ നക്ഷത്രസമൂഹമാണ്. [[കാന്തിമാനം]] 3ന് മുകളിൽ ഒരു നക്ഷത്രം മാത്രമേയുള്ളൂ. മകരത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള ഒറ്റ നക്ഷത്രം δ കാപ്രിക്കോർണി ആണ്. ഡെനെബ് അൽഗെഡി എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ആടിന്റെ വാൽ എന്നാണ് ഈ പേരിന് ആർത്ഥം. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 39 പ്രകാശവർഷം അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 2.9 ആണ്. ഒരു ബീറ്റാ ലൈറ വേരിയബിൾ നക്ഷത്രമാണ് ഡെനെബ് അൽഗെഡി. 24.5 മണിക്കൂർ കൊണ്ട് ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം ഏകദേശം 0.2 വരെ ആകാറുണ്ട്.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}} മകരത്തിലെ ശോഭയുള്ള മറ്റു നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കാന്തിമാനം 3.1 മുതൽ 5.1 വരെ ആണ്. α കാപ്രിക്കോണി ഒരു ബഹുനക്ഷത്ര വ്യവസ്ഥയാണ്. പ്രാഥമിക നക്ഷത്രമായ α2 Cap ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 109 പ്രകാശവർഷം കിടക്കുന്ന ഒരു മഞ്ഞഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 3.6 ആണ്. [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്ന് 690 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെയുള്ള ദ്വിതീയ നക്ഷത്രമായ α1 Cap ഒരു മഞ്ഞ അതിഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.3 ആണ്. രണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളെയും ശ്രദ്ധിച്ചു നോക്കിയാൽ നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. എന്നാൽ ഇവയിൽ ഓരോന്നും വീണ്ടും ഒന്നിലധികം നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. α1 കാപ്രിക്കോണിക്ക് 9.2 കാന്തിമാനമുള്ള ഒരു സഹനക്ഷത്രം ഉണ്ട്. α2 കാപ്രിക്കോണസിനൊപ്പം 11.0 കാന്തിമാനമുള്ള നക്ഷത്രവുമുണ്ട്. ഈ മങ്ങിയ [[നക്ഷത്രം]] തന്നെ രണ്ട് ഘടകങ്ങളുള്ള ഒരു ബൈനറി നക്ഷത്രമാണ്. α കാപ്രിക്കോണിയെ ആൽ‌ഗെഡി അല്ലെങ്കിൽ ഗീഡി എന്നും ഇതിനെ വിളിക്കുന്നു.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}} ഡാബിഹ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന β Capricorni [[ഇരട്ടനക്ഷത്രം|ഇരട്ട നക്ഷത്രമാണ്]]. കശാപ്പുകാരന്റെ ഭാഗ്യ നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നാണ് ഡാബിഹ് എന്ന വാക്കിനർത്ഥം. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 340 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ മഞ്ഞഭീമൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 3.1 ആണ്. ദ്വിതീയ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 6.1 ആണ്. രണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളും ബൈനോക്കുലറുകളിലൂടെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും.<ref>{{cite book |first=Mark R., III |last=Chartrand |year=1983 |title=Skyguide: A Field Guide for Amateur Astronomers |url=https://archive.org/details/skyguidefieldgui0000char |page=[https://archive.org/details/skyguidefieldgui0000char/page/126 126] |ISBN=0-307-13667-1}}</ref> നഗ്നനേത്രങ്ങൾക്ക് ദൃശ്യമാകുന്ന മറ്റൊരു നക്ഷത്രമാണ് γ കാപ്രിക്കോർണി. നല്ല വാർത്തകൾ നൽകുന്നത് എന്നർത്ഥമുള്ള നാഷിറ എന്ന പേരിലും ഇതറിയപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 139 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ വെള്ള ഭീമൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 3.7 ആണ്. π കാപ്രിക്കോർണി ഒരു ഇരട്ട നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിനെ പ്രധാന നക്ഷത്രത്തിന്റെ [[കാന്തിമാനം]] 5.1ഉം രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റേത് 8.3ഉം ആണ്. ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 670 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ്. ചെറിയ ദൂരദർശിനിയിൽ ഘടകങ്ങൾ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും. {{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}} ==വിദൂരാകാശവസ്തുക്കൾ== [[Image:CapricornusCC.jpg|thumb|left|280px|നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ടു കാണുന്ന മകരം നക്ഷത്രരാശി.<ref>{{cite web |url=http://www.allthesky.com/constellations/capricornus.html |title=Capricornus, the Goat |series=Constellations – Digital Images of the Sky |publisher=Allthesky.com |accessdate=2012-05-16}}</ref>]] നിരവധി [[താരാപഥം|താരാപഥങ്ങളും]] നക്ഷത്ര ക്ലസ്റ്ററുകളും മകരം രാശിയിൽ ഉണ്ട്. ഗാലക്സി ഗ്രൂപ്പായ എൻ‌ജി‌സി 7103ന് ഒരു ഡിഗ്രി തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗോളീയ താരവ്യൂഹമാണ് മെസ്സിയർ 30 . വലിയൊരു സർപ്പിള ഗാലക്സിയായ എൻ‌ജി‌സി 6907ഉം ഇതിലുണ്ട്. 7.5 [[കാന്തിമാനം]] ഗോളീയ താരവ്യൂഹമാണ് എം 30 (എൻ‌ജി‌സി 7099). 30,000 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിനെ ചെറിയ അമേച്വർ [[ദൂരദർശിനി]] ഉപയോഗിച്ചു കാണാനാവും{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}} മകരം രാശിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ആണ് ഗാലക്സി ഗ്രൂപ്പ് എച്ച്സിജി 87. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 400 ദശലക്ഷം പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള ഈ ഗ്രൂപ്പിൽ മൂന്ന് [[താരാപഥം|ഗാലക്സികളെങ്കിലും]] ഉണ്ടാകും. അതിൽ ഒരു വലിയ എലിപ്റ്റിക്കൽ ഗാലക്സി , ഫെയ്സ് ഓൺ സർപ്പിള ഗാലക്സി , എഡ്ജ് ഓൺ സർപ്പിള ഗാലക്സി എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഫെയ്സ് ഓൺ സർപ്പിള [[താരാപഥം]] അസാധാരണമാം വിധം ഉയർന്ന തോതിൽ [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രങ്ങൾ]] രൂപം കൊള്ളുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ, വലിയ എലിപ്റ്റിക്കൽ ഗാലക്സിയും എഡ്ജ്-ഓൺ സർപ്പിള ഗാലക്സിയും സജീവമായ കേന്ദ്രങ്ങളോടു കൂടിയവയാണ്. മൂന്ന് താരാപഥങ്ങളും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ലയിച്ച് ഭീമൻ എലിപ്റ്റിക്കൽ ഗാലക്സി രൂപപ്പെടുമെന്ന് ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ പ്രവചിക്കുന്നു.<ref name="objects">{{Harvnb|Wilkins|Dunn|2006}}</ref> ==ചരിത്രം== [[File:Capricornus Constellation.png|thumb|right|രാശിയുടെ രേഖാചിത്രം]] ബി.സി.ഇ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു മുദ്രയിലാണ് മകരം രാശിയുടെ ആദ്യത്തെ ചിത്രീകരണം കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത്.<ref name=Espak2006>{{cite thesis |type=Masters |title=Master's Thesis |first=Peeter |last=Espak |year=2006 |page=104 |url=http://dspace.utlib.ee/dspace/bitstream/10062/958/5/espakpeeter.pdf}}</ref> ബി.സി.ഇ 1000നു മുമ്പുള്ള ബാബിലോണിയൻ നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗുകളിലും വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആദ്യകാല വെങ്കലയുഗത്തിൽ [[അയനാന്തങ്ങൾ|ദക്ഷിണായനാന്തം]] മകരം രാശിയിലായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ വിഷുവപുരസരണം കാരണം ഇത് ധനു രാശിയിലാണ്.<ref name=Rogers1998>{{cite journal |first=John H. |last=Rogers |title=Origins of the ancient constellations: I.&nbsp;The Mesopotamian traditions |journal=Journal of the British Astronomical Association |volume=108 |year=1998 |pages=9–28 |bibcode=1998JBAA..108....9R}}</ref> 1846 സെപ്റ്റംബർ 23 ന് ഡെനെബ് അൽഗെഡിക്ക് (δ കാപ്രിക്കോർണി) സമീപമാണ് ജർമ്മൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജോഹാൻ ഗാലി നെപ്റ്റ്യൂൺ ഗ്രഹത്തെ കണ്ടെത്തിയത്. ==ഐതിഹ്യം== മധ്യ വെങ്കലയുഗത്തിൽ ബാബിലോണിയക്കാർ മകരത്തിനെ ആടിന്റെയും മത്സ്യത്തിന്റെയും സങ്കരമായാണ് ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നത്. ജലത്തിന്റെയും അറിവിന്റെയും കൈവേലയുടെയും ദേവനായ ‘’’ഈ’’’ ആണ് ഇതെന്നാണ് അവർ സങ്കൽപിച്ചിരുന്നത്.<ref name=Rogers1998/><ref name=Espak2006/> ഗ്രീക്ക് ഐതീഹ്യങ്ങളിൽ ചിലപ്പോൾ മകരം രാശിയെ അമൽതിയ എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. സീയൂസ് കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ പിതാവായ ക്രോണോസ് മാതാവായ റീയെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ സീയൂസിനെ മുലയൂട്ടിയിരുന്നത് അമൽതിയ എന്ന ആടായിരുന്നു എന്ന് ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ പറയുന്നു. അമൽ‌തിയയുടെ തകർന്ന കൊമ്പിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ധാരാളം കൊമ്പുകൾ രൂപപ്പെടുകയുണ്ടായത്രെ.<ref name="Reference and Allusion">{{cite book |last1=Delahunty |first1=Andrew |last2=Dignen |first2=Sheila |title=Oxford Dictionary of Reference and Allusion |date=2012 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-956746-1 |page=91 |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=hX6rCuCLI2MC&pg=PA91 |via=Google Books}}</ref> [[File:Sidney Hall - Urania's Mirror - Capricornus.jpg|thumb|300px|left|[[യുറാനിയയുടെ കണ്ണാടി|യുറാനിയയുടെ കണ്ണാടിയിൽ]] മകരത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്]] ചില പുരാതന ഗ്രീക്ക് പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഇതിന്റ ഉദ്ഭവം പ്രിക്കസ് എന്ന കടൽ-ആടിൽ നിന്നാണ്. പകുതി ആടും പകുതി മത്സ്യവുമായ കടൽ ആടുകളുടെ വംശത്തിലെ പൂർവ്വികനായിരുന്നു പ്രിക്കസ്. കടൽത്തീരത്തിനോടടുത്താണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്. ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യങ്ങൾ അനുസരിച്ച് അവർക്ക് സംസാരിക്കാനും ചിന്തിക്കാനും കഴിയുമായിരുന്നു. അവരെ ദേവന്മാർ പ്രീതിപ്പെടുത്തി. ഗ്രീക്ക് പുരാണങ്ങളിലെ കാലത്തിന്റെ ദേവനായ ക്രോനോസായിരുന്നു പ്രിക്കസിനെ സൃഷ്ടിച്ചത്. സമയം കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ക്രോനോസിന്റെ കഴിവ് പ്രിക്കസിനും പങ്കിട്ടു നൽകി.<ref>{{cite web |url=http://www.gods-and-monsters.com/capricorn-mythology.html |website=Gods and Monsters |title=Capricorn |department=mythology}}</ref> പ്രിക്കസിന് ധാരാളം കുട്ടികളുണ്ടായി. ഇവർ കടൽത്തീരത്തിനടുത്തു തന്നെയായിരുന്നു താമസിച്ചിരുന്നത്. കരയിലേക്കു കയറിയപ്പോൾ അവർ സാധാരണ ആടുകളായി മാറി. ഇതോടെ അവർക്ക് ചിന്തിക്കാനും സംസാരിക്കാനുമുള്ള പ്രത്യേക കഴിവ് നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഇത് തടയാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ പ്രീകസ് വീണ്ടും സമയത്തെ ക്രമപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവൻ ഇതിൽ വിജയിക്കുന്നില്ല. ഒടുവിൽ അവൻ ഏകാന്തതയിലേക്കും ദുരിതത്തിലേക്കും ചെന്നെത്തുകയും കടൽ ആടിൻ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും ചെയ്തു. അവന് അവരുടെ വിധി നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ അവൻ മരിക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്ന് ക്രോനോസിനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ക്രോനോസ് അവനെ നിത്യതയുടെ അടയാളമായി ആകാശത്തു പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.<ref>{{cite web |url=http://starsignstyle.com/capricorn-the-goat/ |website=starsignstyle.com |title=Capricorn the goat}}</ref> മകരത്തെ ഗ്രീക്ക് ഇതിഹാസങ്ങളിൽ ഇടയൻമാരുടെ പാൻ എന്ന ദേവനായും പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ആടിന്റെ കൊമ്പും കാലുകളുമുള്ള ഈ ദേവൻ ടൈഫൺ എന്ന ഭീകരസർപ്പത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ മത്സ്യത്തിന്റെ വാലു സ്വീകരിച്ച് വെള്ളത്തിനടിയിലേക്ക് നീന്തി രക്ഷപ്പെട്ടു എന്നാണു കഥ.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}} ==ചിത്രീകരണം== [[Image:Capricornus constellation map visualization.PNG|thumb|300px|right|എച്ച്. എ. റേയുടെ ചിത്രീകരണം.]] α2 കാപ്രിക്കോണി (ഗീഡി), δ കാപ്രിക്കോണ് (ഡെനെബ് അൽഗീഡി), ω കാപ്രിക്കോണി എന്നീ മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങളാണ് മകരത്തിലെ തിളക്കമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ. മകരം രാശിയിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിൽ [[ടോളമി|ടോളമിയുടെ]] ആശയങ്ങൾ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു<ref>{{cite web|url=http://jebrown.us/SolarAlmanac/private/Articles/Constellations/Capricornus.html#Ptolemy |title=Capricornus |publisher=Jebrown.us |date= |accessdate=2012-05-16}}</ref> മകരത്തെ സാധാരണയായി മത്സ്യത്തിന്റെ വാലോടു കൂടിയ ആടായാണ് വരയ്ക്കുന്നത്{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=102–103}}. [[എച്ച്‌.എ റേ]] ഒരു ആടിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെ മകരത്തെ ചിത്രീകരിച്ചു.<ref>{{Harvnb|Rey|1997}}</ref> ι കാപ്രിക്കോണിസ്, θ ക്യാപ്രിക്കോണസ്, ζ ക്യാപ്രിക്കോണസ് എന്നീ മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർത്താണ് ആടിന്റെ തല ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് . ആടിന്റെ കൊമ്പ് γ കാപ്രിക്കോണസ് δ കാപ്രിക്കോണസ് എന്നീ നക്ഷത്രങ്ങളെ ഉപയോഗിച്ചും വരച്ചു. δ കാപ്രിക്കോണസ് ആണ് കൊമ്പിന്റെ അഗ്രം. കാന്തിമാനം മൂന്ന് ഉള്ള β കാപ്രിക്കോണസ്, α2 കോപ്രിക്കോണസ് എന്നിവയാണ് ആടിന്റെ വാൽ. ആടിന്റെ പിൻ‌കാലിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ψ ക്യാപ്രിക്കോണസ്, ω കാപ്രിക്കോണസ് എന്നിവയാണുള്ളത്. ഈ രണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും [[കാന്തിമാനം]] നാല് ആണ്. ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Zodiac}} {{ConstellationList}} {{Astrostub|Capricornus}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രരാശികൾ]] 8pbjbwhbuievwkvbucdaqj7g22eevzr 0 4393 4648062 4598946 2026-07-16T16:39:39Z ~2026-40125-65 220413 /* നോവലുകൾ */ 4648062 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Joseph Mundassery}} {{Infobox officeholder |name = ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി |image =Mundassery2.jpg | birth_name = |imagesize = |caption = |office = കേരളത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസം, സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രി |constituency = |term_start = [[ഏപ്രിൽ 4]] [[1957]] |term_end = [[ജൂലൈ 31]] [[1959]] |predecessor = |successor = [[പി.പി. ഉമ്മർകോയ]] |office1 = [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭ അംഗം]] |constituency1 =[[തൃശ്ശൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|തൃശ്ശൂർ]] |term_start1 = [[ഒക്ടോബർ 4]] [[1970]] |term_end1 = [[സെപ്റ്റംബർ 22]] [[1971]] |predecessor1 = [[കെ. ശേഖരൻ നായർ]] |successor1 = [[പി.എ. ആന്റണി]] |constituency2 =[[മണലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണലൂർ]] |term_start2 = [[മാർച്ച് 16]] [[1957]] |term_end2 = [[ജൂലൈ 31]] [[1959]] |predecessor2 = |successor2 = [[കുറൂർ നീലകണ്ഠൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്|കുറൂർ]] | salary = | birth_date = {{Birth date|1903|7|17}} | birth_place = | residence = | death_date ={{Death date and age|1977|10|25|1903|7|17}} | death_place = [[തിരുവനന്തപുരം]] | party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ.]] | religion = [[ക്രിസ്തുമതം]] |father =കുഞ്ഞു വറീത് |mother=Elachar | spouse = കത്രീന | children =4 മകൾ 3 മകൻ | website = | footnotes = | date = സെപ്റ്റംബർ 26 | year = 2011 | source = http://niyamasabha.org/codes/members/m257.htm നിയമസഭ |}} '''ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി''' അഥവാ '''മുണ്ടശ്ശേരി മാസ്റ്റർ''' മലയാളത്തിലെ സാഹിത്യകാരനും സാഹിത്യനിരൂപകനുമായിരുന്നു. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ]] മന്ത്രിസഭയിൽ വിദ്യാഭ്യാസമന്ത്രിയായി സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചു<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com.sa/books?id=v7YSEAAAQBAJ&pg=PA41|title=Yojana January 2021 (Malayalam)(Special Edition): A Development Monthly|last=Publications|page=41|first=Division|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|language=ml}}</ref>. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] വിവാദപരമായ വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്കരണനിയമത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് എന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തനാണ്. സ്വകാര്യവിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളെ ദേശസാൽക്കരിക്കുവാൻ ഉദ്ദ്യേശിച്ച ഈ നിയമം [[വിമോചന സമരം|വിമോചന സമരത്തിനും]] [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ്.]] മന്ത്രിസഭയുടെ പതനത്തിനും വഴിതെളിച്ചു. {{തെളിവ്}} == ബാല്യം == [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെ]] [[കണ്ടശ്ശാംകടവ്|കണ്ടശ്ശാംകടവിൽ]] [[1903]] [[ജൂലൈ 17]] നു ജനിച്ചു. കണ്ടശ്ശാംകടവിലെ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[ഊർജ്ജതന്ത്രം|ഊർജ്ജതന്ത്രത്തിൽ]] ബിരുദവും പിന്നീട് [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലും]] [[മലയാളം|മലയാളത്തിലും]] ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി. == അദ്ധ്യാപന പദവികൾ == [[1952]] വരെ [[തൃശ്ശൂർ|തൃശ്ശൂരിലെ]] [[സെന്റ് തോമസ് കോളേജ്, തൃശൂർ|സെന്റ് തോമസ് കലാലയത്തിൽ]] അന്യഭാഷാ വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായിരുന്നു. തൃശ്ശൂർ അദ്ധ്യാപക പരിശീലന കേന്ദ്രത്തിൽ വിശിഷ്ട പ്രധാനാദ്ധ്യാപകനായും [[കേരള സർവകലാശാല]], [[കേരള സർ‌വകലാശാല|തിരുവിതാംകൂർ സർവകലാശാല]], [[മദ്രാസ് സർവ്വകലാശാല]] എന്നിവയിൽ സെനറ്റ് അംഗമായും [[മദ്രാസ്]] ഗവർണ്മെന്റിന്റെ മലയാളം പഠനവിഭാഗത്തിന്റെ ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{തെളിവ്}} == രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് == മുണ്ടശ്ശേരിമാഷ് [[കൊച്ചി രാജ്യ പ്രജാമണ്ഡലം|കൊച്ചി പ്രജാമണ്ഡലം]] വഴിയാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കു കടന്നു വന്നത്. [[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജ്യത്തിലെ]] [[അർത്തൂക്കര|അർത്തൂക്കരയിൽനിന്ന്]] [[1948]] ഇൽ അദ്ദേഹം നിയമസഭാ അംഗമായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് [[ചേർപ്പ്|ചേർപ്പിൽ]] നിന്ന് [[തിരു-കൊച്ചി]] നിയമസഭാ അംഗമായി [[1954]]-ൽ‍ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു<ref>{{Cite web|url=http://niyamasabha.org/codes/members/m257.htm|title=Members - Kerala Legislature|access-date=2020-11-24}}</ref>. [[1956]]-ലെ [[കേരളപ്പിറവി|കേരള സംസ്ഥാന പിറവിക്കു]] ശേഷം അദ്ദേഹം [[1957]]-ൽ [[മണലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മണലൂർ]] നിന്നു [[ഒന്നാം കേരളനിയമസഭ|കേരള നിയമസഭയിലേക്ക്]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ഇ.എം.എസ്. മന്ത്രിസഭയിൽ കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിയാവുകയും ചെയ്തു ([[1957]]-[[1959]]). [[1970]]-ൽ തൃശ്ശൂർ നിന്ന് വീണ്ടും നിയമസഭാംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. == തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ == {| class="wikitable sortable" |+ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ <ref>{{Cite web |url=http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2014-04-09 |archive-date=2021-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211111050225/http://www.ceo.kerala.gov.in/electionhistory.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.keralaassembly.org/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-04-27 |archive-date=2021-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510182516/http://www.keralaassembly.org/ |url-status=dead }}</ref> ! വർഷം !!മണ്ഡലം|| വിജയിച്ച സ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും !! പരാജയപ്പെട്ട മുഖ്യസ്ഥാനാർത്ഥി !! പാർട്ടിയും മുന്നണിയും |- |1957 || [[മണലൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം]]||[[ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി]]||[[സി.പി.ഐ.]]||[[സുകുമാരൻ പൊറ്റെക്കാട്ട് ]]||[[കോൺഗ്രസ് (ഐ.)]] |- |1951* || [[തൃശ്ശൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം]] || [[ഈയ്യുണ്ണി ചാലക്ക]] || [[ഐ.എൻ.സി.]] || [[ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരി]] || [[സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാർത്ഥി]] [[സി.പി.ഐ.]] |- |} * തിരുകൊച്ചി സംസ്ഥാനം == അക്ഷരങ്ങളുടെ കളിത്തോഴനും സാമൂഹിക നേതാവും == ജോസഫ് മുണ്ടശ്ശേരിയും [[കേസരി എ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|കേസരി എ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ളയും]] [[എം.പി. പോൾ|എം.പി.പോളുമായിരുന്നു]] മലയാളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ സാഹിത്യവിമർശകത്രയം. [[1940]]കളിലെ [[പുരോഗമന സാഹിത്യ പ്രസ്ഥാനം]] അതിന്റെ സ്ഥാപനത്തിനും നിലനിൽപ്പിനും മുണ്ടശ്ശേരിയോട് കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രൂപഭദ്രതയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വിവാദ സിദ്ധാന്തമവതരിപ്പിച്ച് മുണ്ടശ്ശേരി മലയാള സാഹിത്യത്തിലും മലയാളത്തിൽ അതുവരെ കേട്ടുകേൾവിയില്ലാത്ത [[വ്യാഖ്യാനശാസ്ത്രം|വ്യാഖ്യാനശാസ്ത്രത്തിലും]] (hermeneutics) ഒരു പുതിയ ചരിത്രം കുറിച്ചു. സഹിത്യവിമർശന രംഗത്ത് വിഗ്രഹഭഞ്ജ്കനയിരുന്ന മുണ്ടശ്ശേരിയുടെ ഗദ്യശൈലി ഓജസും പ്രസാദവും ഉള്ളതാണു. {{തെളിവ്}} പ്രഭാഷണപരതയായിരുന്നു ആ ശൈലിയുടെ പ്രധന ദൗർബല്യം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് സാഹിത്യ സ്രഷ്ടാവിന്റെ കല്പിത ലക്‌ഷ്യങ്ങൾ എപ്പോഴും അറിഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള തെറ്റുകളിൽ എത്തിച്ചേരും. മുണ്ടശ്ശേരിയുടെ മതമനുസരിച്ച് സാഹിത്യകാരനെ അവന്റെ കാലഘട്ടത്തിന്റെ വക്താവായി മാത്രമേ വിലയിരുത്താൻ കഴിയുകയുള്ളൂ. [[1957]] മുതൽ [[1965]] വരെ [[സമസ്ത കേരള സാഹിത്യപരിഷത്ത്|സമസ്തകേരള സാഹിത്യപരിഷത്തിന്റെ]] അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്നു. [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] സ്ഥാപക അംഗവമായിരുന്നു മുണ്ടശ്ശേരി. [[കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] രൂപവത്കരിക്കുന്നതിലും പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. [[കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി]] അംഗമായിരുന്നു. [[കുമാരനാശാൻ]], [[കണ്ടത്തിൽ വർഗ്ഗീസ് മാപ്പിള]], [[തുഞ്ചത്ത് എഴുത്തച്ഛൻ]], തുടങ്ങിയവർക്ക് സ്മാരകങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ മുണ്ടശ്ശേരി പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. {{തെളിവ്}} കേരളം, പ്രേക്ഷിതൻ, കൈരളി, നവജീവൻ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com.sa/books?id=v7YSEAAAQBAJ&pg=PA15|title=Yojana January 2021 (Malayalam)(Special Edition): A Development Monthly|last=Division|first=Publications|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|page-15|language=ml}}</ref>, തുടങ്ങിയ പത്രങ്ങളുടെയും [[മംഗളോദയം]] എന്ന സാഹിത്യവാരികയുടെയും ലേഖകനായിരുന്നു മുണ്ടശ്ശേരി. == വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണൻ == കേരളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ വിവാദങ്ങളിൽ ഒന്നായ വിദ്യാഭ്യാസ ബില്ലിന് അദ്ദേഹം രൂപം കൊടുത്തു. സർവകലാശാലാ അദ്ധ്യാപകരുടെ [[മാഗ്നാകാർട്ട]] എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ ബിൽ അദ്ധ്യാപകർക്ക് നിശ്ചിത സേവന കാലാവധി, മെച്ചമായ സേവന-വേതന വ്യവസ്ഥകൾ, തുടങ്ങിയവ വിഭാവനം ചെയ്തു. വിമോചന സമരത്തിനു കാരണമായ ഈ ബിൽ കേരളത്തിലെ പ്രധാന സർവ്വകലാശാലകളുടെ സ്ഥാപനത്തിനു വഴിതെളിച്ചു. {{തെളിവ്}} ''തിരുവിതാംകൂർ സർവ്വകലാശാലയെ'' [[കേരള സർവ്വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയായി]] പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. [[തൃശ്ശൂർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജ്]], [[കൊല്ലം|കൊല്ലത്തെ]] [[ടി.കെ.എം. എൻജിനീയറിങ്ങ് കോളേജ്]] എന്നിവയുടെ സ്ഥാപനത്തിൽ അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. കൊച്ചിൻ ശാസ്ത്ര സാങ്കേതിക സർവകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലർ ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. മുണ്ടശ്ശേരിയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ ബിൽ നിയമസഭയിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ബില്ലിലെ പ്രധാന ആശയങ്ങൾ തുടർന്നു വന്ന ഗവർണ്മെന്റുകൾ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളോടെ നടപ്പാക്കി. {{തെളിവ്}} == പുരസ്കാരങ്ങൾ == കൊച്ചി രാജാവ് അദ്ദേഹത്തിന് “സാഹിത്യ കുശലൻ“ എന്ന ബഹുമതി സമ്മാനിച്ചു. [[1973]] ഇൽ [[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി|കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയുടെ]] ഫെല്ലോ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[1974]]-ൽ [[സോവിയറ്റ് ലാന്റ് നെഹ്രു അവാർഡ്|സോവിയറ്റ്‌‌ലാന്റ് നെഹ്റു അവാർഡ്]] ലഭിച്ചു. == ചരമം == ഏറെക്കാലം രോഗബാധിതനായിരുന്ന അദ്ദേഹം 74-ആം വയസ്സിൽ [[1977]] [[ഒക്ടോബർ 25]]-നു അന്തരിച്ചു. == മുണ്ടശ്ശേരിയുടെ കൃതികൾ == === നോവലുകൾ === * ''പ്രൊഫസർ'' * ''കൊന്തയിൽനിന്നു കുരിശിലേക്ക്'' * ''പാറപ്പുറത്തു വിതച്ച വിത്ത്'' === സാഹിത്യ വിമർശനം === * ''കാവ്യപീഠിക'' * ''മാനദണ്ഡം'' * ''മാറ്റൊലി'' * ''മനുഷ്യകഥാനുഗായികൾ'' * ''വായനശാലയിൽ (മൂന്നു വാല്യങ്ങൾ)'' * ''രാജരാജന്റെ മാറ്റൊലി'' * ''നാടകാന്തം കവിത്വം'' * ''കരിന്തിരി'' * ''കുമാരനാശാന്റെ കവിത - ഒരു പഠനം'' * ''വള്ളത്തോളിന്റെ കവിത - ഒരു പഠനം'' * ''രൂപഭദ്രത'' * ''അന്തരീക്ഷം'' * ''പ്രയാണം'' * ''പാശ്ചാത്യ'' * ''സാഹിത്യ സമീക്ഷ'' === ചെറുകഥകൾ === * സമ്മാനം * കടാക്ഷം * ഇല്ലാപ്പോലീസ് === യാത്രാവിവരണങ്ങൾ === * ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ * ചൈന മുന്നോട്ട് === ആത്മകഥ === കൊഴിഞ്ഞ ഇലകൾ (ഭാഗം 1, 2) == അവലംബം == {{Reflist}} * [http://www.mundassery.org/mundpub.html മുണ്ടശ്ശേരി.ഓർഗ്ഗ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107135339/http://www.mundassery.org/mundpub.html |date=2006-11-07 }} * [http://www.prd.kerala.gov.in/prd2/mala/lit43.htm കേരള ഗവ‍ൺമെന്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060202042639/http://www.prd.kerala.gov.in/prd2/mala/lit43.htm |date=2006-02-02 }} വിജ്ഞാനകോശം, 1971 പതിപ്പ് {{First KLA}} [[വർഗ്ഗം:1903-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1977-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 17-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 25-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളസാഹിത്യനിരൂപകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സഹകരണവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കൊച്ചി നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തിരു-കൊച്ചി നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] bgvuspwdxe7fy4rl9hsqjsffdb7jcnl 0 4953 4648119 4645426 2026-07-16T18:14:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648119 wikitext text/x-wiki {{featured}}{{Prettyurl|Mars}} {{Infobox Planet | bgcolour = #E8AB79 | name = ചൊവ്വ | symbol = [[പ്രമാണം:Mars symbol.svg|24px|alt=♂|ചൊവ്വയുടെ ജ്യോതിശാസ്ത്രചിഹ്നം]] | image = [[പ്രമാണം:Mars Hubble.jpg|250px|ചൊവ്വാ ഗ്രഹം]] | caption = 2001 ൽ ഹബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനിയിൽ നിന്നെടുത്ത ചൊവ്വയുടെ ചിത്രം. | orbit_ref =<ref name=horizons/> | epoch = [[J2000]] | aphelion = 249,209,300&nbsp;km<br /> 1.665&nbsp;861&nbsp;[[Astronomical unit|AU]] | perihelion = 206,669,000&nbsp;km<br /> 1.381&nbsp;497&nbsp;AU | semimajor = 227,939,100&nbsp;km<br /> 1.523&nbsp;679&nbsp;AU | eccentricity = 0.093&nbsp;315 | period = 686.971&nbsp;day<br /> 1.8808 [[julian year (astronomy)|Julian years]]<br /> 668.5991 [[Timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;day<br /> 2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = 24.077&nbsp;km/s | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br />5.65° to [[Sun]]'s [[equator]]<br />1.67° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane/> | asc_node = 49.562° | arg_peri = 286.537° | satellites = 2 | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|3,396.2 ± 0.1 km}}{{Ref label|ക|ക|none}}<ref name=Seidelmann2007/><br /> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|3,376.2 ± 0.1 km}}{{Ref label|ക|ക|none}}<ref name=Seidelmann2007/><br /> 0.531 Earths | flattening = {{nowrap|0.005 89 ± 0.000 15}} <!-- calculated from data in ref name=Seidelmann2007 --> | surface_area = 144,798,500&nbsp;km²<br /> 0.284 Earths | volume = 1.6318{{e|11}}&nbsp;km³<ref name=lodders1998 /><br /> 0.151 Earths | mass = 6.4185{{e|23}}&nbsp;kg<ref name=lodders1998 /><br /> 0.107 Earths | density = {{nowrap|3.9335 ± 0.0004}}<ref name=lodders1998 /> g/cm³ | surface_grav = 3.711&nbsp;[[Acceleration|m/s²]]<ref name=lodders1998/><br /> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = 1.025 957&nbsp;day<br /> 24.622&nbsp;9&nbsp;h<ref name=lodders1998/> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° | right_asc_north_pole = 21&nbsp;h&nbsp;10&nbsp;min&nbsp;44&nbsp;s<br /> 317.681&nbsp;43° | declination = 52.886&nbsp;50° | albedo = 0.15 ([[geometric albedo|geometric]]) or 0.25 ([[bond albedo|bond]])<ref name="nssdc"/> | magnitude = {{nowrap|+1.8 to −2.91}}<ref name="nssdc"/> | angular_size = 3.5–25.1"<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 186&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 268&nbsp;K<ref name=nasa/> | temp_name2 = [[Celsius]] | min_temp_2 = −87&nbsp;°C | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = −5&nbsp;°C | pronounce = {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = [[Martian]] | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc"/><ref name=barlow08/> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]] | atmosphere_density = | atmosphere_composition = 95.32%&nbsp;[[carbon dioxide]]<br /> 2.7% [[nitrogen]]<br /> 1.6% [[argon]]<br /> 0.13% [[oxygen]]<br /> 0.08% [[carbon monoxide]]<br /> 210 [[parts per million|ppm]] [[water]] vapor<br /> 100 ppm [[nitric oxide]]<br /> 15 ppm [[molecular hydrogen]]<ref name=science294_5548/><br /> 2.5 ppm [[Neon]]<br /> 850 [[ppb]] [[Heavy water|HDO]]<br /> 300 [[ppb]] [[Krypton]]<br /> 130 ppb [[formaldehyde]]<br /> 80 ppb [[xenon]]<br /> 30 ppb [[ozone]]{{Citation needed|date=April 2010}}<br /> <!-- Ozone is not covered by Barlow08 or nssdc --> 18 ppb [[hydrogen peroxide]]<ref name=icarus168_1/><br /> 10 ppb [[methane]]<ref name="methane-me"/> }} [[സൂര്യൻ|സൂര്യനിൽ]] നിന്നുള്ള ദൂരം മാനദണ്ഡമാക്കിയാൽ [[സൗരയൂഥം|സൗരയൂഥത്തിലെ]] നാലാമത്തെ ഗ്രഹമാണ് '''ചൊവ്വ'''. ഉപരിതലത്തിൽ ധാരാളമായുള്ള ഇരുമ്പ് ഓക്സൈഡ് കാരണമായി ചുവന്ന നിറത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ<ref name=nasa_hematite/> ഇതിനെ '''ചുവന്ന ഗ്രഹം''' എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. റോമൻ യുദ്ധദേവനായ [[മാർസ്|മാർസിന്റെ]] പേരാണ് പാശ്ചാത്യർ ഇതിനു കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്‌. നേരിയ അന്തരീക്ഷ<br>ത്തോടുകൂടിയുള്ള ഒരു [[ഭൗമഗ്രഹം|ഭൗമഗ്രഹമാണ്]] ചൊവ്വ, ഉപരിതലത്തിൽ [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രനിലേത്]] പോലെ [[ഗർത്തം|ഉൽക്കാ ഗർത്തങ്ങളുണ്ടെന്നതിനു]] പുറമേ [[അഗ്നിപർവതം|അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ]], [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരകൾ]], [[മരുഭൂമി|മരുഭൂമികൾ]], ഭൂമിക്കു സമാനമായി ധ്രുവങ്ങളിൽ മഞ്ഞുപാളികൾ എന്നിവയും കാണപ്പെടുന്നു. പക്ഷെ [[ഫലകചലനം|ടെക്റ്റോണിക് പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ]] സാന്നിധ്യമില്ലാതെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി സജീവമല്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ് ചൊവ്വക്കുള്ളത്. അറിയപ്പെടുന്നതിൽ വച്ച് സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പർവ്വതം ചൊവ്വയിലെ [[ഒളിമ്പസ് മോൺസ്]] ആണ്, അതുപോലെ എറ്റവും വലിയ മലയിടുക്ക് ഈ ഗ്രഹത്തിലെ [[വാലെസ് മറൈനെറിസ്]] ആണ്. ഗ്രഹോപരിതലത്തിന്റെ 40 ശതമാനത്തോളം വരുന്ന ഉത്തരാർദ്ധഗോളത്തിലെ നിരപ്പായ [[ബൊറീലിസ് തടം]] ഒരു വലിയ ഉൽക്കാപതനം മൂലമുണ്ടായ ഒന്നാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=northcratersn/><ref name=northcraterguard/> ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണവും ചാക്രികമായ കാലാവസ്ഥാമാറ്റവും ഭൂമിയിലേതിന് സമാനമാണ്. 1965-ൽ [[മാരിനർ 4]] ചൊവ്വയെ സമീപിക്കുന്നതുവരെ ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ ദ്രവജലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിനെ കുറിച്ച് പല ഊഹങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു. സമയംചെല്ലുംതോറും ഉപരിതലത്തിലെ ഇരുണ്ട ഭാഗങ്ങളിലും തെളിഞ്ഞഭാഗങ്ങളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ധ്രുവങ്ങളോട് അടുത്തുള്ള മേഖലകളിൽ സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ കാരണമായിരുന്നു അവ, അത്തരം ഇരുണ്ടതും തെളിഞ്ഞതുമായ ഭാഗങ്ങൾ സമുദ്രങ്ങളും ഭൂഖണ്ഡങ്ങളുമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. ഇരുണ്ട് നീളത്തിൽ കിടക്കുന്നവ ജലസേചനം നടത്തുന്നതിനുള്ള കനാലുകളാണെന്നും തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. [[സൗരയൂഥം|സൗരയൂഥത്തിൽ]] ഭൂമി കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദ്രവജലം ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ളതും അതുവഴി ജീവൻ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയേറിയതുമായ ഗ്രഹമാണെങ്കിലും ഇരുണ്ട് നീളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന അത്തരം ഭാഗങ്ങൾ മായക്കാഴ്ചകളിൽ പെട്ടതാണെന്ന് പിന്നീട് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=water/> ചില സംരംഭങ്ങൾ വഴി ലഭിച്ച ഭൂമിശാസ്ത്ര വിവരങ്ങൾ മുൻപ് ഒരു കാലത്ത് വലിയ അളവിൽ ജലം ഉപരിതലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നതിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നവയാണ്, കൂടാതെ ചെറിയ ഉറവകൾ പോലെയുള്ളവ കഴിഞ്ഞ സമീപകാലങ്ങളിൽ ഒഴുകിയിട്ടുമുണ്ടാകാം എന്നും ഈ വിവരങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.<ref name="marswater"/> 2005 ൽ റഡാർ വഴി ലഭിച്ച വിവരങ്ങൾ ധ്രുവങ്ങളിലും അതിനു സമീപ അക്ഷാംശങ്ങളിലും വലിയതോതിൽ ജലം ഹിമരൂപത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുണ്ട് എന്ന കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തിയിതന്നു,<ref name="specials1"/><ref name="jsg.utexas.edu"/><ref name=esa050221/> 2008 ജൂലൈ 31 ന് ഫീനിക്സ് മാർസ് ലാൻഡർ ചൊവ്വയിലെ മണ്ണിനടിയിൽ നിന്ന് ഹിമത്തിന്റെ സാമ്പിളുകൾ കണ്ടെത്തുകയുമുണ്ടായി.<ref name="spacecraft1"/> [[ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഫോബോസ്]], [[ഡീമോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഡീമോസ്]] എന്നീ ചെറുതും അനിയതരൂപത്തിലുള്ളതുമായ രണ്ട് ഉപഗ്രഹങ്ങളാണ്‌ ചൊവ്വയ്ക്കുള്ളത്. [[5261 യൂറേക്ക]] എന്ന ട്രോജൻ ഛിന്നഗ്രഹത്തെപ്പോലെ ഇവയും ചൊവ്വ സ്വന്തം ആകർഷണപരിധിയിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളാകാം. നിലവിൽ പ്രവർത്തനനിരതമായ അഞ്ച് ബഹിരാകാശപേടകങ്ങൾ ചൊവ്വയെ വലം വയ്ക്കുന്നുണ്ട്: [[നാസ|നാസയുടെ]] മാർസ് ഒഡീസ്സി, മാർസ് റികണൈസൻസ് ഓർബിറ്റർ, [[മാവെൻ ബഹിരാകാശപേടകം]] എന്നിവയും [[യൂറോപ്യൻ സ്പേസ് ഏജൻസി|യൂറോപ്യൻ സ്പേസ് ഏജൻസിയുടെ]] മാർസ് എക്സ്പ്രസ്സും, [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] പ്രഥമ ചൊവ്വാദൌത്യമായ [[മാർസ് ഓർബിറ്റർ മിഷൻ]] എന്നിവയാണവ. സ്പിരിറ്റ്, ഓപ്പർച്യുനിറ്റി, [[ക്യൂരിയോസിറ്റി]] എന്നീ 3 പര്യവേഷണവാഹനങ്ങളുൾപ്പെടെ വിജയിച്ചതും അല്ലാത്തതുമായ ഏതാനും മനുഷ്യനിർമ്മിത വസ്തുക്കളും ചൊവ്വോപരിതലത്തിലുണ്ട്. <br /> 2008-ഓടെ ഫീനിക്സ് ലാൻഡർ അതിന്റെ ദൗത്യം പൂർത്തിയാക്കുകയുണ്ടായി. ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തനത്തിലില്ലാത്ത നാസയുടെ മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയറിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ചൊവ്വയുടെ ദക്ഷിണധ്രുവത്തിലെ മഞ്ഞുപാളികൾ കുറഞ്ഞുവരുന്നതായി കാണിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=webster_beasley05/> -2.91 വരെ [[ദൃശ്യകാന്തിമാനം|ദൃശ്യകാന്തിമാനത്തോടെ]] ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ചൊവ്വയെ നഗ്നനേത്രങ്ങൾകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയുന്നതാണ്.<ref name="nssdc" /> സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, [[ശുക്രൻ]] എന്നിവ മാത്രമാണ് തിളക്കത്തിൽ ചൊവ്വയുടെ മുന്നിലുള്ളവ, എങ്കിലും കൂടുതൽ സമയവും വ്യാഴം ചൊവ്വയേക്കാൾ തിളക്കത്തോടെ ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയോട് അടുത്തുവരുന്ന അവസരങ്ങളിലെ ശരാശരി അകലം 7.8 കോടി കിലോമീറ്റർ ആണെങ്കിലും വെറും 5.57 കോടി കിലോമീറ്റർ അകലത്തിൽ‌വരെ ചൊവ്വ വരാറുണ്ട്, ഈ രീതിയിൽ 2003 ൽ ഈ ഗ്രഹം ഭൂമിയോട് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ അകലത്തിൽ വന്നിരുന്നു.<ref name="nssdc" /> == ഭൗതികഗുണങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Mars Earth Comparison.png|thumb|left|ഭൂമിയുടേയും ചൊവ്വയുടേയും വലിപ്പത്തിന്റെ താരതമ്യം.]] ഏതാണ്ട് ഭൂമിയുടേതിന്റെ പകുതി വ്യാസമാണ് ചൊവ്വയ്ക്കുള്ളത്. ഭൂമിയുടെ വ്യാപ്തത്തിന്റെ 15 ശതമാനവും ഭൗമപിണ്ഡത്തിന്റെ 11 ശതമാനവുമുള്ള ചൊവ്വയുടെ സാന്ദ്രതയും ഭൂമിയേക്കാൾ കുറവാണ്. ചൊവ്വയുടെ മൊത്തം ഉപരിതലവിസ്തീർണ്ണം ഭൂമിയിലെ മൊത്തം ഭൂഖണ്ഡങ്ങളുടെ വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ നിന്ന് അല്പം കുറവുമാത്രമാണുള്ളത്.<ref name="nssdc"/> ചൊവ്വയ്ക്ക് [[ബുധൻ|ബുധനേക്കാൾ]] ഭാരവും വലിപ്പവുമുണ്ടെങ്കിലും ബുധനാണ് കൂടുതൽ സാന്ദ്രതയുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താൽ ഈ രണ്ട് ഗ്രഹങ്ങളിലേയും ഉപരിതലത്തിലെ ഗുരുത്വബലം ഏതാണ്ട് സമമാണ്, ഒരു ശതമാനത്തിലും കുറഞ്ഞ അളവിൽ ചൊവ്വയുടേത് ബുധന്റേതിനേക്കാൾ അല്പം കൂടുതലാണെന്ന് മാത്രം. വലിപ്പം, പിണ്ഡം, ഉപരിതല ഗുരുത്വബലം എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിൽ ചൊവ്വ ഭൂമിക്കും ചന്ദ്രനും മധ്യേയാണ്. ചന്ദ്രന്റെ വ്യാസം ചൊവ്വയുടേതിന്റെ പകുതിയാണ് അതേസമയം ഭൂമിയുടേത് ഏതാണ്ട് ഇരട്ടിയും. ഭൂമി ചൊവ്വയേക്കാൾ ഏതാണ്ട് ഒൻപതിരട്ടി പിണ്ഡമുള്ളതാണ്, ചന്ദ്രനാണെങ്കിൽ ചൊവ്വയുടെ പിണ്ഡത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് ഒൻപതിലൊന്ന് പിണ്ഡമുള്ളതും. ചൊവ്വോപരിതലം ചുമപ്പ്-ഓറഞ്ച് നിറത്തിൽ കാണപ്പെടാൻ കാരണം [[ഹെമറ്റൈറ്റ്]] എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഇരുമ്പ് ഓക്സൈഡിന്റെ സാന്നിധ്യമുള്ളതിനാലാണ്.<ref name="rust"/> === ഭൂമിശാസ്ത്രം === {{Double image stack|right|MarsTopoMap-PIA02031 modest.jpg|Mars rocks.jpg|200|അഗ്നിപർവ്വത ഫലകങ്ങളും (ചുവപ്പ് നിറത്തിൽ) ഉൽക്കാപതന ഗർത്തതടങ്ങളുമാണ്‌ (നീല) ചിത്രത്തിന്റെ കൂടുതൽ ഭാഗത്തും|[[മാർസ് പാത്ത്ഫൈൻഡർ]] പകർത്തിയ പാറകളുടെ വിതരണത്തോടെയുള്ള ചിത്രം.}} ചൊവ്വോപരിതലം പ്രധാനമായും ബസാൾട്ട് അടങ്ങിയതാണെന്നാണ്‌ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നും ഉപരിതലത്തിലെ സാമ്പിളുകൾ പരിശോധിച്ചതിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. സിലിക്കയാണ്‌ ബസാൾട്ടിനേക്കാൾ കൂടുതലുള്ളതെന്ന് മറ്റുചില തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നുമുണ്ട്. ഉപരിതലത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളും ഇരുമ്പ് ഓക്സൈഡിന്റെ (Fe2O3) നേർത്ത പൊടിയാൽ പൊതിയപ്പെട്ടാണിരിക്കുന്നത്.<ref name=sci300a/><ref name=sci300b/> നിലവിൽ വ്യക്തമായ ഘടനയോടെയുള്ള [[കാന്തികക്ഷേത്രം|കാന്തികക്ഷേത്രത്തിന്റെ]] അടയാളങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്താനായില്ലെങ്കിലും<ref name="magnetosphere"/> പുറംതോടിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ കാന്തീകരിക്കപ്പെട്ടാണിരിക്കുന്നതെന്ന് നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്, അതിനാൽ തന്നെ സ്ഥാനചലനം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു ദ്വിധ്രുവകാന്തം മുൻപ് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ പുരാതനമായി കാന്തീകരിക്കപ്പെട്ട ഉപരിതലത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ ഭൂമിയിലെ സമുദ്രാടിത്തറ ഉളവാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ള കാന്തികപ്രഭാവങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതരത്തിലുള്ളതാണ്‌. 1999 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതും 2005 ൽ പുനഃപരിശോധിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഈ സിദ്ധാന്തമാണ്‌ 400 കോടി വർഷം മുൻപ് ഗ്രഹത്തിന്റെ ആന്തരിക ഡൈനാമോ പ്രവർത്തനം നിർത്തുകയും കാന്തികക്ഷേത്രം ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്തതിനുള്ള വിശദീകരണം നൽകുന്നത്.<ref name="plates"/> 1480 കിലോമീറ്റർ വ്യാസാർദ്ധത്തോടെ പ്രധാനമായും ഇരുമ്പും 14 മുതൽ 17 ശതമാനം വരെ സൾഫറും അടങ്ങിയ അകക്കാമ്പാണ്‌ ഗ്രഹത്തിനുള്ളതെന്ന് നിലവിലെ മാതൃകകൾ കാട്ടിത്തരുന്നു. ഈ ഇരുമ്പ് സൾഫൈഡിനാലുള്ള അകക്കാമ്പ് ഭാഗികമായി ദ്രാവകാവസ്ഥയിലാണ്‌, ഭൂമിയുടെ അകക്കാമ്പിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ലഘുമൂലക സാന്ദ്രതയുടെ ഇരട്ടിയാണ്‌ ഇതിന്റെ കാമ്പിലെ ലഘുമൂലക സാന്ദ്രത. നിലവിൽ സജീവമല്ലെങ്കിലും കാമ്പിനെ പൊതിഞ്ഞ് സിലിക്കേറ്റുകളാൽ നിമ്മിതമായതും ടെക്റ്റോണിക്, അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രഭവസ്ഥാനവുമായിരുന്ന മാന്റിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. പുറംതോടിന്റെ ശരാശരി കനം 50 കിലോമീറ്ററാണ്‌, പരമാവധി കനം 125 കിലോമീറ്റർ വരെയെത്തുന്നു.<ref name=jacque03/> ഭൂമിയുടേയും ചൊവ്വയുടേയും വലിപ്പങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്താൽ ശരാശരി 40 കിലോമീറ്റർ കനം വരുന്ന ഭൂമിയുടെ പുറംതോട് ചൊവ്വയുടേതിന്റെ വെറും മൂന്നിലൊന്നുമാത്രം കനമുള്ളതായി കണക്കാക്കാം. സൗരയൂഥ രൂപീകരണവേളയിൽ സൂര്യനെ ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്ന പ്രാഗ് ഗ്രഹീയ ഡിസ്കിൽനിന്നാണ് ചൊവ്വ രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. സൗരയൂഥത്തിലെ അതിന്റെ സ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാൽ കുറഞ്ഞ തിളനിലയുള്ള ക്ലോറിൻ, ഫോസ്ഫറസ്, സൾഫർ തുടങ്ങിയ മൂലകങ്ങൾ ഭൂമിയിലുള്ളതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ചൊവ്വയിലുണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം; പ്രായം കുറഞ്ഞ സൂര്യന്റെ ശക്തമായ സൗരക്കാറ്റുകളാൽ ഗ്രഹത്തിന്റെ സൂര്യനോട് അഭിമുഖമായിരിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇത്തരം മൂലകങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടതുമാവാം.<ref name=ssr96_1_4_197/> ഭൂമി, ശുക്രൻ എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പ്രാഗ്-വ്യാഴത്തിന്റെ ഗുരുത്വബലം ചൊവ്വയുടെ രൂപീകരണസമയത്ത് അതിന് കൂടുതൽ പദാർത്ഥങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്നതിനെ കുറക്കുകയും അതുവഴി വലിപ്പത്തിൽ കുറവുവരാൻ കാരണമായിത്തീരുകയും ചെയ്തിരിക്കാം. ആദ്യകാല സൗരയൂഥത്തിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന വാതകപടലങ്ങൾ ശൈശവാവസ്ഥയിലുണ്ടായിരുന്ന ഗ്രഹത്തിന്റെ പരിക്രമണപാതയിൽ കൂടുതൽ [[വികേന്ദ്രത]] വരുത്തി, ഗ്രഹേതര ചെറുപദാർത്ഥ ഖണ്ഡങ്ങളുമായുള്ള കൂട്ടിയിടിയിൽ നിലവിൽ കാണുന്ന ജലം ലഭ്യമാകുവാൻ കാരണമാകുകയുമുണ്ടായി. രൂപീകരണം പൂർത്തിയായതിനുശേഷം ഏതാനും കൂട്ടിയിടികൾക്കും ഈ ഗ്രഹം വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. ഗ്രഹോപരിതല വിതരണത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് 60 ശതമാനവും ഇപ്പോഴും മുൻപ് അത്തരം കൂട്ടിയിടികൾ നടന്നിരുന്നു എന്നതിനെ അനുകൂലിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളതാണ്.<ref name=zharkov93/><ref name=icarus165_1/><ref name=barlow88/> ചൊവ്വയുടെ ഉത്തരാർദ്ധഗോളത്തിൽ 10600 കിലോമീറ്റർ വിലങ്ങനെയും 8500 കിലോമീറ്റർ നെടുങ്ങനെയും വിസ്താരമുള്ള ഒരു തടം നിലവിലുണ്ട്, ചന്ദ്രന്റെ ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിലെ പോൾ-അയ്ത്കെൻ തടത്തെക്കാളും നാലിരട്ടിയിൽ കൂടുതൽ വലിപ്പമുള്ളതും സൗരയൂഥത്തിൽ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയതിൽവെച്ച് ഏറ്റവും വലിയ തടവുമായ ഇത് ഒരു കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായുണ്ടായതാണെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു.<ref name=northcratersn/><ref name=northcraterguard/> ഏതാണ്ട് പ്ലൂട്ടോയുടെ വലിപ്പത്തിലുള്ള വസ്തുവുമായി 400 കോടി വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ചൊവ്വ കൂട്ടിയിടിക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട് എന്നാണ് ഇതിനു വിശദീകരണമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്. ആ കൂട്ടിയിടിയിൽ ചൊവ്വയുടെ ഉത്തരോപരിതലം രണ്ട് വശങ്ങളിലായി തെന്നിമാറിയിരിക്കണം, ഇത് ഗ്രഹത്തിന്റെ 40 ശതമാനം വരെ വരുന്ന ബൊറീലിസ് തടത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്ക് വഴിതെളിച്ചു.<ref name=sciam080627/><ref name=nyt080626/> ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്ര ചരിത്രത്തെ ഏതാനും യുഗങ്ങളായി തിരിക്കാം, അവയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്നെണ്ണം ഇവയാണ്:<ref name=jog91/><ref name=ssr_96_1_4/> * '''നോഷിയൻ യുഗം''': 450 കോടി വർഷം മുൻപ് മുതൽ 350 കോടി വർഷം മുൻപ് വരെയുള്ള കാലഘട്ടം, ചൊവ്വയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഉപരിതലഭാഗങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്‌. ഇത്തരം ഭാഗങ്ങൾ വളരെയധികം വലിയ ഉൽക്കാപതനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിത്തീർന്നിട്ടുണ്ട്. അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ തള്ളിനിൽക്കുന്ന താർസിസ് എന്ന ഭാഗം ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ രൂപം കൊണ്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ യുഗത്തിന്റെ അവസാനഭാഗത്ത് വലിയതോതിൽ ജലം ഉപരിതലത്തിൽ ഒഴുകിയിരുന്നു. ഈ കാലഘത്തിലാണ് ചൊവ്വയിൽ സൂക്ഷ്മജീവികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നത്.<ref name=malayalam> നാമെന്തിനു ചൊവ്വയിൽ പോകണം- ഡോ. എ. രാജഗോപാൽ കമ്മത്ത് (സമകാലിക മലയാളം വാരിക-7 ഫെബ്രുവരി 2014 പേജ് 34</ref> * '''ഹെസ്പെറിയൻ യുഗം''': 350 കോടി വർഷം മുൻപ് മുതൽ 180 കോടി വർഷം മുൻപ് വരെ. വലിയതോതിൽ ലാവാ ഫലകങ്ങൾ രൂപം കൊണ്ടതായിരുന്നു ഹെസ്പെറിയൻ യുഗത്തിൽ നടന്ന പ്രധാന മാറ്റം. * '''ആമസോണിയൻ യുഗം''': 180 കോടി വർഷം മുൻപ് മുതൽ നിലവിൽ വരെ. താരതമ്യേന കുറച്ച് ഉൽക്കാപതനങ്ങളേ ഇക്കാലയളവിൽ സംഭവിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. ഒളിമ്പസ് മോൺസ് ഈ യുഗത്തിലാണ്‌ രൂപം കൊണ്ടത്, കൂടാതെ എല്ലായിടത്തും ലാവാ പ്രവാഹങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. നിലവിൽ ചില ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചൊവ്വയിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. 20 കോടി വർഷങ്ങൾ വരെ പഴക്കമുള്ള ലാവാ പ്രവാഹങ്ങൾ അതബാസ്ക താഴ്വരയിൽ നിലവിലുണ്ട്. സെർബെറസ് ഫോസെ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഭ്രംശതാഴ്വരയിൽ 2 കോടി വർഷം മുൻപുമുതൽ ജലം ഒഴുകുന്നുണ്ട്, ഇത് അടുത്തുകാലത്ത് സംഭവിച്ച് അഗ്നിപർവ്വത രൂപീകരണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ്‌.<ref name=ag44_4/> 2008 ഫെബ്രുവരി 19 ൽ മാർസ് റീകണൈസൻസ് ഓർബിറ്ററിൽ നിന്നുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ 700 മീറ്റർ ഉയരെ നിന്നുമുള്ള ഒരു ഹിമപാതവും പതിഞ്ഞിരുന്നു.<ref name=dc080304/> === മണ്ണ് === ചൊവ്വയിലെ [[മണ്ണ്]] ക്ഷാരസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും ജീവനുള്ളവയ്ക്ക് വളരാൻ ആവശ്യമുള്ള ധാതുക്കളായ [[മഗ്നീഷ്യം]], [[സോഡിയം]], [[പൊട്ടാസ്യം]], ക്ലോറൈഡ് തുടങ്ങിയവ അടങ്ങിയതാണെന്നും 2008 ജൂണിൽ ഫീനിക്സ് ലാൻഡർ അയച്ചുതന്ന വിവരങ്ങളിൽനിന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചു. ശാസ്ത്രജ്ഞർ ചൊവ്വയിലെ ഉത്തരധ്രുവത്തിനു സമീപമുള്ള മണ്ണിനേയും [[ഭൂമി|ഭൂമിയിലെ]] അടുക്കളതോട്ടങ്ങളിലെ മണ്ണിനേയും താരതമ്യം ചെയ്യുകയും അസ്പരാഗസ് പോലെയുള്ള സസ്യങ്ങൾക്ക് വളരാൻ യോജിച്ചതാണെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name=bbc080627/> കൂടാതെ 2008 ആഗസ്റ്റിൽ ഫീനിക്സ് ലാൻഡർ ചൊവ്വയിലെ മണ്ണിന്റെ [[പി.എച്ച്. മൂല്യം|പി. എച്ച്. മൂല്യം]] കണക്കാക്കുന്നതിനായി ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള ജലവും ചൊവ്വയിലെ മണ്ണും ചേർത്ത് ലളിതമായ രാസപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു, ഇതിൽ പെർക്ലോറേറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും പല ശാസ്ത്രജ്ഞരും സിദ്ധാന്തിച്ചിരുന്നതുപോലെ 8.3 പി.എച്ച്. മൂല്യത്തോടെ ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലം ക്ഷാരസ്വഭാവമുള്ളതാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. പെർക്ലോറേറ്റിന്റെ സാന്നിധ്യം ശരിയായി ഉറപ്പിക്കാൻ കഴിയുകയാണെങ്കിൽ ചൊവ്വയിലെ [[മണ്ണ്]] മുൻപ് വിചാരിച്ചിരുന്നതിലും കൂടുതൽ ആശയുളവാക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളതാക്കും.<ref name="marssalt"/> ഭൂമിയിൽ നിന്നും പോകുമ്പോൾ പേടകം വഴിയോ ഉപകരണങ്ങൾ, സാമ്പിളുകൾ തുടങ്ങിയവ വഴിയോ അല്ല ഈ പെർക്ലോറേറ്റ് സാന്നിധ്യം അവിടെ ഉണ്ടായത് എന്നുകൂടി വ്യക്തമായി ഉറപ്പിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്‌.<ref name=jpl_soil/> [[പ്രമാണം:Tharsis Tholus block.JPG|left|thumb|upright|[[ഹൈറൈസ്]] ഛായാഗ്രാഹിയിലൂടെയുള്ള താർസിസ് തോലസ് എന്ന ഇരുണ്ട ഭാഗത്തിന്റെ ദൃശ്യം. ചിത്രത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇടതുവശത്തായാണതുള്ളത്.]] ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്ന ചിത്രത്തിൽ താർസിസ് തോലസ് എന്ന ഇരുണ്ട ഭാഗം കാണാം. ഇത്തരം ഭാഗങ്ങൾ ചൊവ്വോപരിതലത്തിൽ സാധാരണയാണെന്നു മാത്രമല്ല ഗർത്തങ്ങൾ, ഭ്രംശമേഖലകൾ, താഴ്‌വരകൾ എന്നിവയുടെ ചെരിവുകളിൽ പുതിയവ രൂപം കൊള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടക്കത്തിൽ അവ ഇരുണ്ട നിറത്തിലാണ്‌ കാണപ്പെടുക; കാലം കഴിയുന്തോറും മങ്ങിവരുകയും ചെയ്യും. ചിലപ്പോൾ ചെറിയ വലിപ്പത്തിൽ ആരംഭിക്കുകയും ആയിക്കണക്കിന്‌ മീറ്ററുകൾ വരെ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യും. വലിയ ഉരുളൻ [[ശില|ശിലാരൂപങ്ങൾക്കും]] അതുപോലയുള്ള മറ്റ് വസ്തുക്കൾക്ക് ചുറ്റിലുമായി അവ നീങ്ങുന്നതായും കാണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഹിമപാതങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ ശക്തിയേറിയ മണൽക്കാറ്റുകൾ തുടങ്ങിയവ കാരണമായി ഉപരിതലത്തിലെ വസ്തുക്കൾ മാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ വെളിവാകുന്ന അടിയിലെ ഇരുണ്ട മണ്ണാണിവയെന്നാണ്‌ സ്വതേ സ്വീകാര്യമായ വിശദീകരണം.<ref name=jpl_dust_devil/> കൂടാതെ ജലം, ജീവവസ്തുക്കളുടെ വളർച്ച തുടങ്ങിയവ കാരണമായും ഇത് സംഭവിക്കുമെന്നുള്ള നിഗമനങ്ങളും മുന്നോട്ട് വയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name=space021211/> === ജലവിജ്ഞാനം === [[പ്രമാണം:Nasa mars opportunity rock water 150 eng 02mar04.jpg|thumb|ഭൂതകാല ജലസാന്നിദ്ധ്യത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ വെളിവാക്കുന്ന സൂക്ഷ്മ ശിലാരൂപങ്ങളുടെ ചിത്രം. [[ഓപ്പർച്യുനിറ്റി]] പകർത്തിയ ചിത്രം]] ലഘുവായ അന്തരീക്ഷമർദ്ദമായതിനാൽ തന്നെ ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ കുറഞ്ഞ നേരത്തേക്കല്ലാതെ, ദ്രവജലത്തിന്‌ നിലനിൽക്കാനാകില്ല.<ref name="h"/><ref name=jgr110/> എങ്കിലും ജലം ഹിമരൂപത്തിൽ നിലവിലുണ്ട്, രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളിലുമുള്ള ഹിമങ്ങൾ പ്രധാനമായും ജലത്തിന്റേതാണെന്നാണ്‌ അറിവ്.<ref name="kostama"/><ref name=sci299/> ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിലെ ജലഹിമം ഉരുക്കുകയാണെങ്കിൽ ഗ്രഹോപരിതലം മുഴുവൻ 11 മീറ്റർ ആഴത്തോടെ മൂടുവാനാവശ്യമായ ജലം ലഭിക്കുമെന്ന് നാസ 2007 മാർച്ചിൽ വെളിപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref name=nasa070315/> കൂടാതെ ധ്രുവങ്ങൾ മുതൽ 60° വരെയുള്ള അക്ഷാംശങ്ങളിലെ ഗ്രഹത്തിന്റെ പുറംതോട് പെർമാഫോസ്റ്റുമാണ്‌.<ref name="kostama" /> ചൊവ്വയുടെ കട്ടികൂടിയ ക്രയോസ്ഫിയറിന്റെ കീഴെയായി വലിയ അളവിൽ ജലഹിമം നിലവിലുണ്ട് എന്നാണ്‌ അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്. രണ്ട് ധ്രുവങ്ങളിലും,<ref name="specials1"/><ref name=bbc040124/> മധ്യ അക്ഷാംശങ്ങളിലും<ref name="jsg.utexas.edu"/> വലിയ അളവിൽ ജലഹിമം നിലവിലുണ്ടെന്നാണ്‌ മാർസ് എക്സ്പ്രസ്സ്, മാർസ് റീകണൈസൻസ് എന്നിവയിലെ റഡാറുകൾ നൽകിയ വിവരങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. 2008 ജൂലൈ 31 ന്‌ ഫീനിക്സ് മാർസ് ലാൻഡർ പേടകം ചൊവ്വയിലെ അത്ര ആഴത്തിലല്ലാത്ത മണ്ണിൽ നിന്നും ജലഹിമത്തിന്റെ സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="spacecraft1"/> ചൊവ്വയുടെ ഭൂതകാല ചരിത്രത്തിൽ മാരിനെറിസ് താഴവരകൾ രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ ദ്രവ്യജലത്തിന്റെ വലിയൊരു ഒഴുക്ക് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതായി അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലും ചെറിയ മറ്റൊരു ഒഴുക്ക് 50 ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപ് സെർബെറസ് ഫോസ്സെ തുറക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും സംഭവിച്ചിരുന്നിരിക്കാം, ഇത് ഇലൈസിയം പ്ലനിറ്റിയയിൽ ഇപ്പോഴും കാണപ്പെടുന്ന തണുത്തുറഞ്ഞ ഹിമജലത്തിന്റെ കടലിന്റെ രൂപപ്പെടലിനു കാരണമായി.<ref name=nature434/> എങ്കിലും ഈ മേഖലയുടെ രൂപവിജ്ഞാനപ്രകാരം ശക്തമായ ഹിമപ്രവാഹങ്ങൾക്ക് സമാനമായ രീതിയിൽ ലാവ പ്രവാഹങ്ങൾ ഒഴുകി ചേർന്നതരത്തിലുള്ളതാണ്‌,<ref name=Kerr2005/> ശേഷം അതബാസ്ക താഴ്വരകളിലെ ശക്തമായ ജലപ്രവാഹങ്ങൾ ഇതിനു മീതെ ഒഴുകിയതുമാകാം.<ref name=Jaeger2007/> മേഖലയിലെ ഡെസിമീറ്റർ തലത്തിലെ പ്രതലസ്വഭാവം, ഗൂസെവ് സമതലങ്ങളോട് സമാനമായ താപീയ ആക്കം, അഗ്നിപർവ്വത ജലധാര സ്തൂപികകളുടെ സാന്നിദ്ധ്യം തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ലാവപ്രവാഹ അനുമാനത്തെ പിൻതാങ്ങുന്നുണ്ട്.<ref name = Jaeger2007/> കൂടാതെ പത്തോളം സെന്റീമീറ്റർ ആഴത്തിൽ പദാർത്ഥങ്ങളിൽ ജലത്തിന്റെ അംശം വെറും നാല്‌ ശതമാനം മാത്രമാണ്‌,<ref name=Boynton2007/> അതിനാൽ തന്നെ സാധാരണഗതിയിൽ ജലീകരണം സംഭവിച്ച ധാതുക്കളാണ് അവിടെയുള്ളതെന്ന് അനുമാനിക്കാവുന്നതാണ്,<ref name=Feldman2005/> കൂടാതെ ഇത് നിലവിലെ ഉപരിതലത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ജലഹിമത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തോട് ഒത്തുപോകുന്നുമില്ല. മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർ‌വേയറിലെ ഉയർന്ന റസല്യൂഷനുള്ള മാർസ് ഓർബിറ്റർ ക്യാമറ പകർത്തിയ ചിത്രങ്ങൾ ചൊവ്വോപരിതലത്തിന്റെ ജലത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെപ്പറ്റി കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിൽ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. വലിയ ജലപാതം സംഭവിച്ച വഴികൾ അതിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ധാരാളം കൈവഴികൾ എന്നിവയെല്ലാം ചൊവ്വയിൽ കാണപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും ചെറിയ തരത്തിൽ ജലപ്രവാഹം നടന്നതായി കാണിക്കുന്ന തെളിവുകളൊന്നും ഗ്രഹത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല. കാലാവസ്ഥാമാറ്റങ്ങൾ ആ അടയാളങ്ങളെ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞതാവാം, അങ്ങനെയെങ്കിൽ അത്തരത്തിലുള്ള നദീതടതാഴവരകൾ വളരെ പഴക്കമുള്ള സവിശേഷതകളായിരിക്കും. ഇത്തരത്തിൽ മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയർ, മാർസ് റീകണൈസൻസ് ഓർബിറ്റർ പോലെയുള്ള പേടകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉയർന്ന റെസെല്യൂഷൻ ചിത്രങ്ങൾ ഗർത്തങ്ങൾ, ഭൂമിയിലെ നീർച്ചാലുകൾക്ക് സമാനമായ ഗിരികന്ദര ഭിത്തികൾ തുടങ്ങിയ അനേകം സവിശേഷതകൾ വെളിപ്പെടുത്തിതന്നിട്ടുണ്ട്. ഈ നീർച്ചാലുകൾ ദക്ഷിണാർദ്ധഗോളത്തിലെ ഉന്നതഭൂമേഖലകളായും മദ്ധ്യരേഖയോട് തിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന രീതിയിലുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്; ഇവയെല്ലാം ധ്രുവത്തിന് 30° അടുത്ത അക്ഷാംശങ്ങളിലുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name=sci288/> കൂടാതെ ഗവേഷണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇത്തരം നീർച്ചാലുകൾക്ക് കാലാവസ്ഥാമാറ്റങ്ങൾ കാരണമായി നാശം സംഭവിച്ചില്ലെന്നും മീതെ ഗർത്തങ്ങൾ രൂപപ്പെടുക സംഭവിച്ചില്ലെന്നുമാണ്, ഇത് അവ താരതമ്യേന പ്രായം കുറഞ്ഞ സവിശേഷതകളാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആറ് വർഷത്തിന്റെ ഇടവേളയിലെടുത്ത ഗ്രഹോപരിതലത്തിന്റെ രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിൽ ഊറൽ വഴി അവക്ഷിപ്തപ്പെട്ട ഒരു നീർച്ചാൽ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഉയർന്ന അളവിൽ ദ്രവജലം അടങ്ങിയ പദാർത്ഥങ്ങൾ മാത്രമേ ഈ രീതിയിലുള്ള പാറ്റേണും നിറവും സൃഷ്ടിക്കുകയുള്ളൂ എന്നാണ്‌ നാസയിലെ ചൊവ്വ പര്യവേഷണം പദ്ധതിയിൽ നേതൃത്വം നൽകുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനായ മൈക്കൽ മിയെറിന്റെ അഭിപ്രായം. എന്നാൽ ഈ ജലം വർഷപാതം വഴിയോ ഭൂഗർഭത്തിൽ നിന്നോ മറ്റേതെങ്കിലും സ്രോതസ്സിൽ നിന്നും വന്നതാണോ എന്നുള്ളത് ഒരു ചോദ്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name=nasa061206/> ഉറഞ്ഞ [[കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ്]] കാരണമായും ചൊവ്വോപരിതലത്തിലെ ധൂളികളുടെ സ്ഥാനചലനം വഴിയും ഈ അടിയലുകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാം എന്നുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.<ref name=bbc061206/><ref name=nasa061206b/> ജലത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഹെമറ്റൈറ്റ്, ഗൗഥൈറ്റ് തുടങ്ങിയവ പോലെയുള്ള ധാതുക്കളുടെ സാന്നിദ്ധ്യവും മുൻപ് ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ ദ്രവജലം നിലനിന്നിരുന്നു എന്ന വാദത്തെ സാധൂകരിക്കുന്നവയാണ്‌.<ref name=nasa040303/> 30 സെന്റീമീറ്റർ വരെ വ്യക്തതയോടെ മാർസ് റീകണ്ണിസെൻസ് ഓർബിറ്റർ ശേഖരിച്ച വിവരങ്ങൾ ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ ഒരിക്കൽ ദ്രവജലം നിറഞ്ഞ തടങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നും ജലം ഒഴുകിയിരുന്നു എന്നുമുള്ള വാദങ്ങളെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളതായിരുന്നു.<ref name=sci317/> എങ്കിലും 2004 ൽ ഓപ്പർച്യുനിറ്റിയുടെ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന "എൽ കാപ്പിറ്റാൻ" എന്ന പാറയിൽ ജറോസൈറ്റ് ധാതുവിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. അമ്ലജലത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ മാത്രം രൂപപ്പെടുന്നതാണ്‌ ജറോസൈറ്റ്, ഇതിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ഒരിക്കൾ ജലം ചൊവ്വയിൽ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന്‌ തെളിവാണ്‌.<ref name=nasa101001/> ==== ധ്രുവാവരണങ്ങൾ ==== [[പ്രമാണം:Mars NPArea-PIA00161.jpg|right|thumb|ചൊവ്വയുടെ ഉത്തരധ്രുവാവരണം]] ചൊവ്വയുടെ രണ്ട് ധ്രുവങ്ങൾക്കും സ്ഥിരമായ ഹിമാവരണങ്ങളുണ്ട്. ഹേമന്തകാലത്ത് അവ സ്ഥിരമായി ഇരുട്ടിലാവുന്നു, ഈ അവസരത്തിൽ തണുപ്പ് വളരെയേറെ വർദ്ധിക്കുകയും അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ 25 മുതൽ 30 ശതമാനം വരെ ഭാഗം തണുത്തുറഞ്ഞ് കട്ടിയുള്ള കാർബൺഡൈഓക്സൈഡിന്റെ പലകകൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യും.<ref name=icarus169/> വീണ്ടും സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിലാകുമ്പോൾ ഈ തണുത്തുറഞ്ഞ കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് വാതകാവസ്ഥയിലേക്ക് മാറാൻ തുടങ്ങും, ഇത് ധ്രുവമേഖലയിൽ മണിക്കൂറിൽ 400 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ വരെ വീശിയടിക്കുന്ന ശക്തിയേറിയ കാറ്റുകൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. കാലികമായ ഇത്തരം പ്രക്രിയകൾ വലിയ അളവിലുള്ള ധൂളികളും ജലബാഷ്പങ്ങളും വഹിക്കുന്നുണ്ട്, ഇത് ഭൂമിയിലെ പോലെ തുഷാരവും വലിയ സിറസ് മേഘങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ഹിമജലത്തിന്റെ മേഘങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങൾ 2004 ഓപ്പർച്യുനിറ്റി പകർത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="clouds"/> ധ്രുവാവരണങ്ങളുടെ മുഖ്യഘടകം ഹിമജലമാണ്‌. ഉത്തരഭാഗത്തെ ഹേമന്തകാലത്ത് മാത്രം ഉത്തരധ്രുവത്തിൽ ഒരു മീറ്റർ കനമുള്ള തണുത്തുറഞ്ഞ കാർബൺഡൈഓക്സൈഡിന്റെ പാളി രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിന്‌ സ്ഥിരമായ എട്ട് മീറ്റർ കനത്തിലുള്ള കാർബൺഡൈഓക്സൈഡിന്റെ പാളിയുണ്ട്.<ref name=darling_marspoles/> ഉത്തരഭാഗത്തെ ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് ഉത്തരധ്രുവത്തിന്റെ ആവരണത്തിന്‌ ഏകദേശം 1,000 കിലോമീറ്റർ വ്യാസമുണ്ടാകും,<ref name=mira/> ഈ അവസരത്തിൽ ഏതാണ്ട് 16 ലക്ഷം ഘനകിലോമീറ്റർ ഹിമം അതിലുണ്ടായിരിക്കും, ഇവ ഒരേ വിതാനത്തിൽ നിരത്തുകയാണെങ്കിൽ തന്നെ ആവരണത്തിന്‌ രണ്ട് കിലോമീറ്റർ കട്ടിയുണ്ടാകും.<ref name="brown"/> (ഇതിനെ ഗ്രീൻലാൻഡിലെ 28.5 ലക്ഷം ഘനകിലോമീറ്റർ വരുന്ന ഹിമപാളിയോട് താരതമ്യപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്‌.) ദക്ഷിണ ധ്രുവാവരണത്തിന്‌ 350 കിലോമീറ്റർ വ്യാസവും 3 കിലോമീറ്റർ കട്ടിയുമുണ്ട്.<ref name="phillips"/> ദക്ഷിണധ്രുവത്തിലേയും അതിന്‌ സമീപത്തുമുള്ള ഹിമപാളികളിലേയും ആകെ ഹിമത്തിന്റെ അളവ് ഏതാണ്ട് 16 ലക്ഷം ഘനകിലോമീറ്ററാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref name=sci315/> രണ്ട് ധ്രുവാവരണങ്ങളിലും സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള പിരികൾ കാണപ്പെടുന്നു, ഇത് വ്യത്യസ്തമായ സൗരതപീകരണവും കൂടെ സംഭവിക്കുന്ന ഹിമത്തിന്റെ ഉത്പാദനം, ബാഷ്പജലത്തിനെ സാന്ദ്രീകരണം എന്നിവയുമൊക്കെ മൂലമാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=geo32/><ref name=eas080922/> ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽ കാലികമായി സംഭവിക്കുന്ന ധ്രുവാവരണത്തിന്റെ രൂപപ്പെടലും ബാഷ്പീകരണവും സർപ്പിളാകൃതിയിലുള്ള ചാലുകൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാൻ കാരണമാകുന്നു. ഇവയ്ക്ക് ഒരു മീറ്റർ വരെ കട്ടിയുണ്ടാവും. ബാഷ്പീകരിച്ച കാർബൺഡൈഓക്സൈഡും ജലവും അവയ്ക്കകത്ത് സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയും തണുത്ത ദ്രവങ്ങളുടേയും ഇരുണ്ട നിറത്തിലുള്ള ബസാർട്ട് മണലിന്റേയും ചെളിയുടേയും മിശ്രിതത്തിന്റെ ഗെയ്സറുകൾ (geyser) ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=2006-100/><ref name=Kieffer2000/><ref name=Portyankina/><ref name=Hugh2006/> ഈ പ്രക്രിയകൾക്ക് വേഗം കൂടുതലാണ്‌, ബഹിരാകാശനിരീക്ഷണത്തിൽ ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കിടയിലോ, ആഴ്ചകൾക്കിടയിലോ, മാസങ്ങൾക്കിടയിലോ ഇവ സംഭവിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. === ഭൂമിശാസ്ത്രം === [[File:Water ice clouds hanging above Tharsis PIA02653 black background.jpg|thumb|right|250px|വെള്ള, നീല നിറങ്ങളിൽ കാണുന്നത് ഹിമമേഘങ്ങളാണ്.]] ചന്ദ്രോപരിതലത്തിന്റെ മാപ്പിങ്ങിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ജോഹൻ ഹെയ്റിച്ച് മഡ്ലെർ (Johann Heinrich Mädler) വിൽഹെം ബിയർ എന്നിവരാണ്‌ ആദ്യമായി ചൊവ്വയുടെ മാപ്പിങ്ങ് നടത്തിയത്. ചൊവ്വോപരിതലത്തിന്റെ സവിശേഷതകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ഥിരമാണെന്ന് സമർത്ഥിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ ആവർ ആരംഭിച്ചത്, കൂടാതെ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണകാലം കൂടുതൽ കൃത്യതയോടെ കണക്കാക്കുകയും ചെയ്തു. 1840 ൽ കഴിഞ്ഞ പത്തുവർഷത്തെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് മഡ്ലെർ ചൊവ്വയുടെ ആദ്യത്തെ മാപ്പ് തയ്യാറാക്കി. അതിലെ ഒരോ ഭാഗത്തിനും പ്രത്യേകം പേരുകൾ നൽകുന്നതിനുപകരം അവർ അക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു സൂചിപ്പിക്കുകയാണ്‌ ചെയ്തത്; അതിലെ മെറിഡിയൻ ബേയ് ന്‌ അതിൽ "a" എന്നായിരുന്നു നൽകിയിരുന്നത്.<ref name=sheehan_ch04/> നിലവിൽ ചൊവ്വയിലെ സവിശേഷഭാഗങ്ങളുടെ പേരുകൾ വ്യത്യസ്തയിടങ്ങളിൽ നിന്നും നൽകപ്പെട്ടവയാണ്‌. വലിയ ആൽബിഡോ സവിശേഷതകൾക്കെല്ലാം പഴയ പേരുകൾ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നുവെങ്കിലും പുതിയ വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്ന മുറയ്ക്ക് സവിശേഷതയുടെ സഹജഗുണം വ്യക്തമാക്കുന്ന രീതിയിൽ പുതുക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്‌, നിക്സ് ഒളിമ്പിക്ക (ഒളിമ്പസിലെ മഞ്ഞുകൾ) എന്നത് ഒളിമ്പസ് മോൺസ് (ഒളിമ്പസ് പർവ്വതം) ആയിമാറി.<ref name=viking_1950_2000/> ഭൂമിയിൽ നിന്നും നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നതിനനുസരിച്ച് ചൊവ്വോപരിതലത്തെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ളവയായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു, ആൽബിഡോയിലെ വ്യത്യാസം അനുസരിച്ചാണിത്. മണലും പൊടിയും നിറഞ്ഞതും ചുവന്ന അയൺ ഓക്സൈഡിനാൽ സമ്പുഷ്ടമായ തെളിഞ്ഞഭാഗങ്ങൾ മുൻകാലങ്ങളിൽ ചൊവ്വയിൽ കരഭാഗങ്ങളെന്നായിരുന്നു കരുതിയിരുന്നത്, അറേബിയ ടെറ, ആമസോണിസ് പ്ലാൻഷിയ എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു അവയ്ക്ക് പേരുകൾ നൽകിയിരുന്നത്. ഇരുണ്ട ഭാഗങ്ങൾ കടലുകൾ എന്നും കരുതി, മാരെ എരിത്രയിനം, മാരെ സിറെനം, അറോറെ സീനസ് എന്നിങ്ങനെ ഇത്തരം ഭാഗങ്ങളെ വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭൂമിയിൽ നിന്നും നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ കാണപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ഇരുണ്ട ഭാഗമാണ്‌ സിർറ്റിസ് മേജർ.<ref name=seds_huygens/> ഉത്തര ധ്രുവത്തിലെ സ്ഥിര ധ്രുവാവരണത്തിനെ പ്ലാനം ബോറിയം എന്നും ദക്ഷിണ ധ്രുവാവരണത്തെ പ്ലാനം ഓസ്ടെയ്ൽ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു. ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മധ്യരേഖ കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഭൂമിയിലെ പോലെ ചൊവ്വയുടേയും പ്രധാന രേഖാംശവും ഒരു പ്രത്യേക സ്ഥാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്; മഡ്ലറും ബിയറും 1830 ൽ തയ്യാറാക്കിയ ആദ്യത്തെ മാപ്പിൽ ഒരു രേഖ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയായിരുന്നു. 1972 ൽ മാരിനർ 9 പേടകം വളരെയധികം ചിത്രങ്ങൾ അയച്ചുതന്നതിനു ശേഷം, ആദ്യത്തെ രേഖാംശത്തിനോട് യോജിക്കുന്ന രീതിയിൽ ഒരു ചെറിയ ഗർത്തത്തെ (പിന്നീടതിന്‌ എയ്റി-0 എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു) അടിസ്ഥാനമാക്കി രേഖാംശം 0.0° കണക്കാക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=archinal_caplinger/> ചൊവ്വയിൽ സമുദ്രങ്ങളില്ലാത്തതിനാൽ തന്നെ 'സമുദ്രനിരപ്പ്' എന്ന സങ്കൽപ്പം ഗ്രഹത്തിന്‌ ബാധകമല്ല, എന്നിരുന്നാലും ഒരു പൂജ്യം ഉന്നതിയെപ്പറ്റിയുള്ള ധാരണ ആവശ്യമാണ്‌. അന്തരീക്ഷമർദ്ദം 610.5 പാസ്കൽ (6.105 mbar) ആയിട്ടുള്ള നിരപ്പിനെ പൂജ്യം ഉന്നതിയായി കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref name=pers66/> ഇത് ജലത്തിന്റെ ത്രൈമുഖബിന്ദു (triple point) മേഖലയാണ്‌, ഭൂമിയിൽ സമുദ്രനിരപ്പിലെ അന്തരീക്ഷമർദ്ദത്തിന്റെ 0.6 ശതമാനമാണ്‌ ഈ നിരപ്പിലെ മർദ്ദം.<ref name=lunine99/> {{wide image|Victoria_Crater%2C_Cape_Verde-Mars.jpg|800px|2006 ഒക്ടോബർ 16 മുതൽ നവംബർ 6 വരെയുള്ള മൂന്നാഴ്ച കാലയളവിൽ ഓപ്പർച്യുനിറ്റി റോവർ പകർത്തിയ ഏതാണ്ട് യഥാർത്ഥ നിറങ്ങളിലുള്ള ചിത്രം, കേപ്പ് വെർദെയിൽ നിന്നുള്ള വിക്ടോറിയ ഗർത്തത്തിന്റെ കാഴ്ചയാണീ ചിത്രത്തിൽ.}} ==== ഉൽക്കാപതന ഉപരിതലവർണ്ണന ==== ചൊവ്വോപരിതലത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യമാണ്‌ അതിന്റെ രണ്ട് തരത്തിലുള്ള വിഭജനം: ലാവാ പ്രവാഹങ്ങൾ വഴി നിരപ്പായതാണ്‌ ഉത്തരാർദ്ധത്തിലെ ഭാഗങ്ങളെങ്കിൽ അതിനു വിഭിന്നമായി ഉൽക്കാപതന ഗർത്തങ്ങളും കുഴികളും ഉള്ളതാണ്‌ ദക്ഷിണാർദ്ധഭാഗം. 1980 ൽ മുന്നോട്ട് വയ്ക്കപ്പെട്ടതും 2008 ലെ ഗവേഷണത്തിൽ സ്വീകരിച്ച സിദ്ധാന്തം പ്രകാരം, 400 കോടി വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപ് ചന്ദ്രന്റെ പത്തിലൊന്നുമുതൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് വരെ വലിപ്പമുണ്ടായിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു വസ്തുവുമായി ഗ്രഹം കൂട്ടിയിടിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിന്റെ പ്രാമാണ്യം ഉറപ്പാണെങ്കിൽ, ഈ കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായി 10,600 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ളതും 8,500 കിലോമീറ്റർ വീതിയുള്ളതുമായ, ഏതാണ്ട് യൂറോപ്പ്, ഏഷ്യ ഓസ്ട്രേലിയ എന്നിവ കൂടിച്ചേർന്നാലുള്ളത്ര വലിപ്പമുള്ള, ഗർത്തം സൃഷ്ടിച്ചുണ്ടാകണം, അങ്ങനെയെങ്കിൽ അത് വലിപ്പത്തിൽ ചന്ദ്രനിലെ എയ്ത്കൻ തടത്തിനേക്കാൾ കൂടുതലും സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും വലുതുമായിരിക്കും.<ref name=northcratersn/><ref name=northcraterguard /> വളരെയധികം ഉൽക്കാപതന ഗർത്തങ്ങൾ ചൊവ്വയിലുണ്ട്: 5 കിലോമീറ്റർ മുതൽ മുകളിലോട്ട് വ്യാസമുള്ള ഏതാണ്ട് 43,000 ഗർത്തങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=wright03/> ഇതിൽ ഏറ്റവും വലിയതായി കണക്കാക്കിയിട്ടുള്ളത് ഹെല്ലാസ് ഗർത്തമാണ്‌, ഭൂമിയിൽ നിന്നും വീക്ഷിക്കുമ്പോൾ ദൃശ്യമാകുന്ന തെളിഞ്ഞ ഒരു ആൽബിഡോ സവിശേഷ ഭാഗമാണിത്.<ref name=ucar_geography/> പിണ്ഡത്തിൽ ഭൂമിയേക്കാൾ ചെറുതായതിനാൽ തന്നെ ഗ്രഹവുമായി കൂട്ടിയിടിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ എണ്ണം ഭൂമിയുടേതിന്റെ പകുതിയായിരിക്കാനാണ്‌ സാധ്യത. എന്നിരുന്നാലും ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിന്റെ സമീപത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതുകൊണ്ട് ആ ഭാഗത്ത് നിന്നുള്ള വസ്തുക്കളുമായി കൂട്ടിയിടിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണ്‌. ഇതുകൂടാതെ വ്യാഴത്തിന്റെ പരിക്രമണവലയത്തിൽ വരുന്ന ഹ്രസ്വകാല വാൽനക്ഷത്രങ്ങളുമായി കൂട്ടിയിടിക്കാനുള്ള സാധ്യതയും കൂടുതലാണ്‌.<ref name=emp9/> ഇങ്ങനയൊക്കെയാണെങ്കിലും ഉൽക്കാപതനങ്ങൾക്കെതിരെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ സം‌രക്ഷണമുള്ളതിനാൽ ചന്ദ്രനെ അപേക്ഷിച്ച് ചൊവ്വയിൽ കുറച്ചേ ഗർത്തങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ. ഉൽക്കാപതനത്തെ തുടർന്ന് ആ ഉപരിതലഭാഗത്തിന്‌ നനവ് വരുന്നതായി ചില ഗർത്തങ്ങളുടെ രൂപഘടന സൂചന നൽകുന്നുണ്ട്.<ref name=emp45/> ==== ടെക്റ്റോണിക് മേഖലകൾ ==== {{Double image|right|Olympus Mons.jpeg|{{#expr: (200 * (692 / 1448)) round 0}}|Mars caves from NASA orbiters.jpg|{{#expr: (200 * (1890 / 1265)) round 0}}|സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരംകൂടിയ പർവ്വതമായ ഒളിമ്പസ് മോൺസ്.|മാർസ് ഒഡീസ്സി ഓർബിറ്ററിലെ തെർമൽ എമിഷൻ ഇമേജിനറി സിസ്റ്റം (THEMIS) പകർത്തിയ ചൊവ്വയിലെ ഗുഹാമുഖങ്ങളുടെ ദൃശ്യം. ഇവയ്ക്ക് ഇപ്രകാരം പേരുകൾ നൽകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: (A) Dena, (B) Chloe, (C) Wendy, (D) Annie, (E) Abby (left) and Nikki, and (F) Jeanne.}} ഷീൽഡ് അഗ്നിപർവ്വതമായ ഒളിമ്പസ് മോൺസിന് 27 കിലോ മീറ്റർ ഉയരമുണ്ട്, ഇതാണ് സൗരയൂഥത്തിൽ അറിയുന്നതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വലിയ പർവ്വതം.<ref name=glenday09/> ഉയർന്ന താർസിസ് മേഖലയിലാണ് ഈ നിർജ്ജീവമായ അഗ്നിപർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്, ആ മേഖലയിൽ തന്നെ ഏതാനും വലിയ മറ്റ് അഗ്നിപർവ്വതങ്ങളുമുണ്ട്. 8.8 കിലോമീറ്റർ ഉയരമുള്ള എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടിയേക്കാൾ മൂന്നിരട്ടി ഉയരമുണ്ട് ഒളിമ്പസ് മോൺസിന്.<ref name=scsdes49/> വലിയ മലയിടുക്കായ വാലെസ് മറൈനെറിസിന് (മാരിനറ് വാലീസ് എന്നതിന്റെ ലത്തീൻ രൂപം, പഴയ മാപ്പുകളിൽ അഗതഡെയ്മൺ എന്നാണറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്) 4,000 കിലോമീറ്റർ നീളവും 7 കിലോമീറ്റർ താഴ്ചയുമുണ്ട്. യൂറോപ്പിന്റെ നീളത്തിനു തുല്യമാണിതിന്റെ നീളം, ഗ്രഹത്തിന്റെ ചുറ്റളവിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് വരും ഈ നീളം. താരതമ്യത്തിന്, ഭൂമിയിലെ ഗ്രാന്റ് കാന്യണിന് വെറും 446 കിലോമീറ്റർ നീളവും 2 കിലോമീറ്റർ താഴ്ചയും മാത്രമാണുള്ളതെന്ന വസ്തുത കണക്കിലെടുത്താൽ മതിയാകും. താർസിസ് മേഖലയിലെ ഗ്രഹത്തിന്റെ പുറംതോട് വീർക്കുകയും പിന്നീട് ഇടിയുകയും ചെയ്താണ് വാലെസ് മറൈനെറിസ് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. മറ്റൊരു വലിയ മലയിടുക്കാണ് മആദിം വാലിസ് (ചൊവ്വയുടെ ഹീബ്രു പദമാണ് മആദിം). 700 കിലോമീറ്റർ നീളവും 20 കിലോമീറ്റർ വീതിയും 2 കിലോമീറ്റർ വരെ താഴ്ചയുമുള്ള ഇതും ഗ്രാന്റ് കാന്യണിനേക്കാൾ വളരെ നീളം കൂടിയതാണ്. ഭൂതകാലത്ത് ഇതിനകത്ത് ജലം നിറഞ്ഞിരുന്നുവെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=lucchita_rosanova/> ==== മറ്റ് സവിശേഷതകൾ ==== [[File:USGS-MarsMap-sim3292-20140714-crop.png|thumb|left|200px|ചൊവ്വയുടെ ജിയോളജിക്കൽ മാപ്പ്]] നാസയുടെ മാർസ് ഒഡീസ്സി ഓർബിറ്ററിലെ തെർമൽ എമിഷൻ ഇമേജിങ്ങ് സിസ്റ്റത്തിൽ (THEMIS) നിന്നുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ ആർഷിയ മോൺസ് അഗ്നിപർവ്വതത്തിന്റെ പാർശ്വഭാഗങ്ങളിൽ അതിനകത്തേക്കായി ഏഴ് ഗുഹാമുഖങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=cushing_titus_wynn07/> ഈ ഗുഹകൾക്കെല്ലാം അവ കണ്ടെത്തിയവരുടെ ഇഷ്ടവ്യക്തികളുടെ നാമങ്ങളാണ്‌ നൽകിയിരിക്കുന്നത്, അവയെ മൊത്തത്തിൽ "ഏഴ് സഹോദരിമാർ" എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref name=nau070328/> 100 മീറ്റർ മുതൽ 252 മീറ്റർ വരെയാണ്‌ ഈ ഗുഹാമുഖങ്ങളുടെ വീതി, 73 മീറ്റർ മുതൽ 96 മീറ്റർ വരെ ആഴം ഇവയ്ക്കുണ്ടായിരിക്കാം. കൂടുതൽ ഗുഹകളുടേയും അടിഭാഗത്ത് പ്രകാശം എത്താത്തതിനാൽ അവയ്ക്ക് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആഴം ഉണ്ടായിരിക്കാനും, ഉപരിതലത്തിനു കീഴെ കൂടുതൽ വീതിയുണ്ടായിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. "ദേന" മാത്രം ഇതിൽ വ്യത്യസ്തമാണ്‌, അതിന്റെ അടിഭാഗം കാണാൻ സാധിക്കുന്നുണ്ട്, ആഴം ഏതാണ്ട് 130 മീറ്റർ ഉണ്ടെന്നും കണക്കാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ ഗുഹകളുടെ അന്തർഭാഗങ്ങൾ ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ പതിക്കുന്ന അൾട്രാവയലറ്റ് വികിരണങ്ങൾ, സൗരജ്വാലകൾ, ഉന്നതോർജ്ജ കണികളുടെ കൂട്ടിയിടികൾ തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്നും മുക്തമായിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.<ref name=bbc070317/> === അന്തരീക്ഷം === {{Double image stack|right|Mars atmosphere.jpg|Martian Methane Map.jpg|200|താഴ്ന്ന വിതാനത്തിലുള്ള പരിക്രമണപാതയിൽ നിന്നും വീക്ഷിക്കുമ്പോൾ ദൃശ്യമാകുന്നു ചൊവ്വയുടെ നേരിയ അന്തരീക്ഷം.|ഉത്തര ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ മീഥെയ്ൻ പുകച്ചുരുളുകൾ കണ്ടെത്തിയതിന്റെ തെളിവ്, നാസയിൽ നിന്ന്.}} 400 കോടി വർഷങ്ങൾക്കുമുൻപ് ചൊവ്വയ്ക്ക് അതിന്റെ [[കാന്തമണ്ഡലം]] നഷ്ടമായി,<ref name="swind"/> അതുകൊണ്ട് തന്നെ ചൊവ്വയുടെ അയണോസ്ഫിയറുമായി സൗരക്കാറ്റുകൾ നേരിട്ട് പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഇത് സ്വാഭാവിക രീതിയിൽ ആറ്റങ്ങൾ കൊഴിഞ്ഞു പോയാൽ സംഭവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ കട്ടി കുറക്കുകയുണ്ടായി. അന്തരീക്ഷത്തിലെ അയണീകരിക്കപ്പെട്ട കണികകൾ ഗ്രഹത്തിനു പിന്നിൽ വാലുപോലെ ബഹിരാകാശത്തേക്ക് നീണ്ടുകിടക്കുന്നതായി മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർ‌വേയർ, മാർസ് എക്പ്രസ്സ് എന്നീ പര്യവേഷണപേടകങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="swind"/><ref name="swind2"/> ഭൂമിയുടേതുമായി താരതമ്യം ചെയ്തുനോക്കുമ്പോൾ ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷം വളരെ നേരിയതാണ്‌. അന്തരീക്ഷമർദ്ദം ഒളിമ്പസ് മോൺസിൽ 30 പാസ്കൽ മുതൽ ഹെല്ലാസ് പ്ലാനിറ്റിയയിൽ 1,155 പാസ്കൽ വരെയുമാണ്‌, ശരാശരി മർദ്ദം 600 പാസ്കലാണ്‌.<ref name=bolonkin09/> ചൊവ്വയിലെ ഉപരിതല മർദ്ദം ഭൂമിയിൽ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്നും 35 കിലോമീറ്റർ<ref name=atkinson07/> ഉയരെ അനുഭവപ്പെടുന്ന മർദ്ദത്തോട് തുല്യമായതാണ്‌. ഇത് ഭൂമിയിലെ ഉപരിതല മർദ്ദത്തിന്റെ ഒരു ശതമാനത്തേക്കാൾ കുറഞ്ഞതാണ്‌, 101.3 കിലോപാസ്കലാണ്‌ ഭൂമിയിലെ ഉപരിതലമർദ്ദം. പ്രധാന അന്തരീക്ഷഭാഗത്തിന്റെ ഉയരം ഏതാണ്ട് 10.8 കിലോമീറ്ററാണ്‌,<ref name=carr06/> ഇത് ഭൂമിയുടെ അന്തരീക്ഷ ഉയരത്തിനേക്കാൾ (6 കിലോമീറ്റർ) ഉയർന്നതാണ്‌, ചൊവ്വയിലെ ഉപരിതല ആകർഷണബലം ഭൂമിയുടേതിന്റെ 38% മാത്രമേ വരുന്നുള്ളൂ എന്നതിനാലാണിത്, കുറഞ്ഞ താപനിലയും ശരാശരി 50 ശതമാനം തന്മാത്രാ ഭാരവും കാരണം അങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു. 95 ശതമാനമുള്ള കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ്, 3 ശതമാനമുള്ള നൈട്രജൻ, 1.6 ശതമാനമുള്ള ആർഗൺ എന്നിവ ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിലുണ്ട്, കൂടാതെ ജലവും ഓക്സിജനും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്.<ref name="nssdc" /> ഏകദേശം 1.5 [[മൈക്രോമീറ്റർ]] വലിപ്പത്തിലുള്ള ധൂളികൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അന്തരീക്ഷം കുറച്ച് പൊടി നിറഞ്ഞതാണ്‌, ഇത് ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ആകാശം കപിലവർണ്ണത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതിന്‌ കാരണമാകുന്നു.<ref name="dusty"/> 30 ppb എന്ന നിരക്കിൽ ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ [[മീഥെയ്ൻ]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="methane-me"/><ref name="methane"/> നേരിയ പുകച്ചുരുളുകൾ പോലെ ഇവ കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്, ഇത് അവ പ്രത്യേക ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും പുറത്തുവരുന്നതാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉത്തരഭാഗത്തെ മധ്യവേനലിൽ പ്രവഹിച്ച പുകച്ചുരുളുകളിൽ 19,000 ടൺ മീഥെയ്ൻ അടങ്ങിയിരുന്നു, സ്രോതസ്സിൽ നിന്നും സെക്കന്റിൽ 0.6 കിലോഗ്രാം എന്ന നിരക്കിലാണിത് വരുന്നതെന്ന് കണക്കാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=plumes/><ref name=hand08/> രണ്ട് സ്രോതസ്സുകളുണ്ടായിരിക്കാമെന്നാണ്‌ അവയുടെ രൂപത്തിൽ നിന്നും മനസ്സിലാകുന്നത്, ആദ്യത്തേത് 30° ഉത്തര അക്ഷാശംത്തിനും, 260° പശ്ചിമ രേഖാംശത്തിന്‌ സമീപത്തായും രണ്ടാമത്തേത് 0° ക്കും, 310° പശ്ചിമരേഖാംശത്തിനും സമീപമായും ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name=plumes /> ഈ രീതിയിൽ ചൊവ്വയിൽ പ്രതിവർഷം 270 ടൺ മീഥെയ്ൻ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=plumes /><ref name="results"/> ഇത്തരത്തിൽ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന മീഥെയൻ വിഘടിക്കുന്നതിന്‌ 6 ഭൗമമാസങ്ങൾ മുതൽ 4 ഭൗമവർഷങ്ങൾ വരെ എടുക്കാം എന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.<ref name=plumes /><ref name=nature460/> വാതകത്തിന്റെ സജീവമായ സ്രോതസ്സ് ഗ്രഹത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നാണ്‌ ഈ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള മാറ്റങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങൾ, വാൽനക്ഷത്രങ്ങളുടെ പതനം, മീഥെയ്ൻ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മജൈവാണുക്കൾ തുടങ്ങിയവയാണ്‌ സാധ്യതയുള്ള സ്രോതസ്സുകൾ. ജലം, കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ്, ധാതു ഒലീവൈൻ ഉൾപ്പെടുന്ന അജൈവപ്രക്രിയയായ സെർപ്പെന്റൈനൈസേഷൻ{{Ref label|ഖ|ഖ|none}} വഴിയും മീഥെയ്ൻ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെടാം, ധാതു ഒലീവൈൻ ചൊവ്വയിൽ നിലവിലുണ്ട് എന്നും അറിവുള്ള കാര്യമാണ്‌.<ref name="olivine"/> === കാലാവസ്ഥ === [[പ്രമാണം:2005-1103mars-full.jpg|thumb|2005 ഒക്ടോബർ 28 ഹബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനി പകർത്തിയ ചിത്രം, മണൽ കൊടുങ്കാറ്റുകളും ചിത്രത്തിൽ കാണാൻ സാധിക്കും.]] സമാന ഭ്രമണകാലം കാരണമായി സൗരയൂഥത്തിൽ ചൊവ്വയാണ്‌ ഭൂമിയോട് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സദൃശമായിരിക്കുന്നത്. എങ്കിലും ചൊവ്വയിലെ ഋതുക്കളുടെ ദൈർഘ്യം ഭൂമിയിലേതിന്റെ ഇരട്ടി വരും, സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള ദൂരക്കൂടുതലുള്ളതിനാൽ ഒരു ചൊവ്വാവർഷം ഏകദേശം രണ്ട് ഭൗമവർഷത്തിന്‌ തുല്യമായി വരും. ഊഷ്മാവ് ശിശിരകാലത്ത് ധ്രുവങ്ങളിൽ -87 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ താഴുകയും ഗ്രീഷ്മകാലത്ത് -5 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ ഉയരുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="h"/> കട്ടി കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷമായതിനാൽ കൂടുതൽ സൗരതാപത്തെ സംഭരിക്കാൻ സാധ്യമാവാത്തതും, കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷമർദ്ദം, ചൊവ്വയിലെ മണ്ണിന്റെ കുറഞ്ഞ താപീയ ആക്കം തുടങ്ങിയവ കാരണമായാണ് ഊഷ്മാവിൽ ഇത്ര വലിയ വ്യതിയാനം ഉണ്ടാകുന്നത്.<ref name=nasa_surface/> സൂര്യനിൽ നിന്നും ഭൂമിയേക്കാൾ 1.52 ഇരട്ടി അകലത്തിലുമാണ് ഗ്രഹം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, അതു കാരണം സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെ 43 ശതമാനം മാത്രമേ ഗ്രഹത്തിന് ലഭ്യമാകുന്നുള്ളൂ.<ref name=disc920901/> ഭൂമിക്ക് സമാനമായ പരിക്രമണപഥമാണ് ചൊവ്വയുടേതെങ്കിൽ അച്ചുതണ്ടിന്റെ ചെരിവും സമാനമായതിനാൽ ചൊവ്വയിലെ ഋതുക്കളും ഭൂമിയേടേതിന് സമാനമാകുമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും താരതമ്യേന വലിയ ഉത്കേന്ദ്രതയുള്ള ചൊവ്വയുടെ പരിക്രമണപഥം വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. ചൊവ്വ ഉപസൗരത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിൽ വേനൽ കാലമായിരിക്കും ഉത്തരധ്രുവത്തിൽ ശിശിരകാലവും, അപസൗരത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽ ശിശിരകാലവും ഉത്തര ധ്രുവത്തിൽ വേനൽ കാലവുമായിരിക്കും. തത്ഫലമായി ദക്ഷിണധ്രുവത്തിലെ കാലാവസ്ഥ കൂടുതൽ കടുത്തതും ഉത്തരധ്രുവത്തിലേത് വീര്യം കുറഞ്ഞതുമായിത്തീരുന്നു. വേനൽ കാലത്ത് ദക്ഷിണ ധ്രുവത്തിൽ താപനില 30 ഡിഗ്രിവരെയെത്തുന്നു ഇത് സമാന ഉത്തരധ്രുവ കാലാവസ്ഥയിലേതിനേക്കാൾ ചൂട് കൂടുതലാണ്.<ref name=goodman97/> ചൊവ്വയിലാണ് സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മണൽക്കാറ്റുകൾ വീശുന്നത്. ചെറിയ മേഖലയിൽ മാത്രം വീശുന്നതുമുതൽ ഗ്രഹം മുഴുവൻ വീശിയടിക്കുന്ന ഭീമൻ മണൽക്കാറ്റുകൾ വരെ ഉണ്ടാകുന്നു. ഗ്രഹം സൂര്യനോട് അടുത്തിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലാണ് കാറ്റ് വീശുന്നത്‌ കൂടുതലായി കാണുന്നത്, ആ അവസരങ്ങളിൽ ആഗോളതാപനില വർദ്ധിക്കുന്നതായും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=philips01/> == പരിക്രമണവും ഭ്രമണവും == [[File:OSIRIS Mars true color.jpg|thumb|left|200px|[[റോസെറ്റ ബഹിരാകാശ ദൗത്യം|റോസെറ്റയിലെ]] [[ഓപ്റ്റിക്കൽ, സ്പെക്ട്രോസ്കോപിക് ആന്റ് ഇൻഫ്രാറെഡ് റിമോട്ട് ഇമേജിങ് സിസ്റ്റം|ഓസിറിസ്]] ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ച് എടുത്ത [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയുടെ]] ചിത്രം.]] സൂര്യനിൽ നിന്നും ശരാശരി 23 കോടി കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്‌ ചൊവ്വ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നത്, പരിക്രമണ കാലം 687 ഭൗമദിനങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണ്‌. ചൊവ്വയിലെ ഒരു സൗരദിനം ഭൂമിയിലേതിനേക്കാൾ അല്പം മാത്രം നീളമുള്ളതാണ്‌: 24 മണിക്കൂറും 39 മിനുട്ടും, 35.244 സെക്കന്റുകളും. ഒരു ചൊവ്വ വർഷം 1.8809 ഭൗമ വർഷത്തിനു തുല്യമാണ്‌, അതായത് 1 വർഷവും 320 ദിവസവും 18.2 മണിക്കൂറും.<ref name="nssdc" /> 25.19 ഡിഗ്രിയാണ്‌ ചൊവ്വയുടെ അച്ചുതണ്ടിന്റെ ചെരിവ്, ഇത് ഏതാണ്ട് ഭൂമിയുടെ അച്ചുതണ്ട് ചെരിവിനോട് സമാനമാണ്‌.<ref name="nssdc" /> അതുകൊണ്ടു തന്നെ വർഷത്തിന്റെ നീളം കൂടുതലായതിനാൽ ദൈർഘ്യം കൂടുതലുണ്ടെങ്കിലും ചൊവ്വയിലെ ഋതുക്കൾ ഭൂമിയിലുള്ളതു പോലെയാണ്‌. നിലവിൽ ദീനെബാണ്‌ (''Deneb'') ചൊവ്വയുടെ ഉത്തരധ്രുവ നക്ഷത്രം.<ref name=barlow08/> ചൊവ്വ ഏപ്രിൽ 2009 ന്‌<ref name=mars2010/> ഉപസൗരത്തിലും മാർച്ച് 2010 ന്‌<ref name=mars2010/> അപസൗരത്തിലുമായിരുന്നു. സൗരയൂഥത്തിലെ ബുധനൊഴികെയുള്ള മറ്റ് ആറ് ഗ്രഹങ്ങളേക്കാളും അല്പം കൂടിയ 0.09 ഉത്കേന്ദ്രതയോടുകൂടിയ പരിക്രമണപാതയാണ്‌ ചൊവ്വയുടേത്. മുൻപ് ചൊവ്വയ്ക്കും കൂടുതൽ വൃത്താകാരമായ ഭ്രമണപഥമായിരുന്നുവെന്നാണ്‌ ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്. 13.5 ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് പാതയുടെ ഉത്കേന്ദ്രത 0.002 മാത്രമായിരുന്നു, ഇത് ഇന്നത്തെ ഭൂമിയുടെ പാതയുടേതിനേക്കാൾ കുറവാണ്‌.<ref name=mars_eccentricity/> ചൊവ്വയുടെ ഉത്കേന്ദ്രത ചക്രം 96,000 ഭൗമവർഷങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണെങ്കിൽ ഭൂമിയുടേത് 100,000 വർഷമാണ്‌.<ref name=Meeus2003/> എങ്കിലും ചൊവ്വയ്ക്ക് 22 ലക്ഷം ഭൗമവർഷങ്ങൾക്ക് തുല്യമായ ഉത്കേന്ദ്രത ചക്രം കൂടിയുണ്ട്, ഇത് ഗ്രാഫുകളിൽ 96,000 വർഷ ഇടവേളയോടുകൂടിയ ചക്രങ്ങളെ കവച്ചുവയ്ക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ 35,000 വർഷങ്ങളായി ചൊവ്വപഥത്തിന്റെ ഉത്കേന്ദ്രത മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ആകർഷണബലങ്ങളാൽ വർദ്ധിച്ചുവരികയാണ്‌. അടുത്ത 25,000 വർഷത്തേക്കു കൂടി ഭൂമിയുമായി അടുത്തുവരുന്ന ദൂരത്തിൽ കുറവ് സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.<ref name=Baalke2003/> <center> {| class="wikitable" style="width:800px;" |- |style="border:0px;"|[[പ്രമാണം:ThePlanets Orbits Ceres Mars PolarView.svg|260px]] |style="border:0px;"|<span style="font-size: smaller;">ഉത്തരക്രാന്തിവൃത്തത്തിൽ നിന്നും വീക്ഷിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലെ ചൊവ്വയും ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിലെ സീറെസും തമ്മിലുള്ള താരതമ്യമാണ്‌ ഇടതുവശത്തെ ചിത്രത്തിലുള്ളത്, ആരോഹണ പർവ്വത്തിൽ നിന്നുമുള്ള കാഴ്ചയാണ്‌ വലതുവശത്തെ ചിത്രത്തിൽ. ക്രാന്തിവൃത്തത്തിന്‌ ദക്ഷിണഭാഗത്തുള്ളത് കടുത്ത നിറങ്ങളിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. [[ഉപസൗരവും]] (q) അപസൗരവും (Q) അവ സംഭവിക്കുന്ന ഏറ്റവും അടുത്ത തിയ്യതിയോടുകൂടി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ചൊവ്വയുടെ പരിക്രമണപഥം ചുവപ്പ് നിറത്തിലും സീറെസിന്റേത് മഞ്ഞ നിറത്തിലും കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.</span> |style="border:0px;"|[[പ്രമാണം:ThePlanets Orbits Ceres Mars.svg|260px]] |} </center> == ഉപഗ്രഹങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Phobos deimos diff rotated.jpg|thumb|ഫോബോസും (ഇടത്ത്) ഡീമോസും (വലത്ത്)]] [[ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഫോബോസ്]], ഡീമോസ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് സ്വാഭാവിക ഉപഗ്രഹങ്ങളാണ് ചൊവ്വയ്ക്കുള്ളത്. ഈ ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉല്പത്തിയെ കുറിച്ച് വ്യക്തമായ വിവരങ്ങൾ അറിയില്ലെങ്കിലും ചൊവ്വ ആകർഷണവലയത്തിൽ പെടുത്തിയ ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളായിരിക്കാമെന്നാണ് അവയുടെ ഘടന സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.<ref name=esa31031/> 1877 ൽ അസഫ് ഹാളാണ് (Asaph Hall) രണ്ട് ഉപഗ്രഹങ്ങളേയും കണ്ടെത്തിയത്, ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യത്തിലെ യുദ്ധ ദേവനായ എയ്റീസിനെ പടക്കളത്തിൽ അനുഗമിക്കുന്ന മക്കളായ ഫോബോസ്, ഡീമോസ് എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ നാമങ്ങളാണ് ഗ്രഹത്തിന് നൽകിയത്. റോമക്കാർക്ക് എയ്റീസ് എന്നാൽ ചൊവ്വാ ഗ്രഹമാണ്.<ref name=theoi/><ref name=qjras19/> ഭൂമിയിലെ നിന്നും ചന്ദ്രനെ വീക്ഷിക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന അനുഭവത്തിൽ നിന്നും വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ് ചൊവ്വോപരിതലത്തിൽ നിന്നും ഫോബോസും ഡീമോസും കാണപ്പെടുന്നത്. ഫോബോസ് പടിഞ്ഞാറുദിക്കുകയും കിഴക്കസ്തമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, 11 മണിക്കൂറിനുശേഷം വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു, ഡീമോസിന്റെ പരിക്രമണമാണെങ്കിൽ ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണത്തിൽ നിന്നും അല്പം മാത്രം വ്യത്യാസമുള്ളതാണ്, വളരെ പതുക്കെയാണ് ഇത് കിഴക്കു നിന്നും ഉദിക്കുന്നത്. 30 മണിക്കൂർ മാത്രമാണ് പരിക്രമണദൈർഘ്യമെങ്കിലും ചൊവ്വയുടെ ഭ്രമണത്തിന് അല്പം മാത്രം കുറഞ്ഞ രീതിയിൽ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്ന ഡീമോസ് പടിഞ്ഞാറ് അസ്തമിക്കാൻ 2.7 ദിവസമെടുക്കുന്നു, വീണ്ടുമുദിക്കാൻ ഇതുപോലെ കൂടുതൽ സമയമെടുക്കുന്നു.<ref name="phobos.html"/> ഫോബോസിന്റെ പരിക്രമണം സ്ഥിരപരിക്രമണ ഉയരത്തിനു താഴെയായതിനാൽ ചൊവ്വയുടെ വലിവുബലങ്ങൾ പതുക്കെ ഈ പരിക്രമണ ഉയരം കുറച്ചുകൊണ്ടു വരുന്നുണ്ട്. 5 കോടി വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ഉപഗ്രഹം ചൊവ്വയിൽ പതിക്കുകയോ ചിന്നിച്ചിതറി ഗ്രഹത്തിനു ചുറ്റും വളയം രൂപപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യുന്നതാണ്.<ref name="phobos.html" /> ഇതുവരെ രണ്ട് ഉപഗ്രഹങ്ങളുടേയും ഉല്പത്തി നന്നായി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടില്ല. അവയുടെ കുറഞ്ഞ ആൽബിഡോയും കാർബണിക കോണ്ഡ്രൈറ്റടങ്ങിയ ഘടനയും ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളോട് സാമ്യം ജനിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ആകർഷണ വലയത്തിൽപ്പെട്ട ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളാണവ എന്ന സിദ്ധാന്തത്തിന് ബലം പകരുന്നു. ഫോബോസിന്റെ അസ്ഥിര പരിക്രമണം അതിനെ അടുത്ത കാലത്ത് പിടിച്ചെടുത്താകാൻ സാധ്യത നൽകുന്നു. രണ്ടിനും വൃത്താകാരമായ പരിക്രമണപഥങ്ങളാണുള്ളത് അതും മധ്യരേഖയോട് ചേർന്നുള്ളതും, ഇത് പിടിച്ചെടുത്ത വസ്തുക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ അസാധാരണമാണ്. ചൊവ്വയുടെ രൂപീകരണത്തിലെ അക്രീഷൻ വഴിയുള്ള രൂപപ്പെടലിനും സാധ്യതയുണ്ടെങ്കിലും അവയുടെ പദാർത്ഥഘടന ചൊവ്വയിൽ നിന്നുള്ളതിനേക്കാൾ ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളുടേതാകാനുള്ള സാധ്യതയാണ് കൂടുതൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. മറ്റ് വസ്തുക്കളുമായുള്ള കൂട്ടിയിടിയിലൂടെ രൂപപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയാണ് മൂന്നാമതായുള്ളത്.<ref name=ellis07/> == ജീവൻ == ഉപരിതലത്തിൽ ദ്രവജലമുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് മാത്രമേ ജീവന് വികസിക്കുവാനും നിലനിൽക്കുവാനുമുള്ള ചുറ്റുപാട് പ്രദാനം ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ എന്നാണ് നിലവിലെ അറിവ്. നിലവിൽ സൂര്യന് ചുറ്റുമുള്ള ആവാസയോഗ്യ മേഖല ശുക്രന് ശേഷവും ചൊവ്വയുടെ സെമി-മേജർ അക്ഷം വരെയുമാണെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.<ref name=Nowack/> ഉപസൗരത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ചൊവ്വ ഈ മേഖലയ്ക്കകത്ത് പ്രവേശിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും നേരിയതും മർദ്ദം കുറഞ്ഞതുമായ അന്തരീക്ഷം ദ്രവജലത്തെ വലിയ അളവിൽ കൂടുതൽ സമയത്തേക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നില്ല. ഭൂതകാലത്ത് ജലമൊഴുകിയിരുന്നു എന്ന വിവരം ഗ്രഹത്തിന് ജീവനെ നിലനിർത്താനാൻ സാധിക്കും എന്നതിനുള്ള സാധ്യത നൽകുന്നു. ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ ജലം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ തന്നെ ജീവനെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന തരത്തിൽ അവയിൽ ലവണത്വവും അമ്ലത്വവും കൂടുതലായിരിക്കുമെന്നാണ് സമീപകാലത്ത് ലഭിച്ച തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.<ref name=saltlife/> കാന്തമണ്ഡലത്തിന്റെ അഭാവവും നേരിയ അന്തരീക്ഷവും നിരവധി പ്രതിബന്ധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു: വളരെ കുറഞ്ഞ താപകൈമാറ്റം മാത്രമാണ് ഗ്രഹോപരിതലത്തിൽ നടക്കുന്നത്, സൗരക്കാറ്റിൽ നിന്നുള്ള കുട്ടിയിടികളിൽ നിന്നും വളരെ തുച്ഛമായ പരിരക്ഷയേ ഉള്ളൂ, കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷമർദ്ദം ജലത്തെ ദ്രവരൂപത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നില്ല (പകരം ജലം വാതകാവസ്ഥിയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു), കൂടാതെ ചൊവ്വ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി സജീവവുമല്ല; അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിലച്ചതുമൂലം ഗ്രഹാന്തർഭാഗവും ഉപരിതലവും തമ്മിലുള്ള ധാതുകൈമാറ്റവും നടക്കുന്നില്ല.<ref name=hannsson97/> ഭൂതകാലത്ത് ഗ്രഹം കൂടുതൽ ആവാസയോഗ്യമായിരുന്നു എന്നാണ് തെളിവുകൾ നൽകുന്ന സൂചന, എന്നാലും എപ്പോഴെങ്കിലും ജൈവരൂപങ്ങൾ ഗ്രഹത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിനെപ്പറ്റി വ്യക്തതയുമില്ല. 1970 കളുടെ മധ്യത്തിൽ വിക്ഷേപിച്ച വൈക്കിങ്ങ് പേടകങ്ങൾ അവ ഇറങ്ങുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലെ മണ്ണിൽ സൂക്ഷ്മജൈവരൂപങ്ങളുണ്ടോ എന്നറിയുന്നതിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ വഹിച്ചിരുന്നു, ജലത്തിന്റേയും പോഷണങ്ങളുടെയും സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ക്ഷണികമായ കാർബൺഡൈഓക്സൈഡിന്റെ വർദ്ധനവ് പോലെയുള്ള ആശാവഹമായ ഫലങ്ങളും അവ നൽകുകയുണ്ടായി. എങ്കിലും ഇത് ജീവന്റെ സാധ്യതയാണെന്നുള്ള കാര്യത്തിൽ വലിയ തർക്കങ്ങൾ നടക്കുകയും ചെയ്തു. വളരെ പ്രതികൂല ചുറ്റുപാടിൽ കഴിയുന്ന ജീവികളേ കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക അറിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 30 വർഷം പഴക്കമുള്ള വൈക്കിങ്ങിലെ വിവരങ്ങൾ വീണ്ടും വിശകലനം ചെയ്തപ്പോൾ, അത്തരത്തിലുള്ള ജീവന്റെ രൂപങ്ങളെ കൃത്യതയോടെ കണ്ടെത്താൻ മാത്രമുള്ളതായിരുന്നില്ല അതിലെ ഉപകരണങ്ങൾ എന്നാണ്‌ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞത്. കണ്ടെത്തൽ പ്രക്രിയയിൽ ചിലപ്പോൾ ജീവൻ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടുമിരുന്നിരിക്കാം.<ref name=physorg070107/> മണ്ണ് കൂടുതൽ ക്ഷാരസ്വഭാവത്തിലുള്ളതാണെന്നും മഗ്നീഷ്യം, സോഡിയം, പൊട്ടാസ്യം ക്ലോറൈഡ് എന്നിവയടങ്ങിയതാണെന്നും ഫീനിക്സ് മാർസ് ലാൻഡർ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ കാണിച്ചു തന്നു.<ref name=nutrient/> മണ്ണിലെ പോഷണങ്ങൾ ജീവനെ പിന്തുണക്കുന്ന തരത്തിലുള്ളതാവാമെങ്കിലും വലിയ അളവിൽ വരുന്ന അൾട്രാവയലറ്റ് കിരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സംരക്ഷണം അവയ്ക്ക് ലഭ്യമായിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.<ref name="UV"/> ജോൺസൺ സ്പേസ് സെന്റർ ലാബിൽ പരിശോധനയിൽ ALH84001 എന്ന ചൊവ്വയിൽ നിന്നുള്ള ഉൽക്കാശിലയിൽ കൗതുകമുണർത്തുന്ന രൂപം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഉൽക്കാപതനഫലമായി ബഹിരാകാശത്തേക്ക് തെറിച്ച ഭാഗത്ത് ഭൂതകാലത്തെ സൂക്ഷ്മജീവിയുടെ ശരീരം ഫോസിലായിത്തീർന്നതാവാം, 1.5 കോടി വർഷങ്ങളുടെ സഞ്ചാരത്തിനു ശേഷം അത് ഭൂമിയിലെത്തുകയും ചെയ്തു. ഈ രൂപത്തിന്റെ അജൈവപരമായ ഉല്പത്തിയും വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name=am89/> അടുത്ത കാലത്ത് ചൊവ്വ പര്യവേഷണ പേടകങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ മീഥേയ്നിന്റേയും ഫോർമാൽഡിഹൈഡിന്റേയും സാന്നിദ്ധ്യം ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതിന്റെ ലക്ഷണമാണെന്ന വാദവുമുയർന്നിട്ടുണ്ട്, ചൊവ്വാന്തരീക്ഷത്തിൽ ഈ രാസസംയുക്തങ്ങൾ എളുപ്പം വിഘടിക്കുമെന്നതിനാലാണ്‌ ഈ വാദത്തിന്‌ കാരണം.<ref name=icarus172/><ref name="form"/> സെർപെന്റൈനൈസേഷൻ പോലെയുള്ള അഗ്നിപർവ്വത അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രവർത്തനങ്ങൾ വഴിയും ഇവയുടെ പുനരുല്പാദനം നടക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.<ref name="olivine" /> == പര്യവേഷണം == {{Double image stack|right|1972 CPA 4114.jpg|Mars Viking 11h016.png|200|[[മാർസ് 3]] ലാൻഡർ (1972 ലെ തപാൽ മുദ്രയിൽ)|[[വൈക്കിങ്ങ് 1|വൈക്കിങ്ങ് ലാൻഡർ 1]] അതിറങ്ങിയ മേഖലയിൽ}} ഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപരിതലം കാലാവസ്ഥ, ഭൂമിശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയവയെ കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായി ഓർബിറ്ററുകൾ, ലാൻഡറുകൾ, റോവറുകൾ എന്നിങ്ങനെ ധാരാളം പര്യവേഷണ വാഹനങ്ങൾ ചൊവ്വയെ ലക്ഷ്യമാക്കി സോവിയേറ്റ് യൂണിയൻ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ, യൂറോപ്പ്, ജപ്പാൻ എന്നിവർ അയച്ചിട്ടുണ്ട്. ചൊവ്വയിലേക്ക് വസ്തുക്കൾ എത്തിക്കുന്നതിന്‌ നിലവിൽ കിലോഗ്രാം പ്രതി 309,000 അമേരിക്കൻ ഡോളർ ചെലവു വരും.<ref name=universe307/> അയച്ച മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗം പേടകങ്ങളും തുടക്കത്തിൽ തന്നെയോ ലക്ഷ്യം പൂർത്തീകരിക്കുന്നതിന്‌ മുൻപ് ആയി പരാജയപ്പെടുകയാണുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. കൂടുതലും സാങ്കേതിക പ്രശ്നങ്ങളാണ്‌ ഈ ഉയർന്ന നിരക്കിലുള്ള പരാജയത്തിന്‌ കാരണം, തിരിച്ചറിയാൻ പറ്റാത്ത തരത്തിലുള്ള ആശയവിനിമയ സംവിധാനം തകരാറിലായതുമൂലമാണ്‌ കൂടുതലും പരാജയപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും ചൊവ്വയിലേക്കുള്ള വഴിയിലുള്ള "ബെർമുഡ ത്രികോണം", "വമ്പൻ താരാപഥ ഭീകരജീവി" എന്നിങ്ങനെ ശാസ്ത്രഞർ ഈ പരാജയങ്ങളെ കളിയായി പറയുന്നു.<ref name=dinerman04/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+'''ചൊവ്വ പര്യവേക്ഷണങ്ങൾ; ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ''' |- ! പേടകം !! രാജ്യം/സംഘടന !! വിക്ഷേപണ ദിവസം !! ഫലം |- ! മാർസ് 2 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1971 മെയ് 19 || പരാജയം |- ! മാർസ് 3 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1971 മെയ് 28 || പരാജയം |- ! മാർസ് 6 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1973 ആഗസ്ത് 5 || പരാജയം |- ! മാർസ് 7 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1973 ആഗസ്ത് 9 || പരാജയം |- ! വൈക്കിങ് 1 | യു.എസ്. || 1975 ആഗസ്ത് 20 || വിജയം |- ! വൈക്കിങ് 2 | യു.എസ്. || 1975 സപ്തംബർ 9 || വിജയം |- ! പ്രോബോസ് 1 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1988 ജൂലായ് 7 || പരാജയം |- ! പ്രോബോസ് 2 | യു.എസ്.എസ്.ആർ. || 1988 ജൂലായ് 12 || പരാജയം |- ! മാർസ് 96 | റഷ്യ || നവംബർ 16 || പരാജയം |- ! മാർസ് പാത്‌ഫൈൻഡർ | യു.എസ്. || 1996 ഡിസംബർ 4 || വിജയം |- ! മാർസ് പോളാർ ലാൻഡർ/ഡീപ് സ്‌പെയ്‌സ് 2 | യു.എസ്. || 1999 ജനവരി 3 || പരാജയം |- ! ബീഗിൾ 2 | യൂറോപ്യൻ സ്‌പെയ്‌സ് ഏജൻസി || 2003 ജൂൺ 2 || പരാജയം |- ! സ്പിരിറ്റ് | യു.എസ്. || 2003 ജൂൺ 10 || വിജയം |- ! ഓപ്പർച്യൂണിറ്റി | യു.എസ്. || 2003 ജൂലായ് 7 || വിജയം |- ! ഫീനിക്‌സ് മാർസ് ലാൻഡർ | യു.എസ്. || 2007 ആഗസ്ത് 4 || വിജയം |- ! പ്രോബോസ്ഗ്രണ്ട് | റഷ്യ || 2011 നവംബർ 8 || പരാജയം |- ! [[മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി]]/ക്യൂരിയോസിറ്റി | യു.എസ്. || 2011 നവംബർ 26 || വിജയം |- ! മംഗൽയാൻ | ഇന്ത്യ || 2013 നവംബർ 5 || വിജയം |} <ref>{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/zoomin/mars-curiosity/292942/index.html#top |title='ക്യൂരിയോസിറ്റി' ചൊവ്വയിൽ നിന്ന്...., മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ |access-date=2012-08-08 |archive-date=2012-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120808111543/http://www.mathrubhumi.com/zoomin/mars-curiosity/292942/index.html#top |url-status=dead }}</ref> === കഴിഞ്ഞ ദൗത്യങ്ങൾ === 1964 ൽ വിക്ഷേപിച്ച നാസയുടെ മാരിനർ 4 ആണ്‌ ആദ്യമായി ചൊവ്വയുടെ സമീപത്തുകൂടി സഞ്ചരിക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ച ബഹിരാകാശ പേടകം. 1971 നവംബർ 14 ന്‌ മാരിനർ 9 ചൊവ്വയുടെ ചുറ്റിമുള്ള പരിക്രമണ പാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ വാഹനമായി, ആദ്യമായി മറ്റൊരു ഗ്രഹത്തെ മനുഷ്യ നിർമ്മിത വാഹനം പരിക്രമണം നടത്തിയ സംഭവമായിരുന്നു ഇത്.<ref name=nasa_mariner9/> 1971 ൽ വിക്ഷേപിച്ച സോവിയേറ്റ് യൂണിയന്റെ മാർസ് 2, മാർസ് 3 എന്നിവയാണ്‌ ചൊവ്വോപരിതലം സ്പർശിച്ച മനുഷ്യനിർമ്മിത വസ്തുക്കൾ, രണ്ടു പേടകവുമായുള്ള ആശയവിനിമയം ഇറങ്ങിലിന് ഏതാനും നിമിഷങ്ങൾക്കു ശേഷം നഷ്ടമാവുകയാണുണ്ടായത്. അതിനുശേഷം 1975 ലാണ്‌ നാസ വൈക്കിങ്ങ് ദൗത്യം ആരംഭിച്ചത്, രണ്ട് പരിക്രമണ വാഹനങ്ങൾ അടങ്ങിയതായിരുന്നു അത്, ഒരോ വാഹനത്തിലും ഒരു ലാൻഡറും ഉണ്ടായിരുന്നു; 1976 ൽ രണ്ട് ലാൻഡറുകളും ചൊവ്വോപരിതലം സ്പർശിക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ചു. വൈക്കിങ്ങ് 1 ആറുവർഷക്കാലവും വൈക്കിങ്ങ് 2 മൂന്നുവർഷക്കാലവും പ്രവർത്തനത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. വൈക്കിങ്ങ് ലാൻഡറുകൾ ചൊവ്വയിലെ പനോരമചിത്രങ്ങൾ അയച്ചുതരികയുണ്ടായി,<ref name=other_missions/> പരിക്രമണ പേടകങ്ങൾ വളരെ നന്നായിത്തന്നെ ചൊവ്വോപരിതലത്തെ മാപ്പ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു, ഈ ചിത്രങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. 1988 ൽ സോവിയേറ്റ് യൂണിയൻ ഫോബോസ് 1, ഫോബോസ് 2 പേടകങ്ങൾ അയക്കുകയുണ്ടായി, ചൊവ്വയുടെ രണ്ട് ഉപഗ്രഹങ്ങളെ കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായിരുന്നു അത്. ഫോബോസ് 1 മായുള്ള ആശയവിനിമയം ചൊവ്വയിലേക്കുള്ള വഴിയേ തന്നെ നഷ്ടമായി. ചൊവ്വയുടേയും ഫോബോസിന്റേയും ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തുന്നതിൽ ഫോബോസ് 2 വിജയിച്ചെങ്കിലും, ഫോബോസിന്റെ ഉപരിതലത്തിലേക്ക് രണ്ട് ലാൻഡറുകളെ വിടുന്നതിനു മുൻപ് പരാജയപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref name=nature341/> 1992 ലെ മാർസ് ഒബ്സേർവർ മോണിറ്ററിന്റെ പരാജയത്തെ തുടർന്ന് നാസ 1996 ൽ മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയർ വിക്ഷേപിക്കുകയുണ്ടായി. പൂർണ്ണമായും വിജയിച്ച സംരംഭമായിരുന്നു അത്, 2001 ന്റെ തുടക്കത്തോടെ തന്നെ പ്രാഥമിക മാപ്പിങ്ങ് ലക്ഷ്യങ്ങൾ അത് പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു. പിന്നീട് 2006 കൂടുതലായി നടത്താൻ തീരുമാനിച്ച ഒരു കാര്യത്തിനിടെ പേടകവുമായുള്ള ബന്ധം നഷ്ടമാവുന്നതുവരെ കൃത്യമായി പത്തുവർഷക്കാലം അത് പ്രവർത്തനനിരതമായിരുന്നു. മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയറിന്റെ വിക്ഷേപണത്തിന്റെ ഒരു മാസത്തിനു ശേഷം തന്നെ നാസ മാർസ് പാത്ത്ഫൈൻഡറും വിക്ഷേപിക്കുകയുണ്ടായി, റോബോട്ടിക്ക് പര്യവേഷണ വാഹനമായ സോജേർണറിനേയും (''Sojourner'') വഹിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു പാത്ത്ഫൈൻഡർ വിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടത്. 1997 ലെ വേനലിൽ ചൊവ്വയിൽ എയ്റിസ് വാലിസിൽ അത് ഇറങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഈ ദൗത്യം വലിയ വിജയമായിരുന്നു, വളരെയധികം ചിത്രങ്ങൾ ഭൂമിയിലേക്ക് അയച്ചതിനാൽ തന്നെ വലിയ ലോക ശ്രദ്ധയും ഈ ദൗത്യത്തിന്‌ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=cnn_mgs/> ഏറ്റവും അവസാനം പൂർത്തിയാക്കിയ ചൊവ്വാ ദൗത്യമാണ്‌ നാസയുടെ ഫീനിക്സ് മാർസ് ലാൻഡർ, 2007 ഓഗസ്റ്റ് 4 നാണ്‌ അത് വിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടത്, ചൊവ്വയുടെ ഉത്തരധ്രുവ മേഖലയിൽ 2008 മേയ് 25 ന്‌ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു.<ref name=ua_phoenix/> 2.5 മീറ്റർ വരെ എത്തുന്നതും ചൊവ്വയുടെ മണ്ണിൽ ഒരു മീറ്റർ വരെ കുഴിക്കാൻ കഴിവുള്ളതുമായ യന്ത്രക്കൈ അതിനുണ്ടായിരുന്നു. മനുഷ്യരോമത്തിന്റെ ആയിരത്തിലൊന്നു ഭാഗം വരെ വ്യക്തമായി കാണിക്കാൻ തക്ക കഴിവുള്ള സൂക്ഷ്മതല ഛായാഗ്രാഹിയും പേടകത്തിലുണ്ടായിരുന്നു, പേടകം ഇറങ്ങിയ സ്ഥലത്ത് 2008 ജൂൺ 15 ന്‌ ഒരു പദാർത്ഥം അത് കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി, ജൂൺ 20 ന്‌ അത് ജലത്തിന്റെ ഹിമമാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=phoenix_water/><ref name=uanews_frozen_water/> എൻജിനീയർമാർക്ക് പേടകവുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ സാധിക്കാത്തതിനെ തുടർന്ന് 2008 നവംബർ 10 ന്‌ ദൗത്യം അവസാനിച്ചതായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="BBC_NASA_Mission_Declared_Dead"/> === വർത്തമാനകാല ദൗത്യങ്ങൾ === {{Double image stack|right|MER Spirit Lander Pan Sol16-A18R1 br2.jpg|PhoenixSolarPanelandRoboticArm.png|200|[[സ്പിരിറ്റ് റോവർ|സ്പിരിറ്റ്ന്റെ]] ലാൻഡർ ചൊവ്വയിൽ|ഫീനിക്സ് ലാൻഡറിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച.}} 2001 ൽ നാസ മാർസ് ഒഡീസ്സി പരിക്രമണപേടകം വിക്ഷേപിച്ചിരുന്നു, ഡിസംബർ 2009 പ്രകാരം അതിപ്പോഴും പരിക്രമണപഥത്തിൽ തന്നെയാണുള്ളത്, 2010 സെപ്റ്റംബർ വരെ അതിന്റെ കാലാവധി നീട്ടിയിരുന്നു.<ref name=nasa081009/> ഒഡീസ്സിയുടെ ഗാമ റേ സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ ചൊവ്വയുടെ റീഗോലിത്തിന്റെ ഉപരിഭാഗത്ത് വലിയ അളവിൽ ഹൈഡ്രജൻ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. വലിയ തോതിലുള്ള ജലഹിമത്തിന്റെ നിക്ഷേപമാണ്‌ ഈ അളവിൽ ഹൈഡ്രജൻ ഉണ്ടായിരിക്കാനുള്ള കാരണമായി കരുതുന്നത്.<ref name=odyssey030314/> 2003 ൽ മാർസ് എക്സ്പ്രസ്സ് ഓർബിറ്ററും ബീഗിൾ 2 ഉം അടങ്ങുന്ന മാർസ് എക്സ്പ്രസ്സ് പേടകം യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസി വിക്ഷേപിക്കുകയുണ്ടായി. ഇറങ്ങലിനിടെ ബീഗിൾ 2 പരാജയപ്പെടുകയും 2004 ഫെബ്രുവരിയിൽ അത് നഷ്ടമായതായും അറിയിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=space040126/> 2004 തുടക്കത്തിൽ പ്ലാനെറ്ററി ഫൊറിയർ സ്പെക്ട്രോമീറ്റർ സംഘം ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ മീഥെയ്ന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടെത്തിയതായി അറിയിച്ചു. 2006 ജൂണിൽ ചൊവ്വയിലെ ധ്രുവദീപ്തി കണ്ടെത്തിയതായും ഏജൻസി അറിയിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="aurora"/> 2003 ഓഗസ്റ്റിൽ നാസ സ്പിരിറ്റ് (''MER-A''), ഓപ്പർച്യുനിറ്റി (''MER-B'') എന്നീ ഇരട്ട മാർസ് എക്സ്പ്ലോറേഷൻ റോവറുകൾ വിക്ഷേപിച്ചു. രണ്ട് പേടകങ്ങളും 2004 ജനുവരിയിൽ വിജയകരമായി ഇറങ്ങുകയും അവ ലക്ഷ്യം പൂർത്തീകരിക്കുകയോ ലക്ഷ്യത്തിനപ്പുറമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയോ ചെയ്തു. ഇറങ്ങിയ രണ്ട് സ്ഥലങ്ങളിലും ഭൂതകാലത്ത് ദ്രവജലം നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതാണ്‌ ലഭിച്ച വിവരങ്ങളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. ഇടയ്ക്കിടെ ഉണ്ടായ ചൊവ്വയിലെ ഭീമൻ മണൽകാറ്റുകളും കൊടുങ്കാറ്റുകളും പേടകങ്ങളുടെ സോളാർ പാനലുകൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതിന്‌ സഹായിച്ചതിനാൽ അവയുടെ ദൗത്യകാലം വർദ്ധിപ്പിച്ചു കിട്ടുകയും ചെയ്തു.<ref name=nasa_rovers/> 2005 ഓഗസ്റ്റ് 12 ന്‌ നാസ ഗ്രഹത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി മാർസ് റീകണൈസൻസ് ഓർബിറ്റർ വിക്ഷേപിക്കുകയുണ്ടായി, അത് 2006 മാർച്ച് 10 ന്‌ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു, രണ്ട് വർഷത്തെ ശാസ്ത്രവിവരശേഖരണം ലക്ഷ്യമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു ഇതിന്റെ വിക്ഷേപണം. ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലം മാപ്പ് ചെയ്യുക ഭാവി പദ്ധതികൾക്കനുയോജ്യമായ ഇറങ്ങൽ സ്ഥാനങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക തുടങ്ങിയവ അതിന്റെ ദൗത്യങ്ങളിൽപ്പെട്ടതായിരുന്നു. കുറേക്കൂടി മെച്ചപ്പെട്ടതും മുൻപ് നടത്തിയ ദൗത്യങ്ങളിലെല്ലാം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട ആശയവിനിമയ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നാലുള്ളതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ബാൻഡ് വിഡ്തുള്ളതുമായ ടെലികമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സംവിധാനവും അതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 2008 മാർച്ച് 3 ന്‌ ഉത്തരധ്രുവത്തിനു സമീപം സജീവമായ ഹിമപാതത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ മാർസ് റീകണൈസൻസ് ഓർബിറ്റർ പകർത്തിയെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ അറിയിക്കുകയുമുണ്ടായി.<ref name=cnn_avalanche/> വെസ്റ്റ, സീറെസ് എന്നിവയിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ഗുരുത്വാകർഷണ പിന്തുണക്കായി ഡോൺ പര്യവേഷണവാഹനം 2009 ഫെബ്രുവരിയിൽ ചൊവ്വയ്ക്ക് സമീപത്തുടെ സഞ്ചരിച്ചു.<ref name=agle090212/> ക്യൂരിയോസിറ്റി എന്ന് വിളിക്കുന്ന [[മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി]] 2011 നവംബർ 26ന് വിക്ഷേപിച്ചു. 2012 ആഗസ്റ്റിൽ 6ന് ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ വിജയകരമായി ഇറങ്ങി<ref name="NASA-1">[http://www.nasa.gov/mission_pages/msl/index.html NASA – Mars Science Laboratory, the Next Mars Rover]</ref><ref name="SF1012012-07-06">{{cite news |url=http://www.spaceflight101.com/msl-mission-updates-3.html |title=MSL Mission Updates |newspaper=Spaceflight101.com |date=6 August 2012 |access-date=2012-08-08 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115728/http://www.spaceflight101.com/msl-mission-updates-3.html |url-status=dead }}</ref> . മാർസ് എക്സ്പ്ലോറേഷൻ റോവറിനെക്കാൾ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട പ്രവർത്തനം കാഴ്ചവെക്കാൻ ഇതിനു കഴിയും. 13 മീറ്റർ അകലെയുള്ള പാറകളുടെ രാസഘടന മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ലേസർ കെമിക്കൽ സാംപ്ലർ ഇതിലുൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ചൊവ്വയിലെ ജൈവസാന്നിദ്ധ്യം അന്വേഷിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ദൗത്യം.<ref name=msl/> === ഭാവി ദൗത്യങ്ങൾ === 2009 ഒക്ടോബറിൽ വിക്ഷേപിക്കാനുദ്ദേശിച്ച റഷ്യൻ ചൈനീസ് സംയുക്ത സംരംഭമായ [[ഫോബോസ്-ഗ്രണ്ട്]] ദൗത്യം ചൊവ്വയുടെ ഉപഗ്രഹമായ ഫോബോസിൽ നിന്നും സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനുദ്ദേശിച്ചുള്ളതായിരുന്നു, പക്ഷെ ദൗത്യം 2011 ലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. 2008 സെപ്റ്റംബർ 15 ന്‌ നാസ മാവെൻ (''MAVEN'') ദൗത്യത്തെ കുറിച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ചു, 2013 വിക്ഷേപിക്കാനുദ്ദേശിക്കുന്ന ഇത് ചൊവ്വാന്തരീക്ഷത്തെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കാനുദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്‌.<ref name=nasa_maven/> യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസിയും അവരുടെ ആദ്യത്തെ റോവർ 2018 ൽ ചൊവ്വയിലേക്കയക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്, എക്സോമാർസ് (ExoMars) എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തിട്ടുള്ള അതിന്‌ ജൈവതന്മാത്രകളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി 2 മീറ്റർ വരെ കുഴിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ടായിരിക്കും.<ref name=bbc_rincon061110/> ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ഘടന, ഭൗതികത, കാലാവസ്ഥ തുടങ്ങിയവയെകുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കുന്നതിനായി പത്തോളം പേടകങ്ങൾ ഉപരിതലത്തിൽ വിക്ഷേപിച്ച് ഉപരിതല നിരീക്ഷണശൃംഖല സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുള്ളതാണ്‌ ഫിനിഷ്-റഷ്യൻ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മെറ്റ്നെറ്റ് എന്ന പദ്ധതി.<ref name=metnet_mission/> ഇതിനു മുന്നോടിയായി 2009 അല്ലെങ്കിൽ 2011 ൽ ഒന്നോ അതിലധികമോ പേടകങ്ങൾ വിക്ഷേപിക്കാനും പദ്ധതി തയ്യാറാക്കിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=Metnet/> ഫോബോസ്-ഗ്രണ്ട് ദൗത്യത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി ഇതുപയോഗിക്കാനുള്ള സാധ്യതയാണ്‌ കാണുന്നത്.<ref name=Metnet/> മനുഷ്യരേയും വഹിച്ചുള്ള ദീർഘ വീക്ഷണത്തോടെയുള്ള പര്യവേഷണത്തെ കുറിച്ച് 2004 ൽ അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിണ്ടന്റായിരുന്ന ജോർജ്ജ് ബുഷ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=britt_bush_vision/> ഇതിന്‌ മുന്നോടിയായി നാസയും ലോഖീദ് മാർട്ടിനും (Lockheed Martin) ആദ്യം ക്രൂ എക്സ്പ്ലോറേഷൻ വെഹിക്കിൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടതും പിന്നീട് ഓറിയൺ സ്പേസ്ക്രാഫ്റ്റ് എന്ന് പേര്‌ നൽകപ്പെട്ട മനുഷ്യരേയും വഹിച്ച് ചന്ദ്രനിലേക്കുള്ള ദൗത്യം 2020 ൽ നടത്താൻ പദ്ധതിയിട്ടിട്ടുണ്ട്. 2007 സെപ്റ്റംബർ 28 ന്‌ നാസ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്ററായ മൈക്കൽ ഡി. ഗ്രിഫ്ഫിൻ 2037 ഓടുകൂടി ചൊവ്വയിലേക്ക് മനുഷ്യനെ അയക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ടെന്ന് അറിയിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=mars_daily/> 2030 നും 2035 നും ഇടയിൽ ചൊവ്വയിൽ മനുഷ്യരെ എത്തിക്കാൻ യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസിയും ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=aurora021011/> ഇതിനു മുന്നോടിയായി ചൊവ്വയിൽ പോയി തിരിച്ചുവരുന്നതിനുള്ള നാസ-യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസി സംയുക്ത സംരംഭമായ എക്സോമാർസ്<ref name=esa091212/> പേടകത്തിന്റെ വിക്ഷേപണം മുതൽ വലിയ പേടകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങും.<ref name=esa091208/> മാർസ് സൊസൈറ്റിയുടെ ഡയറക്റ്ററായ ബോബ് സുബ്റിൻ മുന്നോട്ടു വച്ച വളരെ ചെലവുകുറഞ്ഞ പദ്ധതിയാണ്‌ മാർസ് ഡയറക്റ്റ്, ഉയർന്ന ഉയർത്തൽ ശേഷിയുള്ള സാറ്റൺ V തരം റോക്കറ്റുകളാണ്‌ ഇതിൽ ഉപയോഗിക്കുക. കുറച്ചുകൂടി വ്യത്യസ്തമായ മറ്റൊരു പദ്ധതിയാണ്‌ "മാർസ് റ്റു സ്റ്റേയ്",<ref name=marshome/> എത്തിച്ചേരുന്ന ബഹിരാകാശ യാത്രികരെ പെട്ടെന്നു തന്നെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാതെ നിർത്തുന്നതാണീ പദ്ധയിതിലെ ലക്ഷ്യം. നാലുമുതൽ ആറുവരെ യാത്രികരെ അയക്കുന്ന ചെലവ് ഒന്നുമുതൽ അത്രയ്ക്കും യാത്രക്കാരെ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്നതിന്റെ അഞ്ചിലൊന്നുമാത്രമേ വരൂ എന്നാണ്‌ ഡീൻ യൂണിക്കിന്റെ അഭിപ്രായം; അതായത് നാലുപേരേ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരുന്ന ചിലവിൽ ഇരുപത് പേരെ അവിടെയെത്തിക്കാനാവും.<ref name=utoday081023/> === ചൊവ്വോപരിതലത്തിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര നിരീക്ഷണം === [[പ്രമാണം:MarsSunsetCut.jpg|thumb|ചൊവ്വയിലെ സൂര്യാസ്തമയം, 2005 മേയ് 19 ന്‌ ഗൂസെവ് ഗർത്തത്തിനു സമീപത്തുവച്ച് സ്പിരിറ്റ് പകർത്തിയത്.]] ചൊവ്വയിൽ വിവിധതരത്തിലുള്ള ഓർബിറ്ററുകൾ, ലാൻഡറുകൾ, റോവറുകൾ എന്നിവയെല്ലാം നിലവിലുണ്ട്, അതിനാൽ തന്നെ ചൊവ്വയിൽ നിന്നുള്ള ജ്യോതിശാസ്ത്രപഠനം സാധ്യമായ കാര്യമാണ്‌. ഭൂമിയിൽ നിന്നും നോക്കുമ്പോൾ ചന്ദ്രൻ ദൃശ്യമാകുന്നതിന്റെ മൂന്നിലൊന്ന് കോണീയ വ്യാസത്തോടെ ചൊവ്വയുടെ ഉപഗ്രഹമായ ഫോബോസിനെ മാതൃഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്നും ദൃശ്യമാകുമെങ്കിലും ഡീമോസ് ചെറിയ നക്ഷത്രസമാന രൂപത്തിൽ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞാൽ ഭൂമിയിൽ നിന്നും ശുക്രൻ ദൃശ്യമാകുന്നതിനേക്കാൾ കുറച്ചുകൂടി വലിപ്പത്തിൽ മാത്രമേ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ.<ref name=pl_org_deimos/> ഉൽക്കാവർഷങ്ങൾ, ധ്രുവദീപ്തികൾ തുടങ്ങി ഭൂമിയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന വിവിധപ്രതിഭാസങ്ങൾ ചൊവ്വയിലും സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="aurora"/> ചൊവ്വയിൽ നിന്നും വീക്ഷിക്കുമ്പോഴുള്ള ഭൂമിയുടെ സംതരണം ഇനി 2084 നവംബർ 10 സംഭവിക്കും.<ref name=jbaa93/> ബുധൻ ശുക്രൻ എന്നീ ഗ്രഹങ്ങളുടെ സംതരണങ്ങളും ചൊവ്വയിൽ നിന്നും ദൃശ്യമാകും, വലിപ്പത്തിൽ ചെറുതായ ഫോബോസിന്റേയും ഡീമോസിന്റേയും സൂര്യന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലുള്ള കാഴ്ച്ച ഭാഗിക സൂര്യഗ്രഹണങ്ങൾ മാത്രമാണ്‌, അവയ്ക്ക് സംതരണങ്ങൾ എന്ന വിശേഷണമാണ്‌ കൂടുതൽ ചേരുക.<ref name=nature436/><ref name=sd040317/> == നിരീക്ഷണം == {{Double image|right|Apparent retrograde motion of Mars in 2003.gif|200|Mars oppositions 2003-2018.png|200|2003 ൽ ഭൂമിയിൽ നിന്നും നോക്കുന്ന അവസ്ഥയിലുള്ള ചൊവ്വയുടെ ദൃശ്യപ്രതിലോമ ചലനം (Apparent retrograde motion)|2003-20018 കാലയളവിലുള്ള ചൊവ്വയുടെ ഓപ്പോസിഷനുകൾ, ക്രാന്തിവൃത്തത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്നും നോക്കുന്ന അവസ്ഥയിൽ ഭൂമി മധ്യത്തിലായുള്ള വീക്ഷണം.}} നഗ്നനേത്രങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ മറ്റേത് ഗ്രഹത്തിൽനിന്നും വ്യത്യസ്തമായി മങ്ങിയ മഞ്ഞ, ഓറഞ്ച്, ചുവപ്പ് തുടങ്ങിയ വർണ്ണങ്ങളിൽ ചൊവ്വ ആകാശത്ത് ദൃശ്യമാകുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ മങ്ങിയ ഓറഞ്ച് നിറമാണ്‌ ചൊവ്വയുടേത്, അന്തരീക്ഷത്തിലെ പൊടികൾ കാരണമായാണ്‌ ചുവപ്പുനിറം വരുന്നത്; സ്പിരിറ്റ് റോവർ പകർത്തിയ ചിത്രത്തിൽ ചുറ്റുപാടുകൾക്ക് പച്ചകലർന്ന തവിട്ടുനിറവും, ചെളിനിറവുമായിരുന്നു കൂടെ നീലയും ചാരവും കലർന്ന നിറത്തിലുള്ള പാറകളും, അങ്ങിങ്ങായി ഇളം ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള മണലും പശ്ചാത്തലത്തിലുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=lloyd06/> ഏറ്റവും അടുത്ത് വരുമ്പോൾ +1.8 മുതൽ വിപരീതവശത്തായിരിക്കുമ്പോൾ −2.91 വരെ ആയ ദൃശ്യകാന്തിമാനത്തോടെ ഗ്രഹം ദൃശ്യമാകുന്നു.<ref name="nssdc"/> ഭൂമിയുമായി ഏറ്റവും അടുത്തുവരുമ്പോഴുള്ള ദൂരത്തിന്റെ ഏഴിരട്ടി അകലെയായിരിക്കും ഏറ്റവും അകലെയായിരിക്കുമ്പോഴുള്ള ഗ്രഹത്തിന്റെ ദൂരം. ഏറ്റവും അകലെയായിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു മാസത്തോളം സൂര്യന്റെ പ്രഭയിൽ മുങ്ങുന്നതിനാൽ ദൃശ്യമാകുകയില്ല. 15-17 വർഷത്തെ ഇടവേളയിൽ ഗ്രഹം ഭൂമിയോട് ഏറ്റവും അടുത്ത് വരുന്നു, ഇത് എല്ലായിപ്പോഴും ജുലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ അവസാനം വരെയുള്ള സമയത്തിനിടയിലായിരിക്കും സംഭവിക്കുക, ഈ അവസരങ്ങളിൽ ദൂരദർശിനികളിൽ കൂടി വീക്ഷിക്കുമ്പോൾ ഗ്രഹോപരിതലത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകൾ വ്യക്തമായി ദർശിക്കാനാവും, ഇങ്ങനെ ദൃശ്യമാകുന്നവയിൽ ഏറ്റവും മുഖ്യമായത് അതിന്റെ ധ്രുവാവരണങ്ങളാണ്‌.<ref name=shallowsky/> === ഏറ്റവുമടുത്ത സമീപനങ്ങൾ === ==== ആപേക്ഷികമായ സമീപനം ==== ചൊവ്വ ഭൂമിയോട് അടുത്ത് വരുന്ന അവസ്ഥയെ [[വിയുതി]] (Opposition) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. രണ്ട് വിയുതികൾ 780 ദിവസങ്ങൾ കൂടുമ്പോഴാണ്‌ സംഭവിക്കുക. രണ്ട് ഗ്രഹങ്ങളുടെ പരിക്രമണപഥങ്ങളുടെ ഉത്കേന്ദ്രത നിമിത്തം വിയുതി നടക്കുന്ന സമയവും കുറഞ്ഞ അകലത്തിൽ വരുന്ന സമയവും തമ്മിൽ 8.5 ദിവസം വരെ സമയവ്യത്യാസം ഉണ്ടാവാം. ദീർഘവൃത്താകാര പരിക്രമണപാത കാരണം കുറഞ്ഞ അകലം 5.5 കോടി കിലോമീറ്റർ മുതൽ 10 കോടി കിലോമീറ്റർ വരെയായി വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു,<ref name="nssdc" /> ഇത് ഗ്രഹം ദൃശ്യമാകുന്ന കോണീയ വ്യാസത്തിലും കാര്യമായ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുണ്ടാക്കുന്നു.<ref name=nasa051103/> ഏറ്റവും അവസാന വിയുതി 2010 ജനുവരി 29 നായിരുന്നു, അടുത്തത് 2012 മാർച്ച് 3 നും സംഭവിക്കും.<ref name=sheehan970202/> വിയുതിയോടടുക്കുമ്പോൾ ചക്രവാളത്തിൽ ചൊവ്വ പശ്ചാത്ഗതിയിലുള്ള ചലനം (retrograde motion) ആരംഭിക്കുന്നു, ചക്രവാളത്തിലെ ഒരു നക്ഷത്രത്തിനു ചുറ്റും ഒരു വളയത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതാണ്‌ ഈ ചലനം. ഇത് പൂർത്തിയാവാൻ 72 ദിവസം എടുക്കുന്നു, ഈ ചലനത്തിന്റെ മൂർദ്ധന്യാവസ്ഥയിൽ ചൊവ്വ അതിന്റെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള അവസ്ഥയിൽ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=zeilik02/> ==== സമ്പൂർണ്ണ സമീപനം ==== ഏതാണ്ട് 60,000 വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ ചൊവ്വ ഭൂമിയുമായി ഏറ്റവും അടുത്തത് വരുന്നു. ഭൂമിയുമായി അവസാനമായി ഏറ്റവും അടുത്ത് വന്നത് ബി.സി. 57,617 സെപ്റ്റംബർ 12 നായിരുന്നു, ഇനി ഏറ്റവും അടുത്തുവരിക 2287 ലായിരിക്കും.<ref name=rao030822/> അടുത്ത കാലത്ത് കുറഞ്ഞ അകലത്തിൽ വന്നത് 2003 ഓഗസ്റ്റ് 27 9:51:13 UT നായിരുന്നു, അന്ന് ഭൂമിയുമായി 55,758,006 (0.372719 AU) കിലോമീറ്റർ അകലവും ദൃശ്യകാന്തിമാനം -2.9 മായിരുന്നു ഗ്രഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്, വിയുതിക്ക് ഒരു ദിവസവുമുള്ളപ്പോഴും ഉപസൗരത്തിലെത്താൻ മൂന്ന് ദിവസവുമുള്ളപ്പോഴായിരുന്നു അത്, ആ അവസരത്തിൽ ചൊവ്വയെ ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള നിരീക്ഷണത്തിൽ പെട്ടെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കുന്ന വിധത്തിലായിരുന്നു. എങ്കിലും ഈ സമീപനം സമീപകാലഘട്ടങ്ങളിൽ നടന്ന സമീപനത്തേക്കാൾ അല്പം കൂടി അടുത്തു എന്നുമാത്രമേയുള്ളൂ. ഉദാഹരണത്തിന്‌ 1924 ഓഗസ്റ്റ് 22 ന്‌ 0.37285 സൗരദൂരത്തിൽ ചൊവ്വ അടുത്തിരുന്നു, അതുപോലെ 2208 ഓഗസ്റ്റ് 24 ന്‌ 0.37279 സൗരദൂരം അകലത്തിലുമായിരിക്കും.<ref name=Meeus2003/> === ചരിത്രത്തിലെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ === ചൊവ്വ വിയുതിയിലായിരിക്കുമ്പോഴാണ്‌ കൂടുതലും നിരീക്ഷണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്, ആ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഭൂമിയോട് അടുത്ത് വരുന്നതിനാൽ പെട്ടെന്നുതന്നെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നതിനാലാണിത്, ഏതാനും വർഷങ്ങൾ കൂടുമ്പോൾ ചൊവ്വ ഈ രീതിയിൽ അടുത്തുവരും. ഉപസൗരത്തിലായിരിക്കുമ്പോഴുള്ള വിയുതികളാണ്‌ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവ – 15 അല്ലെങ്കിൽ 17 വർഷം കൂടുമ്പോൾ അത് സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്, ഉപസൗരത്തിലായിരിക്കുന്നതിനാൽ കൂടുതൽ പെട്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാനും സാധിക്കും. ബി.സി. 1534 ൽ ഈജിപ്ത്യൻ ജ്യോതിജ്ഞർ രാത്രി ആകാശത്തിൽ അലഞ്ഞുനടക്കുന്ന ആകാശവസ്തുവായി ചൊവ്വയെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, ഗ്രഹത്തിന്റെ പശ്ചാത്ഗതിയെപ്പറ്റി അറിവുള്ളവരായിരുന്നു അവർ.<ref name=paob85/> നവ ബാബിലോണിയൻ സാമ്രാജ്യകാലത്ത് ബാബിലോണിയയിലെ ജ്യോതിജ്ഞർ ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ നിശ്ചിത സമയങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്താറുണ്ടായിരുന്നു, അവയുടെ സ്വഭാവമനുസരിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും അവർ രേഖപ്പെടുത്തിവച്ചു. ചൊവ്വാ ഗ്രഹം 79 വർഷം കൂടുമ്പോൾ 37 തവണ വലംവെക്കുന്നതായും അവർക്കറിയാമായിരുന്നു. പ്രവചിക്കപ്പെട്ട ഗ്രഹത്തിന്റെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ കൂടുതൽ കൃത്യത വരുത്തുന്നതിനുള്ള അങ്കഗണിത ക്രിയകളും അവർ കണ്ടെത്തി.<ref name=north08/><ref name=swerdlow98/> ബി.സി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനുമുൻപ് ചൊവ്വയെ കുറിച്ച് ചൈനീസ് ജ്യോതിജ്ഞർക്ക് അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല എന്ന് പുരാതന രേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.<ref name=needham_ronan85/> ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ ചൊവ്വ ചന്ദ്രനു പിറകിൽ മറയുന്നതായി കാണുകയും ഗ്രഹം കൂടുതൽ അകലത്തിലാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=poor08/> അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ സൂര്യസിദ്ധാന്തത്തിൽ ചൊവ്വയുടെ വ്യാസം കണക്കാക്കാൻ ശ്രമിച്ചതായി കാണാം.<ref name=jse97/> എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇസ്‌ലാമിക ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ യഅ്ഖൂബ് ബിൻ താരിഖ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസ്സിജ് അൽ മഹ്‌ലൂൽ മിൻ അസ്സിന്ദിദ് ലി-ദറജാത്ത് ദറജ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ചൊവ്വയും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ദൂരം കണക്കാക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നു.<ref name=sachau01/> കെപ്ലർ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ആപേക്ഷിക ദൂരം കണക്കാക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച രീതിയാണ്‌ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ടൈക്കൊ ബ്രാഹെ ചൊവ്വയുടെ ഡൈയൂർണൽ പാരലാക്സ് കണ്ടെത്താൻ ഉപയോഗിച്ചത്.<ref name=taton03/> ദൂരദർശിനികൾ ലഭ്യമായതോടെ സൂര്യനും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ദൂരം അറിയുന്നതിനായി ചൊവ്വയുടെ ഡൈയൂർണൽ പാരലാക്സ് വീണ്ടും കണക്കാക്കുകയുണ്ടായി. ഈ രീതി ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ച് 1672 ൽ ഗിയോവന്നി ഡൊമെനിക്കൊ കാസിനി ആയിരുന്നു. എങ്കിലും ആദ്യകാല ഉപകരണങ്ങളുടെ കുറഞ്ഞ ഗുണനിലവാരം ഇത്തരം പാരലാക്സ് മാപനങ്ങളെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=hirschfeld01/> ശുക്രനു പിന്നിൽ ചൊവ്വ മറയുന്ന ഉപഗൂഹനം ഒരിക്കൽ മാത്രമാണ്‌ നിരീക്ഷപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്, 1590 ഒക്ടോബർ 13 ന്‌ മൈക്കൽ ഹൈഡെൽബെർഗായിരുന്നു അത് വീക്ഷിച്ചത്.<ref name=sat57/> ചൊവ്വയെ ആദ്യമായി ദൂരദർശിനിയിലൂടെ വീക്ഷിച്ചത് ഗലീലിയൊ ആണ്‌.<ref name=jha15/> === ചൊവ്വയിലെ കനാലുകൾ === {{Vertical images list|align=right|image1=Mars Schiaparelli MKL Bd. 11 1890 (128500338).jpg|image2=Lowell Mars channels.jpg|image3=Mars HST Mollweide map 1999.png|width=200px|caption1=ഗിയോവന്നി ഷിയപരേലി തയ്യാറാക്കിയ ചൊവ്വയുടെ മാപ്പ്|caption2=ലൊവെൽ വീക്ഷിച്ച ചൊവ്വയുടെ [[വരപ്പ്]] (ദക്ഷിണഭാഗം മുകളിൽ), 1914 നു മുൻപ് വരച്ചത്.|caption3=1999 ലെ ഓപ്പോസിഷൻ സമയത്ത് ഹബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനി തയ്യാറാക്കിയ ചൊവ്വയുടെ മാപ്പ് (ഉത്തരഭാഗം മുകളിൽ)}} ദൂരദർശിനികൾ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ടതോടെ പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി ചൊവ്വയിലെ ഉപരിതല സവിശേഷതകൾ കൂടുതൽ വ്യക്തതയോടെ വീക്ഷിക്കാമെന്നു വന്നു. 1877 സെപ്റ്റംബർ 5 ന്‌ ചൊവ്വയുടെ ഉപസൗരത്തിലുള്ള വിയുതി സംഭവിക്കുകയുണ്ടായി. അതേ വർഷം മിലാനിലെ ഇറ്റാലിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ഗിയോവന്നി ഷിയാപെരേലി]] 22 സെന്റീമീറ്റർ ദൂരദർശിനിയുപയോഗിച്ച് ചൊവ്വയുടെ മാപ്പ് തയ്യാറാക്കി. ആ മാപ്പിൽ അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയ പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷതകളായിരുന്നു കനാലി, പിൽക്കാലത്ത് അത് മായക്കാഴ്ചയിൽ പെട്ടതായിരുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. നീളമുള്ള രേഖകളാൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അവയ്ക്ക് അദ്ദേഹം ഭൂമിയിലെ പ്രധാന നദികളുടെ പേരുകൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം "ചാലുകൾ" എന്നുദ്ദേശിച്ച സംജ്ഞ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ തെറ്റായ രീതിയിൽ കനാലുകൾ എന്നായിത്തീർന്നു.<ref name=snyder01/><ref name=sagan80/> നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട് ഓറിയന്റലിസ്റ്റായ [[പെർസിവൽ ലോവെൽ]] 300 ഉം 450 ഉം മില്ലീമീറ്റർ അളവിലുള്ള ദൂരദർശിനിയോടുകൂടിയ നിരീക്ഷണകേന്ദ്രം സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി. 1894 ൽ ചൊവ്വ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട സ്ഥാനത്ത് വന്നപ്പോഴും അതിനു സമീപകാലത്ത് മെച്ചപ്പെട്ട് രീതിയിൽ ഗ്രഹം വന്നപ്പോഴും ഈ നിരീക്ഷണകേന്ദ്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അദ്ദേഹം ചൊവ്വയെ കുറിച്ചും അതിലെ ജീവനെ കുറിച്ചും ഏതാനും പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു, പൊതുജനങ്ങളെ കാര്യമായി സ്വാധീനിക്കാൻ ആ പുസ്തകങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref name=basalla06/> ഹെൻറി ജോസഫ് പെറൊറ്റിൻ, നൈസിലെ ലൂയിസ് തോളൊൻ എന്നിവരും ആ കാലാത്തെ വലിയ ദൂരദർശിനികളിൽ കൂടി വീക്ഷിക്കുകയും കനാലി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name=maria_lane05/><ref name=ba3/> ചൊവ്വയിലെ വേനൽകാലത്ത് ഗ്രഹത്തിന്റെ ധ്രുവാവരണങ്ങൾ മങ്ങിവന്ന് ഇരുണ്ട നിറത്തിലുള്ള ഭാഗങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുൾപ്പെടെ ചൊവ്വയിൽ കാലികമായി സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങളും ഈ കനാലുകളും കൂടിയായപ്പോൾ ഗ്രഹത്തിലെ ജീവനെ കുറിച്ച് ഊഹാപോഹങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചു, ചൊവ്വയിൽ കടലുകളുണ്ടെന്നും സസ്യങ്ങൾ വളരുന്നുണ്ടെന്നുമുള്ള വിശ്വാസം കുറേക്കാലം നിലനിൽക്കുകയും ചെയ്തു. കൂടുതൽ വ്യക്തത നൽകുന്ന ദൂരദർശിനികളുടെ അഭാവം ഇത്തരം ഊഹങ്ങളെ പിന്തുണ നൽകിയുമില്ല. ശേഷം കൂടുതൽ വണ്ണമുള്ളതും അല്പം നീളമുള്ളതുമായ ദൂരദശിനികളിൽ കൂടിയുള്ള നിരീക്ഷണത്തിൽ നീളത്തിലുള്ള കനാലി കാണാൻ സാധിച്ചു. പിന്നീട് 1909 ൽ 840 മില്ലീമീറ്റർ ദൂരദർശിനിയിലൂടെ ഫ്ലാമാരിയോൺ നടത്തിയ നിരീക്ഷണങ്ങളിൽ അനിയത പാറ്റേണുകൾ കാണാൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും കാനാലിയൊന്നും ദർശിക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.<ref name=zahnle01/> 1960 കളിൽ പോലും ചൊവ്വയിലെ ജീവശാസ്ത്രത്തെ കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു, അവയിൽ ചൊവ്വയിലെ ഋതുമാറ്റത്തെ ഒഴിച്ചുള്ള മറ്റ് വിവരണങ്ങളെല്ലാം ഉൾപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരുന്നു. ജീവികളുടെ സഹവർത്തിത്വ ആവാസവ്യവസ്ഥയും ജൈവപ്രവർത്തങ്ങൾ, രാസചക്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=science136_3510/> നാസയുടെ ചൊവ്വാ ദൗത്യമേറ്റെടുത്ത മാരിനർ സംരംഭങ്ങളിലെ ബഹിരാകാശവാഹനങ്ങൾ ഗ്രഹം സന്ദർശിച്ചതോടെ ഈ കെട്ടുകഥകൾക്ക് അറുതിവന്നു. ജീവനെ തേടിയുള്ള വൈക്കിങ്ങ് സംരംഭത്തിൽ നിന്നുള്ള ഫലങ്ങൾ കൂടി വന്നതോടെ ജീവസാന്നിദ്ധ്യമില്ലാത്ത നിർജീവമായ ഗ്രഹമാണെന്ന കാര്യം പൊതുവേ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=ward_brownlee00/> ഈ സംരംഭങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഏതാനും മാപ്പുകൾ തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും 1996 ൽ വിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ട മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയർ പദ്ധതിയോടെയാണ്‌ വളരെയധികം വ്യക്തതയുള്ളതും വിശദവുമായ ചൊവ്വോപരിതല ഘടന, കാന്തിക മണ്ഡലം, ഉപരിതല ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയവയെ കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നത്.<ref>{{cite book|first=Peter|last=Bond|year=2007|title=Distant worlds: milestones in planetary exploration|url=https://archive.org/details/distantworldsmil0000bond|work=Copernicus Series|page=[https://archive.org/details/distantworldsmil0000bond/page/119 119]|publisher=Springer|isbn=0387402128}}</ref> ഇത്തരം വിവരങ്ങൾ നിലവിൽ ഗൂഗിൾ മാർസ് പോലെയുള്ള ഓൺലൈൻ സംരംഭങ്ങൾ വഴി ലഭ്യമാണ്‌. == സംസ്കാരങ്ങളിൽ == റോമൻ യുദ്ധദേവനായ മാർസിന്റെ പേരാണ്‌ പാശ്ചാത്യർ ചൊവ്വയ്ക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. പല സംസ്കാരങ്ങളിലും പുരുഷത്വത്തിന്റേയും യുവത്വത്തിന്റേയും ലക്ഷണമായി ചൊവ്വയെ കണക്കാക്കുന്നു. ഒരു വൃത്തവും അതിനു മുകളിലെ വലത്തേ മൂലയിലേക്ക് ചൂണ്ടി നിൽക്കുന്ന അമ്പും കൂടിയതാണ്‌ ചൊവ്വയെ കുറിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന ചിഹ്നം, ഈ ചിഹ്നം തന്നെ പുരുഷ ലിംഗത്വത്തെ കുറിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. === ബുദ്ധിമാന്മാരായ ചൊവ്വ നിവാസികൾ === [[File:OSIRIS Mars true color.jpg|thumb|right|200px|ചൊവ്വ അതിന്റെ സ്വാഭാവികനിറത്തിൽ]] ബുദ്ധിയുള്ള ജീവികൾ ചൊവ്വയിൽ വസിക്കുന്നു എന്ന് പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വ്യാപകമായി വിശ്വസിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഷിയപരേലിയുടെ "കനാലി" നിരീക്ഷണങ്ങളും പെർസിവൽ ലോവലിന്റെ ഈ വിഷയത്തിലുള്ള പുസ്തകങ്ങളും ഈ വിശ്വാസത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ജലസേചനം നടത്തുന്ന പുരാതന രീതിയിലുള്ള നാഗരികത അവിടെയുണ്ടെന്നും വിശ്വസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=prion/> ശ്രദ്ധേയ വ്യക്തികൾ നടത്തിയ നിരീക്ഷണങ്ങളും അതിനെ തുടന്നു നടത്തിയ പ്രഖ്യാപനങ്ങളും "ചൊവ്വയെ പേടി" എന്ന വിളിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥ സംജാതമാക്കി.<ref name=fergus04/> 1899 ൽ കൊളൊറോഡൊ സ്പ്രിങ്ങ്സ് ലാബിൽ അന്തരീക്ഷത്തിലെ റേഡിയോ സിഗ്നലുകളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനിടയിൽ നിക്കോള ടെസ്‌ല ആവർത്തകമായ സിഗ്നലുകൾ ലഭിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുകയും അത് മറ്റൊരു ഗ്രഹത്തിലെ റേഡിയോ ആശയവിനിമയ സംവിധാനത്തിൽ നിന്നുള്ളതാണെന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് ചൊവ്വയിൽ നിന്നായിരിക്കാമെന്നും നിരൂപിക്കുകമുണ്ടായി. ടെസ്‌ലയുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ പിന്തുണച്ച് ലോർഡ് കെൽവിൻ, ടെസ്‌ലയ്ക്ക് ലഭിച്ചത് ചൊവ്വയിൽ നിന്നും അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേക്ക് അയച്ച സിഗ്നലുകളാണെന്ന് കരുതുന്നതായി 1902 ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ സന്ദർശനവേളയിൽ സംസാരിച്ചതായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=cheney81/> എന്നാൽ അമേരിക്ക വിടുന്നതിന്റെ കുറച്ചുമുൻപ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതങ്ങനെയല്ലെന്നും "ചൊവ്വവാസികൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അവർക്ക് ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തെ അതിന്റെ വെളിച്ചത്തിന്റെ പ്രഭയിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നുണ്ടായിരിക്കും" എന്നാണ്‌ പറഞ്ഞതെന്നും അവകാശപ്പെട്ടു.<ref name=nyt020511/> ചൊവ്വവാസികൾ ഭൂമിയുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തുവാൻ ശ്രമിക്കുന്നതായി ലോവെൽ ഒബ്സെർവേറ്ററി ഉറപ്പിച്ചതായി പറയുന്ന ടെലിഗ്രാം അവരിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചതായി 1901 ൽ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ എഡ്വാർഡ് ചാൾസ് പിക്കെറിങ്ങ് പറയുന്നുണ്ട്.<ref name="nyt2"/> കഴിഞ്ഞ ഏതാനും ദശാബ്ദങ്ങളിൽ മികച്ച ഫലം നൽകിയ മാർസ് ഗ്ലോബൽ സർവേയറടക്കമുള്ള പര്യവേഷണ വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഉന്നത നിലവാരത്തിലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ അവിടെയേതെങ്കിലും വിശേഷബുദ്ധിയുള്ള ജീവി ജീവിച്ചിരുന്നതിന്‌ അടയാളമായി പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ട നിർമ്മിതികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളൊന്നും ഇല്ലെന്ന് തെളിയിച്ചു, എങ്കിലും റിച്ചാർഡ് സി. ഹോഗ്‌ലാൻഡിനെ പോലെയുള്ളവർ വിശേഷബുദ്ധിയുള്ള ജീവൻ ചൊവ്വയിലുണ്ടെന്ന് വാദിക്കുന്നത് തുടർന്നു. പേടകങ്ങൾ പകർത്തിയ ചിത്രങ്ങളിലെ പിരമിഡുകൾ പോലെയുള്ള രൂപങ്ങളെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ്‌ പിന്നീട് കുറേ ഊഹങ്ങൾ പ്രചരിച്ചത്. ഇതിനെ കുറിച്ച് "നമ്മുടെ ഭൗമികമായ പ്രത്യാശകളും ഭയങ്ങളും ചൊവ്വയെ ഒരു തരത്തിലുള്ള ഗൂഢമേഖലയാക്കി തീർത്തു" എന്നാണ്‌ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ കാൾ സാഗൻ എഴുതിയത്.<ref name=sagan80/> [[പ്രമാണം:War-of-the-worlds-tripod.jpg|thumb|upright|Alien tripod illustration from the 1906 French edition of ''The War of the Worlds'' by H.G. Wells.]] പത്തൊൻപതാം ശാസ്ത്ര ഊഹാപോഹങ്ങളിൽ ചൊവ്വയെ ജീവനെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന ചുറ്റുപാടോടുകൂടിയതാണെന്നായിരുന്നു വിവരിച്ചിരുന്നത്.<ref name=lightman97/> അവയെ പിൻപറ്റി ചൊവ്വയിലെ ജീവികൾ അവരുടെ മരിക്കുന്ന ഗ്രഹത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കുന്നതായി വിവരിച്ച് 1898 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച എച്ച്.ജി. വെൽസിന്റെ "വാർ ഓഫ് ദി വേൾഡ്സ്" പോലെയുള്ള ശാസ്ത്രകഥകൾ ഇറങ്ങുകയും ചെയ്തു. [[ഓർസൺ വെൽസ്]] തയ്യാറാക്കിയ "വാർ ഓഫ് ദി വേൾഡ്സ്" ന്റെ വിവരണം തൽസമയ വാർത്താരൂപത്തിൽ 1938 ൽ ഒക്ടോബർ 30 ന്‌ റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം നടത്തിയപ്പോൾ യഥാർത്ഥമെന്നു കരുതി ജനങ്ങൾ ഭീതിയിലാണ്ട സംഭവം വളരെയധികം കുപ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ചു.<ref name=lubertozzi_holmsten03/> റേ ബ്രാഡ്ബറീസിന്റെ 'ദി മാർഷിയൻ ക്രോണിക്കിൾസ്', എഡ്ഗാർ റൈസ് ബറോസിന്റെ ബാർസൂം പരമ്പര, സി.എസ്. ലൂയിസിന്റെ "ഔട്ട് ഓഫ് സൈലന്റ് പ്ലാനെറ്റ്" (1938),<ref name=sanford09/> കിം സ്റ്റാൻലി റോബിൻസണ്ണിന്റെ 'മാർസ് ട്രൈലോഗി', റോബെർട്ട് എ. ഹെയ്ൻലെയ്നിന്റെ ഏതാനും കൃതികൾ എന്നിവയെയെല്ലാം ഇത്തരത്തിൽ ചൊവ്വയെ കുറിച്ചുള്ള കഥകൾ നിറഞ്ഞ കൃതികളാണ്‌.<ref name=buker02/> ചൊവ്വയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളെ കുറിച്ച് ആസഫ് ഹാൾ അവയെ കണ്ടെത്തുന്നതിനും 150 വർഷങ്ങൾ മുൻപേ ജൊനാഥൻ സ്വിഫ്റ്റ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗള്ളിവറുടെ യാത്രകൾ എന്ന കൃതിയിലെ പത്തൊൻപതാമത്തെ അദ്ധ്യായത്തിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=jonathan_swift/> വാർണർ ബ്രദേർസ് 1948 അവതരിപ്പിച്ച ലൂണി ട്യൂൺസ് എന്ന കാർട്ടൂൺ പരമ്പരയിൽ മാർവിൻ ദി മാർഷിയൻ എന്ന ചൊവ്വവാസിയായ ഹാസ്യ കഥാപാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്, കഥാപാത്രത്തിന്‌ നല്ല ജനപ്രീതി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=rabkin05/> മാരിനർ, വൈക്കിങ്ങ് എന്നീ പേടകങ്ങൾ ജീവനില്ലാത്തതും, കനാലുകളില്ലാത്തതുമായ ചൊവ്വയുടെ യഥാർത്ഥ ചിത്രം അയച്ചുതന്നതോടെ ഇത്തരം ഊഹങ്ങളെ ഒഴിവാക്കേണ്ട സ്ഥിതി സംജാതമായി, പിന്നെ മനുഷ്യർ ചൊവ്വയിൽ താമസമുറപ്പിക്കുന്നതും അവിടെ കോളനികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതുമായി പ്രമേയങ്ങൾ, ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധിയുള്ളതാണ്‌ കിം സ്റ്റാൻലിയുടെ മാർസ് ട്രൈലജി. അതിനുശേഷവും ശാസ്ത്രരൂപേണയുള്ള ആശയങ്ങളും, ബഹിരാകാശ പേടകങ്ങൾ അയച്ചുതന്ന ചിത്രങ്ങളിലെ ഉപരിതലത്തിലെ ചില പ്രത്യേക ഭാഗങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പ്രാകൃത നാഗരികതയുണ്ടെന്നതാണെന്ന് വ്യംഗ്യമാക്കിയുള്ള ശാസ്ത്രകഥകളും സിനിമകളും പുറത്തു വരികയുണ്ടായി.<ref name=miles_peters/> ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പൊരുതുന്ന ചൊവ്വയിലെ കോളനികളുടെ കഥകളായിരുന്നു ഗ്രെഗ് ബിയറിന്റേയും കിം സ്റ്റാൻലി റോബിൻസണ്ണിന്റേയും നോവലുകളുടെ പ്രമേയം, ഫിലിപ്പ് കെ. ഡിക്കിന്റെ ചെറുകഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ചലച്ചിത്രമായ "ടോട്ടൽ റീകോൾ", "ബാബിലോൺ 5" എന്ന ടെലിവിഷൻ പരമ്പര എന്നിവയും ഇതേ രീതിയിലുള്ളവയായിരുന്നു. "റെഡ് ഫാക്ഷൻ", സോൺ ഓഫ് ദി എൻഡേഴ്സ്' പരമ്പര തുടങ്ങിയ വീഡിയോ ഗെയിമുകളും സമാന പ്രമേയങ്ങളോടെയുള്ളവയായിരുന്നു. "ധൂം", "മാർഷിയൻ ഗോഥിക്ക്" എന്നീ പ്രസിദ്ധ വീഡിയോ ഗെയിമുകളിലേയും പശ്ചാത്തലം ചൊവ്വയും അവയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളുമാണ്‌. == കുറിപ്പുകൾ == {{Refbegin}} '''ക.''' {{Note label|ക|ക|none}}Best fit [[ellipsoid]] '''ഖ,''' {{Note label|ഖ|ഖ|none}}There are many [[serpentinite|''serpentinization'']] reactions. [[Olivine]] is a [[solid solution]] between [[forsterite]] and [[fayalite]] whose general formula is <math>(Fe,Mg)_2SiO_4</math>. The reaction producing methane from olivine can be written as: ''Forsterite + Fayalite + Water + Carbonic acid → Serpentine + Magnetite + Methane '', or (in balanced form): <math>18 Mg_2SiO_4 + 6 Fe_2SiO_4 + 26 H_2O + CO_2</math> → <math>12 Mg_3Si_2O_5(OH)_4 + 4 Fe_3O_4 + CH_4</math> {{Refend}} == ഇതും കാണുക == *[[സോളിസ് ലാക്കസ്]] == അവലംബം == {{Reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=horizons>{{cite web | last=Yeomans | first=Donald K. | date=2006-07-13 | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons | title=HORIZONS System | publisher=NASA JPL | accessdate=2007-08-08 }}—At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: ELEMENTS", "Target Body: Mars" and "Center: Sun".</ref> <ref name=meanplane>{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=2009-04-20 | url-status=live }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524145440/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=2015-05-24 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[invariable plane]])</ref> <ref name=mars2010>{{cite web |date=May 6, 2009 |title=Mars 2009/2010 |publisher=Students for the Exploration and Development of Space (SEDS) |url=http://spider.seds.org/spider/Mars/mars2010.html |accessdate=2007-12-28}}</ref> <ref name=Seidelmann2007>{{cite journal | last=Seidelmann | first=P. Kenneth | coauthors=Archinal, B. A.; A'hearn, M. F.; ''et al''. | title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 | journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=98 | issue=3 | pages=155–180 | year=2007 | doi=10.1007/s10569-007-9072-y | url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y | accessdate=2007-08-28 }}</ref> <ref name=lodders1998>{{cite book | author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce | year=1998 | title=The planetary scientist's companion | url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd | page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] | publisher=Oxford University Press US | isbn=0195116941 }}</ref> <ref name=nasa>{{cite web | first=Samantha | last=Harvey | date=May 27, 2008 | author=Phil Davis and Kirk Munsell (eds.) | work=Solar System Exploration | title=Mars: Facts & Figures | publisher=NASA | url=http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Facts&System=Metric | accessdate=2007-03-06 }}</ref> <ref name=nasa_hematite>{{cite web | title=The Lure of Hematite | work=Science@NASA | publisher=NASA | date=March 28, 2001 | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast28mar_1.htm | accessdate=2009-12-24 | archive-date=2012-09-14 | archive-url=https://archive.today/20120914152901/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2001/ast28mar_1/ | url-status=dead }}</ref> <ref name=northcratersn>{{cite web | date=July 19, 2008 | title=Impact May Have Transformed Mars | publisher=ScienceNews.org | first=Ashley | last=Yeager | url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/33622/title/Impact_may_have_transformed_Mars_ | accessdate=2008-08-12 | archive-date=2012-09-14 | archive-url=https://archive.today/20120914153420/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/33622/title/Impact_may_have_transformed_Mars_ | url-status=dead }}</ref> <ref name=northcraterguard>{{cite web | date=June 26, 2008 | title=Cataclysmic impact created north-south divide on Mars | publisher=Science @ guardian.co.uk | first=Ian | last=Sample | url=http://www.guardian.co.uk/science/2008/jun/26/mars.asteroid?gusrc=rss&feed=science | accessdate=2008-08-12 | location=London}}</ref> <ref name=water>{{cite web | date=March 12, 2002 | title=Once Upon a Water Planet | publisher=Science @ NASA | author=Bell, Trudy E.; Phillips, Tony | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2002/12mar%5Fwaterplanet.htm | accessdate=2008-06-21 | archive-date=2008-06-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080601051757/http://science.nasa.gov/headlines/y2002/12mar_waterplanet.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name="marswater">{{cite web | publisher=NASA/JPL | date=December 6, 2006 | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | title=NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars | accessdate=2007-01-04 | archive-date=2011-08-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110807005557/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="specials1">{{cite web | title=Water ice in crater at Martian north pole | date=July 28, 2005 | publisher=ESA | url=http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html | accessdate=2010-03-19 | archive-date=2012-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121006122736/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="jsg.utexas.edu">{{cite web | title=Scientists Discover Concealed Glaciers on Mars at Mid-Latitudes | date=November 20, 2008 | publisher=University of Texas at Austin | url=http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/112008.html | accessdate=2010-03-19 | archive-date=2011-07-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110725200229/http://www.jsg.utexas.edu/news/rels/112008.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=esa050221>{{cite news | title=Mars pictures reveal frozen sea | publisher=ESA | author=Staff | date=February 21, 2005 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4285119.stm | accessdate=2010-03-19 }}</ref> <ref name="spacecraft1">{{cite web | date=July 31, 2008 | title=NASA Spacecraft Confirms Martian Water, Mission Extended | publisher=Science @ NASA | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080731.html | accessdate=2008-08-01 | archive-date=2012-04-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120418005710/http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080731.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=webster_beasley05>{{cite web | publisher=NASA | date=September 20, 2005 | author=Webster, G.; Beasley, D. | title=Orbiter's Long Life Helps Scientists Track Changes on Mars | url=http://mpfwww.jpl.nasa.gov/mgs/newsroom/20050920a.html | accessdate=2007-02-26 | archive-date=2007-04-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070430085506/http://mpfwww.jpl.nasa.gov/mgs/newsroom/20050920a.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web | author=Williams, David R. | title=Mars Fact Sheet | work=National Space Science Data Center | publisher=NASA | date=September 1, 2004 | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html | accessdate=2006-06-24 | archive-date=2010-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="rust">{{cite web | last=Peplow | first=Mark | title=How Mars got its rust | work=BioEd Online | publisher=MacMillan Publishers Ltd. | url=http://www.bioedonline.org/news/news-print.cfm?art=953 | accessdate=2007-03-10 }}</ref> <ref name=sci300a>{{cite journal | last=Christensen | first=Philip R. | coauthors=''et al''. | date=2003-06-27 | title=Morphology and Composition of the Surface of Mars: Mars Odyssey THEMIS Results | url=https://archive.org/details/sim_science_2003-06-27_300_5628/page/2056 | journal=Science | volume=300 | issue=5628 | pages=2056–2061 | doi=10.1126/science.1080885 | pmid=12791998 }}</ref> <ref name=sci300b>{{cite journal | last=Golombek | first=Matthew P. | date=2003-06-27 | title=The Surface of Mars: Not Just Dust and Rocks | url=https://archive.org/details/sim_science_2003-06-27_300_5628/page/2043 | journal=Science | volume=300 | issue=5628 | pages=2043–2044 | doi=10.1126/science.1082927 | pmid=12829771 }}</ref> <ref name="magnetosphere">{{cite web | date=2006-11-09 | title=Magnetic Fields and Mars | publisher=Mars Global Surveyor @ NASA | author=Valentine, Theresa; Amde, Lishan | url=http://mgs-mager.gsfc.nasa.gov/Kids/magfield.html | accessdate=2009-07-17 }}</ref> <ref name="plates">{{cite web | publisher=NASA/Goddard Space Flight Center | title=New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth | url=http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html | accessdate=2006-03-17 | archive-date=2012-09-14 | archive-url=https://archive.today/20120914153601/http://www.nasa.gov/centers/goddard/news/topstory/2005/mgs_plates.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=jacque03>{{cite news | author=Jacqué, Dave | url=http://www.anl.gov/Media_Center/News/2003/030926mars.htm | title=APS X-rays reveal secrets of Mars' core | publisher=Argonne National Laboratory | date=2003-09-26 | accessdate=2006-07-01}}</ref> <ref name=jog91>{{cite journal | last=Tanaka | first=K. L. | year=1986 | title=The Stratigraphy of Mars | journal=Journal of Geophysical Research | volume=91 | issue=B13 | pages=E139–E158 | doi=10.1029/JB091iB13p0E139 }}</ref> <ref name=dc080304>{{cite web | url=http://dsc.discovery.com/news/2008/03/04/mars-avalanche.html | title=Mars avalanche caught on camera | date=2008-03-04 | work=Discovery Channel | publisher=Discovery Communications | accessdate=2009-03-04}}</ref> <ref name=sciam080627>{{cite web | url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=giant-asteroid-flattened | title=Giant Asteroid Flattened Half of Mars, Studies Suggest | publisher=Scientific American | accessdate=2008-06-27 }}</ref> <ref name=nyt080626>{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2008/06/26/science/space/26mars.html?em&ex=1214712000&en=bd0be05a87523855&ei=5087%0A | title=Huge Meteor Strike Explains Mars’s Shape, Reports Say | publisher=New York Times | accessdate=2008-06-27 | first=Kenneth | last=Chang | date=2008-06-26}}</ref> <ref name=nasa051103>{{cite news | date=November 3, 2005 | publisher=NASA | title=Close Encounter: Mars at Opposition | url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/34/image/l | accessdate=2010-03-19 }}</ref> <ref name=bbc080627>{{cite news | title=Martian soil 'could support life' | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7477310.stm | publisher=BBC News | date=June 27, 2008 | accessdate=2008-08-07}}</ref> <ref name="marssalt">{{cite news | url=http://www.usatoday.com/tech/science/space/2008-08-04-mars-soil_N.htm | title=Scientists: Salt in Mars soil not bad for life | last=Chang | first=Alicia | publisher=Associated Press | accessdate=2008-08-07 | date=2008-08-05}}</ref> <ref name=jpl_soil>{{cite web | title=NASA Spacecraft Analyzing Martian Soil Data | url=http://www.jpl.nasa.gov/news/phoenix/release.php?ArticleID=1816 | publisher=JPL | accessdate=2008-08-05 | archive-date=2017-05-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170522063940/https://www.jpl.nasa.gov/news/phoenix/release.php?ArticleID=1816 | url-status=dead }}</ref> <ref name=jpl_dust_devil>{{cite web | url=http://hirise.lpl.arizona.edu/ESP_013751_1115 | title=Dust Devil Etch-A-Sketch (ESP_013751_1115) | publisher=NASA/JPL/University of Arizona | date=2009-07-02 | accessdate=2010-01-01 }}</ref> <ref name=space021211>{{cite web | url=http://www.space.com/scienceastronomy/streaks_mars_021211.html | title=Dark Streaks on Mars Suggest Running Water Still Present | publisher=SPACE.com | date=2002-12-11 | accessdate=2009-09-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20030210151409/http://www.space.com/scienceastronomy/streaks_mars_021211.html | archivedate=2003-02-10 | url-status=live }}</ref> <ref name=bbc040124>{{cite news | first=David | last=Whitehouse | date=January 24, 2004 | title=Long history of water and Mars | work=BBC News | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3426539.stm | accessdate=2010-03-20 }}</ref> <ref name=jgr110>{{Cite journal | journal=Journal of Geophysical Research | date=2005-05-07 | last=Heldmann | first=Jennifer L. | coauthors=''et al''. | title=Formation of Martian gullies by the action of liquid water flowing under current Martian environmental conditions | url=http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf | format=PDF | volume=110 | page=Eo5004 | doi=10.1029/2004JE002261 | accessdate=2008-09-17 | archive-date=2008-10-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081001162643/http://daleandersen.seti.org/Dale_Andersen/Science_articles_files/Heldmann%20et%20al.2005.pdf | url-status=dead }} 'conditions such as now occur on Mars, outside of the temperature-pressure stability regime of liquid water' ... 'Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the [[vapor pressure]] of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day [Haberle ''et al''., 2001]'</ref> <ref name="kostama">{{Cite journal | journal=Geophysical Research Letters | volume=33 | page=L11201 | date=June 3, 2006 | author=Kostama, V.-P.; Kreslavsky, M. A.; Head, J. W. | title=Recent high-latitude icy mantle in the northern plains of Mars: Characteristics and ages of emplacement | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml | doi=10.1029/2006GL025946 | accessdate=2007-08-12 | archive-date=2009-03-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090318010946/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2006GL025946.shtml | url-status=dead }} 'Martian high-latitude zones are covered with a smooth, layered ice-rich mantle'.</ref> <ref name=sci299>{{cite journal | author=Byrne, Shane; Ingersoll, Andrew P. | title=A Sublimation Model for Martian South Polar Ice Features | url=https://archive.org/details/sim_science_2003-02-14_299_5609/page/1050 | journal=Science | volume=299 | issue=5609 | pages=1051–1053 | year=2003 | pmid=12586939 | doi=10.1126/science.1080148 }}</ref> <ref name=nasa070315>{{cite web | publisher=NASA | date=March 15, 2007 | title=Mars' South Pole Ice Deep and Wide | url=http://jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030 | accessdate=2007-03-16 | archive-date=2012-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120716205616/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2007-030 | url-status=dead }}</ref> <ref name=nature434>{{Cite journal | last=Murray | first=John B. | coauthors=''et al''. | title=Evidence from the Mars Express High Resolution Stereo Camera for a frozen sea close to Mars' equator | journal=Nature | volume=434 | pages=352–356 | date=March 17, 2005 | doi=10.1038/nature03379 | accessdate=2008-12-18 | pmid=15772653 | issue=703 }}</ref> <ref name=Kerr2005>{{Cite journal | last=Kerr | first=Richard A. | title=Ice or Lava Sea on Mars? A Transatlantic Debate Erupts | url=https://archive.org/details/sim_science_2005-03-04_307_5714/page/1390 | journal=Science | volume=307 | issue=5714 | pages=1390–1391 | date=March 4, 2005 | doi=10.1126/science.307.5714.1390a | accessdate=2007-11-16 | pmid=15746395 }}</ref> <ref name=Jaeger2007>{{Cite journal | last=Jaeger | first=W. L. | coauthors=''et al''. | title=Athabasca Valles, Mars: A Lava-Draped Channel System | url=https://archive.org/details/sim_science_2007-09-21_317_5845/page/1709 | journal=Science | volume=317 | pages=1709–1711 | date=September 21, 2007 | doi=10.1126/science.1143315 | accessdate=2007-11-16 | pmid=17885126|issue=5845}}</ref> <ref name=Boynton2007>{{Cite journal | last=Boynton | first=W. V. | coauthors=''et al''. | title=Concentration of H, Si, Cl, K, Fe, and Th in the low and mid latitude regions of Mars | journal=Journal of Geophysical Research, Planets | volume=112 | page=E12S99 | date=in press | doi=10.1029/2007JE002887 | accessdate=2007-11-16 }}</ref> <ref name=Feldman2005>{{Cite journal | last=Feldman | first=W. C. | coauthors=''et al''. | title=Topgraphic control of hydrogen deposits at low latitudes to midlatitudes of Mars | journal=Journal of Geophysical Research | volume=110| id=11009 | date=November 30, 2005 | doi=10.1029/2005JE002452 | accessdate=2007-11-16 | page=E11009 }}</ref> <ref name=sci288>{{cite journal | last=Malin | first=Michael C. | last2=Edgett | first2=KS | title=Evidence for Recent Groundwater Seepage and Surface Runoff on Mars | url=https://archive.org/details/sim_science_2000-06-30_288_5475/page/2330 | journal=Science | volume=288 | issue=5475 | pages=2330–2335 | date=June 30, 2000 | pmid=10875910 | doi=10.1126/science.288.5475.2330 }}</ref> <ref name=nasa061206>{{cite web | title=NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars | publisher=NASA | date=December 6, 2006 | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | accessdate=2006-12-06 | archive-date=2011-08-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110807005557/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=bbc061206>{{cite news | title=Water flowed recently on Mars | publisher=BBC | date=December 6, 2006 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6214834.stm | accessdate=2006-12-06}}</ref> <ref name=nasa061206b>{{cite news | publisher=NASA | date=December 6, 2006 | title=Water May Still Flow on Mars, NASA Photo Suggests | url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6587226 | accessdate=2006-04-30 }}</ref> <ref name=sci317>{{cite journal | last=McEwen | first=A. S. | coauthors=''et al''. | title=A Closer Look at Water-Related Geologic Activity on Mars | url=https://archive.org/details/sim_science_2007-09-21_317_5845/page/1706 | journal=Science | volume=317 | pages=1706–1709 | date=September 21, 2007 | doi=10.1126/science.1143987 | pmid=17885125 | issue=5845 }}</ref> <ref name=nasa040303>{{cite press release | publisher=NASA | date=March 3, 2004 | title=Mineral in Mars 'Berries' Adds to Water Story | url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109185031/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm | archivedate=2007-11-09 | accessdate=2006-06-13 | url-status=dead }}{{Cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2010-08-05 |archive-date=2007-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071109185031/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2004/88.cfm |url-status=dead }}</ref> <ref name=nasa101001>{{cite web | title=Mars Exploration Rover Mission: Science | publisher=NASA | date=2007-07-12 | url=http://marsrover.nasa.gov/science/goal1-results.html | accessdate=2010-01-10 | archive-date=2010-05-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100528175553/http://marsrover.nasa.gov/science/goal1-results.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=ag44_4>{{cite journal | author=Mitchell, Karl L.; Wilson, Lionel | title=Mars: recent geological activity : Mars: a geologically active planet | journal=Astronomy & Geophysics | volume=44 | issue=4 | pages=4.16–4.20 | month=August | year=2003 | doi=10.1046/j.1468-4004.2003.44416.x | bibcode=2003A&G....44d..16M }}</ref> <ref name=icarus169>{{cite journal | author=Mellon, J. T.; Feldman, W. C.; Prettyman, T. H. | title=The presence and stability of ground ice in the southern hemisphere of Mars | journal=Icarus | year=2003 | volume=169 | issue=2 | pages=324–340 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004Icar..169..324M | doi=10.1016/j.icarus.2003.10.022 | accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name="clouds">{{cite news | date=December 13, 2004 | title=Mars Rovers Spot Water-Clue Mineral, Frost, Clouds | url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/gallery/press/opportunity/20041213a.html | publisher=NASA | accessdate=2006-03-17 }}</ref> <ref name=mira>{{cite web | title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program | publisher=Mira.or | url=http://www.mira.org/fts0/planets/097/text/txt002x.htm|accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name=darling_marspoles>{{cite web | last=Darling | first=David | title=Mars, polar caps | work=Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight | url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/M/Marspoles.html | accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name="brown">{{cite journal | last=Carr | first=Michael H. | title=Oceans on Mars: An assessment of the observational evidence and possible fate | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | issue=5042 | page=24 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998RPPh...61...77K | doi=10.1029/2002JE001963 | accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name="phillips">{{cite web | last=Phillips | first=Tony | title=Mars is Melting, Science at NASA | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2003/07aug_southpole.htm | accessdate=2007-02-26 | archive-date=2007-02-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070224153145/http://science.nasa.gov/headlines/y2003/07aug_southpole.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name=sci315>{{cite journal | title=Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars | author=Plaut, J. J | coauthors=''et al''. | journal=Science | volume=315 | year=2007 | doi=10.1126/science.1139672 | accessdate=2007-03-17 | page=92 | pmid=17363628}}</ref> <ref name=geo32>{{cite journal | title=How do spiral troughs form on Mars? | last=Pelletier | first=J. D. | journal=Geology | volume=32 | year=2004 | pages=365–367 | url=http://www.gsajournals.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1130%2FG20228.2 | accessdate=2007-02-27 | doi=10.1130/G20228.2 }}</ref> <ref name=eas080922>{{cite web | title=Mars polar cap mystery solved | publisher=ESA | date=September 22, 2008 | accessdate=2009-12-24 | url=http://www.esa.int/esaCP/SEMO78Q4KKF_index_0.html }}</ref> <ref name=2006-100>{{cite news | title=NASA Findings Suggest Jets Bursting From Martian Ice Cap | date=August 16, 2006 | publisher=NASA | url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2006-100 | work=Jet Propulsion Laboratory | accessdate=2009-08-11 | archive-date=2009-10-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091010164741/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2006-100 | url-status=dead }}</ref> <ref name=Kieffer2000>{{cite web | first=H. H. | last=Kieffer | year=2000 | title=Annual Punctuated CO2 Slab-ice and Jets on Mars | title=Mars Polar Science 2000 | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/polar2000/pdf/4095.pdf | format=PDF | accessdate=2009-09-06 }}</ref> <ref name=Portyankina>{{cite web | title=Simulations of Geyser-type Eruptions in Cryptic Region of Martian South | title=Fourth Mars Polar Science Conference | editor=G. Portyankina | year=2006 | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/polar2006/pdf/8040.pdf|format=PDF | accessdate=2009-08-11 }}</ref> <ref name=Hugh2006>{{cite journal | title=CO2 jets formed by sublimation beneath translucent slab ice in Mars' seasonal south polar ice cap | journal=Nature | first=Hugh H. | last=Kieffer | coauthors=Christensen, Philip R.; Titus, Timothy N. | date=May 30, 2006 | volume=442 | issue=7104 | pmid=16915284 | pages=793–796 | doi=10.1038/nature04945 | url=http://www.nature.com/nature/journal/v442/n7104/abs/nature04945.html | accessdate=2009-09-02}}</ref> <ref name=sheehan_ch04>{{cite web | last=Sheehan | first=William | url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/chap04.htm | title=Areographers | work=The Planet Mars: A History of Observation and Discovery | accessdate=2006-06-13 | archive-date=2017-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170701062415/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/MARS/CHAP04.HTM | url-status=dead }}</ref> <ref name=viking_1950_2000>{{cite web | url=http://history.nasa.gov/monograph21/Chapter%206.pdf | format=PDF | title=Viking and the Resources of Mars | work=Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950–2000 | accessdate=2007-03-10 | archive-date=2012-01-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120112084018/http://history.nasa.gov/monograph21/Chapter%206.pdf | url-status=dead }}</ref> <ref name=seds_huygens>{{cite web | author=Frommert, H.; Kronberg, C. | title=Christiaan Huygens | url=http://www.seds.org/messier/xtra/Bios/huygens.html|publisher=SEDS/Lunar and Planetary Lab | accessdate=2007-03-10 }}</ref> <ref name=archinal_caplinger>{{cite journal | author=Archinal, B. A.; Caplinger, M. | title=Mars, the Meridian, and Mert: The Quest for Martian Longitude | journal=Abstract #P22D-06 | date=Fall 2002 | publisher=American Geophysical Union | bibcode=2002AGUFM.P22D..06A }}</ref> <ref name=pers66>{{cite journal | author=Zeitler, W.; Ohlhof, T.; Ebner, H. | year=2000 | title=Recomputation of the global Mars control-point network | journal=Photogrammetric Engineering & Remote Sensing | volume=66 | issue=2 | pages=155–161 | month=February | url=http://www.asprs.org/publications/pers/2000journal/february/2000_feb_155-161.pdf | accessdate=2009-12-26 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=lunine99>{{cite book | first=Cynthia J. | last=Lunine | year=1999 | title=Earth: evolution of a habitable world | url=https://archive.org/details/earthevolutionof0000luni | page=[https://archive.org/details/earthevolutionof0000luni/page/183 183] | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521644232 }}</ref> <ref name=wright03>{{cite web | last=Wright | first=Shawn | date=April 4, 2003 | url=http://ivis.eps.pitt.edu/projects/MC/ | title=Infrared Analyses of Small Impact Craters on Earth and Mars | publisher=University of Pittsburgh | accessdate=2007-02-26 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612190405/http://ivis.eps.pitt.edu/projects/MC/ | archivedate=2007-06-12 | url-status=dead }}</ref> <ref name=ucar_geography>{{cite web | url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/mars/interior/Martian_global_geology.html | title=Mars Global Geography | work=Windows to the Universe | publisher=University Corporation for Atmospheric Research | date=April 27, 2001 | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=emp9>{{cite journal | last=Wetherill | first=G. W. | title=Problems Associated with Estimating the Relative Impact Rates on Mars and the Moon | journal=Earth, Moon, and Planets | year=1999 | volume=9 | page=227 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon....9..227W | accessdate=2007-02-02 | doi=10.1007/BF00565406 }}</ref> <ref name=emp45>{{cite journal | last=Costard | first=Francois M. | year=1989 | title=The spatial distribution of volatiles in the Martian hydrolithosphere | url=https://archive.org/details/sim_earth-moon-and-planets_1989-06_45_3/page/265 | bibcode=1989EM&P...45..265C | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=45 | month=June | pages=265–290 | doi=10.1007/BF00057747 }}</ref> <ref name=glenday09>{{cite book | first=Craig | last=Glenday | year=2009 | page=[https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse/page/12 12] | title=Guinness World Records | url=https://archive.org/details/guinnessworldrec0000unse | publisher=Random House, Inc. | isbn=0553592564 }}</ref> <ref name=scsdes49>{{cite journal | first=Junyong | last=Chen | coauthors=''et al''. | title=Progress in technology for the 2005 height determination of Qomolangma Feng (Mt. Everest) | journal=Science in China Series D: Earth Sciences | volume=49 | issue=5 | month=May | year=2006 | pages=531–538 | doi=10.1007/s11430-006-0531-1}}</ref> <ref name=lucchita_rosanova>{{cite web | author=Lucchitta, B. K.; Rosanova, C. E. | date=August 26, 2003 | url=http://astrogeology.usgs.gov/Projects/VallesMarineris/ | title=Valles Marineris; The Grand Canyon of Mars | publisher=USGS | accessdate=2007-03-11 }}</ref> <ref name=cushing_titus_wynn07>{{cite web | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2007/pdf/1371.pdf | format=PDF | title=Themis Observes Possible Cave Skylights on Mars | author=Cushing, G. E.; Titus, T. N.; Wynne, J. J.; Christensen, P. R. | publisher=Lunar and Planetary Science XXXVIII | year=2007 | accessdate=2007-08-02 }}</ref> <ref name=nau070328>{{cite news | url=http://www4.nau.edu/insidenau/bumps/2007/3_28_07/mars.htm | title=NAU researchers find possible caves on Mars | work=Inside NAU | publisher=[[Northern Arizona University]] | volume=4 | issue=12 | date=March 28, 2007 | accessdate=2007-05-28 }}</ref> <ref name=bbc070317>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6461201.stm | title=Researchers find possible caves on Mars | work=Paul Rincon of [[BBC News]] | accessdate=2007-05-28 | date=2007-03-17 }}</ref> <ref name="swind">{{Cite web | last=Philips | first=Tony | title=The Solar Wind at Mars | publisher=Science@NASA | year=2001 | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast31jan_1.htm | accessdate=2006-10-08 | archive-date=2010-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100323220121/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast31jan_1.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name="swind2">{{Cite journal | author=Lundin, R | coauthors=''et al''. | title=Solar Wind-Induced Atmospheric Erosion at Mars: First Results from ASPERA-3 on Mars Express | url=https://archive.org/details/sim_science_2004-09-24_305_5692/page/1932 | journal=Science | year=2004 | volume=305 | pages=1933–1936 | doi=10.1126/science.1101860 | accessdate=2007-02-26 | pmid=15448263 | issue=5692 }}</ref> <ref name=bolonkin09>{{Cite book | first=Alexander A. | last=Bolonkin | year=2009 | title=Artificial Environments on Mars | publisher=Springer Berlin Heidelberg | pages=599–625 | isbn=9783642036293 }}</ref> <ref name=atkinson07>{{cite web | url=http://www.universetoday.com/2007/07/17/the-mars-landing-approach-getting-large-payloads-to-the-surface-of-the-red-planet | title=The Mars Landing Approach: Getting Large Payloads to the Surface of the Red Planet | accessdate=2007-09-18 | author=Atkinson, Nancy | date=2007-07-17 }}</ref> <ref name="dusty">{{Cite journal | last=Lemmon | first=M. T. | coauthors=''et al''. | title=Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers | url=https://archive.org/details/sim_science_2004-12-03_306_5702/page/1752 | journal=Science | volume=306 | pages=1753–1756 | year=2004 | doi=10.1126/science.1104474 | pmid=15576613 | issue=5702 }}</ref> <ref name=carr06>{{Cite book | first=Michael H. | last=Carr | year=2006 | title=The surface of Mars | page=16 | volume=6 | work=Cambridge planetary science series | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521872014 }}</ref> <ref name="methane-me">{{cite journal | author=Formisano, V.; Atreya, S.; Encrenaz, T.; Ignatiev, N.; Giuranna, M. | title=Detection of Methane in the Atmosphere of Mars | journal=[[Science (journal)|Science]] | year=2004 | volume=306 | pages=1758–1761 | doi=10.1126/science.1101732 | pmid=15514118}}</ref> <ref name="methane">{{cite news | date=March 30, 2004 | title=Mars Express confirms methane in the Martian atmosphere | publisher=[[ESA]] | url=http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMZ0B57ESD_0.html | accessdate=2006-03-17 | archive-date=2012-01-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120130050807/http://www.esa.int/esaMI/Mars_Express/SEMZ0B57ESD_0.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=plumes>{{cite journal | title=Strong Release of Methane on Mars in Northern Summer 2003 | journal=Science | date=February 20, 2009 | first=Michael J. | last=Mumma | coauthors=''et al.'' | volume=323 | issue=5917 | pages=1041–1045 | doi=10.1126/science.1165243 | url=http://images.spaceref.com/news/2009/Mumma_et_al_Methane_Mars_wSOM_accepted2.pdf | pmid=19150811 }}</ref> <ref name=hand08>{{cite news | first=Eric | last=Hand | title=Plumes of methane identified on Mars | date=October 21, 2008 | publisher=Nature News | url=http://esse.engin.umich.edu/psl/PRESS/Mars/NatureNews_2008.pdf | accessdate=2009-08-02 | archive-date=2012-03-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120307183317/http://esse.engin.umich.edu/psl/PRESS/Mars/NatureNews_2008.pdf | url-status=dead }}</ref> <ref name="results">{{cite journal | title=Some problems related to the origin of methane on Mars | author=Krasnopolsky, Vladimir A. | journal=Icarus | volume=180 | issue=2 | pages=359–367 | year=February 2005 | url=http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4HTCW36-2&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180 | doi=10.1016/j.icarus.2005.10.015 }}</ref> <ref name=nature460>{{cite journal | title=Observed variations of methane on Mars unexplained by known atmospheric chemistry and physics |journal=Nature | date=August 6, 2009 | first=Lefèvre | last=Franck | coauthors=Forget, François | volume=460 | pages=720–723 | doi=10.1038/nature08228 | url=http://www.nature.com/nature/journal/v460/n7256/abs/nature08228.html | accessdate=2009-10-23 | pmid=19661912 | issue=7256 }}</ref> <ref name="olivine">{{cite journal | author=Oze, C.; Sharma, M. | title=Have olivine, will gas: Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars | journal=Geophysical Research Letters | year=2005 | volume=32 | page=L10203 | doi=10.1029/2005GL022691 | accessdate=2006-04-18}}</ref> <ref name="h">{{cite web | url=http://solarsystem.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mars&Display=Facts | title=NASA, Mars: Facts & Figures | accessdate=2010-01-28 }}</ref> <ref name=nasa_surface>{{cite web | title=Mars' desert surface... | work=MGCM Press release | publisher=NASA | url=http://www-mgcm.arc.nasa.gov/mgcm/HTML/WEATHER/surface.html | accessdate=2007-02-25 | archive-date=2007-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070707084938/http://www-mgcm.arc.nasa.gov/mgcm/HTML/WEATHER/surface.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=disc920901>{{cite web | first=Jeffrey | last=Kluger | date=September 1, 1992 | publisher=Discover Magazine | title=Mars, in Earth's Image | url=http://discovermagazine.com/1992/sep/marsinearthsimag105 | accessdate=2009-11-03 }}</ref> <ref name=goodman97>{{cite web | last=Goodman | first=Jason C | date=September 22, 1997 | url=http://www.mit.edu/people/goodmanj/terraforming/terraforming.html | title=The Past, Present, and Possible Future of Martian Climate | publisher=[[MIT]] | accessdate=2007-02-26 | archive-date=2005-04-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050416225629/http://www.mit.edu/people/goodmanj/terraforming/terraforming.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=philips01>{{cite web | last=Philips | first=Tony | date=July 16, 2001 | url=http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast16jul_1.htm | title=Planet Gobbling Dust Storms | work=Science @ NASA | accessdate=2006-06-07 | archive-date=2006-06-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060613062647/http://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast16jul_1.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name=barlow08>{{cite book | first=Nadine G. | last=Barlow | year=2008 | title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere | series=Cambridge planetary science | page=21 | volume=8 | isbn=0521852269 | publisher=Cambridge University Press }}</ref> <ref name=mars_eccentricity>{{cite web | url=http://main.chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/MarsDist.html | title=Mars' Orbital eccentricity over time | work=Solex | publisher=Universita' degli Studi di Napoli Federico II | year=2003 | accessdate=2007-07-20 }}</ref> <ref name=Meeus2003>{{cite web | month=March | year=2003 | title=When Was Mars Last This Close? | publisher=International Planetarium Society | first=Jean | last=Meeus | url=http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/whenmars.html|accessdate=2008-01-18 }}</ref> <ref name=Baalke2003>{{cite web | date=August 22, 2003 | title=Mars Makes Closest Approach In Nearly 60,000 Years|publisher=meteorite-list | first=Ron | last=Baalke | url=http://www.mail-archive.com/meteorite-list@meteoritecentral.com/msg14044.html | accessdate=2008-01-18 }}</ref> <ref name=esa31031>{{cite web | url=http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=31031 | title=Close Inspection for Phobos | work=ESA website | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=theoi>{{cite web | url=http://www.theoi.com/Olympios/AresAttendants.html | title=Ares Attendants: Deimos & Phobos|work=Greek Mythology | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=qjras19>{{cite journal | author=Hunt, G. E.; Michael, W. H.; Pascu, D.; Veverka, J.; Wilkins, G. A.; Woolfson, M. | title=The Martian satellites - 100 years on | journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society, Quarterly Journal | volume=19 | month=March | year=1978 | pages=90–109 | bibcode=1978QJRAS..19...90H }}</ref> <ref name="phobos.html">{{cite web | author=Arnett, Bill | url=http://www.nineplanets.org/phobos.html | title=Phobos | work=nineplanets | date=November 20, 2004 | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=ellis07>{{cite web | url=http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070517181817/http://calspace.ucsd.edu/Mars99/docs/library/science/geological_history/moons1.html | archivedate=2007-05-17 | title=Geological History: Moons of Mars | publisher=CalSpace | first=Scott | last=Ellis | accessdate=2007-08-02 | url-status=live }}</ref> <ref name=Nowack>{{cite web | title=Estimated Habitable Zone for the Solar System | publisher=Department of Earth and Atmospheric Sciences at Purdue University | first=Robert L. | last=Nowack | url=http://web.ics.purdue.edu/~nowack/geos105/lect14-dir/lecture14_files/image022.jpg | accessdate=2009-04-10 }}</ref> <ref name=saltlife>{{cite news | date=February 15, 2008 | title=Early Mars 'too salty' for life | publisher=BBC News | first=Helen | last=Briggs | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7248062.stm | accessdate=2008-02-16 }}</ref> <ref name=hannsson97>{{cite book | last=Hannsson | first=Anders | title=Mars and the Development of Life | url=https://archive.org/details/marsdevelopmento0002hans | publisher=Wiley | year=1997 | isbn=0-471-96606-1 }}</ref> <ref name=physorg070107>{{cite news | title=New Analysis of Viking Mission Results Indicates Presence of Life on Mars | publisher=Physorg.com | date=January 7, 2007 | url=http://www.physorg.com/news87401064.html | accessdate=2007-03-02 }}</ref> <ref name=nutrient>{{cite web | title=Phoenix Returns Treasure Trove for Science | date=June 6, 2008 | publisher=NASA/JPL | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080626.html | accessdate=2008-06-27 | archive-date=2011-11-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111113100938/http://www.nasa.gov/mission_pages/phoenix/news/phoenix-20080626.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="UV">{{cite web | first=John | last=Bluck | date=July 5, 2005 | title=NASA Field-Tests the First System Designed to Drill for Subsurface Martian Life | publisher=NASA | url=http://www.nasa.gov/centers/ames/research/exploringtheuniverse/marsdrill_prt.htm | accessdate=2010-01-02 | archive-date=2011-06-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629122238/http://www.nasa.gov/centers/ames/research/exploringtheuniverse/marsdrill_prt.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name=am89>{{cite journal | first=D. C. | last=Golden | coauthors=''et al''. | title=Evidence for exclusively inorganic formation of magnetite in Martian meteorite ALH84001 | journal=American Mineralogist | month=May | year=2004 | volume=89 | issue=5-6 | pages=681–695 | url=http://ammin.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/89/5-6/681 | accessdate=2009-12-25 }}</ref> <ref name=icarus172>{{cite journal | author=Krasnopolsky, Vladimir A.; Maillard, Jean-Pierre; Owen, Tobias C. | title=Detection of methane in the Martian atmosphere: evidence for life? | journal=[[Icarus (journal)|Icarus]] | year=2004 | volume=172 | pages=537–547 | doi=10.1016/j.icarus.2004.07.004 | accessdate=2007-02-27 }}</ref> <ref name="form">{{cite news | date=February 25, 2005 | title=Formaldehyde claim inflames Martian debate | url=http://www.nature.com/news/2005/050221/full/050221-15.html | accessdate=2006-03-19 | publisher=Nature | doi=10.1038/news050221-15 }}</ref> <ref name=dinerman04>{{cite web | last=Dinerman | first=Taylor | url=http://www.thespacereview.com/article/232/1 | title=Is the Great Galactic Ghoul losing his appetite?|work=The space review | date=September 27, 2004 | accessdate=2007-03-27 }}</ref> <ref name=nasa_mariner9>{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Mariner_09 | title=Mariner 9: Overview | publisher=NASA | access-date=2010-08-05 | archive-date=2012-07-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120731101459/http://solarsystem.nasa.gov/missions/profile.cfm?MCode=Mariner_09 | url-status=dead }}</ref> <ref name=other_missions>{{cite web | url=http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html | title=Other Mars Missions | work=Journey through the galaxy | accessdate=2006-06-13 | archive-date=2012-05-30 | archive-url=https://archive.today/20120530021429/http://burro.astr.cwru.edu/stu/20th_far_mars.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=nature341>{{cite journal | author=Sagdeev, R. Z.; Zakharov, A. V. | title=Brief history of the Phobos mission | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1989-10-19_341_6243/page/581 | journal=Nature | volume=341 | pages=581–585 | date=October 19, 1989 | doi=10.1038/341581a0 }}</ref> <ref name=cnn_mgs>{{cite news | url=http://www.cnn.com/TECH/9706/pathfinder/surveyor/ | title=Mars Global Surveyor | work=CNN- Destination Mars | accessdate=2006-06-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060415081709/http://www.cnn.com/TECH/9706/pathfinder/surveyor/ | archivedate=2006-04-15 | url-status=dead }}</ref> <ref name=ua_phoenix>{{cite web | url=http://phoenix.lpl.arizona.edu/05_25_pr.php | title=Mars Pulls Phoenix In | work=University of Arizona Phoenix mission Website | accessdate=2008-05-25 | archive-date=2008-05-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080527230312/http://phoenix.lpl.arizona.edu/05_25_pr.php | url-status=dead }}</ref> <ref name=phoenix_water>{{cite web | url=http://www.nasa.gov/missions/solarsystem/phoenix_water.html | title=Phoenix: The Search for Water | work=NASA website | accessdate=2007-03-03 | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111131124/http://www.nasa.gov/missions/solarsystem/phoenix_water.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=uanews_frozen_water>{{cite web | url=http://uanews.org/node/20276 | title=Frozen Water Confirmed on Mars | publisher=UANews.org | accessdate=2008-08-24 }}</ref> <ref name="BBC_NASA_Mission_Declared_Dead">{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7721032.stm | title=NASA Mars Mission declared dead | accessdate=2008-11-10 | publisher=BBC | date=November 10, 2008 }}</ref> <ref name=zharkov93>{{cite book | last=Zharkov | first=V. N.| year=1993 | title=The role of Jupiter in the formation of planets | booktitle=Evolution of the Earth and planets | pages=7–17 | bibcode=1993GMS....74....7Z }}</ref> <ref name=icarus165_1>{{cite journal | author=Lunine, Jonathan I.; Chambers, John; Morbidelli, Alessandro; Leshin, Laurie A. | title=The origin of water on Mars | journal=Icarus | volume=165 | issue=1 | pages=1–8 | month=September | year=2003 | doi=10.1016/S0019-1035(03)00172-6 | bibcode=2003Icar..165....1L }}</ref> <ref name=barlow88>{{cite conference | author=Barlow, N. G. | date=October 5–7, 1988 | title=Conditions on Early Mars: Constraints from the Cratering Record | booktitle=MEVTV Workshop on Early Tectonic and Volcanic Evolution of Mars. LPI Technical Report 89-04 | page=15 | publisher=Lunar and Planetary Institute | location=Easton, Maryland | editors=H. Frey | bibcode=1989eamd.work...15B }}</ref> <ref name=universe307>{{cite episode | credits=Mitchell, Cary L.; Purdue University | series=The Universe | serieslink=The Universe (TV series) | title=Living in Space | episodelink=The Universe (TV series)#Season 3 (2008-09) | season=2008-09 | number=307 }}</ref> <ref name=nasa081009>{{cite web | url=http://mars.jpl.nasa.gov/odyssey/newsroom/pressreleases/20081009a.html | title=NASA's Mars Odyssey Shifting Orbit for Extended Mission | publisher=NASA | date=October 9, 2008 | accessdate=2008-11-15 }}</ref> <ref name=odyssey030314>{{cite web|last=Britt|first=Robert|url=http://www.space.com/missionlaunches/odyssey_update_030314.html|title=Odyssey Spacecraft Generates New Mars Mysteries|work=Space.com|date=March 14, 2003|accessdate=2006-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031205042800/http://www.space.com/missionlaunches/odyssey_update_030314.html|archivedate=2003-12-05|url-status=live}}</ref> <ref name=space040126>{{cite web | last=Wardell | first=Jane | url=http://www.space.com/missionlaunches/beagle_update_040126.html | title=Europe's Beagle 2 Mars Probe Stays Ominously Silent | work=Space.com | date=January 26, 2004 | accessdate=2006-06-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20040403181306/http://www.space.com/missionlaunches/beagle_update_040126.html | archivedate=2004-04-03 | url-status=live }}</ref> <ref name="aurora">{{cite web | last=Bertaux | first=Jean-Loup | coauthors=''et al''. | url=http://www.nature.com/nature/journal/v435/n7043/abs/nature03603.html | title=Discovery of an aurora on Mars|work=Nature Magazine | date=June 9, 2005 | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=nasa_rovers>{{cite web | url=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/science/ | title=Mars Exploration Rovers- Science | work=MER website | publisher=NASA | accessdate=2006-06-13 }}</ref> <ref name=cnn_avalanche>{{cite web | url=http://edition.cnn.com/2008/TECH/space/03/03/mars.avalanche.ap/index.html | title=Photo shows avalanche on Mars | work=CNN | accessdate=2008-03-04 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419070652/http://edition.cnn.com/2008/TECH/space/03/03/mars.avalanche.ap/index.html | archivedate=2008-04-19 | url-status=dead }}</ref> <ref name=agle090212>{{cite web | first=D. C. | last=Agle | date=February 12, 2009 | title=NASA Spacecraft Falling For Mars | publisher=NASA/JPL | url=http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=2031 | accessdate=2009-12-27 | archive-date=2012-01-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120118134850/http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=2031 | url-status=dead }}</ref> <ref name=msl>{{cite web | url=http://mars.jpl.nasa.gov/msl/overview/ | title=Mars Science Laboratory | work=MSL website | publisher=NASA | accessdate=2007-03-03 | archive-date=2009-01-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090107153031/http://mars.jpl.nasa.gov./msl/overview/ | url-status=dead }}</ref> <ref name=nasa_maven>{{cite web | url=http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/maven_20080915.html | title=NASA Selects 'MAVEN' Mission to Study Mars Atmosphere | publisher=Nasa | accessdate=2009-09-20 | archive-date=2009-06-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090619181039/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/maven_20080915.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=bbc_rincon061110>{{cite news | first=Paul | last=Rincon | date=November 10, 2006 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6133712.stm | title=European Mars launch pushed back | accessdate=2006-10-10 | work=BBC News}}</ref> <ref name=metnet_mission>{{cite web | url=http://www.ava.fmi.fi/metnet-portal/?sivu=mainpage|title=Introduction to the MetNet Mars Mission | publisher=Finnish Meteorological Institute | accessdate=2008-08-28 }}</ref> <ref name=Metnet>{{cite web | url=http://www.ava.fmi.fi/metnet-portal/precursor/?sivu=launch | title=The MetNet Mars Precursor Mission | publisher=Finnish Meteorological Institute | accessdate=2008-08-28 }}</ref> <ref name=britt_bush_vision>{{cite web|first=Robert|last=Britt|url=http://www.space.com/news/bush_plan_faq_040115.html#whenmars|title=When do we get to Mars?|work=Space.com FAQ: Bush's New Space Vision|accessdate=2006-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040202191037/http://www.space.com/news/bush_plan_faq_040115.html#whenmars|archivedate=2004-02-02|url-status=live}}</ref> <ref name=mars_daily>{{cite news | url=http://www.marsdaily.com/reports/NASA_aims_to_put_man_on_Mars_by_2037_999.html | agency=AFP | title=NASA aims to put man on Mars by 2037 }} (Bad link)</ref> <ref name=aurora021011>{{cite web | date=October 11, 2002 | url=http://www.esa.int/SPECIALS/Aurora/ESAONKTHN6D_0.html | title=Liftoff for Aurora: Europe’s first steps to Mars, the Moon and beyond | accessdate=2007-03-03 | archive-date=2010-10-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101002175305/http://www.esa.int/SPECIALS/Aurora/ESAONKTHN6D_0.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=esa091212>{{cite web | title=The ESA-NASA ExoMars programme 2016–2018 – an overview | date=December 12, 2009 | publisher=European Space Agency | url=http://exploration.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=46048 | accessdate=2009-12-30 }}</ref> <ref name=esa091208>{{cite web | title=Mars Sample Return | date=December 8, 2009 | publisher=European Space Agency | url=http://exploration.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=44995 | accessdate=2009-12-30 }}</ref> <ref name=marshome>{{cite web | url=http://www.marshome.org/ | title=The Mars Homestead Project – Arrive, Survive, & Thrive! | publisher=Marshome.org | accessdate=2009-09-20 | archive-date=2012-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120301104324/http://www.marshome.org/ | url-status=dead }}</ref> <ref name=utoday081023>{{cite web | url=http://www.universetoday.com/2008/10/23/aldrin-mars-pioneers-should-not-return-to-earth/ | title=Aldrin: Mars Pioneers Should Not Return to Earth | publisher=Universe Today | accessdate=2009-09-20 }}</ref> <ref name=pl_org_deimos>{{cite web | url=http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html | title=Deimos | work=Planetary Societies's Explore the Cosmos | accessdate=2006-06-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20060507050759/http://www.planetary.org/explore/topics/mars/deimos.html | archivedate=2006-05-07 | url-status=live }}</ref> <ref name=jbaa93>{{cite journal | author=Meeus, J.; Goffin, E. | month=April | year=1983 | title=Transits of Earth as seen from Mars | journal=Journal of the British Astronomical Association | volume=93 | issue=3 | pages=120–123 | bibcode=1983JBAA...93..120M }}</ref> <ref name=nature436>{{cite journal | first=J. F., III | last=Bell | coauthors=''et al''. | title=Solar eclipses of Phobos and Deimos observed from the surface of Mars | journal=Nature | volume=436 | pages=55–57 | date=July 7, 2005 | doi=10.1038/nature03437 }}</ref> <ref name=sd040317>{{cite web | author=Staff | date=March 17, 2004 | work=SpaceDaily | title=Martian Moons Block Sun In Unique Eclipse Images From Another Planet | url=http://www.spacedaily.com/news/mars-mers-04zzzd.html | accessdate=2010-02-13 | archive-date=2011-11-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111123164841/http://www.spacedaily.com/news/mars-mers-04zzzd.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=lloyd06>{{cite book | title=The QI Book of General Ignorance | last=Lloyd | first=John | authorlink=John Lloyd | coauthors=John Mitchinson | year=2006 | page=102, 299|publisher=Faber and Faber Limited | location=Britain | isbn=978-0-571-24139-2 | url=http://en.wikipedia.org/wiki/The_Book_of_General_Ignorance }}</ref> <ref name=shallowsky>{{cite web | first=Akkana | last=Peck | url=http://www.shallowsky.com/mars.html | title=Mars Observing FAQ | work=Shallow Sky | accessdate=2006-06-15 }}</ref> <ref name=sheehan970202>{{cite web | first=William | last=Sheehan | date=February 2, 1997 | title=Appendix 1: Oppositions of Mars, 1901--2035 | work=The Planet Mars: A History of Observation and Discovery | publisher=University of Arizona Press | url=http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/appends.htm | accessdate=2010-01-30 | archive-date=2010-06-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100625043926/http://www.uapress.arizona.edu/onlinebks/mars/appends.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name=zeilik02>{{cite book | first=Michael | last=Zeilik | year=2002 | title=Astronomy: the Evolving Universe | url=https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil | page=[https://archive.org/details/astronomyevolvin0000zeil/page/14 14] | edition=9th | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521800900 }}</ref> <ref name=rao030822>{{cite web | date=August 22, 2003 | last=Rao | first=Joe | url=http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html | title=NightSky Friday – Mars and Earth: The Top 10 Close Passes Since 3000 B.C. | work=Space.com | accessdate=2006-06-13 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20030824043709/http://www.space.com/spacewatch/mars_10_closest_030822.html | archivedate=2003-08-24 | url-status=live }}</ref> <ref name=paob85>{{cite journal | last=Novakovic | first=B. | year=2008 | month=October | title=Senenmut: An Ancient Egyptian Astronomer | journal=Publications of the Astronomical Observatory of Belgrade | volume=85 | pages=19–23 | bibcode=2008POBeo..85...19N }}</ref> <ref name=north08>{{cite book | first=John David | last=North | year=2008 | title=Cosmos: an illustrated history of astronomy and cosmology | url=https://archive.org/details/cosmosillustrate0000nort | publisher=University of Chicago Press | pages=[https://archive.org/details/cosmosillustrate0000nort/page/n75 48]–52 | isbn=0226594416 }}</ref> <ref name=swerdlow98>{{cite book | first=Noel M. | last=Swerdlow | year=1998 | pages=34–72 | title=The Babylonian theory of the planets | publisher=Princeton University Press | isbn=0691011966 | chapter-url=Periodicity and Variability of Synodic Phenomenon }}</ref> <ref name=needham_ronan85>{{cite book | author=Needham, Joseph; Ronan, Colin A. | year=1985 | title=The Shorter Science and Civilisation in China: An Abridgement of Joseph Needham's Original Text | work=The shorter science and civilisation in China | page=187 | publisher=Cambridge University Press | volume=2 | edition=3rd | isbn=0521315360 }}</ref> <ref name=poor08>{{cite book | first=Charles Lane | last=Poor | year=1908 | title=The solar system: a study of recent observations | page=193 | volume=17 | work=Science series | publisher=G. P. Putnam's sons }}</ref> <ref name=jse97>{{cite journal | title=Planetary Diameters in the Surya-Siddhanta | first=Richard | last=Thompson | 4= | volume=11 | issue=2 | pages=193–200 [193–6] | year=1997 | url=http://www.scientificexploration.org/journal/jse_11_2_thompson.pdf | accessdate=2010-03-13 | archive-date=2010-01-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100107161952/http://www.scientificexploration.org/journal/jse_11_2_thompson.pdf | url-status=dead }}</ref> <ref name=sachau01>{{cite book | title=Alberuni's India: an account of the religion, philosophy, literature, geography, chronology, astronomy, customs, laws and astrology of India about A.D. 1030 | first=Eduard | last=Sachau | authorlink=Eduard Sachau | publisher=[[Routledge]] | year=2001 | isbn=0415244986 | page=68 }}</ref> <ref name=taton03>{{cite book | first=Reni | last=Taton | year=2003 | title=Planetary Astronomy from the Renaissance to the Rise of Astrophysics, Part A, Tycho Brahe to Newton | editors=Reni Taton, Curtis Wilson and Michael Hoskin | page=109 | publisher=Cambridge University Press | isbn=0521542057 }}</ref> <ref name=hirschfeld01>{{cite book | first=Alan | last=Hirshfeld | year=2001 | title=Parallax: the race to measure the cosmos | url=https://archive.org/details/parallax00alan | pages=[https://archive.org/details/parallax00alan/page/60 60]–61 | publisher=Macmillan | isbn=0716737116 }}</ref> <ref name=sat57>{{cite journal | last=Breyer | first=Stephen | month=March | year=1979 | title=Mutual Occultation of Planets| url=https://archive.org/details/sim_sky-and-telescope_1979-03_57_3/page/n11 |journal=Sky and Telescope | volume=57 | issue=3 | page=220 }}</ref> <ref name=jha15>{{cite journal | last=Peters | first=W. T. | year=1984 | month=October | title=The Appearance of Venus and Mars in 1610 | journal=Journal of the History of Astronomy | volume=15 | issue=3 | pages=211–214 | bibcode=1984JHA....15..211P }}</ref> <ref name=snyder01>{{cite web | last=Snyder | first=Dave | month=May | year=2001 | title=An Observational History of Mars | url=http://www.umich.edu/~lowbrows/reflections/2001/dsnyder.7.html | accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name=sagan80>{{cite book | last=Sagan | first=Carl | title=Cosmos | url=https://archive.org/details/cosmossaga00saga | publisher=Random House | year=1980 | location=New York, USA | page=[https://archive.org/details/cosmossaga00saga/page/107 107] | isbn=0394502949 }}</ref> <ref name=basalla06>{{cite book | first=George | last=Basalla | year=2006 | title=Civilized Life in the Universe: Scientists on Intelligent Extraterrestrials | pages=67–88 | publisher=Oxford University Press US | isbn=0195171810 | chapter-url=Percival Lowell: Champion of Canals }}</ref> <ref name=maria_lane05>{{cite journal | author=Maria, K.; Lane, D. | year=2005 | title=Geographers of Mars | url=https://archive.org/details/sim_isis_2005-12_96_4/page/477 | journal=Isis | volume=96 | pages=477–506 | doi=10.1086/498590 | pmid=16536152 | issue=4 }}</ref> <ref name=ba3>{{cite journal | last=Perrotin | first=M. | year=1886 | title=Observations des canaux de Mars | journal=Bulletin Astronomique, Serie I | volume=3 | pages=324–329 | bibcode=1886BuAsI...3..324P | language=French }}</ref> <ref name=zahnle01>{{cite journal | title=Decline and fall of the Martian empire | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-07-12_412_6843/page/n127 | last=Zahnle | first=K. | journal=Nature | volume=412 | year=2001 | issue=6843 | pmid=11449281 |doi=10.1038/35084148|pages=209–213}}</ref> <ref name=science136_3510>{{cite journal | title=Martian Biology | last=Salisbury | first=F. B. | journal=[[Science (journal)|Science]] | volume=136 | issue=3510 | year=1962 | url=http://links.jstor.org/sici?sici=0036-8075%2819620406%293%3A136%3A3510%3C17%3AMB%3E2.0.CO%3B2-R | pages=17–26 | accessdate=2007-02-26 }}</ref> <ref name=ward_brownlee00>{{cite book | author=Ward, Peter Douglas; Brownlee, Donald | title=Rare earth: why complex life is uncommon in the universe | url=https://archive.org/details/rareearthwhycomp0000ward_h4j7 | work=Copernicus Series | page=[https://archive.org/details/rareearthwhycomp0000ward_h4j7/page/253 253] | edition=2nd | publisher=Springer | year=2000 | isbn=0387952896}}</ref> <ref name=prion>{{cite web | title=Percivel Lowell's Canals | url=http://prion.bchs.uh.edu/Mars/Percival_Lowell.htm | accessdate=2007-03-01 | archive-date=2007-02-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070219093537/http://prion.bchs.uh.edu/Mars/Percival_Lowell.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name=fergus04>{{cite journal | url=http://www.rps.psu.edu/0305/mars.html | title=Mars Fever | first=Charles | last=Fergus | journal=Research/Penn State | month=May | year=2004 | volume=24 | issue=2 | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2003-08-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030831084133/http://www.rps.psu.edu/0305/mars.html | url-status=dead }}</ref> <ref name=cheney81>{{cite book | last=Cheney | first=Margaret | title=Tesla, man out of time | url=https://archive.org/details/teslamanouttime00chen_507 | publisher=Prentice-Hall | year=1981 | location=Englewood Cliffs, New Jersey | page=[https://archive.org/details/teslamanouttime00chen_507/page/n177 162] | isbn=978-0-13-906859-1 | oclc=7672251 }}</ref> <ref name="nyt2">{{cite web | first=Edward Charles | last=Pickering | title=The Light Flash From Mars | publisher=The New York Times | date=January 16, 1901 | url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D15FE3F5E137A8EDDAF0994D9405B818CF1D3 | accessdate=2007-05-20 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512155530/http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10D15FE3F5E137A8EDDAF0994D9405B818CF1D3 | format=PDF | archivedate=2011-05-12 | url-status=bot: unknown }}</ref> <ref name=sagan80/> <ref name=lightman97>{{cite book | first=Bernard V. | last=Lightman | year=1997 | title=Victorian Science in Context | url=https://archive.org/details/victorianscience0000unse | publisher=University of Chicago Press | isbn=0226481115 | pages=[https://archive.org/details/victorianscience0000unse/page/268 268]–273 }}</ref> <ref name=lubertozzi_holmsten03>{{cite book | author=Lubertozzi, Alex; Holmsten, Brian | year=2003 | title=The war of the worlds: Mars' invasion of earth, inciting panic and inspiring terror from H.G. Wells to Orson Welles and beyond | url=https://archive.org/details/warofworldsmarsi0000unse | pages=[https://archive.org/details/warofworldsmarsi0000unse/page/3 3]–31 | publisher=Sourcebooks, Inc. | isbn=1570719853 }}</ref> <ref name=buker02>{{cite book | first=Derek M. | last=Buker | year=2002 | title=The science fiction and fantasy readers' advisory: the librarian's guide to cyborgs, aliens, and sorcerers| url=https://archive.org/details/sciencefictionfa00buke_0 |series=ALA readers' advisory series | page=[https://archive.org/details/sciencefictionfa00buke_0/page/26 26] | publisher=ALA Editions | isbn=0838908314 }}</ref> <ref name=nyt020511>{{cite news | title=Departure of Lord Kelvin | work=The New York Times | date=May 11, 1902 | page=29 }}</ref> <ref name=jonathan_swift>{{cite web | title=Swift, Jonathan and the moons of Mars | first=David | last=Darling | url=http://www.daviddarling.info/encyclopedia/S/Swift.html | accessdate=2007-03-01 }}</ref> <ref name=sanford09>{{cite book | first=Sanford | last=Schwartz | year=2009 | title=C. S. Lewis on the Final Frontier: Science and the Supernatural in the Space Trilogy | url=https://archive.org/details/cslewisonfinalfr0000schw | pages=[https://archive.org/details/cslewisonfinalfr0000schw/page/19 19]–20 | publisher=Oxford University Press US | isbn=019537472X }}</ref> <ref name=miles_peters>{{cite web | title=Unmasking the Face | author=Miles, Kathy; Peters II, Charles F. | publisher=StarrySkies.com | url=http://starryskies.com/Artshtml/dln/5-98/mars.html | accessdate=2007-03-01 }}</ref> <ref name=rabkin05>{{cite book | first=Eric S. | last=Rabkin | year=2005 | title=Mars: a tour of the human imagination | url=https://archive.org/details/marstourofhumani0000rabk | pages=[https://archive.org/details/marstourofhumani0000rabk/page/141 141]–142 | publisher=Greenwood Publishing Group | isbn=0275987191 }}</ref> <ref name=ssr_96_1_4>{{cite journal | doi=10.1023/A:1011945222010 | title=Cratering Chronology and the Evolution of Mars | author=Hartmann, William K.; Neukum, Gerhard | journal=Space Science Reviews | volume=96 | issue=1/4 | pages=165–194 | month=April | year=2001 | bibcode=2001SSRv...96..165H }}</ref> <ref name=barlow08/> <ref name=science294_5548>{{cite journal | author=Krasnopolsky, Vladimir A.; Feldman, Paul D. | title=Detection of Molecular Hydrogen in the Atmosphere of Mars | url=https://archive.org/details/sim_science_2001-11-30_294_5548/page/1914 | journal=Science | volume=294 | issue=5548 | pages=1914–1917 | month=November | year=2001 | pmid=11729314 | doi=10.1126/science.1065569 | bibcode=2001Sci...294.1914K }}</ref> <ref name=icarus168_1>{{cite journal | author=Clancy, R. T.; Sandor, B. J.; Moriarty-Schieven, G. H. | title=A measurement of the 362 GHz absorption line of Mars atmospheric H2O2 | journal=Icarus | volume=168 | issue=1 | pages=116–121 | month=March | year=2004 | doi=10.1016/j.icarus.2003.12.003 | bibcode=2004Icar..168..116C }}</ref> <ref name=ssr96_1_4_197>{{cite journal | doi=10.1023/A:1011997206080 | author=Halliday, A. N.; Wänke, H.; Birck, J.-L.; Clayton, R. N. | year=2001 | title=The Accretion, Composition and Early Differentiation of Mars | journal=Space Science Reviews | volume=96 | issue=1/4 | pages=197–230 | bibcode=2001SSRv...96..197H }}</ref> }}<!-- END: refs= --> {{Solar System}} {{ചൊവ്വ}} <!-- interwiki links --> [[വർഗ്ഗം:സൗരയൂഥത്തിലെ ഗ്രഹങ്ങൾ]] ggfitqqzxi9m39yjic6bl0jfgxuhbnq 0 5765 4648141 4629563 2026-07-16T18:43:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648141 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Molecule}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ചലച്ചിത്രത്തെപ്പറ്റി അറിയുവാനായി|തന്മാത്ര (ചലച്ചിത്രം)}} രണ്ടോ അതിലധികമോ [[അണു|അണുക്കൾ]] [[രാസബന്ധനം]] വഴി കൂടിച്ചേർന്ന് ഒരു നിശ്ചിതമായ ചിട്ടയിൽ നിലകൊള്ളൂന്നതും വൈദ്യുതപരമായി നിർവീര്യമായതുമായ പദാർത്ഥത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര ഘടകമാണ് '''തന്മാത്ര'''(molecule).<ref name="iupac">{{GoldBookRef|title=molecule|url=http://goldbook.iupac.org/M04002.html|year=1994}}</ref><ref>{{cite book| last = Puling| first = Linus| title = General Chemistry| url = https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0| year = 1970| publisher = Dover Publications, Inc.| location = New York| isbn = 0-486-65622-5 }}</ref><ref>{{cite book| author = Ebbin, Darrell, D.| title = General Chemistry, 3rd Ed.| year = 1990| publisher = Houghton Mifflin Co.| location = Boston| isbn = 0-395-43302-9 }}</ref><ref>{{cite book| author = Brown, T.L.| coauthors = Kenneth C. Kemp, Theodore L. Brown, Harold Eugene LeMay, Bruce Edward Bursten| title = Chemistry – the Central Science, 9th Ed.| year = 2003| publisher = Prentice Hall| location = New Jersey| isbn = 0-13-066997-0 }}</ref><ref>{{cite book| last = Chang| first = Raymond| title = Chemistry, 6th Ed.| url = https://archive.org/details/chemistry0006chan| year = 1998| publisher = McGraw Hill| location = New York| isbn = 0-07-115221-0 }}</ref><ref>{{cite book| author = Zumdahl, Steven S.| title = Chemistry, 4th ed.| url = https://archive.org/details/chemistry0004zumd| year = 1997| publisher = Houghton Mifflin| location = Boston| isbn = 0-669-41794-7 }}</ref> ഒരു [[പദാർഥം|പദാർഥത്തിന്റെ]] രാസ-ഭൗതിക ഗുണങ്ങൾ നിലനിർത്തുന്ന, ആ പദാർഥത്തിന്റെ ഏറ്റവും ചെറിയ കണികയാണ് തന്മാത്ര. ഒരു പദാർഥത്തെ വിഭജിയ്ക്കുമ്പോൾ, അവയുടെ ഘടനയും രാസ സ്വഭാവങ്ങളും നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട്‍, ഒരു പ്രത്യേക അളവിൽ കഴിഞ്ഞ് മുന്നോട്ടു പോകാനാവില്ല: അങ്ങനെയിരിയ്ക്കവെ, ആ പദാർഥത്തിന്റെ തനിമയിലുളള ഏറ്റവും ചെറിയ കണികയാണ് തന്മാത്ര. തന്മാത്രയെ വീണ്ടും വിഭജിച്ചാൽ പദാർഥത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ ലഭിക്കാത്ത ചെറിയ ഘടകങ്ങളായി തീരും ഇവയാണ്‌ [[അണു|അണുക്കൾ]]. തന്മാത്രാ ശാസ്ത്രത്തിൽ, മതിയായ സ്ഥിരതയുള്ള, വിദ്യുത് നിഷ്പക്ഷമായ, രണ്ടോ, അതിലധികമോ അണുക്കളുള്ള സ്വതന്ത്ര ഘടകമാണ് തന്മാത്ര എന്ന് വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് തന്മാത്രകൾ ഒരേ ഇനം അണുക്കൾകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയോ വ്യത്യസ്ത ഇനം തന്മാത്രകൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയോ ആകാം. ഓരേ ഇനം അണുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട തന്മാത്രകളെ [[മൂലകം|മൂലകങ്ങൾ]] എന്നുപറയുന്നു. ഉദാ- [[ഓക്സിജൻ]]. വ്യത്യസ്തഇനം അണുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട തന്മാത്രകളെ [[സംയുക്തം|സംയുക്തങ്ങൾ]] എന്നും പറയുന്നു. ഉദാ- [[കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ്]]. ഏകാണു തന്മാത്രകളും ഉണ്ട്, പക്ഷേ, അവ [[ഉൽകൃഷ്ട മൂലകങ്ങൾ|ഉൽകൃഷ്ട മൂലകങ്ങളിൽ]] മാത്രം ഒതുങ്ങി നിൽക്കുന്നു. ==തന്മാത്രാശാസ്ത്രം== തന്മാത്രകളെ സംബന്ധിച്ചുള്ള പഠനത്തിന് തന്മാത്രാ രസതന്ത്രെന്നോ തന്മാത്രാ ഭൌതികം എന്നോ പറയുന്നു. രസതന്ത്രത്തിനോ ഭൌതികത്തിനോ ഏതിനാണ് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ഇത്. == ചരിത്രം == ഇതേപ്പറ്റി ഗ്രീസിലേയും ഭാരതത്തിലേയും ചിന്തകൻമാർക്ക്‌ ക്രിസ്തുവിനു മുൻപു തന്നെ തന്മാത്രയെ കുറിച്ച് ഏകദേശ ധാരണയുണ്ടായിരുന്നു. കണ്വാദമഹർഷിയാണത്രെ ഭാരതത്തിൽ ആദ്യമായി കണങ്ങളെപ്പറ്റി പഠിച്ചയാൾ{{തെളിവ്}}. ==അവലംബം== <references/> {{Particles}} {{Chemistrystub | Molecule}} [[വർഗ്ഗം:ദ്രവ്യം]] [[വർഗ്ഗം:രസതന്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:തന്മാത്രകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തന്മാത്രാഭൗതികം]] 6iq1q09hmh78l100smqtn4ztu8k9te6 0 5885 4647942 4632401 2026-07-16T13:15:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647942 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Leonardo da Vinci}} {{Infobox artist | name = ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി | image = Leonardo_self.jpg | caption = ഡാവിഞ്ചി വരച്ച സ്വന്തം ഛായാചിത്രം, circa 1512 to 1515<ref group="nb">This drawing in red chalk is widely (though not universally) accepted as an original [[self-portrait]]. The main reason for hesitation in accepting it as a portrait of Leonardo is that, to modern eyes, the subject appears to be of a greater age than Leonardo ever achieved. It is possible that Leonardo drew this picture of himself deliberately aged, specifically for Raphael's portrait of him in [[The School of Athens]].</ref> [[Royal Library of Turin]] | birth_name = {{#property:P1477}} | birth_date = {{birth date|1452|4|15|mf=y}} | birth_place = [[Vinci, Italy|Vinci]], [[Republic of Florence]], in the present day [[Province of Florence]], [[Italy]] | death_date = {{death date and age|1519|5|2|1452|4|15|mf=y}} | death_place = [[Amboise]], [[Touraine]] (in present-day [[Indre-et-Loire]], [[France]]) | nationality = [[Italy|Italian]] | field = Many and diverse fields of [[The arts|arts]] and [[science]]s | movement = [[High Renaissance]] | works = ''[[Mona Lisa]]'', ''[[The Last Supper (Leonardo)|The Last Supper]]'', ''[[Vitruvian Man|The Vitruvian Man]]'' }} [[നവോത്ഥാന കാലം‌|നവോത്ഥാനകാലത്തെ]] പ്രശസ്തനായ ഒരു കലാകാരനായിരുന്നു '''ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി''' ({{IPA-it|leoˈnardo di ˌsɛr ˈpjɛːro da (v)ˈvintʃi|lang|it-Leonardo di ser Piero da Vinci.ogg}}. ലോകത്തിലെ എക്കാലത്തേയും ഏറ്റവും മികച്ച ചിത്രകാരന്മാരിലൊരാളായി കരുതപ്പെടുന്ന ബഹുമുഖപ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം .1452 ഏപ്രിൽ 15 ന് [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] ഫ്ലോറൻസ് പ്രവിശ്യയിലെ വിഞ്ചിക്കടുത്തുള്ള ''അഗിയാനോ'' എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം 1519 മേയ് 2 ഫ്രാൻസിലെ ക്ലോസ് ലുസെ കൊട്ടാരത്തിൽ വച്ച് മരണമടഞ്ഞു. ശില്പി, ചിത്രകാരൻ, വാസ്തുശില്പി, ശാസ്‌ത്രജ്ഞൻ, ശരീരശാസ്ത്രവിദഗ്ദ്ധൻ, സംഗീതവിദഗ്ദ്ധൻ, എഴുത്തുകാരൻ എന്നീ നിലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രശസ്‌തനായിരുന്നു. അച്ഛന്റെ പേര് ലിയനാർഡോ ദി സേർ പിയറോ എന്നും അമ്മയുടെ പേര് കാറ്റെരിന എന്നും ആണ്‌‍. ഡാവിഞ്ചി എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ ഇറ്റലിയിലെ വിഞ്ചിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്ത മരിയ ഡെല്ല ഗ്ഗ്രാസിയെ ദേവാലയത്തിലെ [[തിരുവത്താഴം]], [[മൊണാലിസ]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ അവയുടെ കലാമൂല്യത്തിന്റെ പേരിൽ ലോക പ്രശസ്തങ്ങളാണ്. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്താഗതികൾ തന്റെ കാലത്തിനും മുൻപിൽ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹെലിക്കോപ്റ്റർ, റ്റാങ്ക്, കാൽക്കുലേറ്റർ എന്നിവ ഉണ്ടാക്കുവാനുള്ള മാതൃകകൾ മുതലായവ അങ്ങനെയുള്ളവയാണ്. ഏറോഡയനാമിക്സിലെ നിയമങ്ങൾ, വിമാനം കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന് നാന്നൂറ് വർഷം മുൻപ് ഇദ്ദേഹം കണ്ടുപിടിച്ചു.{{തെളിവ്}} [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസും]] [[പിസ]]യും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധത്തിൽ പിസയെ തോൽപ്പിക്കാനായി ഡാവിഞ്ചിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു നദിയിൽ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചു. ഒരു പുതിയ ചിത്രകലാ രീതി ലിയൊനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. അക്കാലത്ത് ചിത്രകാരന്മാർ വെളുത്ത പശ്ചാത്തലമായിരുന്നു ചിത്രങ്ങൾ രചിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ലിയൊനാർഡോ ഇരുണ്ട പശ്ചാത്തലം ഉപയോഗിച്ച് ചിത്രങ്ങൾ രചിച്ചു. ഇതൊരു ത്രിമാന പ്രതീതി ചിത്രത്തിലെ പ്രധാന വസ്തുവിന് നൽകി. പല നിഴലുകൾ ഉള്ള ഇരുണ്ട ശൈലിയിൽ ചിത്രങ്ങാൾ വരയ്ക്കുന്നതിൻ പ്രശസ്തനായിരുന്നു ഡാ വിഞ്ചി. ലിയൊനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി ഉന്നത [[നവോത്ഥാനം|നവോത്ഥാനത്തിന്റെ]] നായകരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. യഥാതഥ ചിത്രകലയിൽ (റിയലിസ്റ്റിക്) വളരെ തല്പരനായിരുന്ന ‍ഡാവിഞ്ചി ഒരിക്കൽ മനുഷ്യ ശരീരം എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് പഠിക്കാനായി ഒരു ശവശരീരം കീറി മുറിച്ചുനോക്കിയിട്ടുണ്ട്. == ജീവിതം == ===കുട്ടിക്കാലം, 1452-1466=== [[പ്രമാണം:Vinci casa Leonardo.jpg|thumb|[[ആഞ്ചിയാനോ|ആഞ്ചിയാനോയിലെ]] ലിയനാർഡോയുടെ കുട്ടിക്കാലത്തെ വീട്|alt=Photo of a building of rough stone with small windows, surrounded by olive trees]] [[പ്രമാണം:Study of a Tuscan Landscape.jpg|thumb|ലിയനാർഡോയുടെ ആദ്യകാല ചിത്രം, ദി ആർണോ വാലി (1473), [[Uffizi]] |alt= Pen drawing of a landscape with mountains, a river in a deep valley, and a small castle]] ഡാവിഞ്ചിയുടെ മുഴുവൻ പേര് ''ലിയനാർഡോ ഡി സെർ പിയറോ ഡാ വിഞ്ചി'' എന്നാണ്.ഇതിനർത്ഥം,'' ലിയനാർഡോ, വിഞ്ചിയിൽ നിന്നുള്ള മെസ്സ് സെർ പിയറോ യുടെ മകൻ'' എന്നാണ്. ഡാവിഞ്ചി തന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെ അഞ്ച് വർഷങ്ങൾ ചിലവഴിച്ചത് അമ്മയുടെ വീടായ ഹാംലെറ്റിലെ ആഞ്ചിയാനോയിലായിരുന്നു.പിന്നീട് 1457 മുതൽ ഫ്രാൻസെസ്കേവിലെ ഒരു ചെറുപട്ടണമായ വിഞ്ചിയിൽ തന്റ അച്ഛൻ, അച്ഛന്റെ മാതാപിതാക്കൾ, അമ്മാവൻ എന്നിവരോടൊപ്പമായിരുന്നു താമസിച്ചത്. പതിനാറുകാരിയായ ആൽബീറ അമഡോറി എന്ന പെൺകുട്ടിയെയായിരുന്നു ഡാവിഞ്ചിയുടെ അച്ഛൻ പിന്നീട് വിവാഹം കഴിച്ചത്. പക്ഷേ അവൾ ചെറുപ്പക്കാലത്തുതന്നെ മരണമടയുകയുണ്ടായി. ഡാവിഞ്ചിയുടെ പതിനാറാം വയസ്സിൽ (1468) അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ ഫ്രാൻസെസ്ക ലാൻഫ്രെഡിനി എന്ന ഇരുപതുകാരിയെ വീണ്ടും വിവാഹം കഴിച്ചുവെങ്കിലും സന്താനങ്ങളുണ്ടാകുന്നതിനുമുമ്പായി അവരും മരണമടഞ്ഞു. ഡാവിഞ്ചി ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലും ഗണിതത്തിലും ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലും വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. പിന്നീടുള്ള കാലത്ത് ഡാവിഞ്ചിയുടെ വിശേഷങ്ങൾ രണ്ടെണ്ണം മാത്രമേ രേഖപ്പെടുത്തിവച്ചിട്ടുള്ളൂ. [[പ്രമാണം:Andrea del Verrocchio, Leonardo da Vinci - Baptism of Christ - Uffizi.jpg|thumb|left|''[[The Baptism of Christ (Verrocchio)|ക്രിസ്തുവിന്റെ ബാപ്റ്റിസം]]'' (1472–1475)—[[Uffizi]], വെറോച്ചിയുടേയും ലിയനാർഡോയുടേയും|alt='ചിത്രം ക്രിസ്തുവിനെ കാണിക്കുന്നു, ഒരു അയഞ്ഞ തുണിയുമായി ക്രിസ്തു, പാറകൾ നിറഞ്ഞ ആഴം കുറഞ്ഞ അരുവിയിൽ നിൽക്കുന്നു, വലതുവശത്തായി,ബാപ്റ്റിസ്റ്റായ ജോൺ, കുരിശും കൈയ്യിൽ പിടിച്ച്, ഒരുതുള്ളി ജലം ക്രിസ്തുവിന്റെ തലയിലേക്ക് ഒഴിക്കുന്നു'. വലതുവശത്തായി രണ്ട് മാലാഖകൾ മുട്ടുകുത്തിയിരിക്കുന്നു. മുകളിൽ ക്രിസുതുവാണ് ദൈവത്തിന്റെ കരങ്ങൾ]] ===വെറോച്ചിയോയുടെ പണിപ്പുര, 1466-1476=== 1466-ൽ, ലിയനാർഡോയുടെ പതിനാലാം വയസ്സിൽ, ആന്ഡ്രിയ ഡി കയോൺ, എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ|വെറോച്ചിയോ]] യുടെ കീഴിലായിരുന്നു ലിയനാർഡോ പരിശീലനം നേടിയത്.[[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലെ]] "ഏറ്റവും മികച്ച പണിപ്പുരകളിൽ ഒന്ന്" വെറച്ചിയോയുടേതായിരുന്നു.<ref name="Rosci">Rosci, p.13</ref>.[[ഡൊമനിക്കോ ഗിർലാൻഡൈയോ]],[[പീറ്റ്രോ പെറുഗ്വിനോ ]],[[സാൻഡ്രോ ബോട്ടിക്കെല്ലി]],[[ലോറൻസോ ഡി ക്രെഡി]] തുടങ്ങീ പ്രശസ്തരായ ചിത്രകാരന്മാർ വെറോച്ചിയോയുടെ കീഴിൽ അഭ്യസിക്കുകയോ,സഹായിക്കുകയോ ചെയ്തവരാണ്.ലിയനാർഡോ വ്യത്യസ്തരത്തിലുള്ള കഴിവുകൾ ആർജ്ജിച്ച ബഹുമുഖപ്രതിഭയായിരുന്നു,<ref>Rosci, p.27</ref>കാരണം ലിയനാർഡോ, [[ഡ്രാഫ്റ്റിങ്ങ്]], [[കെമിസ്ട്രി]],[[മെറ്റാല്ല്വാർജി]],[[മെറ്റൽ വർക്കിങ്ങ്]],[[പ്ലാസ്റ്റർ കാസ്റ്റിങ്ങ്]],[[ലെതർ വർക്കിങ്ങ്]],[[മെക്കാനിക്ക്]][[കാർപ്പെന്റ്റ്രറി]],[[ഡ്രോയിങ്ങ്]],[[പെയിന്റിങ്ങ്]],[[സ്കല്പ്റ്റിങ്ങ്]],[[മോഡലിങ്ങ്]] എന്നീ രംഗങ്ങളിലും കഴിവുകൾ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. വെറോച്ചിയോയുടെ പണിപ്പുരകൾ സമ്മാനിച്ച ചിത്രങ്ങളിൽ അധികവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ വരച്ചതാണ്.വാസരിക്ക് അനുഗണമായി, ലിയനാർഡോ ''[[ക്രിസ്തുവിന്റെ മാമോദീസ]]'' പൂർത്തിയാക്കാൻ വെറോച്ചിയെ സഹായിക്കാനായി,,ആ ചിത്രത്തിലെ ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനായ മാലാഖ യേശുവിനെ താങ്ങുന്നാതായി വരച്ചത് ശ്രേഷ്ഠമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുനാഥനായ വെറോച്ചിയോക്ക് തോന്നി.അതുകൊണ്ട് തന്നെ വെറോച്ചിയോ ''[[ബ്രഷ്]]'' താഴെവച്ചു.പിന്നീടദ്ദേഹം ഒരിക്കലും വരച്ചിട്ടില്ല.ഈ ചിത്രത്തിൽ [[ഓയിൽ പെയിന്റിങ്ങ്]]ന്റെ പുതിയ വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചു.കാപ്പിനിറത്തിലുള്ള മലകളിലെ അരുവിയിലൂടെ കാണാവുന്ന പാറകളും,അതിലുമപ്പുറം യേശു ലിയനാർഡോയടെ കരങ്ങൾക്ക് സാക്ഷിയായി നിൽക്കുന്നതും കാണാം.ബാർഡെലോ യിലെ [[വെങ്കലപ്രതിമ]]യായ [[ഡേവിഡ്]]നേയും,''[[ടോബിയാസ് ആന്റ് ഏഞ്ചൽ]] -ലെ'' റാഫെലിനേയും,പിന്നെ [[മാലാഖ]]മാരേയുമാണ് വെറോച്ചിയോ വരച്ചത്. 1472-ൽ 20-ാം വയസ്സിൽ ലിയനാർഡോ, ആർട്ടിസ്ററുമാരുടേയും,ഡോക്ടർമാരുടെ മരുന്നുകളുടേയും ഗിൽഡായ [[എസ്.ടി. ലൂക്ക് ഗിൽഡ്]]-ൽ ഗുരുനാഥനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.അച്ഛന്റെ കാലശേഷവും ലിയനാർഡോ സ്വന്തമായ ഒരു പണിപ്പുര നടത്തിപോന്നു,അവിടേയും,വെറോച്ചിയോടൊപ്പൊമുള്ള സഹകരണത്തോടെ അവിടെ ചിത്രങ്ങൾ പിറന്നു.1473 ആഗസ്ത് 5നാണ്,ലിയനാർഡോയുടെ ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളായി അറിയപ്പെട്ട പേനയും,മഷിയുമുപയോഗിച്ച് വരച്ച ''[[ആർണോ]] വാലി'' പൂർത്തിയായത്. ===തൊഴിൽ ജീവിതം, 1476-1513=== [[പ്രമാണം:Leonardo da Vinci - Adorazione dei Magi - Google Art Project.jpg|thumb|250px|''[[Adoration of the Magi (ലിയനാർഡോ)|ദി അഡോറേഷൻ ഓഫ് മാഗി]]'', (1481)—[[Uffizi]]|alt=An unfinished painting showing the Virgin Mary and Christ Child surrounded by many figures who are all crowding to look at the baby. Behind the figures are a distant landscape and a large ruined building. More people are coming, in the distance]] ഫ്ലോറൻസ് കോടതിയിലെ 1476 -ലെ രേഖകൾ പ്രകാരം ലിയനാർഡോയും,മറ്റ് മൂന്ന് ചെറുപ്പക്കാരും സോഡോമി എന്ന കുറ്റത്തിന് പിടിക്കപ്പെട്ടു.പക്ഷെ ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name=Chiesa83 /><ref group="nb">Homosexual acts were illegal in Renaissance Florence.</ref> ആ that date until 1478-ലെ ആ ദിനം കഴിഞ്ഞുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും രേഖകളില്ല.<ref name="everything">{{cite book|title=The Everything Da Vinci Book|url=https://archive.org/details/everythingdavinc0000phil|first=Shana |last=Priwer|first2= Cynthia|last2=Phillips|year=2006|page=[https://archive.org/details/everythingdavinc0000phil/page/244 245]}}</ref>അദ്ദേഹം 1478 -ൽ വെറോച്ചിയോയുടെ പണിപ്പുരയിൽ നിന്ന് പോകുകയും,കൂടുതൽ കാലം നിവാസിയായി നിൽക്കാൻ കഴിയാത്ത ലിയനാർഡോ യുടെ അച്ഛന്റെ വീട്ടിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്തു.ഒരു എഴുത്തുകാരൻ,"അനോണിമോ" ഗാണ്ടിയാനോ എന്ന പേരുള്ളയാൾ 1480 കളിൽ മെഡികി -യോടൊപ്പം ജീവിക്കുകയും,ഫ്ലോറൻസിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സാൻ മാർകോ എന്ന സ്ഥലത്തെ ഗാർഡെൻ ഓഫ് ദി പിസ്സ -യിൽ ജോലിചെയ്യുകയാണെന്നും തറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞത്, [[നവപ്ലേറ്റോണിസം|നവപ്ലേറ്റോണിസത്തിന്റെ]] അക്കാദമിയിലെ പെയിന്ററും,കവിയും,പിന്നെ തത്ത്വചിന്തകനും ആയിരുന്ന [[മെഡികി]] അംഗികരിച്ചു.<ref name=Chiesa83 />1478 ജനുവരിയിൽ,അദ്ദേഹത്തിന് രണ്ട് സ്വതന്ത്ര കമ്മീഷനുകൾ വന്നു:[[പ്ലാസ്സോ വെക്കിയോ]] -യിലെ, സെയിന്റ് ബെർനാർഡ് -ന്റെ ചാപ്പലിനുവേണ്ടി ഒരു ആൽത്തറകഷ്ണം വരക്കാനും, മറ്റൊന്ന് 1481 മാർച്ചിൽ സാൻ ഡോണാറ്റോ എ സ്കോപേറ്റോ -യിലെ പുരോഹിതർക്കായി [[അഡോറേഷൻ ഓഫ് ദി മാഗി]] എന്ന ചിത്രം വരക്കാനുമായിരുന്നു അത്.<ref> name=Wasser1</ref>മുകളിൽ പറഞ്ഞ രണ്ടും പൂർത്തിയായി,രണ്ടാമതായി പറഞ്ഞത് ലിയനാർഡോ മിലാനിലേക്ക് പോയതിന്റെ ഭാഗമായി തടസ്സപ്പെട്ടു. [[പ്രമാണം:Mousai Helikon Staatliche Antikensammlungen Schoen80 n1.jpg|thumb|300px|''ലിറെ''|ലിറെ]] 1482-ൽ ലിയനാർഡോ,പ്രശസ്ത സംഗീതജ്ഞനുമായിരുന്ന വാസരി<ref>{{cite book|last=Winternitz|first=Emanuel|title= Leonardo Da Vinci As a Musician|url=https://archive.org/details/leonardodavincia0000wint|year=1982}}</ref> കുതിര തലയുടെ രൂപത്തിൽ ഒരു [[ലിറെ]] നിർമ്മിച്ചു. [[ലുഡോവികോ സ്ഫോർസ]] യോടും,[[ഡ്യൂക്ക് ഓഫ് മിലാൻ|ഡ്യൂക്ക് ഓഫ് മിലാനോടും]] സൗഹൃദം നിലനിർത്താനായി, [[ലോറൻസോ ഡി മെഡികി]] ലിയനാർഡോയുടെ കൂടെ ലിറെ ഒരു സമ്മാനമായി മിലാനിലേക്ക് അയച്ചു.<ref>{{cite book |last= Rossi|first=Paolo|title=The Birth of Modern Science|url= https://archive.org/details/birthofmodernsci0000ross|year=2001|page=[https://archive.org/details/birthofmodernsci0000ross/page/33 33]}}</ref> ആ സമയത്ത് ലിയനാർഡോ ലുഡോവിക്കോ -ക്ക് എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് വിഭാഗത്തിൽ തനിക്ക് നേടാൻ കഴിയുന്ന വിജയങ്ങളെകുറിച്ച് ഒരു കത്തെഴുതി. തനിക്ക് പെയിന്റ് ചെയ്യാനുമറിയാമെന്നും പറഞ്ഞു.<ref name=DA /><ref>{{cite web|title=Leonardo's Letter to Ludovico Sforza|work=|publisher=Leonardo-History|date=|url=http://www.leonardo-history.com/life.htm?Section=S5|accessdate=5 January 2010|archive-date=2019-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603002006/http://www.leonardo-history.com/life.htm?Section=S5|url-status=dead}}</ref> ലിയനാർഡോ 1482 മുതൽ 1499 വരേയും മിലാനിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്. അതിനിടയ്ക്കാണ് [[വിർജിൻ ഓഫ് ദി റോക്ക്സ്]] എന്ന ചിത്രം പരിശുദ്ധ ആശയഗ്രഹണത്തിനും, പിന്നെ [[അന്ത്യ അത്താഴം]] [[സാന്റാ മറിയ ഡെല്ലെ ഗ്രാസിയേ]] എന്ന കന്യമാഠത്തിനായും വരച്ചുകൊടുത്തത്.<ref name=Kemp>{{cite book|first=Martin|last=Kemp|title=Leonardo|url=https://archive.org/details/leonardo00kemp|year=2004}}</ref> 1485 കളിലെ വസന്തകാലത്ത് ലിയനാർഡോ [[ഹങ്കറി|ഹങ്കറിയിലേക്ക്]] ലുഡോവികോ യെ പ്രതനിധീകരിച്ച്, [[തിരുക്കുടുംബം]] എന്ന ചിത്രം വരച്ചതായി അദ്ദേഹം കരുതുന്ന [[മാത്തിയാസ് കോർവിനസ്സ്]]നെ കാണാനായി പോയി.<ref>Franz-Joachim Verspohl, ''Michelangelo Buonarroti und Leonardo Da Vinci: Republikanischer Alltag und Künstlerkonkurrenz in Florenz zwischen 1501 und 1505'' (Wallstein Verlag, 2007), p. 151.</ref> 1493 -നും 1495-നും ഇടയിലായി ലിയനാർഡോ കാറ്ററീന എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു സ്ത്രീയെ അവരുടെ കരം ചുമത്തുന്നതിന്റെ രേഖകളെയാശ്രയിച്ച് പട്ടികപ്പെടുത്തിവച്ചു.1495-ൽ കാറ്ററീന മരിക്കുമ്പോൾ അവളുടെ വിലാപയാത്രയിൽ ആ വിലാപയാത്രയുടെ ചെലവ് എടുത്തിരുന്നവർ കാറ്ററീന ലിയനാർഡോയുടെ അമ്മയാണെന്ന് സമർത്ഥിച്ചു.<ref>Codex II, 95 r, Victoria and Albert Museum, as cited by della Chiesa p. 85</ref> [[പ്രമാണം:Study of horse.jpg|thumb|left|upright|[[ലിയനാർഡോയുടെ കുതിര|ലിയനാർഡോയുടെ ജേർണലിൽ നിന്നുള്ള കുതിരകളെകുറിച്ചുള്ള പഠനം.]] -റോയൽ ലൈബ്രറി, [[വിന്ഡർ കാസ്റ്റിൽ]]]] ലിനാർഡോ ലുഡോവിക്കോ ക്കുവേണ്ടി വ്യത്യസ്തതരം പ്രോജക്റ്റുകളിൽ ജോലിചെയ്തിട്ടുണ്ട്.[[ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്ഫോർസ]] -യുടെ ഓർമ്മക്കായുള്ള ഒരു [[കുതിരസവാരിക്കാര പ്രതിമ|കുതിരസവാരി സ്മാരകചിഹ്നവും]] ,[[മിലാൻ കാത്രെഡൽ]] -നുവേണ്ടിയുള്ള വലിയ കുംഭഗോപരവും, ചങ്ങാടവും പ്രതേകതരം ഒരു സന്ദർഭത്തിനായുള്ള രംഗവും അതിലുൾപ്പെടുന്നു. അഞ്ച് ടൺ [[വെങ്കലം]] വേണ്ടി വന്നു അത് പണിയാനായി.എന്നാൽ ലിയനാർഡോ -വിന് പരിചിതമുള്ളതുപോലെ തന്നെ ആ സ്മാരക ചിഹ്നം വർഷങ്ങളായി പണിതീരeതെ നിന്നു.1480 കളിൽ ആ കുതിരയുടെ മണ്ണുകൊണ്ടുള്ള രൂപം പൂർത്തിയായി.ആ മൺപ്രതിമ രണ്ട് വലിയ കുതിരസവാരിപ്രതിമയെ വെല്ലുന്നതായിരുന്നു.അങ്ങനെ പാഡുവയിലെ ഡോണാട്ടെല്ലോ യുടെ കുതിരസവാരിപ്രതിമയായ [[ഗട്ടാമെലാട്ടാ]] -യും, വെനീസിലെ വെറോച്ചിയോയുടെ [[ബാർട്ടലൂമിയോ കോല്ല്യോനി]] എന്ന പ്രതിമയും കാലപ്പോക്കിൽ ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ [[ഗ്രാൻ കാവല്ലോ]] എന്നറിയപ്പെട്ടു.<ref name=DA /><ref group="nb">Verrocchio's statue of Bartolomeo Colleoni was not cast until 1488, after his death, and after Leonardo had already begun work on the statue for Ludovico.</ref> ലിയനാർഡോ അതിനെ രൂപപ്പെടുത്തു- ന്നതിനായി വിശദമായ രൂപരേഖകൾ ഉണ്ടാക്കുവാൻ തുടങ്ങി.<ref name=DA /> എങ്ങനെയിരുന്നാലും, [[മൈക്കലാഞ്ചലോ]] , ലിയനാർഡോ അതിന്റെ രൂപ രേഖ തയ്യാറാക്കാൻ അർഹനല്ലെന്ന് ആക്ഷേപിച്ചു.<ref name=LB /> 1494 -ലെ നവംബർ മാസത്തിൽ ലുഡോവികോ ആ വെങ്കലം [[ചാൾസ് എട്ടാമൻ]] -ൽ നിന്നുമുള്ള ആക്രമണത്തിൽ നിന്നും നഗരത്ത സംരക്ഷിക്കാനായുള്ള [[പീരങ്കി]] കളിൽ ‍ഉപോയോഗിക്കനായി നൽകി.<ref name=DA /> 1499-ലെ [[രണ്ടാം ഇറ്റാലിയൻ യുദ്ധം|രണ്ടാം ഇറ്റാലിയൻ യുദ്ധത്തിൽ]] ആക്രമിക്കുന്ന ഫ്രെഞ്ച് അംഗങ്ങൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ അത്ര വലിപ്പമുള്ള മൺ പ്രതിമകളായ ''ഗ്രാൻ കാവല്ലോ'' -കളെ പരീശീലിക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചു.ലുവിക്കോ സ്ഫോർസ യോടൊപ്പം,ലിയനാർഡോയും, അ്ദദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനും,ശിഷ്യന്റെ കൂട്ടുകാരനും,ഒരു ഗണിത ശാസ്ത്രജ്ഞനും ചേർന്ന് മിലാനിൽ നിന്ന് [[വെനീസ്|വെനീസിലേക്ക്]] പൊയ്ക്കളഞ്ഞു.<ref name=Chiesa85>della Chiesa, p.85</ref>ലിയനാർഡോ ജോലിക്കായി പട്ടാളത്തിലെ ശിൽപ്പിയും,എഞ്ചിനീയറുമായ സ്ഥലത്ത് അദ്ദേഹം സ്വന്തം നഗരത്തെ ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുമുള്ള ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കാനായുള്ള പദ്ധതികളും നിർമ്മിച്ചു.<ref name=LB /> 1500 കളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവിൽ, ലിയനാർഡോയും,അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബവും [[സാന്റിസ്സിമാ അനുൻസിയാറ്റാ]] എന്ന മഠത്തിലെ സേവകരായ മഠക്കാരുടെ അതിഥികളായിരുന്നു, അവിടെത്തന്നെ അവർ അദ്ദേഹത്തിന് പണിപ്പുര പണിതുകൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. വാസരിയുടെ വാക്കുകളനുസരിച്ച് ലിയനാർഡോ [[ദി വെർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് സെയിന്റ് അന്ന ആന്റ് സെയിന്റ് ജോൺ ദി ബാപ്റ്റിസ്റ്റ്]] എന്ന ഒരു കാർട്ടൂൺ രചിച്ചിരുന്നു, ജനശ്രദ്ധനേടിയ ഒരു വരയായിരുന്ന ഇതിൽ "സ്തീയും പുരുഷനും , യൗവനങ്ങളും വാർദ്ധക്യങ്ങളും" ആട്ടിൻപറ്റങ്ങളെ പോലെ,ആഘോഷവേളകളിലുള്ളതുപോലെ കാണാനായി വന്നു.<ref>Vasari, p.256</ref>{{refn|In 2005, the studio was rediscovered during the restoration of part of a building occupied for 100 years by the Department of Military Geography.<ref>{{cite news|first=Richard|last=Owen|title=Found: the studio where Leonardo met Mona Lisa|publisher=The Times|date=12 January 2005|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article411195.ece|accessdate=5 January 2010|location=London|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718125807/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article411195.ece|url-status=dead}}</ref>|group=nb}} [[പ്രമാണം:Leonardo da Vinci - Plan of Imola - Google Art Project.jpg|thumb|250px|ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ [[സിസേർ ബോർജിയ]] -ക്കുവേണ്ടി വരച്ച ഇമോള എന്ന സ്ഥലത്തിന്റെ അതിസൂക്ഷ്മമായ ഭൂപടം.]] 1502, [[സീസന]] -യിൽ തന്റെ രക്ഷിതാവിനൊപ്പം, മിലിട്ടറിയിലെ ശിൽപ്പിയും, എഞ്ചിനീയറുമാണെന്ന് നുണ പറഞ്ഞ് [[അലക്സാണ്ടർ ആറാമൻ മാർപ്പാപ്പ]|അലക്സാണ്ടർ ആറാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ]] മകനായ [[സിസേർ ബോർജിയ]] യുടെ സെർവീസിലേക്ക് കടന്നു.<ref name=Chiesa85 /> ലിയനാർഡോ സീസേറിൽ തന്റെ വിശ്വാസം പിടിച്ചുപറ്റാനായി, [[ഇമോള|ഇമോളയിൽ]] സീസേറിനുവേണ്ടിയുള്ള ഒരു സുരക്ഷിതകോട്ടയും ഒരു നഗരവും രൂപകൽപ്പന ചെയ്തു.ആ ഭൂപടങ്ങൾ അന്നത്തെ കാലത്ത് നിലനിന്നുള്ള ചിന്തകൾക്കുമപ്പുറവും,അങ്ങെങ്ങും കാണാൻ കഴിയാത്തതുമായിരുന്നു.അത് കണ്ടതിന്റെ ഫലമായി സീസേർ ലിയനാർഡോയെ തന്റെ ചീഫ് മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറും,ശിൽപ്പിയും ആക്കി ഉയർത്തി. പിന്നീട് ലിയനാർഡോയുടെ രക്ഷിതാവിനുവേണ്ടി ടുസ്കാനിയയുടേയും,[[ചൈനാ വാലി]] യുടേയും ഭൂപടം ആ സ്ഥലത്തേകുറിച്ച് നല്ലൊരു അറിവുണ്ടാക്കാൻ വരച്ചു.ഫ്ലോറൻസിൽ എല്ലാ സമയങ്ങളിലും വെള്ളം കിട്ടാനായുള്ള അറിയിപ്പിന്റെ ഫലമായി, അദ്ദേഹം ഫ്ലോറൻസിൽ നിന്ന് കടല് വരെ ഒരു [[ഡാം]] കെട്ടാനായി ഈ ഭൂപടങ്ങളും സംയോജിപ്പിച്ചു. [[പ്രമാണം:After leonardo da vinci, The Battle of Anghiari by Rubens, Louvre.jpg|thumb|400px|left|ബാറ്റിൽ ഓഫ് ആനാഗിരി]] [[പ്രമാണം:Battagliadicascina.jpg|thumb|400px|right|ബാറ്റിൽ ഓഫ് കാസ്കിനാ]] ലിയനാർഡോ വീണ്ടും ഫ്ലോറൻസിലേക്ക് തിരിച്ചുവന്ന് 1503 ഒക്ടോബർ 18-ൽ എസ്‍.ടി.ലൂക്കിന്റെ ഗിൽഡിനെ പുഃനസംഗമിപ്പിക്കുകയും, രണ്ട് വർഷം അവിടേതന്നെ നിൽക്കുകയും [[ബാറ്റിൽ ഓഫ് ആനാഗിരി]] എന്ന ചുമർചിത്രം സിഗ്നോറിയക്കുവേണ്ടി വരക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Chiesa85 /> ഈ ചിത്രത്തിന്റെ കുറച്ച് ഭാഗം [[ദി ബാറ്റിൽ ഓഫ് കാസ്കിന]] എന്ന പേരിൽ [[മൈക്കലാഞ്ചലോ]] ആണ് വരച്ചത്.{{refn|Both works are lost. While the entire composition of Michelangelo's painting is known from a copy by Aristotole da Sangallo, 1542.<ref>{{cite book|first=Ludwig|last= Goldscheider|title=Michelangelo: paintings, sculptures, architecture|url=https://archive.org/details/bwb_S0-AUL-016|year=1967|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0-7148-1314-1}}</ref> Leonardo's painting is only known from preparatory sketches and several copies of the centre section, of which the best known, and probably least accurate, is by [[Peter Paul Rubens]].<ref>della Chiesa, pp.106–107</ref>|group=nb}} 1504 ഫ്ലോറൻസിൽ, അദ്ദേഹം കലാകരന്മാരുടെ ഇച്ഛക്കെതിരായി വീണ്ടും സ്ഥാനംകണ്ടെത്തുന്നതിന്റെ ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു,മൈക്കലാഞ്ചലോനിർമ്മിച്ച ശിലയായ [[ഡേവിഡ്]] -നെതിരെ. <ref>Gaetano Milanesi, ''Epistolario Buonarroti'', Florence (1875), as cited by della Chiesa.</ref> 1506 -ൽ ലിയനാർഡോ മിലാനിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി.അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശിഷ്യന്മാരും,അനുയായികളും,കൂടെ ജോലി ചെയ്തവരും ഒക്കെ മിലാനിലാണുള്ളത്.<ref name=LB /> [[ബെർനാർഡിനോ ലുയീനി]] , [[ഗ്യോവന്നി അന്റോണിയോ ബോൾട്രാഫിലോ]], [[മാർകോ ഡി ഓഗിയോനോ]] എന്നിവരും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref group="nb">D'Oggiono is known in part for his contemporary copies of the ''Last Supper''.</ref> ഈ സമയത്ത് മിലാനിന്റെ [[ഫ്രെഞ്ച് ഗവർണർ]] ആയ [[ചാൾസ് ഡി ആമ്പോയിസ് രണ്ടാമൻ|ചാൾസ് ഡി ആമ്പോയിസ് രണ്ടാമനുവേണ്ടി]] ലിയനാർഡോ ഒരു കുതിരസവാരി പ്രതിമ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite journal|title=Achademia Leonardi Vinci|journal=Journal of Leonardo Studies & Bibliography of Vinciana|volume=VIII|pages=243–244|year=1990}}</ref> ഒരു മെഴുക് രൂപം ഇപ്പോഴഉം അതിജീവിച്ചിട്ടുണ്ട്,അത് ശുദ്ധവുമാണെങ്കിൽ,അതുതന്നെയാണ് ലിയനാർഡോയുടെ ശിലയെകുറിച്ചുള്ള ഏക ഉദാഹരണം.<ref name=dailymail>{{cite news|last=Stebner|first=Beth|title=Remarkable 500-year-old Leonardo Da Vinci casting of horse and rider unveiled after original was lost for centuries|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2195602/Leonardo-Da-Vinci-casting-Horse-Rider-unveiled-beeswax-sculpture-lost-centuries.html|accessdate=4 February 2014|newspaper=Daily Mail|date=29 August 2012}}</ref> ലിയനാർഡോ മിലാനിലും കൂടുതൽ കാലം താമസിച്ചില്ല. കാരണം 1504 -ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന്റെ മരിച്ചിരുന്നു.പിന്നെ 1507-ൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഫ്ലോറൻസിലേക്ക് പോകുകയും,അച്ഛന്റെ എസ്റ്റേറ്റിന്റെ കാര്യത്തിൽ സഹോദരനുമായുള്ള പ്രശ്നത്തിൽ ഒത്തുതീർപ്പുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.1508 ആകുന്നതോടെ ലിയനാർഡോ വീണ്ടും മിലാനിലേ്ക് തിരിക്കുകയും,സാന്റാ ബാബില യുടെ പള്ളിഇടവക ഭൂമിയായ പോർട്ടാ ഓറിയെന്റലൽ സ്വന്തമായൊരു വീട്ടിൽ താമസമാരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Chiesa86>della Chiesa, p.86</ref> === വാർദ്ധക്യകാലം,1513-1519 === [[മൈക്കലാഞ്ചലോ]] യും , [[റാഫേൽ|റാഫേലും]] ഊർജ്ജ്വസ്വലരായിരുന്ന 1513 സെപ്റ്റമ്പർ മുതൽ 1516 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ലിയനാർഡോ [[ലിയോ പത്താമൻ മാർപാപ്പ]] യുടെ കീഴിൽ [[റോം|റോമിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വത്തിക്കാനിലെ [[ബെൽവെഡ്രെ]] യിലായിരുന്നു ജീവിതത്തിന്റെ പിന്നീടുള്ള കൂടിയ കാലവും ജീവിച്ചത്.<ref name=Chiesa86 /> 1515 ഒക്ടോബറിൽ,[[ഫ്രാൻസിന്റെ ഒന്നാമത്തെ രാജാവ്]] നഷ്ടപ്പെട്ട മിലാനിനെ തിരിച്ചുപിടിച്ചു.<ref name=Wasser1 /> ഡിസംബർ 19 -ന്, ബൊളോഗാനയിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചെടുത്തിരുന്ന [[ഫ്രാൻസിസ് ഒന്നാമൻ|ഫ്രാൻസിസ് ഓന്നാമന്റേയും]] , [[ലിയോ മാർപാപ്പ പത്താമൻ|ലിയോ മാർപാപ്പ പത്താമന്റേയും]] യോഗത്തിൽ ലിയനാർഡോ പ്രത്യക്ഷനായിരുന്നു.<ref name=LB /><ref>Georges Goyau, ''François I'', Transcribed by Gerald Rossi. The Catholic Encyclopedia, Volume VI. Published 1909. New York: Robert Appleton Company. Retrieved on 2007-10-04</ref><ref>{{cite web|first=Salvador|last=Miranda|url=http://www.fiu.edu/~mirandas/bios1527-ii.htm|title=The Cardinals of the Holy Roman Church: Antoine du Prat|year=1998–2007|accessdate=4 October 2007|archive-date=2011-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825134702/http://www2.fiu.edu/~mirandas/bios1527-ii.htm|url-status=dead}}</ref> ലിയനാർഡോ ഫ്രാൻസിസിനുവേണ്ടി മുന്നോട്ടു നടക്കുന്ന,അതിന്റെ ഹൃദയം തുറന്നാൽ ഒരു കൂട്ടം ലില്ലി പൂക്കൾ പുറത്തേക്ക് വരുന്ന തരത്തിലുള്ള ഒരു മെക്കാനിക്കൽ സിംഹത്തെ നിർമ്മിക്കാമെന്ന് കമ്മീഷൻ ചെയ്തു.<ref name="Vasari, p.265">Vasari, p.265</ref>{{refn|It is unknown for what occasion the mechanical lion was made but it is believed to have greeted the king at his entry into [[Lyon]] and perhaps was used for the peace talks between the French king and [[Pope Leo X]] in [[Bologna]]. A conjectural recreation of the lion has been made and is on display in the Museum of Bologna.<ref>{{cite web|title=Reconstruction of Leonardo's walking lion|url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|language=it|accessdate=5 January 2010|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/61ABEKIPw?url=http://www.ancientandautomata.com/ita/lavori/leone.htm|url-status=dead}}</ref>|group=nb}} 1516 -ൽ, അദ്ദേഹം ഫ്രാൻകോയിസ് സെർവീസിലേക്ക് കടന്നു, രാജാവിന്റെ ഒദ്യോഗികവസതിയായ [[ചാറ്റുഏവു ഡി ആമ്പോയിസ്]] അടുത്ത് ഒരു [[മാനർ]] വീടായ [[ക്ലോസ് ലൂക്ക്|ക്ലോസ് ലൂക്കിന്റെ]] ആവശ്യത്തിനാണത്. ഇവിടെതന്നെയാണ് ലിയനാർഡോ തന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പവും, ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പവും,കൗണ്ട് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ മെൽസി]] -യോടൊപ്പവും 10,000 [[സ്കുഡി]] പെൻഷൻ വകയായി കൈപറ്റി ജീവിതാവസാനത്തിന്റെ മൂന്നു വർഷങ്ങൾ ചിലവഴിച്ചത്. [[പ്രമാണം:Clos luce 04 straight.JPG|thumb|400px|,1519 ഫ്രാൻസിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[ക്ലോസ് ലൂക്ക്|ക്ലോസ് ലൂക്കിലാണ്]] ലിയനാർഡോ മരിച്ചത്]] ലിയനാർഡോ,1519 മെയ് 2 -ന് [[ക്ലോസ് ലൂക്ക്|ക്ലോസ് ലൂക്കിൽ]] വച്ചാണ് അന്തരിച്ചത്. ഫ്രാൻസിസ് എന്റെ അടുത്ത ഒരു കൂട്ടുകാരനായി. വാസരിയുടെ രേഖകൾ പറയുന്നത്, രാജാവ് ലിയനാർ‍ോയുടെ തല ലിയനാർഡോയുടെ മരണത്തോടനുബന്ധിച്ച് തന്റെ കൈയ്യിൽ വച്ചിരിക്കുകയായിരുന്നു. എങ്ങനെയിരുന്നാലും ഈ കഥ ഛായാഗ്രഹണമായിരിക്കുന്നത് [[അഗസ്റ്റേ ഡൊമിനിക് ആംഗ്ര]] യുടേയും, [[പ്രമാണം:François-Guillaume Ménageot - The Death of Leonardo da Vinci in the Arms of Francis I - WGA15025.jpg|thumb|left|300px|ലിയനാർഡോയുടെ മരണം]] മറ്റ് ഫ്രെഞ്ച് ചിത്രകാരന്മാരുടേയും ചിത്രങ്ങളിലൂടെയാണ്,അതുപോലെ ആഞ്ചലിക്ക കോഫ്മാൻ പ്രകാരം, ചിലപ്പോൾ പുരാണങ്ങൾ സത്യങ്ങളേക്കാൾ ശരിയായിരിക്കാം.<ref> group="nb"</ref>ലിയനാർഡോയുടെ അവസാന നാഴികകളിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പുരോഹിതനെ അയച്ച് കുമ്പസാരിക്കുകയും,[[പുണ്യ ജലം]] വാങ്ങുകയും ചെയ്തെന്ന വാസരി സമർത്ഥിക്കുന്നു.<ref>Vasari, p.270</ref>ലിയനാർഡോയുടെ ഇഷ്ടം അനുസരിച്ച്,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവമഞ്ചത്തിന് പിന്നാലെ അറുപത് യാചകന്മാർ അണിനിരന്നു.<ref group="nb">This was a charitable legacy as each of the sixty paupers would have been awarded an established mourner's fee in the terms of Leonardo's will.</ref>ലിയനാർഡോയുടെ ധനം,പെയിന്റിങ്ങുകൾ,ഉപകരണങ്ങൾ,ലൈബ്രറി എന്നിവയുടേയൊക്കെ അവകാശിയും, നടത്തിപ്പുകാരിയും മെൽസിയാണ്.ലിയനാർഡോയുടെ കൂടെ കൂടുതൽ കാലം ഉണ്ടായിരുന്ന ശിഷ്യനും, കൂട്ടാളിയും ആയിരുന്ന സാലൈ -യും, സാലൈയുടെ ജോലിക്കാരനായിരുന്ന ബാറ്റിസ്റ്റാ ഡി വിലുസിസ്സിനേയും അദ്ദേഹം ഓർത്തു. ഇവരായിരുന്നു [[വൈൻയാർഡ്]] -ന്റെ തുല്യ അവകാശികൾ.ലിയനാർഡോയുടെ സോഹദരന് നൽകിയത് കുറച്ച് ഭൂമിയും,അദ്ദേഹത്തെ പരിചരിച്ച സ്ത്രീക്ക് നൽകിയത് ചെറുരോമങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അരികുകളോടുകൂടിയ ഒരു കറുത്ത ഘടികാരവുമായിരുന്നു.<ref group="nb">The black cloak, of good quality material, was a ready-made item from a clothier, with the fur trim being an additional luxury. The possession of this garment meant that Leonardo's house keeper could attend his funeral "respectably" attired at no expense to herself.</ref><ref>{{cite web|title=Leonardo's will|work=|publisher=Leonardo-history|date=|url=http://www.leonardo-history.com/life.htm?Section=S6|accessdate=28 September 2007|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009231650/http://www.leonardo-history.com/life.htm?Section=S6|url-status=dead}}</ref> ലിയനാർഡോയെ അടക്കം ചെയ്തത് [[ഫ്രാൻസ്| ഫ്രാൻസിലെ]] [[ചാറ്റ്വി ഡി ആന്പോയിസ്]] എന്ന കൊട്ടാരത്തിലെ വിശുദ്ധ ഹുബർട്ട് ചാപ്പലിലാണ്. ലിയനാർഡോയുടെ മരണത്തിനുശേഷം ഏകദേശം 20 വർഷം കഴിഞ്ഞ്, ഒരു [[സ്വർണം|സ്വർണപണിക്കാരനോടും]] ,ബെൻവെനുട്ടോ കെല്ലിനിയോടും ഫ്രാൻസിസ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു "ലിയനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയെ പോലെ മറ്റൊരാൾ ഇനി ഈ ലോകത്തുണ്ടാകുമോ എന്ന് സംശയമാണ്, പെയിന്റിങ്ങളും,ശിൽപ്പങ്ങളും,നിർമ്മാണങ്ങളും കൊണ്ടല്ല,മറിച്ച് അദ്ദേഹം ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരു തത്ത്വചിന്തകനായിരുന്നു."<ref>{{cite book|author=Mario Lucertini, Ana Millan Gasca, Fernando Nicolo |title=Technological Concepts and Mathematical Models in the Evolution of Modern Engineering Systems|url=http://books.google.com/?id=YISIUycS4HgC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=leonardo+cellini+francois+philosopher|accessdate=2007-10-03|isbn=978-3-7643-6940-8|year=2004 | publisher=Birkhäuser}}</ref> ==ബന്ധങ്ങളും , പ്രചോദനങ്ങളും== [[പ്രമാണം:Gylleneportarna.jpg|thumb|left|upright|350px|ഗിബർട്ടിയുടെ ''വാതിലുകളുടെ സ്വർഗ്ഗം'' (1425–52) സാമൂഹികമായ പ്രതാപങ്ങളുടെ ഉറവിടമായിരുന്നു. ധാരാളം കലാകാരന്മാർ ‍അവരുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.]] ===[[ഫ്ലോറൻസ്]]: ലിയനാർഡോയുടെ ചമൽക്കാരവും , സാമൂഹിക ചുറ്റുപാടും=== ലിയനാർഡോയുടെ യുവത്വ കാലത്ത്, ഫ്ലോറൻസായിരുന്നു ക്രിസ്തീയ മാനവീയ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം.<ref name="Rosci" /> [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ| വെറോച്ചിയോയുടെ]] കീഴെ പഠനമനുഷ്ഠിക്കൽ ആരംഭിച്ച 1466 കളിലായിരുന്നു വെറോച്ചിയോയുടെ ഗുരു ആയ ശ്രേഷ്ഠനായ ശിൽപ്പി, [[ഡോണറ്റെലോ]] മരിച്ചത്.പ്രെസ്പെക്ററീവുപയോഗം ചിത്രങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിച്ച ആദ്യകാല പരീക്ഷണങ്ങൾ ചെയ്തിരുന്ന [[ഉക്കെല്ലോ]] ഒരു വൃദ്ധനായിരുന്നു. ചിത്രകരന്മാരായിരുന്ന [[പിയറോ ഡെല്ലാ ഫ്രാൻസെസ്കോ]] -യും [[ഫിലിപ്പോ ലിപ്പി]] -യും , ശിൽപ്പിയായിരുന്ന [[ലൂക്കാ ഡെല്ലാ റോബിയാ]]യും , വാസ്‌തുശില്‌പിയായിരുന്ന [[ലിയോൺ ബാറ്റിസ്റ്റാ ആൽബെർട്ടി]] തുടങ്ങയവരെല്ലാവരും അവരുടെ അറുപതുകളിലായിരുന്നു.അടുത്ത തലമുറയിലെ വിജയകരമായ കലാകാരന്മാർ, ലിയനാർഡോയുടെ ഗുരുവായിരുന്ന [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ]] , [[ആന്റോണിയോ ഡി പോല്ലോയ്ളോ]] , ചായാഗ്രഹണ ശിൽപ്പിയും, ലോറൻസോ മെഡികിയുടെ അച്ഛന്റെ പക്കൽ നിന്ന്, നെഞ്ച് വരെയുള്ള രീതിയിലുള്ള പ്രതിമകൾക്ക് പ്രോത്സാഹനവും,ഇഷ്ടവും ലഭിച്ച [[മൈനോ ഡാ പോല്ലോയ്ളോ]] യും ആയിരുന്നു.<ref name=Hartt>{{cite book| first=Frederich|last=Hartt|title=A History of Italian Renaissance Art| url=https://archive.org/details/historyofitalian0000hart_h8b7|year=1970|pages=[https://archive.org/details/historyofitalian0000hart_h8b7/page/127 127]–333}}</ref><ref name=Rosci1>Rosci, ''Leonardo'', chapter 1, ''the historical setting'', pp.9–20</ref><ref name=Bruck /><ref name=Rach /> ലിയനാർഡോയുടെ യുവത്വം ചിലവഴിച്ചത് മുകളിൽ പറഞ്ഞ ചിത്രകാരന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ വച്ച് അലങ്കരിച്ചതും,ഡൊണാറ്റെലോയുടെ സമകാലീക ചിത്രങ്ങളും വച്ച് അലങ്കരിച്ച [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലായിരുന്നു]], [[മാസക്കിയോ]] യുടെ, ഏറ്റവും ആകർഷണീയമായ ചുമർച ചിത്രങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യവും,വികാരങ്ങളും കൂടി കലർന്നതും, [[ഗിബർട്ടി]] യുടെ [[സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ വാതിലുകൾ]] , [[സ്വർണം|സ്വർണ ഇതളുകളാൽ]] തിളങ്ങുന്നതും, സങ്കീർണ്ണമായ രൂപങ്ങളുടെ സംയോജനാ രചനയടങ്ങിയ വിശദമായ വാസ്തുശിൽപ്പി പശ്ചാത്തലം ഉള്ളതുമായിരുന്നു. അങ്ങനെയിരിക്കെയാണ് പിയറോ ഡെല്ലാ ഫ്രാൻസെസ്കാ വീക്ഷണകോണിനെ (perspective) കുറിച്ച് വിശദമായി പഠിക്കുകയും <ref>Piero della Francesca, ''On Perspective for Painting (De Prospectiva Pingendi)''</ref>,പിന്നീട്, ആദ്യമായി ഒരു കലാകാരൻ ശാസ്ത്രീയ വിധത്തിൽ, പ്രകാശത്തെകുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ പഠനം നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തത്.ഈ പഠനങ്ങളും,ആൽബെർട്ടിയുടെ പ്രബന്ധങ്ങളും<ref>Leon Battista Alberti, ''De Pictura'', 1435. [http://www.noteaccess.com/Texts/Alberti/ ''On Painting'', in English], [http://www.liberliber.it/mediateca/libri/a/alberti/de_pictura/html/depictur.htm ''De Pictura'', in Latin]</ref> ചെറുപ്പക്കാരായ കലാകാരന്മാർക്കും ,ലിയനാർഡോയുടെ സ്വന്തം നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും, കലാസൃഷ്ടികൾക്കും ഒരു പുത്തൻ ഉണർവ് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു<ref name=Hartt /><ref name=Bruck /><ref name=Rach />. ലിയനാർഡോയുടെ ഒരു വരയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചുവന്നതും,അതിന്റെ വരയുടെയുടനീളം പ്രചോദനം ലഭിച്ചതുമായ മാസാക്കിയോയുടെ "[[എക്സ്പൾഷൻ ഫ്രം ദി ഗാർഡെൻ ഓഫ് ഈഡൻ]]" എന്ന ചിത്രത്തിൽ [[ആദാമും ഹവ്വായും| ആദാമിന്റേയും , ഹവ്വയുടേയും]] നഗ്നമായ മനുഷ്യരൂപത്തിന്റെ ശക്തമായതും പ്രകടനാത്മകമായതുമായ ഒന്നിനെ കുറിക്കുന്നത്, ത്രിമാന തലത്തിൽ പ്രകാശവും,ഷെയിഡും കലർത്തിയാണ്.ഡോണറ്റെലോ യുടെ "[[ദാവീദ്]]" എന്ന മാനവികതയിലൂന്നിയ ചിത്രത്തിന്റെ സ്വാധീനം ലിയനാർഡോയുടെ മുൻകാല ചിത്രങ്ങളിൽ കാണാം,പ്രതേകിച്ച് ജോൺ എന്ന ബാപ്റ്റസ്റ്റിൽ.<ref name=Hartt /><ref name= Rosci1 /> [[പ്രമാണം:Workshop of Andrea del Verrocchio, 1470s Metropolitan Museum N-Y.jpg|thumb|upright|390px| വെറോച്ചിയോയുടെ ഭക്തിപൂർണമായ ഒരു ചെറിയ ചിത്രം c. 1470]] ഫ്ലോറൻസിലെ ലോകസിദ്ധമായ പാരമ്പര്യം [[വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ്]] എന്ന കു‍ഞ്ഞു ആൽത്തറ ശിൽപ്പമായിരുന്നു. ഇവയിൽ മിക്കവയും, [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ|വെറോച്ചിയോയുടേയോ]] , ഫിലിപ്പോ ലിപ്പിയുടേയോ , വിപുലമായ [[ഡെല്ലാ റോബിയാ]] കുടുംബത്തിന്റേയോ പണിപ്പുരയിൽ വച്ച് [[ടെമ്പറ]] -യിൽ അല്ലെങ്കിൽ മിനുസപ്പെടുത്തിയ ടെറാകോട്ടയിലോ നിർമ്മിച്ചതാണ്.<ref name=Hartt /> [[ദി മഡോണ വിത്ത് കാർനേഷൻ]] , [[ബെനോയിസ് മഡോണ]]തുടങ്ങീ ലിയനാർഡോയുടെ ആദ്യകാലത്തെ മഡോണയുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ, ഒരു വ്യക്തിയുടെ ത്യാഗത്തെ കാണിക്കുന്നത് ഈ പാരമ്പര്യത്തെ പിൻഗമിച്ചാണ്, പ്രതേകിച്ച് വളഞ്ഞ കോണിലും,ഉണ്ണിയേശുവിന് എതിരേയും വരച്ചിരിക്കുന്ന ബെനോയിസ് മഡോണയുടെ കാര്യത്തിൽ.ഈ സംയോജന പ്രമേയം [[ദി വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് സെയിന്റ് അന്ന]] പോലെ ലിയനാർഡോയുടെ പിന്നീടുള്ള പെയിന്റിങ്ങുകളിൽ ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.<ref name=LB /> ലിയനാർഡോയുടെ കാലത്തെ സമകാലീരരായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തേക്കാൾ വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള [[സാൻഡ്രോ ബോട്ടിക്കെല്ലി]] , [[ഡൊമനിക്കോ ഗിർലാൻഡൈയോ]] , [[പീറ്റ്രോ പെറുഗ്വിനോ]] എന്നിവർ.<ref name=Rosci1 />അവർ കണ്ടുമുട്ടിയത് വളരെ അടുത്ത ചങ്ങാത്തമുണ്ടായിരുന്ന വെറോച്ചിയോയുടെ പണിപ്പുരയിലും,പിന്നെ [[മെഡികി]] യുടെ [[ആക്കാദമി]] യിലുമായിരുന്നു.<ref name=LB />ഇവരിലെ ബോട്ടിക്കെല്ലിയോട് മെഡികി കുടുംബത്തിന് ഒരു പ്രതേക ഇഷ്ടമുണ്ടായിരുന്നു,അതുകൊണ്ടു തന്നെ വരയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയം തീരുമാനിച്ച ഒന്നായിരുന്നു.പിന്നേയുള്ള ഗിർലാൻഡൈയോയം,പെറുഗ്വിനോയും ഫലവൃദ്ധിയുള്ളവരും,വലിയ പണിപ്പുരകൾ നടത്തിപോരുന്നവരുമായിരുന്നു.ഫ്ലോറൻസിലെ കാര്യക്ഷമരായ യുവാക്കളെകുറിച്ചും,വലിയ മതങ്ങളെകുറിച്ച് തീർത്ത ചുമർചിത്രങ്ങളെകുറിച്ചുമുള്ള ഗിർലാൻഡൈയോയുടെ കഴിവിനേയും, പെറുഗ്വിനോയുടെ, വിശുദ്ധരുടേയും,മാലാഖമാരുടേയും എല്ലായിപ്പോഴും, പൂർണ്ണമായും ആശ്രയിക്കാവുന്ന രമ്യതയേയും,നിരപരാദിത്വത്തേയും വരക്കാനുള്ള കഴിവിനേയും പ്രശംസിക്കുന്ന സന്തുഷ്ടായിരിക്കുന്ന ആശ്രയദാതാക്കൾക്ക് ചെയ്ത കമ്മീഷൻ അവർ കാര്യക്ഷമതയോടെ, പൂർത്തിയാക്കികൊടുത്തു.<ref name=Hartt /> [[പ്രമാണം:Hugo van der Goes 006.jpg|thumb|350px|left|ഒരു ഫ്ലോറൻ കുടുംബത്തിനായി വരച്ച [[ഹ്യൂഗോ വാൻ ഡെർ ഗോയെസ്]] -ന്റെ ''ദി പോർട്ടിനറി ആൾട്ടർപീസ്'' എന്ന ചിത്രം.]] ഈ മൂന്നുപേരും ഒരുമിച്ച് സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിലെ കമ്മീഷൻ ഏറ്റെടുത്ത് വരക്കാൻ തുടങ്ങിയത് പെറുഗ്വിനോയുടെ 1479 -ലെ ജോലിയുടെ കാര്യത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു.എന്നാൽ വളരെയധികം ശ്രദ്ധയേറിയ ഈ കമ്മീഷനിൽ ലിയനാർഡോ ഒരു ഭാഗമായിരുന്നില്ല.അദ്ദേഹത്തിന്റ അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ആദ്യത്തെ കമ്മീഷൻ സ്കോപെറ്റോവിലെ മഠവാസികൾക്കായുള്ള [[അഡോറേഷൻ ഓഫ് ദി മാഗി]] എന്ന ചിത്രമായിരുന്നു,എന്നാലത് പൂർത്തീകരിച്ചിട്ടില്ല.<ref name=LB /> 1476 -ൽ ലിയനാർഡോ വെറോച്ചിയോയുടെ പണിപ്പുരയുമായി കൂടിചേരുന്ന സമയത്തായിരുന്നു, ലിയനാർഡോയേയും, [[ഡൊമനിക്കോ ഗിർലാൻഡൈയോ|ഗിർലാൻഡൈയോയേയും]] , [[പീറ്റ്രോ പെറുഗ്വിനോ|പെറുഗ്വിനോയേയും]] മറ്റ് ചിത്രകാരന്മാരേയും അത്യധികം സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ പുതിയ തരം പെയിന്റിങ്ങ് തന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ [[വാൻ ഡെർ ഗോയെസ്]] -ന്റെ [[പോർട്ടിനറി ആൽട്ടർപീസ്]] എന്ന ചിത്രം ഫ്ലോറൻസിലേക്ക് എത്തിചേർന്നത്.<ref name=Rosci1 />എണ്ണച്ചായചിത്രരചനയുടെ ഉപജ്ഞാതാവ് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന സികില്യാൻ പെയിന്ററായ [[അന്തോനെല്ലോ ദ മെസ്സീന]] , 1479 -ൽ അദ്ദേഹത്തെ നയിച്ച [[ഗ്യോവന്നി ബെല്ലിനി]] എണ്ണച്ചായ ചിത്രത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചതുമായ [[വെനീസ്|വെനീസിലേക്ക്]] അവിടത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുപ്പെട്ട തന്ത്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറ്റാൻ പുറപ്പെട്ടു. പിന്നീടാണ് ലിയനാർഡോ വെനീസ് സന്ദർശിച്ചത്.<ref name=Rosci1 /><ref name=Rach /> രണ്ട് സമകാലീനരായ നിർമ്മാതാക്കളായ [[ഡൊണാറ്റോ ബ്രാമന്റെ]] -യും, [[ആന്റോണിയോ ഡാ സങ്കല്ലോ ദി എൽഡർ]] -യേയും പോലെ ലിയനാർഡോയും പള്ളികളുടെ നിർമ്മാണത്തിനായുള്ള രൂപരേഖകൾ പരീക്ഷണാർത്ഥം വരച്ചിട്ടുണ്ട്,അവയിലെ ചിലതൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലേഖനങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്,രൂപരേഖകളും,കാഴ്ചകളും. എന്നാൽ അവയൊന്നിനേയും ഇതുവരെയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടില്ല.<ref name=Rosci1 /><ref>Hartt, pp.391–92</ref> [[പ്രമാണം:Ghirlandaio a-pucci-lorenzo-de-medici-f-sassetti 1.jpg|thumb|upright|390px|ലോറൻസോ ഡി ' മെഡികിയും ആന്റോണിയോ പുക്കിയും. ഫ്രാൻസെസ്കോ സാസെറ്റി, ഗ്യിലൈയോ ഡി'മെഡികിയൊടൊപ്പം, [[ഡൊമനിക്കോ ഗിർലാൻഡൈയോ]] വരച്ച ചുമർചിത്രം.]] ലിയനാർഡോയുടെ രാഷ്ട്രീയപരമായ സമകാലീനൻ അദ്ദേഹത്തേക്കാൾ മൂന്ന് വയസ്സിന് മുകളിലുള്ളതും,1478, [[പാസ്സി കോൺസ്പിരസി]] -യിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഗ്യുല്ലിനി -യുടെ സഹോദരനുമായ [[ലോറൻസോ മെഡികി]] ആയിരുന്നു.ലിയനാർഡോവിനെ മെഡികി കോടതിയിൽ നിന്ന് അമ്പാസഡറായ അയച്ച, 1479 1499 കലായളവിൽ [[മിലാൻ|മിലാനിനെ]] ഭരിച്ച [[ലുഡോവികോ ഇൽ മോറോ]] -യും, ലിയനാർഡോയുടെ അതേ പ്രായമായിരുന്നു.<ref name=Rosci1 /> ആൽബെർട്ടിയോടൊപ്പം ലിയനാർഡോ മെഡികിയുടെ വീട് സന്ർശിച്ചു,എന്നാൽ പ്രതേക കാരണത്താൽ അവർ, പഴയ മനുഷ്യശാസ്തരജ്ഞനായിരുന്ന [[മാർസിലിഗോ ഫികിനോ]] ആയിരുന്നു [[നവപ്ലേറ്റോണിസം|നവപ്ലറ്റോണിസത്തിന്റെ]] ഉപജ്ഞാതാവും എന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു;[[ക്രിസ്റ്റഫറോ ലാൻഡിനോ]] എന്ന, ക്ലാസ്സിക്കൽ രചനകളുടെ വ്യഖ്യാന എഴുത്തുകാരനും,[[ജോൺ ആർഗിറോപോളസ്]] എന്ന ഗ്രീക്ക് അദ്ധ്യാപകനും, [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ]] പ്രവർതനങ്ങൾ തർജ്ജമ ചെയ്തയാളും ആണ് മറ്റുപ്രധാനികൾ.ഒപ്പം മെഡികി അക്കാദമിയെ സംഘാടനം ചെയ്യുന്നതിന് സഹായിച്ച ചെറുപ്പക്കാരനായ,ബുദ്ധിമാനുമായ, [[പികോ ഡെല്ലാ മിറാൻഡോള]] എന്ന തത്ത്വചിന്തകനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലീരരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. <ref name=Rosci1 /><ref name=Rach /><ref>{{cite book|first=Hugh Ross|last=Williamson|title=Lorenzo the Magnificent|url=https://archive.org/details/lorenzomagnifice0000ross|year=1974}}</ref> പിന്നീട് ലിയനാർഡോ എഴുതിയ ഒരു ലേഖനത്തിൽ അതിന്റെ വശത്തിലായി ''മെഡികി എന്നെ നിർമ്മിച്ചു,മെഡികതന്നെ എന്നെ നശിപ്പിച്ചു'' എന്നെഴുതിവച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.ഇത് ലോറൻസോക്കെതിരേയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളാകുമ്പോൾ, ആ സമയം ലിയനാർഡോവിന് മിലാനിലെ കോടതിയിൽ ജോലിയും കിട്ടി.പക്ഷെ ഇപ്പോഴും ആ ഗൂഢാർത്ഥമായ വരികൾകൊണ്ട് അദ്ദേഹം എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.<ref name=LB /> സാധാരണയായി,ഉയർന്ന നവോത്ഥാനത്തിലെ മൂന്നു ഭീമന്മാരെ ഒരുമിച്ചാണ് പേരിവിളിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, ലിയനാർഡോവും,മൈക്കലാഞ്ചലോവും,റാഫേലും ഒരേ തലമുറയിൽപ്പെട്ടവരല്ല.മൈക്കലാഞ്ചോ ജനിച്ചപ്പോൾ ലിയനാർഡോവിന് മുപ്പത്തി-രണ്ടും, റാഫേൽ ജനിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് മുപ്പത്തി-ഒന്നുമായിരുന്നു.<ref name=Rosci1 />ലിയനാർഡോക്ക് ശേഷം, റാഫേൽ 1520-ൽ തന്റെ 37-ാം വയസ്സിൽ മരണമടയുകയുണ്ടായി,എന്നാൽ മൈക്കലാഞ്ചലോ അടുത്ത് 45 വർഷം തന്റെ നിർമ്മാണം തുടർന്ന് പോന്നൂ.<ref name=Bruck>{{cite book|first=Gene A.|last=Brucker|title=Renaissance Florence|url=https://archive.org/details/renaissanceflore00bruc_0|year=1969}}</ref><ref name=Rach>{{cite book|first=Ilan|last=Rachum|title=The Renaissance, an Illustrated Encyclopedia|url=https://archive.org/details/isbn_9780706408577|year=1979}}</ref> ===വ്യക്തിജീവിതം=== {{പ്രധാനലേഖനം|ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ സ്വകാര്യജീവിതം}} ലിയനാർഡോവിന്റെ ജീവിതകാലത്തിൽ തന്നെ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിലുള്ള അസാധാരണമായ കഴിവിനെകുറിച്ചും,"വിശിഷ്ടമായ ശരീര ഘടനയേയും,ഭംഗിയേയും", "പെയ്തൊഴിയാത്ത ശേഭയേയും","ശ്രേഷ്ഠമായ ശക്തിയേയും", "ദാനശീലത്തേയും,രാജോജിതമായ സ്വഭാവത്തേയും,മനസ്സിന്റെ ഭയാനകമായ വിശാലതേയേയും" കുറിച്ച് വാസരി വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Vasari, p.253</ref>അതുപോലെതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ മറ്റു വശങ്ങളും മറ്റുള്ളവരിൽ ജിജ്ഞാസ വർദ്ധിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.അത്തരം ഒരു അദ്ദേഹത്തിലുള്ളഒരു വശം എന്നത് ജീവിതമൂല്യങ്ങൾക്ക് വിലകൽപ്പിക്കുക എന്നതാണ്, വാസരിയുടെ വാക്കുകളനുസരിച്ച് അദ്ദേഹം, കൂടിലടകപ്പെട്ട പക്ഷികളെ എവിടെകണ്ടാലും തുറന്നുവിടുമായിരുന്നത്രേ.<ref>Vasari, p.257</ref><ref>{{cite book|page=17|url=https://archive.org/stream/gri_33125000944930#page/n47/mode/2up/|author=Müntz, Eugène |year= 1898|title=Leonardo da Vinci. Artist, Thinker, and Man of Science. Volume 1|publisher=William Heinemann|place=London}}</ref> [[പ്രമാണം:Da Vinci Isabella d'Este.jpg|thumb|left|upright|400px|[[ഇസബല്ലാ ഡി'എസ്റ്റെ]] -നെ ചായാഗ്രഹണം ചെയ്യാനായുപയോഗിച്ച പഠനങ്ങൾ(1500) [[ലൂവ്രേ]]]] ലിയനാർഡോവിന് നിറയെ കൂട്ടുകാരുണ്ടായിരുന്നു,ആ കൂട്ടുകാരിൽ പലരും ഇപ്പോൾ അവരവരുടെ മേഖലകളിൽ അവരുടേതായ സ്ഥാനങ്ങളിലോ,അവരുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തിലോ പ്രശസ്തരായവരാണ്.ലിയനാർഡോ,1490 കളിൽ, എഴുതാൻ സഹായിച്ച [[ഡെ ഡിവിനാ പ്രോപ്പോർട്ടിയോനെ]] എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ രചീതാവായ പ്രശസ്ത ഗണിതജ്ഞനായിരുന്ന [[ലൂക്കാ പസിയോളി]] യയും ആ കൂട്ടുകാരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/special/Leonardo_Master_Draftsman/draftsman_left_essay.asp|title=Leonardo, Left-Handed Draftsman and writer|accessdate=18 October 2009|last=Bambach|first=Carmen|year=2003|location=New York|publisher=Metropolitan Museum of Art|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091110221047/http://www.metmuseum.org/special/leonardo_master_draftsman/draftsman_left_essay.asp|archivedate=2009-11-10|url-status=live}}</ref>.ലിയനാർഡോ, തന്റെ കൂട്ടുകാരിലൊരാളായ [[കെകില്ല്യ ഗാല്ലെറാനി]] യും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് അനിയത്തിമാരായ ഇസബെല്ലയേയും,ബെറ്റ്രികയേയും ഒഴിച്ച്, മറ്റ് ഒരു സ്ത്രീമായും ഒരിക്കലും വളരെ അടുത്ത് ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നില്ല.<ref>Cartwright Ady, Julia. Beatrice d'Este, Duchess of Milan, 1475–1497. Publisher: J.M. Dent, 1899; Cartwright Ady, Julia. Isabella D'Este, Marchioness of Mantua, 1474–1539. Publisher; J.M. Dent, 1903.</ref>[[മാന്റുവാ| മാന്റുവയിലേക്കുള്ള]] യാത്രയിൽ അദ്ദേഹം ഇസബെല്ലയുടെ ഒരു ചായാഗ്രഹണം ചെയ്തു,ആ ചിത്രം മറ്റൊരു ചായാഗ്രഹണം വരക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചു എന്ന് കരുതുന്നു,എന്നാൽ ഈ ചിത്രം നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref name=LB /> ചങ്ങാത്തത്തിനപ്പുറം, അദ്ദേഹം തന്റെ ജീവിത രഹസ്യങ്ങൾ തന്നിൽ തന്നെ ഒതുക്കി വച്ചു. ലിയനാർഡോയുടെ ലൈഗികത സിദ്ധാന്തീകരണത്തിലും,വിശകലനത്തിലും,പരിഹാസത്തിനും വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ഈ പ്രവണത ആരംഭിച്ചത് 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധേ്യയും, പിന്നീട് 19-ഉം 20ം-ഉം നൂറ്റാണ്ടിൽ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു,ഇത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണപ്പെട്ടത് [[സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡ്]] -ൽ നിന്നായിരുന്നു.<ref>Sigmund Freud, ''Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci'', (1910)</ref> ലിയനാർഡോ, ഒരുപക്ഷെ ഉറ്റ ചങ്ങാതി ബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാരായ സാലൈ -യോടും, മൈൽസി -യോടുമായിരുന്നു.മെൽസി,ലിയനാർഡോയുടെ മരണം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരനെ അറിയിക്കാനായി എഴുതിയ കത്തിൽ, ''ലിയനാർഡോയുടെ ശിഷ്യന്മാർ ഇപ്പോഴും വിചാരിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തേപോൽ ഇനിയാരും ഉണ്ടാകില്ല'', എന്നാണ്.പിന്നീട് 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇവരിലെ ബന്ധം ലൈഗികമാണോ എന്ന് ആക്ഷേപങ്ങളുണ്ടായി.1476 -ലെ കോടതി രേഖകളനുസരിച്ച്,ലിയനാർഡോവിന് 21 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹവും,മൂന്ന് ചെറുപ്പക്കാരും,ഒരു ആൺ വേശ്യയുമൊപ്പം [[സോഡോമി]] കേസിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ തെളിവില്ലാത്തതുമൂലം അവർ പുറത്തിറങ്ങി.ആ ദിവസത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വവർഗ്ഗപ്രേമി -ത്വത്തേകുറിച്ചും അതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളിലുള്ള പങ്കിനെകുറിച്ചും ധാരാളം എഴുതപ്പെട്ടു, പ്രതേകിച്ച് ''ജോൺ ദി ബാപ്റ്റിസ്റ്റ്'' ''ബാക്കസ്'' എന്ന ചിത്രത്തിലും,ഇതുപോലുള്ള മറ്റ് ചിത്രങ്ങളിലേയും, ലൈംഗികതയും അതിന്റെ സജ്ജീകരണങ്ങളും തെളിച്ചു കാണിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Michael Rocke, ''Forbidden Friendships'' epigraph, p. 148 & N120 p.298</ref> <!-- The info contained here is beyond dispute. It HAS been claimed. Please look at the main article and carry on the argument there. --> ===സഹായികളും , ശിഷ്യന്മാരും=== [[പ്രമാണം:Leonardo da Vinci - Saint John the Baptist C2RMF retouched.jpg|thumb|right|300px|‌''[[ജോൺ ദി ബാപ്റ്റിസ്റ്റ്]]'' എന്ന ചിത്രത്തിന് ''സാലൈ'' ആണ് മാതൃക രൂപമായി നിന്നത് എന്ന് കരുതുന്നു. <ref name="Salai as John the Baptist">{{cite news | url=http://www.artdaily.com/index.asp?int_sec=2&int_new=44665 | title=Art Historian Silvano Vinceti Claims Male Model Behind Leonardo da Vinci's Mona Lisa | agency=Associated Press | date=2 February 2011 | accessdate=16 November 2011 | author=Rizzo, Alessandra | archive-date=2015-10-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151029110603/http://artdaily.com/index.asp?int_sec=2&int_new=44665 | url-status=dead }}</ref>'' (c. 1514)—[[ലൂവ്രേ]]]] സാലൈ എന്ന് ചെല്ലപ്പേരുള്ള ഗ്യാൻ ഗിയാകോമോ കാപ്രോട്ടി ഡാ ഓറെനെ, ലിയനാർഡോയുടെ വീട്ടിൽ 1490 കളിലാണ് വീട്ടുജോലിക്കാരനായി ചേർന്നത്.ലിയനാർഡോ ഓരോ ഒരു വർഷം കഴിയുമ്പോൾ സാലൈയുടെ ദുഷ് ചെയ്തികളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, "കള്ളനെന്നോ,നുണയനെന്നോ,പിടിവാശിയുള്ളവനെന്നോ,ആർത്തിപിടിച്ചവൻ" എന്നോ വിളിക്കുമായിരുന്നു,എന്നാൽ പിന്നീട് സാലൈ കുറഞ്ഞത് അഞ്ച് ജോലിയെങ്കിലും ചെയ്ത് ആവശ്യമുള്ള പണമോ, മറ്റ് മൂല്യമുള്ള വസ്തുക്കളോ ലഭിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ,ആ സമ്പത്ത് തുണികൾക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>Leonardo, Codex C. 15v, Institut of France. Trans. Richter</ref>എങ്കിലും, ലിയനാർഡോ സാലൈയിൽ സന്തോഷത്തോടെ പെരുമാറി,ഒപ്പം സാലൈ ലിയനാർഡോയുടെ വീട്ടുജോലിക്കാരനായി അടുത്ത മുപ്പതുകൊല്ലം ജോലി ചെയ്തു.<ref>della Chiesa, p. 84</ref>സാലൈ, ആൻഡ്രിയ സാലൈ എന്ന പേരിൽ കുറച്ച് പെയിന്റിങ്ങുകൾ നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്,പക്ഷെ വാസരി, ലിയനാർഡോ സാലൈ -ന് "പെയിന്റിങ്ങുകളെകുറിച്ചുള്ള തന്ത്രങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചുകൊടുത്തതുകൊണ്ടാണ്" എന്ന് വിമർശിച്ചു.<ref>Vasari, p. 265"</ref>ലിയനാർഡോയുടെ മറ്റ് ശിഷ്യൻമാരായ [[മാർക്കോ ഡി ഒഗ്ഗിയോനോ]] -യുടേയും , [[ബോൾട്ടാഫ്രിയോ]] -യുടേയും ചിത്രങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച കലാപരമായ അംഗീകാരങ്ങൾ പോലെ സാലൈയുടെ പെയിന്റിങ്ങുകൾക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. 1515 -ൽ സാലൈ, [[മൊന്നാ വന്നാ]] എന്ന പേരിലുള്ള [[മോണാലിസ|മൊണാ ലിസയുടെ]] നഗ്ന ചിത്രം വരച്ചു.<ref>{{cite web|last=Gross|first=Tom|title=Mona Lisa Goes Topless|work=|publisher=Paintingsdirect.com|date=|url=http://www.paintingsdirect.com/content/artnews/032001/artnews1.html|accessdate=27 September 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070403073656/http://www.paintingsdirect.com/content/artnews/032001/artnews1.html|archivedate=2007-04-03|url-status=dead}}</ref>സാലൈ അ്ദദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സമയത്ത് മൊണാലിസ എന്ന ചിത്രം സ്വന്തമാക്കുകയും,സാലൈയുടെ ആഗ്രഹമനുസരിച്ച് അതിന്റെ മൂല്ല്യം 505 ലിറെ([[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലേയും]] ,[[തുർക്കി|തുർക്കിയിലേയും]] [[നാണയം]]) ആകുകയും ചെയ്തു,ഇത്രയും ചെറിയ ഒരു പാനൽ പെയിന്റിങ്ങിന് ഈ വില അസാധാരണമായവിധം ഉയർന്നതായിരുന്നു.<ref name=NR>{{cite web|last=Rossiter|first=Nick|title=Could this be the secret of her smile?|work=|publisher=Telegraph.co.UK|date=4 July 2003|url=http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2003/04/07/banr.xml|accessdate=3 October 2007|location=London|archive-date=2008-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080609213218/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2003%2F04%2F07%2Fbanr.xml|url-status=dead}}</ref> 1506-ൽ ലിയനാർഡോ മറ്റൊരു ശിഷ്യനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.ലിയനാർഡോയുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ശിഷ്യനായി മാറിയ, [[ലൊമ്പാർഡ്]] അരിസ്റ്റോക്രാറ്റിന്റെ മകനായ കൗണ്ട് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ മെൽസി]] -യായിരുന്നു അത്.മെൽസി ലിയനാർഡോയൊടൊപ്പം ഫ്രാൻസിലേക്ക് യാത്രപോകുകയും, ലിയനാർഡോയുടെ [[മരണം]]വരെ കൂടെയുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു.<ref name=LB /> ലിയനാർഡോയുടെ മരണത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപരമായ വരകളും, ശാസ്ത്രീയ നിർമ്മാണരേഖകളും,ശേഖരങ്ങളും,എസ്റ്റേറ്റും മെൽസിക്ക് പൈതൃകമായി ലഭിച്ചു. ==പെയിന്റിങ്ങുകൾ== {{ഇതും കാണുക|ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ വരകളുടെ ലിസ്ററ്}} [[File:Leonardo da Vinci - Annunciazione - Google Art Project.jpg|thumb|600px|''[[വിളമ്പരം]]'' (1475–1480)—Uffizi, എന്ന ചിത്രം ലിയനാർഡോയുടെ ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളിലെ പൂർത്തീകരിച്ചവയിലൊന്നെന്ന് കരുതുന്നു.]] എന്നാലും ലിയനാർഡോ അറിയപ്പെട്ടതും, പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടതും ഒരു ശാസ്ത്രകാരനായും, നിർമ്മാതാവായുമാണ്,പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 400 വർഷങ്ങളിലെ പ്രശസ്തി നിലനിർത്തിയത് അദ്ദേഹം നേടിയ പെയിന്റർ പതവിയും, കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച വരകളും,മറ്റു മാസ്റ്റർ പീസുകളുമാണ്.<ref>By the 1490s Leonardo had already been described as a "Divine" painter. His fame is discussed by Daniel Arasse in ''Leonardo da Vinci'', pp. 11–15</ref> ഈ ചിത്രങ്ങളൊക്കെ വ്യത്യസ്ത രീതികളുടെ അവലംബം മൂലം വളരെ ശ്രദ്ധേയവും, കൂടുതൽ വിദ്യാർത്ഥികൾ ഈ ശൈലി അനുവർത്തിച്ചതും, കലാഭിജ്ഞനും,എഴുത്തുകാരും വളരെയധികം ചർച്ചചെയ്തതും കൂടിയാണ്.ഇതൊക്കേയും, പിന്നെ, പെയിന്റിങ്ങിന്റെ പുറത്ത് അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ച തന്ത്രങ്ങളുമൊക്കെ ലിയനാർഡോയുടെ പെയിന്റിങ്ങുകളെ വിശിഷ്ടമായ ഒന്നാക്കി,ഒപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[അനാട്ടമി]]യിലേയും, [[പ്രകാശം|പ്രകാശത്തിലേയും]],[[സസ്യശാസ്ത്രം|സസ്യശാസ്ത്രത്തിലേയും]],[[ഭൂഗർഭശാസ്ത്രം|ഭൂഗർഭശാസ്ത്രത്തിലേയും]] [[ഫിസിയോഗ്നോമി|ഫിസിയോഗ്നോമിയിലേയും]] സൂക്ഷ്മമായ അറിവ് മനുഷ്യന്റെ വികാര വിചാരങ്ങളെകുറിച്ചും ഭാവങ്ങളെകുറിച്ചും അപ്പോഴുള്ള ശാരീരിക മാറ്റങ്ങളും, ചലനങ്ങളുമകൊ്കെ മനസ്സിലാക്കാനും, അത് ലിയനാർഡോയുടെ ചിത്രത്തിലെ മനുഷ്യരൂപങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനും സാധിച്ചു. ലിയനാർഡോയുടെ ഈ അസാധാരണ കഴിവുകളൊക്കെ സംയോജിച്ച ചിത്രങ്ങളാണ് ''[[മൊണാലിസ|മൊണാലിസയും]]'' , ''[[അന്ത്യ അത്താഴം|അന്ത്യ അത്താഴവും]]'' , ''വെർജിൻ ആന്റ് ദി റോക്ക്'' -ഉം.<ref>These qualities of Leonardo's works are discussed by Frederick Hartt in ''A History of Italian Renaissance Art'', pp. 387–411.</ref> [[പ്രമാണം:Leonardo, san girolamo.jpg|left|thumb|upright|400px|ഒരു പൂർത്തിയാകാത്ത ചിത്രം - ''മരുഭൂമി ജനതമായ മനസ്സോടെ എസ്‍ടി. ജെറോം'', (c.&nbsp;1480), [[വത്തിക്കാൻ]]]] ===ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങൾ=== ലിയനാർഡോയുടെ ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത് [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ| വെറോച്ചിയോയുടെ]] ഒപ്പംചേർന്ന് വരച്ച [[ക്രിസ്തുവിന്റെ മാമോദീസ]] എന്ന ചിത്രത്തിൽ നിന്നാണ്.മറ്റ് രണ്ട് ചിത്രങ്ങളുടേയും കീഴെ ലിയനാർഡോ പണിപ്പുരയിലായിരുന്ന കാലയളവിലെ തിയ്യതിയാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്,അവ രണ്ടും [[മംഗളവാർത്ത|മംഗളവാർത്തയെ]] കാണിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു.ഒരു ചിത്രം ചെറുതും, 59 സെ.മീ നീളവും,14 സെ.മീ വീതിയുമുള്ളതാണ്. ഇതൊരു പ്രെഡല്ല ചിത്രമായതുകൊണ്ടു തന്നെ അതിന്റെ താഴ് ഭാഗത്തിന് കൂടുതൽ സ്ഥലം വേണ്ടിവരുകയും,[[ലോറൻസോ ഡി ക്രെഡി]] -യുടെ ഇാ തരം പെയിന്റിങ്ങ് വേർതിരിയുകയും ചെയ്തു.രണ്ടാമത്തേത് കുറച്ച് വലിയ ചിത്രമാണ്, 217 സെ.മീ നീളമതിനുണ്ട്.<ref>della Chiesa, pp. 88, 90</ref> ഫ്രാ ആഞ്ചെലിക്കോയുടെ വളരെ പ്രശ്സ്തി നേടിയ [[മറിയം]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ, ചിത്രത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തായി മറിയം ഇരിക്കുകയേയും, തിളങ്ങുന്ന വസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ ചിറകുകളുയർത്തി ലില്ലി പൂവ് നൽകുന്ന മാലാഖയേയും, വരച്ചിരിക്കുന്നതുപോലുള്ള രൂപകൽപ്പന തന്നെയാണ്, മുകളിലെ രണ്ട് മംഗളവാർത്ത ചിത്രത്തിലും ലിയനാർഡോ നടത്തിയിട്ടുള്ളത്.എന്നിരുന്നാലും ഇതിലെ വലിയ പെയിന്റിങ്ങ്, ഒരിക്കൽ [[ഡൊമനിക്കോ ഗിർലാൻഡൈയോ|ഗിർലാൻഡൈയോക്ക്]] അവകാശമുള്ളതായിരുന്നു.ഇന്നത് ലിയനാർഡോക്കായി.<ref name=Berti>{{cite book| first = Luciano | last = Berti | title = The Uffizi | url = https://archive.org/details/uffizivasaricorr0000luci | year = 1971 | pages = [https://archive.org/details/uffizivasaricorr0000luci/page/59 59]–62}}</ref> ചെറിയ ചിത്രത്തിൽ മറിയത്തിന്റെ പിൻതിരിഞ്ഞ കണ്ണും,മടക്കിയ കൈകളും എന്ന ഭാവത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു,അത് പ്രതീകവത്‌കരിക്കുന്നത് ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയെയാണ്.വലിയ ചിത്രത്തിലാണെങ്കിൽ എങ്ങനെയായാലും മറിയം വിധേയത്വത്തോടെയല്ല.ഒരു പെൺകുട്ടി,അവളുടെ അപ്രതീക്ഷതിമായ ദൂതൻ ബൈബിളിൽ ഒരു വിരൽവച്ച് ആ സ്ഥലം അടയാളപ്പെടുത്തി അത്ഭുതപ്പെടുന്നതുപോലേയോ,അഭിവാദ്യം അറിയുക്കുന്നതുപോലേയോ കൈയുയർത്തി മറിയത്തിന്റെ ബൈബിൾ വായനയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയാണ്.<ref name=Hartt /> ഇതൊക്കെ, ഈ ക്ഷമയുള്ള ചെറുപ്പക്കാരിയായ സ്ത്രീ തന്നെയാണ് [[ദൈവമാതാവ്]] എന്ന അറിയിക്കുന്നു,വിധിക്കു കീഴടങ്ങലിലൂടെയല്ല, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ.ഈ ചിത്രത്തിൽ ആ ചെറുപ്പക്കാരിയായ മറിയത്തിന് മനുഷ്യ മുഖം നൽകുകയും ദൈവത്തിന്റെ അവതാരത്തിൽ മനുഷ്യകുലത്തിനുള്ള വലിയ പങ്കെന്താണ് നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുകത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ===1480 -കളിലെ പെയിന്റിങ്ങുകൾ=== [[പ്രമാണം:Leonardo da Vinci Virgin of the Rocks (National Gallery London).jpg|thumb|350px|''[[വിർജിൻ ഓഫ് ദ റോക്ക്സ്]]'', [[നാഷ്ണൽ ഗാലറി]],[[ലണ്ടൺ]], ലിയനാർഡോയുടെ പ്രകൃതി സ്നേഹ്ത്തെ വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്ന ഒന്ന്.]] ലിയനാർഡോയ്ക്ക് രണ്ട് പ്രധാനപ്പെട്ട കമ്മീഷൻ എത്തുകയും,രചനാ രീതിയുടെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മറ്റൊരു ചിത്രം തുടങ്ങിവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.രണ്ടോ മൂന്നോ ചിത്രങ്ങൾ പൂർത്തീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല,പണം കൊടുത്ത് തീരാതിരുന്ന പ്രയാസം മൂലം മൂന്നാമത്തേ പെയിന്റിങ്ങ് പൂർത്തിയാവാൻ കുറച്ച് നാളുകൾ പിടിച്ചു.ഇതിലെ ഒരു ചിത്രമാണ് ''എസ്.ടി ജോറോം ഇൻ വൈൽഡേർനെസ്സ്''.ബോർട്ടോലോൺ എന്ന സഹായി പറയുന്നത് ഈ ചിത്രം ലിയനാർഡോയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു പ്രതേക സാഹചര്യവുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്നാണ്,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഡയറികുറുപ്പുകളിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്:"ഞാൻ വിചാരിച്ചു ഞാൻ ജീവിക്കാൻ പഠിക്കുകയാണെന്ന്, എന്നാൽ അങ്ങനെയല്ല, ഞാൻ മരിക്കാനായിരുന്നു പഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്."<ref name=LB /> എന്നിരുന്നാലും ചിത്രം വര കഷ്ടിച്ച് തുടങ്ങി,ആ രചനാരീതി കാണാവുന്നതായിരുന്നു,എന്നാൽ അസാധാരണവും.{{refn|The painting, which in the 18th century belonged to [[Angelica Kauffman]], was later cut up. The two main sections were found in a junk shop and cobbler's shop and were reunited.<ref name=Wasser2 /> It is probable that outer parts of the composition are missing.|group=nb}}പശ്ചാതാപകനായ [[ജെറോം]] ചിത്രത്തിന്റെ നടുക്കിലെ ഇടമാണ് കൈവശം വയ്ക്കുന്നത്,കർണ്ണരേഖയിൽ നിന്ന് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതരത്തിലും,പിന്നെ മുകളിൽ നിന്ന് കുറച്ച് കാണാനും സാധിക്കുന്ന തരത്തിലുമാണ് അത്.അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുട്ടുകുത്തി നിൽക്കുന്ന രംഗം,ഒരു തരം ട്രാപ്പെസെയിഡ് രൂപത്തിലേക്ക് മാറിയതുപോലെ തോന്നുന്നു,ഒരു കൈ ചിത്രത്തിന്റെ പുറത്തേ മൂലയിലേക്ക് വലിച്ചുനീട്ടിയതുപോലേയും,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉറ്റു നോട്ടം ഏതിർവശത്തിലേക്കുമാകത്തക്കവിധത്തിലാണ് ചിത്രം.ജെ.വാസ്സെർമാൻ, ലിയനാർഡോയുടെ പെയിന്റിങ്ങും,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരശാസ്ത്ര പഠനവുമായുള്ള ബന്ധത്തെ കുറിച്ച് എടുത്ത് പറയുന്നുണ്ട്.<ref name=Wasser2>Wasserman, pp.104–6</ref>പരന്നുകിടക്കുന്ന നിലത്തിന് അക്കരെ ഒരു ചിഹ്നം ആയി,ചിത്രത്തിന്റെ നിലത്തിന് കുറുകെയായി, വാൽ രണ്ടായി ചുരുട്ടി ശ്രേഷ്നായ ഒരു സിംഹം ഇരിക്കുന്നുണ്ട്.ആ ചിത്രത്തിലെ മറ്റു സവിശേഷമായ കാര്യങ്ങളെന്നത്, രൂപത്തിന്റെ നിഴലിന് എതിരേ കിടക്കുന്ന പരുപരുത്ത പാറകളാൽ നിറഞ്ഞ പ്രദേശമാണ്. സ്കോപ്പെറ്റോവിലെ സാൻ ഡൊണാറ്റോ എന്ന മഠത്തിലെ, മഠവാസികളിൽ നിന്നുമുള്ള കമ്മീഷന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ രൂപീകൃതമായതാണ്, ശൗര്യം നിറഞ്ഞ രചനാ രീതിയോടുകൂടിയ രൂപവും,വ്യക്തിപരമായ നാടകീയത ഉള്ള പ്രകൃതി ദൃശ്യത്തിന്റെ ഗണങ്ങളും ഒക്കെ കൂടിചേരുന്ന ശ്രേഷ്ഠമായതും,എന്നാൽ പൂർത്തീകരിക്കാത്തതുമായ [[അഡോറേഷൻ ഓഫ് ദി മാഗി]] എന്ന ചിത്രം. ഇത് വളരെ സങ്കീർമായ രചനാ രീതിയായിരുന്നു,250 x 250 സെ.മീ ആണ് ഇതിന്റെ വലിപ്പം.ലിയനാർഡോ അസംഖ്യം ഡ്രോയി യിങ്ങ്സും, ആദ്യമപരമായ പഠനങ്ങളും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പശ്ചാത്തലത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന,എന്നാൽ നശിക്കപ്പെട്ട [[ഉദാത്തവാസ്തുവിദ്യ]] യുടെ രേഖീയമായ വീക്ഷണകോണിനെ കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ ഒന്നും അതിലുൾപ്പെടുന്നു.എന്നാൽ 1482 -ൽ ലിയനാർഡോ [[ലോറെൻസോ ഡി മെഡികി]] യുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം [[ലുഡോവിക്കോ ഇൽ മോറോ]] യുടെ ഓത്താശ പിടിച്ചുപറ്റാനായി [[മിലാൻ|മിലാനിലേക്ക്]] പോകണ്ടിവന്നു,അതോടെ ആ പെയിന്റിങ്ങ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=Chiesa83 /><ref name=Berti /> ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട പെയിന്റിങ്ങ് കോൺഫേർനിറ്റിയുടെ പരിശുദ്ധ ആശയഗ്രഹണത്തിനായി മിലാനിൽ വച്ച് കമ്മീഷൻ ചെയ്ത,[[വിർജിൻ ഓഫ് ദി റോക്ക്സ്]] ആയിരുന്നു.നേരത്തേ അലങ്കാരപണികളൊക്കെ ചെയ്ത് തീർത്ത ഈ ചിത്രം പൂർത്തീകരിക്കാനായി [[ഡി പ്രെഡിസ് സഹോദരന്മാർ|ഡി പ്രെഡിസ് സഹോദരന്മാരുടെ]] സഹായം ആവശ്യമായിവന്നു, കാരണം വളരെ വലിപ്പമുള്ള ഈ ആൽത്തറയിൽ നിറങ്ങൾ നിറക്കാൻ നല്ലൊരു സഹായം തന്നെ ആവശ്യമായിരുന്നു.<ref>Wasserman, p.108</ref> [[ക്രിസ്തു]] വിന്റെ ശൈശവകാലത്ത്, ഒരു മാലാഖയുടെ സംരക്ഷണതയിൽ [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിലേക്ക്]] പോയികൊണ്ടിരുന്ന, കുട്ടിയായിരുന്ന [[യഹ്‌യ|ജോൺ ദി ബാപ്ററിസ്റ്റ്]], [[പരിശുദ്ധകുടുംബം|പരിശുദ്ധ കുടുംബത്തെ]] കാണുന്ന സന്ദർഭത്തിലെ കെട്ടിചമച്ച കഥകൾ ലിയനാർഡോ വരക്കാനായി തീരുമാനിച്ചു.ഈ പെയിന്റിങ്ങ്, ലിയനാർഡോയുടെ ചിത്രമായതുകൊണ്ടുതന്നെ ജോണിനെ തിരിച്ചറിയും വിധവും, യേശുവിനെ വന്ദിക്കുന്ന വിധത്തിലുമാണ് വരച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒപ്പം,തെന്നിവീഴുന്ന കല്ലുകളും,കളകളാരവം പൊഴിക്കുന്ന ജലവും, നിറഞ്ഞ പ്രകൃതി ദൃശ്യത്തിനു ചുറ്റും മനോഹരമായ രൂപങ്ങൾ മുട്ടുകുത്തി ഉണ്ണിയേശുവിനെ വന്ദിക്കുന്നതും കാണിച്ചു തരുന്നു.<ref>{{cite web | title =The Mysterious Virgin | work = | publisher =[[National Gallery, London]] | url =http://www.nationalgallery.org.uk/collection/features/potm/2006/may/feature1.htm | accessdate =27 September 2007 | archive-date =2007-10-15 | archive-url =https://web.archive.org/web/20071015062743/http://nationalgallery.org.uk/collection/features/potm/2006/may/feature1.htm | url-status =dead }}</ref> ഇത് കുറച്ച് വലിയ ചിത്രം തന്നെയാണ്,ഏതാണ്ട് 200 x 120 സെ.മീ വലിപ്പം വരുന്നു,പക്ഷെ എസ്.ടി ഡോണാട്ടോ യിലെ മഠവാസികൾക്ക് കമ്മീഷൻ ചെയ്ത ചിത്രത്തിന്റേതത്ര സങ്കീർണത ഇവിടെ വരുന്നില്ല,കാരണം നാല് രൂപങ്ങളും, ഏറെകുറേ അൻപത് കല്ലുകളും,വാസ്തുവിദ്യയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിശദാംശങ്ങളേക്കാൾ സാമാന്യം കുറവുമാണ് ഈ ചിത്രം.അങ്ങനെയവസാനം ഈ ചിത്രം പൂർത്തിയായി;വാസ്തവത്തിൽ ഈ ചിത്രത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.ഒന്ന് കോൺഫേർനിറ്റിയുടെ ചാപ്പലിൽ ബാക്കി വന്നതും,മറ്റൊന്ന് ലിയനാർഡോ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലേക്ക്]] എടുത്തുകൊണ്ടുപോയതും.പക്ഷെ ആ സദോഹരന്മാർ അവർക്കവരുടെ പെയിന്റിങ്ങ് കിട്ടിയില്ല,അടുത്ത നൂറ്റാണ്ടുവരുംവരെ, അവർക്കായുള്ള പണവും.<ref name=DA>{{cite book | first = Daniel | last = Arasse | title = Leonardo da Vinci | url = https://archive.org/details/leonardodavincir0000aras | year = 1998 }}</ref><ref name="Chiesa85" /> ===1490-കളിലെ പെയിന്റിങ്ങ്സ്=== 1490 -കളിലെ ലിയനാർഡോയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പെയിന്റിങ്ങ് മിലാനിലെ സാന്റാ മറിയ ഡെല്ലാ ഗ്രാസിയെ എന്ന മഠത്തിന്റെ ഊട്ടുപുരക്കായി വരച്ച [[അന്ത്യ അത്താഴം|അന്ത്യ അത്താഴമായിരുന്നു]].[[ക്രിസ്തു]] -വിന്റെ അവസാന നാളുകൾ എണ്ണിതിട്ടപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ, ക്രിസ്തുവും,ശിഷ്യന്മാരും ചേർന്ന് പങ്കിട്ട അവസാനത്തെ അത്താഴത്തെ കാണിച്ചു തരികയാണ് ഈ ചിത്രം.''നിങ്ങളിലൊരാൾ എന്നെ വഞ്ചിക്കും'' എന്ന് യേശു പറയുന്നത് ഈ നിമിഷത്തിലാണ്.ക്രിസ്തുവിന്റെ 12 പൂക്കളിൽ അമ്പരപ്പ് സൃഷ്ടിച്ച [[കഥ]]യാണ് ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ ലിയനാർഡോ പറയാനാഗ്രഹിക്കുന്നത്. <ref name=DA /> നോവലിസ്റ്റായ [[മാട്ടെല്ലോ ബാൻഡെല്ലോ]] ലിയനാർഡോ വരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ കുറേ കാര്യങങൾ നിരീക്ഷിച്ചതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അക്കാര്യങ്ങൾ ഇങ്ങനെ എഴുതിവച്ചു,അദ്ദേഹം ചില നാളുകൾ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ, സൂര്യൻ ഉദിച്ച മുതൽ, അസ്തമിക്കുംവരേയും വരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും,പക്ഷെ അതിനുശേഷം ലിയനാഡോ മൂന്നോ നാലോ, ദിവസം ഒന്നും വരക്കാതേയുമിരിക്കും.<ref>Wasserman, p.124</ref>ലിയനാർഡോ ലുഡോവിക്കോയെ ഇടപെടുത്തും വരേയും,അദ്ദേഹത്തെ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരുന്ന [[ക്രിസ്‌തീയ മഠാധിപതി]] -യുടെ ധാരണശക്തിക്കും അപ്പുറമായിരുന്നു ആ ചിത്രം.ലിയനാർഡോയുടെ, ക്രിസ്തുവിന്റേയും,വിശ്വാസവഞ്ചകരായ ജൂതരുടേയും മുഖത്തെ മതിയാവോളം വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയുന്ന കഴിവുമൂലം എത്രത്തോളം കഷ്ടപ്പെട്ടി ട്ടുണ്ടെന്ന് [[വാസരി]] വിവരിക്കുന്നുണ്ട്,ഒപ്പം അവിടത്തെ നാടുവാഴിയോട് ആ മഠത്തിലെ തന്നെ ക്രിസ്‌തീയ മഠാധിപതിയെ തന്റെ ചിത്രത്തിന് ഉദാഹരണ രൂപമായി ഉപയോഗിക്കാൻ സമ്മതം തന്നതിൽ ലിയനാർഡോ കടപ്പെട്ടവാനാണെന്നും പറയുന്നുണ്ട്.<ref>Vasari, p.263</ref> അങ്ങനെ ആ ചിത്രത്തിന്റെ പൂർത്തീകരണത്തിൽ ആ ചിത്രം രൂപകൽപ്പനയുടേയും,വർണ്ണനയുടേയും മാസ്റ്റർ പീസായി മാറി.<ref>Vasari, p.262</ref>പക്ഷെ പെട്ടെന്നുതന്നെ അധഃപതിക്കുകയും ചെയ്തു,പിന്നീട് 100 വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഈ ചിത്രം "''പൂർണ്ണമായി അധഃപതിച്ച ഒന്ന്''" എന്ന് വിശേഷിക്കപ്പെട്ടു.<ref>della Chiesa, p.97</ref>ലിയനാർഡോ,തുടർച്ചയായി ഉപയോഗിച്ച് പരിചിതമായിതീർന്ന ഫ്രെസ്കോയിലെ തന്ത്ര്ങ്ങളിൽ നിന്ന് [[ടെമ്പറ]] ഉപയോഗിച്ച്, ആദ്യം പെയിന്റിംഗ് പ്രൈമർ പൂശി വരക്കുന്നതോടെ പശാചത്തലത്തിലെ വിഷയത്തിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുകയും,അത് മാത്രമായി പൊന്തി വരികയും,മിന്നുകയും ചെയ്യുന്ന തന്ത്രം ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>della Chiesa, p.98</ref>എന്നാലും ഈ ചിത്രം തന്നെയാണ് കലയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പുനഃനിർമ്മാണം നടത്തിയതും,വിവിധ മീഡിയങ്ങളിലൂടെ ഇതേ തന്ത്ര്ം സ്വീകരിച്ചതുമായ പെയിന്റിങ്ങ്. ===1500 -കളിലെ പെയിന്റിങ്ങ്=== [[പ്രമാണം:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|thumb|left|300px|'''[[മൊണാലിസ]]''' ''അല്ലെങ്കിൽ ലാ ഗിയോകോണ്ടാ'' (1503/05/07)-[[ലൂവ്രേ]]]] ലിയനാർഡോ 16-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വരച്ച പെയിന്റിങ്ങുകളുടെ കൂട്ടത്തിലെ ചെറിയ ചായാഗ്രഹണമാണ് [[മൊണാലിസ]] അല്ലെങ്കിൽ ''ലാ ഗിയാകോണ്ട''."''ചിരിക്കുന്ന ഒന്ന്''" എന്ന് ഈ ചിത്രത്തെ വിഷേശിപ്പിക്കുന്നു.പ്രെസന്റ് [[എറ]] കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ ചിത്രം വാദിക്കത്തക്കവിധത്തിൽ ലോക പ്രശസ്തമായ ഒന്നായിരുന്നു.ആ പ്രശ്സ്ഥി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് എങ്ങും പിടികൊടുക്കാതെ നിൽക്കുന്ന മൊണാലിസയുടെ ചുണ്ടിൽ വിരിയുന്ന ചിരിയിലായിരുന്നു.ഇതിലെ നിഘൂഡത നിറഞ്ഞ സവിശേഷത ഒരുപക്ഷെ,ചിത്രകാരൻ സൂക്ഷ്മമായി ചുണ്ടിന്റേയും,കണ്ണിന്റേയും മൂലകളെ നിഴലിലാക്കിയതായിരിക്കാം,അപ്പോൾ ഈ ചിരിയെ നിർണ്ണയിക്കാൻ കഴിയാതെ വരുന്നു.നിഴലിന്റെ തന്ത്രങ്ങളുപോയോഗിച്ച ലിയനാർഡോയുടെ ഈ രീതിയെ [[സ്ഫുമോട്ടോ]] എന്നും, ''ലിയനാർഡോയുടെ പുകവലി'' എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു.വാസരി പറഞ്ഞത്,"ആ ചിരി യഥാർത്ഥ മനുഷ്യന്റെ ചിരിയേക്കാൾ ഹൃദ്യമാകുന്നു;അത് കാണുന്നയാൾക്ക് ആ ചിരി യഥാർത്ഥത്തേക്കാൾ ജീവനുള്ളതായി തോന്നും" എന്നാണ്.<ref>Vasari, p.267</ref>{{refn|Whether or not Vasari had seen the Mona Lisa is the subject of debate. The opinion that he had ''not'' seen the painting is based mainly on the fact that he describes the Mona Lisa as having eyebrows. Daniel Arasse in ''Leonardo da Vinci'' discusses the possibility that Leonardo may have painted the figure with eyebrows which were subsequently removed. (They were not fashionable in the mid-16th century.)<ref name=DA /> The analysis of high resolution scans made by Pascal Cotte has revealed that the Mona Lisa had eyebrows and eyelashes which have been subsequently removed.<ref>{{cite news| publisher=BBC News |title= The Mona Lisa had brows and lashes | date = 22 October 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7056041.stm | accessdate=22 February 2008}}</ref>|group=nb}} ഈ ചിത്രത്തിൽ മറ്റ് സവിശേഷതയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് അലങ്കരിക്കപ്പെടാത്ത വസ്ത്രങ്ങളാണ്,കൈകൾക്കും,കണ്ണുകൾക്കും മറ്റ് വിശദാംശങ്ങളൊന്നും സാമ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല,നാട്യപരമായ പ്രകൃതി ദൃശ്യവും,പശ്ചാത്തലവും ഒക്കെ ലോകം കാണുന്നത് ഒരുതരം ഒഴുക്കിന്റെ രൂപത്തിലാണ്,പിന്നെ ‌[[ഓയിൽ പെയിന്റ്]] ഉപയോഗിച്ചുള്ള കീഴ്പ്പെടുത്തുന്ന ചായക്കൂട്ടും,അതിശക്തമായ പെയിന്റ്റിങ്ങ് തതന്ര്ങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള രമ്യമായ പ്രകൃതിയും എടുത്ത് പറയേണ്ടുന്നവയാണ്,പക്ഷെ [[ടെമ്പറ]] അതിൽ വീഴുന്നതോടേയും,പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇടകലരുന്നതോടേയും ബ്രഷിന്റെ അടയാളങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാതാകുന്നു.{{refn|Jack Wasserman writes of "the inimitable treatment of the surfaces" of this painting.<ref>Wasserman, p. 144</ref>|group=nb}}വാസരി തന്റെ അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിച്ചത്, ഒരു പെയിന്റിങ്ങിന്റെ രീതി, അത്, "ഏറ്റവും ഇച്ഛാശക്തിയുള്ള ഗുരുവിന്റേയും .... ഹൃദയത്തെ ബലക്ഷയപ്പെടുത്തും" എന്നാണ്.<ref>Vasari, p.266</ref> കൃത്യമായ സംരക്ഷണത്തിലൂടെ മനസ്സിലായത്, ഇതിൽ എഴുതിവച്ചിരിക്കുന്ന തിയതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആ നാളുകളിൽ, പാനൽ പെയിന്റിങ്ങിൽ പുനഃവരയോ,കേടുപാട് തീർക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് അപൂർവ്വമായിരുന്നു എന്നാണ്.<ref>della Chiesa, p.103</ref> [[വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് എസ്.ടി അന്ന]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ വാസ്സെർമാനെ ''അത്ഭുതവാഹമായ സൗന്ദര്യമെന്ന്'' വർണ്ണിക്കുന്നത്, രചനാസംയോഗത്തിലൂടെ പ്രകൃതി ദൃശ്യത്തിലും,അതിലെ രൂപങ്ങളിലും ആ ചിത്രത്തിന്റെ വിഷയത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ്.<ref>Wasserman, p.150</ref> പിന്നെ ഹാർക്കൻസ് വരക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് [[ജെറോം|ജെറോമിന്]] പിന്നിൽ ഒരു വളഞ്ഞ കോണിലാണ്.ഈ ചിത്രത്തെ പതിവിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നതും ഈ ചിത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന രണ്ട് രൂപങ്ങൾ രണ്ട് വളഞ്ഞ കോണുകളായി, ഒന്നിനുമകളിലൊന്നായി വരച്ചിരിക്കുന്നതാണ്.[[മറിയം]] ഇരിക്കുന്നത് മറിയത്തിന്റെ അമ്മയായ എസ്.ടി അന്നയുടെ മടിയിലാണ്.അവൾ ഒരു വശത്തേക്ക് ചായ്ഞ്ഞ് ലാമ്പുമായി കളിക്കുന്ന [[യേശു|ഉണ്ണിയേശു]] -വിനെ പിടിച്ചു നിർത്തുകയാണ്,സ്വന്തം ആസന്നമായ ത്യാഗത്തിന്റെ സൂചനകളാണിത്.<ref name=DA /> ഈ പെയിന്റിങ്ങ്,നിരവധിപേർ,നിരവധി തവണ പകർത്തുകയും, [[മൈക്കലാഞ്ചലോ]] , [[റാഫേൽ]] , [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ സാർട്ടോ]] എന്നിവർക്ക് പ്രചോദനമാകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്<ref>della Chiesa, p.109</ref> പിന്നെ പോണോട്ടോർമോ യിലൂടേയും, കൊറെഗ്ഗിയിലൂടേയും ഇത് കടന്നുപോയി.രചനാസംയോഗത്തിലെ ഈ പ്രവണതയെ അനുവർത്തിച്ചതിൽ ചിലരാണ്, [[വെനീസ്|വെനീസിന്റെ തലസ്ഥാന നഗരിയായ വെനീഷ്യൻ]] പെയിന്ററുകളായ [[ടിന്റോറെറ്റൊ]] -യും , വെറോനെസേയും. {{multiple image | align = left | direction = horizontal | header_align = center | header = | image1 = Leonardo da vinci, The Virgin and Child with Saint Anne 01.jpg | width1 =220 | alt1 = | image2 =Leonardo da Vinci - Virgin and Child with Ss Anne and John the Baptist.jpg | width2 = 250 | alt2 = }} ===ഡ്രോയിങ്ങുകൾ=== ലിയനാർഡോ ഒരു വിപുലമായ ചിത്രകാരനല്ല,എന്നാൽ വിപുലമായി മാതൃകഎഴുതുന്ന ഒരു വ്യക്തിയാണ്,ലേഖനങ്ങൾ ചെറിയ വരകളോടെേയും,വിശദാംശങ്ങളോടേയും ,എഴുതി.എല്ലാ പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യങ്ങളും പെട്ടെന്ന് ശ്രദ്ധയിൽ വരുത്താൻ അതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.അതിൽ പെയിന്റിങ്ങിനുവേണ്ടിയുള്ള ലേഖനങ്ങളുടെ ഉൾപ്പെടുന്നു,ഇതിന്റെ തുടക്ക കാഴ്ചകൾ ലിയനാർഡോയുടെ ''ദി അഡോറേഷൻ ഓഫ് ദി മാഗി'' , ''ദി വിർജിൻ ഓഫ് ദി റോക്ക്'' പിന്നെ ''[[അന്ത്യ അത്താഴം]]'' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിൽ കാണാം.<ref name=Popham /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന 1473 -ൽ വരച്ച ''ദി [[ആർണോ വാലി]]'' എന്ന ചിത്രത്തിൽ നദികളുടേയും,പർവതങ്ങളുടേയും,മൊണ്ടേലുപ്പോ എന്ന കൊട്ടാരത്തിന്റേയും,കൃഷി സ്ഥലത്തിന്റേയും ശ്രേഷ്ഠമായ വിശദീകരണങ്ങൾ കാണാം.<ref name=LB /><ref name=Popham>{{cite book | first = A.E. | last = Popham | title = The Drawings of Leonardo da Vinci | year = 1946 }}</ref> ലിയനാർഡോയുടെ പ്രശസ്ത ഡ്രോയിങ്ങുകളുടെ കൂട്ടത്തിലുള്ള,മനുഷ്യ ശരീരത്തിന്റെ അനുപാതത്തെ കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന [[വിട്രൂവിയൻ മാൻ]] -നെ,[[ലൂവ്രേ]] യിലെ [[ദി വിർജിൻ ഓഫ് ദി റോക്ക്സ്]] എന്ന ചിത്രത്തിലെ,''മാലാഖയുടെ തല'' വരക്കാനായി പ്രയോഗപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്,ഒപ്പം ''[[ബെത്‌ലഹേം]] -ന്റെ നക്ഷ്ത്രത്തിന്റെ'' സസ്യ പഠനവും,നിറപേപ്പറിലെ, കറുത്ത ചോക്കുകൊണ്ടുള്ള വലിയ (160x100) ഡ്രോയിങ്ങും, [[ലണ്ടൺ|ലണ്ടണിലെ]] നാഷ്ണൽ ഗാലറിയിലെ, ദി വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് എസ്.ടി അന്ന ആന്റ് എസ്.ടി ജോൺ ദി ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് എന്ന ചിത്രത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=Popham />ഈ ഡ്രോയിങ്ങിൽ, [[മൊണാലിസ|മൊണാ ലിസയിൽ]] പ്രയോഗിച്ചിട്ടുള്ള, നിഘൂഢമായ [[സ്ഫുമാറ്റോ]] -യുടെ നിഴലിന്റെ തന്ത്രമാണ് പ്രയോഗിച്ചിട്ടുള്ളത്.അതിൽ നിന്നും ചിന്തിക്കാം,ലുവ്രേയിലെ [[ദി വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് എസ്.ടി അന്ന]] എന്ന ചിത്രത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം ഇതിൽ നിന്ന് ഒരു പെയിന്റിങ്ങ് ചെയ്തിട്ടില്ല എന്ന്.<ref>della Chiesa, p. 102</ref> മറ്റ് ഡ്രോയിങ്ങുകൾ, അനേകമുള്ള ലേഖനങ്ങളിൽ കാരിക്കേച്ചറുകളായാണ് വരച്ചിരിക്കുന്നത്,കാരണം,അതിശയോക്തിയാണെങ്കിലും,അവയൊക്കെ ജീവിച്ചിരുന്ന,എന്നാൽ ജിവനില്ലാത്ത ശരീരങ്ങളിലെ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ ഫലമായി ഉണ്ടായവയാണ്.വാസരി പറഞ്ഞത്, ലിയനാർഡോ ഒരിക്കൽ ഒരു ഹൃദയഹാരിയായ വ്യക്തിയുടെ മുഖം കണ്ടാൽ, ആയാളെ, ആ ദിവസം മുഴുവനും പിന്തുടരുകയും,നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യും, എന്നാണ്.<ref>Vasari, p. 261</ref>സാലൈയുടെ കൂട്ടുകാരനായ,ഒരു സുന്ദരനായ ചെറുപ്പക്കാരനെ കുറിച്ചും,മറ്റ് സൗന്ദര്യമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരെകുറിച്ചും, അസംഖ്യം പഠനങ്ങൾ അദ്ദേഹം നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്,അവരൊക്കേയും ആകർഷണീയമായ മുഖ ഭാവമുള്ളവരായിരുന്നു,അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവർ "ഗ്രേഷ്യൻ ‍പ്രോഫൈൽ" എന്നറിയപ്പെട്ടു.<ref group="nb">The "Grecian profile" has a continuous straight line from forehead to nose-tip, the bridge of the nose being exceptionally high. It is a feature of many [[Ancient Greek sculpture|Classical Greek]] statues.</ref>ആ മുഖങ്ങൾക്ക് ധീരയോദാക്കാന്മാരുടെ ഭാവവുമുണ്ടായിരുന്നു.<ref name=Popham />സാലൈ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നത് ഫാൻസി വസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞ രൂപത്തിലാണ്.ലിയനാർഡോവിന് ചിലപ്പോൾ അറിഞ്ഞിരിക്കാം,ഇവയൊക്കെ നാടകത്തിന്റെ രംഗങ്ങൾക്കായി സഹായിച്ചേക്കാം എന്ന്.മറ്റുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായ ഡ്രോയിങ്ങ്സും തുണിത്തരങ്ങളെകുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ എടുത്ത് പറയുന്നു.ലിയനാർഡോയുടെ മുദ്രപതിപ്പിച്ച മാറ്റത്തിലൊന്ന്,ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളിലെ ഈ തുണിത്തരങ്ങളെ വരക്കുന്നതായിരുന്നു. മറ്റൊരു, പലപ്പോഴായി പുനനിർമ്മിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഡ്രോയിങ്ങ്സിലൊന്നാണ് 1479-ൽ [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിൽ]] വച്ച് വരച്ച, പാസ്സി കൊൺസ്പിറസി -യിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ലോറൻസോ ഡി മെഡികി യുടെ സഹോദരനായ ഗ്വില്യാനോ യുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട, ബെർനാർഡോ ബാറോൺകെല്ലിയു ശരീരത്തെ കാണിക്കുന്ന, ഭീകരമായ ഒരു ചിത്രം.<ref name=Popham /> പക്ഷപാതരഹിതമായ ധർമ്മനീതി യോടെ ,ലിയനാർഡോ '''മിറർ റൈറ്റിങ്ങിന്'''[https://en.wikipedia.org/wiki/Mirror_writing] റജിസ്റ്റർ ചെയ്തു.ലിയനാർഡോ മരിക്കുന്ന സമയത്ത് ബാർണോക്കെല്ലി ആ മിറർ റൈറ്റിങ്ങോടുകൂടിയ കുപ്പായമാണണിഞ്ഞിരുന്നത്. ==നിരീക്ഷണങ്ങളും നിർമ്മാണങ്ങളും== {{Main|https://en.wikipedia.org/wiki/Science_and_inventions_of_Leonardo_da_Vinci}} [[File:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|ദി ''[[വിട്രൂവിയൻ മാൻ]]'' (c.&nbsp;1485) [[ആക്കാദമിയ]],[[വെനീസ്]]]] ===ലേഖനങ്ങളും , നോട്ടുകളും=== {{See also|List of works by Leonardo da Vinci#Manuscripts}} [[റിനെസ്സാൻസ്]] -ലെ [[മാനവികത]] -യുട കാലഘട്ടം അറിയപ്പെടുന്നത്,[[ശാസ്ത്രം|ശാസ്ത്രത്തിലേയും]] , [[കല|കലയിലേയും]] ഇരു ധ്രുവങ്ങൾ പോലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെ അന്യോനം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താത്ത കാലമെന്നാണ്,ബഹുമുഖ പ്രതിഭയായ,ഡാവിഞ്ചി ശാസ്ത്രവും, വാസ്തുവിദ്യയും പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്,അതദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നുമുണ്ട്.<ref name=DA />ഈ പഠനങ്ങളൊക്കെ നോട്ടുകളായും,ഡ്രോയിങ്ങ്സുകളായും, 13,000 പേജുകളിലായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്,ഇത് സാധ്യമായത്,ഫ്യൂസ് ആർട്ടിലൂടേയും, [[പ്രകൃതിയുടെ തത്ത്വശാസ്ത്രം|പ്രകൃതിയുടെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിലൂടേയും]] ആണ്(ആധൂനികകാലത്തെ ആധൂനിക ശാസ്ത്രം).ഇവയൊക്കെ നിർമ്മിച്ചതിനും,നിർമ്മിക്കപ്പട്ടതിനും കാരണം ലിയനാർഡോയുടെ ജീവിതവും,സഞ്ചാരവും,പിന്നെ ചുറ്റുമുള്ള ലോകത്തിലൂടെയുള്ള തുടർച്ചയായുള്ള നിരീക്ഷണവുമാണ്.<ref name=DA /> ലിയനാർഡോയുടെ മിക്ക എഴുത്തു രീതിയും മിറർ റൈറ്റിങ്ങിലൂടെയായിരുന്നു.ചിലപ്പോൾ ഇതിന്റെ കാരണം നാം നിർദ്ദേശിച്ച കാരങ്ങൾക്കതീതമായേക്കാം.ലിയനാർഡോ തന്റെ ഇടത് കൈ കൊണ്ട് എഴുതാൻ തുടങ്ങിയത്,വലതുവശത്തു നിന്ന് ഇടത്തേ വശത്തേക്ക് എഴുതി പോകുവാൻ എളുപ്പമായതുകൊണ്ടാവാം.<ref group="nb">Left-handed writers using a split nib or quill pen experience difficulty pushing the pen from left to right across the page.</ref>[[File:Da Vinci Studies of Embryos Luc Viatour.jpg|thumb|left|ഗർഭസ്ഥ ശിശു ഭ്രൂണാവസ്ഥയിലിരിക്കുന്നതിനെകുറിച്ച് ലിയനാർഡോയുടെ പഠനങ്ങളെ കാണിക്കുന്ന ഒരു പേജ്(c.&nbsp;1510) റോയൽ ലൈബ്രറി, [[വിന്റ്സർ കൊട്ടാരം]]]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നോട്ടുകളും,ഡ്രോയിങ്ങ്സും ചിന്തയുടേയും,താത്പര്യത്തിന്റേയും വിശാലതയാണ് തുറന്നിടുന്നത്,സാധാരണ പലചരക്ക്കച്ചവടക്കാൻ പലചരക്ക് സാധനങ്ങളുടെ ലിസ്റ്റ് ഇടുന്നതുപോലെ.പിന്നെ ജനങ്ങൾ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതിസങ്കീർണമായ ചിറകുകളുടേയും,ജലത്തിലൂടെ നടക്കാനുതകുന്ന ഷൂസുകളുടേയും ഡിസൈനുകൾ കണ്ട് പണവും ഉപഹാരവുമൊക്കെ നൽകിയിരുന്നു.ഇതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പെയിന്റിങ്ങുകൾക്കാവശ്യമായ കൂട്ടുകളും,വിശദാംശങ്ങളെകുറിച്ചും,തിരശ്ശീലയെകുറിച്ചുമുള്ള പഠനങ്ങളും,മൃഗങ്ങളുടേയും,കുഞ്ഞുങ്ങളുടേയും, മുഖത്തേയും,മുഖഭാവങ്ങളേയും കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും,അവയവപഠനത്തിനായി ശരീരം കീറലും,സസ്യപഠനവും,പാറകളുടെ മാറ്റങ്ങളും,നീർച്ചുഴികളും,യുദ്ധാനന്തര യന്ത്രങ്ങളും,പറക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങളും,തത്വശാസ്ത്രവുമെല്ലാം ഉൾപപെ്ട്ടിരിക്കുന്നു.<ref name=DA /> ഈ നോട്ടുബുക്കുകളുടെ, — സത്യത്തിൽ,വ്യത്യസ്തതരത്തിലും,വലിപ്പത്തിലുമുള്ള ഇവയുടെ പേപ്പറുകൾ, ലിയനാർഡോയുടെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂട്ടുകാർ വിതരണം ചെയ്തു — [[വിന്റസർ കൊട്ടാരം|വിന്റസർ കൊട്ടാരത്തിലെ]] റോയൽ ലൈബ്രറിയിലേയും,[[ലൂവ്രേ|ലൂവ്രേയിലേയും]],''''ബിബിലിയോടെകാ നാഷ്ണൽ ഡി എസ്പാന''''യിലേയും,[[വിക്ടോറിയ ആന്റ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയം|വിക്ടോറിയ ആന്റ് ആൽബർട്ട് മ്യൂസിയത്തിലേയും]],[[കോഡെക്സ് അറ്റലാന്റിക്കസ്|കോഡെക്സ് അറ്റലാന്റിക്കസിന്റെ]] പന്ത്രണ്ട വാള്യങ്ങൾ ഉള്ള [[മിലാൻ|മിലാനിലെ]] [[ബിബിലിയോടെകാ ആമ്പ്രോസിന|ബിബിലിയോടെകാ ആമ്പ്രോസിനയിലേയും]],[[കോഡെക്സ് അരുൻഡെൽ|കോഡെക്സ് അരുൻഡെല്ലിന്റെ]] കുറച്ച് ഭാഗങ്ങൾ ഓൺലൈനായി മാറ്റിയ [[ലണ്ടൺ|ലണ്ടണിലെ]] [[ബ്രിട്ടീഷ് ലൈബ്രറി|ബ്രിട്ടീഷ് ലൈബ്രറിയിലേയും]] ഉള്ള പ്രൗഢമായ ഭാഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തികഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു<ref>{{cite web | title =Sketches by Leonardo | work =Turning the Pages | publisher =[[British Library]] | url =http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ttpbooks.html | accessdate =27 September 2007 | archive-date =2010-06-24 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100624031653/http://www.bl.uk/onlinegallery/ttp/ttpbooks.html | url-status =dead }}</ref>.[[കോഡെക്സ് ലീയസെസ്റ്റർ]] എന്നതാണ് ലിയനാർഡോയുടെ സ്വന്തം കൈയ്യിലുള്ള പ്രൗഡമായ, ശാസ്ത്രീയ പ്രവർത്തനം.[[ബിൽ ഗേറ്റ്സ്]] സ്വന്തമാക്കിയ ഇത്,ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽതന്നെ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ നഗരങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ലിയനാർഡോയുടെ കുറിപ്പുകൾക്കുള്ള കൃത്യമായ ചിട്ടയും,ക്രമവും ഉദ്ദേശിച്ച പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനെ കൂടുതൽ സുഗമമാക്കി.പക്ഷെ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റു പല കുറിപ്പുകളിലും,ഉദാഹരണത്തിന് മനുഷ്യന്റെ ജനിക്കുന്നതിനുമുമ്പുള്ള ഹൃദയത്തെ എടുക്കുകയാണെങ്കിൽ,ഒരു ഷീറ്റിൽ,ഒരു വിഷയത്തിൽ തന്നെ, ചുറ്റും വിശദീകരണവും,ചിത്രവും നിറഞ്ഞിരിക്കും.<ref>Windsor Castle, Royal Library, sheets RL 19073v–74v and RL 19102, respectively.</ref><ref group="nb">This method of organisation minimises of loss of data in the case of pages being mixed up or destroyed.</ref>അക്കാരണങ്ങളാൽ അതൊന്നും, ആരും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല,അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലിയനാർഡോയുടെ ജീവിതം ഇപ്പോഴും നിഘൂഡമായി മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=DA /> ===ശാസ്ത്രീയപരമായ പഠനങ്ങൾ=== [[File:Leonardo polyhedra.png|thumb|upright|[[റോമ്പികുബേക്തേഡ്രോൺ]] [[ലൂക്കാ പസിയോളി|ലൂക്കാ പസിയോളിയയുടെ]]''[[ഡി ഡിവിന പ്രോപ്പോർഷ്യയോൺ|ഡി ഡിവിന പ്രോപ്പോർഷ്യയോണിൽ]]''പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്]] [[File:Rhombicuboctahedron.gif|60px|left]] ലിയനാർഡോയുടെ അഭിപ്രായം, ''ശാസ്ത്രമെന്നത് നിരീക്ഷിക്കേണ്ട ഒന്നാണ്'' എന്നാണ്:അദ്ദേഹം ഒരു അത്ഭുതകാഴ്ചയെ അത് കാണിക്കുന്ന അങ്ങേയറ്റത്തെ സൂ്ഷ്മതലത്തേയും ഒരുതരത്തിലുള്ള പരീക്ഷണങ്ങളും,സൈദ്ധാന്തികമായ വിശദീകരണങ്ങളും ഇല്ലാതെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ലിയനാർഡോ [[ലാറ്റിൻ|ലാറ്റിനിലേയും]] കണക്കിലേയും പ്രാദേശിക വിദ്യഭ്യാസത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ സമകാലീനാരായാ പഠിതാക്കളൊന്നും ലിയനാർഡോ ഒരു ശാസ്ത്രകാരൻ എന്ന് അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല,എങ്ങനെയിരുന്നാലും അദ്ദേഹം തനിക്കു തന്നെ ലാറ്റിൽ പഠിപ്പിച്ചുകൊടുത്തു.പിന്നീട് 1490 കളിൽ അദ്ദേഹം [[ലൂക്കാ പസിയോളി|ലൂക്കാ പസിയോളിയുടെ]] കീഴെ കണക്ക് പഠിക്കാൻ പോകുകയും, "പാസിയോളിയയുടെ പുസ്തകമായ '''''ഡി ഡിവിന പ്രോപ്പോർഷ്യയോൺ''''' -ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി" എന്ന് കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്ന, സാധാരണ ഖരത്തിന്റെ, അസ്ഥികൂടത്തെപ്പോലുള്ള, വളരെ ഗ്രഹനമായ ഒരു ഡ്രോയിങ്ങ് നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു,ഇത് 1509 -ൽ പാസിയോളിയയുടെ പുസ്തകത്തിൽ പ്രസീദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=DA /> ഇത് കാണിച്ചത്,ലിയനാർഡോ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലേഖനങ്ങളിലൂടെ പുതിയ ഒരു വ്യത്യസ്തമായ ഗവേഷണപഠനപ്രബന്ധം,വ്യത്യസ്തമായ ഒന്നായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കാവുന്ന ഒന്ന് ആസുത്രണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുയാണ് എന്നാണ്.[[ശരീരശാസ്ത്രം|ശരീരശാസ്ത്രത്തിലെ]] ഒരു യുക്തിയുക്തമായ ഗവേഷണപ്രബന്ധം ആണതെന്ന് 1517-ൽ കാർഡിനാൽ ഡി ആരാഗോണിന്റെ സെക്രട്ടറിയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ പറഞ്ഞിരിക്കണം.<ref>{{cite book | last = O'Malley | last2 = Saunders | title = Leonardo on the Human Body | year = 1982 | publisher = Dover Publications | publication-place = New York }}</ref>അനാട്ടമി പഠനങ്ങളിലെ ലിയനാർഡോയുടെ സംഭാവനങ്ങളുടെ ഭാവങ്ങളും, പ്രകാശവും പ്രകൃതിദൃശ്യവും കൂട്ടിചേർത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ ഫ്രാൻസെസ്കോ മെൽസി [[കോഡെക്സ് ഉർബിനാസ്]] എന്ന പേരിൽ,[[നിക്കോളാസ് പൗസിൻ]] എന്ന ക്ലാസ്സിക്കൽ പെയിന്ററുടെ ഡ്രോയിങ്ങുകളെകുറിച്ച് കൊത്തിവച്ച<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/336408/Leonardo-da-Vinci/59102/Sculpture |title=Leonardo da Vinci (Italian artist, engineer, and scientist) : Sculpture – Encyclopedia Britannica |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=6 May 2013}}</ref> പുസ്തകം 1651-ൽ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലും]] , 1724 -ൽ [[ജെർമനി|ജെർമനിയിലും]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു<ref>della Chiesa, p. 117</ref>. അറാസ്സെയുടെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ച്,[[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലുള്ള]] ആ ഗവേഷണപഠനപ്രബന്ധം 62 എഡീഷനുകളായി,പതിനഞ്ച് വർഷം കൊണ്ട് പുറത്തിറങ്ങുകയും,ലിയനാർഡോ, "കലയിലെ ഫ്രെഞ്ച് ആക്കാദമിക്ക് ചിന്തകളുടെ പൂർവ്വഗാമി" എന്നറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name=DA /> ലിയനാർഡോയുടെ, പരീക്ഷണങ്ങളും,ഒരു ശുദ്ധമായ ശാസ്ത്രീയപരമായ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിച്ചതായിരുന്നു,അതിനോടൊപ്പമുള്ളതും, സമ്പൂർണമായതുമായ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ ഫലമായി ലിയനാർഡോ ഒരു ശാസ്ത്രകരാനെന്ന് നിലയ്ക്ക്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണ പരീക്ഷണ ശൈലി,ഇക്കാര്യത്തിൽ ലിയനാർഡോയെ പിൻതുടർന്ന [[ഗലീലിയോ ഗലീലി|ഗലീലിയോയുടേയും]] ,[[ഐസക് ന്യൂട്ടൺ|ന്യൂട്ടന്റേയും]] മറ്റു ശാസ്ത്രകാരന്മാരുടേയും,പരീക്ഷണരീതിയിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് ''ഫ്രിജിയോഫ് കാപ്ര'' പറഞ്ഞു,അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തവാദവും,സാങ്കൽപികസിദ്ധാന്തീകരണവും കലയിലും,മറ്റിതര പെയിന്റിങ്ങുകളിലും സമന്വയിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Capra, Fritjof. The Science of Leonardo; Inside the Mind of the Genius of the Renaissance. (New York, Doubleday, 2007)</ref> [[File:Leonardo da Vinci - RCIN 919000, Verso The bones and muscles of the arm c.1510-11.jpg|left|thumb|കൈയ്യിനെകുറിച്ചുള്ള ശരീരശാസ്‌ത്രപരമായ ഒരു പഠനം,(c.&nbsp;1510)]] ===[[ശരീരശാസ്ത്രം]]=== തന്റെ ശിഷ്യന്മാരെല്ലാം ശരീരശാസ്ത്രം പഠിക്കണമെന്ന് നിർബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന [[ആൻഡ്രിയ ഡെൽ വെറോച്ചിയോ]] -വിൽ നിന്നായിരുന്നു ലിയനാർഡോയുടെ മനുഷ്യശരീരത്തെകുറിച്ചുള്ള [[ശരീരശാസ്ത്രം]] തുടങ്ങുന്നത്.ഒരു ആർട്ടിസ്റ്റ് ആയതുകൊണ്ടു തന്നെ ലിയനാർഡോ ടോപ്പോഗ്രാഫിക് ശരീരശാസ്ത്രത്തിൽ മാസ്റ്ററായി,[[പേശി|പേശികളെകുറിച്ചും]] , [[ടെൻഡൻ|ടെൻഡനുകളെകുറിച്ചും]] ശരീരശാസ്ത്രത്തിൽ വരുന്ന മറ്റ് പലതിനേയും കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വരക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ചിത്രകാരനായതുകൊണ്ടു തന്നെ, ലിയനാർഡോക്ക് [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ''സാന്റാ മറിയ നൂവോ യുടെ ആശുപത്രിയിലേയും'' പിന്നീട്, മിലാനിലേയും,[[റോം|റോമിലേയും]] ആശുപത്രികളിൽ നിന്ന് മരിച്ച ഉടലുകൾ എടുക്കുവാനും അവയവ പഠനങ്ങൾക്കായി കീറിമുറിക്കാനും അനുവാദം ഉണ്ടായി.1510 മുതൽ 1511 വരെ അദ്ദേഹം [[മാർക്കാന്റോണിയോ ഡെല്ലാ ടോറെ]] എന്ന ഡോക്ടറുമായി കൂടിചേർന്ന് പഠനങ്ങൾ നടത്തി.അങ്ങനെ ലിയനാർഡോ ശരീരശാസ്ത്രത്തിലെ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 240 വിശദാമായ ഡ്രോയിങ്ങ്സുകളും,13,000 കുറിപ്പുകളും നിർമ്മിച്ചു.<ref name=Sooke />ഈ പേപ്പറുകളൊക്കെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻതുടർച്ചക്കാരിലേക്ക് ഉപേക്ഷിച്ചു,ഫ്രാൻസെസ്കോ മെൽസി,പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനങ്ങളെ ആഴത്തിൽ നിരീക്ഷിച്ചു,പക്ഷെ അത് അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല,കാരണൺ ലിയനാർഡോയുടെ എഴുത്ത് ശൈലി സവിശേഷമായ ഒന്നായിരുന്നു.<ref name=KDK />1632 ഫ്രാൻസിൽ, ലിയനാർഡോയുടെ ശരീരശാസ്ത്രത്തിലേയും,പെയിന്റിങ്ങിലെ ഗവേഷണപ്രബന്ധങ്ങളിലേയും വളരെ കുറച്ച് കാര്യങ്ങളുൾപ്പെടുത്തി അത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു,പക്ഷെ അത് പൂർത്തിയാക്കാൻ, മെൽസി മരിച്ച് 50 വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും, ആരും ശ്രമിച്ചില്ല.മെൽസി ഈ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനിന്റെ ഈ ചാപ്റ്ററിൽ ചേർക്കേണ്ടതിനാവശ്യമായ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ ആവശ്യമാണെന്ന് വിളമ്പരം ചെയ്തപ്പോൾ,അവർ ചില ,ശരീരശാസ്ത്രജ്ഞരേയും,കലാകാരന്മാരേയും അതിനായി ഉപയോഗിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്,അതിൽ അവരുടേയടുത്തുനിന്ന് കുറച്ച് ഡ്രോയിങ്ങുകൾ വാങ്ങിയ വാസരിയും,[[കെല്ലിനി]] -യും,[[ആൽബ്രെട്ട് ഡ്യൂറർ]] -ം അതിലുൾപ്പെടുന്നു.<ref name=KDK /> ലിയനാർഡോയുടെ ശരീരശാസ്ത്ര ഡ്രോയിങ്ങുകളിൽ മനുഷ്യന്റെ അസ്ഥികളെകുറിച്ചും,അതിന്റെ ഭാഗങ്ങളെകുറിച്ചും,പിന്നെ പേശികളെകുറിച്ചും, സ്നായുക്കളെകുറിച്ചും ഉള്ള ഡ്രോയിങ്ങുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.അദ്ദേഹം അസ്ഥിയുടെ സാങ്കേതികമയാ പ്രവർത്തികളും,പേശികളുടെ ചലനവും, എല്ലാം ഒരു നിശിച്ത ആനുപാതത്തിൽ പ്രോയോഗിക്കുന്നത് എന്നതിനെകുറിച്ച് ആധൂനിക ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ബയോമെക്കാനിക്സിനായി പ്രവചിച്ചു.<ref name=Mason>{{cite book| last = Mason| first = Stephen F.| authorlink = Stephen F. Mason| title = A History of the Sciences| url = https://archive.org/details/historyofscience00maso|publisher = Collier Books| year = 1962| location = New York, NY| page = [https://archive.org/details/historyofscience00maso/page/550 550]}}</ref>ലിയനാർഡോ ഹൃദയത്തേയും, [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തെേയും]],[[പ്രത്യുൽപ്പാദനാവയവം|പ്രത്യുൽപ്പാദനാവയവങ്ങളേയും]] മറ്റ് ആന്തരീക അവയവങ്ങളേയും,ഗർഭാശയത്തിരിക്കുന്ന ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്ത മനുഷ്യകുഞ്ഞിന്റെ ആദ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയപരമായ ഒരു ഡ്രോയിങ്ങ് ഉണ്ടാക്കുവാനായി വരച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=Popham />എന്നാൽ ഈ വരകളും,കുറിപ്പുകളും ആ കാലഘട്ടത്തെ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ വ്യാപ്തിയിൽ നിന്നും വളരെ മുന്നോട്ടുപോയതായിരുന്നു,എന്നാലുമത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ നിസ്സംശയമായി അപ്പോഴത്തെ വൈദ്യശാസ്ത്ര രംഗത്ത് അത് വലിയൊരു മാറ്റം വരുത്തുമായിരുന്നു.<ref name=Sooke>Alistair Sooke, The Daily Telegraph, 28 July 2013, [http://www.telegraph.co.uk/culture/art/leonardo-da-vinci/10202124/Leonardo-da-Vinci-Anatomy-of-an-artist.html Online], accessed 29 July 2013.</ref><ref>Hannah Furness, [[The Daily Telegraph]], 12 March 2013, [http://www.telegraph.co.uk/culture/theatre/edinburgh-festival/9923336/Leonardo-da-Vinci-was-right-all-along-new-medical-scans-show.html Online], accessed 28 July 2013.</ref> ഒരു കലാകാരൻ എന്ന നിലക്കു തന്നെ,ലിയനാർഡോ അടുത്തബന്ധം പുലർത്തി,മനുഷ്യന്റെ വികാരവിചാരങ്ങളെകുറിച്ചും, മനഃശാസ്ത്രത്തെകുറിച്ചും,പ്രായത്തിന്റെ പ്രതിഫലങ്ങളെകുറിച്ചും പഠിച്ചു.അദ്ദേഹം സൗന്ദര്യമില്ലാത്തവരെന്ന നിനക്കുന്നവരുടേയും,രോഗം ബാധിച്ചവരുടേയും നിരവധി രൂപങ്ങൾ വരച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=DA /><ref name=Popham />ലിയനാർഡോ ധാരാളം ജന്തുക്കളേയും ശരീരശാസ്ത്രപരമായി പഠിക്കുകയും,വരച്ചിട്ടുമുണ്ടായിരുന്നു,അവയിൽ പശു,പക്ഷികൾ,കുരങ്ങന്മാർ,കരടി,തവളകൾ എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു,ഒപ്പം ഇതിലെ ഇവയുടെ അസ്ഥികൂടത്തെ മനുഷ്യന്റേതുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിനോക്കുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യന്റേത് സമാനമാണ് മനസ്സിലാക്കാം.പിന്നെ അദ്ദേഹം കുറച്ച് കുതിരകളെകുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളും നടത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=Popham /> ===വാസ്തുവിദ്യയും നിർമ്മിതികളും=== [[File:Design for a Flying Machine.jpg|thumb|പറക്കുന്ന യന്ത്രത്തിന്റെ ഡിസൈൻ, (c.&nbsp;1488) ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂടട് ഡി ഫ്രാൻസ്, [[പാരിസ്]]]] ലിയനാർഡോയുടെ ജീവിതകാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു വാസ്തുവിദ്യകാരനെന്ന നിലയിലും പ്രശസ്തിപ്പെട്ടിരുന്നു.[[ലുഡോവിക്കോ ഇൽ മോറോ]] -യ്ക്കയച്ച കത്തിൽ തങ്ങളുടെ നഗരത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനും,വളഞ്ഞാക്രമണത്തിനുമായി ഒരുതരം യന്ത്രം രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുകയാണെന്ന് എഴുതി.അദ്ദേഹം പിന്നെ,1499 കളിൽ വെനീസിലേക്ക് പോയപ്പോൾ അവിടെ ഒരു വാസ്തുവിദ്യുടെ ജോലി തരപ്പെടുകയും,ആ നഗരത്തെ സംരക്ഷിക്കാനായി,ചലിക്കുന്ന ബാരിക്കേഡുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു.കൂടാതെ ലിയനാർഡോ, [[നിക്കോളോ മാക്കിയവെല്ലി|നിക്കോളോ മാക്കിയവെല്ലിയുടെ]] കൂടെ [[ആർണോ]][[നദി]] വഴിതിരിച്ചിവിടുന്ന പ്രോജക്റ്റും ഏറ്റെടുത്ത് പൂർത്തീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book | author = [[Roger Masters]] | title = Machiavelli, Leonardo and the Science of Power | url = https://archive.org/details/machiavellileona0000mast | year = 1996 }}</ref><ref>{{cite book | author = [[Roger Masters]] | title = Fortune is a River: Leonardo Da Vinci and Niccolò Machiavelli's Magnificent Dream to Change the Course of Florentine History | url = https://archive.org/details/fortuneisriverle0000mast | year = 1998 }}</ref>ലിയനാർഡോയുടെ നിർമ്മാണങ്ങളിൽ പ്രായോഗികമായതും,അപ്രായോഗികമായതും ഉൾപ്പെടുന്നു.സംഗീതോപകരണങ്ങൾ,ലിയനാർഡോയുടെ മെക്കാനിക്കൽ ക്നൈറ്റ്(ലിയനാർഡോയുടെ റോബോട്ട്),ഹൈഡ്രോളിക് പമ്പുകൾ,റിവേഴ്സിബിൾ ക്രാങ്ക് മെക്കാനിസം,ഫിന്നർ മോർട്ടാർ ഷെൽസ്,സ്റ്റീം കേനൺ എന്നിവകൊണ്ടത് ഉദാഹരിക്കാം. 1502 -ൽ അദ്ദേഹം,[[കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ|കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിളിലെ]] ഓട്ടോമൻ [[സുൽത്താൻ]] , [[ബെയാസിദ് രണ്ടാമൻ]] എന്നിവർക്കായി സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങ് പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഭാഗമായി, 720,അടി (220 m) വലിപ്പമുള്ള ഒരു പാലത്തിന്റെ രൂപരേഖ വരച്ചു.ഈ പാലം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത് [[ബോസ്ഫറസ്|ബോസ്ഫറസിന്റെ]] വായ്ഭാഗമായും,വാതിലായും, അറിയപ്പെടുന്ന ഗോൾഡ് ഹോർണിനുവേണ്ടിയായിരുന്നു.പക്ഷെ ബെയാസിദ് ഈ പാലം പണിയുക അസാധ്യമാണെന്ന് വിശ്വിസിച്ചു,അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബെയാസിദ് ഇതിനായി ലിയനാർഡോയെ പിന്തുണച്ചില്ല.എന്നിരുന്നാലും 2001 -ൽ,നോർവേയിൽ ലിയനാർഡോയുടെ രൂപകൽപ്പനപ്രകാരം ഒരു കുഞ്ഞു പാലം നിർമ്മിച്ചതിന്റെ ഫലമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനം സാക്ഷാത്കരിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.vebjorn-sand.com/|title=The Leonardo Bridge Project |publisher=Vebjorn-sand.com |date= |accessdate=29 October 2011}}</ref><ref>{{cite news | last =Levy | first =Daniel S. | title =Dream of the Master | publisher =''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine | date =4 October 1999 | url =http://www.vebjorn-sand.com/dreamsofthemaster.html | accessdate =27 September 2007 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070912033510/http://www.vebjorn-sand.com/dreamsofthemaster.html | archivedate =2007-09-12 | url-status =live }}</ref> ലിയനാർഡോയുടെ, 1505-ൽ എഴുതപ്പെട്ട പക്ഷികളുടെ പറക്കലിനെകുറിച്ചുള്ള കോഡെക്സും,അതിനെകുറിച്ചുള്ള ധാരാളം പഠനങ്ങളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ''പറക്കുന്ന പ്രതിഭാസമായിരുന്നു'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആകർഷിച്ചത്.മറ്റുപല പറക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങളും, നിർമ്മിക്കാൻ ലിയനാർഡോക്കിത് പ്രചോദനമായി,അങ്ങനെ നിർമ്മിച്ച യന്ത്രങ്ങളിൽ, പക്ഷികളെ പോലെ ചിറകുകൾ തുടർച്ചയായി അടിച്ച് പറക്കുന്ന ആകാശനൗകകളായ [[ഓർണിതോപ്റ്റർ|ഓർണിതോപ്പ്റ്ററുകളും]] , ഹെലികോപ്റ്ററിലെ റോട്ടർ ഘടിപ്പിച്ചതുപോലുള്ള മറ്റൊരു യന്ത്രവും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=DA />ബ്രിട്ടീഷ് ടെലിവിഷൻ സ്റ്റേഷനിലെ [[ചാനൽ 4]] ''ലിയനാർഡോയുടെ സ്വപ്ന യന്ത്രങ്ങൾ'' എന്ന പേരിൽ ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ ഡോക്കുമെന്ഡറി 2003 -ൽ പുറത്തിറക്കാനായി കമ്മീഷൻ ചെയ്തു.ലിയനാർഡോയുടെ [[പാരച്യൂട്ട്]] , ''ജൈന്റ് ക്രോസ്സ് ബൗ'' പോലുള്ള യന്ത്രങ്ങളുടെ ഡിസൈനുകൾ അതിനുശേഷം നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും,പരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0365434/|title=Leonardo's Dream Machines (TV Movie 2003)|work=IMDb}}</ref><ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/features/leonardo/parachute.html British Library online gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191121011521/http://www.bl.uk/onlinegallery/features/leonardo/parachute.html |date=2019-11-21 }} (retrieved 10 October 2013)</ref>അതിൽ ചിലതൊക്കെ വിജയകരമായി,എങ്കിലും മറ്റുള്ളതൊക്കെ ക്ഷണനേരത്തേക്ക് മാത്രമേ വിജയകരമായുള്ളൂ. ===പ്രസിദ്ധരുടെ മതിപ്പ്=== {{Main|Cultural references to Leonardo da Vinci}} [[File:Francois I recoit les derniers soupirs de Leonard de Vinci by Ingres.jpg|left|thumb|''ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ അന്ത്യനിമിഷത്തിൽ ഫ്രാൻസിലെ രാജാവായ ഫ്രാൻസിസ് ഒന്നാമൻ'', [[അഗസ്റ്റേ ഡൊമിനിക് ആംഗ്ര|ഇന്ഗ്രസ്]], 1818]] ലിയനാർഡോ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന കാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധി, ലിയനാർഡോയെ ഒരു മൂല്ല്യമുള്ള ഒന്നായി കണക്കാക്കി ഫ്രാൻസിസ് ഒന്നാമൻ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനിടയാക്കിയിരുന്നു,ഒപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാർദ്ധക്യകാലത്തും വേണ്ട പരിചരണം നൽകുകയും ചെയ്തു. രസകരമെന്തെന്നുവച്ചാൽ ലിയനാർഡോക്ക് ഒരിക്കലും തരംതാണേണ്ടിവന്നിട്ടില്ല.ജനകൂട്ടം ഇപ്പോഴും ലിയനാർഡോയുടെ പ്രശ്സ്തിയേറിയ ചിത്രങ്ങൾ കാണാൻ തുടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു,ടീ.ഷേർട്ടുകൾ ഇപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളെ താങ്ങികൊണ്ടിരിക്കുന്നു,പിന്നെ എഴുത്തുകാർ ലിയനാർഡോയുടെ സ്വകാര്യജീവിതത്തെകുറിച്ചും,അസാമാന്യബുദ്ധിയെകുറിച്ചും വർണ്ണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു,ചുരുക്കിപറഞ്ഞാൽ,അദ്ദേഹംതന്നെയാണ് നാമിപ്പോഴും ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു അത്യപൂർവ്വ ബുദ്ധിമാൻ.<ref name=DA /> [[ജോർജിയോ വസാരി]] -യുടെ [[ലൈവ്സ് ഓഫ് ആർട്ടിസ്റ്റ്]] എന്ന പുസ്തകത്തിലെ 1568-ൽ അധികപ്പെടുത്തിയ എഡീഷനിൽ<ref>Vasari, p.255</ref>ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയെ പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ഇങ്ങനെ എഴുതുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. {{quote|കാലത്തിന്റെ സാധാരണ കറക്കത്തിൽ സ്ത്രീയും,പുരുഷനും, അവരുടേതായ അസാമാന്യ കഴിവോടെ ജനിക്കുന്ന,എന്നാൽ യാദൃച്ഛികമായി നമ്മുടെ വിശിഷ്ടമായ പ്രകൃതി, സ്വർഗ്ഗാതീതമായ ശരീരസൗന്തര്യത്തോടേയും,ആത്മാവിന്റെ പാപവിമുക്താവസ്ഥയോടേയും,മറ്റൊരാളെ കണ്ട് അയാളിൽ നിന്നകലുമ്പോൾ ആ വ്യക്തിയിൽ സമൃദ്ധിയെ നിറക്കുന്ന കഴിവോടേയും,അങ്ങനെ അവന്റെ ഓരോ ചലനവും,മനുഷ്യ കഴിവിനുമപ്പുറം ദൈവത്തിന്റെ വഴിയിലൂടെ നടക്കുന്നവനുമായ ഒരേയൊരു മനുഷ്യനെ നിർമ്മിക്കുന്നു.ആ അയാൾ ''ലിയനാർ ഡാ വിഞ്ചി'' ആണെന്ന് എല്ലാവർക്കും അറിയാം.അദ്ദേഹം തന്നെയാണ് അിതസാമാന്യമായ ശരീരസൗന്തര്യത്തോടുകൂടിയ കലാകാരനും,പ്രദർശിപ്പിച്ചതിലൊക്കെ ആകർഷത്വം നിറ‍ച്ചതും,തന്റെ അറിവ് താൻ തന്നെ പാകമാക്കിയതുമായ ഒരു മനുഷ്യൻ.|[[ജോർജിയോ വസാരി]]}} [[File:Leonardo IMG 1759.JPG|thumb|[[ആമ്പോയിസ്സ്|ആമ്പോയിസ്സിലെ]] ലിയനാർഡോയുടെ ശില]] പിന്നീടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനിച്ചത് എഴുതപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളിലെ പെയിന്റർമാരും,വിമർശകരും,ചരിത്രകാരന്മാരും,ആയിരുന്നു.[[ബാൾഡാസരെ കാസ്റ്റിഗലിയോൺ]],1528 -ൽ എഴുതപ്പെട്ട ''Il കോർട്ടെഗിയാമോ'' (''ദി കോർട്ടിയർ'') -ന്റെ രചീതാവ്:"...&nbsp;ലോകത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ മറ്റൊരു പെയിന്റർ താൻ തന്നെ അതുല്യനായ ഈ ചിത്രത്തിനുമുന്നിൽ തലതാഴ്ത്തുന്നു&nbsp;..."<ref>{{cite journal | author-link = Baldassare Castiglione | first = Baldassare | last = Castiglione | title = Il Cortegiano | url = https://archive.org/details/illibrodelcorteg00cast_2 | year = 1528 }}</ref>ഈ ജീവിചരിത്രകാരൻ"അനോണിമോ ഗാഡിയാനോ" എന്നറിയപ്പെടുമ്പോൾ എഴുതി, c.&nbsp;1540:"വിശ്വജനനീയവും,,വളരെ അപൂർവ്വമായ,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബുദ്ധിയെ, പ്രകൃതിയുടെ അസാധാരണത്വം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ഒന്ന് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാം&nbsp;..."<ref>"Anonimo Gaddiani", elaborating on ''Libro di Antonio Billi'', 1537–1542</ref> 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഹെന്റി ഫ്യൂസെലി 1801 -ൽ ലിയനാർഡോയെ കുറിച്ച് എഴുതിയതോടെ ലിയനാർഡോയുടെ പ്രതിഭാശാലിത്വത്തിന് കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ ലഭിച്ചു:"അലങ്കാര പൊലിമയെ ഉടനെ തന്നെ ലിയനാർഡോ മുറിച്ചുമാറ്റിയപ്പോൾ,പഴയ മേന്മകൾ തമ്മിലുള്ള അന്തരം വർദ്ധിച്ചതോടെ ആധൂനിക കലക്ക് ഉദയമായി:പ്രതിഭാശാലിത്വത്തിന്റെ എല്ലാ കൂട്ടിചേരുവകളും,മൂലകങ്ങളും കൊണ്ട് നിർമ്മിതമായവൻ..."<ref>{{cite journal | first = Henry | last = Fuseli | title = Lectures | volume = II | year = 1801 }}</ref>ഇത് എ.ഇ. റിയോ 1861 -ൽ എഴുതിയിയതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നുണ്ട്:"ലിയനാർഡോ തന്റെ കഴിവിന്റെ കാഠിന്യത്തിലും,ബലത്തിലും,മറ്റ് കലാകാരന്മാരേക്കാൾ ഉയർന്ന പദവിയിലെത്തി."<ref>{{cite journal | first = A.E. | last = Rio | title = L'art chrétien | url = https://archive.org/details/delartchrtien02riogoog | year = 1861 }}</ref> അങ്ങനെ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടായതോടെ,ലിയനാർഡോയുടെ ചിത്രങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രചാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുറിപ്പുകൾക്കും,ലേഖനങ്ങൾക്കും കിട്ടി.[[ഹിപ്പോലിടെ ടൈൻ]] 1866 -ൽ ഇങ്ങനെ എഴുതി:"ഇത്രയും വിശ്വജനനീയവും,അശക്തമായി നിറവേറ്റിയും,അനന്തതക്കായുള്ള ആഗ്രഹവും, എന്നാൽ പ്രകൃതീയമായിതന്നെ നിർമ്മിതമായവനും,തന്റെ നൂറ്റാണ്ടും ഇനി വരുന്ന നൂറ്റാണ്ടുകളും ഒക്കെ ഓർക്കപ്പെടുന്നവനുമായ ഡാവിഞ്ചിയ്ക്ക് ഒരു ഉദാഹരണം കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല."<ref>{{cite journal | first = Hippolyte | last = Taine | title = Voyage en Italie | url = https://archive.org/details/voyageenitalie01taingoog | year = 1866 }}</ref>കലാ ചരിത്രകാരനായ [[ബെർനാർഡ് ബെറെൻസൺ]] 1896 -ൽ ഇങ്ങനേയും എഴുതി:"ഒരു പക്ഷെ ലിയനാർഡോയാണ് കൃത്യമായ വിദ്യഭ്യാസമുള്ള ഒരു കലാകാരൻ എന്ന് നമുക്ക് പറയാം:അദ്ദേഹം കൈവയ്ക്കാത്ത മേഖലകളില്ല,അതോടെ അവയൊക്കെ അവയുടെ അനശ്വരമായ ദീപ്തിയിലേക്കെത്തുന്നു.അസ്ഥികൂടത്തിന്റെ ചേദത്തെകുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളെയെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ,അത് പേശികളെകുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളാകാം, അദ്ദേഹം അതിന്റെ ഒരു വരക്കുതന്നെ പ്രകാശവും,ഷെയിഡും കൃത്യമായി പ്രയോഗിച്ചു, അങ്ങനെ അന്ത്യം, ജീവിതമൂല്യങ്ങളെ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഉപാധിയായി അത് മാറുകയും ചെയ്തു."<ref>{{cite journal | first = Bernard | last = Berenson | author-link = Bernard Berenson | title = The Italian Painters of the Renaissance | year = 1896 }}</ref> ലിയനാർഡോയുടെ പ്രതിഭാശാലിത്വത്തിന്റെ പ്രസക്തി ഇപ്പോഴും അടങ്ങാതെ തുടർന്നുപോകുന്നു;വിദഗ്ദ്ധർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുകൾ തർജ്ജമ ചെയ്തു,ചിത്രങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയ സാങ്കേതി വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് വിശകലനം ചെയ്തു,രേഖപ്പെടുത്തിവച്ച രേഖകൾ,എന്നാൽ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ലാത്തവ,ഇന്ന് തേടികൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.artnewsonline.com/currentarticle.cfm?art_id=1240 | title = ArtNews article about current studies into Leonardo's life and works | first = Melinda | last = Henneberger | publisher = Art News Online | accessdate = 10 January 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060505165842/http://www.artnewsonline.com/currentarticle.cfm?art_id=1240 | archivedate = 2006-05-05 | url-status = live }}</ref>ലിയാനാ ബോർട്ടോലോൺ,1967-ൽ എഴുതികൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനിടയ്ക്ക് പറഞ്ഞു."താത്പര്യത്തിന്റെ ദ്വിന്നാത്മകത അദ്ദേഹത്തിന് വ്യത്യസ്ത മേഖലകളിൽ അറിവ് നേടാൻ ഉത്തേജകമായി...ജനനീയനായ പ്രതിഭാശാലിയും,അതിതവിശിഷ്ടമായവനും ആകുമ്പോൾ ധാരാളം ആധിപിടിപ്പിക്കുന്ന, അന്തർലീനമായി കിടക്കുന്ന അതിസ്വരങ്ങളെ നേരിടേണ്ടി വരും,എന്ന് ലിയനാർഡോയെ പരിഗണിക്കുന്നത് വളരെ ശരിയാണ്.മനുഷ്യൻ, 16-ാം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെ, അസ്വസ്ഥമായ മനുഷ്യന്റെ ഈ നാളുകളിലും, ഒരു പ്രതിഭയെ കാണുന്നത് ഒരുപോലെയാണ്.അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കടന്നുപോയി,എന്നാലും, നമ്മെയിപ്പോഴും ലിയനാർഡോ വിസ്മയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു."<ref name= LB /> == ഇതും കാണുക == {{Wikipedia books|3=Key artists}} ഈ നവോത്ഥാന കലാകാരന്മാർ ഡാ‍വിഞ്ചിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. * [[മൈക്കെലാഞ്ജലോ]] * [[റാഫേൽ]] * [[Aerial perspective]] * [[Italian Renaissance painting]] * ''[[Leonardo da Vinci, A Memory of His Childhood]]'' * [[Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport]] * [[List of Italian painters]] * [[List of vegetarians]] * [[Medical Renaissance]] * [[Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci"]] * [[Renaissance technology]] ==അധിക ലിങ്കുകൾ== {{Sister project links|wikt=no|v=no|n=no|b=no|s=Author:Leonardo da Vinci}} * {{ws|"[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Leonardo da Vinci|Leonardo da Vinci]]" in the 1913 ''Catholic Encyclopedia''}} * [http://leonardovirginoftherocks.blogspot.com/ Leonardo da Vinci and ''the Virgin of the Rocks'', A different point of view] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180703103754/http://leonardovirginoftherocks.blogspot.com/ |date=2018-07-03 }} * {{Gutenberg author |id=Leonardo+da+Vinci | name=Leonardo da Vinci}} * {{gutenberg|no=7785|name=Leonardo da Vinci'' by Maurice Walter Brockwell'}} * {{Internet Archive author |sname=Leonardo da Vinci}} * [http://www.sacred-texts.com/aor/dv/index.htm Complete text & images of Richter's translation of the Notebooks] * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/l/leonardo/ Web Gallery of Leonardo Paintings] * [http://www.drawingsofleonardo.org/ Drawings of Leonardo da Vinci] * [http://arts.guardian.co.uk/features/story/0,,1860869,00.html Da Vinci Decoded] Article from ''[[The Guardian]]'' * [http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/235 The true face of Leonardo Da Vinci?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626075636/http://www.ted.com/index.php/talks/view/id/235 |date=2008-06-26 }} * [http://www.ivu.org/history/davinci/hurwitz.html Leonardo da Vinci's Ethical Vegetarianism] * [http://fulltextarchive.com/page/The-Notebooks-of-Leonardo-Da-Vinci-Complete1/ The Notebooks of Leonardo da Vinci] * [http://www.bbc.co.uk/science/leonardo Leonardo da Vinci at BBC Science] * [http://news.yahoo.com/blogs/sideshow/exclusive-500-old-leonardo-da-vinci-sculpture-horse-201456519.html Yahoo news, 500-year-old Leonardo da Vinci sculpture 'Horse and Rider' unveiled] * [http://www.royalcollection.org.uk/exhibitions/leonardo-da-vinci-anatomist Leonardo da Vinci: Anatomist] The Queen's Gallery, Buckingham Palace, Friday, 4 May 2012 to Sunday, 7 October 2012. High-resolution anatomical drawings. *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/90258 ''Leonardo da Vinci, Master Draftsman''], Catalog of an exhibition held at the Metropolitan Museum of Art, New York, Jan. 22-Mar. 30, 2003. {{Leonardo da Vinci}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Vinci, Leonardo da}} == അവലംബം == {{reflist|colwidth=30em|group="nb"}} == കണ്ണികൾ == {{wikiquote|ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} [[വർഗ്ഗം:ചിത്രകല]] [[വർഗ്ഗം:ശിൽപ്പികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 15-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1452-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1519-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ സംഗീതജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ പണ്ഡിതർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ശിൽപ്പികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:നവോത്ഥാനകാല ശിൽപികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നവോത്ഥാനം]] 918alj9ljabu97cgd6iy7xcezoa58xd 0 6015 4648053 4643751 2026-07-16T16:24:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648053 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Saint Thomas Christians}} {{Infobox ethnic group | group = മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ<br />ഇന്ത്യയിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ<br />നസ്രാണി മാപ്പിള | image = Nasrani_cross.jpg | caption = മാർത്തോമാ കുരിശ് (പേർഷ്യൻ കുരിശ്)<br> ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പൗരാണികമായ പുരാവസ്തു തെളിവായ ഇത്തരം കൽക്കുരിശുകൾ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഏതാനം പുരാതന പള്ളികളിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. | pop = ഏകദേശം 6,000,000 (2018){{sfnp|Thomas|2018}} | popplace = ഇന്ത്യ ([[കേരളം]], [[തമിഴ്നാട്]], [[കർണാടക]], [[മുംബൈ]], [[ദില്ലി]]), [[യൂറോപ്പ്]], [[ഓഷ്യാനിയ]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[കാനഡ]], പേർഷ്യൻ ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ<ref>{{cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/STCEI.htm |title=The Stcei |publisher=Indianchristianity.com |access-date=24 September 2017}}</ref> | langs = മാതൃ ഭാഷ: [[മലയാളം]]<br />സംസാരഭാഷ: മലയാളം, ഇംഗ്ലീഷ്, ഹിന്ദി, കന്നഡ, തമിഴ്<br /> ആരാധനാ ഭാഷ: [[സുറിയാനി]]{{sfnp|Ross|1979|p=80-98}} | related = [[മലയാളികൾ]], [[ദ്രാവിഡർ]], [[കേരളത്തിലെ യഹൂദർ|കൊച്ചിൻ ജൂതന്മാർ]], [[അസ്സീറിയർ]] | native_name =മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ | native_name_lang = | religions = '''[[ക്രിസ്തുമതം കേരളത്തിൽ|ക്രിസ്തുമതം]]''' :''വിവിധ മാർ തോമാ നസ്രാണി സഭാവിഭാഗങ്ങൾ'' '''[[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ]]'''</br> [[സിറോ-മലബാർ സഭ]] <small>([[കൽദായ ആചാരക്രമം|കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br>[[സിറോ-മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ]] <small>([[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small> </br></br> '''[[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ]]''' </br><small>([[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br>[[മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]</br> [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]</br>[[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]</br></br> '''[[കിഴക്കിന്റെ അസ്സീറിയൻ സഭ]]'''</br> <small>([[കൽദായ ആചാരക്രമം|കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br> [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] </br></br> '''[[പൗരസ്ത്യ പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് ക്രിസ്തീയത|പൗരസ്ത്യ നവീകരണ സഭകൾ]]'''</br><small>(പരിഷ്കൃത [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആചാരക്രമം]])</small></br> [[മാർത്തോമ്മാ സഭ|മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ]]</br>[[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]]</br> </br> ''മാർത്തോമാ നസ്രാണികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മറ്റ് സഭാ വിഭാഗങ്ങൾ''</br>[[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭ]],</br>[[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ]],</br>മറ്റ് ചില പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ്, പെന്തകോസ്തൽ സഭകൾ |flag=[[File:St Thomas Cross.svg|20px]]}} {{Nasrani people|}} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[മലബാർ തീരം|മലബാർ തീരത്ത്]], പ്രധാനാമായും [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]], അധിവസിച്ചുവരുന്ന [[ക്രിസ്ത്യാനി|ക്രിസ്ത്യാനികളിലെ]] ഒരു മതസാമുദായിക വിഭാഗമാണ് [[മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ]] അഥവാ '''ഇന്ത്യയിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ'''. '''നസ്രാണി മാപ്പിളമാർ''' എന്നും ഈ സമുദായം അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=416}} ആഗോളതലത്തിൽ [[സുറിയാനി ക്രിസ്തീയത|സുറിയാനി ക്രിസ്തീയതയുടെ]] ഭാഗമായ ഇവർ [[കൽദായ സഭാപാരമ്പര്യം|കൽദായ സുറിയാനി]], [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി]] എന്നീ സഭാ പാരമ്പര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011a}} [[യേശു|യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ]] പന്ത്രണ്ട് ശ്ലീഹന്മാരിൽ ഒരാളായ [[തോമാശ്ലീഹാ|തോമാശ്ലീഹായുടെ]] ഇന്ത്യയിലെ മതപ്രചരണം മൂലമാണ് തങ്ങളുടെ സമുദായം രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് ഇവർ പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു.<ref name="Erwin Fahlbusch">{{cite book|last1=Fahlbusch|first1=Erwin|last2=Bromiley|first2=Geoffrey William|last3=Lochman|first3=Jan Milic|title=The Encyclodedia of Christianity|url=https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC|year=2008|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-2417-2|page=285}}</ref><ref name="Orpa Slapak">{{cite book|author=Israel Museum|author-link=Israel Museum|title=The Jews of India: A Story of Three Communities|url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC|year=1995|publisher=UPNE|isbn=978-965-278-179-6|page=27}}</ref> കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിലവിൽ വടക്കുംഭാഗർ, തെക്കുംഭാഗർ (ക്നാനായക്കാർ) എന്നീ രണ്ട് വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ രണ്ട് വിഭാഗത്തെയും ഉൾപ്പെടുത്തിയും അല്ലാതെ വടക്കുംഭാഗക്കാരെ മാത്രം ഉദ്ദേശിച്ചും മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ചരിത്രപരമായി [[കിഴക്കിന്റെ സഭ|കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ]] ഭാഗമായിരുന്ന ഇവർ ഇപ്പോൾ പ്രധാനമായും [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ]], [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ്]], [[പൗരസ്ത്യ പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ്]] മുതലായ സഭാ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്.{{sfnp|Brock|2011a}} ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈ വിഭാഗത്തെ [[കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ്]] [[ഈശോയാബ് മൂന്നാമൻ]] സഭയുടെ [[ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)|ഇന്ത്യാ മെത്രാസന പ്രവിശ്യ]] ആയി സംഘടിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ [[തിമോത്തെയോസ് ഒന്നാമൻ]] അവരുടെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനായി ഒരു [[അഖിലേന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത|മെത്രാപ്പോലീത്തയും]] തദ്ദേശീയനായ [[അഖിലേന്ത്യയുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ|അർക്കദിയാക്കോനും]] ഉള്ള ഒരു ഭരണസംവിധാനം രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}}<ref name="Bundy">{{cite encyclopedia |first=David D. |last=Bundy|title=Timotheos I |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition |editor1=Sebastian P. Brock |editor2=Aaron M. Butts |editor3=George A. Kiraz |editor4=Lucas Van Rompay |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Timotheos-I |publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=22 September 2016}}</ref> പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന് ശേഷം കിഴക്കിന്റെ സഭയിലുണ്ടായ തകർച്ചയും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പോർച്ചുഗീസ് [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ]] മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തനവും ഈ സമുദായത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് ഇടവരുത്തി. [[ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്|ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിലൂടെ]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ അഖിലേന്ത്യാ മെത്രാസനം നിർത്തലാക്കപ്പെടുകയും സഭാപരമായി അവർ [[പദ്രുവാദോ|പോർച്ചുഗീസ് പദ്രുവാദോ]] ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ആവുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=111, 134–136}}{{sfnp|Frykenberg|2023}} ഇതിനെതിരായി [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം|കൂനൻ കുരിശ് സത്യം]] എന്ന സംഭവത്തിലൂടെ നസ്രാണികളിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും പ്രതിഷേധിക്കുകയും തങ്ങളെ തന്നെ പോർച്ചുഗീസ് ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രരാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരുമായി ഒത്തുതീർപ്പ് നടത്താൻ [[മാർപ്പാപ്പ]] [[കർമ്മലീത്താ നിഷ്പാദുക സമൂഹം|കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാരുടെ]] ഒരു സംഘത്തെ മലബാറിലേക്ക് അയച്ചു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉണ്ടായ പിളർപ്പ് [[പഴയകൂറ്റുകാർ]], [[പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ]] എന്നീ വിഭാഗങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായി.{{sfnp|Perczel|2014|p=291}} കത്തോലിക്കാസഭയുമായുള്ള ബന്ധവും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ ഉപയോഗത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമവും തുടർന്നവർ പഴയകൂറ്റുകാർ എന്നും ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായ [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമായി]] ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് അവരുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം സ്വീകരിച്ചവർ പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. [[സിറോ-മലബാർ സഭ]], [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] എന്നിവയാണ് പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ആധുനിക പിന്തുടർച്ചക്കാർ. [[മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|യാക്കോബായ സഭ]], [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ|ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]], [[മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ|മാർത്തോമാ സഭ]], [[മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ|സിറോ-മലങ്കര സഭ]], [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ|തൊഴിയൂർ സഭ]] തുടങ്ങിയവയാണ് പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ പ്രധാന പിന്തുടർച്ചക്കാർ.<ref>{{Cite encyclopaedia |title=Kerala Syrian Christian, Apostle in India, The tomb of the Apostle, Persian Church, Syond of Diamper – Coonan Cross Oath, Subsequent divisions and the Nasrani People |year=2007|url=https://www.nasrani.net/2007/02/13/kerala-syrian-christian-the-tomb-of-the-apostle-persian-church-syond-of-diamper-coonan-cross-oath-divisions/ |access-date=}}</ref>{{sfnp|Brock|2011a}} ഇവയിൽ സിറോ-മലബാർ, സിറോ-മലങ്കര സഭകൾ മാർപ്പാപ്പയെ അനുസരിക്കുന്ന പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകളാണ്. യാക്കോബായ സഭ, ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്നിവ ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് കൂട്ടായ്മയുടെ ഭാഗമായ സഭകളും തൊഴിയൂർ സഭ സ്വതന്ത്രമായ ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമാണ്. അതേസമയം മാർത്തോമാ സഭ ഒരു കിഴക്കൻ പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് സഭയാണ്.{{sfnp|Brock|2011a}} ചില ചെറു പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് സഭകളും ഈ സമുദായത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഇവയ്ക്ക് പുറമേ കുറേയധികം മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാസഭ|ലത്തീൻ സഭ]], [[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ]] മുതലായ സഭകളിലും അംഗങ്ങളാണ്.<ref name="Syrianpentecostals1">{{cite book |last1=Anderson |first1=Allan |last2=Tang |first2=Edmond |title=Asian and Pentecostal: The Charismatic Face of Christianity in Asia |year=2005 |publisher=OCMS |isbn=978-1-870345-43-9 |pages=192 to 193, 195 to 196, 203 to 204 |url=https://books.google.com/books?id=LDZgKELq7AoC&q=pentecostalism+kerala+syrian+christian&pg=PA196 |language=en}}</ref><ref name="Syrianpentecostals2">{{cite book |last1=Bergunder |first1=Michael |title=The South Indian Pentecostal Movement in the Twentieth Century |date=6 June 2008 |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-2734-0 |pages=15 to 16, 26 to 30, 37 to 57 |url=https://books.google.com/books?id=XGiv3riaunQC&q=Pentecostal+evangelical+saint+thomas+syrian+christian |language=en}}</ref> ==പേരിനു പിന്നിൽ== മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ ആ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് ക്രിസ്തുശിഷ്യനായ തോമാശ്ലീഹായുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം കാരണമാണ്. തോമാശ്ലീഹാ ആണ് ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി ക്രിസ്തുമത സന്ദേശം പ്രചരിപ്പിച്ചത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. "മാർത്തോമായുടെ മാർഗ്ഗവും വഴിപാടും" എന്നാണ് നസ്രാണികൾ തങ്ങളുടെ മതചര്യയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. "മാർഗ്ഗം" എന്നതിന് "മതം" എന്നൊരു അർത്ഥമുണ്ട്; അതുപോലെ "വഴിപാട്" എന്ന പദത്തിന് "പാരമ്പര്യം" എന്നൊരു അർത്ഥം പ്രാചീനമലയാളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="MSK">{{cite book |last= |first= |title= ഡോ:പി.ജെ. തോമസിന്റെ 'മലയാള സാഹിത്യവും ക്രിസ്ത്യാനികളും' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ സ്കറിയ സക്കറിയ എഴുതിയ 'ചർച്ചയും പൂരണവും' എന്ന അനുബന്ധ ഭാഗത്തു നിന്നും|date=1989 |publisher=ഡി.സി. ബുക്‌സ് |page=315 }}</ref> പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യയിലെ പോർച്ചുഗീസ് അധിനിവേശത്തിന്റെ കാലം മുതൽ ഈ സമുദായത്തിൽപെട്ട ആളുകളെ ഈ പേരിൽ വിളിച്ചുവന്നു. ഇതിന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പേ ഇവർക്ക് തോമാശ്ലീഹായുമായുള്ള ബന്ധം പ്രത്യേകമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. "മലബാറിലെ കൽദായ ക്രിസ്ത്യാനികൾ" എന്നപേരും പോർച്ചുഗീസ് കാലത്ത് നിലവിൽ വന്നതാണ്. "കൽദായ സഭ" എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള ബന്ധത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രാദേശികമായി 'നസ്രാണികൾ", "നസ്രാണി മാപ്പിള" എന്നെല്ലാമാണ് ഇവർ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.<ref name="SC6-72-28">{{cite journal |title=Socio-Religious Movements in Kerala: A Reaction to the Capitalist Mode of Production: Part Two |journal=Social Scientist |date=ജൂലൈ 1978 |volume=6 |issue=72 |page=28 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_72_030.gif |accessdate=8 ഓഗസ്റ്റ് 2019 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726144819/https://dsal.uchicago.edu/books/socialscientist/pager.html?objectid=HN681.S597_72_030.gif |url-status=dead }}</ref> നസ്രാണി എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം നസ്രായന്റെ അനുയായി അഥവാ ക്രിസ്ത്യാനി എന്നാണ്.<ref>{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/christianity/tradition-stthomas/2 |title= The Tradition of St. Thomas|last= |first= |date= |website=keralatourism.org |publisher=Dept of Tourism, Govt of Kerala |access-date=12 January 2022|quote=‘Nasrani’ means those who follow Nazarene, a name of Christ who was born in Nazareth.}}</ref> നസ്രത്ത് സ്വദേശിയായ യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ അനുയായികളെ കുറിക്കുന്ന ഈ വാക്ക് [[അറമായ ഭാഷ|അറമായ ഭാഷയിലെ]] "''നസ്രായ"'', [[ഹീബ്രു ഭാഷ|ഹീബ്രു ഭാഷയിലെ]] "''നെത്‌സർ"'' എന്നീ പദങ്ങളിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടതാണ്.{{sfnp|Russell|1991}} വൈദേശിക ഉൽഭവമുള്ള മതങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും മധ്യപൂർവ ദേശത്തു നിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരുടെ പിന്മുറക്കാരും അവരുമായി വിവാഹബന്ധങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവരും മാപ്പിള എന്ന ബഹുമാനസൂചകമായ ശീർഷകത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. നസ്രാണികൾക്ക് പുറമേ യഹൂദരും (യൂദൻ മാപ്പിള) മുസ്ലീങ്ങളും ([[മാപ്പിള മുസ്‌ലിങ്ങൾ|ചൊനക മാപ്പിള]]) ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർക്കും ഈ സ്ഥാനപ്പേര് ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=416}}{{sfnp|Županov|2005|p=99, അടികുറിപ്പ്}}<ref name="BMalieckal">{{cite journal |first=Bindu |last=Malieckal |year=2005 |title=Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India |url=https://archive.org/details/sim_muslim-world_2005-04_95_2/page/300 |journal=The Muslim World |volume=95 |issue=2 |page=300|doi=10.1111/j.1478-1913.2005.00092.x }}</ref> ഇക്കാലത്തും തിരുവിതാംകൂർ മേഖലയിലെ ചില നസ്രാണികൾ മാപ്പിള എന്ന പേര് തങ്ങളുടെ കുടുംബ പേരായോ മറ്റോ നിലനിർത്തുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book |title=The Mappila fisherfolk of Kerala: a study in inter-relationship between habitat, technology, economy, society, and culture |year=1977 |first=P. R. G. |last=Mathur |publisher=Kerala Historical Society |page=1}}</ref> കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനത്തിലും മറ്റു ചില രേഖകളിലും രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ള മറ്റൊരു പേരാണ് "''തർസാ''" അല്ലെങ്കിൽ ''തരിസാ'' എന്നത്. ക്രിസ്ത്യാനികളെ വിളിക്കാൻ പേർഷ്യയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വാക്കുകളിൽ ഒന്നാണ് ''തർസാ'' എന്നത്.{{sfnp|Russell|1991}} ഭാരത സർക്കാർ ഈ ജനവിഭാഗത്തിലെ അംഗങ്ങളെ വിശേഷിപ്പിക്കാൻ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഈ പേര് ഡച്ച് അധിനിവേശകാലത്ത് പ്രചാരത്തിൽ വന്നതാണ്. കത്തോലിക്കാ മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തന ഫലമായി രൂപപ്പെട്ട റോമൻ അഥവാ ലത്തീൻ സഭാപാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന ലത്തീൻ ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിന്ന് കൽദായ സുറിയാനി, അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരെ വേർതിരിച്ചറിയാനാണ് ഈ പേര് ഡച്ചുകാർ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങിയത്.{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=52}} സുറിയാനി എന്ന വാക്ക് രൂപപ്പെട്ടത് സസ്സാനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ക്രൈസ്തവ വംശീയസമൂഹത്തെ കുറിക്കുന്ന പാഹ്ലവി ഭാഷയിലെ സൊറിയാനി എന്ന പദത്തിൽ നിന്നാണ്.{{sfnp|Perczel|2018|p=654}} എന്നാൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സുറിയാനി എന്ന പദം അവരുടെ സമുദായത്തിന്റെ വംശീയതയെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നതല്ല, മറിച്ച് അവർക്ക് സസ്സാനിദ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭയുമായി അഥവാ കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായി ദീർഘകാലം നിലനിന്നിരുന്ന ചരിത്രപരവും മതപരവും ആരാധനാക്രമപരവുമായ ബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ്.{{sfnp|Županov|2005|p=99, അടികുറിപ്പ്}}{{sfnp|Perczel|2018|p=654-662}} ==ചരിത്രം== ===പാരമ്പര്യം=== ==== ഉൽഭവവും മാർത്തോമാ പാരമ്പര്യവും ==== [[File:തോമാശ്ലീഹാ.jpg|thumb|തോമാശ്ലീഹാ]] പാരമ്പര്യം അനുസരിച്ച് യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ പന്ത്രണ്ട് ശ്ലീഹന്മാരിൽ ഒരാളായ തോമാശ്ലീഹാ ക്രി. വ. 52ിൽ മലബാറിലെ [[മുസിരിസ്|മുസിരിസിലേക്ക്]] വന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/travel/how-christianity-came-to-india-kerala-180958117/|title=The Surprisingly Early History of Christianity in India|first1=Lynn |last1=Johnson|first2=Paul|last2=Zacharia|website=Smithsonian Magazine}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://stthoma.com/|title=Thomas The Apostole|date=8 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110208073816/http://stthoma.com/|archive-date=8 February 2011}}</ref><ref name="Erwin Fahlbusch"/> മുസിരിസ് ആധുനിക [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്]] തെക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[പട്ടണം പുരാവസ്തുഖനനം|പട്ടണം]] എന്ന ഗ്രാമമാണ് എന്ന് വിദഗ്ദർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm|title = Search for India's ancient city|date = 11 June 2006}}</ref> അക്കാലത്ത് മലബാറിൽ പ്രത്യേകിച്ച് മുസിരിസിൽ [[യഹൂദമതം|യഹൂദരുടെ]] സാന്നിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Orpa Slapak"/>{{sfnp|Bayly|2004|p=244}} [[അറമായ ഭാഷ]] മാതൃഭാഷയായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന [[ഗലീലിയ|ഗലീലേയൻ]] യഹൂദനായ തോമാശ്ലീഹായ്ക്ക് ഈ പ്രദേശത്ത് വരാനും അവരുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തിക്കാനും സാധ്യമായിരുന്നു. യഹൂദരുടെ ഇടയിൽ ആയിരുന്നു തോമാശ്ലീഹായുടെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പുതിയാകുന്നേൽ|1973}} തോമാശ്ലീഹായെ ഇന്ത്യയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യ ചരിത്രരേഖ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലോ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലോ [[എദേസ്സ|എദേസ്സയിൽ]] വെച്ച് എഴുതപ്പെട്ട [[തോമായുടെ നടപടികൾ]] എന്ന പുസ്തകമാണ്. ഇതിൽ ശ്ലീഹായുടെ വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് [[ഗൊണ്ടഫൊറസ്]] രാജാവിന് കീഴിൽ [[ഇന്തോ-പാർഥിയൻ രാജ്യം|ഇന്തോ-പാർഥ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]], പ്രവർത്തനങ്ങളാണ് വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്.{{sfnmp|Frykenberg|2008|1p=99|Klijn|2003|2p=15|3a1=Childers|3y=2011|4a1=Medlycott|4y=1912}} ഇതിനുപുറമേ മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലും ജീവിച്ചിരുന്ന ചില റോമൻ എഴുത്തുകാരും തോമാശ്ലീഹായുടെ ഇന്ത്യൻ പ്രേക്ഷിതത്വം രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. [[അംബ്രോസ്|മിലാനിലെ അംബ്രോസ്]], [[നസിയാൻസസിലെ ഗ്രിഗോറിയോസ്]], [[ജെറോം]], [[വിശുദ്ധ അപ്രേം|അപ്രേം]] എന്നിവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.indianchristianity.com/html/chap4/chapter4g.htm|title = Indian Christianity}}</ref> [[പന്തേനോസ്]] എന്ന [[അലക്സാണ്ട്രിയ|അലക്സാണ്ട്രിയൻ]] ക്രൈസ്തവ പണ്ഡിതൻ ഇന്ത്യയിലെ ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തെ സന്ദർശിക്കുകയും 'ഹെബ്രായ' ഭാഷയിലുള്ള [[മത്തായിയുടെ സുവിശേഷം]] അവരുടെ ഇടയിൽ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു എന്നും [[കേസറിയായിലെ യൂസീബിയസ്|യൗസേബിയോസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. യൗസേബിയോസ് വിവരിക്കുന്നതനുസരിച്ചുള്ള പന്തേനോസിന്റെ സാക്ഷ്യത്തിൽ എന്നാൽ തോമാശ്ലീഹാ അല്ല [[ബർത്തലോമിയോ ശ്ലീഹാ]] ആണ് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ആദ്യ പ്രചാരകൻ.{{sfnmp|1a1=യൗസേബിയോസ്|1loc=Book V Chapter 10 ''"Pantaenus the Philosopher"''|Frykenberg|2008|2p=103|3a1=Baum|3a2=Winkler|3y=2003|3p=52|4a1=Medlycott|4y=1912|Whitehouse|1873|5pp=12–20}} പ്രാചീനകാലത്ത് യൂറോപ്പ്യന്മാർ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം നടന്നിരുന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് ഇന്ത്യ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ യഥാർത്ഥ ഇന്ത്യക്ക് പുറമേ [[അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപ്|അറേബ്യൻ ഉപദ്വീപിന്റെ]] തെക്കൻ മേഖലകളെയും എത്യോപ്യൻ മേഖലയെയും ഇന്ത്യ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഈ ചരിത്രസാക്ഷ്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നതിൽ ഒരു പ്രശ്നം ഈ വസ്തുതയാണ്. എന്നാൽ ജെറോം പന്തേനോസ് [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണരുടെ]] ഇടയിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതിലൂടെ ജെറോം ഇന്ത്യ എന്ന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയെ]] ആണ് എന്ന് വ്യക്തത വരുത്തുന്നുണ്ട്.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} [[ചിത്രം:ഏഴരപള്ളികൾ.jpg|thumb|ഏഴരപ്പള്ളികൾ]] തോമാശ്ലീഹായുടെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രവർത്തനത്തെപ്പറ്റിയും മാർത്തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഉത്ഭവത്തെപ്പറ്റിയും വിശദമായി വിവരിക്കുന്ന കാവ്യങ്ങളാണ് ''[[വീരടിയാൻ പാട്ട്]]'', ''[[മാർഗ്ഗംകളിപ്പാട്ട്]]'', ''തോമാപർവ്വം'' അഥവാ ''[[റമ്പാൻ പാട്ട്]]'' തുടങ്ങിയവ. കൂടുതൽ പഴയതും വിശാലവുമായ ഒരു കൃതിയുടെ പരിഷ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു സംക്ഷിപ്തരൂപം ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന തോമാപർവ്വത്തിന്റെ നിലവിലുള്ള ആധുനിക രൂപം പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് എഴുതപ്പെട്ടത്.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=92}}{{sfnp|മേനാച്ചേരി|1998}} തോമാശ്ലീഹാ മാല്യങ്കരയിൽ കപ്പലിറങ്ങി [[ഏഴരപ്പള്ളികൾ]] എന്ന ഏഴ് ക്രൈസ്തവ സമൂഹങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടതിനെ ഇതിൽ വർണ്ണിക്കുന്നു. [[ശെംഗല|കൊടുങ്ങല്ലൂർ]], [[കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി|കൊല്ലം]], [[പാലയൂർ പള്ളി|പാലയൂർ]], [[കോട്ടക്കാവ് മാർ തോമാ സിറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ പള്ളി, വടക്കൻ പറവൂർ|കോട്ടക്കാവ്]], [[കൊക്കമംഗലം]], [[നിരണം സെന്റ് മേരീസ് മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് പള്ളി|നിരണം]], [[ചായൽ]] എന്നിവയാണ് ഏഴരപ്പള്ളികൾ.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=23}} [[തിരുവിതാംകോട് പള്ളി|തിരുവിതാംകോട്]], [[മലയാറ്റൂർ]] മുതലായ സ്ഥലങ്ങളെയും തോമാശ്ലീഹായുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താറുണ്ട്.<ref>{{cite book | title = The pastoral care of the Syro-Malabar Catholic migrants | author = James Arampulickal | publisher = Oriental Institute of Religious Studies, India Publications | year = 1994 | page = 40 }}</ref><ref>{{cite book | title = Orientalia christiana periodica: Commentaril de re orientali ...: Volumes 17–18 | publisher = Pontificium Institutum Orientalium Studiorum | year = 1951 | page = 233 }}</ref><ref>{{cite book| author = Adrian Hastings| title = A World History of Christianity| date = 15 August 2000| publisher = Wm. B. Eerdmans| isbn = 978-0-8028-4875-8| page = 149 }}</ref><ref>{{Cite web|author=Department of Tourism|title=Seven and half Churches (Ezhara Pallikal)|url=https://www.keralatourism.org/christianity/seven-half-churches/7}}</ref> യഹൂദർ, തദ്ദേശീയരായ ആളുകൾ, നാടുവാഴികൾ തുടങ്ങിയവരെ തോമാശ്ലീഹാ മിശിഹായുടെ മാർഗ്ഗത്തിൽ ചേർത്തതായി തോമാ പർവ്വം വിവരിക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന യഹൂദരിൽ ഒരു വിഭാഗം ക്രിസ്ത്യാനികളായി മാറിയിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.{{sfnp|പുതിയാകുന്നേൽ|1973}}<ref>{{cite book|last=Muthiah|first=S.|title=Madras Rediscovered: A Historical Guide to Looking Around, Supplemented with Tales of 'Once Upon a City'|url=https://books.google.com/books?id=zl8MAQAAMAAJ&q=%22long-settled+Jews%22|year= 1999|publisher=East West Books|isbn=818-685-222-0|page=113}}</ref> മലബാറിലെ പ്രവർത്തനത്തിന് ശേഷം മൈലാപ്പൂരിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം അവിടെ വെച്ച് കൊല്ലപ്പെട്ടതായും വിവരിക്കുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=99}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|pp=30–32}} വീരടിയാൻ അഥവാ പാണൻ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട ആളുകൾ നസ്രാണികളുടെ ആഘോഷങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടത്തിയിരുന്ന ഒരു കലാരൂപമാണ് വീരടിയാൻ പാട്ട്. അതേസമയം ഒരു നസ്രാണി ആചരണമാണ് [[മാർഗ്ഗംകളി]] എന്നറിപ്പെടുന്നത്. മാർഗ്ഗംകളിപ്പാട്ടിലെ വിവരണം അനുസരിച്ച് തോമാശ്ലീഹാ ആദ്യം മൈലാപ്പൂരിൽ എത്തി അവിടെ ഒരു ക്രൈസ്തവ സമൂഹത്തെ രൂപീകരിച്ചശേഷമാണ് മലബാറിലേക്ക് പോകുന്നത്. ഇതിനുശേഷം മൈലാപ്പൂരിലേക്ക് മടങ്ങിയ തോമാശ്ലീഹാ അവിടെവെച്ച് രക്തസാക്ഷിത്വം വരിച്ചു എന്നും പ്രതിപാദിക്കുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} 1301ൽ ഇന്ത്യയിലെ മലബാർ തീരത്ത് "''[[ശെംഗല]]''" എന്ന സ്ഥലത്ത് വെച്ച് എഴുതപ്പെട്ടു എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ഒരു സുറിയാനി കൈയെഴുത്ത് പ്രതിയിൽ "ഇന്ത്യയിലെ മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ സിംഹാസനത്തിന്റെ അവകാശിയായ" ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത [[ശെംഗലയിലെ യാക്കോവ്|മാർ യാക്കോവിനെ]] പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=656}} തോമാശ്ലീഹാ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി എത്തിച്ചേർന്ന സ്ഥലം മാർ തോമാ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന പാരമ്പര്യം അനുസരിച്ച് മാല്യങ്കര അഥവാ കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആണ്. അതേസമയം അദ്ദേഹം മൈലാപ്പൂരിലാണ് ആദ്യമെത്തിയത് എന്നും പാരമ്പര്യം ഉണ്ട്. മൈലാപ്പൂരിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കബറിടം കാലാകാലങ്ങളായി ഒരു പ്രമുഖ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. 1293ൽ [[മാർക്കോ പോളോ]] ഇത് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ആദ്യകാല സഞ്ചാരികളുടെയും പോർച്ചുഗീസുകാരുടെയും വിവരണങ്ങൾ ഇതുമായി ചേർന്നു പോകുന്നതാണ്.{{sfnp|Perczel|2018|p=657}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|1984|p=71-78}} പ്രചാരത്തിലുള്ള ഐതിഹ്യം അനുസരിച്ച് തോമാശ്ലീഹാ മലബാറിൽ കുറേ ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളെ ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[പകലോമറ്റം]] , ശങ്കരപുരി, കള്ളി, കള്ളിയാങ്കൽ, തുടങ്ങിയവയാണ് അവ.<ref>{{cite book |last=മാണി |first=തട്ടുങ്കൽ സക്കറിയാ |year=2016 |title=തോമാശ്ലീഹായുടെ കേരള ക്രൈസ്തസഭ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ |pages=14 |publisher=T.Z.Mani }}</ref>{{sfnp|Ayyar|1926}} ഇവരിൽ ചില കുടുംബങ്ങൾ തലമുറ തലമുറയായി പൗരോഹിത്യ പിന്തുടർച്ച കൈമാറിവന്നു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Ayyar|1926}}{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=101–102}} ഈ ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യം എത്രയുണ്ട് എന്നതിൽ സംശയ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ എങ്കിലും മാർത്തോമാ ക്രിസ്ത്യാനികൾ [[പൂണൂൽ]], [[കുടുമ|കുടുമി]], മേൽമുണ്ട് തുടങ്ങി ബ്രാഹ്മണരുടേതിന് സമാനമായ ചില ആചാരങ്ങൾ പിന്തുടർന്നിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ട്.{{efn| {{harvnb|Brown |1956}}. {{harvnb|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |2011}}. {{harvp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=38–61}}. {{harvp|മേനാച്ചേരി|2000}}}} അതേസമയം ഈ ആചാരാവകശങ്ങൾ മദ്ധ്യകാല കേരളത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ മേധാവിത്വത്തിന്റെ കാലത്ത് ക്രിസ്ത്യാനികൾ നേടിയെടുത്തവയാണ് എന്ന് ചരിത്രകാരനായ [[പയസ് മേലേകണ്ടെത്തിൽ]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ വ്യാപാരികളുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കേരളത്തിലെ നസ്രാണികൾ ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ശക്തരായ ഒരു വ്യാപാരി സമൂഹമായി വളർന്നു. അക്കാലത്ത് മതപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ആധിപത്യം നേടിയെടുത്ത ബ്രാഹ്മണർ [[ബുദ്ധമതം കേരളത്തിൽ|ബൗദ്ധ]], [[ജൈനമതം കേരളത്തിൽ|ജൈന]] വ്യാപാര സമൂഹങ്ങളുടെ സ്വാധീനം കുറയ്ക്കുന്നതിന് വേണ്ടി പ്രാദേശിക രാജാക്കന്മാരിലൂടെ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് ഇത്തരം അവകാശങ്ങൾ നൽകി എന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.{{sfnp|മേലേക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=38-61}} ====മാണിഗ്രാമക്കാർ==== ബ്രാഹ്മണരുമായി മലബാർ തീരത്ത് നസ്രാണികൾക്ക് സമാധാനപരമായ സഹവർത്തിത്വം ഉണ്ടായിരുന്നു എങ്കിലും മറ്റിടങ്ങളിൽ സാഹചര്യം ഇതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. ചോഴമണ്ഡല തീരത്ത്, പ്രധാനമായും മൈലാപ്പൂരിൽ, അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് അവിടത്തെ ബ്രാഹ്മണരുമായി സംഘർഷങ്ങൾ പതിവായിരുന്നു. സംഘബലത്തിലും രാഷ്ട്രീയസ്വാധീനത്തിലും മതപാണ്ഡിത്യത്തിലും വളരെ പിന്നിലായിരുന്ന നസ്രാണികളിൽ ഒരു വിഭാഗം കാലക്രമേണ മതം മാറുകയും മറ്റുള്ളവർ സുരക്ഷിതമായ സ്ഥലങ്ങൾ തേടി പലായനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു എന്ന് പാരമ്പര്യ ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ചില പുരാരേഖകളിലും മറ്റും കാണാനാകും. പ്രധാനമായും മാണിക്യ വാചകർ എന്ന മന്ത്രവാദിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് ഈ കുടിയേറ്റത്തെ കുറിച്ചുള്ള പാരമ്പര്യങ്ങൾ നിലവിലുള്ളത്. ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന തമിഴ് ശൈവ സന്യാസിയും കവിയുമായ [[മാണിക്യവാചകർ|മാണിക്യ വാസകർ]] തന്നെയായിരിക്കാം ഇദ്ദേഹം. മൈലാപൂരിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ശൈവമത പ്രചരണം നടത്തുകയും ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന നസ്രാണി സമൂഹത്തിൻറെ ഇടയിൽ മതപരിവർത്തനത്തിന് ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. നിരവധി ആളുകൾ പല കാരണങ്ങളാൽ ക്രിസ്തുമതം ഉപേക്ഷിച്ച് മാണിക്യ വാചകരോടൊപ്പം ചേരുകയും ചെയ്തു. അവശേഷിച്ചവർ മലബാറിലെ നസ്രാണി കേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിപ്പാർത്തു. മാണിക്യ വാചകരുടെ സ്വാധീനത്തിൽപ്പെട്ട നസ്രാണികൾ [[മണിഗ്രാമം|മാണി ഗ്രാമക്കാർ]] എന്നു അറിയപ്പെട്ടു. ഹിന്ദുമതത്തിന്റെയും ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെയും ഒരു സങ്കര രൂപമാണ് ഇവർ പിന്തുടർന്നിരുന്നത്.{{sfnp|Perczel|2018|p=654, 665–7, 672}}{{sfnp|ഗുവേയ|1606|p=14-16}} പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടുവരെ ഈ സമൂഹം കേരളത്തിൽ കൊല്ലം, കായംകുളം, കടമറ്റം തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നു.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=47–50}} ====ക്നായി തോമായും തെക്കുംഭാഗക്കാരും==== [[File:Mar Knai Thoma.jpg|thumb|ക്നായി തോമായുടെ ഒരു ചിത്രീകരണം]] നാലാം നൂറ്റാണ്ടിനോട് അടുത്ത് മെസപ്പൊട്ടാമിയിൽ നിന്ന് ഒരു സംഘം യഹൂദ പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്ന ക്രിസ്ത്യാനികൾ മലബാറിലേക്ക് കുടിയേറി എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ക്നായി തോമാ എന്ന വർത്തക പ്രമാണിയായിരുന്നു അവരുടെ നേതാവ്. ഇദ്ദേഹം കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ചേരമാൻ പെരുമാളിൽ നിന്ന് ചില അധികാര അവകാശങ്ങൾ നേടിയെടുത്തു എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnmp|1a1=Medlycott|1y=1912|Kollaparambil|1992|2pp=1–20|Frykenberg|2010|3p=113|4a1=Fahlbusch|4a2=Bromiley|4a3=Lochman|4y=2008|4p=286}} ക്നായി തോമയ്ക്കും കൂടെ വന്നവർക്കും ചേരമാൻ പെരുമാൾ കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ തെക്കൻ ഭാഗത്ത് ഒരു പട്ടണം അനുവദിച്ചു എന്നും കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ ഇതിനുമുമ്പേ അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾ വടക്കൻ മേഖലയിലാണ് കഴിഞ്ഞിരുന്നത് എന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുംഭാഗക്കാർ, വടക്കുംഭാഗക്കാർ എന്നീ വംശീയ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തിന്റെ കാരണം ഇതാണ് എന്ന് അനുമാനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.{{sfnmp|Frykenberg|2010|1p=113|2a1=Baum|2a2=Winkler|2y=2003|2p=52|3a1=Swiderski|3y=1988}} ക്നായി തോമായുടെ ആഗമനം അക്കാലത്ത് പൗരോഹിത്യ നേതൃത്വവും മതപണ്ഡിതരും ഇല്ലാതെ വലഞ്ഞിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് സഹായകരമായി എന്നും മാണിക്കവാചകരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ചെറുക്കാൻ അവരെ സുശക്തരാക്കി എന്നും മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ പരമ്പരാഗത ചരിത്രവിവരങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നു.{{sfnp|കൊല്ലംപറമ്പിൽ|2015|p=129}} സുറിയാനി ക്രിസ്തീയതയുടെ ഭാഗമായ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭയുമായി അവരെ യോജിപ്പിച്ചത് ഈ സംഭവമാണെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Thomas|2018}}{{sfnp|Neill|2004|pp=42–43}}{{sfnp|നെടുങ്ങാട്ട്|2001|p=41|ps=: Related with East Syriac Church: The spatial separateness of the St Thomas Christians from Christian centres in other lands was not in every way absolute, as at an early stage of their history they found themselves in rapport with the East Syriac Church. Neither their traditions nor their posterior documents exhibit any sign of constraint or bad blood occasioned by such a relationship. On the other hand everything goes to show that it was a happy working arrangement. Their being in dire straits early on in their history and the arrival on the scene of the progenitors of the present-day "Southists" as benefactors, appears to coincide with the Community's acceptance of fellowship with the East Syriac Church. - ബെനഡിക്ട് വടക്കേക്കര}} ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലോ അതിനുശേഷമോ ആയിരിക്കാം ക്നായി തോമാ യഥാർത്ഥത്തിൽ വന്നത് എന്നാണ് വിവിധ ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്. ക്നായി തോമായ്ക്ക് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ ചേരമാൻ പെരുമാളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച അധികാര അവകാശങ്ങൾ ചെമ്പോലകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേടുകൾ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ച ഇവ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ കൈവശം എത്തിച്ചേരുകയും അവരുടെ കൃത്യവിലോപം കൊണ്ട് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. നസ്രാണികളുടെ പൊതുവായ ഉന്നത സാമൂഹിക സ്ഥിതിയ്ക്ക് കാരണമായി നിലനിന്ന ഇവയുടെ നഷ്ടപ്പെടൽ അവർക്ക് വലിയ വൈകാരിക പ്രശ്നമായി.{{sfnp|D'Aguiar||p=172, 195}}{{sfnp|കൊല്ലംപറമ്പിൽ|2015|p=129}}{{sfnp|Medlycott|1912}} പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപകുതിയിൽ തെക്കുംഭാഗർ, ക്നാനായ എന്ന പുതിയ പേര് രൂപീകരിച്ച് വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കാൻ ആരംഭിക്കുന്നതുവരെ, അതേ പേര് മാത്രമാണ് പ്രധാനമായും പ്രചാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. {{sfnp|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1992|p=134|ps=: the traditional name of the community which originated from the immigrants to Cranganore, has been Tekkumbhagar (Southists). The other name in vogue now, namely Knanaya, is of late nineteenth century origin}} === രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട ചരിത്രം === ====പേർഷ്യൻ ബന്ധം==== {{main|പാർസ് (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)}} [[File:ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ.jpg|thumb|centre|320px|ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പ്രവിശ്യകൾ, രൂപതകൾ, സുമുദ്രാന്തര പാതകളിലെ മറ്റ് കേന്ദ്രങ്ങൾ എന്നിവ]] ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരവും [[ശ്രീലങ്ക]] അടക്കമുള്ള ദ്വീപുകളും സന്ദർശിച്ച അലക്സാണ്ട്രിയക്കാരനായ ഗ്രീക്ക് സഞ്ചാരി [[കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ലൂസ്റ്റിസ്|കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്]] ആണ് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെ പറ്റി ആദ്യ നേർസാക്ഷ്യം എഴുതുന്നത്.{{sfnp|Perczel|2018| p=662–674}}{{sfnp|Mingana|1926| p=70–73}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53–58}} അദ്ദേഹത്തിൻറെ "''തോപ്പോഗ്രഫിയാ ക്രിസ്ത്യാനാ''" എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ ക്രിസ്ത്യൻ സാന്നിധ്യമുള്ള മൂന്നു പ്രദേശങ്ങളെ പറ്റി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് നിയമിക്കപ്പെട്ട ഒരു ബിഷപ്പ് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കല്യാണ, തപ്രൊബാനെ എന്ന ശ്രീലങ്ക, കുരുമുളക് വിളയുന്ന മാലി പ്രദേശം എന്നിവയാണ് അവ. കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് [[ആബാ ഒന്നാമൻ|ആബാ 1ാമന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ ബന്ധമുള്ള ക്രൈസ്തവരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് കോസ്മാസ് വിവരിക്കുന്നത്.{{efn|{{harvnb|കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്|||p=48, 119–120, 365–366}}. {{harvnb|Walker|2011}}. {{harvnb|Frykenberg|2008|pp=105,110}}. {{harvnb|Weerakkody|1997| p=237 and 244}}. {{harvnb|Mingana|1926| p=26–29}}}} കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ ബാഹ്യ സഭാപ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്നായ [[പാർസ് (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)|പാർസ് പ്രവിശ്യയുടെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയാണ് ഇന്ത്യയിലെ സഭ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ സഭാഭരണത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം നടത്തിയിരുന്നത്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[റെവ് അർദാശിർ|റെവ് അർദാശിറിലെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയായിരുന്ന [[റെവ് അർദാശിറിലെ മാന|മാന]] ഇന്ത്യ ഉൾപ്പടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ പള്ളികളിലെ ഉപയോഗത്തിന് [[പാഹ്ലവി ഭാഷ|പാഹ്ലവി ഭാഷയിൽ]] എഴുതിയ മതഗ്രന്ഥങ്ങളും [[താർസൂസിലെ ദിയദോറസ്|ദിയദോറിന്റെയും]] [[മോപ്സുവേസ്ത്യായിലെ തിയദോർ|തിയദോറിന്റെയും]] [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്കിൽ]] നിന്ന് സുറിയാനിയിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്യപ്പെട്ട കൃതികളും അയച്ചുകൊടുത്തതായി ''സീർത്തിന്റെ നാളാഗമം'' സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|Walker|2011}}{{sfnp|Mingana|1926|p=25}} ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളും റെവ് അർദാശിറിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുണ്ടായി. കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് ഈശോയാബ് 3ാമനും [[റെവ് അർദാശിറിലെ ശിമയോൻ|റെവ് അർദാശിറിലെ ശിമയോനും]] തമ്മിൽ ഉടലെടുത്ത കലഹത്തിന്റെ കാരണങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് മാറി. ഇന്ത്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികൾ തന്നെ വ്രണപ്പെടുത്തിയതിനാൽ "''ഖാല''" എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഒരു ബിഷപ്പിനെ നിയമിക്കാൻ ശിമയോൻ വിസമ്മതിച്ചതായും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ബിഷപ്പുമാരെയും വൈദികരെയും അയക്കാതെ ജനങ്ങളെ ശിമയോൻ ആത്മീയ അന്ധകാരത്തിൽ നിർത്തി എന്നും ഈശോയാബ് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{harvnb|Wilmshurst|2011|p=121}}, കൊല്ലമാണ് ആ സ്ഥലം എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു; {{harvnb|Baum| 2003| p= 53–54}}, മലാക്ക കടലിടുക്കിലെ ഖലാഹ് (ഖലാങ്) എന്ന പട്ടണത്തോടാണ് ഇതിനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്.</ref> കാതോലിക്കോസിന് എതിരെ വിമതനിലപാട് തുടർന്ന പാർസിലെ സഭാനേതൃത്വം തങ്ങൾ തോമാശ്ലീഹായിൽ നിന്ന് വിശ്വാസം സ്വീകരിച്ചവരാണെന്നും അതുകൊണ്ട് സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലെ മാറിയുടെ സിംഹാസനത്തെ തങ്ങൾ അനുസരിക്കേണ്ടകാര്യമില്ല എന്ന് പറഞ്ഞിരുന്നതായി യാക്കോബായ ചരിത്രകാരനായ [[ഗ്രിഗോറിയോസ് ബർ എബ്രായാ]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Platt|2017|p=118}} ====ഇന്ത്യാ മെത്രാസനം==== {{main|ഇന്ത്യ (പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാസന പ്രവിശ്യ)}} സമുദായം വലുതാവുകയും പേർഷ്യൻ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ കുടിയേറ്റം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ആദ്യം [[സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോൺ|സെലൂക്യാ-ക്ടെസിഫോണിലും]] പിന്നീട് [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിലും]] ആസ്ഥാനമായ കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ ബന്ധവും ശക്തിപ്പെട്ടു. എഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസ് ആയിരുന്ന ഈശോയാബ് 3ാമൻ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെമേലുള്ള സഭയുടെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി. ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നടന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭവമായിരുന്നു ഇന്ത്യൻ മെത്രാസനത്തിന്റെ സ്ഥാപനം. അക്കാലഘട്ടം വരെ പാർസിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കപ്പെടുകയും അവർക്കായി വ്യതിരിക്തമായ ഒരു പുതിയ മെത്രാസന പ്രവിശ്യ രൂപികരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=53}}{{sfnp|Walker|2011}} എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കാതോലിക്കോസ് തിമോത്തെയോസ് 1ാമൻ സഭയുടെ ബാഹ്യ പ്രവിശ്യകളിൽ ഒന്നായി ഇന്ത്യാ മെത്രാസനത്തെ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അതിന് സ്വയം ഭരണാധികാരം നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref name="Bundy"/> അക്കാലഘട്ടം മുതലെങ്കിലും 'അഖിലേന്ത്യയുടെ ക്രൈസ്തവ സഭ മുഴുവന്റെയും മെത്രാപ്പോലീത്തയും മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ സിംഹാസനത്തിന്റെ അധികാരിയും' എന്ന ശീർഷകത്തിൽ കാതോലിക്കോസ് നിയമിക്കുന്ന മെത്രാപ്പോലീത്തയും തദ്ദേശീയനായ അർക്കദിയാക്കോനും ഉള്ള ഒരു സംവിധാനമായി ഈ മെത്രാസനം മാറി.{{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}} കൊടുങ്ങല്ലൂരോ തോമാശ്ലീഹാ കബറിടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മൈലാപ്പൂരിൽ തന്നെയോ ആയിരുന്നിരിക്കാം ഈ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ആസ്ഥാനം.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=52}} 1301ഓടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ആസ്ഥാനം മലബാറിലെ "''ശെംഗല''" എന്ന രാജനഗരം ആയിരുന്നു. ആധുനിക കൊടുങ്ങല്ലൂരിന് സമീപമായിരുന്നു ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|2016}} ====മദ്ധ്യകാലഘട്ടം==== [[File:Quilon Syrian copper plates (849 CE) plates 1 and 4.jpg|thumb|265px|[[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനം]] – മദ്ധ്യകാല മലബാറിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ അനുഭവിച്ചിരുന്ന പദവികളുടെയും സ്വാധീനത്തിന്റെയും വിശ്വസനീയമായ തെളിവുകളിലൊന്ന്.<ref>{{cite book|first=Burjor|last= Avari |title= India, the ancient past|url=https://archive.org/details/indiaancientpast0000avar|publisher =Taylor & Francis|year= 2007|page=[https://archive.org/details/indiaancientpast0000avar/page/221 221]|ISBN=0-415-35615-6}}</ref> ഈ രേഖയിൽ [[പാഹ്ലവി ലിപി|പാഹ്ലവി]], കുഫിക്, ഹീബ്രു എന്നീ ലിപികളിൽ ഒപ്പുകൾ ഉണ്ട്.<ref name="Pothen">{{cite book|first=S.G.|last= Pothan |year=1963|title= The Syrian Christians of Kerala|url=https://archive.org/details/syrianchristians0000poth|location= Bombay|publisher =Asia Publishing House|pages=[https://archive.org/details/syrianchristians0000poth/page/102 102]–105}}</ref> ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ ഒരു പേർഷ്യൻ ക്രിസ്ത്യൻ സമൂഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴയ രേഖയാണിത്.<ref name="SundermannHintze2009">{{cite book|author1=Werner Sundermann|author2=Almut Hintze|author3=François de Blois|title=Exegisti Monumenta: Festschrift in Honour of Nicholas Sims-Williams|url=https://books.google.com/books?id=b3gOdaiXNKkC&pg=PA31|year=2009|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=978-3-447-05937-4|page=38}}</ref>{{sfnp|Cereti|2009}}]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി ''[[കൊല്ലം|കുരക്കേണി കൊല്ലം]]'' ഇക്കാലത്ത് വളർന്നു വന്നു. തോമാശ്ലീഹാ സ്ഥാപിച്ചു എന്ന് പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഏഴരപ്പള്ളികളിൽ ഒന്നാണ് കൊല്ലത്തെ പള്ളി.{{sfnp|Whitehouse|1873|p=23-42|ps=. p25: "Though Cranganore and Quilon are always mentioned amongst their earliest and most important settlements, five other places are named in conjunction with them, viz., Palúr, North Parúr, South Pallipuram, Neranum, and Nellakkul. The whole group are traditionally styled the Seven Churches founded by St. Thomas the Apostle."}} 849ലെ [[തരിസാപ്പള്ളി ശാസനം|തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനം]] കൊല്ലത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[കൊല്ലം തർസ്സാപ്പള്ളി|തർസാപ്പള്ളിയെക്കുറിച്ച്]] വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.{{sfnp|Cereti|2009}} അക്കാലത്ത് മലബാറിലെത്തി സഭാ ഭരണം നിർവഹിച്ച പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ ആചാര്യന്മാരായ [[മാർ സബോർ|സാപോർ, അപ്രോത്ത്]] എന്നിവരാണ് നശിച്ചുകിടന്നിരുന്ന ഈ പള്ളി പുനർനിർമ്മിച്ചത് എന്ന് പരമ്പരാഗതമായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfnp|ഗുവേയ|1606|p=6, 20–21, സംശോധാവിന്റെ കുറിപ്പ്}} കൊടുങ്ങല്ലൂർ ആസ്ഥാനമായി ഭരിച്ചിരുന്ന [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര ചക്രവർത്തി]] [[സ്ഥാണു രവി വർമ്മൻ|സ്ഥാണു രവി കുലശേഖര പെരുമാളിന്റെ]] സാമന്തനായിരുന്ന [[അയ്യനടികൾ തിരുവടികൾ]] എന്ന [[വേണാട്|വേണാട് രാജാവ്]] ആണ് തർസാപ്പള്ളി ശാസനം നൽകിയത്.<ref>{{Cite book|title=Travancore Archeological Series|volume=2 (I)|pages=60-85|last=Rao|first=T. A. Gopinatha|publisher=|year=1986|url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.46989/page/n84/mode/1up}}</ref><ref>{{Cite book|title=Further Studies in the Jewish Copper Plates of Cochin".|last=Narayanan|first=M. G. S.|year=2002|series=Indian Historical Review|volume=29 (1–2)|pages=66–76|doi=10.1177/037698360202900204|S2CID=142756653}}</ref> [[മറുവാൻ സാപിർ ഈശോ]] എന്ന പേർഷ്യൻ വാണിജ്യപ്രമുഖനാണ് ഈ ശാസനം നൽകപ്പെട്ടത്.<ref>{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|ISBN=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}</ref><ref>{{Cite book|last1=വാര്യർ|first1=എം. ആർ. രാഘവ|last2=വെളുത്താറ്റ്|first2=കേശവൻ|year=2013|title=തരിസാപ്പള്ളി പട്ടയം|location=Thiruvananthapuram (Kerala)|publisher=National Book Stall}}</ref><ref>{{cite book|title=കേരളചരിത്രം|page=59| last=ശ്രീധരമേനോൻ}}</ref><ref name="Travancore Manual page 244">{{cite book|first=V. |last=Nagam Aiya |year=1906|title=Travancore State Manual|url=https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog | page= [https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/244 244]}}</ref>{{sfnp|Perczel|2018|p=665-671}} കുരക്കേണി കൊല്ലം തുറമുഖ പട്ടണത്തിന്റെ സ്ഥാപനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് നിലവിൽ പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന കേരളീയ കാലഗണനാ സംവിധാനമായ "[[കൊല്ലവർഷം]]" നിലവിൽ വന്നത്.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2010|p=43}} [[പാണ്ഡ്യസാമ്രാജ്യം|പാണ്ഡ്യ]], [[പല്ലവർ|പല്ലവ]] മേധാവിത്വത്തിലെത്തിയ സമുദ്രാന്തര വ്യാപാര മേഖലയിൽ [[ചേരസാമ്രാജ്യം|ചേര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിൽ കൊല്ലം വഹിച്ച പങ്ക് വലുതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=History of Kollam city and Kollam Port |url=http://www.quilon.com/history.htm |website=quilon.com}}</ref> കൊല്ലം പട്ടണത്തിന്റെയും സ്ഥാപനവും തർസ്സാപ്പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണവും നടത്തിയത് പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് അയയ്ക്കപ്പെട്ട സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നീ മെത്രാന്മാരാണ് എന്നാണ് പരമ്പരാഗത വിശ്വാസം. കൊല്ലം പട്ടണം സ്ഥാപിച്ച് അവിടെ തർസാപ്പള്ളി പുനർനിർമ്മിച്ച അവർ മലബാറിൽ ഉടനീളം സഞ്ചരിക്കുകയും തകർന്നുകിടന്ന പുരാതന പള്ളികൾ പുതുക്കി പണിയുകയും പള്ളികൾ ഇല്ലാത്ത ഇടങ്ങളിൽ പുതിയ പള്ളികൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. നസ്രാണികളുടെ സാമൂഹികവും മതപരവുമായ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണഭൂതരായ ഇവരെ "''കന്ദീശങ്ങൾ''" അല്ലെങ്കിൽ "''കാദീശങ്ങൾ''" എന്നപേരിൽ വിശുദ്ധന്മാരായി നസ്രാണികൾ വണങ്ങുകയും പല സ്ഥലങ്ങളിലും അവരുടെ പേരിൽ പള്ളികൾ നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു. പ്രധാനമായും പ്രമുഖ വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളിലെ പള്ളികളാണ് സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നിവരുടെ പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. സാധാരണഗതിയിൽ മറുവാൻ സാപിർ ഈശോ (അഥവാ ഈശോദ താപിർ) ഒന്നെങ്കിൽ സാബോർ, അപ്രോത്ത് എന്നീ മെത്രാന്മാരെ കൊല്ലത്ത് എത്തിച്ച ആളായോ അല്ലെങ്കിൽ അവരിലെ മുതിർന്ന ആൾ ആയ സാബോർ തന്നെയായോ ആണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അയ്യനടികൾ തിരുവടികളിൽ നിന്ന് മറുവാൻ തർസ്സാപ്പള്ളി ശാസനം വഴി വിദേശ വ്യാപാരത്തിന്റെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കാനും പട്ടണത്തിലെ അളവുകളുടെയും തൂക്കങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം കൈവശം വയ്ക്കാനും നികുതികൾ പിരിക്കാനും ഉള്ള അവകാശം ക്രിസ്ത്യാനികൾക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name="Sharma2010">{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}</ref> ക്നായി തോമയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് നടന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന കുടിയേറ്റത്തിന് പുറമേ മലബാറിലേക്ക് നടന്ന ഏറ്റവും വലിയ പേർഷ്യൻ ക്രൈസ്തവ കുടിയേറ്റവും ഈ സംഭവങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഉണ്ടായത്. {{sfnp|Perczel|2018}} [[File:King_of_Colombo_(Kollam),_Catalan_Atlas_1375.jpg|thumb|left| 1375ലെ കാറ്റലൻ ഭൂപടം. "കൊളൊംബോയുടെ രാജാവ് (കൊളൊംബോ അഥവാ [[കൊല്ലം]], പതാക: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ക്രൈസ്തവ പട്ടണം ആണ് എന്ന് സൂചന)<ref name="VL4">{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&pg=PA30 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Hiatt|editor-first=Alfred|title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&pg=PA176 |language=en}}</ref> രാജാവിന് മുകളിലുള്ള ശീർഷകം: ''ക്രിസ്ത്യാനിയായ കൊളംബോ രാജാവാണ് ഇവിടെ ഭരിക്കുന്നത്.''<ref>{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}</ref> തീരങ്ങളിലെ കറുത്ത പതാകകൾ ([[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) [[ദില്ലി സുൽത്താനേറ്റ്|ദില്ലി സുൽത്താനേറ്റിനെ]] സൂചിപ്പിക്കുന്നു.]] മദ്ധ്യപൂർവ്വദേശത്തെ ഇസ്ലാമിക ഭരണകാലത്തിനിടയിലും പാശ്ചാത്യ ക്രൈസ്തവ ലോകത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെക്കുറിച്ച് അവ്യക്തമായ ചില വിവരങ്ങൾ എത്തിയിരുന്നു {{sfnp|Frykenberg|2008|p=112}} 883ൽ ഇംഗ്ലീഷ് രാജാവ് മഹാനായ ആൽഫ്രഡ് ഇന്ത്യയിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടത്തിലേക്ക് കാഴ്ചകളുമായി ഒരു സംഘത്തെ അയച്ചു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=112}} [[കുരിശുയുദ്ധങ്ങൾ|കുരിശുയുദ്ധകാലത്ത്]] യൂറോപ്യൻ സഞ്ചാരികൾ അക്കാലത്തെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ വളർച്ചയെയും ഇന്ത്യയിലെയും [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മംഗോളിയൻ രാജാക്കന്മാരുടെ]] ഇടയിലെയും സഭയുടെ ശക്തമായ സ്വാധീനത്തെയും കുറിച്ച് മിഴിവാർന്ന വിവരണങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽ എത്തിച്ചു. ക്രൈസ്തവ പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്ന ഇസ്ലാമിക രാജാക്കന്മാർക്കെതിരെ പൗരസ്ത്യ ദേശത്ത് ഒറ്റപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ശക്തനായ ക്രൈസ്തവ രാജാവ് തങ്ങളോടൊപ്പം സഖ്യം ചേരും എന്ന് കുരിശുയുദ്ധക്കാർ പ്രതീക്ഷിച്ചു. [[പ്രെസ്റ്റർ ജോൺ|പ്രസ്റ്റർ ജോൺ]] എന്ന യൂറോപ്പ്യൻ ഐതിഹ്യത്തിന്റെ തുടക്കം ഇവിടെയാണ്.<ref>{{cite book|last=Silverberg|first= Robert |year=1996|title=The Realm of Prester John|pages=29–34|publisher =Ohio University Press|ISBN=1-84212-409-9}}</ref> [[File:Church of the East in the Middle Ages.svg|thumb|right|270px|[[കിഴക്കിന്റെ സഭ]]യും പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അതിന്റെ പ്രവിശ്യകളും രൂപതകളും സ്വാധീന മേഖലകളും]] സഭയുടെ ഹൃദയഭൂമിയായ മെസപ്പൊട്ടാമിയായും ഇന്ത്യയും തമ്മിലുള്ള ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ അകലവും അക്കാലത്ത് മദ്ധ്യപൂർവദേശത്ത് അരങ്ങേറി കൊണ്ടിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയും ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളും കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ നേതൃത്വവും തമ്മിലുള്ള തുടർച്ചയായ ബന്ധം പലപ്പോഴും നിലയ്ക്കുന്നതിന് കാരണമായി.<ref>{{cite book|last=Fiey|first= J. M. |year=1993|title=Pour un Oriens Christianus novus; répertoire des diocèses Syriaques orientaux et occidentaux|page=96|location =Beirut|publisher =Orient-Institut}}</ref>{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=343, 391}} ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും പുരാതനമായ സുറിയാനി കയ്യെഴുത്ത് പ്രതി പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലേതാണ്. {{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}} [[വിശുദ്ധ പൗലോസ്|വിശുദ്ധ പൗലോസിന്റെ]] ലേഖനങ്ങളുടെ ഒരു വായനാ പുസ്തകമായ ഇത് 1301ൽ ([[സെലൂസിഡ് വർഷം]] 1612) മലബാറിലെ രാജനഗരമായ ശെംഗലയിൽ ({{lang-syc|ܫܸܢܓܲܲܠܐ|}}) അവിടത്തെ [[കുര്യാക്കോസ് സഹദാ|മാർ കുര്യാക്കോസ് സഹദായുടെ]] നാമധേയത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പള്ളിയിൽ വച്ച് എഴുതപ്പെട്ടതാണ്. {{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}}<ref name="MS Vatican Syriac 22" >{{cite web|url=https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.sir.22 |title=MS Vatican Syriac 22}}</ref>{{sfnp|Perczel|2018}}{{sfnp|Mingana|1926|p=451-452}} കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ പരമാദ്ധ്യക്ഷനായ [[യാഹ്ബാലാഹാ മൂന്നാമൻ|യാഹ്ബാലാഹാ കാതോലിക്കോസിനെയും]] ഇന്ത്യയിലെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായ [[ഇന്ത്യയുടെ യാക്കോവ്|മാർ യാക്കോവിനെയും]] ഈ പുസ്തകത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതിൽ ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ ശീർഷകം ഇപ്രകാരം നൽകിയിരിക്കുന്നു: "മാർത്തോമാ ശ്ലീഹായുടെ പരിശുദ്ധ സിംഹാസനത്തിന്റെ മേൽനോട്ടക്കാരനും ഭരണാധികാരിയും അഥവാ ഞങ്ങളുടെയും ക്രൈസ്തവ ഇന്ത്യയുടെ പരിശുദ്ധ സഭ മുഴുവന്റേയും ഭരണാധികാരിയും".{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=378}}{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=3}}<ref name="MS Nasrani">{{Cite web|url=https://www.nasrani.net/2012/04/07/ms-vatican-syriac-22-ms-vatican-syriac-17-copied-in-south-india/|title = MS Vatican Syriac 22 & MS Vatican Syriac 17: Syriac Manuscripts copied in South India|date=6 April 2012}}</ref> ഇതിൽ കാതോലിക്കോസ് യാഹ്ബാലാഹാ 3ാമനെ 5ാമൻ എന്ന് തെറ്റായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. {{sfnp|Brock|2011a}} സഭാനേതൃത്വത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ അറിവ് ലഭിക്കാത്തതായിരിക്കാം ഇതിന് കാരണം എന്ന് ചരിത്രകാരനായ [[ജെ. പി. എം. വാൻഡെർപ്ലോഗ്]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Van der Ploeg|1983|p=4}} പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഏഷ്യയിലെ കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ പ്രധാന സ്വാധീന മേഖലകളിൽ പലയിടത്തും സഭയ്ക്ക് വലിയ തകർച്ച ഉണ്ടായി. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയുമായുള്ള ബന്ധം നിലയ്ക്കുകയും അവിടെ ദീർഘകാലമായി മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ ആരും ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ വരികയും ചെയ്തു. അർക്കദിയാക്കോൻ പദവിയുടെ അധികാരങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ ഇടയിൽ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നതിന് ഇത് കാരണമായി.{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=105}} [[File:Jordanus, on Saint-Thomas Chrsitians in India (Mirabilia Descripta, 1329–1338).jpg|thumb|upright=1.2|1329–1338 കാലത്ത് ജൊർദാനൂസ് എഴുതിയ ''[[മിറാബിലിയ ഡിസ്ക്രിപ്ത|മിറാബിലിയ ഡിസ്ക്രിപ്റ്റ]]''.]] വെനീഷ്യൻ സഞ്ചാരിയായ [[മാർക്കോ പോളോ]] പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ ഇന്ത്യയിലൂടെ നടത്തിയ യാത്രകളുടെ വിവരണത്തിലും ഇന്ത്യയിലെ ക്രിസ്ത്യാനികളെക്കുറിച്ച് ചില പരാമർശങ്ങൾ ഉണ്ട്. കൊല്ലത്ത് ക്രൈസ്തവ സമൂഹം ശക്തമാണെന്ന് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തി. ശ്രീലങ്കയുമായി അടുത്തുകിടക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്തുള്ള പള്ളിയെയും അതിനുള്ളിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടത്തെയും കുറിച്ചും അദ്ദേഹം പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfnp|Yule|1871|p=312}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56vP6LiSUmQC|title=The Travels of Marco Polo|date=|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60206-861-2|pages=293, 297, 301, 317|language=en}}</ref> റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറി ആയിരുന്ന [[ജോർദാനൂസ് കാറ്റലാനി|ജൊർദാനൂസ് കാറ്റലാനിയെ]] 1329ൽ കൊല്ലത്തെ റോമൻ കത്തോലിക്കാ ബിഷപ്പായി [[ജോൺ ഇരുപത്തിരണ്ടാമൻ|ജോൺ 22ാമൻ]] മാർപ്പാപ്പ നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ എഴുത്തുകളിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മലബാറിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾ തോമാശ്ലീഹായ്ക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നവരാണ് എന്നും അദ്ദേഹം എഴുതി.{{sfnp|ജൊർദാനൂസ്||p= 23, paragraph 31}}<ref>{{Cite book|url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf|last=Liščák|first=Vladimír |year=2017|title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia|publisher= International Cartographic Association|pages=4–5}}</ref> ജൊർദാനൂസുമായി സഹകരിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് മാർപ്പാപ്പ 1330 ഏപ്രിൽ 5ന് കൊല്ലത്തെ 'നസ്രാണി ക്രിസ്ത്യാനി' സമൂഹത്തിന്റെ നേതാവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ഒരു കത്ത് എഴുതി അയക്കുകയും ചെയ്തു. {{sfnp|ജൊർദാനൂസ്||page=vii}} ഇറ്റാലിയൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറി ആയിരുന്ന [[ജോൺ ഡി മാറിനെല്ലി|ജിയോവാന്നി ഡി മരിഗ്നോളിയും]] മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ച് ഒരു വിവരണം നൽകുന്നുണ്ട്. 1347ൽ കൊല്ലത്ത് എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം അവിടത്തെ നസ്രാണികളുടെ അതിഥിയായി കുറേക്കാലം കഴിഞ്ഞു. കൊല്ലത്ത് നസ്രാണികൾ സ്വാധീനമുള്ളവരാണെന്നും അവർ 'മൊതലിയാർ' എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത് എന്നും കുരുമുളകിൻറെ കൃഷിയും വിപണനവും അവരാണ് നടത്തുന്നത് എന്നും അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.{{sfnp|Yule|1864}}<ref>{{Cite book|title=പള്ളികളിലെ ചിത്രാഭാസങ്ങൾ|series=പഴമ |volume= 2|first=ജോർജ്|last= മേനാച്ചേരി|location=London|year=|page=33-34|url=http://www.indianchristianity.com/html/Pazhama--MAY--13_file.pdf}}</ref> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടായപ്പോഴേക്കും കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ സ്വാധീനം മെസപ്പൊട്ടോമിയയിലെ മലമ്പ്രദേശത്തേക്ക് ചുരുങ്ങിയിരുന്നു. മംഗോളിയൻ ഭരണാധികാരികൾ [[ഇസ്ലാം മതം]] സ്വീകരിച്ച ശേഷം ക്രൈസ്തവർക്ക് എതിരേ ആരംഭിച്ച മതമർദ്ദനങ്ങളും പകർച്ചവ്യാധികളും വംശീയപ്രശ്നങ്ങളും എല്ലാമാണ് ഈ അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിച്ചത്. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ സഭയിലെ കാതോലിക്കോസ് സ്ഥാനവും മറ്റ് പല മെത്രാപ്പോലീത്തൻ പദവികളും ചില കുടുംബങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയി. [[ചൈനയുടെ ചരിത്രം|ചൈന]], [[മദ്ധ്യേഷ്യ]], [[പശ്ചിമേഷ്യ]] എന്നിവടങ്ങളിലെല്ലാം വ്യാപിച്ചുകിടന്ന സഭയുടെ സാന്നിധ്യം ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിനും ഇക്കാലഘട്ടം സാക്ഷിയായി. അപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിലെ സഭ പഴയ ബൃഹത്തായ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനത്തിന്റെ ഒറ്റപ്പെട്ട തുരുത്തായി മാറിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കാതോലിക്കോസുമായി ബന്ധം ഇല്ലാതായ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾക്ക് മെത്രാന്മാരോ വൈദികരോ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ ഉണ്ടായി. ആകെ അവശേഷിച്ച ശെമ്മാശന്മാർ കുർബാന ചൊല്ലൽ അടക്കമുള്ള പുരോഹിതരുടെ കടമകൾ നിറവേറ്റാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് 1490ൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഒരു പ്രതിനിധിസംഘം കാതോലിക്കോസ് [[ശിമയോൻ നാലാമൻ|ശിമയോൻ 4ാമനെ]] ചെന്ന് കാണുകയും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഒരു മെത്രാനെ അയക്കാൻ അദ്ദേഹത്തോട് അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite encyclopaedia|last=Martin Thomas|first=Antony|year=2010|title=The Story of Joseph, the Indian; A Historical Appraisal of the Affairs of St Thomas' Christians in the Pre Portuguese period |url= https://www.nasrani.net/2010/06/05/the-story-of-joseph-the-indian-with-a-historical-appraisal-of-the-affairs-of-st-thomas-christians/|date=5 June 2010}}</ref> അവരിൽ ഗീവർഗ്ഗീസ്, യൗസേപ്പ് എന്നിവർ കാതോലിക്കോസിൽ നിന്ന് പുരോഹിതരായി പട്ടമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലെത്തിശേഷം നസ്രാണികളുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ പദവി ഏറ്റെടുത്ത [[അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗ്ഗീസ്|പകലോമറ്റം ഗീവർഗ്ഗീസ്]], പോർച്ചുഗീസുകാരോടൊപ്പം റോമിലേക്ക് യാത്ര നടത്തി ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരെക്കുറിച്ച് വിവരണം നൽകിയ [[ഇന്ത്യാക്കാരൻ യൗസേപ്പ്]] എന്നിവരാണ് ഇവർ. 1507ൽ ''പേസി നൊവാമെന്തേ റെത്രോവാത്തി''യുടെ നാലാം പുസ്തകത്തിൽ യൗസെപ്പിന്റെ വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു.{{sfnp|Brock|2011a}} കാതോലിക്കോസ് ഇന്ത്യൻ ക്രൈസ്തവരുടെ അഭ്യർത്ഥന മാനിച്ച് [[തോമാ മെത്രാപ്പോലീത്ത (മാർ ഔഗേനിലെ യൗസേപ്പ്)|മാർ തോമാ]], [[യോഹന്നാൻ (ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|മാർ യോഹന്നാൻ]] എന്നീ രണ്ട് മെത്രാന്മാരെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് നിയമിച്ചു. കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായുള്ള നസ്രാണികളുടെ ബന്ധം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഈ സംഭവം നിർണ്ണായകമായി.{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=20, 347, 398, 406–407}}{{sfnp|Brock|2011a}}{{sfnp|Baum|Winkler|2003|p=106–111}} തുടർന്ന് മാർ തോമാ കാതോലിക്കോസിനുള്ള നസ്രാണികളുടെ ഉപഹാരങ്ങളുമായി തിരിച്ചുപോയി. 1503ൽ കാതോലിക്കോസ് [[ഏലിയാ അഞ്ചാമൻ|ഏലിയാ 5ാമൻ]] [[യാഹ്ബാലാഹാ (ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്ത)|മാർ യാഹ്ബാലാഹായെ]] ഇന്ത്യയുടെ അടുത്ത മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു. മാർ തോമായും [[മെത്രാപ്പോലീത്ത|മെത്രാപ്പോലീത്തയായി]] ഉയർത്തപ്പെട്ടു. ഈ രണ്ട് മെത്രാപ്പോലീത്താമാരും അവരോടൊപ്പം [[യാക്കോവ് ആബൂന|യാക്കോവ്]], [[ദനഹാ മെത്രാൻ|ദനഹാ]] എന്നീ രണ്ട് ബിഷപ്പുമാരും ഇന്ത്യ, [[ചൈനയിലെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭ|ചൈന]], ദ്വീപുസമൂഹങ്ങൾ എന്നീ മെത്രാസനങ്ങളുടെ ചുമതലയേൽപ്പിക്കപ്പെട്ട് മലബാറിലേക്ക് അയയ്ക്കപ്പെട്ടു. ഈ നടപടികൾ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി പാത്രിയർക്കാസനവും ഇന്ത്യൻ മെത്രാസനവും തമ്മിലുള്ള പരമ്പരാഗത ബന്ധം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലെത്തിച്ചേർന്ന പുതിയ ബിഷപ്പുമാർ ഇന്ത്യയിലെ സഭയെക്കുറിച്ചും മാർ തോമാ നസ്രാണികളെക്കുറിച്ചും കാതോലിക്കോസിന് ഒരു വിവരണവും എഴുതി അയച്ചു. ഏലിയാ 5ാമൻ അപ്പോഴേക്കും മരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിൻഗാമി കാതോലിക്കോസ് [[ശിമയോൻ അഞ്ചാമൻ|ശിമയോൻ 5ാമന്റെ]] പക്കലാണ് ഈ കത്ത് എത്തിച്ചേർന്നത്. ഇക്കാലം ആയപ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യയിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ വരവിനെ തുടർന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവും വാണിജ്യപരവുമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് നസ്രാണികളും അവരുടെ മതാചാര്യന്മാരും വിധേയരാകാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. മതപരവും സാമുദായികവുമായ തലങ്ങളിലേക്കും ഇത് വ്യാപിച്ചതോടെ പുതിയ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് തുടക്കമായി.{{efn|{{harvnb|Wilmshurst|2000|p=20, 347, 398, 406–407}}. {{harvnb|Brock|2011a}}. {{harvnb|Baum|Winkler|2003|p=106–111}}}} ===പോർച്ചുഗീസ് കാലഘട്ടം=== ====പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ആഗമനം==== [[കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ]], [[മദ്ധ്യപൂർവ്വദേശം]], [[ഈജിപ്ത്]] തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെ നീണ്ടുകിടന്നിരുന്ന പരമ്പരാഗത വാണിജ്യ പാതകൾ [[ഖിലാഫത്ത്|ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തുകളുടെ]] നിയന്ത്രണത്തിൻകീഴിൽ ആയതോടെ യൂറോപ്യൻ ക്രൈസ്തവ രാജ്യങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യയുമായി വ്യാപാരത്തിന് അധിക നികുതി കൊടുക്കേണ്ടതായും നിയന്ത്രണങ്ങളും സംഘർഷകാലങ്ങളിൽ നിരോധനങ്ങളും നേരിടേണ്ടതായും വന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധി മറികടക്കാൻ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഒരു പുതിയ സമുദ്രപാത കണ്ടെത്താൻ [[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]], [[പോർച്ചുഗൽ|പോർച്ചുഗീസ്]] നവികർ ശ്രമം തുടങ്ങി. ഇതിൽ വിജയിച്ചത് 1498ൽ മലബാർ തീരത്ത് എത്തിച്ചേർന്ന പോർട്ടുഗീസ് നാവികനും പര്യവേഷകനുമായ [[വാസ്കോ ഡ ഗാമ|വാസ്കോ ഡ ഗാമയാണ്]]. എന്നാൽ ആ യാത്രയിൽ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുമായി കണ്ടുമുട്ടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചില്ല. മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ആദ്യമായി സമ്പർക്കത്തിൽ എത്തുന്നത് 1502ൽ [[പെഡ്രോ അൽവാരിസ് കബ്രാൾ|പെഡ്രൊ അൽവാറീസ് കബ്രാളിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള സംഘവുമായാണ്.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2021}} തുടക്കത്തിൽ നസ്രാണികളും പോർച്ചുഗീസുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സൗഹാർദ്ദപരമായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് മലബാറിൽ നസ്രാണികൾ രാഷ്ട്രീയമായ അരക്ഷിതാവസ്ഥ നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. പ്രദേശിക രാജാക്കന്മാരുടെയും സ്വന്തം നസ്രാണി പടയാളികളുടെയും സംരക്ഷണയിൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെയും മറ്റും വ്യാപാരം നാൾക്കുനാൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരിന്നപ്പോഴും അവരുടെ രാഷ്ട്രീയസ്വാധീനം ചുരുങ്ങികൊണ്ടിരുന്നു. വ്യാപാര മേഖലയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന അന്യസമുദായങ്ങളുമായി സഹകരണത്തിൽ ആയിരുന്നു നസ്രാണി സമുദായം മുന്നോട്ടു പോയിരുന്നത്. എങ്കിലും മുസ്ലിം സമുദായവുമായി പലയിടങ്ങളിലും മത്സരങ്ങൾ രൂക്ഷമായി. [[സാമൂതിരി|സാമൂതിരിയുടെ]] പിന്തുണയും [[കോഴിക്കോട്]] തുറമുഖംവഴി നടന്നിരുന്ന വ്യാപാരത്തിന്റെ മേധാവിത്വവും അവർക്കായിരുന്നു. മദ്ധ്യപൂർവ ദേശത്തും പേർഷ്യയിലുമുള്ള അറബി വ്യാപാരികൾ വഴി തങ്ങളുടെ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കൂടുതൽ ബലവത്താക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ച അവർ ക്രമേണ തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം തെക്കൻ പട്ടണങ്ങളിലേക്കും തുറമുഖങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ശ്രമം തുടങ്ങി. സാമൂതിരിയുടെ അധിനിവേശം താൽപര്യങ്ങളും ഇതിനോട് ചേർന്നപ്പോൾ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അടക്കമുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്ക് വേദിയായി. അതേസമയം നസ്രാണി സമൂഹത്തിന് പരമ്പരാഗത സമുദ്രാന്തര വ്യാപാര ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങളായ പേർഷ്യ, [[യെമൻ]], ഈജിപ്ത് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഉള്ള ബന്ധങ്ങൾ ദുർബലമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഈ നിർണ്ണായക സമയത്തുള്ള പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ വരവ് ഈ വിടവ് പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നു. പോർച്ചുഗീസുകാരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രാദേശികമായ സ്വാധീനവും വിപണന വസ്തുക്കളുടെ തുടർച്ചയായ ലഭ്യതയും പ്രാദേശിക നസ്രാണി വ്യാപാര സംഘങ്ങൾ ഉറപ്പുനൽകി.{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=122–124}} എന്നാൽ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കച്ചവടത്തിൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല, തങ്ങളുടെ സാമ്രാജ്യത്വ താല്പര്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനും റോമൻ കത്തോലിക്കാ ക്രിസ്തുമതം എല്ലായിടത്തും പ്രചരിപ്പിക്കാനും അവർ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപിന്റെ ''റീകോൺക്വെസ്റ്റ''യുടെ കാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട തീവ്രചിന്താഗതികളും ഇതിന്റെ ഭാഗമായി. അധികം വൈകാതെ നസ്രാണികളും പോർച്ചുഗീസുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിൽ വിള്ളലുകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങി. പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ കച്ചവട കുത്തകാവകാശത്തിനും രാഷ്ട്രീയ മേധാവിത്വത്തിനും ഉള്ള ശ്രമങ്ങളും നസ്രാണികളുടെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാ ബന്ധവും ആയിരുന്നു ഇതിന് കാരണമായത്. യേശുക്രിസ്തുവിൽ ദൈവവും മനുഷ്യനും എന്നീ രണ്ടു വ്യക്തികൾ ഉണ്ട് എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന "[[നെസ്തോറിയൻ സിദ്ധാന്തം|''നെസ്തോറിയൻ പാഷണ്ഡത''യുടെ]]" വാക്താക്കളാണ് നസ്രാണികൾ എന്ന ആരോപണം ഉയർത്തിക്കൊണ്ട് അൽവാറീസ് പെന്റേഡോ എന്ന വൈദികൻ രംഗത്തെത്തി. ലത്തീൻ ആരാധനാക്രമണത്തിനും സഭാ പാരമ്പര്യത്തിനും എതിരെന്നു തോന്നുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി പാരമ്പര്യങ്ങളും ക്രമങ്ങളും പ്രാദേശിക രീതികളും നിർത്തലാക്കാനും പകരം ലത്തീൻ ക്രമങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരുത്താനും പോർച്ചുഗീസുകാർ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. വിവിധ പൗരസ്ത്യ സഭകളിൽ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർ അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന "[[ലത്തീൻവൽക്കരണം|''ലത്തീൻവൽക്കരണ''ത്തിന്റെ]]" ഭാഗമായിരുന്നു ഇവയും.{{sfnp|Perczel|2018|p=680}} ====പോർച്ചുഗീസ് ആധിപത്യവും പദ്രുവാദോ സംവിധാനവും==== സമുദ്ര പര്യവേഷണങ്ങളിലൂടെ തങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലും ചെന്നെത്തിയ വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും കച്ചവടത്തിനും സഭാഭരണത്തിനും ഉള്ള കുത്തകാവകാശം സ്പെയിൻ, പോർച്ചുഗൽ തുടങ്ങിയ യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾക്ക് മാർപ്പാപ്പ അനുവദിച്ചുകൊടുത്തിരുന്നു. അങ്ങനെ [[പദ്രുവാദോ|പോർച്ചുഗീസ് പദ്രുവാദോ]] സംവിധാനം ഇതോടെ ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിലവിൽ വന്നു. [[ഗോവ|ഗോവയിൽ]] [[പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യ|പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ]] സർക്കാരിനും [[ഗോവ റോമൻ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത|ഗോവ ആർച്ചുബിഷപ്പിന്]] കീഴിൽ ഇന്ത്യയിൽ [[ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ]] സംവിധാനത്തിനും അവർ തുടക്കം കുറിച്ചു.{{sfnp|Frykenberg|2008|pp=127–128}} ഇതിനുശേഷം മലബാറിലെ നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണത്തിന്റെ കടിഞ്ഞാൺ പിടിച്ചെടുക്കാൻ പോർച്ചുഗീസുകാർ തീവ്രമായ പരിശ്രമം ആരംഭിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2008|p=86-89}} യാഹ്‌ബാലാഹാ മെത്രാപ്പോലീത്തയ്ക്ക് ശേഷം കൊടുങ്ങല്ലൂരിൽ നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണം ഏറ്റെടുത്ത [[യാക്കോവ് ആബൂന]]യുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിക്കാൻ പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് സാധിച്ചു. കൊടുങ്ങല്ലൂർ അടക്കമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ അധിവസിച്ചിരുന്ന നസ്രാണികൾ അക്കാലത്ത് കോഴിക്കോട് സാമൂതിരിയിൽ നിന്നും മുസ്ലിം വ്യാപാരികളിൽ നിന്നും ഭീഷണികൾ നേരിട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന കാലഘട്ടമായിരുന്നു അത്. സാമൂതിരിയുടെ ആക്രമണങ്ങൾ അവിടെ പതിവായിരുന്നു. സാമ്പത്തികമായി തകർന്ന അവിടത്തെ നസ്രാണികളെ സഹായിക്കാൻ തന്റെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന [[ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേട്|ക്നായി തോമൻ ചെപ്പേടുകൾ]] അദ്ദേഹം പണയം വെക്കുകപോലും ചെയ്തു. പോർച്ചുഗീസുകാരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാം എന്ന് അദ്ദേഹം കണക്കുകൂട്ടി. മാർ യാക്കോവിലൂടെ നസ്രാണികളെ മുഴുവൻ എളുപ്പത്തിൽ തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും വ്യാപാരപരവും മതപരവും ആയ അധീശത്വത്തിൻ കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അവർ പ്രതീക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾ മാർ യാക്കോവിനെ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്. മലബാറിലെ മറ്റൊരു ബിഷപ്പ് ആയിരുന്ന [[ദനഹാ (ബിഷപ്പ്)|മാർ ദനഹാ]] പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ലത്തീൻവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=680}}{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|1984|pp=287–347}}{{sfnp|Perczel|2018b|p=98-100}} മധ്യപൂർവ ദേശത്തുനിന്ന് വരുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യത്തിന് പ്രതിബന്ധം ആണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പോർച്ചുഗീസുകാർ അവരുടെ വരവ് തടയാൻ തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇതിനെയൊക്കെയും അതിജീവിച്ചും സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ മലബാറിൽ എത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. 1552ൽ കിഴക്കിന്റെ സഭയിലെ കാതോലിക്കോസ് പദവിയിലുള്ള കുടുംബാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ഒരു സംഘം ആളുകൾ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ചേരുകയും അങ്ങനെ [[കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭ]] രൂപീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇത് മെസപ്പൊട്ടാമിയയിലെ കിഴക്കിന്റെ സഭയിൽ പിളർപ്പിന് കാരണമാവുകയും സഭയിലെ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും വെവ്വേറെ സഭാദ്ധ്യക്ഷന്മാർ ഒരേസമയം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ നിന്ന് മാർപാപ്പയുടെ അംഗീകാരത്തോടുകൂടി മലബാറിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന മെത്രാന്മാർ പോർട്ടുഗീസുകാരുടെ പദ്രുവാദോ അവകാശവാദങ്ങൾക്ക് വെല്ലുവിളിയായി. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്ന [[യൗസേപ്പ് സുലാഖ]], [[അങ്കമാലിയിലെ മാർ അബ്രാഹം|അബ്രാഹം]] എന്നീ മെത്രാന്മാർ മാർപാപ്പയുടെ പ്രത്യേക അംഗീകാരത്തോടുകൂടി നസ്രാണികളുടെ ആത്മീയ അധികാരികളായി പ്രവർത്തിക്കുകയും [[അങ്കമാലി കൽദായ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത|അങ്കമാലി ആസ്ഥാനമായി കൽദായ കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത]] നിലവിൽ വരുകയും ചെയ്തു. {{sfnp|Frykenberg|2008|pp=125–127, 130–134}} ലത്തീൻവത്ക്കരണത്തിനുള്ള പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്കിടയിലും നസ്രാണികളുടെ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാബന്ധം നിലനിർത്താൻ ഈ മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2018|p=680-683}} ====ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസും പോർച്ചുഗീസ് സഭാഭരണവും==== {{main|ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്}} 1597ൽ മാർ അബ്രാഹം മരണപ്പെട്ടതോടെ അന്നത്തെ ഗോവൻ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് [[അലെക്സിസ് മെനസിസ്|അലക്സിസ് മെനെസിസ്]] മാർത്തോമാ നസ്രാണികളെ തൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഇന്ത്യയിലെ പദ്രുവാദോ സംവിധാനത്തിന് കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നേരിട്ട് ഇടപെടാൻ തുടങ്ങി. നസ്രാണികളുടെ അക്കാലത്തെ പള്ളികൾ ഉടനീളം സന്ദർശനം നടത്തിയ അദ്ദേഹം പലയിടങ്ങളിലും തൻ്റെ സ്വാധീനം ശക്തമാക്കുകയും കൊച്ചി രാജാവിന്റെ പിന്തുണ നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു. അക്കാലത്ത് നസ്രാണികളുടെ സഭാ ഭരണം നിർവഹിച്ചിരുന്ന [[കുരിശിന്റെ ഗീവർഗ്ഗീസ് അർക്കദിയാക്കോൻ|അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗ്ഗീസ്]] ഇതിനേത്തുടർന്ന് മെനസിസിന് വിധേയപ്പെടാൻ നിർബന്ധിതനായി.{{sfnp|Neill|2004|pp=208–210}} 1599ൽ അലക്സിസ് മെനസിസ് ഉദയംപേരൂരിലെ പള്ളിയിൽ വെച്ച് ഒരു സഭാസമ്മേളനം വിളിച്ചുചേർത്തു. [[ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസ്]] എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ സമ്മേളനത്തിൽ വച്ച് നസ്രാണികളുടെ പുരാതന അഖിലേന്ത്യാ മെത്രാസനം നിർത്തലാക്കുകയും അങ്കമാലി അതിരൂപതയെ തരംതാഴ്ത്തി ഗോവ അതിരൂപതയുടെ കീഴിലുള്ള ഒരു സാമന്ത രൂപതയാക്കി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ പദ്രുവാദോ അതിരൂപത|പുതിയ അങ്കമാലി രൂപതയുടെ]] ബിഷപ്പുമാരായി പോർച്ചുഗീസുകാരെ നിയമിക്കുവാനും തീരുമാനമുണ്ടായി. മലബാറിലെ നസ്രാണികളെ [[പോർച്ചുഗലിന്റെ രാജാവ്|പോർച്ചുഗീസ് രാജാവിന്റെ]] രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിന് കീഴിലാക്കിയ ഈ സൂനഹദോസ് കിഴക്കിന്റെ കാതോലിക്കോസുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധത്തെ അമർച്ച ചെയ്ത് തൽസ്ഥാനത്ത് മാർപാപ്പയെയും ഗോവൻ ആർച്ചുബിഷപ്പിനെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. മലബാറിലെ പള്ളികളിൽ ആരാധനാക്രമവും ഭരണപരവുമായ മാറ്റങ്ങളും ഈ സൂനഹദോസ് അടിച്ചേൽപ്പിച്ചു. ഇതോടൊപ്പം നസ്രാണികൾ പിന്തുടർന്നിരുന്ന കൽദായ ആരാധനാക്രമത്തിൽ വ്യാപകമായി ലത്തീൻവൽക്കരണം നടത്തുകയും പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കൂട്ടമായി അഗ്നിക്കിരയാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/tracing-the-heritage-of-syrian-christians/article1476371.ece "Tracing the heritage of Syrian Christians."] The Hindu. 21 February 2011.</ref> പരമ്പരാഗത പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി വിശുദ്ധരെയും പ്രാദേശിക പുണ്യവാന്മാരെയും വണങ്ങുന്നത് നിരോധിക്കുകയും തലസ്ഥാനത്ത് ലത്തീൻ സഭയുടെ പുണ്യവാന്മാരെ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ജാതി വ്യവസ്ഥ|ജാതിവ്യവസ്ഥ]], [[തൊട്ടുകൂടായ്മ]], ആഭിചാരം എന്നിവ നിരോധിക്കാനും തദേശീയരായ ഹിന്ദുക്കളുടെ മതപരിവർത്തനം എളുപ്പമാക്കാനും സൂനഹദോസ് തീരുമാനമെടുത്തു. {{sfnmp|1a1=Medlycott|1y=1912|2a1=Takahashi|2y=2011|Neill|2004|3pp=208–214|വടക്കേക്കര|2007|4p=78|Prasad|2009|5p=484}} എന്നാൽ സൂനഹദോസിന്റെ ഇത്തരം തീരുമാനങ്ങൾ മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ജാതീയവും സാമൂഹികവുമായ ഉന്നതപദവി ഇല്ലാതാകുന്നതിന് പലപ്പോഴും കാരണമായി. {{sfnp|Prasad|2009|p=484}} ഹിന്ദുക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാനും ബ്രാഹ്മണർ അടക്കമുള്ള വിഭാഗങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ഇടപെടാനുള്ള നസ്രാണികളുടെ അവകാശം പലയിടത്തും നിഷേധിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. സഭാഭരണത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും വ്യാപാരത്തിലും പോർച്ചുഗീസുകാർ പുലർത്തിയ അധീശത്വ നിലപാടുകളും ആരാധനാക്രമത്തിലും മതാചാരങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ രൂക്ഷമാക്കി കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=136}}{{sfnp|Takahashi|2011}}{{sfnp|Medlycott|1912}} ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനെ തുടർന്ന് അങ്കമാലി ബിഷപ്പായി ചുമതലയേറ്റ പോർച്ചുഗീസ് ഈശോസഭാ മിഷനറിയായ [[ഫ്രാൻസിസ് റോസ്|ഫ്രാൻസിസ്കോ റോസാണ്]] ആണ് ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ നേരിട്ടത്. ഇതേ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം നസ്രാണികളുമായി സഹവർത്തകത്തിന് ശ്രമിച്ചു. ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ തീരുമാനങ്ങൾ നടപ്പിൽ വരുത്തുന്നതിന് പകരം പുതിയ [[രണ്ടാം അങ്കമാലി സൂനഹദോസ്|ഒരു സൂനഹദോസ് അങ്കമാലിയിൽ]] അദ്ദേഹം വിളിച്ചു ചേർക്കുകയും സഭാ ഭരണത്തിന് പുതിയ നിയമസംവിധാനം കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു. [[റോസിന്റെ നിയമാവലി|''റോസിയൻ ചട്ടങ്ങൾ'']] എന്ന് ഇത് അറിയപ്പെട്ടു. രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും മതപരവുമായ സമ്മർദ്ദങ്ങളിലൂടെയും ഭീഷണിയിലൂടെയും വിളിച്ചു ചേർക്കപ്പെട്ട ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിൽ ശരിയായ ചർച്ചകൾ നടന്നിട്ടില്ല എന്നും പല തീരുമാനങ്ങളും അലക്സിസെ മെനസിസ് പിന്നീട് വ്യാജമായി കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയാണ് ഉണ്ടായതെന്നും ഫ്രാൻസിസ് റോസ് മാർപാപ്പയ്ക്ക് അയച്ച കത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. റോമൻ കത്തോലിക്കാ ശൈലിയിൽ ബിഷപ്പിൽ അധികാരങ്ങൾ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ റോസ് ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ തദ്ദേശീയനായ അർക്കദിയാക്കോന്റെ അധികാര അവകാശങ്ങൾ അടിയറവുവയ്ക്കാനോ പോർച്ചുഗീസുകാരനായ ഒരു ലത്തീൻ മെത്രാനെ തങ്ങളുടെ അധികാരിയായി സ്വീകരിക്കാനോ നസ്രാണികളിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ഒരുക്കമായിരുന്നില്ല. ഇതേത്തുടർന്ന് ഫ്രാൻസിസ്കോ റോസ് നസ്രാണികളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന അങ്കമാലിയിൽ നിന്ന് പോർച്ചുഗീസ് ഭരണത്തിൽ കീഴിലുള്ള കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് രൂപതാ ആസ്ഥാനം മാറ്റി. റോസിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായ [[സ്റ്റീഫൻ ബ്രിട്ടോ|സ്റ്റീഫൻ ബ്രിട്ടോയുടെ]] കാലത്തും അർക്കദിയാക്കോനുമായുള്ള കലഹം തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് ബ്രിട്ടോ അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനത്തിന്റയ ചില പരമ്പരാഗത അവകാശങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് അർക്കദിയാക്കോൻ ഗീവർഗീസുമായി ഒരു കരാറുണ്ടാക്കി. ഈ കരാർ സംഘർഷത്തിന് താൽക്കാലികമായി ശമനം ഉണ്ടാക്കി.{{sfnp|Perczel}}{{sfnp|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1981|p=40-49}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=89-103}} === വിപ്ലവവും പിളർപ്പും === ====ഗാർസ്യയും പറമ്പിൽ തോമയും തമ്മിൽ സംഘർഷം==== [[File:Timeline of Saint Thomas Christian denominations.svg|thumb|സെന്റ് തോമസ് ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ശാഖകളും വിഭാഗങ്ങളും]] 1641ൽ [[ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യ|ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യ മെൻഡെസ്]] കൊടുങ്ങല്ലൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത ആയതോടെ സഭാഭരണത്തിൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ പിടിമുറുക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. ബ്രിട്ടോയുടെ കരാർ അട്ടിമറിച്ചുകൊണ്ട് അർക്കദിയാക്കോന്റെ അധികാരാവകാശങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്ന നിലപാടാണ് ഗാർസ്യ എടുത്തിരുന്നത്. അക്കാലത്ത് അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനം വഹിച്ചിരുന്ന [[തോമാ ഒന്നാമൻ|പറമ്പിൽ തോമ]] അദ്ദേഹവുമായി യാതൊരു വിട്ടുവീഴ്ചയും തയ്യാറായിരുന്നില്ല. തുടർന്ന് രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ രൂക്ഷമായ അധികാര വടംവലി തുടങ്ങി. പലപ്പോഴും അർക്കദിയാക്കോനുപകരം പോർച്ചുഗീസ് വൈദികരെയും തന്റെ ആജ്ഞാനുവൃത്തികളെയും ''[[വികാരി ജനറാൾ|വികാരി ജനറലായി]]'' ഗാർസ്യ നിയമിച്ചു. ഇതും പറമ്പിൽ തോമായെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു. 1645ൽ [[ഇടപ്പള്ളി|ഇടപ്പള്ളിയിൽ]] വെച്ച് അർക്കദിയാക്കോനും കുറേ നസ്രാണി വൈദികരും യോഗം ചേരുകയും പണ്ഡിതനായിരുന്ന [[കടവിൽ ചാണ്ടി]] എന്ന വൈദികൻ പോർച്ചുഗീസ് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്റോയി [[ഫിലിപ്പെ മസ്കരേൻസസ്|ഫിലിപ്പെ മസ്കരേൻസസിന്]] അവരെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഒരു പരാതി തയ്യാറാക്കി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 1647ൽ മസ്കരേൻസസിന്റെ മദ്ധ്യസ്ഥതയിൽ ഗാർസ്യയും തോമായും ഒത്തുതീർപ്പിൽ എത്തി ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടു. ആർച്ചുബിഷപ്പ് ഭരണപരമായ ഓരോ കാര്യം ചെയ്യുമ്പോഴും അർക്കദിയാക്കോനുമായി ചർച്ച നടത്തണം എന്ന് ഇതിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഇതും നടപ്പായില്ല. ഇടപ്പള്ളിയിൽ താവളമുറപ്പിച്ച തോമാ ഗാർസ്യക്കെതിരെ വിമത പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം കൊടുത്തു കൊണ്ടിരിന്നു. അതേസമയം ഗാർസ്യയും സംഘവും തോമായ്ക്ക് എതിരെ അച്ചടക്കനടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ സമയം തോമാ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ച് കൽദായ പാത്രിയർക്കീസിനും മറ്റും കത്തുകൾ അയച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. തോമായുടെ അർക്കദിയാക്കോൻ സ്ഥാനവും അധികാരവും നാൾക്കുനാൾ കൂടുതൽ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നീങ്ങി. ഈ സമയത്താണ് സ്ഥിതിഗതികളെ തകിടം മറിച്ചുകൊണ്ടും അർക്കദിയാക്കോന് പ്രതീക്ഷ പകർന്നുകൊണ്ടും പൗരസ്ത്യ സഭക്കാരനായ ഒരു മെത്രാപ്പോലീത്ത ഇന്ത്യയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നത്.{{efn|{{harvnb|Toepel|2011|p=388-392}}. {{harvnb|Perczel|2018|p=680-683}}. {{harvnb|കൊല്ലാപറമ്പിൽ|1981|p=60-106}}. {{harvnb|Fenwick|2009|p=119-20}}.}} ====അഹത്തള്ള==== {{main|അഹത്തള്ള}} 1652 ഡിസംബറിൽ മൈലാപ്പൂരിലെ തോമാശ്ലീഹായുടെ കബറിടം സന്ദർശിച്ച ഏതാനം നസ്രാണി പുരോഹിതർ അവിടെവച്ച് അഹത്തള്ള എന്ന ഒരു സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തയെ കണ്ടു. പകലോമറ്റം ഗീവർഗീസ് എന്ന വൈദികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഉള്ള സംഘമായിരുന്നു അവർ. "''അഖിലേന്ത്യയുടെയും ചൈനയുടെയും പാത്രിയർക്കീസ്"'' ആയി മാർപാപ്പയാൽ [[അന്ത്യോഖ്യൻ സഭ|അന്ത്യോഖ്യൻ സഭയിൽ]] നിന്ന് അയയ്ക്കപ്പെട്ട "ഇഗ്നാത്തിയോസ് അഹത്തള്ളയാണ്" താൻ എന്ന് അദ്ദേഹം അവരോട് പറഞ്ഞു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=367}}{{sfnp|Neill|2004|pp=316–317}} സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ നിന്ന് കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ചേർന്നയാളായിരുന്നു അഹത്തള്ള.{{sfnp| Perczel|2011|p=196–197}} അഹത്തള്ളയുടെ വരവ് മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പുത്തൻ ഉണർവായി മാറി. ലത്തീൻ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളെ വിമോചിപ്പിക്കാൻ തങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി കാത്തിരുന്ന ഒരു സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്ത അവസാനം എത്തിച്ചേർന്നതിൽ അവർ ഉന്മേഷഭരിതരായി. എന്നാൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ അഹത്തള്ളയെ എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒഴിവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. അവർ അദ്ദേഹത്തെ ഗോവയിലേക്കുള്ള ഒരു കപ്പലിൽ കയറ്റി അവിടെനിന്നും യൂറോപ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. അഹത്തള്ളയെ കയറ്റിയ കപ്പൽ കൊച്ചി തുറമുഖത്തിൽ എത്തി എന്നറിഞ്ഞ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായും വലിയൊരു സംഘം നസ്രാണികളും അവിടെയെത്തുകയും അഹത്തള്ളയെ കാണണമെന്നും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈവശമുള്ള നിയമനരേഖകൾ പരിശോധിക്കണമെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ പോർച്ചുഗീസുകാർ ഇതിന് കൂട്ടാക്കിയില്ല. അഹത്തള്ളയുമായി വന്ന കപ്പൽ തുറമുഖം വിടുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Neill|2004|pp=316–317}} അഹത്തള്ളയെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് ഒരു വിവരവും നസ്രാണികൾക്ക് കിട്ടിയില്ല. അദ്ദേഹത്തെ പോർച്ചുഗീസുകാർ കൊലപ്പെടുത്തി എന്ന ഒരു കിംവദന്തി ഇതിനിടയിൽ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ പരന്നു. ഇത്രയും കൂടിയായതോടെ പോർച്ചുഗീസുകാർക്കെതിരായ നസ്രാണികളുടെ വികാരം അണപൊട്ടി.{{sfnp|Neill|2004|p=319}}{{sfnp|Brock|2011a}} ====കൂനൻ കുരിശ് സത്യം==== {{Main|കൂനൻ കുരിശുസത്യം}} അഹത്തള്ളയെ സ്വീകരിക്കാൻ കൊച്ചി തുറമുഖത്ത് എത്തിയ നസ്രാണികളുടെ പ്രതിഷേധം ചെന്നെത്തി നിന്നത് [[പരിശുദ്ധ കന്യകാ മറിയത്തിന്റെ പള്ളി, മട്ടാഞ്ചേരി|മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ പരിശുദ്ധ കന്യകാ മറിയത്തിന്റെ പള്ളിയുടെ]] മുറ്റത്തെ കുരിശിൻ ചുവട്ടിലാണ്. പോർച്ചുഗീസുകാർ തങ്ങളോട് കാണിക്കുന്ന അടിച്ചമർത്തലും അവജ്ഞയും അവസാനിപ്പിക്കാൻ അവർക്കെതിരെ ശക്തമായ നിലാപടെടുക്കാൻ നസ്രാണികൾ തീരുമാനിച്ചു. 1653 ജനുവരി 3ന് പള്ളിമുറ്റത്തെ കുരിശിൽ ആലാത്ത് (അഥവാ വലിയ വടം) വലിച്ചുകെട്ടിയ നസ്രാണികൾ പോർച്ചുഗീസുകാർക്കെതിരെ ഒരു കൂട്ടപ്രതിജ്ഞ എടുത്തു. ഇത് കൂനൻ കുരിശു സത്യം എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഈ പ്രതിജ്ഞയുടെ യഥാർത്ഥ വാചകഘടന ഇന്ന് തർക്കവിഷയം ആണ്.<ref name="Gazette">{{cite book |title=Census of India (1961: Kerala|date=1965 |publisher=Office of the Registrar General|url=https://books.google.com/books?id=0JCaAAAAIAAJ|language=en|page=111|quote="There are various versions about the wording of swearing, one version being that it was directed against the Portuguese, another that it was directed against Jesuits, yet another that it was directed against the authority of church of Rome."}}</ref> എങ്കിലും രേഖകളിൽ ലഭ്യമായ വിവരണവും വിവിധ വിഭാഗങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഉള്ള പൊതു അഭിപ്രായവും അനുസരിച്ച് പോർച്ചുഗീസ് ''പദ്രുവാദോ'' സംവിധാനത്തിനും പ്രത്യേകിച്ച് [[സാമ്പാളൂർ ആശ്രമം, ഗോവ|ഗോവയിലെ സാമ്പാളൂർ ആശ്രമത്തിൽ]] നിന്നുള്ള [[ഈശോസഭ|ഈശോസഭാ മിഷണറിമാർക്കും]] വ്യക്തിപരമായി ആർച്ചുബിഷപ്പ് ഫ്രാൻസിസ്കോ ഗാർസ്യക്കും എതിരായാണ് കൂനൻ കുരിശ് സത്യം നടന്നത്.{{sfnp|Neill|2004|p=319}} മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം അഹത്തള്ളയുടേത് എന്ന് പറയപ്പെട്ട മൂന്നു കത്തുകൾ നസ്രാണികളുടെ ഇടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. 1653 ഫെബ്രുവരി 5ന് ഇടപ്പള്ളിയിൽ ചേർന്ന നസ്രാണികളുടെ യോഗത്തിൽ ഇതിലൊന്ന് വായിക്കപ്പെട്ടു. അതിൽ അർക്കദിയാക്കോന് ആർച്ചുബിഷപ്പിന്റെ ചില അധികാരങ്ങൾ നൽകുന്നതിന് അനുമതി നൽകുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് വായിച്ച ഉടനെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ തങ്ങളുടെ സഭയുടെ ഭരണാധികാരിയായി സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=320}} [[ആഞ്ഞിലിമൂട്ടിൽ ഇട്ടിത്തോമൻ]], കടവിൽ ചാണ്ടി, [[പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ|പറമ്പിൽ ചാണ്ടി]], വേങ്ങൂർ ഗീവർഗീസ് എന്നീ നാല് വൈദികരെ അർക്കദിയാക്കോന്റെ സഹായികളായും യോഗം നിയമിച്ചു. തുടർന്ന് മെയ് 23ന് [[ആലങ്ങാട് ദേശം|ആലങ്ങാട്ട്]] വച്ചു ഒരു യോഗം നടന്നു. അതിൽ അഹത്തള്ളയുടേതെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു കത്തും വായിക്കപ്പെട്ടു. മെത്രാന്റെ അസാന്നിധ്യത്തിൽ പന്തണ്ട് വൈദികർ ചേർന്ന് തോമാ അർക്കദിയാക്കോനെ പുതിയ മെത്രാനായി പ്രഖ്യാപിക്കാവുന്നതാണ് എന്ന് ആ കത്തിൽ പരാമർശിച്ചിരുന്നു. ഈ കത്തുകളുടെ യഥാർത്ഥ രചയിതാവ് അഹത്തള്ള തന്നെ ആയിരുന്നോ അല്ലെങ്കിൽ ആരാണ് എന്നുള്ളത് ഇന്നും തർക്ക വിഷയമാണ്. സുറിയാനി വിദഗ്ധനായിരുന്ന ആഞ്ഞിലിമൂട്ടിൽ ഇട്ടിത്തോമൻ തന്നെയാണ് ഈ കത്തുകൾ വ്യാജമായി എഴുതി ഉണ്ടാക്കിയത് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.{{sfnp|Neill|2004|p=320}} എന്തുതന്നെയായാലും കൂനൻ കുരിശ് സത്യം ചെയ്ത സാധരണക്കാരായ നസ്രാണികൾ ഈ കത്തുകൾ അഹത്തള്ളയുടേത് തന്നെ ആണെന്നാണ് കരുതിയത്. പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ പക്കലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോകാൻ അവർ ഒരുക്കവും ആയിരുന്നില്ല. കത്തിലെ നടപടിക്രമം അനുസരിച്ച് അർക്കദിയാക്കോൻ പറമ്പിൽ തോമായെ മാർ തോമാ എന്ന പേരിൽ ആലങ്ങാട്ട് പള്ളിയിൽവെച്ച് അവർ തങ്ങളുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. "ഇന്ത്യ മുഴുവന്റെയും മെത്രാപ്പോലീത്ത" എന്ന പരമ്പരാഗത ശീർഷകം തോമാ സ്വീകരിക്കുകയം ചെയ്തു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=361-368}}{{sfnp|Neill|2004|pp=320–321}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=121-27}} ====കർമ്മലീത്താ ദൗത്യസംഘവും പുനരൈക്യ ദൗത്യവും==== അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ നസ്രാണികൾ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ പോർച്ചുഗീസ് മിഷനറിമാർ പുനരൈക്യ പരിശ്രമങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ഇത് വിജയിച്ചില്ല. ഇതേത്തുടർന്ന് 1657ൽ [[അലക്സാണ്ടർ ഏഴാമൻ മാർപ്പാപ്പ|അലക്സാണ്ടർ 7ാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] വിഘടിച്ച് നിൽക്കുന്ന മാർത്തോമാ നസ്രാണികളെ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെടുത്താൻ അസാധാരണമായ ഒരു നടപടിയെടുത്തു. പോർച്ചുഗീസ് ''പദ്രുവാദോ'' സംവിധാനത്തെ മറികടന്ന് [[വിശ്വാസപ്രചരണ സംഘം|വിശ്വാസപ്രചരണ സംഘത്തിന്റെ]] (''പ്രൊപ്പഗാൻദാ ഫിദേ'') മേൽനോട്ടത്തിന് കീഴിൽ ഇറ്റാലിയൻ വൈദികനായ [[ജ്യൂസെപ്പെ സെബസ്ത്യാനി|ജോസഫ് മരിയ സെബസ്ത്യാനിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[കർമലീത്താ സമൂഹം|കർമലീത്താ മിഷണറിമാരുടെ]] ഒരു ദൗത്യസംഘത്തെ മലബാറിലേക്ക് അദ്ദേഹം നിയോഗിച്ച് അയച്ചു.{{sfnp|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|pp=96–100}} അർക്കദിയാക്കോനെ നസ്രാണി വൈദികർ ചേർന്ന് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി പ്രഖ്യാപിച്ചത് സഭാ പാരമ്പര്യത്തിനും സഭാ നിയമങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമാണ് എന്ന് മലബാറിലെത്തിയ സെബസ്ത്യാനിയും കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാരും നസ്രാണികളോട് വിശദീകരിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=323}} അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന കടവിൽ ചാണ്ടി, പറമ്പിൽ ചാണ്ടി, വേങ്ങൂർ ഗീവർഗീസ് എന്നിവർ അടക്കമുള്ള വലിയൊരു വിഭാഗം നസ്രാണികളെ അധികം വൈകാതെ ഇക്കാര്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിൽ അവർ വിജയിച്ചു. തോമായുടെ പക്ഷത്ത് അണിനിരന്ന നസ്രാണികളിൽ വലിയൊരു പങ്കും ഇത്തരത്തിൽ കൂറുമാറി കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ 1659ൽ സെബസ്ത്യാനി റോമിലേക്ക് മടങ്ങി പോവുകയും അവിടെ വെച്ച് ബിഷപ്പായി വാഴിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1661ൽ "മലബാറിന്റെ ''വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക''യായി" നിയമിക്കപ്പെട്ട് സെബസ്ത്യാനി മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. തദ്ദേശീയനായ ഒരാളെ മെത്രാനായി വാഴിക്കാനുള്ള അധികാരത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം നിയോഗിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിലും അർക്കദിയാക്കോനെയോ മറ്റാരെയെങ്കിലുമോ മെത്രാനാക്കാൻ അദ്ദേഹം കൂട്ടാക്കിയില്ല. 1663ൽ [[ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ഡച്ചുകാർ]] കൊച്ചിയുടെ നിയന്ത്രണം പിടിക്കുകയും പോർച്ചുഗീസുകാരെ മലബാറിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. പോർച്ചുഗീസുകാർക്ക് പുറമേ എല്ലാ വിഭാഗത്തിലും പെട്ട യൂറോപ്യൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരോടും മലബാറിൽ നിന്ന് മടങ്ങിപ്പോകാൻ ഡച്ചുകാർ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഇതോടെ സെബസ്ത്യാനിയും മലബാറിൽ നിന്നും മടങ്ങി പോകാൻ നിർബന്ധിതനായി. മടങ്ങി പോകുന്നതിനു മുമ്പായി 1663 ഫെബ്രുവരി 1ന് [[കടുത്തുരുത്തി വലിയപള്ളി|കടുത്തുരുത്തി വലിയപള്ളിയിൽ]] വെച്ച് പറമ്പിൽ ചാണ്ടിയെ അദ്ദേഹം ബിഷപ്പായി വാഴിച്ചു. "മലബാറിന്റെ വികാരി അപ്പസ്തോലിക്ക" എന്ന സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്ത ചാണ്ടി "ഇന്ത്യയുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്ത" എന്ന പരമ്പരാഗത സ്ഥാനപ്പേരും ഉപയോഗിച്ചു.{{sfnp|Frykenberg|2008|p=361}}{{sfnp|Fenwick|2009|p=127-37}} ====പഴയകൂറ്റുകാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും==== പറമ്പിൽ ചാണ്ടി മെത്രാൻ ആയതോടെ പറമ്പിൽ തോമായുടെ അധികാരം പ്രതിസന്ധിയിലായി. തോമായുടെ മെത്രാൻ സ്ഥാനം സംശയത്തിന്റെ നിഴലിലായിരുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ മെത്രാഭിഷേകം ലഭിച്ച തദ്ദേശീയനായ ഒരു വ്യക്തിയായി ചാണ്ടി മറിയതോടെ തോമായുടെ പക്ഷത്തുള്ള കൂടുതൽ പള്ളികൾ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ആകെയുണ്ടായിരുന്ന ചെറുതും വലുതുമായ 116 പള്ളികളിൽ 72 എണ്ണം ചാണ്ടിയുടെ അധികാരം അംഗീകരിച്ചു. അപകടം മനസ്സിലാക്കിയ തോമാ തന്നെ സാധുവായ രീതിയിൽ മെത്രാഭിഷേകം ചെയ്യാൻ ഒരു മെത്രാനെ അപേക്ഷിച്ച് വിവിധ പൗരസ്ത്യ സഭകൾക്ക് കത്തുകൾ എഴുതി അയച്ചു. അങ്ങനെയിരിക്കെ 1665ൽ [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയിൽ]] നിന്ന് പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസിഹ് പ്രഥമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസിഹ് 1ാമന്റെ]] നിർദ്ദേശാനുസരണം [[ഗ്രിഗോറിയോസ് അബ്ദൽ ജലീൽ]] എന്ന മെത്രാപ്പോലീത്ത മലബാറിൽ എത്തി. തോമായും അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചിരുന്നവരും അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Brock|2011a}} തുടർന്ന് അബ്ദൽ ജലീൽ അർക്കദിയാക്കോൻ തോമായെ കാനോനികമായി മെത്രാഭിഷേകം നടത്തിക്കൊടുത്തു.{{efn|{{harvnb|ജോസഫ്|2011}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി |1973}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി | 1982}}. {{harvnb|മേനാച്ചേരി | 1998}}. {{harvnb|പൊടിപ്പാറ|1970}}. {{harvnb| Brown|1956}}. {{harvnb|Tisserant|1941}}. {{harvnb|മുണ്ടാടൻ|തെക്കേടത്ത്|1982|p=}}.}} തോമായോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടവർക്ക് ഇടയിൽ തുടർന്നും അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാ പ്രതിനിധികൾ വന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. 1685ൽ [[ബസേലിയോസ് യൽദോ]], [[യൊവാന്നീസ് ഹിദായത്തല്ല]] എന്നിവരും തുടർന്ന് മറ്റ് അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘങ്ങളും മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇവർ കാലക്രമേണ തങ്ങളുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി രീതികൾ തോമായുടെ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ പ്രചരിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി.{{sfnp|Fenwick|2009|p=145-147}} അങ്ങനെ അതുവരെ ഒരേ സഭാവിഭാഗത്തിലെ പറമ്പിൽ തോമാ, പറമ്പിൽ ചാണ്ടി എന്നീ രണ്ട് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള അധികാരതർക്കം മാത്രമായിരുന്ന പ്രശ്നം സഭയിലെ ആചാരപരവും ദൈവശാസ്ത്രപരവും ആയ ഒരു പിളർപ്പായി രൂപാന്തരപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|Brock|2011a}} തോമായുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചവർ "[[പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ]]" എന്നറിയപ്പെട്ടു. ചാണ്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കത്തോലിക്കാ ബന്ധത്തിൽ തുടർന്നവർ "[[പഴയകൂറ്റുകാർ]]" എന്നുമറിയപ്പെട്ടു.{{sfnmp|വടക്കേക്കര|2007|1p=84|Frykenberg|2008|2p=361|3a1=Fernando|3a2=Gispert-Sauch|3y=2004|3p=79|Chaput|1999|4pp=7–8|Perczel|2013|5p=425}}<ref name="MS">{{cite book |last= |first= |title=The Quarterly Journal of the Mythic Society. Vol.3 |date=1911 |publisher=Mythic Society |page=141 |url=https://books.google.com/books?id=4JtEAQAAMAAJ |language=en}}</ref> 1661നും 1665നു ഇടയിൽ നസ്രാണികളുടെ ആകെയുണ്ടായിരുന്ന 116 പള്ളികളിൽ 72 എണ്ണം പഴയകൂറ്റുകാരുടേതും 32 എണ്ണം പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടേതും ആയി. ശേഷിച്ച 12 പള്ളികളിൽ ഇരുവിഭാഗവും ആരാധന നടത്തിവന്നു.{{sfnp|MacKenzie|1901|p=28}} ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെയും കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരുടെയും പ്രവർത്തനഫലമായി പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ക്രിസ്തുവിജ്ഞാനീയത്തോട് രൂപപ്പെട്ടിരുന്ന എതിർപ്പ് പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ [[ഐക്യസ്വഭാവവാദം|ഓറിയൻറൽ ഓർത്തഡോക്സ് ക്രിസ്തുവിജ്ഞാനീയത്തിന്]] വളക്കൂറുള്ള മണ്ണായി. തുടക്കത്തിൽ ഇരുവിഭാഗങ്ങളും ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന് ശേഷം ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം തന്നെയാണ് പള്ളികളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യം മുതൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാർക്കിടയിൽ [[അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം]] പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=88}}{{sfnp|Brock|2011a}} ഇതോടെ ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ പങ്കുവയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പള്ളികളിൽ കലഹങ്ങൾ രൂക്ഷമാവുകയും അവിടെയും പള്ളികൾ വീതം വെയ്ക്കപ്പെടുകയും നസ്രാണികൾക്ക് ഇടയിലെ പിളർപ്പ് പൂർണമാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതിനിടെ പല പുനരൈക്യ ശ്രമങ്ങളും ഇരുവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ നടന്നിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ പ്രതിനിധികൾ നടത്തിയ വിവിധ ഇടപെടലുകൾ പലപ്പോഴും ആഭ്യന്തരമായ പിളർപ്പുകൾക്കും കാരണമായി. ഇതിന് പുറമേ ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടത്തിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷണറിമാരും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ ഇവരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. കത്തോലിക്കാസഭയുമായി പുനരൈക്യപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും പലപ്പോഴും ഉണ്ടായി. ഇതിന്റെ എല്ലാം ഫലമായി മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ (തൊഴിയൂർ സഭ), മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ, മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ എന്നിവ രൂപപ്പെട്ടു. പഴയകൂറ്റുകാരുടെ തദ്ദേശീയ മെത്രാൻ സ്ഥാനം ചാണ്ടിക്ക് ശേഷം നിർത്തലാവുകയും അതോടെ അവർ കൽദായ കത്തോലിക്കാ ബന്ധം ഏതു വിധേയനെയും പുനസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇത്തരം ശ്രമങ്ങളെ പ്രാദേശിക റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാരും റോമിലെ കത്തോലിക്കാ സഭ നേതൃത്വവും ശക്തമായി എതിർത്തു. തുടർന്ന് പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഈ വിഭാഗത്തിൽ ആഭ്യന്തരമായ ഒരു പിളർപ്പും ഉണ്ടായി. കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ കീഴിൽ കൽദായ പാരമ്പര്യത്തിൽ പെട്ട ഒരു സ്വയാധികാര സഭയായി സിറോ-മലബാർ സഭ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ച ഒരു വിഭാഗം റോമിന്റെ ഇടപെടലിനെ തുടർന്ന് പിന്നീട് കിഴക്കിന്റെ അസീറിയൻ സഭയുടെ കീഴിലായി. ഇവർ കൽദായ സുറിയാനി സഭ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. ===പുനരൈക്യത്തത്തിനുള്ള ശ്രമങ്ങളും പിളർപ്പിന്റെ ശക്തിപ്പെടലും=== ====പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാന്മാർ==== മാർ തോമാ നസ്രാണികളിലെ ഒരു വിഭാഗം പ്രത്യേകിച്ച് പഴയകൂറ്റുകാർ കൽദായ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം നിലനിർത്താനും കൽദായ സഭയുമായി ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും പരിശ്രമിച്ചിരുന്നു. കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ [[ബാബിലോണിന്റെ കൽദായ കത്തോലിക്കാ പത്രിയർക്കീസ്|ബാബിലോണിയാ പാത്രിയർക്കീസുമാരും]] പരമ്പരാഗത കിഴക്കിന്റെ സഭയുടെ കാതോലിക്കോസുമാരും ഇതിനു മറുപടിയായി തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധികളെ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് അയച്ചിരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011c}} ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ [[ആദായിലെ ശിമയോൻ|ശിമയോൻ]] (മരണം. {{circa}} 1720)<ref>{{cite web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bdomins.html|title=Archbishop Simon Dominicus [Catholic-hierarchy]}}</ref>, [[കോട്ടയത്തെ ഗബ്രിയേൽ|ഗബ്രിയേൽ]] എന്നീ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തമാർ ഇന്ത്യയിൽ എത്തി.{{sfnp|Brock|2011c}} ഇതിൽ ഗബ്രിയേൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ നിന്നും പഴയകൂറ്റുകാരിൽ നിന്നും ഒരു വിഭാഗത്തെ ഒരുമിച്ചു കൂട്ടി പരമ്പരാഗത കിഴക്കിന്റെ സഭയുമായി ബന്ധം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ താൽക്കാലികമായി വിജയിച്ചു. എന്നാൽ പകലോമറ്റം കുടുംബക്കാരായ മെത്രാന്മാരിൽ നിന്നും മലബാറിലെ ലത്തീൻ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' വിഭാഗങ്ങളിലെ വിദേശ മെത്രാന്മാരിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിന് കടുത്ത എതിർപ്പ് നേരിടേണ്ടി വരുകയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കാലശേഷം അനുയായികൾ തങ്ങളുടെ പഴയ വിഭാഗങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു.{{sfnmp|Brown|1956|1pp=115–117|മൂക്കൻ|1977|2pp=50–51|മൂക്കൻ|1983|3pp=25–26|Neill|2002|4pp=62–65|Perczel|2013|5pp=428-431}} ====പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ആദ്യ പിളർപ്പും അന്ത്യോഖ്യൻവത്കരണവും==== 1751ൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം [[മഫ്രിയോനോ]] [[ബസേലിയോസ് ശക്രള്ള]] മലബാറിൽ എത്തി.{{sfnp|Fenwick|2011a}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി പാരമ്പര്യത്തിലെ ആരാധനാക്രമം പ്രചരിപ്പിച്ചത് ഇദ്ദേഹമാണ്.{{sfnp|Fenwick|2011a}} [[ഗ്രിഗോറിയോസ് യൂഹന്ന]], [[യൊവാന്നീസ് ക്രിസ്തോഫൊറോസ്]] എന്നിവരും ഇദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfnp|Perczel|2013|p=427 and note}}{{sfnp|Fenwick|2011a}} പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സഭാ ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനും അക്കാലത്തെ പുത്തങ്കൂർ നേതാവ് പകലോമറ്റം [[തോമാ അഞ്ചാമൻ|തോമാ 5ാമന്റെ]] പൗരോഹിത്യ പട്ടങ്ങളും മെത്രാൻ സ്ഥാനവും ക്രമപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹത്തെ സഭയ്ക്ക് വിധേയപ്പെടുത്താനും ലക്ഷ്യമിട്ട് സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പാത്രിയാർക്കീസ് അയച്ച പ്രതിനിധികൾ ആയിരുന്നു ഇവർ.{{sfnp|Fenwick|2011a}} ഇവർ തോമാ 5ാമന്റെ അനുമതി കൂടാതെ ആളുകൾക്ക് വൈദിക പട്ടവും മറ്റും കൊടുക്കുകയും സഭാ ഭരണം ഏറ്റെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും തങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വ്യാപകമാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ ഇവർക്ക് കീഴ്പ്പെടാൻ തോമാ 5ാമൻ ഒരുക്കമായില്ല, പകരം [[തോമാ ആറാമൻ|തോമാ 6ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ തന്റെ ബന്ധുവിനെ പിൻഗാമിയായി അദ്ദേഹം വാഴിക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്.{{sfnp|Fenwick|2011a}}{{sfnp|Neill|2002|p=67}} തോമാ 6ാമനും അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളെ ആദ്യം ചെറുത്തുനിന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1764ൽ തന്റെ മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് കാട്ടുമാങ്ങാട്ട് കുടുംബത്തിൽപെട്ട [[അബ്രാഹം കൂറിലോസ്|അബ്രാഹം]] എന്ന [[റമ്പാൻ|റമ്പാനെ]] ബിഷപ്പായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} 1770ൽ തോമാ 6ാമൻ അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘത്തിലെ അവശേഷിച്ച രണ്ടുപേരുമായി അനുരഞ്ജനപ്പെടുകയും "ദിവന്നാസ്സിയോസ്" എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ച് അവരിൽ നിന്ന് തന്റെ പൗരോഹിത്യ പദവികൾ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Neill|2004|p=67 – 68}} എന്നാൽ 1772ഓടെ തോമാ 6ാമൻ അവരുമായി വീണ്ടും കലഹത്തിലായി. ഇതേത്തുടർന്ന് അവർ അബ്രാഹം കൂറിലോസിനെ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് ബദലായി മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} അന്ത്യോഖ്യൻ ദൗത്യസംഘം കൂറിലോസിന്റെ സഹായത്തോടെ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം പ്രചരിപ്പിക്കാനും തുടങ്ങി.{{sfnp|Fenwick|2011a}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} [[പെരുമ്പടപ്പു സ്വരൂപം|കൊച്ചി രാജാവ്]] കൂറിലോസിനെ പുത്തങ്കൂർ നസ്രാണികളുടെ തലവനായി അംഗീകരിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} എന്നാൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ സഹായത്തോടെ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ]] പിന്തുണ നേടിയെടുക്കാൻ ദിവന്നാസിയോസിന് കഴിഞ്ഞു. തുടർന്ന് കൂറിലോസിനെ തിരസ്കരിക്കാൻ കൊച്ചി രാജാവിന്റെമേൽ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാവുകയും അവസാനം കൂറിലോസിന് തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി രാജ്യങ്ങൾക്കെല്ലാം പുറത്ത് സാമൂതിരിയുടെ ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള [[അഞ്ഞൂർ]] എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് മാറേണ്ടതായും വന്നു.{{sfnp|Fenwick|2011a}} ഇതിനിടെ അന്ത്യോഖ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ദിവന്നാസിയോസ് 1796ൽ തന്റെ പിൻഗാമിയായി സ്വന്തം അനന്തരവനെ വാഴിച്ചു. മാർത്തോമാ 7ാമൻ എന്നാണ് ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടത്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=310-311}} ഇതിനിടെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ തൻ്റെ സ്വാധീനമുറപ്പിക്കാൻ അബ്രാഹം കൂറിലോസിന് കഴിഞ്ഞു. കൊച്ചി രാജാവിൻറെ തീരുമാനം അനുസരിച്ച് ദിവന്നാസിയോസിനെ തലവനായി അംഗീകരിച്ചിരുന്ന കുന്നംകുളം പ്രദേശത്തെ പുത്തങ്കൂറ്റകാരുടെ ഇടയിലും ഇദ്ദേഹത്തിന് പിന്തുണ ലഭിച്ചിരുന്നു. പ്രദേശിക പിന്തുണയോടെ തൊഴിയൂർ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ഇദ്ദേഹം ആസ്ഥാനം മാറ്റി ഏതാനം വിശ്വാസികളുടെ മേൽ ആത്മീയാധികാരം ചുലത്തുകയും ചെയ്തു വന്നു. ഈ വിഭാഗത്തിൽ അബ്രാഹം കൂറിലോസ്, കൂറിലോസ് ഒന്നാമൻ എന്നറിയപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണശേഷം പിൻഗാമിമാരായി തുടർച്ചയായി മെത്രാന്മാർ ചുമതല ഏൽക്കുകയും മെത്രാൻ പരമ്പര തുടർന്നു പോവുകയും ചെയ്തു. ഇവർ അഞ്ഞൂർ സഭ, തൊഴിയൂർ സഭ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടുവന്നു. 1862ലെ മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതി വിധിയെത്തുടർന്നാണ് 'മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ' എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിച്ച് സ്വതന്ത്ര സഭയായി ഇവർ മാറിയത്.{{efn|{{cite book|first=N. M. |last=Mathew|title=History of the Marthoma Church| volume=1|year=2006|pages= 205–207}} {{cite book|last=Kochumon |first=M.P. |title=Saintly bishops of Kattumangat|pages=42–44}} {{cite book|first=K.C. |last=Varghese Kassessa|title=History of Malabar Independent Syrian Church| page=45}} {{harvnb|Fenwick|2009|p=200–246}}. {{cite book|first=Michael|last= Burgess |title=The Eastern Orthodox Churches|publisher =McFarland|year= 2005|ISBN=0-7864-2145-2| page=175}} {{harvnb|Fenwick|2011a}}}} ====ദിവന്നാസിയോസ് 1ാമനും പുനരൈക്യ ശ്രമങ്ങളും==== ഇക്കാലയളവിൽ പഴയകൂറ്റുകാർ ലത്തീൻ സഭാ അധികാരികളുടെ അടിച്ചമർത്തൽ കാരണം പ്രതിസന്ധിയിലായിരുന്നു. അന്ത്യോഖ്യൻ പ്രതിനിധികളുടെ ഇടപെടലുകൾ മൂലം ബുദ്ധിമുട്ടിയിരുന്ന ദിവന്നാസ്സിയോസ് ഇവരുമായി കൂടുതൽ അടുത്തു. സ്വന്തം കുടുംബത്തിൻറെ മെത്രാൻ പദവിക്ക് അന്ത്യോഖ്യൻ പ്രതിനിധികൾ ഭീഷണിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെയും പഴയകൂറ്റുകാരുടെയും പുനരേകീകരണം ഈ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരമാകും എന്ന് അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തി. സാധുവായ രീതിയിൽ മെത്രാഭിഷേകം ലഭിച്ചതിനാൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെ പൊതുതലവനായി അംഗീകരിക്കാൻ പഴയകൂറ്റുകാരും ഇത് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ മാർപ്പാപ്പയ്ക്ക് വിധേയപ്പെടാൻ ദിവന്നാസിയോസും ഒരുക്കമായിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} തുടർന്ന് ഇരു വിഭാഗങ്ങളുടെയും നേതാക്കൾ തങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ചർച്ചകൾ നടത്തുകയും വിദേശ സഭാ പ്രതിനിധികളെ ഒരുമിച്ച് എതിർക്കാനും പിളർന്ന സഭയെ വീണ്ടും ഒന്നിപ്പിക്കാനും തീരുമാനിച്ചു. അത്മായ നേതാവും വാണിജ്യപ്രമുഖനുമായ [[തച്ചിൽ മാത്തൂ തരകൻ|തച്ചിൽ മാത്തൂത്തരകൻ]] ഇതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിരുന്നു.{{sfnp|Neill|2002|p=68 – 69}} പഴയകൂറ്റുകാരുടെ സഭാഭരണം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്ന കർമ്മലീത്താ മിഷണറിമാർ ഈ നീക്കത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തു. ദിവന്നാസിയോസ് നസ്രാണികളുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടാൽ തങ്ങളുടെ അധികാരവും സ്വാധീനവും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകും എന്ന് അവർ വിലയിരുത്തി.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} അതേസമയം ഇതിനിടെ 1778ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെയും നസ്രാണികളെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച് മാർപ്പാപ്പയെ കാണാൻ [[കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ്]], [[പാറേമ്മാക്കൽ തോമ്മാക്കത്തനാർ|പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ]] എന്നീ പഴയകൂർ വൈദികർ റോമിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ മാർപ്പാപ്പയോ റോമൻ സഭാധികാരികളോ അവർക്ക് അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചില്ല. നിരാശരായി റോമിൽ നിന്ന് മടങ്ങിയ അവർ ലിസ്ബണിൽ പോർച്ചുഗീസ് രാജ്ഞിയെ സന്ദർശിച്ച് സങ്കടം ഉണർത്തിച്ചു. രാജ്ഞി കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പിന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തിലും യോഗ്യതകളിൽ സംതൃപ്തയായി. മലബാറിലെ നസ്രാണികൾക്കിടയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പദ്രുവാദോ സംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന അവർ യൗസേപ്പിനെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതയുടെ പുതിയ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു. 1782ൽ ലിസ്ബണിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മെത്രാഭിഷേകം നടന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}} എന്നാൽ ഇതിനുശേഷം ഇന്ത്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ് ഗോവയിൽ പോർച്ചുഗീസ് ആശ്രമത്തിൽ വെച്ച് ദുരൂഹമായ സാഹചര്യത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു.{{sfnp|Perczel|2013|p=431-432}}{{sfnp|Brock|2011d}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1785ൽ പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ എഴുതിയ ''[[വർത്തമാനപ്പുസ്തകം]]'' ഈ സംഭവങ്ങളുടെ വിവരണം നൽകുന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}}{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} യൗസേപ്പിന്റെ അകാല മരണത്തോടെ ആ പുനരൈക്യ ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടു. പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം വലിയ വിവാദത്തിന് തിരികൊളുത്തി. വിവാദം തണുപ്പിക്കാൻ പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ അതിരൂപതയുടെ ഭരണാധിപനായി (''ഗൊവർണ്ണദോർ'') പോർച്ചുഗീസുകാർ അംഗീകരിച്ചു. 1787ൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ 84 പള്ളികളിൽ നിന്നുള്ള പ്രതിനിധികൾ [[അങ്കമാലി വലിയപള്ളി|അങ്കമാലി വലിയപള്ളിയിൽ]] യോഗം ചേർന്ന് ലത്തീൻ സഭാഭരണത്തിനെതിരെ നിലപാടെടുത്തു. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ തങ്ങളുടെ നേതാവായി അംഗീകരിച്ച അവർ തദ്ദേശീയ കൽദായ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതിന് പ്രാദേശിക റോമൻ കത്തോലിക്കാ അധികാരികൾ തടസ്സം നിന്നാൽ പകരം കൽദായ കത്തോലിക്കാ പാത്രിയർക്കീസ് [[യൗസേപ്പ് നാലാമൻ|യൗസേപ്പ് 4ാമനെ]] സമീപിക്കാനും അവർ തീരുമാനിച്ചു. ഈ തീരുമാനങ്ങൾ അടങ്ങിയ പ്രമേയം "[[അങ്കമാലി പടിയോല]]" എന്നറിയപ്പെട്ടു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} എന്നാൽ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇത്തരം നീക്കങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനാണ് ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' നേതൃത്വങ്ങൾ ശ്രമിച്ചത്. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായെ മെത്രാനായി നിയമിക്കാൻ അവർ ഒരിക്കലും തയ്യാറായില്ല. ഇതിനിടയിൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ അനുമതിക്കായി കാത്തുനിൽക്കാതെ ദിവന്നാസിയോസിനെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി അംഗീകരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും കൽദായ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ അടുക്കൽ നിന്ന് മെത്രാനെ ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ എന്നാൽ ഇതിനെ ഒന്നും പിന്തുണച്ചില്ല. ദിവന്നാസിയോസിനെ കത്തോലിക്കാ സഭാ അധികാരികളുടെ അംഗീകാരത്തോടെ സ്വീകരിക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|2013}} 1796 നവംബറിൽ [[അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ|പൗലോസ് പണ്ടാരിക്കൽ]] എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജാവ് [[കാർത്തിക തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|രാമവർമ്മയുടെ]] ഒരു കത്തുമായി യൗസേപ്പ് 4ാമന്റെ അടുക്കലേക്ക് ഒരു പ്രതിനിധി സംഘം പോയി. 1797ൽ അവർ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നപ്പോഴേക്കും യൗസേപ്പ് 4ാമൻ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. തുടർന്ന് 1798ൽ കൽദായ പാത്രിയർക്കാസനത്തിന്റെ ഭരണാധികാരി ആയിരുന്ന [[യോഹന്നാൻ എട്ടാമൻ ഹോർമിസ്ദ്|യോഹന്നാൻ ഹോർമിസ്ദ്]] പൗലോസ് പണ്ടാരിയെ "മാർ അബ്രാഹം" എന്ന പേരിൽ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ച് മലബാറിലേക്ക് തിരിച്ചയച്ചു. അവിഭക്ത മാർ തോമാ നസ്രാണികളുടെ അവസാന സുറിയാനി മെത്രാപ്പോലീത്തായിരുന്ന മാർ അബ്രാഹമിന്റെ സ്മരണ ഉണർത്തിക്കൊണ്ടാണ് ഈ പേര് അദ്ദേഹത്തിന് നൽകപ്പെട്ടത്. ഈ നീക്കങ്ങൾക്കെല്ലാം പ്രചോദനവും സഹായവും നൽകാൻ തച്ചിൽ മാത്തുത്തരകൻ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} മലബാറിൽ തിരിച്ചെത്തിയ അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ കൊടുങ്ങല്ലൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന സ്ഥാനം സ്വീകരിച്ചു. എന്നാൽ പദ്രുവാദോ മിഷണറിമാരുടെ സമ്മർദ്ദത്തെ തുടർന്ന് പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. 1799 മാർച്ച് 19ന് പാറേമ്മാക്കൽ തോമാ മരിച്ചതോടെ പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്ത കൂടുതൽ സജീവമായി. പാറേമ്മാക്കൽ തോമായുടെ മരണശേഷം കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരി ആയി അബ്രാഹം കട്ടക്കയം സ്ഥാനമേറ്റതോടെ നസ്രാണി സമുദായ ഐക്യത്തിനും സ്വതന്ത്ര്യത്തിനും പുതിയ നീക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി. 1799 മെയ് 20ന് ദിവന്നാസിയോസും അബ്രാഹം പണ്ടാരിയും തമ്മിൽ ഒരു കരാർ രൂപപ്പെടുത്തി. അപ്പോഴേക്കും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായി തുടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അന്ത്യോഖ്യൻ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം ഉപേക്ഷിക്കാനും പഴയ കൽദായ സുറിയാനി ആരാധനാക്രമം നടപ്പിൽ വരുത്താനും ദിവന്നാസ്സിയോസ് സമ്മതിച്ചു. 1799 ജൂൺ 11ന് [[സെന്റ് മൈക്കിൾസ് പള്ളി, തത്തംപള്ളി|തത്തംപള്ളി പള്ളിയിൽ]] വെച്ച് അബ്രാഹം പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്തയുടെ മുമ്പാകെ ദിവന്നാസിയോസ് കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം ഏറ്റുപറയുകയും അബ്രാഹം പണ്ടാരി അദ്ദേഹത്തെ കത്തോലിക്കാ സഭയിലേക്ക് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ പഴയകൂറ്റുകാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും സാങ്കേതികമായി ഒരൊറ്റ സഭയായി ഐക്യപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ ദീർഘകാലത്തെ തങ്ങളുടെ പുനരൈക്യ സ്വപ്നം സഫലീകരിച്ചു. റോമിലെ മാർപ്പാപ്പയെ അംഗീകരിക്കുകയും കൽദായ സുറിയാനി പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുകയും ചെയ്യുന്ന രണ്ട് തദ്ദേശീയ മെത്രാന്മാരുടെ കീഴിലുള്ള സഭയായി മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ മാറി.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} എന്നാൽ ഈ പുനരൈക്യം നേതൃതലത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങി നിന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ഇതിനോടകം അന്ത്യോഖ്യൻ പാരമ്പര്യം സ്വീകരിച്ച് പഴയ കൽദായ രീതിയിൽ നിന്ന് അകന്നു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. നസ്രാണി വിഭാഗങ്ങളുടെ നേതൃത്വങ്ങൾ തമ്മിൽ തങ്ങളുടെ കൺമുമ്പിൽ തങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി അവഗണിച്ച് നടത്തിയ പുനരൈക്യം കണ്ട് റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർ അടങ്ങിയിരിക്കാൻ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. അബ്രാഹം കട്ടക്കക്കയത്തെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരി എന്ന സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് അവർ നീക്കം ചെയ്തു. അബ്രഹാം പണ്ടാരി മെത്രാപ്പോലീത്ത ആകട്ടെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് തന്നെ ദുരൂഹമായി അപ്രത്യക്ഷനായി. അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നീട് എന്തു സംഭവിച്ചു എന്നത് ഇന്നും നിഗൂഢമായി തുടരുന്നു. ഇതോടെ കത്തോലിക്കാ സഭയിൽ ദിവന്നാസിയോസിന് പിന്തുണയായി ആരുമില്ലാതായി. മാത്രമല്ല ഇതിനോടകം അന്ത്യോഖ്യൻ പാരമ്പര്യത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്ന പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽ കൂറിലോസ് മെത്രാന്റെ വളരുന്ന സ്വാധീനം അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ ഭിഷണിയായി. സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് പ്രതിനിധികൾ പ്രചരിപ്പിച്ച അന്ത്യോഖ്യൻ സഭാപാരമ്പര്യത്തിന്റെ കറകളഞ്ഞ അനുയായി ആയിരുന്ന കൂറിലോസിന് വലിയ പിന്തുണ അവരുടെ സ്വാധീനത്തിൽ എത്തിയ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദിവന്നാസിയോസ് കത്തോലിക്കാ ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കുകയും തിരിച്ച് വന്ന് പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Perczel|2013|p=432}} അതേസമയം ഗീവർഗ്ഗീസ് ശങ്കൂരിക്കൽ എന്ന തദ്ദേശീയനായ വൈദികനെ കൊടുങ്ങല്ലൂർ അതിരൂപതാ ഭരണാധികാരിയായി നിയമിക്കാൻ ഗോവയിലെ പദ്രുവാദോ അധികാരികൾ തയ്യാറായതോടെ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ പ്രതിഷേധങ്ങൾ കെട്ടടങ്ങി.{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|1994}}{{sfnp|പുലിയുറുമ്പിൽ|2004}} ഇതേത്തുടർന്ന് ദിവന്നാസിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗം തിരുവിതാംകൂറിലും കൊച്ചിയിലും അക്കാലത്ത് പ്രവർത്തനങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുമായി പുതിയ സഖ്യത്തിന് ശ്രമിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=256-264}} ===ബ്രിട്ടീഷ് കാലഘട്ടം=== ====<u>ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും</u>==== [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ]] ഭരണാധികാരി [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ]] മലബാർ അധിനിവേശത്തെ തുടർന്ന് 1795ഓടെ തിരുവിതാംകൂർ, കൊച്ചി എന്നിവിടങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാർ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുമായി]] രാഷ്ട്രീയ സഖ്യത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു. തുടർന്ന് ഈ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീശത്വം അംഗീകരിക്കുകയും കമ്പനി അധികൃതർക്ക് കപ്പം കൊടുക്കാൻ ആരംഭിക്കുകയും തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ പിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു. ടിപ്പുവിന്റെ ആക്രമണങ്ങളിൽ നിരവധി ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനോടൊപ്പം പല പ്രമുഖ നസ്രാണി പള്ളികളും തകർക്കപ്പെടുകയോ ആക്രമിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് മേധാവിത്വവും ഇടപെടലുകളും ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ സാമൂഹിക സ്ഥിതിയിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. കളരി ആയോധനമുറകളിൽ പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച് സൈനിക സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന നസ്രാണികൾക്ക് ഇത് വലിയ തിരിച്ചടിയായി.{{sfnp|Bayly|2004|pp=281–286}} വ്യാപാര മേഖലയിലും സമുദായത്തിന് വലിയ തകർച്ച നേരിട്ടു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച യൂറോപ്യന്മാർ മലബാറിലെ നസ്രാണികളുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവരുടെ, അക്കാലത്തെ പരിതാപകരമായ അവസ്ഥ വിവരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite book|first=George|last =Joseph|title= The life and times of a Kerala Christian nationalist|publisher =Orient Blackswan|year=200|page=33–39|ISBN=81-250-2495-6}}</ref> [[ആംഗ്ലിക്കൻ സഭ]] പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുമായി ബന്ധം തുടങ്ങുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്. ബ്രിട്ടീഷ് മിഷനറിയും ഗവേഷകനുമായ [[ക്ലോഡിയസ് ബുക്കാനൻ]] ആണ് ഈ സഹകരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടത്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=299-310}} ദിവന്നാസിയോസിന് ശേഷം പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ തലവനായി ചുമതലയേറ്റ പകലോമറ്റം [[തോമാ ഏഴാമൻ|തോമാ 7ാമന്റെ]] കാലത്ത് ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള സഖ്യം കൂടുതൽ ശക്തമായി. തിരുവിതാംകൂറിലെയും കൊച്ചിയിലെയും ബ്രിട്ടീഷ് [[റസിഡൻറ്]] ആയിരുന്ന [[കോളിൻ മെക്കോളെ|കേണൽ കോളിൻ മെക്കോളെ]] ഇതിൽ പ്രത്യേക താൽപര്യം കാണിച്ചിരുന്നു. നസ്രാണികളുടെ പുത്തങ്കൂർ, പഴയകൂർ വിഭാഗങ്ങളുടെ പേരിൽ ഈസ്റ്റിന്ത്യാ കമ്പനിയിൽ 3000 [[പൂവരാഹൻ]] വീതം അദ്ദേഹം പലിശയ്ക്ക് നിക്ഷേപിച്ചു. [[വട്ടിപ്പണം]] എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട ഈ നിക്ഷേപത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്രോതസ്സ് എന്താണെന്ന് ഉള്ളത് ഇന്നും തർക്ക വിഷയമാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=311-2}} യൂറോപ്പ്യൻ കത്തോലിക്കാ മിഷനറിമാരുടെ ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമായി പഴയകൂർ വിഭാഗത്തിന് സാമാന്യം ഭേദപ്പെട്ട സാമൂഹിക സ്ഥിതി നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു. മാത്രമല്ല ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും കത്തോലിക്കാസഭയും തമ്മിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിന്നിരുന്ന വൈരം പഴയകൂർ വിഭാഗവും ബ്രിട്ടീഷുകാരും തമ്മിൽ ശക്തമായ സഹകരണം ഉടലെടുക്കുന്നതിന് തടസ്സമായി നിലകൊണ്ടു. അതേസമയം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണ സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവും ആയ ഉനമനത്തിന് തങ്ങളെ സഹായിക്കുമെന്ന് പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ വിലയിരുത്തി. പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന് അക്കാലത്ത് വിദേശ മിഷനറിമാരുടെ സഹായങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. ഒന്നിന് പുറകെ ഒന്നായി പകലോമറ്റം കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട മുതിർന്ന വൈദികരാണ് ഇവരുടെ സഭാ അധ്യക്ഷന്മാരായി ചുമതല നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്. മത വിദ്യാഭ്യാസം, വൈദിക പരിശീലനം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്കൊന്നും കാര്യക്ഷമമായ സംവിധാനങ്ങൾ അവർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. റോമൻ കത്തോലിക്കാ മിഷണറിമാർക്കെതിരെ കടുത്ത എതിർപ്പും അവരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു.{{sfnp|McKenzie|1906|p=214}} ഈ സാഹചര്യങ്ങൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരും പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗവും തമ്മിൽ സുദൃഢമായ ഒരു സഖ്യം രൂപപ്പെടുന്നതിന് കളമൊരുക്കി. കമ്പനി ഭരണത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ആയിരുന്ന കൽക്കട്ടയിലെ ഇന്ത്യാ ആർച്ചുബിഷപ്പിന്റെ ആത്മീയ അധികാരത്തിന് കീഴിൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരെ ചേർക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതിന് പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാർ ഒരു പ്രതിബന്ധമാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ബ്രിട്ടീഷുകാർ 1815ൽ റെസിഡന്റ് [[ജോൺ മൺറോ|കേണൽ ജോൺ മൺറോ]] തിരുവിതാംകൂർ റാണിയെ സ്വാധീനിച്ച് കോട്ടയത്ത് പുത്തങ്കൂറ്റുകാർക്കായി ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ കീഴിൽ [[കോട്ടയം പഴയ സെമിനാരി|ഒരു സെമിനാരി]] സ്ഥാപിച്ചു.{{sfnp|Neill|2004|p=241}} കുന്നംകുളം സ്വദേശിയും പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരോട് വലിയ ആഭിമുഖ്യം ഇല്ലാത്ത ആളുമായിരുന്ന [[ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് ഒന്നാമൻ|പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ]] ആയിരുന്നു പുത്തങ്കൂർ പക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഈ ഉദ്യമത്തിന് പിന്തുണ കൊടുത്തിരുന്നത്. കോട്ടയത്തെ സെമിനാരിയിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് രീതിയിലുള്ള വൈദിക പരിശീലനത്തിനും മിഷനറിമാർ തുടക്കമിട്ടു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=331-5}}{{sfnp|Mackenzie|1906|p=214–215}} ====='''പകലോമറ്റം മെത്രാൻ പരമ്പരയുടെ അന്ത്യം'''===== ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഭരണസ്വാധീനം നാൾക്കുനാൾ ശക്തിപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരുന്നു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിലെ പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരുടെ കുടുംബാധിപത്യം ഭീഷണിയിൽ ആകുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്. തോമാ 7ാമന്റെ പിൻഗാമിയായി സ്ഥാനമേറ്റ [[തോമാ എട്ടാമൻ|തോമാ 8ാമൻ]] സാധുവായരീതിയിൽ മെത്രാൻ പട്ടം നേടിയിരുന്നില്ല. നിരവധിയാളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന് എതിരെ രംഗത്ത് വന്നു. തൊഴിയൂർ മെത്രാന്മാരെ രഹസ്യമായി പിന്തുണച്ചിരുന്ന കുന്നംകുളംകാരൻ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ ആയിരുന്നു ഇവരുടെ പ്രധാന നേതാവ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=314}} തോമാ 7ാമന്റെ കാലം മുതൽ പകലോമറ്റം കുടുംബക്കാർ കുറവിലങ്ങാട് പ്രദേശത്തു നിന്നുള്ളവരും പഴയകൂർ വിഭാഗത്തിൽ ജനിച്ചു വളർന്നവരും ആയിരുന്നു. അധികാരത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ആളുടെ മരണശേഷം പിൻഗാമി പുത്തങ്കൂറിലേക്ക് വരുകയാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. ഇത് പലരുടെയും അമർഷത്തിന് കാരണമായി. പകലോമറ്റം മെത്രാൻമാർ ആഭിചാരക്രിയകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നിരവധി അനാചാരങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നതായും എതിരാളികൾ ആരോപിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കുടുംബാധിപത്യപരമായി പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരിൽ നിക്ഷിപ്തമായിരുന്ന അധികാരം എടുത്തുകളയാനും ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരിശ്രമിച്ചു. വടക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുമുള്ള ഐപ്പ് റമ്പാന്റെയും കൂട്ടാളികളുടെയും മറ്റ് പകലോമറ്റം വിരുദ്ധരുടെയും പിന്തുണ ഈ നീക്കങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. പഴയകൂറ്റുകാരുമായുള്ള പുനരൈക്യം സാധ്യമാക്കണമെങ്കിൽ അത് പഴയകൂറിലേക്ക് തങ്ങൾ ചേർന്നുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് പഴയകൂറ്റുകാർ പുത്തങ്കൂർ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് ആകണം എന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ആശിർവാദത്തോടെ പകലോമറ്റം മെത്രാന്മാരുടെ എതിരാളികൾ നിലപാടെടുത്തു. നസ്രാണികളുടെ ഇരുവിഭാഗവും തമ്മിലുള്ള ഭിന്നത രൂഢമൂലമാകുന്നതും പുനരൈക്യ സാധ്യതകൾ ഏതാണ്ട് പൂർണമായും അടയുന്നതും ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=327-331}} 1815ഓടെ ഇട്ടൂപ്പ് റമ്പാൻ അന്നത്തെ തൊഴിയൂർ മെത്രാപ്പോലീത്ത [[ഗീവർഗ്ഗീസ് ഫീലക്സീനോസ് രണ്ടാമൻ|കിടങ്ങൻ ഗീവർഗ്ഗീസ് ഫീലക്സീനോസ് 2ാമനെ]] സമീപിക്കുകയും ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമൻ എന്ന പേരിൽ രഹസ്യമായി മെത്രാൻ പട്ടം ഏൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|first=ഇ. എം. |last=ഫിലിപ്പ്|title=The Indian Church of St. Thomas|year=|page=177}}</ref> 1816ൽ തോമാ 8ാമൻ മരണമടഞ്ഞു. സ്വന്തം മരണത്തിനു മുമ്പ് പിതൃസഹോദരനെ [[തോമാ ഒൻപതാമൻ|തോമാ 9ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം മെത്രാനായി അവരോധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ മണ്റോയുതെ പിന്തുണയോടെ തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാരിൽ നിന്ന് തനിക്ക് അനുകൂലമായി സഭാ തലവൻ എന്ന നിലയിലുള്ള അംഗീകാരം വാങ്ങി എടുക്കുന്നതിൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമൻ വിജയിച്ചു. സമുദായത്തിന്റെ തലവൻ ആരാണെന്ന് ഔദ്യോഗികമായി തീരുമാനിക്കുന്നത് തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാരിന്റെ അധികാരത്തിന്റെ ഭാഗമാകുന്നത് ഈ സംഭവത്തോടെയാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=333-4}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിലെ വടക്കൻ മേഖലയിൽ നിന്നുള്ളവരുടെ സമ്പൂർണ്ണമായ പിന്തുണയും തെക്കൻ മേഖലയിലെ പകലോമറ്റം വിരുദ്ധരുടെ പിന്തുണയും ആർജിക്കാൻ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് കഴിഞ്ഞു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=335-338}} തോമാ 9ാമൻ ഒറ്റപ്പെടുകയും അതോടെ പകലോമറ്റം മെത്രാൻ പരമ്പര പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിന്റെ ഇടയിൽ പൂർണമായും അവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=323-324}} ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ സ്വാധീനവും ആംഗ്ലിക്കൻ സുറിയാനിക്കാരും'''===== ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഏറ്റവും ശക്തമാകുന്നതിന് ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമന്റെ ഏതാനും മാസങ്ങൾ മാത്രം നീണ്ടുനിന്ന ഭരണകാലം സാക്ഷിയായി. ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ മിഷനറി പ്രസ്ഥാനമായിരുന്ന ''[[ചർച്ച് മിഷൻ സൊസൈറ്റി]]'' (സി. എം. എസ്.) പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത് ഇക്കാലഘട്ടത്തിലാണ്.{{sfnp|Fenwick|2009|p=338-343}} ദിവന്നാസ്സിയോസ് 2ാമന്റെ മരണശേഷം ഫീലക്സീനോസ് 2ാമൻ സഭാഭരണം നേരിട്ട് ഏറ്റെടുക്കുകയും [[ദിവന്നാസിയോസ് മൂന്നാമൻ|പുന്നത്തറ ദിവന്നാസിയോസ്]], [[ദിവന്നാസിയോസ് നാലാമൻ|ചേപ്പാട് ദിവന്നാസിയോസ്]] എന്നിവരെ തന്റെ സഹായികളായും പിൻഗാമികളായും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സമയങ്ങളിൽ മെത്രാന്മാരായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Original Syrian-Anglican cattanars from the nineteenth century (available freely in public domain).jpg|thumb|ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലെ പുത്തങ്കൂർ സുറിയാനി വൈദികർ (1836ൽ)]] സി. എം. എസ്. മിഷനറിമാരുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തിൽ ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് ആശയങ്ങൾ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വ്യാപകമാക്കാനും അവരെ ക്രമേണ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ ഒരു ഘടകമാക്കിമാറ്റാനുമാണ് മിഷനറിമാർ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. തിരുവിതാംകൂറിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന സി. എം. ഏസ്. മിഷനറിമാർ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലെ നവീകരണ അനുഭാമുള്ള 'അധോസഭ'യുടെ ({{lang-en|Low Church}}) ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരായിരുന്നു. 'വിശ്വാസം മാത്രം', 'തിരുവെഴുത്ത് മാത്രം' ({{lang-la|Sola Scriptura, Sola Fide}}) എന്ന പ്രൊട്ടസ്റ്റൻറ് ആശയം അടിസ്ഥാനമാക്കി, വിശുദ്ധരോടുള്ള വണക്കം, മരിച്ചവർക്കുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ, പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇവർ എതിർത്തു. ചേപ്പാട് ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമന്റെ ഭരണകാലത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിവരെ ഈ നീക്കം സുഗമമായി മുന്നോട്ടുപോയി.{{sfnp|McKenzie|1906|p=214-5}} എന്നാൽ ഇതിനുശേഷം അധികം വൈകാതെ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ വിഭാഗീയതയിലേക്കും ഇവ നയിച്ചു. സഭയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ ഇടപെടലിനെതിരെ നിലപാടെടുക്കാൻ ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമൻ ഇതോടെ നിർബന്ധിതനായി. 1836 ജനുവരിയിൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് 4ാമ ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന [[മാവേലിക്കര സുന്നഹദോസ്]] ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുമായുള്ള ബന്ധം തള്ളിപ്പറയുകയും 'മലങ്കര സഭ' അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസിനും യാക്കോബായ സഭാപാരമ്പര്യത്തിനും വിധേയരായിരിക്കുമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfnp|Fenwick|2009|p=397-402}}<ref>Cherian, Dr. C.V., ''Orthodox Christianity in India''. Academic Publishers, College Road, Kottayam. 2003.p. 254-262.</ref> ഇതോടെ സി. എം. എസ് മിഷനറിമാരുമായി നിലനിന്നിരുന്ന പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ സഭാ സഖ്യം അവസാനിച്ചു.{{sfnp|Neill|2002|pp=247–251}}{{sfnp|Bayly|2004|p=300}} എന്നാൽ ഇതിനോടകം ആംഗ്ലിക്കൻ ആശയങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടരായ ഒരു വിഭാഗം പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇവരിൽ ഒരു വിഭാഗം ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുടെ ഭാഗമായി മാറി. എന്നാൽ ഇവർ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയിലും തങ്ങളുടെ വ്യതിരിക്തത നിലനിർത്തിയിരുന്നു. ഇവർ [[ആംഗ്ലിക്കൻ സുറിയാനിക്കാർ]] എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു.{{efn|{{harvnb|Neill|2002|pp=247–251}}. {{cite news |title=Missionaries led State to renaissance: Pinarayi |journal=The Hindu |date=13 November 2016 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Missionaries-led-State-to-renaissance-Pinarayi/article16444369.ece |language=en-IN |issn=0971-751X}}{{cite journal |title=Kerala to celebrate CMS mission |journal=Church Mission Society |date=9 November 2016 |url=https://churchmissionsociety.org/our-stories/kerala-celebrate-cms-mission |language=en}} {{cite book|last=Forrester|first=Duncan B. |year=2017|title=V. Caste Converts and the Kerala Christians|series= Caste and Christianity: Attitudes and Policies on Caste of Anglo-Saxon Protestant Missions in India. |publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=DSStDQAAQBAJ}}}} ഇവർക്കായി 1879ഓടെ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭ [[തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി മഹാ ഇടവക]] സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite journal |title=The Diocese of Travancore and Cochin, 1879. The Country of Fiords, Mountains, and Moplahs Bishops|journal=A History of the Church of England in India Since the Early Days of the East India Company.|first=Eyre |last=Chatterton |year=1924|url=http://anglicanhistory.org/india/chatterton1924/20.html|location=London|publisher =SPCK}}</ref><ref name="Keralawindow">{{cite journal |title=Kerala Window |website=keralawindow.net |url=http://www.keralawindow.net/Church_CSI.html |archive-date=2017-10-29 |access-date=2023-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171029174020/http://www.keralawindow.net/Church_CSI.html |url-status=dead }}</ref> 1947ൽ ഇന്ത്യയിലെ ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയും മറ്റ് ചില പ്രോട്ടസ്റ്റന്റ് സഭകളും ചേർന്ന് [[ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ|സി. എസ്. ഐ സഭയ്ക്ക്]] ({{lang-en|Church of South India|ചർച്ച് ഓഫ് സൗത്ത് ഇന്ത്യ}}) രൂപം കൊടുത്തതോടെ ഇവരെല്ലാം അതിൻറെ ഭാഗമായി. അതുകൊണ്ട് സി. എസ്. ഐ. സുറിയാനിക്കാർ എന്നും ഇവർ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="Keralawindow" /> ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ സഭാനവീകരണ പ്രസ്ഥാനം, വിഭാഗീയത'''===== അതേസമയം മലങ്കര സഭയുടെ ഭാഗമായി തുടരാനും സുറിയാനി പൈതൃകം തുടരാനും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന നവീകരണ അനുഭാവികളും പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. [[അബ്രഹാം മല്പാൻ|പാലക്കുന്നത്ത് അബ്രഹാം മല്പാൻ]] എന്ന വൈദികന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇവർ സംഘടിച്ചു ഇവർ മലയാളത്തിലേക്ക് കുർബാന വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും വിശുദ്ധന്മാരുടെ വണക്കം, മരിച്ചവരോടുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ എന്നിവ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും മിഷനറിമാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഏകസ്വഭാവവാദം ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രാർത്ഥനാ ഭാഗങ്ങൾ തിരുത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|ജോർജ്ജ്|1919|p=42}} പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗക്കാരുടെ ഇടയിൽ അക്കാലത്ത് പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണരീതിയും ഉപേക്ഷിച്ച് പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണവും നടപ്പിൽ വരുത്താനും അബ്രാഹം മല്പാൻ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തി.{{sfnp|Fenwick|2011b}} എന്നാൽ ഈ നീക്കങ്ങളിൽ പലതും ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമനെ ചൊടിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹം അബ്രഹാം മൽപ്പാനെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടികൾ ആരംഭിച്ചു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ തങ്ങളുടെ പക്ഷത്തിന് അനുകൂലമായ നിലപാട് എടുക്കുന്ന ഒരാളെ മെത്രാനായി ലഭിക്കാൻ നവീകരണ പക്ഷക്കാർ ആഗ്രഹിച്ചു. ആംഗ്ലിക്കൻ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ പാലക്കുന്നത്ത് മാത്തൻ ശെമ്മാശനെ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണയോടെ തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത അവർ സിറിയയിൽ അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു. 1842ൽ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് ഏലിയാസ് ദ്വിതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് ഏലിയാസ് 2ാമൻ]] അദ്ദേഹത്തെ [[മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ്]] എന്ന പേരിൽ മെത്രാഭിഷേകം ചെയ്യുകയും ഇന്ത്യയിലേക്ക് ചുമതല ഏൽപ്പിച്ച് തിരിച്ചയക്കുകയും ചെയ്തു. മലബാറിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അദ്ദേഹം ദിവന്നാസ്സിയോസ് 4ാമനെതിരെ നിലപാട് എടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ദിവന്നാസിയോസ് സിറിയയിലേക്ക് കത്തുകൾ അയക്കുകയും മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് ആംഗ്ലിക്കൻ പക്ഷക്കാരൻ ആണ് എന്ന് ആരോപിച്ച് പാത്രിയർക്കീസിൽ നിന്ന് സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Mackenzie|1906|p=214-9}} തുടർന്ന് [[യുയാഖീം കൂറിലോസ്]] എന്ന സിറിയക്കാരനായ മെത്രാനെ പാത്രിയാർക്കീസ് മലബാറിലേക്ക് അയച്ചു. ദിവന്നാസിയോസ് 4ാമൻ തൻ്റെ സഭാദ്ധ്യക്ഷസ്ഥാനം കൂറിലോസിന് കൈമാറുകയും ഇരുവരും ചേർന്ന് അത്താനാസിയോസിന് എതിരെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അധികാര തർക്കം കോടതി വ്യവഹാരത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. 1852ൽ തിരുവിതാംകൂർ റോയൽ കോടതി വിധി പ്രകാരം മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത് മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് ആയിരുന്നു. യുയാഖീം കൂറിലോസിന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ കെട്ടിച്ചമക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും ദിവന്നാസ്സിയോസ് അതിൽ പങ്കാളിയാണെന്നും കോടതി വിധിയെഴുതി. ഇതിനെ തുടർന്ന് കൂറിലോസിനെ തിരുവിതാംകൂർ സർക്കാർ തങ്ങളുടെ അധികാരമേഖലയിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തി. {{sfnp|Mackenzie|1906|p=217-8}} ====='''മുളന്തുരുത്തി സുന്നഹദോസ്, മലങ്കര യാക്കോബായ സഭ മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായി മാറുന്നു'''===== മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ആംഗ്ലിക്കൻ സഭയുമായുള്ള ബന്ധം പഴയ രീതിയിൽ പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാർ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം വീണ്ടും സജീവമാക്കി. അതേസമയം സഭയിലെ പാരമ്പര്യവാദികൾ അത്താനാസിയോസിന് എതിരായ തങ്ങളുടെ എതിർപ്പ് തുടരുകയും യുയാഖീം കൂറിലോസിനെ തങ്ങളുടെ നേതാവായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവർക്കിടയിൽ പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ലിപിയും ഉച്ചാരണ ശൈലിയും കൂറിലോസ് നടപ്പിലാക്കി. 1865ൽ ഇവർ പുലിക്കോട്ടിൽ ഇട്ടൂപ്പ് എന്ന വൈദികനെ തങ്ങളുടെ പ്രതിനിധിയായി തിരഞ്ഞെടുത്ത് പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു. അന്നത്തെ യാക്കോബായ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് ദ്വിതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് 2ാമൻ]] അദ്ദേഹത്തെ [[ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് രണ്ടാമൻ|ദിവന്നാസിയോസ് ജോസഫ് 2ാമൻ]] എന്ന പേരിൽ മെത്രാനായി അഭിഷേകം ചെയ്ത് തിരിച്ചയച്ചു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിന്തുണയുണ്ടായിരുന്ന അത്താനാസിയോസിനെ അധികാരത്തിൽനിന്ന് നീക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല. ദിവന്നാസിയോസിനെ അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകാതിരുന്ന അദ്ദേഹം 1868ൽ തൻ്റെ പിൻഗാമിയായി [[തോമസ് അത്താനാസിയോസ്|തോമസ് അത്താനാസിയോസിനെ]] നിയമിച്ചു. തുടർന്ന് ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാരമ്പര്യവാദികളുടെ അഭ്യർത്ഥനയെ തുടർന്ന് 1874ൽ അന്നത്തെ പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് പത്രോസ് തൃതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് പത്രോസ് 3ാമൻ]] മലബാറിലേക്ക് വന്നു. 1876ൽ [[മുളന്തുരുത്തി സുന്നഹദോസ്|മുളന്തുരുത്തിയിൽ ഒരു സുന്നഹദോസ്]] പാത്രിയർക്കീസ് വിളിച്ചു ചേർത്തു. എന്നാൽ മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് അതിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. തുടർന്ന് പാത്രിയാർക്കീസ് സുന്നഹദോസിൽവെച്ച് അത്താനാസിയോസ് സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ടതായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും പകരം മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്ത ചുമതല ദിവന്നാസിയോസിനെ ഏൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സഭയെ ആറ് ഭദ്രാസനങ്ങളായി പാത്രിയാർക്കീസ് വിഭജിക്കുകയും ഓരോന്നിനും മെത്രാപ്പോലീത്തമാരെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ പുത്തങ്കൂർ വിഭാഗത്തെ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ഘടകമാക്കി മാറ്റുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു. മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേര് ഔദ്യോഗികമായി സ്വീകരിക്കപ്പെടുകയും സഭയുടെ ഭരണനിർവഹണത്തിന് അല്മായരുടെയും വൈദികരുടെയും പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിന് വ്യവസ്ഥാപിത സംവിധാനങ്ങൾ കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.{{efn| {{Cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/India.html?id=y7GKwhuea9kC&source=kp_book_description&redir_esc=y|pages=357-364|last=Varghese|first=Alexander P.|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World|location=India|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2008|isbn=9788126909032}} {{harvnb|വർഗ്ഗീസ്|2011}}. {{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6hSODgAAQBAJ&pg=PT254&dq=mulanthuruthy+synod&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi8uZu9o6L9AhV72TgGHdBUCtIQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=mulanthuruthy%20synod&f=false|title=The Eucharistic Liturgy: A Liturgical Foundation for Mission in the Malankara Mar Thoma Syrian Church|last=Pallikunnil|first=Jameson K.|date=2017-03-20|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-5246-7652-0|language=en}} {{harvnb|Mackenzie|1906|p=218}}. {{harvnb|ജോസഫ്|2011}}}} ====='''ഭിന്നത അടുത്ത പിളർപ്പിലേക്ക്, മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ'''===== എന്നാൽ ഈ തീരുമാനങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാൻ മാത്യൂസ് അത്താനാസിയോസ് കൂട്ടാക്കിയില്ല. പ്രാദേശിക ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികളുടെ പിന്തുണയോടെ അദ്ദേഹം സഭാദ്ധ്യക്ഷ പദവിയിൽ തുടർന്നു. 1877ൽ അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് പിൻഗാമിയായി തോമസ് അത്താനാസിയോസ് ചുമതലയേറ്റു. ഇത് ദിവന്നാസ്സിയോസിനോ പാത്രിയാർക്കീസ് പക്ഷക്കാർക്കോ ഒരിക്കലും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല. അവർ തോമസ് അത്താനാസിയോസിനെതിരെ കോടതിയെ സമീപിച്ചു. 1889ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസിന് അനുകൂലമായി തിരുവിതാംകൂർ [[മലങ്കര സഭാ റോയൽ കോടതിവിധി (1889)|റോയൽ കോടതിവിധി]] പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതോടെ സഭാദ്ധ്യക്ഷ പദവിയും കോട്ടയം സെമിനാരിയും സ്വത്ത് വകകളും പള്ളികളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള എല്ലാം നവീകരണ പക്ഷക്കാർക്ക് നഷ്ടമാവുകയും അവയെല്ലാം ദിവന്നാസ്സിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പാത്രിയാർക്കീസ് പക്ഷക്കാർക്ക് ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവവികാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം തോമസ് അത്താനാസിയോസന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർ [[മലങ്കര മാർത്തോമാ സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേരിൽ സ്വതന്ത്ര സഭയായി.{{sfnp|Fenwick|2011b}} പാത്രിയർക്കീസിന്റെ പരമാധ്യക്ഷത അംഗീകരിച്ച് ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ടവർ മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേരിൽ തുടർന്നു.{{sfnp|Varghese|2008|p=363}}<ref>N.M. Mathew, ''History of the Marthoma Church'' (Malayalam), Volume II.(2007). Page 125.</ref> ====='''പുത്തങ്കൂറ്റുകാർ വീണ്ടും പിർപ്പിലേക്ക്, മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ'''===== {{main|മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് - യാക്കോബായ സഭാതർക്കം}} 1908ൽ ദിവന്നാസ്സിയോസ് ജോസഫ് 2ാമന്റെ മരണത്തെ തുടർന്ന് [[വട്ടശ്ശേരിൽ ദിവന്നാസിയോസ് ഗീവർഗീസ്|വട്ടശ്ശേരിൽ ദിവന്നാസിയോസ് ഗീവർഗീസിനെ]] (ദിവന്നാസ്സിയോസ് 6ാമൻ) മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായും [[കൊച്ചുപറമ്പിൽ കൂറിലോസ് പൗലോസ്|കൊച്ചുപറമ്പിൽ കൂറിലോസ് പൗലോസിനെ]] മെത്രാപ്പോലീത്തയായും അന്നത്തെ അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയാർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുല്ല രണ്ടാമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുല്ല 2ാമൻ]] വാഴിച്ചു. എന്നാൽ അധികം വൈകാതെ മലങ്കര സഭയുടെ സ്വത്തുക്കളുടെ മേലും ദൈനംദിന ഭരണത്തിന്റെ മേലും അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസും വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസും തമ്മിൽ തർക്കം ഉടലെടുത്തു. സഭയിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം പാത്രിയാർക്കീസിനെ അനുകൂലിച്ചു. ഇതിനെ തുടർന്ന് 1911ൽ പാത്രിയാർക്കീസ് അബ്ദുല്ല 2ാമൻ ദിവന്നാസ്സിയോസിനെ മുടക്കുകയും സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കുകയും പകരം കൂറിലോസ് പൗലോസിനെ മലങ്കര മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Varghese|2011}} ഇത് അംഗീകരിക്കാൻ വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസും കൂട്ടരും തയ്യാറായില്ല. ഇതിനെ തുടർന്ന് സഭ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളായി പിളർന്നു. ഇതിനിടയിൽ വട്ടശ്ശേരിയിൽ ദിവന്നാസിയോസും കൂട്ടരും ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപ് തുർക്കി അധികാരികൾ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട മുൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസീഹ് 2ാമൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് അബ്ദുൽമസീഹ് 2ാമനെ]] മലബാറിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Varghese|2011}} 1912ൽ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിച്ചേർന്ന അബ്ദുൽമസിഹ് 2ാമൻ ഇവരുടെ അഭ്യർത്ഥനപ്രകാരം [[മുറിമറ്റത്തിൽ പൗലോസ് ഇവാനിയോസ്|മുറിമറ്റത്തിൽ പൗലോസ് ഇവാനിയോസിനെ]] [[മഫ്രിയോനോ]] അഥവാ കാതോലിക്കോസ് ആയി വാഴിച്ചു.{{sfnp|Varghese|2011}} എന്നാൽ ഈ നീക്കം സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ അംഗീകരിച്ചില്ല.<ref>{{cite encyclopaedia|last=Kiraz|first=George A.|title=ʿAbdulmasīḥ II|url=https://gedsh.bethmardutho.org/entry/Abdulmasih-II|year=2011b|encyclopaedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition}}</ref> മുമ്പ് 1902ൽ അബ്ദുൽമസിഹ് 2ാമൻ പാത്രിയാർക്കീസ് ആയിരിക്കെ ഇതേ ആവശ്യം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഉയർന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത് അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല.{{sfnp|Kiraz|2011a}} ഈ സംഭവത്തെ തുടർന്ന് ദിവനാസിയോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗം തങ്ങളുടെ സഭ പാത്രിയർക്കീസിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ ഒരു സ്വയംശീർഷക ആണ് എന്ന് അവകാശപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.{{sfnp|Kiraz|2011a}}{{sfnp|Varghese|2011}} എന്നാൽ മറുവശത്ത് പാത്രിയർക്കീസിനെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന ബാവകക്ഷിക്കാർ ഈ അവകാശവാദങ്ങൾ തള്ളിക്കളയുകയും കൂറിലോസ് പൗലോസിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിനുശേഷം [[അത്താനാസിയോസ് പൗലോസ്|അത്താനാസിയോസ് പൗലോസിന്റെയും]] നേതൃത്വത്തിൽ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Joseph|2011}}<ref>{{cite book |author=K Mani Rajan|date=2017|title=Holy Fathers of The Syrian Orient Entombed in Kerala|pages=111–116|url=http://rajanachen.com/files/eng3.pdf|publisher=JSC Publications}}</ref> പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ പരമാധികാരം അംഗീകരിച്ച വിഭാഗം [[മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]] എന്ന പേരിൽ നിലകൊണ്ടു. ബാവ കക്ഷി, പാത്രിയർക്കീസ് കക്ഷി, യാക്കോബായ സഭ എന്നെല്ലാം ഇവർ അറിയപ്പെട്ടു. മറുഭാഗത്ത് വട്ടശ്ശേരി ദിവന്നാസിയോസിന് പിന്തുണച്ചവർ മെത്രാൻ കക്ഷി അല്ലെങ്കിൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു.{{sfnp|Varghese|2011}} പിളർപ്പിനെ തുടർന്ന് ഇരുവിഭാഗവും ദീർഘമായ കോടതി വിപഹാരങ്ങൾക്ക് മുന്നോട്ടു പോയി. കോടതിക്ക് പുറത്ത് തർക്കം ഒത്തുതീർപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും നടന്നു. 1958ൽ ഇരു വിഭാഗത്തിന്റെയും ബിഷപ്പുമാർ പരസ്പരം അനുരഞ്ജനപ്പെടുകയും കാതോലിക്കോസ് [[ബസേലിയോസ്‌ ഗീവർഗീസ് ദ്വിതീയൻ|ബസേലിയോസ്‌ ഗീവർഗീസ് 2ാമന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഉള്ള ബിഷപ്പുമാരുടെ സുന്നഹദോസിന്റെ അധികാരം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു കരാറിൽ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Joseph|2011}}<ref>[https://books.google.com/books?id=QUMOAAAAQAAJ ''A History of Eastern Christianity''] – Taylor & Francis, pp. 372–374</ref> 1958ൽ മലങ്കര സഭയുടെ സ്വയം ഭരണാധികാരം അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് സുപ്രീംകോടതി നൽകിയ വിധി ഈ പുനരൈക്യത്തിന് നിർണായകമായി തീർന്നു. ഇതിനെ തുടർന്ന് 1964ൽ ഗീവർഗീസ് 2ാമൻ കാതോലിക്കരുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് അന്നത്തെ പാത്രിയർക്കീസ് [[ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് തൃതീയൻ|ഇഗ്നാത്തിയോസ് യാക്കൂബ് 3ാമൻ]] കേരളത്തിൽ എത്തിച്ചേരുകയും [[ബസേലിയോസ്‌ ഔഗേൻ|ബസേലിയോസ്‌ ഔഗേൻ 1ാമനെ]] പുതിയ കാതോലിക്കയായി വാഴിക്കുകയും ചെയ്തു. 1965ൽ [[അഡിസ് അബെബ|അഡിസ് അബാബയിൽ]] ചേർന്ന [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകൾ|ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭകളുടെ]] ആഗോള സമ്മേളനത്തിൽ പാത്രിയർക്കീസ് യാക്കൂബ് 3ാമന്റെയും കാതോലിക്കോസ് ഔഗേൻ 1ാമന്റെയും നേതൃത്വത്തിൽ ഏകസഭയായി സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ പങ്കെടുത്തു. എന്നാൽ ഈ ഐക്യം അധികം കാലം നിലനിന്നില്ല. ആഭ്യന്തരമായ തർക്കങ്ങൾ തുടർന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. സഭയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അധികാരത്തിന്റെയും വ്യാപ്തിയെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കങ്ങൾ സഭയെ വീണ്ടും പിളർപ്പിൽ എത്തിച്ചു.{{sfnp|Joseph|2011}} 1975ൽ ചേർന്ന് ആഗോള സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭാ സുന്നഹദോസ് കാതോലിക്കോസ് ഔഗേൻ 1ാമനെ സ്ഥാനഭൃഷ്ടനാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.{{sfnp|Joseph|2011}} ഇതിനെ തുടർന്ന് സഭ വീണ്ടും പിളരുകയും പാത്രിയർക്കീസിനെ അനുകൂലിക്കുന്നവർക്ക് പുതിയ പ്രാദേശിക തലവനായി കാതോലിക്കോസ് [[ബസേലിയോസ് പൗലോസ് ദ്വിതീയൻ|ബസേലിയോസ്‌ പൗലോസ് 2ാമൻ]] നിയമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ കോടതി വ്യവഹാരങ്ങൾ പഴയ രീതിയിൽ വീണ്ടും ശക്തമായി. 1995ലും 2017ലും സഭയുടെ ഐക്യവും മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗത്തിന്റെ ഭരണഘടനയുടെ നിയമസാധുതയും മലങ്കര സഭയുടെ സ്വയം ഭരണാധികാരവും ഇവയോടൊപ്പം പാത്രിയർക്കീസിന്റെ സ്ഥാനീക മേൽക്കോയ്മയും ആഗോള പരമാദ്ധ്യക്ഷതയും അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് സുപ്രീംകോടതിയിൽ നിന്ന് വിധികൾ ഉണ്ടായി. എന്നാലും ഇരുവിഭാഗങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ഭിന്നത ഇന്നും തുടരുന്നു. ബാവാ കക്ഷി അന്ത്യോഖ്യാ പാത്രിയർക്കീസിന്റെ കീഴിൽ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ഭാഗമായ സ്വയംഭരണ സഭയായി മലങ്കര യാക്കോബായ സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ എന്ന പേരിൽ തുടരുന്നു. അതേസമയം സ്വയം ശീർഷകത്വം അവകാശപ്പെടുന്ന മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗം മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ എന്ന പേരിൽ സ്വതന്ത്ര ഓറിയൻറൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയായി നിലകൊള്ളുന്നു.{{sfnp|Joseph|2011}}{{sfnp|Varghese|2011}}{{sfnp|Vadakkekara|2007|p=94-96}}{{sfnp|Kiraz|2011a}} ====='''മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ രൂപീകരണം'''===== ബാവാ കക്ഷി, മെത്രാൻ കക്ഷി വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ നിലനിന്ന കലഹത്തിനിടെ 1930ൽ [[ഗീവർഗ്ഗീസ് ഇവാനിയോസ്|പണിക്കർവീട്ടിൽ ഗീവർഗ്ഗീസ് ഇവാനിയോസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ പുത്തങ്കൂറ്റുകാരിൽ ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ കത്തോലിക്കാ സഭയോട് പുനരൈക്യപ്പെട്ടു. ഇവർ [[മലങ്കര സുറിയാനി കത്തോലിക്കാ സഭ]] എന്നറിയപ്പെട്ടു. മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ നിന്ന് ഗീവർഗീസ് ഇവാനിയോസിന് പുറമേ [[യാക്കൂബ് തെയോഫിലോസ്|യാക്കൂബ് തെയോഫിലോസും]] ഈ നീക്കത്തിന്റെ ഭാഗമായി. 1932 ജൂൺ 11ന് [[തിരുവനന്തപുരം മലങ്കര കത്തോലിക്കാ അതിഭദ്രാസനം|തിരുവനന്തപുരം ഇവരുടെ ആസ്ഥാന അതിഭദ്രാസനമായും]] ഇവാനിയോസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായും [[തിരുവല്ല മലങ്കര കത്തോലിക്കാ ഭദ്രാസനം|തിരുവല്ല ഭദ്രാസനം]] സാമന്തരൂപതയായും തിയോഫിലോസ് അതിന്റെ ബിഷപ്പായും നിയമിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Cherian, Dr. C.V., ''Orthodox Christianity in India''. Academic Publishers, College Road, Kottayam. 2003.p. 354.</ref>{{sfnp|Brock|2011b}} മലങ്കര സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ ക്നാനായ മെത്രാപ്പോലീത്ത തോമസ് ദിയസ്കോറസ്, തൊഴിയൂർ സഭയിൽ നിന്ന് പൗലോസ് ഫീലക്സീനോസ് എന്നിവരും കത്തോലിക്കാ സഭയിലേക്ക് ചേർന്നു. 2005 ഫെബ്രുവരി 10ന് ഈ സഭയെ ഒരു മേജർ ആർക്കിഎപിസ്കോപ്പൽ സ്വയാധികാര സഭയായി റോം ഉയർത്തുകയും സഭയുടെ ആദ്യ മേജർ ആർച്ച്ബിഷപ്പായി [[മുളഞ്ചരുവിൽ സിറിൾ ബസേലിയോസ്‌]] സ്ഥാനമേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സംഭവത്തിന് ശേഷം സഭാദ്ധ്യക്ഷൻ കാതോലിക്കോസ് എന്ന ശീർഷകം ഔദ്യോഗികമായി ഉപയോഗിക്കാനും ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite book|last=ചേടിയത്ത്|first=ഗീവർഗ്ഗീസ്|author-link=|url=https://malankaralibrary.com/ImageUpload/2f994b126f0c07feb01530cc639479f5.pdf|pages=201, 226| publisher=OIRSI publications| location=Vadavathoor|title=The Malankara Catholic Church}}</ref> ==== <u>പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ സ്വതന്ത്ര കൽദായ സുറിയാനി സഭാസംവിധാനത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ശ്രമങ്ങൾ</u> ==== കൂനൻ കുരിശ് സത്യത്തിന് ശേഷം പറമ്പിൽ ചാണ്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംവിധാനവുമായി ഐക്യപ്പെട്ട പഴയകൂറ്റുകാരുടെ മേൽ പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന ദശകങ്ങളിൽ തന്നെ ലത്തീൻ ആധിപത്യം വീണ്ടും അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംവിധാനത്തിന്റെ കീഴിലെ കർമ്മലിത്താ മിഷനറിമാരുടെ സഭാ ഭരണം ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിനു ശേഷമുള്ള ''പദ്രുവാദോ'' ഈശോസഭാ മിഷണറിമാരുടെ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ ഇടവകപള്ളികളുടെ നിയന്ത്രണം നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും വിദേശികളും തങ്ങളുടേതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ സഭാപരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്നവരും ആയ ലത്തീൻ മെത്രാന്മാരുടെ കുത്തകയായി സഭാഭരണം നിലകൊണ്ടു. ഇതിനെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ തുടർക്കഥയായി. പുത്തങ്കൂറ്റുകാരുമായി വീണ്ടും ഐക്യപ്പെടാനും കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ സംവിധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും അവർ തുടർച്ചയായി ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ കരിയാറ്റിൽ യൗസേപ്പ്, അബ്രാഹം പണ്ടാരിക്കൽ എന്നീ മെത്രാപ്പോലീത്താമാർ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഭരണാധികാരികളായി ചുമതലയേറ്റിരുന്നു. എന്നാൽ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'', ''പദ്രുവാദോ'' എന്നിവയുടെ ഭാഗമായ പ്രാദേശിക കത്തോലിക്കാ നേതൃത്വങ്ങളും റോമിലെ ആഗോള സഭാനേതൃത്വവവും ഈ നീക്കങ്ങളെ എതിർത്തിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ നീക്കങ്ങളെല്ലാം ഫലമണിയാതെ പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിലെ ലത്തീൻ ഭരണത്തോടുള്ള അസംതൃപ്തിയും കൽദായ ബന്ധത്തിനുള്ള ശ്രമങ്ങളും തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ ഈ നീക്കങ്ങൾ അതിൻറെ നിർണായക ഘട്ടത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.{{efn|{{harvnb|പുലിയുറുമ്പിൽ|1994}}. {{harvnb|പള്ളത്ത്|2006}}. {{harvnb|പള്ളിപ്പുറത്തുകുന്നേൽ|1982}}. {{harvnb|പെരുന്തോട്ടം|1994}}. {{harvnb|തോണിപ്പാറ|1999}}. {{harvnb|വാരിക്കാട്ട്|1995}}.}} ====='''പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ നീക്കങ്ങൾ'''===== റോമിൽ മാർപാപ്പയുടെ അടുത്തേക്കും ''മൊസൂളിലെ'' കൽദായ കത്തോലിക്ക പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്കും തുടർച്ചയായി നടത്തിയ ദീർഘമായ കത്തിടപാടുകൾക്ക് ഫലം ഒന്നും ഉണ്ടാകാതെ വന്നതിനേത്തുടർന്ന് 1856ൽ പഴയകൂർ വൈദികരുടെ പ്രതിനിധികളായി ഏതാനും പേർ കൽദായ പാത്രിയർക്കീസ് [[യൗസേപ്പ് ആറാമൻ|യൗസേപ്പ് 6ാമൻ ഔദോയെ]] സന്ദർശിക്കാൻ യാത്രയായി. [[അന്തോണി കുടക്കാച്ചിറ]] എന്ന വൈദികൻ ആയിരുന്നു അവരുടെ നേതാവ്. ഈ സന്ദർശനത്തിനുശേഷം മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയ അദ്ദേഹം വീണ്ടും [[ബാഗ്ദാദ്|ബാഗ്ദാദിലേക്ക്]] യാത്ര ചെയ്യുകയും അവിടെവെച്ച് അകാലത്തിൽ മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മലബാറിലേക്ക് മെത്രാനെ നിയമിച്ച അയക്കാനുള്ള പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ നീക്കങ്ങളെ റോമിലെ ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' തീവ്രമായി എതിർത്തിരുന്നു. മലബാറിലെയും ബാഗ്ദാദിലെയും ലത്തീൻ സഭാ നേതൃത്വവും കൽദായ ബന്ധം പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിന് എതിരെയും തദ്ദേശീയ വൈദികരെ മെത്രാന്മാരാക്കുന്നതിന് എതിരെയും നിലപാടെടുത്തുകൊണ്ടിരുന്നു. മലബാറിലെ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ എന്നപോലെ കൽദായ കത്തോലിക്കരുടെ ഇടയിലും ഇത് കടുത്ത അതൃപ്തിയ്ക്ക് കാരണമായി. അന്തോണി കുടക്കാച്ചിറയോടൊപ്പം ബാഗ്ദാദിലേക്കുള്ള ആദ്യ യാത്രയിൽ അനുഗമിച്ചിരുന്ന [[അന്തോണി തൊണ്ടനാട്ട്]] എന്ന മലയാളി വൈദികനെ അവർ [[ഖുദ്ശാനിസ്|ഖുദ്ശാനിസിൽ]] ആസ്ഥാനമാക്കിയ പരമ്പരാഗത അസ്സീറിയൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ശിമയോൻ പതിനെട്ടാമൻ റൂവേൽ|ശിമയോൻ 18ാമൻ റൂവേലിന്റെ]] പക്കലേക്ക് അയച്ചു. അദ്ദേഹം അന്തോണി തൊണ്ടനാട്ടിനെ അബ്ദീശോ എന്ന പേരിൽ ഇന്ത്യയുടെ മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമിച്ചു.{{sfnp|Brock|2011c}} ====='''തോമാ റോക്കോസും ഏലിയാ മേലൂസും'''===== ഇതിനിടെ 1860ൽ കൽദായ കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസികളുടെയും പുരോഹിതരുടെയും നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി [[തോമാ റോക്കോസ്]] എന്ന വൈദികനെ പാത്രിയർക്കീസ് യൗസേപ്പ് 6ാമൻ മെത്രാനായി വാഴിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അയച്ചു. 1861ൽ മലബാറിൽ എത്തിയ തോമാ റോക്കോസ് മെത്രാപ്പോലീത്ത ഭൂരിഭാഗം വരുന്ന പഴയകൂർ സുറിയാനി പള്ളികളുടെയും പിന്തുണ നേടിയെടുത്തു. എന്നാൽ ഈ നീക്കത്തോട് ലത്തീൻ സഭാ നേതൃത്വം അതിരൂക്ഷമായ രീതിയിലാണ് പ്രതികരിച്ചത്. മൊസൂളിലെ റോമൻ പ്രതിനിധി ആയിരുന്ന ഹെൻറി അമാന്റൺ കൽദായ കത്തോലിക്കാ പാത്രിയർക്കീസിനെയും സഭയിലെ മുഴുവൻ മെത്രാന്മാരെയും മുടക്കുമെന്നും ശിക്ഷാനടപടികൾക്ക് വിധേയരാക്കും എന്നും ഭീഷണി മുഴക്കി. വരാപ്പുഴയിലെ കർമ്മലീത്താ വികാരി അസ്തോലിക്ക [[ബർണദീൻ ബച്ചിനെല്ലി|ബർണ്ണദീൻ ബച്ചിനെല്ലിയും]] രൂക്ഷമായ പ്രതികരണവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നു. തോമാ റോക്കോസ് സുറിയാനിക്കാരുടെ ഇടയിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന സ്വാധീനം അവസാനിപ്പിക്കാൻ [[കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ് ചാവറ|ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസ്]] എന്ന തദ്ദേശീയ കർമ്മലീത്താ വൈദികനെ സുറിയാനി പള്ളികൾക്ക് വേണ്ടിയുള്ള വികാരി ജനറലായി അദ്ദേഹം നിയമിച്ചു. ഇതോടെ തോമാ റോക്കോസിന്റെ ജനപിന്തുണയിൽ ഇടിവുണ്ടായി. ഇതിനിടയിൽ അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് ആറാമൻ|പിയൂസ് 6ാമനും]] ''പ്രൊപ്പഗാൻദാ'' സംഘവും തോമാ റോക്കോസിനെ തിരിച്ചുവിളിക്കാൻ പാത്രിയർക്കീസിനോട് നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>{{cite book|first=Giacomo|last=Martina|title=Pio IX (1851-1866)|url=https://archive.org/details/pioix185118660000mart|year=1986|isbn=8876525432|pages=[https://archive.org/details/pioix185118660000mart/page/372 372]–374}}</ref> അല്ലാത്തപക്ഷം പാത്രിയർക്കീസിനെതിരെ അച്ചടക്ക നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുമെന്നും അവർ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി. തോമാ റോക്കോസിനെ റോം മഹറോൻ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ അദ്ദേഹത്തിന് മലബാറിൽ ലഭിച്ചിരുന്ന പിന്തുണ ദുർബലമാവുകയും പാത്രിയാർക്കീസ് അദ്ദേഹത്തെ തിരിച്ചു വിളിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfnp|Brock|2011c}} ചാവറ കുര്യാക്കോസ് ഏലിയാസിന്റെ കാലഘട്ടം പഴയകൂറ്റുകാർക്ക് പുരോഗതിയുടെ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. ആംഗ്ലിക്കൻ മിഷനറിമാരുടെ സാമൂഹിക നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രേരണ ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ട് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ നവോത്ഥാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ പഴയകൂറ്റുകാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വ്യാപകമാക്കി. അതേസമയം അബ്ദീശോ തൊണ്ടാനാട്ട് മലബാറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി. എന്നാൽ അദ്ദേഹം കത്തോലിക്കൻ അല്ലാത്ത അസീറിയൻ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കൽ നിന്നും മെത്രാൻ പട്ടം ഏറ്റതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിൻറെ മെത്രാപ്പോലീത്ത സ്ഥാനം അംഗീകരിക്കാൻ നാട്ടുകാർ തയ്യാറായില്ല. പകരം അദ്ദേഹത്തെ ഇടവക വികാരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് അനുവദിച്ചു. ഇതിനിടയിൽ കൽദായ പാത്രിയാർക്കീസിന്റെ അടുക്കലേക്ക് പഴയകൂറ്റുകാർ വീണ്ടും കത്തുകൾ എഴുതി അയച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനേത്തുടർന്ന് 1864ൽ [[യോഹന്നാൻ ഏലിയാ മേലൂസ്]] എന്ന കൽദായ വൈദികനെ പാത്രിയർക്കീസ് മെത്രാപ്പോലീത്തയായി വാഴിച്ച് ഇന്ത്യയിലേക്ക് അയച്ചു.{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=34}}{{sfnp|Brock|2011c}}<ref>{{Cite web|url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bmellus.html|title=Bishop Jean-Élie Mellus &#91;Catholic-Hierarchy&#93;}}</ref> എന്നാൽ 1882ൽ റോമിൽ നിന്നുള്ള രൂക്ഷമായ ഇടപെടലിനെ തുടർന്ന് ഇദ്ദേഹത്തിനും മടങ്ങേണ്ടതായി വന്നു. തോമാ റോക്കോസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടന്ന നിങ്ങളുടെ തനിയാവർത്തനമാണ് അപ്പോഴും സംഭവിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.churchoftheeastindia.org/the-church.php|title=Church of the East - India|access-date=2023-11-23|archive-date=2023-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409232814/http://www.churchoftheeastindia.org/the-church.php|url-status=dead}}</ref>{{sfnp|Wilmshurst|2000|p=75}} ====='''കൽദായ സുറിയാനി സഭ, അസ്സീറിയൻ സഭാ ബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു'''===== റോമിൽ നിന്നുള്ള കടുത്ത ഇടപെടൽ മൂലം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് മടങ്ങി പോകേണ്ടി വന്നെങ്കിലും [[മിഖായേൽ അഗസ്തീനോസ്]] എന്ന ഒരു [[കോറപ്പിസ്ക്കോപ്പ|കോറപ്പിസ്കോപ്പയെ]] മലബാറിൽ ഏലിയാ മേലൂസ് നിലനിർത്തിയിരുന്നു. മേലൂസിനെ അംഗീകരിച്ചിരുന്നവരുടെ നേതൃത്വം ഇദ്ദേഹം ഏറ്റെടുത്തു. അബ്ദീശോ തൊണ്ടാനാട്ട് ഇക്കാലത്ത് മെത്രാപ്പോലീത്ത എന്ന നിലയിലുള്ള തൻ്റെ അധികാരങ്ങൾ വിനിയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. {{sfnp|മൂക്കൻ|1987|p=}} ഇവർ [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]] എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. അബ്ദീശോയുടെ മരണശേഷം അദ്ദേഹത്തിൻറെ പിൻഗാമിയായി 1907ൽ [[അബിമലേക്ക് തിമോത്തെയോസ്]] എന്ന മെത്രാപ്പോലീത്തയെ അന്നത്തെ അസ്സീറിയൻ പാത്രിയർക്കീസ് [[ശിമയോൻ പത്തൊമ്പതാമൻ ബെന്യാമിൻ|ശിമയോൻ 19ാമൻ ബെന്യാമിൻ]] അയച്ചു. {{sfnp|മൂക്കൻ|1975|p=11-26}}{{sfnp|Perczel|2013|p=435-436}} താൻ നിയന്ത്രണ ഏറ്റെടുത്ത പള്ളികളിൽ നിന്ന് കത്തോലിക്കാ സ്വാധീനത്തിന്റെ അവശേഷിപ്പിക്കുകളായ രൂപങ്ങൾ ചിത്രങ്ങൾ മുതലായവ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്ത് [[കിഴക്കിന്റെ അസ്സീറിയൻ സഭ|കിഴക്കിന്റെ അസീറിയൻ സഭയുടെ]] സഭാ പാരമ്പര്യവും ആചാരക്രമരീതികളും പുനുരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfnp|Brock|2011c}}{{sfnp|വടക്കേക്കര|2007|p=103}} ====='''സുറിയാനി കത്തോലിക്കർ ലത്തീൻ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തപ്പെടുന്നു, സിറോ-മലബാർ സഭ'''===== ലത്തീൻ സഭാ സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാകാനും കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പാലിക്കുന്ന തദ്ദേശീയ സഭാസംവിധാനം രൂപപ്പെടുത്താനും ഇതിന് ആവശ്യമെങ്കിൽ കൽദായ കത്തോലിക്കാ സഭയുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കാനുമുള്ള പഴയകൂറ്റുകാരുടെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള തീർച്ചയായ ശ്രമങ്ങൾ റോമിനെയും പ്രൊപ്പഗാൻദാ സംവിധാനത്തെയും അലോസരപ്പെടുത്തി. അടിച്ചമർത്തലിലൂടെ എല്ലാ കാലത്തും തദ്ദേശീയരായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളെ ഭരിക്കാൻ ആവില്ല എന്നും അതിനു ഇനിയും തുനിഞ്ഞാൽ വീണ്ടും സഭയിൽ പിളർപ്പുകൾ ഉണ്ടാകും എന്നും മനസ്സിലാക്കിയ റോമൻ കത്തോലിക്ക നേതൃത്വം മലബാറിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളെ ലത്തീൻ സഭയുടെ വരാപ്പുഴ വികാരിയാത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു. 1887ൽ മലബാറിലെ സുറിയാനി കത്തോലിക്കരെ വരാപ്പുഴ അപ്പസ്തോലിക് വികാരിയത്തിൽ നിന്ന് അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് പതിമൂന്നാമൻ|പിയൂസ് 13ാമൻ]] സ്വതന്ത്രമാക്കി. ലത്തീൻ ക്രിസ്ത്യാനികളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ [[സിറോ-മലബാർ സഭ|സീറോ-മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭ]] എന്ന പേരും അവർക്ക് കൊടുത്തു. പകരം അവർക്കായി [[തൃശൂർ സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|കോട്ടയം]] (പിന്നീട് ചങ്ങനാശ്ശേരി) എന്നീ രണ്ട് അപ്പസ്തോലിക് വികാരിയാത്തുകൾ സ്ഥാപിതമായി. [[അഡോൾഫസ് മെഡ്ലികോട്ട്]], [[ചാൾസ് ലവീഞ്ഞ്]] എന്നീ വിദേശികളായ ലത്തീൻ മെത്രാന്മാരാണ് ഈ സംവിധാനങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷന്മാരായി നിയമിതരായത്. 1896ൽ മാർപാപ്പ ഈ വികാരിയാത്തുകളെ [[എറണാകുളം-അങ്കമാലി സിറോ-മലബാർ മേജർ അതിരൂപത|എറണാകുളം]], ചങ്ങനാശ്ശേരി, തൃശ്ശൂർ എന്നീ മൂന്ന് പുതിയ വികാരിയാത്തുകളായി പുനക്രമീകരിക്കുകയും യഥാക്രമം [[ലൂയീസ് പാഴേപ്പറമ്പിൽ]], [[മാത്തായി മാക്കീൽ]], [[യോഹന്നാൻ മേനാച്ചേരി]] എന്നീ തദ്ദേശീയരെ അവിടങ്ങളിൽ ബിഷപ്പുമാരായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. 1911ൽ ക്നാനായ കത്തോലിക്കർക്കായി [[കോട്ടയം സിറോ-മലബാർ അതിരൂപത|കോട്ടയം കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഒരു പുതിയ വികാരിയാത്ത്]] സ്ഥാപിതമാവുകയും മത്തായി മാക്കീലിനെ അവിടേക്ക് സ്ഥലം മാറ്റുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ സിറോ-മലബാർ സഭയ്ക്ക് കേന്ദ്രീകൃത ഭരണസംവിധാനമോ നേതൃത്വമോ അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. 1923ൽ അന്നത്തെ മാർപാപ്പ [[പിയൂസ് പതിനൊന്നാമൻ|പിയൂസ് 11ാമൻ]] സിറോ-മലബാർ സഭയ്ക്ക് വ്യവസ്ഥാപിതവും കേന്ദ്രീകൃതവുമായ ഭരണസംവിധാനം സ്ഥാപിച്ചു. വികാരിയാത്തുകളെ രൂപതകൾ ആയി ഉയർത്തുകയും എറണാകുളം രൂപതയെ അതിരൂപതയായും അതിൻറെ അധ്യക്ഷനായിരുന്ന [[കണ്ടത്തിൽ ആഗസ്തീനോസ്|അഗസ്തീനോസ് കണ്ടത്തിലിനെ]] സഭയുടെ മുഴുവൻ മെത്രാപ്പോലീത്തയായും പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചങ്ങനാശ്ശേരി, തൃശൂർ, കോട്ടയം എന്നിവയെ സാമന്ത രൂപതകൾ ആക്കുകയും ചെയ്തു. 1992ൽ ജോൺ പോൾ 2ാമൻ മാർപ്പാപ്പ എറണാകുളം അതിരൂപതയുടെ അധ്യക്ഷനായിരുന്ന കർദിനാൾ [[ആന്റണി പടിയറ|ആന്റണി പടിയറയെ]] സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ മേജർ ആർച്ച്ബിഷപ്പായി നിയമിച്ചുകൊണ്ട് സഭയെ മേജർ ആർക്കിഎപിസ്കോപ്പൽ പദവിയുള്ള ഒരു സ്വയാധികാര സഭയായി ഉയർത്തി. 2011ൽ അന്നത്തെ മേജർ ആർച്ചുബിഷപ്പ് കർദിനാൾ [[വർക്കി വിതയത്തിൽ|വർക്കി വിതയത്തിലിന്റെ]] മരണത്തെ തുടർന്ന് സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ തദ്ദേശീയമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആദ്യ തലവനായി കർദ്ദിനാൾ [[ജോർജ്ജ് ആലഞ്ചേരി]] സ്ഥാനമേറ്റു. തുടർന്ന് സഭയുടെ അധികാര മേഖല ഇന്ത്യ മുഴുവനിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതിനിടയിൽ സഭയുടെ ആചാരക്രമവും പാരമ്പര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് തർക്കങ്ങളും ആഭ്യന്തരമായി ഉടലെടുത്തു. അക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ലത്തീൻവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം തുടരണമെന്ന് ചിലർ വാദിച്ചപ്പോൾ മറ്റു ചിലർ കൂടുതൽ ശുദ്ധമായ കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പുനരുദ്ധരിക്കണം എന്ന് നിലപാടെടുത്തു. അതേസമയം മറ്റൊരു വിഭാഗം കൂടുതൽ ലത്തീൻവൽക്കരണം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിനിടയിൽ ഉത്തരേന്ത്യൻ ബ്രാഹ്മണ രീതികൾ സന്നിവേശിപ്പിച്ച് മറ്റ് ഇന്ത്യൻ സ്വയാധികാര കത്തോലിക്കാ സഭകളെ കൂടി ചേർത്ത് ഒരു ഭാരതീയ ആചാരക്രമം രൂപപ്പെടുത്തണം എന്ന പുതിയ ആശയവുമായി മറ്റൊരു വിഭാഗം രംഗത്തെത്തി. ഈ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും തർക്കങ്ങളും സഭയെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കി മാറ്റി. ഈ പ്രശ്നത്തെ തുടർന്ന് സിറോ-മലബാർ സഭയുടെ ആരാധനാക്രമ വിഷയത്തിൽ ഇടപെട്ട റോം 1934ൽ പരമ്പരാഗത കൽദായ സുറിയാനി ആചാരക്രമം പുനരുദ്ധരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത് എന്ന് നിലപാടെടുത്തു. 1964ൽ സമ്മേളിച്ച [[രണ്ടാം വത്തിക്കാൻ സൂനഹദോസ്|2ാം വത്തിക്കാൻ സൂനഹദോസ്]] [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകളിലെ]] ലത്തീൻവൽക്കരണം നിരോധിക്കുകയും പൗരസ്ത്യ ആചാരക്രമങ്ങൾ പുനരുദ്ധരിക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ സീറോ-മലബാർ സഭയിൽ പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആചാരക്രമം ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന രീതിയിൽ പുനസ്ഥാപിക്കുന്നതിന് ഔദ്യോഗികമായ ശ്രമങ്ങൾ തുടങ്ങി. 2020ഓടെ [[നെസ്തോറിയസിന്റെ അനാഫൊറ|നെസ്തോറിയസിന്റെയും]] [[തെയദോറിന്റെ അനാഫൊറ|മോപ്സുവേസ്ത്യയിലെ തെയദോറിന്റെയും]] പേരുകളിലുള്ള അനാഫോറകൾ പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത് സഭയുടെ ചരിത്രത്തിലെ നിർണ്ണായക ഏടുകളായി മാറി. അതേസമയം നീക്കങ്ങൾക്കെതിരെ ശക്തമായ പ്രതിഷേധങ്ങളും എതിർവിഭാഗത്തിൽ നിന്ന് തുടർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.{{sfnp|Brock|2011d}} ==വിവിധ സഭകൾ== [[File:Timeline of Saint Thomas Christian denominations.svg|alt=|thumb|350px|മാർ തോമാ നസ്രാണികളിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ]] {{Nasrani people}} ഒറ്റ സമുദായമായി കഴിഞ്ഞിരുന്ന മാർ തോമാ നസ്രാണികൾ [[കൂനൻ കുരിശു സത്യം|കൂനൻ കുരിശു സത്യത്തിനു]] ശേഷം 1657-65 കാലത്താണു് ആദ്യമായി പിളർന്നതു്. ഇപ്പോൾ ഇവർ [[സിറോ മലബാർ സഭ]], [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]], [[യാക്കോബായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സഭ]], [[സീറോ മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ]], [[ മാർത്തോമ്മാ സഭ|മലങ്കര മാർത്തോമ്മാ സുറിയാനി സഭ]], [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]], [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]], [[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]] എന്നിങ്ങനെ വിവിധ സഭകളിലായി ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. ഇവരിൽ [[സിറോ മലബാർ സഭ]]യും [[സീറോ മലങ്കര കത്തോലിക്കാ സഭ|സിറോ മലങ്കര സഭ]]യും സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള [[പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭകൾ|പൗരസ്ത്യ കത്തോലിക്കാ സഭ]]കളാണ്. സിറോ മലബാർ സഭ [[പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമവും]] സിറോ മലങ്കര സഭ [[പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമവും]] പിന്തുടരുന്നു. കേരളത്തിലെ [[ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]കളാണ് [[മലങ്കര ഓർത്തഡോക്സ് സുറിയാനി സഭ]]യും [[യാക്കോബായ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സഭ]]യും. ഇവയിൽ യാക്കോബായ സുറിയാനി സഭ, [[സുറിയാനി ഓർത്തഡോക്സ് സഭ]]യുടെ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രാദേശിക സഭയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഔദ്യോഗികമായി ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് സഭാകുടുംബത്തിലെ അംഗമല്ലെങ്കിലും ഓറിയന്റൽ ഓർത്തഡോക്സ് വിശ്വാസത്തിലും പാരമ്പര്യത്തിലുമുള്ള കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു സഭയാണ് [[മലബാർ സ്വതന്ത്ര സുറിയാനി സഭ]]. ഈ മൂന്നു സഭകളും [[പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം]] പിന്തുടരുന്നു. പൗരസ്ത്യ നവീകരണ സഭകളായ [[മാർത്തോമ്മാ സഭ]]യും [[സെന്റ് തോമസ് ഇവാഞ്ചലിക്കൽ സഭ]]യും പാശ്ചാത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം അവരുടെ നവീകരണ ദർശനങ്ങൾക്കനുസൃതമായ രീതിയിൽ പരിഷ്കരിച്ചുപയോഗിക്കുന്നു. [[അസ്സീറിയൻ പൗരസ്ത്യ സഭ]]യുടെ കേരളത്തിലെ ശാഖയാണ് [[കൽദായ സുറിയാനി സഭ]]. ഇവർ [[പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി സഭാപാരമ്പര്യം|പൗരസ്ത്യ സുറിയാനി ആരാധനക്രമം]] പിന്തുടരുന്നു. ==ഇതും കാണുക== * [[തോമാശ്ലീഹാ]] * [[സുറിയാനി]] * [[ഉദയംപേരൂർ സുന്നഹദോസ്]] * [[കൂനൻ കുരിശുസത്യം]] * [[കേരളത്തിലെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികൾ]] * [[ക്രിസ്തുമതം കേരളത്തിൽ]] * [[ഇന്ത്യയിലെ പുരാതന ക്രൈസ്തവ കേന്ദ്രങ്ങൾ]] == അവലംബം == ===സൂചിക=== {{Reflist|2}} ====കുറിപ്പുകൾ==== {{notelist}} ===സ്രോതസ്സുകൾ=== ====പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ==== * {{cite book |author=യൗസേബിയോസ്|title=Church History |url=http://www.newadvent.org/fathers/250105.htm |translator-first=Arthur Cushman |translator-last=McGiffert |editor-first=Kevin |editor-last=Knight |volume= Book V Chapter 10}} *{{cite book|title =മാർഗ്ഗംകളി പാട്ട്|editor=T. K. Joseph|edition=1931}} *{{cite book|title=The Song of Thomas Ramban|editor-first=ജോർജ്ജ് |editor-last=മേനാച്ചേരി |edition=1998|series=The Indian Church History Classics|volume=I|location =Ollur|ISBN=81-87133-05-8}} *{{cite book|title=പുരാതന പാട്ടുകൾ|editor-first=പി. യു. |editor-last=ലൂക്കാസ് |orig-year=1910|year=1985|edition=6ാം}} * {{cite book |editor-last= Klijn |editor1-first= Albertus Frederik Johannes |edition= 2003 |title= The Acts of Thomas: Introduction, Text, and Commentary |publisher= BRILL |isbn= 90-04-12937-5 |url= https://books.google.com/books?id=MuVHh60YC4UC}} *{{cite book|author=കോസ്മാസ് ഇൻഡികോപ്ല്യൂസ്റ്റസ്|editor=J. W. McCrindle|title=The Christian Topography of Cosmas, an Egyptian Monk: Translated from the Greek, and Edited with Notes and Introduction|date=|url=https://books.google.com/books?id=Cp9S9o5lj5oC&pg=PA119|access-date=|edition=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-01295-9}} *{{cite book|title=സീർട്ടിന്റെ ദിനവൃത്താന്തം|editor=Addai Scher|translator=Addai Scher|edition=1908, 1910, 1911, 1919. |series=Histoire nestorienne inédite: Chronique de Séert|pages= PO 4.3, 5.2, 7.2, 13.4}} *{{cite book|editor1-first=എം. ആർ. രാഘവ |editor1-last=വാര്യർ |editor2-first= കേശവൻ |editor2-last=വെളുത്താറ്റ്|edition=2013|title =തരിസാപ്പള്ളിപ്പട്ടയം (ചരിത്രം)|location=കോട്ടയം|publisher=Sahithya Pravarthaka C. S. Ltd.|pages= 109–13}} *{{cite book|title=Travancore Archeological Series|editor-first=എ. എസ്. രാമാനാഥ|editor-last=അയ്യർ | edition =1927 |volume=VI/1|pages= 68–71; 176–80|quote=Funerary Inscription of the Last Villarvattam King; Kumari-Muṭṭam Tamil Inscription}} *{{Cite book|title=The book of Ser Marco Polo, the Venetian|volume=2|editor-first=Henry |editor-last=Yule|year=1871|page=312|language=en}} *{{Cite book|author=ജൊർദാനൂസ്|editor1-last=Yule|editor1-first =Henry|editor2-last=Parr|url=https://archive.org/details/bub_gb_wQUVAAAAQAAJ/page/n52/mode/1up|editor2-first =Charles McKew donor|editor3-first =Parr|editor3-last=Ruth |edition=1863|title= Mirabilia descripta : the wonders of the East|location=London |publisher=the Hakluyt Society}} *{{Cite book|title=Cathay and the way thither |volume= 2|editor-first=Henry|editor-last= Yule|location=London|year=1864|page=342-346|url=https://archive.org/details/bub_gb_KzEMAAAAIAAJ/page/n99/mode/1up}} *{{cite book|title=പാത്രിയാർക്കീസ് മാർ ഏലിയാ 5ാമന് മാർ തോമാ, മാർ യാഹ്ബല്ലാഹാ, മാർ യാക്കോവ്, മാർ ദെനഹാ എന്നിവർ അയച്ച കത്ത്|editor= Josephus Simonius Assemani|edition=1725|series=Bibliotheca Orientalis Clementino Vaticana|location =Rome|volume= III/1|publisher=Sacrae Congregationis de Propaganda Fide|pages= 589–99}} *{{cite book|author=മിശിഹായുടെ ഗീവർഗ്ഗീസ് |year=1578|title =Rev. Georgius de Christo, Archidiaconus Christianorum S. Thomae, P. E. Mercuriano, praep. gen. S. I. Cocino 3 Ianuarii 1578|editor= Josephus Wicki|edition= 1970|series= Documenta Indica XI (1577–1580). |publisher=Rome|publisher =Institutum Historicum Societatis Iesu|pages= 129–31}} *{{cite book|author=ഫ്രാൻസിസ്കോ ദിവന്നൈഷ്യോ|year= 1578|title=Relatio P. Francisci Dionysii S. I. De Christianis S. Thomae Cocini 4 Ianuarii 1578. |editor=Josephus Wicki|edition= 1970|series= Documenta Indica XI (1577–1580)|location= Rome|publisher =Institutum Historicum Societatis Iesu|pages=131–43|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015078388348;view=1up;seq=221.}} *{{cite book|title= ഉദയംപേരൂർ സൂനഹദോസിന്റെ നടപടികൾ|editor= da Cunha Rivara |orig-year=1862 |series=Archivo Portuguez-Oriental, Fasciculo 4o que contem os Concilios de Goa e o Synodo de Diamper|location =Nova-Goa|publisher=Imprensa Nacional. Reprint: New Delhi: Asian Educational Services|year= 1992|pages= 283–556}} *{{cite book|last=ഗുവേയ|first=അന്തോണിയോ|year= 1606|title =[[അലെക്സിസ് മെനെസിസിന്റെ ജൊർണാദ|Jornada do Arcebispo de Goa Dom Frey Aleixo de Menezes Primaz da India Oriental, Religioso da Orden de S. Agostino]]|location =Coimbra|publisher=Officina de Diogo Gomez|language=pt}} **{{cite book|title=ഡോം അലെക്സിസ് ഡി മെനെസിസിന്റെ ജോർനാദ|publisher=L. R. C. Publications|year=2003|ISBN=9788188979004|editor-last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|editor-first=പയസ്|location=കൊച്ചി|language=en|translator-last=മേലേക്കണ്ടത്തിൽ|translator-first=പയസ്|language=en}} *{{cite book|title=Relação sobre a Serra. British Library, Add 9853, ff. 86 (525)–99 (539).zl|last= റോസ്|first=ഫ്രാൻസിസ്കോ|title =De erroribus Nestorianorum qui in hac India orientali versantur}} *{{Cite book|title=ജ്യൂസെപ്പെ മരിയാ സെബസ്ത്യാനിയുടെ മലബാറിലേക്കുള്ള ഒന്നാമത്തെയും രണ്ടാമത്തെയും യാത്രകൾ|author=ജ്യൂസെപ്പെ മരിയാ സെബസ്ത്യാനി|language=It}} **{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_MTA5d2U3NKMC|title=Prima speditione all'Indie Orientali di monsignor Sebastiani fr. Giuseppe di S. Maria|year=1666}} **{{Cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_XV38nWq7p0oC|title=Seconda speditione all'Indie Orientali di monsignor Sebastiani fr. Giuseppe di S. Maria|year=1672}} **{{harvnb|പള്ളത്ത്|2006}}ൽ നിന്ന് ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ *{{cite book|author=പൗളിനോസ് |publisher=Typis Salomonianis|year=1794|url=https://books.google.co.in/books?id=IL1OAAAAcAAJ|title=ഇന്ത്യാ ഓറിയന്റാലിസ് ക്രിസ്റ്റ്യാന}} *{{cite book|title=Brevis notitia historica circa Ecclesiae Syro-Chaldaeo-Malabaricae statum|editor= Samuel Giamil|edition=1902|series=Genuinae relationes inter sedem apostolicam et Assyriorum orientalium seu Chaldaeorum ecclesiam |location=Rome|publisher=Loe- scher|pages=552–64}} *{{Cite book|title=Syrische Handschriften juristischen Inhalts in südindischen Bibliotheken|series=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften|edition= 1989|isbn=9783700116325|editor-first= Hubert|editor-last =Kaufhold|language=de}} *{{cite book|last=കരിയാറ്റിൽ|first=യൗസേപ്പ് |title="Noticias do Reyno do Malabar " Information of the Kingdom of Malabar|publisher=National Library of Paris|date=1782}} * {{cite book |editor-last=മുത്തേടൻ |editor-first=തോമസ് |edition=1977 |title=വർത്തമാനപ്പുസ്തകം |publisher=ജനാതാ സർവ്വീസസ്|location=തേവര|first=തോമാ|last=പാറേമ്മാക്കൽ|year=1785}} *{{cite book|last=Whitehouse|first= Thomas |year=1873|title= Lingerings of light in a dark land: Researches into the Syrian church of Malabar. |url=https://archive.org/details/lingeringsofligh00whit|publisher=William Brown and Co. |language=en}} ====ദ്വിതീയ സ്രോതസ്സുകൾ==== {{Refbegin|2}} *{{cite book |last=Ayyar |first=L. K. Anantakrishna |year=1926 |title=Anthropology of the Syrian Christians |pages=3 |publisher=Cochin Government Press |url=https://archive.org/details/AnthropologyOfTheSyrianChristians/mode/1up |language=en }} * {{Cite book|last=Bayly|first=Susan|title=Saints, Goddesses and Kings: Muslims and Christians in South Indian Society, 1700–1900|year=2004|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521891035|url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC|language=en}} * {{Cite book|last1=Baum|first1=Wilhelm|last2=Winkler|first2=Dietmar W.|title=The Church of the East: A Concise History|year=2003|location=London-New York|publisher=Routledge-Curzon|isbn=9781134430192|url=https://books.google.com/books?id=CnSCAgAAQBAJ|language=en}} * {{cite encyclopedia|title=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage: Electronic Edition|editor1-first=Sebastian P.|editor1-last=Brock|editor2-first=Aaron M.|editor2-last=Butts|editor3-first=George A.|editor3-last=Kiraz|editor4-first=Lucas|editor4-last=Van Rompay|url=https://gedsh.bethmardutho.org|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=|language=en}} ** {{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Thomas Christians|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Christians|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Malankara Catholic Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Catholic-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011b|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Chaldean Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Chaldean-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011c|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=Sebastian P.|last=Brock|title=Malabar Catholic Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malabar-Catholic-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011d|access-date=}} **{{cite encyclopedia |last=Childers |first=Jeff W. |title=Thomas, Acts of. |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Thomas-Acts-of |publisher=Gorgias Press |year=2011 |access-date= }} ** {{cite encyclopedia|first=John R. K.|last=Fenwick|title=Malabar Independent Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malabar-Independent-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=John R. K.|last=Fenwick|title=Mar Thoma Syrian Church (Malankara)|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Mar-Thoma-Syrian-Church-Malankara|publisher=Gorgias Press|year=2011b}} ** {{cite encyclopedia|first=George A.|last=Kiraz|title=Maphrian|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Maphrian|publisher=Gorgias Press|year=2011a|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=തോമസ്|last=ജോസഫ്|title=Malankara Syriac Orthodox Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Syriac-Orthodox-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} ** {{cite encyclopedia|first=Hidemi|last=Takahashi|title=Diamper, Synod of|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Diamper-Synod-of|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} **{{cite encyclopedia|first=ബേബി|last=വർഗ്ഗീസ്|title=Malankara Orthodox Syrian Church|encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage|url=https://gedsh.bethmardutho.org/Malankara-Orthodox-Syrian-Church|publisher=Gorgias Press|year=2011|access-date=}} ** {{cite encyclopedia |first=Joel T. |last=Walker |title=Fars |encyclopedia=Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage |url=https://gedsh.bethmardutho.org/Fars |publisher=Gorgias Press |year=2011 |access-date= }} * {{Cite book|last=Brown|first=Leslie W.|title=The Indian Christians of St Thomas: An Account of the Ancient Syrian Church of Malabar|year=1956|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|url=https://books.google.com/books?id=H9gYAAAAIAAJ|language=en}} *{{cite book|title=|editor1-first=Peter |editor1-last=Bruns|editor2-first=Heinz|editor2-last =Otto Luthe|title=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013|isbn=9783447068857|language=en}} **{{cite book|last=കൂനമ്മാക്കൽ|first=തോമസ്|url=https://books.google.com/books?id=KDoyEAAAQBAJ&pg=PA259|title=Syro-Malabar History and Traditions|series=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|pages=259-276|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013}} **{{cite book|last=Perczel|first=István|title=Some New Documents on the Struggle of the Saint Thomas Christians to Maintain the Chaldaean Rite and Jurisdiction|url=https://www.academia.edu/5266468|series=Orientalia Christiana: Festschrift für Hubert Kaufhold zum 70. Geburtstag|pages=415-436|publisher=Harrassowitz Verlag|location=Wiesbaden|year=2013}} *{{Cite book|url=https://www.academia.edu/41997319|pages=21-37|title=The Pahlavi Signatures on the Quilon Copper Plates|last=Cereti|first=Carlo G.|year=2009|others=Nicholas Sims-Williams, Werner Sundermann, Almut Hintze, François de Blois|isbn=978-3-447-05937-4|series=Exegisti monumenta : festschrift in honour of Nicholas Sims-Williams|location=Wiesbaden|oclc=318871639|language=en}} * {{Cite journal|last1= Chaput|first1= Pascale|year= 1999|title= La Double identité des chrétiens keralais: confessions et castes chrétiennes au Kerala (Inde du Sud) / The Double Identity of Kerala Christians: Confessions and Christian Castes (South India)|journal= Archives des sciences sociales des religions|volume= 106|pages= 5–23|doi= 10.3406/assr.1999.1084|url= http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/assr_0335-5985_1999_num_106_1_1084#|language= en}} *{{cite journal|title=Antiquity of Christianity in India with Special Reference to South Central Kerala|last1=Cyriac Jose|first2=R. K.|last2=Mohanty|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=5|year=2017|pages=100-139|url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume5/7.pdf|editor1=Rajesh S. V.|editor2=Ajit Kumar|editor3=Abhayan G. S.|editor4=Preeta Nayar|language=en|archive-date=2023-11-25|access-date=2023-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125105652/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume5/7.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last=D'Aguiar|first= J. Monteiro|title=The Magna Carta of St. Thomas Christians|volume= ''K. S. P.'', no. 4|pages= 172, 195|language=en}} *{{cite book|title=The Syriac World|editor=Daniel King|url=https://books.google.com/books?id=e-GEDwAAQBAJ|isbn=9781317482116|publisher=Routledge|year=2018|language=en}} **{{cite book|last=Perczel|first=István|title=Syriac Christianity in India|series=The Syriac World|editor=Daniel King|url=https://books.google.com/books?id=e-GEDwAAQBAJ&pg=PA653|isbn=9781317482116|publisher=Routledge|pages=653–697|year=2018}} *{{cite book|last=Geddes|first=M|year=1694|title=The History of Church of Malabar|url=https://archive.org/details/historychurchma00geddgoog|location=London|language=en}} *{{cite book|url=|title=The Forgotten Bishops: The Malabar Independent Syrian Church and its Place in the Story of the St Thomas Christians of South India |isbn=978-1-60724-619-0 |last=Fenwick|first=John R. K.|publisher=Gorgias Press|year=2009|language=en}} * {{cite book|first1=Leonard|last1=Fernando|first2=G.|last2=Gispert-Sauch|year=2004|isbn=9780670057696|url=https://books.google.com/books?id=7dgYjLCSa0wC&pg=PA79|title=Christianity in India: Two Thousand Years of Faith|publisher=Penguin Books India|language=en}} * {{Cite book|last=Frykenberg|first=Robert E.|title=Christianity in India: From Beginnings to the Present|year=2008|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198263777|url=https://books.google.com/books?id=mXgSDAAAQBAJ|language=en}} *{{cite encyclopedia|last=Frykenberg|first=Robert Eric|title=Thomas Christians|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|date=21 September 2023|year=2023|url=https://www.britannica.com/topic/Thomas-Christians|language=en}} *{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Eastern_Christianity_and_Politics_in_the/zt2vAwAAQBAJ?hl=en|language=en|editor-first=Lucian N.|editor-last=Leustean|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781317818663|series=Eastern Christianity and Politics in the Twenty-First Century|year=2014|title=Syrian Christian churches in India|first1=M. P.|last1=Joseph|first2=Uday|last2=Balakrishnan|first3=Istvan|last3=Perczel|pages=563-97}} *{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Archdeacon_of_All_India.html?id=rUjKNAAACAAJ&redir_esc=y|title=The Archdeacon of All-India|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|date=1972|publisher=|language=en}} *{{Cite book|url=|title=The Saint Thomas Christians' Revolution of 1653|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|date=1981|publisher=|language=en}} *{{cite book|first=ജേക്കബ്|last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|title=The Babylonian Origin of the Southists among the St Thomas Christians|page=134|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Babylonian_Origin_of_the_Southists_A.html?id=VPctAAAAYAAJ&redir_esc=y|series=Volume 241 of Orientalia Christiana analecta|ISSN=1590-7449|publisher=Pontifical Institutum Studiorum Orientalium|year=1992|isbn=9788872102893|language=en}} * {{cite book |last=കൊല്ലാപറമ്പിൽ|first=ജേക്കബ്|title= Sources of the Syro Malabar Law |publisher= Oriental Institute of Religious Studies India |year= 2015 |isbn= 9789382762287|editor-first=Sunny|editor-last=Kokkaravalayil|language=en}} *{{cite book |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean |publisher=Primus Books |location=Delhi |year=2010 |isbn=978-93-8060-701-6 |url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC |language=en |author-link=പയസ് മേലെക്കണ്ടത്തിൽ }} *{{cite web |url=http://www.nasrani.net/2011/03/07/nazrani-christians-and-the-social-processes-of-kerala/ |title=Nazrani Christians and the Social Processes of Kerala, 800–1500 &#124; Nasranis |year=2011 |date=6 March 2011 |publisher=Nasrani.net |access-date= |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |language=en }} * {{cite encyclopedia |first=പയസ് |last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ |title=Nazrani History and Discourse on Early Nationalism in Varthamanapusthakam |encyclopedia=NSC Network |url=https://www.nasrani.net/2013/01/28/nazrani-history-and-discourse-on-early-nationalism-in-varthamanapusthakam/ |year=2013 |access-date= |language=en }} *{{cite web|url=https://www.nasrani.net/2020/07/15/contextualizing-the-encounters-between-portuguese-missionaries-and-the-st-thomas-christians/|title=Contextualizing the encounters between portuguese missionaries and the st thomas christians|website=nasrani.net|last=മേലെക്കണ്ടത്തിൽ|first=പയസ്|date=Feb 1, 2021|year=2021|language=en}} *{{cite book|title=Christianity in Travancore|first=Gordon Thomson|last=MacKenzie|year=1901|publisher=Travancore Government Press|page=28|url=https://books.google.com/books?id=cVQoAAAAYAAJ|isbn=9781230341651|language=en}} *{{cite book |page=216-219 |title=History of Christianity in travancore |first=G. T. |last=Mackenzie |series=Travancore State Manual |volume=2 |year=1906 |url=https://archive.org/details/b29352708_0002/page/212/mode/2up }} *{{Cite encyclopedia|last=Medlycott|first=A|title=St. Thomas Christians|encyclopedia=The Catholic Encyclopedia|year=1912|location=New York|publisher=Robert Appleton Company|url=http://www.newadvent.org/cathen/14678a.htm|access-date=|language=en}} *{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first= ജോർജ്ജ്|url=|title= The St Thomas Christian Encyclopedia of India| volume= 1 |year=1973}} **{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first= ജോർജ്ജ്|url=|title= The St Thomas Christian Encyclopedia of India| volume= 2 |year=1982}} *{{Cite book|editor-last=മേനാച്ചേരി|editor-first=ജോർജ്ജ്|url=http://worldcat.org/oclc/56405161|title=Thomapedia|year=2000|publisher=Thomapedia|isbn=81-87132-13-2|oclc=56405161|language=en}} *{{cite book|first=തോമസ്|last= പുതിയാകുന്നേൽ|year=1973|title=Jewish colonies of India paved the way for St. Thomas|series=The Saint Thomas Christian Encyclopedia of India|editor= ജോർജ്ജ് മേനാച്ചേരി|volume= II|location=തൃശ്ശൂർ|language=en}} * {{Cite journal|last=Mingana|first=Alphonse|title=The Early Spread of Christianity in India|journal=Bulletin of the John Rylands Library|year=1926|volume=10|number=2|pages=435–514|doi=10.7227/BJRL.10.2.7|url=https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m1200&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF|language=en|access-date=2023-11-03|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124093126/https://www.escholar.manchester.ac.uk/api/datastream?publicationPid=uk-ac-man-scw:1m1200&datastreamId=POST-PEER-REVIEW-PUBLISHERS-DOCUMENT.PDF|url-status=dead}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|author-link=അപ്രേം മൂക്കൻ|title=Mar Abimalek Timotheus: A Biography|year=1975|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://archive.org/details/marabimalektimot0000mara|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=The Chaldean Syrian Church in India|year=1977|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://books.google.com/books?id=QwkuAAAAYAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=The Chaldean Syrian Church of the East|year=1983|location=Delhi|publisher=National Council of Churches in India|url=https://books.google.com/books?id=HMoP4lsmGXoC|language=en}} * {{Cite book|last=മൂക്കൻ|first=അപ്രേം|title=Mar Abdisho Thondanat: A Biography|year=1987|location=Trichur|publisher=Mar Narsai Press|url=https://books.google.com/books?id=6ZxKAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=Moraes|first=George M.|title=A History of Christianity in India: From Early Times to St. Francis Xavier: A. D. 52-1542|year=1964|location=Bombay|publisher=Manaktalas|url=https://books.google.com/books?id=dM_YAAAAMAAJ|language=en}} * {{cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|year=1943|title=History of Christianity in India|volume=1|location=Bangalore|publisher=Church History Association of India|language=en}} ** {{cite book|author1-last=മുണ്ടാടൻ|author1-first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|author2-first=ജോസഫ്|author2-last=തെക്കേടത്ത്|year=1982|title=History of Christianity in India|volume=2|location=Bangalore|publisher=Church History Association of India|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=The Arrival of the Portuguese in India and the Thomas Christians Under Mar Jacob, 1498–1552|year=1967|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=UqEhAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=Sixteenth century traditions of St. Thomas Christians|year=1970|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=zI4hAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=മുണ്ടാടൻ|first=അന്തോണി മഥ്യാസ്|title=Indian Christians: Search for Identity and Struggle for Autonomy|year=1984|location=Bangalore|publisher=Dharmaram College|url=https://books.google.com/books?id=VdXUAAAAMAAJ|language=en}} * {{Cite book|first=മോഹനാക്ഷൻ|last=നായർ|title=വാസ്തുവിദ്യ: ക്രൈസ്തവ, മുസ്ലീം ദേവാലയങ്ങൾ|year=2009|publisher=വാസ്തുവിദ്യാ ഗുരുകുലം|location=ആറന്മുള}} * {{Cite book|last=നെടുങ്ങാട്ട്|first=ജോർജ്ജ്|title= The Synod of Diamper Revisisted|year=2001|publisher=Pontificio Istituto Orientale|isbn=8872103312|language=en}} *{{Cite book|last=നെടുങ്ങാട്ട്|first=ജോർജ്ജ്|title= A Quest for the Historical Thomas, Apostle of India: A Re-reading of the Evidence|year=2008|publisher=Theological Publications in India|location= Bangalore|isbn=|language=en}} * {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=Colonialism and Christian Missions|year=1966|orig-year=1984|location=New York|publisher=McGraw-Hill|url=https://books.google.com/books?id=WgdLAAAAIAAJ|language=en}} * {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=A History of Christianity in India: The Beginnings to AD 1707|year=2004|orig-year=1984|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521548854|url=https://books.google.com/books?id=RH4VPgB__GQC|language=en}} ** {{Cite book|last=Neill|first=Stephen|title=A History of Christianity in India: 1707-1858|year=2002|orig-year=1985|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521893329|url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC|language=en}} * {{cite encyclopedia |last= |title=Addai and Mari, Liturgy of |encyclopedia=The Oxford Dictionary of the Christian Church |edition=3 revised |editor1=F. L. Cross |editor2=E. A. Livingstone |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192802903.001.0001/acref-9780192802903-e-78 |publisher=Oxford University Press |year=2009 |orig-year=2005 |isbn=9780192802903 |language=en }} *{{cite book|last=പാലയ്ക്കൽ|first=ജോസഫ് J.|title=The Survival Story of the Syriac Chants among the Saint Thomas Christians in South India|journal=The Oxford Handbook of Music and World Christianities|editor1=Suzel Ana Reily|editor2=Jonathan M. Dueck|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0-19-061417-1|url=https://books.google.com/books?id=T9beDAAAQBAJ&pg=PT527|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=The Provincial Councils of Goa and the Church of St Thomas Christians|year=2005|url=https://www.academia.edu/39001868|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=The Grave Tragedy of St Thomas Christians and the Apostolic Mission of Sebastiani|year=2006|url=https://www.academia.edu/39001943|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=Rome and Chaldean Patriarchate in Conflict: Schism of Bishop Rokos in India|year=2017|url=https://www.academia.edu/39001754|language=en}} *{{cite book|first=പോൾ  |last=പള്ളത്ത്|title=Syro-Malankara Catholic Church: Important Documents (1925-2019)|year=2022|url=https://www.academia.edu/100807647|language=en}} *{{cite book|first=തോമസ്  |last=പള്ളിപ്പുറത്തുകുന്നേൽ|title=A Double Regime in the Malabar Church, 1663–1716 |year=1982|language=en}} *{{cite journal|last=Perczel|first=István|title=Have the flames of Diamper destroyed all the old manuscripts of the Saint Thomas Christians?|journal=The Harp|volume=XX|year=2006|pages=87–104|url=https://www.academia.edu/19664388|language=en}} *{{cite journal|title=Four apologetic church histories from India|last=Perczel|first=István|journal=The Harp|volume=24|year=2011|url=https://www.researchgate.net/publication/333954350|publisher=Gorgias Press|isbn=9781463233136|editor1=ബേബി വർഗ്ഗീസ്|editor2=ജേക്കബ് തെക്കേപ്പറമ്പിൽ|editor3=അബ്രാഹം കാളക്കുടി|language=en}} *{{cite journal|title=Garshuni Malayalam: A Witness to an Early Stage of Indian Christian Literature|first=István|last=Perczel|url=https://www.academia.edu/8456992|journal=Hugoye: Journal of Syriac Studies|year=2014|page=291|volume=17|issue=2|language=en}} *{{cite web|url=http://www.srite.de/index?id=2&cikk=84|last=Perczel|first=István|title=History of St. Thomas Christians from 52 to 1687 AD|website=srite.de|language=en|access-date=2023-11-25|archive-date=2021-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205195039/http://www.srite.de/index?id=2&cikk=84|url-status=dead}} *{{cite journal|first=István|last=Perczel|year=2018b|editor1-first=P. A.|editor1-last=Fabre|editor2-first=Ines|editor2-last=Zupanov|journal=The Rites Controversy in the Early Modern World|location=Leiden|publisher=Brill|pages=191-232|url=https://www.academia.edu/52513765|title=Accommodationist Strategies on the Malabar Coast: Competition or Complementarity?|language=en}} * {{cite book|url=https://books.google.co.in/books/about/Christianity_in_India.html?id=l7NWAAAAMAAJ&redir_esc=y|editor1-first=Hormice C.|editor1-last=Perumalil|editor2-first=Edward René|editor2-last=Hambye|title=Christianity in India- a History in ecumenical perspective|year=1973|language=en}} *{{cite book|first= ജോസഫ്|last= പെരുന്തോട്ടം|title= A Period of Decline of the Mar Thoma Christians (1712–1752) |year=1994|isbn=9788186063279|language=en}} * {{cite book|last=Prasad|first= Rajendra |year= 2009|series= History of Science, Philosophy, and Culture in Indian Civilization| title= A Historical-Developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals|volume=12|issue=2|publisher= Concept Publishing Company |location= Delhi, India |isbn= 978-81-8069-595-7|language=en}} *{{cite book|url=https://archive.org/details/periodofjurisdic0000jame/page/n18/mode/1up|title=A Period of Jurisdictional Conflict in the Suriani Church of India, 1800-1838|last=പുലിയുറുമ്പിൽ|first=ജെയിംസ്|publisher=Oriental Institute of Religious Studies India|location=വടവാതൂർ|year=1994|language=en}} *{{cite book|url=|title=പണ്ടാരി ശീശ്മ|isbn=81-88456-16-0 |last=പുലിയുറുമ്പിൽ|first=ജെയിംസ്|publisher=Oriental Institute of Religious Studies India|location=വടവാതൂർ|year=2004}} *{{cite book|title=Muziris Turned Kodungalloor: Capital City & Metropolitan See|first=ജെയിംസ് എബ്രഹാം |last=പുലിയുറുമ്പിൽ|year= 2016|language=en}} *{{Cite book|url=https://archive.org/details/indianchristian00richgoog|title=The Indian Christians of St. Thomas|last=Richards|first=W. J.|date=1908|publisher=Bemrose and Sons Limited|location=London|language=en}} *{{cite journal |last=Ross |first=Israel J. |year=1979 |title=Ritual and Music in South India: Syrian Christian Liturgical Music in Kerala |journal=Asian Music |volume=11 |issue=1 |pages=80–98 |doi=10.2307/833968 |jstor=833968 |language=en}} *{{Cite book|url=http://www.iranicaonline.org/articles/christianity-i|title=CHRISTIANITY i. In Pre-Islamic Persia: Literary Sources|last=Russell|first=James R.|year=1991|series=Encyclopædia Iranica|volume=5|pages=327-28|language=en}} * {{cite journal |last= Swiderski |first= Richard Michael |year= 1988 |title= Northists and Southists: A Folklore of Kerala Christians |journal= Asian Folklore Studies |volume= 47 |issue= 1 |pages= 76–80, 80–83 |publisher= Nanzan University |jstor= 1178253 |doi= 10.2307/1178253 |language=en}} *{{cite book|url=|title=ഇന്ത്യയിലെ പൗരസ്ത്യ ക്രൈസ്തവരുടെ കഥ|isbn= |last=Tisserant|first=Eugene|publisher=ദീപിക ബുക്ക് ഹൗസ്|location=കോട്ടയം|year=1941|editor-last=മറ്റം|editor-first=എ. ഡി.|translator1=എ. ഡി. മറ്റം|translator2=ജെ. തച്ചിൽ|editor2-last=തച്ചിൽ|editor2-first=ജെ.}} *{{cite book |last=Thomas|first=Sonja|year=2018|title=Privileged Minorities:Syrian Christianity, Gender, and Minority Rights in Postcolonial India|publisher=University of Washington Press|pages=4|language=en}} * {{cite book |last=തളിയൻ |first=ജോർജ്ജ് |url=http://geocities.ws/kandathil/kandathil/kandathil.html |title=The Great Archbishop Mar Augustine Kandathil, D. D.: the Outline of a Vocation |publisher=Mar Louis Memorial Press |year=1961 |language=en }} * {{Cite encyclopedia |last=തോമസ് |first=മാർട്ടിൻ |title=Catalogue of ancient Nasrani Churches, their affiliations and population statistics in the background of division and attempts of Reconciliation- A review of Literature |encyclopedia=Nasranis |year=2009 |url=https://www.nasrani.net/2009/09/13/catalogue-of-ancient-nasrani-churches-their-affiliations-and-population-statistics-in-the-background-of-division-and-attempts-of-reconciliation/ |access-date= |language=en }} * {{cite book|first=ഫ്രാൻസിസ്|last=തോണിപ്പാറ|title=St Thomas Christians of India: a Period of Struggle for Unity and Self-Rule, 1775–1787 |year=1999|language=en}} * {{cite journal|first=Alexander|last=Toepel|year=2011|editor1=Timothy B Sailors|editor2=Alexander Toepel|editor3=Emmanouela Grypeou|editor4=Dmitrij Bumazhnov|title=A letter from Alexander Kadavil to the Congregation of St. Thomas at Edapally|series=Bibel, Byzanz und Christlicher Orient: Festschrift für Stephen Gerö zum 65. Geburtstag|journal=Orientalia Lovaniensia Analecta|volume=187|location=Leuven|publisher=Peeters|ISBN=9789042921771|ISSN=0777-978X|url=https://www.academia.edu/10859397|language=en}} * {{Cite book|last=വടക്കേക്കര|first=ബനഡിക്ട്|title=Origin of Christianity in India: A Historiographical Critique|year=2007|location=Delhi|publisher=Media House|isbn=9788174952585|url=https://books.google.com/books?id=7f3YAAAAMAAJ|language=en}} *{{Cite book|last=Van der Ploeg|first=J. P. M., O.P.|title=''The Christians of St. Thomas in South India and their Syriac Manuscripts.''|location=Rome; Bangalore|publisher=Center for Indian and Inter-Religious Studies; Dharmaram Publications|year=1983|url=https://books.google.com/books?id=pAI7AAAAMAAJ|language=en}} *{{cite book|first=ചെറിയാൻ|last=  വാരിക്കാട്ട്|title=The Suriani Church of India. Her Quest for Autochthonous Bishops (1877–1896) |year=1995|language=en}} * {{cite book|last= വെള്ളിയാൻ|first= ജേക്കബ്|year= 1986|title= Symposium on Knanites|series= Syrian Church Series|volume= 12|publisher= Jyothi Book House|url= https://books.google.com/books?id=3PIMGwAACAAJ|language= en}} *{{cite book|last= Weerakkody|first=D.|title=Taprobanê: Ancient Sri Lanka as known to Greeks and Romans |year=1997 |isbn=9782503505527}} * {{Cite book|last=Wilmshurst|first=David|title=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|year=2000|location=Louvain|publisher=Peeters Publishers|isbn=9789042908765|url=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|language=en}} *{{cite book|last=Wilmshurst|first=David|year=2011|title=The Martyred Church: A History of the Church of the East|url=https://archive.org/details/martyredchurchhi0000wilm|publisher=East and West Publishing|language=en}} *{{cite book|last=Županov|first=Ines G.|year=2005|url=https://books.google.com/books?id=Nix4M4dy7nQC|title=Missionary Tropics: The Catholic Frontier in India (16th–17th centuries)|page=99 and note|publisher=University of Michigan|isbn=0-472-11490-5|language=en}} {{Refend}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ക്രൈസ്തവ സഭാചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ജനവിഭാഗങ്ങൾ]] f6tp051e36bxg8x7u5185su87cx50ry 0 6843 4648070 4610452 2026-07-16T16:56:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648070 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jawaharlal Nehru}} {{featured}} {{Infobox officeholder |honorific-prefix = പണ്ഡിറ്റ് |name = ജവഹർലാൽ നെഹ്റു |native_name = |native_name_lang = |image = Jawaharlal Nehru, 1947.jpg |caption = 1947 ൽ എടുത്ത ചിത്രം |office = [[ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാരുടെ പട്ടിക | ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി]] |monarch = ജോർജ്ജ് ആറാമൻ<br>1950 ജനുവരി 26 വരെ |governor_general = [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ]]<br>[[സി. രാജഗോപാലാചാരി]]<br>1950 ജനുവരി 26 വരെ |president = [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ്]]<br>[[എസ്. രാധാകൃഷ്ണൻ]] |deputy = [[വല്ലഭായി പട്ടേൽ]] |term_start = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 |term_end = 27 മേയ് 1964 |predecessor = ഇല്ല |successor = [[ഗുൽസാരിലാൽ നന്ദ]] <small>(ഇടക്കാലം)</small> |office2 = ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിരോധമന്ത്രി |term_start2 = 31 ഒക്ടോബർ 1962 |term_end2 = 14 നവംബർ 1962 |predecessor2 = [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ]] |successor2 = [[യശ്വന്ത്റാവു ചൗഹാൻ]] |term_start3 = 30 ജനുവരി 1957 |term_end3 = 17 ഏപ്രിൽ 1957 |predecessor3 = [[കൈലാഷ് നാഥ് കട്ജു]] |successor3 = [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ]] |term_start4 = 10 ഫെബ്രുവരി 1953 |term_end4 = 10 ഫെബ്രുവരി 1955 |predecessor4 = [[എൻ. ഗോപാലസ്വാമി അയ്യങ്കാർ]] |successor4 = [[കൈലാഷ് നാഥ് കട്ജു]] |office5 = ഇന്ത്യയുടെ ധനകാര്യ മന്ത്രി |term_start5 = 13 ഫെബ്രുവരി 1958 |term_end5 = 13 മാർച്ച് 1958 |predecessor5 = [[ടി.ടി. കൃഷ്ണമാചാരി]] |successor5 = [[മൊറാർജി ദേശായി]] |term_start6 = 24 ജൂലൈ 1956 |term_end6 = 30 ഓഗസ്റ്റ് 1956 |predecessor6 = [[സി. ഡി. ദേശ്മുഖ്]] |successor6 = [[ടി.ടി. കൃഷ്ണമാചാരി]] |office7 = ഇന്ത്യയുടെ വിദേശകാര്യ മന്ത്രി |term_start7 = 15 ഓഗസ്റ്റ് 1947 |term_end7 = 27 മേയ് 1964 |predecessor7 = ഇല്ല |successor7 = [[ഗുൽസാരിലാൽ നന്ദ]] |birth_date = {{Birth date|df=yes|1889|11|14}} |birth_place = [[അലഹബാദ്]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]]<br/> ഇപ്പോൾ [[ഉത്തർപ്രദേശ് | ഉത്തർപ്രദേശിൽ]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|1964|5|27|1889|11|14}} |death_place = [[ന്യൂ ഡെൽഹി]], [[ഇന്ത്യ]] |parents = [[മോത്തിലാൽ നെഹ്റു]]<br>Swaruprani Thussu |party = [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്]] |spouse = [[കമല നെഹ്രു|കമല കൗൾ]] |children = [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]] |alma_mater = ട്രിനിറ്റ് കോളേജ് [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല]]<br/>[[ഇൻസ് ഓഫ് കോർട്ട്]] |profession = ബാരിസ്റ്റർ<br/>എഴുത്തുകാരൻ<br>രാഷ്ട്രീയനേതാവ് |awards = [[ഭാരതരത്ന]] |signature = Jawaharlal Nehru Signature.svg }} '''ജവഹർലാൽ നെഹ്രു''' ([[നവംബർ 14]], [[1889]] - [[മേയ് 27]], [[1964]]) ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ ശില്പി എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി.<ref name=birth1>{{cite web | title = ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ ലഘു ജീവചരിത്രം | url = http://www.thefamouspeople.com/profiles/jawaharlal-nehru-49.php | publisher = ഫേമസ് പീപ്പിൾ | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209093454/http://www.thefamouspeople.com/profiles/jawaharlal-nehru-49.php | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=birth2>{{cite web | title = ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - ജീവിത രേഖ | url = http://www.jnmf.in/chrono.html | publisher = ജവഹർലാൽ നെഹ്രു മെമ്മോറിയൽ ഫണ്ട് | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209093645/http://www.jnmf.in/chrono.html | url-status = bot: unknown }}</ref> [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരനേതാവ്]] രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകൻ, ഗ്രന്ഥകർത്താവ്‌, ചരിത്രകാരൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം വ്യക്തിമുദ്രപതിപ്പിച്ച നെഹ്രു രാജ്യാന്തരതലത്തിൽ [[ചേരിചേരാനയം]] അവതരിപ്പിച്ചും ശ്രദ്ധനേടിയിരുന്നു. [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധിയുടെ]] ആശിസ്സുകളോടെ [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ]] മുന്നണിപ്പോരാളിയായി മാറിയ ഇദ്ദേഹം ഇന്ത്യക്കു സ്വാതന്ത്ര്യം കിട്ടിയ 1947 മുതൽ 1964ൽ മരിക്കുന്നതു വരെ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസത്തിലൂന്നിയ]] നെഹ്രുവിന്റെ രാഷ്ട്രീയദർശനങ്ങളാണ്‌ നാലുപതിറ്റാണ്ടോളം ഇന്ത്യയെ നയിച്ചത്‌. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏകമകൾ [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി|ഇന്ദിരാ ഗാന്ധിയും]] ചെറുമകൻ [[രാജീവ്‌ ഗാന്ധി|രാജീവ്‌ ഗാന്ധിയും]] പിന്നീട്‌ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിസ്ഥാനം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്‌.ഒരു അതിസമ്പന്ന കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഇദ്ദേഹം എല്ലാ സുഖം സൗകര്യങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു സമരത്തിന് ഇറങ്ങി [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] പ്രശസ്തമായ [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്നുമാണ് നെഹ്രു ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയത്.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]]ഹാരോ & കേംബ്രിഡ്ജ് എന്ന അദ്ധ്യായം. പുറം. 32-35</ref> സർവ്വകലാശാലയിലെ ഇന്നർ ടെംപിളിൽ നിന്നും വക്കീൽ ആകുവാനുള്ള പരിശീലനവും നെഹ്രു പൂർത്തിയാക്കി. വിദ്യാഭ്യാസം കഴിഞ്ഞ് ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചു വന്ന നെഹ്രു അലഹബാദ് കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ഉദ്യോഗം ആരംഭിച്ചു. ഇക്കാലയളവിൽ അദ്ദേഹത്തിന് രാഷ്ട്രീയത്തോടും താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നു. പതുക്കെ അഭിഭാഷകജോലി വിട്ട് നെഹ്രു മുഴുവൻ സമയ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് ചേക്കേറി. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിലെ]] ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതി വെച്ചു പുലർത്തുന്നവരോടൊപ്പം നിൽക്കാനാണ് നെഹ്രു താൽപര്യപ്പെട്ടത്.<ref name=leftist1>{{cite journal|title=നെഹ്രു ഇയേഴ്സ് ഇൻ ഇന്ത്യൻ പൊളിറ്റിക്സ്| last=സുരഞ്ജൻ|first=ദാസ്|page=5|publisher=എഡിൻബറോ സർവ്വകലാശാല | accessdate = 2016-12-09}}</ref>. തന്റെ മാർഗ്ഗദർശി കൂടിയായ [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധിയുടെ]] അനുഗ്രഹത്തോടേയും, മൗനസമ്മതത്തോടേയും നെഹ്രു [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നേതാവായി മാറി. [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|ബ്രിട്ടനിൽ]] നിന്നും [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്കു]] പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം വേണമെന്ന് ജവഹർലാൽ ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name=ps1>{{cite journal|title=പൂർണ്ണസ്വരാജ്|publisher=ന്യൂയോർക്ക് സർവ്വകലാശാല| accessdate = 2016-12-09}}</ref>ഇടതുപക്ഷ പരമായ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ നയങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടുകയും ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രയാണത്തിൽ 1930 കളിൽ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ മുന്നിൽ നിന്നു നയിച്ചത് കോൺഗ്രസ്സും അതിന്റെ തലവനായിരുന്ന ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവുമായിരുന്നു. മതനിരപേക്ഷമായ ഒരു ഭാരതം എന്ന നെഹ്രുവിന്റെ ആശയങ്ങൾ 1937 ലെ പ്രൊവിൻഷ്യൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തൂത്തുവാരിയപ്പോഴെ ഏതാണ്ട് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മുസ്ലീം ലീഗ് തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അമ്പേ പരാജയമായിരുന്നു. എന്നാൽ 1942ലെ [[ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനം|ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ മുന്നേറ്റം]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വപ്നങ്ങളെ ആകെ തകിടം മറിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംഘടന എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് തകർത്തുകളഞ്ഞിരുന്നു. ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് സഖ്യശക്തികളെ ശക്തിപ്പെടുത്താനുദ്ദേശിച്ചിരുന്ന നെഹ്രൂ, ഗാന്ധിജിയുടെ പൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യം ഉടനെ വേണമെന്ന ആവശ്യം മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ കൈക്കൊണ്ടു എങ്കിലും ജയിലിലേക്ക് പോകേണ്ട അവസ്ഥ വന്നു. ഒരു നീണ്ട കാലത്തെ ജയിൽവാസത്തിനുശേഷം തികച്ചും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ കാലാവസ്ഥയിലേക്കാണ് നെഹ്രു മടങ്ങി വന്നത്. [[മുസ്ലിം ലീഗ്|മുസ്ലീം ലീഗും]] അതിന്റെ നേതാവ് , നെഹ്രു വെറുത്തു തുടങ്ങിയിരുന്ന [[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|മുഹമ്മദാലി ജിന്നയും]] അപ്പോഴേക്കും വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ശക്തിയായി മാറി മുസ്ലീം രാഷ്ട്രീയത്തെ ഗ്രസിച്ചുതുടങ്ങിയിരുന്നു. നെഹ്രുവും ജിന്നയും തമ്മിൽ അധികാരം പങ്കുവെക്കുന്നതിനേച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ നിരാശാജനകമാകുകയും 1947ൽ ഇന്ത്യയെ രക്തരൂക്ഷിതമായ പിളർപ്പിലേക്കു നയിക്കുകയും ചെയ്തു <ref name=emory1>{{cite news|title=പാർട്ടിഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/|last=ഷിറിൻ|first=കീൻ|publisher=എമോറി സർവ്വകലാശാല|accessdate=2016-12-09|archive-date=2016-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161209094111/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യ പ്രധാനമന്ത്രിയായി നെഹ്രുവിനെ കോൺഗ്രസ് തിരഞ്ഞെടുത്തുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഗാന്ധി തൻറെ രാഷ്ട്രീയ പിൻഗാമിയായി നെഹ്രുവിനെ കണ്ടുതുടങ്ങിയ 1941 ലേ തന്നെ നേതൃത്വത്തിന്റെ വിഷയത്തിൽ തീരുമാനമായിരുന്നു.പ്രധാനമന്ത്രി എന്ന നിലയിൽ ഭാവി ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വപ്നങ്ങളെ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കി തീർക്കാനുള്ള ഒരു പദ്ധതി നെഹ്രു ആവിഷ്കരിച്ചു. സാമൂഹിക,സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ രംഗത്ത് നവീകരണപദ്ധതികൾ നെഹ്രു നടപ്പിലാക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="leftist1" /><ref name=reform1>{{cite web | title = Jawaharlal Nehru | url = http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nehru_jawaharlal.shtml | publisher = [[BBC]] | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209094253/http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nehru_jawaharlal.shtml | url-status = bot: unknown }}</ref> നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വകാലത്ത് [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] ഒരു വൻ രാഷ്ട്രീയപാർട്ടിയായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തുടർച്ചയായി മൂന്നു പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ കോൺഗ്രസ്സ് വിജയം കൈവരിച്ചു. ലോകോത്തരനിലവാരത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ, ഇന്ത്യയുടെ ബഹിരാകാശ പദ്ധതി, ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയുടെ വ്യാപകമായ പ്രചാരം എന്നിവയിലെല്ലാം നെഹ്രുവിന്റെ ദീർഘവീക്ഷണങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷമായും പരോക്ഷമായും കാണാവുന്നതാണ്.<ref name=edu2>{{cite book|title=നെഹ്രു ആന്റ് പ്ലാനിംഗ് ഇൻ ഇന്ത്യ|url=http://books.google.com.sa/books?id=eJNANNsoVgQC&pg=PA229&dq=educational+contributions+nehru&hl=en&sa=X&ei=o6AjUazHLMrIswa2x4HYBw&safe=on&redir_esc=y#v=onepage&q=educational%20contributions%20nehru&f=false|last=എൻ.ബി.ദാസ്|first=ഗുപ്ത|publisher=മിത്തൽ പബ്ലിഷേഴ്സ്|isbn=81-7022-451-9|pages=225-229|year=1993}}</ref><ref name=devel2>{{cite book|title=ഇന്റർനാഷണൽ പൊളിറ്റിക്സ് ഓഫ് സ്പേസ്|url=http://books.google.com.sa/books?id=5LUR6CiBwusC&pg=|last=മൈക്കിൾ|first=ഷീഹൻ|publisher=റൗട്ടലെഡ്ജ്|page=45}}</ref> കോളനി വാഴ്ചയിൽ നിന്നും ഇന്ത്യക്കൊപ്പം മോചിതമായ മറ്റു പല രാജ്യങ്ങളും സ്വേഛാധിപത്യത്തിന്റെ പിടിയലമർന്നപ്പോഴും ഇന്ത്യയിൽ ജനാധിപത്യം കരുത്തോടെ തഴച്ചുവളർന്നത് ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടമായി കണക്കാക്കാവുന്നതാണ്.<ref name=vibrant1>{{cite news|title=ഹൂസ് ബീൻ ഇന്ത്യാസ് ബെസ്റ്റ് & വേഴ്സ്റ്റ് പ്രൈം മിനിസ്റ്റർ|url=https://web.archive.org/save/_embed/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/ruebarbpie/who-s-been-india-s/ |last=വിക്രം|first=സിങ്|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=2009-05-11 | accessdate = 2016-12-09}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ നവംബർ 14 രാജ്യം [[ശിശുദിനം | ശിശുദിനമായി]] ആഘോഷിക്കുന്നു.. == ആദ്യകാലജീവിതം (1889–1912)== [[File:Jawaharlal Nehru Khaki Shorts.jpg|thumb|സേവാദളിന്റെ ഖാക്കി യൂണിഫോമിൽ നെഹ്രു.]] [[അലഹബാദ്|അലഹബാദിലെ]] കാശ്മീരി പണ്ഡിറ്റ് കുടുംബത്തിൽ [[മോത്തിലാൽ നെഹ്രു|മോത്തിലാൽ നെഹ്രുവിന്റേയും]], ഭാര്യ [[സ്വരൂപ്റാണി തുസ്സു|സ്വരുപ്റാണി തുസ്സുവിന്റേയും]] മകനായാണ് ജവഹർലാൽ ജനിച്ചത്. പിതാവ് മോത്തിലാൽ നെഹ്രു സ്വാതന്ത്ര്യ സമര കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായിരുന്നിട്ടുണ്ട്. ജവഹറിന്റെ അമ്മ മോത്തിലാലിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ ആയിരുന്നു, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ മരണശേഷമാണ് മോത്തിലാൽ സ്വരുപ് റാണിയെ വിവാഹം ചെയ്തത്.<ref name=swarup1>{{cite book|title=എ സ്റ്റഡി ഓഫ് നെഹ്രു|url=http://books.google.com.sa/books?id=iTluAAAAMAAJ&q=|last=റഫീക്ക്|first=സഖറിയ|page=22|publisher=രൂപ&കമ്പനി|year=1989}}</ref> ഇവർക്കു ജനിച്ച മൂന്നു മക്കളിൽ മുതിർന്ന ആളായിരുന്നു ജവഹർ. നെഹ്രുവിന്റെ സഹോദരിമാരിലൊരാൾ [[വിജയലക്ഷ്മി പണ്ഡിറ്റ്]] പിന്നീട് [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ]] ജനറൽ അസ്സംബ്ലിയുടെ ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രസിഡന്റ് എന്ന ബഹുമതിക്കുടമയായി.<ref name=vp1>{{cite web | title = Vijaya Lakshmi Pandit (India) | url = https://www.un.org/en/ga/president/bios/bio08.shtml | publisher = United Nations | accessdate = 2016-12-09}}</ref> രണ്ടാമത്തെ സഹോദരി [[കൃഷ്ണഹുതിസിങ്]] അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു എഴുത്തുകാരിയുമായി മാറി.<ref name=krishna1>{{cite web | title = Krishna nehru Heethising | url = http://trove.nla.gov.au/people/869077?c=people | publisher = National library of Australia | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209095254/http://trove.nla.gov.au/people/869077?c=people | url-status = bot: unknown }}</ref> അമൂല്യരത്നം എന്നാണ് ജവാഹർ എന്ന അറബി വാക്കിന്റെ അർത്ഥം. <ref name=name1>{{cite book |last=പി.എം. |first=ജോസഫ്|title= മലയാളത്തിലെ പരകീയ പദങ്ങൾ|year=1995 |publisher=കേരള ഭാഷാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് |location=തിരുവനന്തപുരം | accessdate = 2016-12-09}}</ref> ലാൽ എന്നാൽ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ എന്നാണർത്ഥം. നെഹ്രു എന്നത് യഥാർത്ഥ കുടുംബപ്പേരല്ല. കാശ്മീരിലെ കൗൾ കുടുംബമാണ് നെഹ്രുവിന്റേത്. എന്നാൽ ഡെൽഹി വാസത്തിനിടയിൽ തലമുറകൾക്കു മുമ്പ് ലഭിച്ചതാണ് നെഹ്രു എന്ന കുടുംബപ്പേര്. നഹർ എന്ന പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ നിന്നാണ് നെഹ്രു എന്ന നാമം ഉണ്ടായത്. [[ഔറംഗസേബ്|ഔറംഗസീബ്]] ചക്രവർത്തിയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ [[കശ്മീർ|കാശ്മീരിൽ]] നിന്നും [[ഡെൽഹി|ഡെൽഹിയിലേക്കു]] കുടിയേറിപ്പാർത്ത നെഹ്രുവിന്റെ മുൻതലമുറക്കാരിൽ [[രാജ് കൗൾ]] എന്ന വ്യക്തിയാണ് പിന്നീട് പേരിനൊപ്പം നെഹ്രു എന്ന് ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]]ബോയ്ഹുഡ് എന്ന അദ്ധ്യായം. പുറം. 18</ref> [[File:Jawaharlal Nehru as a young child with his parents.png|thumb|left|150px|ബാലനായ ജവഹർ മാതാപിതാക്കൾക്കൊപ്പം]] സമ്പത്തിന്റെ നടുവിലായിരുന്ന ജവഹറിന്റെ ബാല്യം. സംഭവബഹുലമല്ലാത്ത കുട്ടിക്കാലം എന്നാണ് നെഹ്രു തന്റെ ബാല്യകാലത്തെക്കുറിച്ച് വിശേഷിപ്പിക്കാറുണ്ടായിരുന്നത്. മോത്തിലാൽ തന്റെ മക്കൾക്ക് നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിൽ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു. അദ്ധ്യാപകരെ വീട്ടിൽ വരുത്തിയാണ് തന്റെ മക്കളെ മോത്തിലാൽ വിദ്യ അഭ്യസിപ്പിച്ചിരുന്നത്<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] പുറം. 29</ref>. ഫെർഡിനാന്റ്.ടി.ബ്രൂക്ക്സ് എന്ന അദ്ധ്യാപകനോടുള്ള ഇഷ്ടത്താൽ നെഹ്രു കൂടുതൽ സ്നേഹിച്ചത് സാങ്കേതികവിദ്യയും ബ്രഹ്മവിദ്യയും ആയിരുന്നു.<ref name=theosophy1>{{cite book|title=ജിദ്ദു കൃഷ്ണമൂർത്തി - വേൾഡ് ഫിലോസഫർ|url=http://books.google.com.sa/books?id=NzDar6XfICEC&pg=PA487&dq#v=onepage&q&f=false|last=സി.വി.|first=വില്ല്യംസ്|publisher=മോട്ടിലാൽ ബനാർസിദാസ്|page=487|isbn=81-208-2032-0|year=2004|location=ഡെൽഹി}}</ref> പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ കുടുംബസുഹൃത്തായിരുന്ന [[ആനി ബസന്റ് | ആനീബസന്റിന്റെ]] കൂടെ തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റിയിൽ നെഹ്രു അംഗമായി. തന്നെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ച ബ്രൂക്ക്സുമായി വേർപിരിഞ്ഞതോടെ നെഹ്രു തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റിയിൽ നിന്നും വിടുതൽ നേടി<ref name="theosophy1" />. [[File:Nehru at Harrow.png|thumb|left|175px| ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഹാരോ സ്കൂളിലെ യൂണിഫോമിൽ നെഹ്രു]] [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ | ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവും മികച്ച വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ ജവഹർലാൽ, ഉപരിപഠനത്തിനായി ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക്‌ പോയി . [[ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഹാരോസ്കൂൾ]], [[കേംബ്രിജ്‌ ട്രിനിറ്റി കോളജ്|കേംബ്രിഡ്ജ്‌ -ട്രിനിറ്റി കോളജ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു നെഹ്രുവിന്റെ സർവ്വകലാശാലാ വിദ്യാഭ്യാസം. ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ നിന്നും നെഹ്രു ജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ലോകപ്രശസ്തരായ എഴുത്തുകാരുടെ കൃതികളിൽ അദ്ദേഹം ആകൃഷ്ടനായി. [[ജോർജ്ജ് ബർണാർഡ് ഷാ|ബെർണാഡ് ഷാ]], [[എച്ച്.ജി.വെൽസ്|എച്ച്.ജി. വെൽസ്]], [[ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ|റസ്സൽ]] തുടങ്ങിയവരുടെ രചനകൾ നെഹ്രുവിൽ രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ചും, സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുമുള്ള ചിന്തകളുടെ വിത്തുകൾ പാകി.<ref name=shaw2>{{cite book|title=നെഹ്രു ദ ഇൻവെൻഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|last=ശശി|first=തരൂർ|url=http://books.google.com.sa/books?id=3axLmUHCJ4cC&pg|isbn=ആർക്കേഡ് പബ്ലിഷിംഗ്|page=13|isbn=1-55970-697-X|year=2003|location=ന്യൂയോർക്ക്}}</ref> പിന്നീട് രണ്ടുകൊല്ലക്കാലം ലണ്ടനിലെ ഇന്നർ ടെംപിളിൽ നിന്നും [[നിയമ പഠനം]] പൂർത്തിയാക്കിയ നെഹ്രു 1912-ൽ ബാരിസ്റ്റർ പരീക്ഷ പാസ്സായി ഇന്ത്യയിൽ മടങ്ങിയെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിനു മുമ്പ് [[യൂറോപ്പ്‌]] ആകമാനം ചുറ്റിക്കറങ്ങുവാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. ഈ യാത്രകൾ അദ്ദേഹത്തെ പാശ്ചാത്യ സംസ്കാരവുമായി ഏറെ അടുപ്പിച്ചു. തികഞ്ഞ പാശ്ചാത്യ ജീവിത രീതികളും ചിന്തകളുമായാണ്‌ ജവഹർലാൽ ഇന്ത്യയിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്‌. [[File:Nehru barrister.png|thumb|right|150px|അലഹബാദ് കോടതിയിൽ]] 1916-ൽ മാതാപിതാക്കളുടെ താൽപര്യപ്രകാരം [[കമല നെഹ്രു|കമലയെ]] വിവാഹം കഴിച്ചു. ജീവിതരീതികൾക്കൊണ്ടും ചിന്തകൾക്കൊണ്ടും രണ്ടു ധ്രുവത്തിലായിരുന്നു നെഹ്‌റുവും കമലയും. സാമ്പത്തികമായി ഉയർന്ന കുടുംബത്തിൽനിന്നു വന്ന കമല നിശ്ശബ്ദ ജീവിതം നയിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ നെഹ്‌റുവിന്റെ ജിവിതത്തിൽ അവർക്ക്‌ യാതൊരു സ്വാധീനവുമില്ലായിരുന്നു. വിവാഹത്തിന്റെ രണ്ടാം വർഷത്തിൽ അവർക്ക്‌ ഇന്ദിരയെന്ന ഏകമകളുണ്ടായി. ==ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം (1912-1947)== അച്ഛൻ മോത്തിലാൽ നെഹ്രു [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റ്‌ പദവിയിലിരുന്നുകൊണ്ട് ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ മുന്നണിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ്‌ ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവും സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിലെത്തുന്നത്‌. ബ്രിട്ടനിലെ വിദ്യാഭ്യാസ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നെഹ്രുവിന് താൽപര്യം തോന്നിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടനിൽ നിന്നും വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി വന്നയുടൻ തന്നെ പാട്നയിൽ വെച്ചു നടന്ന [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] ഒരു സമ്മേളനത്തിൽ നെഹ്രു പങ്കെടുത്തിരുന്നുവെങ്കിലും, [[ഇംഗ്ലീഷ് (ഭാഷ)|ഇംഗ്ലീഷ്]] സംസാരിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം സമ്പന്നർ എന്നുമാത്രമേ അദ്ദേഹത്തിന് ആ സമ്മേളനത്തെക്കുറിച്ചു വിലയിരുത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളു. അക്കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] നേതൃത്വം മുഴുവൻ സമ്പന്നരെക്കൊണ്ടു നിറഞ്ഞിരിക്കുകയായിരുന്നു. [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തെ]] സമ്മിശ്രവികാരങ്ങളോടെയാണ് നെഹ്രു നോക്കി കണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു<ref name="ReferenceA">[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] പുറം. 52</ref>. [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] സംസ്കാരത്തെ ഏറെ സ്നേഹിച്ചിരുന്ന നെഹ്രുവിന് ആ രാജ്യത്തിന്റെ പതനം വേദനയുണ്ടാക്കിയതായി ജീവചരിത്രകാരനായ മോറിസ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു<ref name="ReferenceA"/>. ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് നെഹ്രു വിവിധ ജീവകാരുണ്യസംഘടനകൾക്കുവേണ്ടി സന്നദ്ധപ്രവർത്തനം ചെയ്തിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ കൊണ്ടുവന്ന സെൻസർഷിപ്പ് നിയമങ്ങൾക്കെതിരേ നെഹ്രു ശക്തമായ രീതിയിൽ പ്രതിഷേധം രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. [[File:Jawaharlal Nehru and his family in 1918.jpg|thumb|left|200px| നെഹ്രു 1918 ൽ പത്നി [[കമല നെഹ്രു]] വിനും മകൾ [[ഇനിര ഗാന്ധി| ഇന്ദിരയ്ക്കും ഒപ്പം]]]] ഏതാണ്ട് ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ സമയത്താണ് നെഹ്രു സമൂലമായ രാഷ്ട്രീയ കാഴ്ചകളുമായിട്ടുള്ള ഒരു നേതാവായി ഉയർന്നുവന്നത്.. [[ഗോപാൽ കൃഷ്ണ ഗോഖലെ|ഗോപാലകൃഷ്ണഗോഖലേയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലായിരുന്നു അന്ന് ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം {{sfn|Moraes|2008|p=50}}. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] സർക്കാരിനു കീഴിലുള്ള എല്ലാ ഉദ്യോഗങ്ങളും വലിച്ചെറിയാൻ ജനങ്ങളോട് നെഹ്രു ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസിനെ നിശിതമായ ഭാഷയിൽ വിമർശിച്ചു. മോത്തിലാൽ നെഹ്രു മകനെ ഉപദേശിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അതൊന്നും ചെവിക്കൊള്ളാതെ സ്വയംഭരണം വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്ന ഹോംറൂൾ പ്രസ്ഥാനത്തോടൊപ്പം ചേരാനാണ് നെഹ്രു തീരുമാനിച്ചത്.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] ഗാദറിംഗ് സ്റ്റോം എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം. 54</ref> ഗോഖലേയുടെ മരണത്തോടെ മിതവാദികളുടെ സ്വാധീനം കുറയാൻ തുടങ്ങി. [[ബാല ഗംഗാധര തിലകൻ|ലോകമാന്യതിലക്]] , [[ആനി ബസന്റ്]] എന്നിവരേപ്പോലുള്ള ഉത്പതിഷ്ണുക്കൾ ഹോംറൂളിനുവേണ്ടിയുള്ള ആവശ്യം ശക്തിയുക്തം ഉന്നയിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1916 ൽ ജയിൽവിമോചിതനായ ബാലഗംഗാധര [[ബാല ഗംഗാധര തിലകൻ|തിലകൻ]] സ്വന്തമായി ഒരു പ്രസ്ഥാനം രൂപീകരിച്ചു. ലക്ഷ്യം ഹോംറൂളിന്റേതുതന്നെയായിരുന്നു. നെഹ്രു രണ്ടു സംഘടനകളിലും പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. എന്നിരിക്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ഏറെ അടുപ്പം ബസന്റിന്റെ ഹോംറൂൾ പ്രസ്ഥാനത്തോടായിരുന്നു. ബസന്റ് അത്രമേൽ നെഹ്രുവിനെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] ഗാദറിംഗ് സ്റ്റോം എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം. 56</ref> 1916-ലെ [[ലക്നൗ കോൺഗ്രസ്സ്|ലക്‌നൗ കോൺഗ്രസ്സ്]] സമ്മേളനത്തിലാണ്‌ നെഹ്രു ആദ്യമായി ഗാന്ധിജിയെ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്<ref name=firstmet1>{{cite journal|title=നെഹ്രു&ഗാന്ധി ആദ്യ കണ്ടുമുട്ടൽ| last=|first=|publisher=ഒറീസ്സ സർക്കാർ ഔദ്യോഗിക വെബ് വിലാസം | accessdate = 2016-12-09}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ശണ്ഠകൂടാത്ത മോത്തിലാലിന്റെ ശൈലിയേക്കാൾ നെഹ്രുവിനെ ആകർഷിച്ചത്‌ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയും]], അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം|നിസഹകരണ പ്രസ്ഥാനവുമാണ്‌]]. നെഹ്രുവിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതായി ഗാന്ധിയും കണ്ടെത്തി. ക്രമേണ നെഹ്രു കുടുംബം മുഴുവൻ ഗാന്ധിജിയുടെ അനുയായികളായി. ജവഹറും അച്ഛനും പാശ്ചാത്യ വേഷവിധാനങ്ങൾ വെടിഞ്ഞു. സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ സജീവമായതോടെ അറസ്റ്റും ജയിൽവാസവും ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി.ഇന്ത്യക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിത്തരുന്നതിൽ നെഹ്രു ഗാന്ധിജിയോടൊപ്പം സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന് ഒരു അന്തർദേശീയ ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കുന്നതിനായിരുന്നു നെഹ്രുവിന്റെ ശ്രമം. ലോകത്തെമ്പാടും ജനാധിപത്യത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വേണ്ടി നടക്കുന്ന സമരങ്ങളുമായി ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം വിദേശത്തുനിന്നുമുള്ള സമാന ചിന്താഗതിക്കാരെ തേടിത്തുടങ്ങി. ഈ ശ്രമങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ബ്രസ്സൽസിൽ നടന്ന ഒരു സമ്മേളനത്തിലേക്കു നെഹ്രുവിന് ക്ഷണം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=burssel1>{{cite web | title = ലീഗ് എഗെയിൻസ്റ്റ് ഇംപീരിയലിസം | url = http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/league-against-imperialism | publisher = Openuniversity, London | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209100458/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/league-against-imperialism | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=brussel2>{{cite web | url = http://ignca.nic.in/ks_41046.htm | title = സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരേ സഖ്യകക്ഷികളെ തേടുന്നു | publisher = ഇന്ദിരാഗാന്ധി നാഷണൽ സെന്റർ ഫോർ ആർട്ട്സ് - നെഹ്രു ഇയേഴ്സ് റീ വിസിറ്റഡ് എന്ന ഭാഗം | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209100643/http://ignca.nic.in/ks_41046.htm | url-status = bot: unknown }}</ref> സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരേ സമരം നയിക്കുന്ന സംഘടനകളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായിരുന്നു ഇത്. സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരേ രൂപം കൊണ്ട സംഘടയിലെ കമ്മറ്റിയിലേക്ക് ഇന്ത്യയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് പങ്കെടുത്ത നെഹ്രു തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു<ref name="burssel1" />. സ്വതന്ത്രരാഷ്ട്രങ്ങളിലെ സർക്കാരുകളുമായി ഒരു നല്ല ബന്ധം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനായ് നെഹ്രു സുഭാഷ്ചന്ദ്രബോസുമായി കൂടിച്ചേർന്ന് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കായി ഫാസിസ്റ്റുകളുടെ സൗഹൃദം തിരഞ്ഞെടുത്ത സുഭാഷുമായി നെഹ്രു പിന്നീട് വേർപിരിഞ്ഞു. സ്പെയിനിൽ ഫ്രാങ്കോ എന്ന സ്വേഛാധിപതിക്കെതിരേ പോരാടുന്ന ജനതക്ക് പിന്തുണയുമായി നെഹ്രു തന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്ന [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ | വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോനോടൊപ്പം]] [[സ്പെയിൻ]] സന്ദർശിച്ചു.<ref name=spain1>{{cite book|title=സോഷ്യൽ സയൻസ് - ഹിസ്റ്ററി 8|url=http://books.google.com.sa/books?id=x_-Iry_6ZpcC&pg=PA100&lpg=PA100&dq=nehru+in+spain+with+vk+krishnamenon&source=bl&ots=fKozQvfu_X&sig=tLJJlrLp4nxjxDy1_fmNILv0p5g&hl=en&sa=X&ei=XzAjUZOUM4Gu0QWTgIHABQ&redir_esc=y#v=onepage&q=nehru%20in%20spain%20with%20vk%20krishnamenon&f=false|last=രത്ന|first=സാഗർ|page=100|publisher=സോഷ്യൽ സയൻസ് ഹിസ്റ്ററി അസ്സോസ്സിയേഷൻ|year=2005}}</ref> ===പൂർണ്ണ സ്വരാജ്=== ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ആവശ്യം ആദ്യമായി മുന്നോട്ടുവെച്ചവരിൽ ഒരാൾ നെഹ്രുവാണ്. [[കോൺഗ്രസ്സ്]] ബ്രിട്ടനുമായുള്ള എല്ലാ സഖ്യങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് നെഹ്രു ആവശ്യപ്പെട്ടു. 1927 ൽ പൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ആശയം നെഹ്രു മുന്നോട്ടുവച്ചുവെങ്കിലും, [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി | ഗാന്ധിജിയുടെ]] എതിർപ്പുമൂലം അദ്ദേഹം പിന്നീട് അത് ഉപേക്ഷിക്കുകയാണുണ്ടായത്. എന്നാൽ 1928 ൽ ഗാന്ധി നെഹ്രുവിന്റെ ആവശ്യങ്ങളോട് അനുകൂലമാവുകയും ബ്രിട്ടനോട് പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പ്രമേയം പാസ്സാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഈ അധികാരകൈമാറ്റത്തിനു നൽകിയിരുന്ന രണ്ടുവർഷകാലാവധിയിൽ നെഹ്രു തൃപ്തനായിരുന്നില്ല. ഉടനടിയുള്ള ഒരു മാറ്റം ആണ് അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നത്. നെഹ്രുവിന്റെ സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ ഫലമായി ബ്രിട്ടനുകൊടുത്തിരുന്ന രണ്ടുകൊല്ലക്കാലം എന്ന കാലാവധി, ഒരുകൊല്ലമായി ചുരുക്കാൻ ഗാന്ധി നിർബന്ധിതനായി. ഈ പ്രമേയം ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ തള്ളി, പിന്നാലെ ഇന്ത്യക്ക് പൂർണ്ണ സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പ്രമേയം നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കോൺഗ്രസ്സ് പാസ്സാക്കി. 1929 ലെ പുതുവത്സരതലേന്ന് നെഹ്രു ലാഹോറിലെ രവി നദിക്കരയിൽ ത്രിവർണ്ണപതാക ഉയർത്തി അവിടെ കൂടിയിരുന്നവരെ അഭിസംബോധനചെയ്തു സംസാരിച്ചു.<ref name=hoist1>{{cite news|title=കോൺഗ്രസ്സ് & ഫ്രീഡം മൂവ്മെന്റ്| publisher=ഓൾ ഇന്ത്യ കോൺഗ്രസ്സ് കമ്മിറ്റി | accessdate = 2016-12-09}}</ref><ref name=hoist2>{{cite book|title=ഫ്രീഡം ഫൈറ്റേഴ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://books.google.com.sa/books?id=FJu9Dkv_2zEC&pg=PA128&lpg=PA128&dq=nehru+hoist+flag+on+banks+of+ravi&source=bl&ots=Ad-bFhlxpM&sig=GtjDJ-30YnNNCanNRdqOiDXSxUI&hl=en&sa=X&ei=1UgjUbHmPION4ATx1YGAAg&redir_esc=y#v=onepage&q=nehru%20hoist%20flag%20on%20banks%20of%20ravi&f=false|last=ലിയോൺ|first=അഗർവാൾ|publisher=ഇഷ ബുക്സ്|isbn=81-8205-470-2|page=128}}</ref> അവിടെ കൂടിയിരുന്നവരെല്ലാം തന്നെ നെഹ്രുവിന്റെ ആവശ്യത്തോട് പൂർണ്ണ പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ജനുവരി 26 റിപ്പബ്ലിക്ക് ദിനമായി ആഘോഷിക്കാൻ കോൺഗ്രസ്സ് ആഹ്വാനം ചെയ്തു. കൂടാതെ അന്നേ ദിവസം പൊതു ഇടങ്ങളിലും മറ്റും ത്രിവർണ്ണപതാക ഉയർത്താനും ജനങ്ങളോട് കോൺഗ്രസ്സ് നേതൃത്വം ആവശ്യപ്പെട്ടു. നെഹ്രു പതുക്കെ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ സുപ്രധാനസ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയരുകയായിരുന്നു. ഗാന്ധി താൻ വഹിച്ചിരുന്ന സ്ഥാനമാനങ്ങളിൽ നിന്നൊഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ ആത്മീയതയിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഗാന്ധി നെഹ്രുവിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നില്ലയെങ്കിലും ഭാരതത്തിലെ ജനത നെഹ്രുവായിരിക്കും ഗാന്ധിയുടെ പിൻഗാമി എന്ന് ധരിച്ചിരുന്നു. ===നിയമലംഘന പ്രസ്ഥാനം=== ഗാന്ധിജി മുന്നോട്ടു വെച്ച ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം, നിയമലംഘനം എന്നീ ആശയങ്ങളോട് അക്കാലത്ത് നെഹ്രു ഉൾപ്പെടെയുള്ള മിക്ക കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കൾക്കും എതിർപ്പായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ ആശയങ്ങൾക്ക് പൊതുജനങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നും കിട്ടിയ സ്വീകാര്യത അവരുടെ ചിന്താഗതികളെ മാറ്റാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.<ref name=hi3n4du34>{{cite news | title = The Great Dandi March — eighty years after | url = http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article388858.ece | publisher = The Hindu | date = 2010-04-06 | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209183151/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article388858.ece | url-status = bot: unknown }}</ref> 1930 ഏപ്രിൽ 14 നു അലഹബാദിലെ റായിപൂർ എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ച് നെഹ്രുവിനെ അറസ്റ്റു ചെയ്തു.<ref name=nehru34po4tal>{{cite web | title = Fourth Imprisonment : 14 April 1930 - 11 October 1930 | url = http://nehruportal.nic.in/fourth-imprisonment-14-april-1930-11-october-1930 | publisher = Nehruportal, Government of India | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209183713/http://nehruportal.nic.in/fourth-imprisonment-14-april-1930-11-october-1930 | url-status = bot: unknown }}</ref> ഉപ്പു നിയമം ലംഘിച്ചതിനായിരുന്നു അറസ്റ്റ്, ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ നെഹ്രുവിനെ ആറുമാസത്തെ തടവിനു ശിക്ഷിച്ചു.<ref name=t34o34i>{{cite news | title = Mahatma Gandhi describes Nehru’s arrest in 1930 as ‘rest’ | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Mahatma-Gandhi-describes-Nehrus-arrest-in-1930-as-rest/articleshow/45140212.cms | publisher = Times of india | date = 2014-11-13 | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209184452/http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Mahatma-Gandhi-describes-Nehrus-arrest-in-1930-as-rest/articleshow/45140212.cms | url-status = bot: unknown }}</ref> നെഹ്രു ജയിലിലായിരിക്കുമ്പോൾ, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ പ്രസിഡന്റായി അദ്ദേഹം, ഗാന്ധിജിയെ നിർദ്ദേശിച്ചുവെങ്കിലും, ഗാന്ധി അതു നിരസിച്ചു. നെഹ്രുവിന്റെ അറസ്റ്റോടെ, നിയമലംഘന സമരത്തിനു പുതിയ ഭാവങ്ങൾ കൈ വന്നു. രാജ്യമെങ്ങും അറസ്റ്റും, ലാത്തി ചാർജ്ജുകളും കൊണ്ടു നിറഞ്ഞു. ===നവഭാരതത്തിന്റെ ശിൽപ്പി=== [[File:Nehru and Gandhi, All India Congress, Mumbai, July 6, 1946.jpg|thumb|നെഹ്രു 1942-ൽ ഗാന്ധിയോടൊപ്പം]] നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കോൺഗ്രസ്സ് അതിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ വിശാലമായ മാനങ്ങൾ നൽകി.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] ടൈം ഫോർ ട്രൂസ് എന്ന അദ്ധ്യായം പുറം. 195 , രണ്ടാമത്തെ ഖണ്ഡിക</ref><ref name=boo34ks34>{{cite book | title = Remapping India: New States and their Political Origins | last = Louis | first = Tillin | url = https://books.google.co.in/books?id=abENAQAAQBAJ&pg=PA48&lpg=PA48&dq=under+nehru%27s+leadership+congress+party&source=bl&ots=3899ZQW9lf&sig=DVvxEZYiMidDJ7I7iXtFGwF5CE0&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjhqNKC7uHQAhUKU7wKHWpaB4wQ6AEIiwEwCQ#v=onepage&q=under%20nehru's%20leadership%20congress%20party&f=false | publisher = Hust & Company | isbn = 9781849042291 }} </ref> മതസ്വാതന്ത്ര്യം, സംഘടനാ സ്വാതന്ത്ര്യം, നിറം, ജാതി എന്നീ വേർതിരിവുകളില്ലാതെ നിയമം എല്ലാവർക്കും ഒരേ പോലെ നടപ്പാക്കുക, കർഷകരുടെ താൽപര്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുക, തൊട്ടുകൂടായ്മ തീണ്ടിക്കൂടായ്മ എന്നീ ദുരാചാരങ്ങൾ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുക, വ്യവസായങ്ങൾ ദേശസാത്കരിക്കുക, എല്ലാറ്റിനുമുപരി മതനിരപേക്ഷയായ ഇന്ത്യ എന്നിവയായിരുന്നു നെഹ്രുവിന്റെ ദർശനത്തിലുള്ള ഭാവി ഇന്ത്യ. അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളും, സാമ്പത്തിക നയങ്ങളും എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പ്രമേയം നെഹ്രു അവതരിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]] പുറം. 522</ref> ഗാന്ധിജിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രമേയം നടപ്പിലാക്കിയെങ്കിലും ചില നേതാക്കൾ നെഹ്രുവിന്റെ നയങ്ങളോട് വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. സോഷ്യലിസം എന്ന കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ആശയം നടപ്പാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഒന്നായിരുന്നു. ഇതിനു വേണ്ടി വാദിച്ച നെഹ്രു കോൺഗ്രസ്സിലെ വലതുപക്ഷശക്തിയുടെ നേതാക്കളായ സർദാർ പട്ടേൽ, ഡോക്ടർ രാജേന്ദ്രപ്രസാദ്, സി.രാജഗോപാലാചാരി എന്നിവരാൽ എതിർക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. അത് നേടിയെടുക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ് എന്നാണ് ഇവർ എതിർപ്പിനുള്ള കാരണങ്ങളായി പറഞ്ഞിരുന്നത്. കോൺഗ്രസ്സിനുള്ളിലെ ഇടതുചിന്താഗതിക്കാരായ [[അബുൽ കലാം ആസാദ് | മൗലാനാ ആസാദിന്റേയും]] [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ് | സുഭാഷ്ചന്ദ്രബോസിന്റേയും]] പിന്തുണയോടെ നെഹ്രു [[രാജേന്ദ്ര പ്രസാദ് | ഡോക്ടർ. രാജേന്ദ്രപ്രസാദിനെ]] നേതൃ സ്ഥാനത്തു നിന്നും നീക്കുകയും നെഹ്രു തന്നെ കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാവുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് സുഭാഷ്ചന്ദ്രബോസും, ആസാദും നെഹ്രുവിനെ പിന്തുടർന്ന് കോൺഗ്രസ്സ് പ്രസിഡന്റുമാരായിത്തീർന്നു. എന്നാൽ സ്വാതന്ത്ര്യസമ്പാദനത്തിന് ഫാസിസ്റ്റ് രീതി തിരഞ്ഞെടുത്ത സുഭാഷ് കോൺഗ്രസ്സിൽ നിന്നും വിട്ടകലുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് നെഹ്രു കോൺഗ്രസ്സിൻറെ അനിഷേധ്യ നേതാവായിത്തീർന്നു. ===രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം, ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനം=== [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടമ്പോൾ [[ഇന്ത്യ]] [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടന്റെ]] കൂടെ നിൽക്കണമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയുടെ നേതാക്കളോട് ആലോചിക്കുകപോലും ചെയ്യാതെയാണ് ബ്രിട്ടൻ ഇങ്ങനെയൊരു ആജ്ഞ പുറപ്പെടുവിച്ചത്. ഇത് ഇന്ത്യൻ നേതാക്കൾക്ക് അലോസരമുണ്ടാക്കി.<ref name=cripps2>{{cite book|title=ദ സോൾ സ്പോക്ക്സ്മെൻ-ജിന്ന ദ മുസ്ലിം ലീഗ് & ദ ഡിമാന്റ് ഫോർ പാകിസ്താൻ|url=http://books.google.com.sa/books?id=D63KMRN1SJ8C&pg=PA47&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|last=ഐഷ|first=ജലാൽ|publisher=കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്|page=47}}</ref> [[ചൈന|ചൈനാ]] സന്ദർശനത്തിലായിരുന്ന നെഹ്രു ഉടൻ തന്നെ തിരിച്ചെത്തി. [[ഫാസിസം|ഫാസിസവും]], ജനാധിപത്യവും തമ്മിലുള്ള ഒരു യുദ്ധത്തിൽ ഫാസിസത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ഇന്ത്യ അതിന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്തു പോരാടുമെന്ന് നെഹ്രു അസന്നിഗ്ദമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ബ്രിട്ടനിൽ നിന്നും ഇന്ത്യക്ക് പൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യം നൽകാമെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടന്റെ കൂടെ നിൽക്കാമെന്ന് കോൺഗ്രസ്സ് സമ്മതിച്ചു. എന്നാൽ വൈസ്രോയ് ഈ നിർദ്ദേശം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. വൈസ്രോയിയുടെ ഈ നിഷേധനിലപാടിനോടുള്ള പ്രതിഷേധസൂചകമായി പ്രവിശ്യകളിലെ മന്ത്രിമാരോട് രാജിവെക്കാൻ കോൺഗ്രസ്സ് ആവശ്യപ്പെട്ടു. അതോടൊപ്പം തന്നെ മുസ്ലിം ലീഗിനോടും ഈ സമരത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ നെഹ്രു ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും അവർ ഈ ആവശ്യം തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. 1940 മാർച്ചിൽ [[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|മുഹമ്മദാലി ജിന്ന]] പാകിസ്താൻ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി. മുസ്ലിങ്ങൾക്ക് സ്വതന്ത്രരാഷ്ട്രം എന്നതായിരുന്നു പ്രമേയത്തിന്റെ കാതൽ. പവിത്രമായ നാട് എന്നർത്ഥം വരുന്ന പാകിസ്താൻ എന്നതായിരിക്കണം ഈ സ്വതന്ത്രരാജ്യത്തിന്റെ നാമം<ref name=pmnl1>[http://www.pmln.com.pk/pakistan_resolution.htm പാകിസ്താൻ പ്രമേയം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317090613/http://www.pmln.com.pk/pakistan_resolution.htm |date=2014-03-17 }} പാകിസ്താൻ മുസ്ലിം ലീഗ് നവാസ്</ref>. ലീഗിന്റെ പുതിയ നിലപാട് നെഹ്രുവിനെ അങ്ങേയറ്റം കുപിതനാക്കി. [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സിനുമാത്രമായി]] പൂർണ്ണ അധികാരം കൈമാറുന്നതിനും ലീഗ് എതിരായിരുന്നു. 1940 ഒക്ടോബറിൽ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേരാനുള്ള [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടന്റെ]] ആവശ്യം നെഹ്രുവും ഗാന്ധിയും തള്ളിക്കളഞ്ഞു. സമരമുഖത്തേക്ക് ഇറങ്ങിയ നെഹ്രുവിനെ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ അറസ്റ്റുചെയ്ത് നാലുവർഷത്തേക്ക് ജയിലിലടച്ചെങ്കിലും ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം മോചിതനാക്കി. 1942 ൽ [[ജപ്പാൻ]] [[ബർമ്മ|ബർമ്മയിലൂടെ]] ഇന്ത്യൻ അതിർത്തിയിലേക്ക് ആക്രമണം തുടങ്ങിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] സർക്കാർ ഭയചകിതരാവുകയും ഇന്ത്യയുമായി എത്രയും പെട്ടെന്ന് ഒരു ഒത്തു തീർപ്പിലെത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>[[#jnb59|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ഫ്രാങ്ക് മോറിസ്]]ഇൻ ദ വൈൽഡെർനസ്സ് എന്ന അദ്ധ്യായം. പുറം. 306-307</ref><ref name="quitind1" />. ഇതിനായി നെഹ്രുവിനോടും, ഗാന്ധിയോടും ഏറെ അടുപ്പമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന സർ.സ്റ്റാഫോർഡ് ക്രിപ്സിനെ [[വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]] ഒരു മദ്ധ്യസ്ഥ ചർച്ചക്കായി ഇന്ത്യയിലേക്കയക്കുകയും ചെയ്തു<ref name="quitind1" /><ref name=cripps1>{{cite book|title=എൻഡ് ഓഫ് ബ്രിട്ടീഷ് ഇംപീരിയലിസം|url=http://books.google.com.sa/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PP3&dq#v=onepage&q=398&f=false |isbn=1-84511-347-0|publisher=ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|last=റോജർ|first=ലൂയീസ്|year=2006|page=398}}</ref>. [[പാകിസ്താൻ]] എന്ന സ്വതന്ത്രരാഷ്ട്രം എന്നതിൽ നിന്നും പിന്നോക്കം പോകാത്ത ലീഗിന്റെ നിലപാട് ഈ ഭരണഘടനാ പ്രതിസന്ധി ഏറെ രൂക്ഷമാക്കി. നെഹ്രു ഒരു വിട്ടുവീഴ്ചക്കു തയ്യാറായെങ്കിലും, ഗാന്ധി ക്രിപ്സ് കമ്മീഷനെ തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു<ref name=cripps3>[http://www.frontlineonnet.com/fl1915/19150860.htm ക്രിപ്സ് കമ്മീഷൻ പരാജയപ്പെടുന്നു] ഫ്രണ്ട് ലൈൻ-ശേഖരിച്ചത് ഓഗസ്റ്റ് 2,2002</ref>. 15 ഒക്ടോബർ 1941 ന് ഗാന്ധിജി ഒരു വേളയിൽ നെഹ്രുവിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തങ്ങൾ തമ്മിൽ യാതൊരു അഭിപ്രായ വ്യത്യാസവുമില്ലെന്നു തുറന്നു പറയുകയും ചെയ്തു<ref name=success1>[http://www.robinsonlibrary.com/history/asia/india/history/nehru.htm ഗാന്ധി നെഹ്രുവിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209182515/http://www.robinsonlibrary.com/history/asia/india/history/nehru.htm |date=2013-02-09 }} റോബിൻസൺ ലൈബ്രറി</ref><ref name=success2>[http://www.lrb.co.uk/v34/n14/perry-anderson/why-partition നെഹ്രു ഗാന്ധിയുടെ പിൻഗാമി] ലണ്ടൻ റിവ്യൂ ബുക്ക്സ്</ref>. [[File:Nehrujinnah.jpg|thumb|190px|right|നെഹ്രുവും ജിന്നയും ഒരുമിച്ച് സിംലയിൽ 1946]] 8 ഓഗസ്റ്റ് 1942 ൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] വർക്കിംഗ് കമ്മറ്റി [[ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ പ്രസ്ഥാനം|ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യ പ്രമേയം]] പാസ്സാക്കി. [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരോട്]] യാതൊരു ഉപാധികളും കൂടാതെ [[ഇന്ത്യ]] വിട്ടുപോകുക എന്നാവശ്യപ്പെടുന്നതായിരുന്നു ഈ പ്രമേയം<ref name=quitind1>[http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/1942-quit-india-movement ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ പ്രസ്ഥാനം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623193852/http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/1942-quit-india-movement |date=2018-06-23 }} ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ലണ്ടൻ</ref>. നെഹ്രുവിന് ചില്ലറ വിയോജിപ്പുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും തൽക്കാലം ഈ പ്രമേയത്തോടു യോജിച്ചു നിൽക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം. നെഹ്രുവും ഗാന്ധിയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കളും അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടു. കോൺഗ്രസ്സിന്റെ നേതാക്കളെല്ലാം ജയിലിലായസമയം മുസ്ലീം ലീഗ് കരുത്താർജ്ജിക്കുകയായിരുന്നു. മുസ്ലിം സമുദായത്തിന് സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രമെന്ന സ്വപ്നം യാഥാർത്ഥ്യത്തിലേക്കടുക്കുകയുമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത് അധികകാലം തുടർന്നകൊണ്ടുപോകാൻ ജിന്നക്കായില്ല. കാരണം, ജയിലിൽ കിടക്കുന്ന കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കൾക്കനുകൂലമായി ഒരു സഹതാപതരംഗം മുസ്ലിംകൾക്കിടയിൽ തന്നെ രൂപപ്പെട്ടുവന്നു. കൂടാതെ ബംഗാളിലെ പട്ടിണിമരണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം പ്രാദേശിക മുസ്ലിം സർക്കാരിന്റെ ചുമലിൽ ചാർത്തപ്പെട്ടതുമെല്ലാം ലീഗിന് തിരിച്ചടിയായി. ജിന്നയുടെ സമ്മേളനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ആളുകളുടെ എണ്ണം കുറഞ്ഞു വന്നു. ഇതിനിടെ ആരോഗ്യകാരണങ്ങളാൽ ജയിൽവിമോചിതനാക്കപ്പെട്ട ഗാന്ധി, മുംബൈയിൽ വച്ച് ജിന്നയുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് മുസ്ലിംകൾക്കിടയിൽ ഒരു ജനഹിതപരിശോധനനടത്താനുള്ള നിർദ്ദേശം ഗാന്ധി ജിന്നക്കു മുന്നിൽവെച്ചു. ഇത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗാന്ധിക്കു സംഭവിച്ച തെറ്റും, ജിന്നക്കു കിട്ടിയ ശക്തമായ ആയുധവുമായിരുന്നു. ==ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി (1947–64)== [[File:Nehrucon.jpg|thumbnail|[[ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]]യിൽ ഒപ്പുവെക്കുന്ന നെഹ്രു c.1950]] [[File:Lord Mountbatten swears in Jawaharlal Nehru as the first Prime Minister of free India on Aug 15, 1947.jpg|thumb|[[Louis Mountbatten, 1st Earl Mountbatten of Burma|ലോർഡ് മൗണ്ട് ബാറ്റൺ]] മുന്നിൽ പ്രഥമ പ്രാധാനമന്ത്രിയായി നെഹ്രു സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു. (8:30&nbsp;am [[ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം | ഇന്ത്യൻ സമയം]] 15 ആഗസ്റ്റ് 1947)]] [[File:Teen Murti Bhavan in New Delhi.jpg|thumb|[[തീൻ മൂർത്തി ഭവൻ]], പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന സമയത്തെ നെഹ്രുവിന്റെ വസതി ,(ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂസിയം ആണ്)]] 1947 ആഗസ്റ്റ് 15 ന് ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സത്യപ്രതിജ്ഞചെയ്ത അധികാരമേറ്റു. മുസ്ലീം ലീഗുമായി ചർച്ചകൾ നടത്തിയെങ്കിലും ഇന്ത്യാവിഭജനം തടയാൻ നെഹ്രുവിനായില്ല. 1948 ജനുവരി 30 ന് ഗാന്ധിജി നാഥുറാം ഗോഡ്സെ എന്നയാളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അങ്ങേയറ്റം വികാരാധീനനായാണ് നെഹ്രു ഗാന്ധിയുടെ വിയോഗം ജനങ്ങളെ അറിയിച്ചത്. ഗാന്ധിയുടെ മരണം കോൺഗ്രസിനുള്ളിൽ നെഹ്രുവിന്റെ സ്വാധീനശക്തി ഏറെ വളർത്തിയെന്ന് ജീവചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. പിന്നീടുള്ള കാലങ്ങളിൽ നെഹ്രുവിന്റെ മകൾ ഇന്ദിരാ ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ അച്ഛനെ സഹായിക്കാൻ തുടങ്ങി. നെഹ്രുവിന്റെ വിദേശയാത്രകളിലും മറ്റും ഇന്ദിര അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടർന്നിരുന്നു. ഫലത്തിൽ ഇന്ദിര നെഹ്രുവിന്റെ സുപ്രധാന സഹായിയായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു തൊട്ടുമുമ്പ് 1946 സെപ്തംബറിൽ നെഹ്രു ഇടക്കാല മന്ത്രിസഭ രൂപീകരിച്ചു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന വ്യക്തിയും നെഹ്രു തന്നെ.1952-ൽ [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയിലാദ്യമായി]] ഇന്ത്യയിൽ കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡവലപ്മെന്റ് പ്രോഗ്രാം, ജനസംഖ്യാനിയന്ത്രണത്തിനു രാജ്യത്ത് കുടുംബാസൂത്രണപദ്ധതി തുടങ്ങിയവ നെഹ്രുവാണ്‌ നടപ്പാക്കിയത്.<ref name=in343today34>{{cite news | title = Destination Man: Towards A New World (Book Review) | url = http://indiatoday.intoday.in/story/destination-man-towards-a-new-world-by-s.k.-dey/1/371755.html | publisher = Indiatoday | date = 2013-07-18 | accessdate = 2016-12-09 | archive-date = 2016-12-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161209182234/http://indiatoday.intoday.in/story/destination-man-towards-a-new-world-by-s.k.-dey/1/371755.html | url-status = bot: unknown }}</ref> അധികാരവികേന്ദ്രീകരണത്തെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച് നിർദ്ദേശങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാൻ ബൽവന്ത് റായി മേത്ത കമ്മറ്റിയെ നിയോഗിച്ചു. കമ്മറ്റി സമർപ്പിച്ച നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രകാരം [[പഞ്ചായത്ത് രാജ്]] പദ്ധതി ആവിഷ്കരിച്ചു. 1959 [[ഒക്ടോബർ 2]]-ന് രാജസ്ഥാനിലെ നഗൗരിൽ ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചായത്ത് രാജ് സംവിധാനത്തിനു ആരംഭമായി. 1960 ജനവരി 18-ന് എറണാകുളത്ത് കേരളത്തിലെ പഞ്ചായത്ത് രാജ് ഭരണസംവിധാനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തതും നെഹ്രുവാണ്‌. ===വധശ്രമങ്ങൾ=== നാലു തവണയാണ് നെഹ്രുവിനുനേരെ വധശ്രമം ഉണ്ടായത്.1947 ൽ വിഭജനകാലത്താണ് നെഹ്രുവിനുനേരെ ആദ്യമായി വധശ്രമം ഉണ്ടായത്. കാറിൽ നോർത്ത് വെസ്റ്റ് ഫ്രണ്ടിയർ പ്രൊവിൻസ് (ഇപ്പോൾ [[പാകിസ്താൻ |പാകിസ്താനിലെ]]) സന്ദർശിക്കുന്ന സമയത്തായിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite book |last=Mathai |year=1978 |title=Reminiscences of the Nehru Age}}</ref>.രണ്ടാമത്തെത് 1955 ൽ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വെച്ച് കത്തിയുമായിട്ടുള്ള ഒരു റിക്ഷക്കാരനിൽ നിന്നായിരുന്നു.<ref>{{cite news |newspaper=Gettysberg Times |title=Assassination Attempt on Nehru Made in Car |date=1955-03-22|url=https://news.google.com/newspapers?nid=2202&dat=19550312&id=xTAmAAAAIBAJ&sjid=LP4FAAAAIBAJ&pg=1451,3268287}}</ref><ref>{{cite news |date=1955-03-14 |title=Rickshaw Boy Arrested for Nehru Attack |newspaper=Sarasota Herald Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19550314&id=99cbAAAAIBAJ&sjid=0GQEAAAAIBAJ&pg=3125,3067050}}</ref><ref>{{cite news |date=14 March 1955 |title=Rickshaw Boy Arrested for Attempting to Kill Nehru |newspaper=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?nid=861&dat=19550314&id=nmNTAAAAIBAJ&sjid=foUDAAAAIBAJ&pg=6416,4776451}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=The Telegraph |date=1955-03-12 |title=Knife Wielder Jumps on Car of Indian Premier |url=https://news.google.com/newspapers?id=P4ZjAAAAIBAJ&sjid=3XkNAAAAIBAJ&pg=6064,1041556&dq=nehru+assassination&hl=en}}</ref> മൂന്നാം തവണയും മഹാരാഷ്ട്രയിൽ വെച്ചാണ് വധശ്രമം ഉണ്ടായത്.1956 ൽ ആയിരുന്നു ഇത്.<ref>{{cite news |newspaper=The Miami News |url=https://news.google.com/newspapers?id=AAk0AAAAIBAJ&sjid=TesFAAAAIBAJ&pg=797,1488998&dq=nehru+assassination&hl=en |date=1956-06-04 |title=Nehru's Assassination is Balked in Bombay }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |title=Police Say Nehru's Assassination Plot is Thwarted |date=1956-06-04 |newspaper=Altus Times-Democrat |url=https://news.google.com/newspapers?id=BDdEAAAAIBAJ&sjid=B7AMAAAAIBAJ&pg=3947,2134723&dq=nehru+assassination&hl=en}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=Oxnard Press-Courier |title=Bombay Police Thwart Attempt on Nehru's Life |url=https://news.google.com/newspapers?id=G8RdAAAAIBAJ&sjid=SV4NAAAAIBAJ&pg=4365,3368509&dq=nehru+assassination&hl=en |date=1956-06-04}}</ref> നാലാം തവണ 1961 ൽ ​​മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ട്രെയിൻ ട്രാക്കിൽ സ്ഫോടനം നടത്തിയും നെഹ്രുവിനെ അപായപെടുത്താൻ ശ്രമം നടത്തി.<ref>{{cite news |newspaper=Toledo Blade |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1350&dat=19610930&id=v2cUAAAAIBAJ&sjid=HAEEAAAAIBAJ&pg=3440,1262437 |title=Bomb Explodes on Nehru's Route |date=1961-09-30}}</ref> തന്റെ ജീവനു ഭീഷണി ഉണ്ടായിട്ടും തനിക്കു ചുറ്റുമുള്ള സുരക്ഷ വർദ്ധിപ്പിക്കാനൊ തന്റെ യാത്രകൾ മൂലം പൊതുഗതാഗതം തടസ്സപ്പെടുത്താനോ നെഹ്രു ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നില്ല.<ref>{{cite book |last=Mathai |first= M.O. |year=1979 |title=My Days with Nehru |url=https://archive.org/details/lbg.808.83.mat.5164 |publisher=Vikas Publishing House}}</ref> ===സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ=== രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തികസുരക്ഷക്ക് മുൻഗണന നൽകിയ നെഹ്രു 1951 ൽ ആദ്യത്തെ പഞ്ചവത്സരപദ്ധതി അവതരിപ്പിച്ചു.<ref name=ffp1>{{cite web | title = ഒന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതി | url = http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/welcome.html | publisher = ദേശീയ ആസൂത്രണകമ്മീഷൻ | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2017-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804075046/http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/welcome.html | url-status = dead }}</ref> ഇതിനായി [[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ|ദേശീയ ആസൂത്രണ കമ്മീഷനും]] രൂപീകരിച്ചു.<ref name=npc1>{{cite book|title=ദ മേക്കിങ് ഓഫ് ഇന്ത്യ എ ഹിസ്റ്റോറിക്കൽ സർവേ|last=വോറ|first=രൺബീർ|publisher=ഷാർപെ|location=അമേരിക്ക|page=205|year=1997}}</ref> വ്യവസായമേഖലയിലും കാർഷികമേഖലയിലും രാജ്യത്തിന്റെ നിക്ഷേപം ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ ഉറപ്പാക്കി. കൂടാതെ കൂടുതൽ വ്യവസായം തുടങ്ങാനും അതിലൂടെ രാജ്യത്തിന് വരുമാനനികുതി വർദ്ധിപ്പിക്കാനും പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയിലൂടെ ലക്ഷ്യമിട്ടു. വിവിധ മേഖലകൾ തമ്മിലുള്ള ഒരു സന്തുലനം ആയിരിക്കണം ആസൂത്രണം കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്ന് നെഹ്രു വിശദീകരിച്ചു. വ്യവസായമേഖലയും കാർഷിക മേഖലയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം, കുടിൽ വ്യവസായവും, സമാനമേഖലയിലുള്ള മറ്റുവ്യവസായങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനം. ഇവയിൽ ഒന്ന് തുലനം തെറ്റിയാൽ മൊത്തം സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ തന്നെ തകരാറിലാവും. സർക്കാരും സ്വകാര്യമേഖലയും കൂടിച്ചേർന്നുള്ള ഒരു സമ്മിശ്രസമ്പദ് വ്യവസ്ഥയാണ് ഒന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്.<ref name=fiveyear12>{{cite book|title=ഇക്കണോമിക് തോട്ട്സ് ഓഫ് ഗാന്ധി ആന്റ് നെഹ്രു എ കംപാരിസൺ|last=ഒ.പി.|first=മിശ്ര|url=http://books.google.com.sa/books?id=IxGDqOU03h4C&pg=PA80&dq=nehru+first+five+year+plan&hl=en&sa=X&ei=UP8kUcTYFYSstAaCkYDYBA&safe=on&redir_esc=y|isbn=81-85880-71-9|year=1995|publisher=എം.ഡി.പബ്ലിക്കേഷൻസ്|page=80-82}}</ref> [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] കൂടുതൽ നിക്ഷേപം നടത്തുകവഴി കാർഷികമേഖലയേയും അതോടൊപ്പം വൈദ്യുത ഉൽപ്പാദനത്തേയും ഒരു പോലെ പരിപോഷിപ്പിക്കാൻ പുതിയ ആസൂത്രണങ്ങൾ സഹായിച്ചു.<ref name=fiveyear1>{{cite web | title = ഒന്നാം പഞ്ചവത്സരപദ്ധതി കണക്കുകൾ | url = [http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/welcome.html | publisher = ദേശീയ ആസൂത്രണകമ്മീഷൻ വെബ് വിലാസം | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2017-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804075046/http://www.planningcommission.nic.in/plans/planrel/fiveyr/welcome.html | url-status = dead }}</ref> ഇന്ത്യയുടെ അണക്കെട്ടുകളെ രാജ്യത്തിലെ പുതിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്നാണ് നെഹ്രു വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. നെഹ്രുവിന്റെ ഭരണകാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ സ്ഥിരതയോടെയാണ് നിലനിന്നിരുന്നത് എന്ന് കണക്കുകൾ പറയുന്നു. രണ്ടാമത്തെ പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിയെത്തിയപ്പോഴേക്കും വ്യാവസായിക ഉൽപ്പാദനം രണ്ട് ശതമാനം എന്ന നിരക്കിൽ വർദ്ധിച്ചു. എന്നാൽ [[കാർഷികം|കാർഷിക]] മേഖലയുടെ വളർച്ച രണ്ട് ശതമാനം താഴേക്കാണ് പോയത്. ദേശീയ വരുമാനതോത് രണ്ട് ശതമാനത്തിലധികം ഉയർച്ച കാണിച്ചു.<ref name="fiveyear12" /> എന്നിരിക്കിലും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തൊഴിലില്ലായ്മയും, ജനസംഖ്യാപെരുപ്പത്തെതുടർന്നുള്ള [[ദാരിദ്ര്യം|ദാരിദ്ര്യവും]] എല്ലാം രാജ്യത്ത് ആകമാനം നിലനിന്നിരുന്നു. സാധാരണ ജനങ്ങളിലേക്കു ചെന്നെത്താത്ത ഈ വികസനങ്ങൾ പരക്കെ വിമർശനം ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി. മുതലാളിത്തം നടപ്പിലാക്കാനുള്ള ഒരു കപടതന്ത്രം മാത്രമായിരുന്നു നെഹ്രു കൊട്ടിഘോഷിച്ച [[ജനാധിപത്യം]] എന്ന് പ്രശസ്ത [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസ്റ്റ്]] ചിന്തകനായ കോസമ്പി പറയുന്നു.<ref name=marx2>{{ cite web | title = നെഹ്രുവിന്റെ കപടജനാധിപത്യം | url = https://web.archive.org/save/_embed/https://www.marxists.org/archive/kosambi/exasperating-essays/x01/1946.htm | publisher = മാർക്സിസ്റ്റ് ആർക്കൈവ് | accessdate = 2016-12-16}}</ref> നെഹ്രുവിന്റെ വ്യാവസായിക നയങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യയെ മറ്റൊരു [[റഷ്യ|റഷ്യയാക്കിമാറ്റാനാണ്]] ശ്രമിച്ചതെന്ന് നെഹ്രുവിന്റെ നയങ്ങളെ വിമർശനബുദ്ധിയോടെ മാത്രം കണ്ടിരുന്ന [[സി. രാജഗോപാലാചാരി|രാജഗോപാലാചാരി]] പറയുന്നു. [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|ഗാന്ധി]] തന്റെ പിന്തുടർച്ചക്കാരനായി [[സർദാർ വല്ലഭായി പട്ടേൽ|സർദാർ പട്ടേലിനെയാണ്]] തിരഞ്ഞെടുക്കേണ്ടിയിരുന്നത് എന്നും കൂടി രാജഗോപാലാചാരി അഭിപ്രായപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>[[#jnb93|ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി -ശങ്കർ ഘോഷ്]] പുറം. 245</ref>. നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ഭൂപരിഷ്കരണത്തിനുള്ള പദ്ധതിതന്നെ തയ്യാറാക്കി. ആവശ്യത്തിലധികം ഭൂമി കൈവശം വെച്ചിരിക്കുന്ന ജന്മികളിൽ നിന്നും, ഭൂമി പിടിച്ചെടുത്ത് വ്യാവസായിക കാർഷിക ആവശ്യത്തിനായി വിനിയോഗിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി വിതരണം ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഉദ്ദേശം<ref name="reform1" /><ref name=reform12>{{cite news|title=നെഹ്രു കമ്മിറ്റഡ് ടു റീഫോം|url=http://news.google.com/newspapers?nid=2506&dat=19590107&id=i4pJAAAAIBAJ&sjid=7gsNAAAAIBAJ&pg=3195,1027409|publisher=ദ ന്യൂസ് ആന്റ് കുറിയർ|date=8 ജനുവരി 1959}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ഭൂമി ജന്മികളിൽ നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തെങ്കിലും യഥാർത്ഥ ആവശ്യക്കാർക്ക് വിതരണം ചെയ്യുന്നതിൽ സർക്കാർ പരാജയപ്പെട്ടു. സഹകരണാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള കൃഷി എന്ന വിപ്ലവകരമായ ആശയംപോലും ജന്മികളുടെ ഇടപെടൽ മൂലം നെഹ്രുവിന് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വന്നു. ജന്മികൾ [[കോൺഗ്രസ്സ് | കോൺഗ്രസ്സിലെ]] ഒരു വിഭാഗത്തെ സ്വാധീനിച്ച് നെഹ്രുവിന്റെ നീക്കങ്ങൾക്ക് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുകയായിരുന്നു. കാർഷികരംഗത്ത് നവീന ആശയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ വേണ്ടി കാർഷികസർവ്വകലാശാലകൾ നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആരംഭിച്ചു. ഇവിടെ ഇന്ത്യയുടെ സാഹചര്യങ്ങൾക്കുതകിയ വിത്തിനങ്ങളും മറ്റു കാർഷികഉൽപ്പന്നങ്ങളും വികസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ മോശം കാലാവസ്ഥ ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾക്കെല്ലാം വിലങ്ങുതടിയായി മാറി. ===വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ നവീകരണങ്ങൾ=== ഇന്നത്തെ കുട്ടികളാണ് നാളത്തെ പൗരന്മാർ എന്ന ഉറച്ചവിശ്വാസമുള്ളയാളായിരുന്നു നെഹ്രു.<ref name=citizen1>{{cite web | title = കുട്ടികളെക്കുറിച്ചുള്ള നെഹ്രുവിന്റെ സങ്കൽപം | url = http://rrtd.nic.in/jawaharlalnehru.htm | publisher = ഇൻഫോർമേഷൻ & ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് മന്ത്രാലയം - ഇന്ത്യ | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216091614/http://rrtd.nic.in/jawaharlalnehru.htm | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടു തന്നെ വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്ത് നവീനമായ ആശയങ്ങൾ നെഹ്രുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനായുള്ള നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്താണ്. അതുപോലെ തന്നെ പ്രാഥമികവിദ്യാഭ്യാസം പൂർണ്ണമായും സൗജന്യമാക്കി. ഗ്രാമങ്ങൾതോറും ആയിരക്കണക്കിന് വിദ്യാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. കുട്ടികൾക്കായുള്ള പോഷകാഹാരക്കുറവ് നികത്തുന്നതിനായി ഭക്ഷണവും പാലും സൗജന്യമായി നൽകുന്ന ഒരു പരിപാടിക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്ത് തുടക്കമിട്ടു. വയോജനവിദ്യാഭ്യാസത്തിനും, തൊഴിലധിഷ്ഠിതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പ്രാമുഖ്യം നൽകി. [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ്, കോഴിക്കോട് | ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മാനേജ്മെന്റ്]], ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി തുടങ്ങിയ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളെല്ലാം തുടങ്ങിയത് നെഹ്രു ഇന്ത്യയെ നയിച്ചിരുന്ന കാലത്താണ്. ===ദേശീയ സുരക്ഷ, വിദേശനയം=== 1947 മുതൽ 1964 വരെ നെഹ്രുവാണ് ഇന്ത്യയെ നയിച്ചിരുന്നത്. [[ശീതയുദ്ധം|ശീതയുദ്ധകാലത്ത്]] [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയും]] [[റഷ്യ|റഷ്യയും]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയെ]] തങ്ങളുടെ സഖ്യക്ഷിയാക്കാൻ ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും നെഹ്രു രണ്ടുരാജ്യങ്ങളോടും ചേരിചരാ സമീപനം കൈക്കൊളുകയായിരുന്നു.<ref name=coldwar1>{{cite book|title=ദ ഓക്സ്ഫഡ് ഹാൻഡ് ബുക്ക് ഓഫ് ദ കോൾഡ് വാർ|url=http://books.google.com.sa/books?id=E5nrPvOEPEcC&pg=PA224&dq=#v=onepage&q&f=false|page=224|publisher=ഓക്സ്ഫഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ്|year=2013|isbn=978-0-19-923696-1|last=റിച്ചാർഡ്|first=ഇമ്മർമാൻ}}</ref> 1950 ൽ റിപ്പബ്ലിക്കായതിനേതുടർന്ന് [[കോമൺവെൽത്ത് രാജ്യങ്ങൾ|കോമൺവെൽത്ത് രാജ്യങ്ങളുടെ]] സംഘടനയിൽ ഇന്ത്യ അംഗമായി. [[ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം|ചേരിചേരാപ്രസ്ഥാനം]] കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിൽ നെഹ്രു ഒരു സുപ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചു. [[കശ്മീർ|കാശ്മീരിൽ]] നിന്നും [[പാകിസ്താൻ]] പിൻമാറിയാൽ അവിടെ ജനഹിതപരിശോധന നടത്താമെന്ന് നെഹ്രു [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐക്യരാഷ്ട്രസംഘടന]] മുമ്പാകെ ഉറപ്പു നൽകിയിരുന്നു. എന്നാൽ [[പാകിസ്താൻ | പാകിസ്താന്റെ]] പിന്തിരിപ്പൻ നിലപാടുമൂലം, നെഹ്രു അവിടെ ജനഹിതപരിശോധനക്കു തയ്യാറായില്ല. നെഹ്രുവിന്റെ വലംകൈ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ|വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോനായിരുന്നു]] ഇന്ത്യയുടെ കാശ്മീർ സംബന്ധിച്ച നയങ്ങളെ [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ]] അവതരിപ്പിച്ച് അനുകൂലമായ പിന്തുണ നേടിയെടുത്തിരുന്നത്. 1957 ൽ നെഹ്രുവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാശ്മീർ വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ നിലപാടുകളെക്കുറിച്ച് [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ|കൃഷ്ണമേനോൻ]] ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ എട്ടു മണിക്കൂർ നീണ്ടു നിന്ന ഒരു പ്രസംഗം നടത്തി.<ref name=vk1>{{cite news | title = A short history of long speeches | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8272473.stm | publisher = [[BBC]] | date = 2009-09-24 | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216092201/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8272473.stm | url-status = bot: unknown }}</ref> ഈ പ്രസംഗം കാശ്മീർ വിഷയത്തിൽ ഇന്ത്യക്ക് ലോകരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ഇടയിൽ വ്യാപക പിന്തുണ നേടിക്കൊടുത്തു.<ref name=vk2>{{cite web | title = Speech of V K Krishnamenon in United Nations | publisher = United Nations | accessdate = 2016-12-16}}</ref> [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ|കൃഷ്ണമേനോനെ]] കാശ്മീരിന്റെ നായകൻ എന്നാണ് പത്രമാധ്യമങ്ങൾ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, അതോടൊപ്പം തന്നെ നെഹ്രുവിന്റെ ജനസമ്മതി പല മടങ്ങായി കുതിച്ചുയർന്നു. 1949 ൽ ദേശീയ പ്രതിരോധ അക്കാദമിയുടെ ശിലാസ്ഥാപനം ചെയ്തുകൊണ്ട് നെഹ്രു നടത്തിയ പ്രസംഗം ദേശീയ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഉൽക്കണ്ഠാകുലനായ ഒരു നേതാവിന്റേതായിരുന്നു.<ref name=nda1>{{cite web | title = An iconic institution in the making | url = http://nda.nic.in/history.html | publisher = National Defence Academy | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2013-01-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130115163214/http://nda.nic.in/history.html | url-status = bot: unknown }}</ref> നാം നമ്മുടെ രാഷ്ട്രപിതാവിനെ പിന്തുടർന്ന് സമാധാനവും, അഹിംസയേയും നമ്മുടെ ദിനചര്യയായി മാറ്റണം അതോടൊപ്പം തന്നെ [[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധി]] പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് തോറ്റോടുകയോ പരാജയപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നതിനു മുമ്പ് വാൾ എടുക്കുന്നതായിരിക്കും ഉത്തമം എന്ന്. നമ്മുടെ പ്രതിരോധ സേന എല്ലാത്തരം ആധുനിക സൈനികോപകരണങ്ങളും കൊണ്ട് സജ്ജമായിരിക്കണം. ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇന്ത്യയെ സുപ്രധാന ആണവശക്തിയായി മാറ്റുന്നതിനു വേണ്ടി നെഹ്രു ആറ്റോമിക്ക് എനർജി കമ്മീഷൻ സ്ഥാപിച്ചു.<ref name=aec2>{{cite web | title = Department of Atomic Energy , Government of India | url = http://dae.nic.in/?q=node%2F634 | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216093016/http://dae.nic.in/?q=node%2F634 | url-status = bot: unknown }}</ref> പ്രശസ്തനായ ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന [[ഹോമി ജഹാംഗീർ ഭാഭാ|പ്രൊഫസ്സർ.ഹോമി.ജെ.ഭാഭയെ]] അതിന്റെ തലവനായും നിയമിച്ചു.<ref name=aec1>{{cite web | title = Homi J. Bhabha | url = http://nuclearweaponarchive.org/India/Bhabha.html | publisher = ആറ്റോമിക്ക് എനർജി കമ്മീഷൻ - ന്യൂക്ലിയർവെപ്പൺആർക്കൈവ് | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216093141/http://nuclearweaponarchive.org/India/Bhabha.html | url-status = bot: unknown }}</ref> പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിൽ വരുന്നതായിരുന്നു ഈ സുപ്രധാന വകുപ്പ്. ഇതിലൂടെ അയൽരാജ്യങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്ന ഭീഷണികൾക്ക് തക്കതായ മറുപടി നൽകുകയായിരുന്നു നെഹ്രു. ഇന്ത്യാ-ചൈന അതിർത്തി ചർച്ചകളുടെ ഫലമായി നെഹ്രുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ഇന്ത്യ]] [[പഞ്ചശീലതത്വങ്ങൾ|പഞ്ചശീലതത്വങ്ങളിൽ]] ഒപ്പു വെച്ചു. എന്നാൽ ചൈനയുടെ അതിർത്തിയിലെ തുടരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ പഞ്ചശീലതത്വങ്ങളുടെ മാറ്റു കുറച്ചു. 14 ആമത്തെ [[ദലൈലാമ|ദലൈലാമക്ക്]] [[ഇന്ത്യ]] രാഷ്ട്രീയ അഭയം കൊടുത്തത് [[ചൈന|ചൈനക്ക്]] ഇന്ത്യയോടുള്ള വിരോധം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.<ref name=dalilama>{{cite web | title = How and Why the Dalai Lama Left Tibet | url = http://time.com/3742242/dalai-lama-1959/ | publisher = Time | date = 2015-03-17 | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216093604/http://time.com/3742242/dalai-lama-1959/ | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=dalailama34>{{cite web | title = Birth to Exile | url = http://www.dalailama.com/biography/from-birth-to-exile | publisher = Dalailama, Biography | accessdate = 2016-12-16 | archive-date = 2016-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161216094000/http://www.dalailama.com/biography/from-birth-to-exile | url-status = bot: unknown }}</ref> [[ഗോവ|ഗോവയെ]] [[പോർച്ചുഗീസ് സാമ്രാജ്യം|പോർച്ചുഗീസ് സാമ്രാജ്യത്വത്തിൽ]] നിന്നും മോചിപ്പിക്കാൻ നെഹ്രു നടത്തിയ സൈനിക നീക്കം ഏറെ ജനസമ്മിതി നേടിയിരുന്നു എങ്കിലും, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടനകൾ ഈ നീക്കത്തെ അപലപിക്കുകയാണുണ്ടായത്.<ref name=goal1>{{cite book|title=ലോൺലി പ്ലാനെറ്റ്|last=ഹാർഡിങ്|first=പോൾ|url=http://books.google.com.sa/books?id=1pEckKuKbLoC&dq|publisher=സെൻട്രൽ ബുക്ക് ഹൗസ്|page=224}}</ref> ===ഇന്ത്യാ-ചൈനാ യുദ്ധം=== {{main|ഇന്ത്യ-ചൈന യുദ്ധം}} [[File:Carlos Nehru.jpg|thumb|right|പ്രധാനമന്ത്രി നെഹ്രു യുഎൻ അസംബ്ലി പ്രസിഡണ്ട് റൊമുളൊയുമായി സംസാരിക്കുന്നു(ഒക്ടോബർ 1949).]] [[ഹിമാലയം|ഹിമാലയൻ]] അതിർത്തി തർക്കത്തെത്തുടർന്ന് [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയും]] [[ചൈന|ചൈനയും]] തമ്മിലുണ്ടായ യുദ്ധമാണ് ഇന്ത്യാ ചൈനാ യുദ്ധം അഥവാ ഇന്ത്യാ ചൈനാ അതിർത്തി സംഘർഷം.<ref name=neville1>{{cite book|title=ഇന്ത്യാസ് ചൈനാ വാർ|last=മാക്സ്വെൽ|first=നെവില്ലെ|url=http://books.google.com.sa/books?id=csbHAAAAIAAJ&q=|publisher=പാന്ഥിയോൺ ബുക്സ്|year=1970}}</ref><ref name=sino4>{{cite journal|title=നെഹ്രു&ഇന്തോ-ചൈനാ വാർ|url=https://files.nyu.edu/mr4/public/robertsmoss/Syllabus/04%20Asia%27s%20Revolutions%20China%20India%20Vietnam%201885-1962%20EAST%20-UA%20531%201%20001%20FA11/Nehru&Sino-IndiaWar.pdf|last=കെ.|first=സുബ്രഹ്മണ്യം|publisher=ന്യൂയോർക്ക് സർവ്വകലാശാല|access-date=2021-08-13|archive-date=2014-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208194755/https://files.nyu.edu/mr4/public/robertsmoss/Syllabus/04%20Asia%27s%20Revolutions%20China%20India%20Vietnam%201885-1962%20EAST%20-UA%20531%201%20001%20FA11/Nehru%26Sino-IndiaWar.pdf|url-status=dead}}</ref> ഇന്ത്യ ഹിമാലയൻ അതിർത്തിയിൽ പുതിയ സൈനിക ഔട്ട്പോസ്റ്റുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി. ചൈനീസ് സൈനികർ ഈ താവളങ്ങൾക്കുനേരെ ആക്രമണങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഇത് അതിർത്തിയിലെ സംഘർഷം രൂക്ഷമാക്കി. കൂടാതെ ഇന്ത്യ പതിനാലാമത്തെ [[ദലൈലാമ|ദലൈലാമക്ക്]] രാഷ്ട്രീയ അഭയം നൽകിയതും ചൈനക്ക് ഇന്ത്യയോടുള്ള വിരോധം വർദ്ധിക്കാൻ കാരണമായി.<ref name=dalai14>{{cite book|title=ഇൻഡോ-ടിബറ്റ്-ചൈന കോൺഫ്ലിക്ട്|last=ദിനേഷ്|first=ലാൽ|url=http://books.google.com.sa/books?id=rozF-AZgmM8C&printsec=frontcover&dq=india+china+war&hl=en&sa=X&ei=5lQoUY72N4aO0AXqlIGoBg&ved=0CCUQ6AEwAQ#v=onepage&q=india%20china%20war&f=false|publisher=കാൽപാസ് പബ്ലിക്കേഷൻസ്|isbn=81-7835-714-3|page=3}}</ref><ref name=sino1>{{cite news|title=വാട്ട് പ്രൊവോക്ക്ഡ് ദ ഇന്ത്യ ചൈനാ വാർ|url=http://www.rediff.com/news/special/exclusive-what-provoked-indias-war-with-china/20121016.htm|last=കേണൽ അനിൽ|first=അഥാലെ|publisher=റിഡിഫ്}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയുടെ സേനയേക്കാൾ പതിന്മടങ്ങ് കൂടുതലായിരുന്നു ചൈന അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിച്ച സേന. ഇത് നെഹ്രുവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമില്ലായ്മയായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു. രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷയെ നെഹ്രു വളരെ നിസ്സാരമായാണ് കണ്ടിരുന്നതെന്ന് പരക്കെ ആക്ഷേപം ഉയർന്നു.<ref name=sino5>{{cite journal|title=ജവഹർലാൽ നെഹ്രു & ചൈന - എ സ്റ്റഡി ഇൻ ഫെയില്യുർ|last=ഗുഹ|first=രാമചന്ദ്ര||url=http://www.harvard-yenching.org/sites/harvard-yenching.org/files/featurefiles/Ramachandra%20Guha_Jawaharlal%20Nehru%20and%20China.pdf|page=21|publisher=ഹാർവാർഡ്}}</ref> ഉടൻതന്നെ അന്നത്തെ പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ|വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോനോട്]] [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] നിന്നും സൈനിക സഹായം ആവശ്യപ്പെടാൻ നെഹ്രു നിർദ്ദേശിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തെ [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ]] കടന്നാക്രമണമായി കണ്ട [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനും]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യക്ക്]] പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. ഇന്ത്യയോടുള്ള സ്നേഹത്തിലുപരി, [[ചൈന|ചൈനയോടുള്ള]] വിരോധമായിരുന്നു ഈ പിന്തുണക്കു കാരണം.<ref name=rediff2>[http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-how-pakistan-helped-india-during-1962-war-with-china-kuldip-nayar-book-excerpt/20120706.htm#4 ഇന്ത്യാ ചൈനാ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യക്കു പാകിസ്താന്റെ പിന്തുണ] റിഡിഫ് വാർത്ത - ശേഖരിച്ചത് ജൂലൈ 6 - 2012</ref><ref name=kuldip1>{{cite book|title=ബിയോണ്ട് ദ ലൈൻസ്|last=കുൽദീപ്|first=നയ്യാർ|url=http://books.google.com.sa/books?id=xZRyMwEACAAJ&dq|publisher=റോളി ബുക്സ്|isbn=978-8174369109|year=2012}}</ref> ഇന്ത്യാ ചൈന യുദ്ധത്തിൽ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങിയ ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിയായ നെഹ്രുവിന് ധാരാളം വിമർശനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നു. ഇന്ത്യൻ സേനയുടെ മുഴുവൻ ശേഷിയും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നതും, യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളിൽ വന്ന പാളിച്ചകളും പരക്കെ ആക്ഷേപത്തിനു കാരണമായി. യുദ്ധസമയത്ത് ചൈനക്ക് വായുസേനയെ ഉപയോഗിച്ച് ആക്രമണം നടത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. കാരണം അവർക്ക് ആവശ്യത്തിനുള്ള ഇന്ധനമോ, വിമാനങ്ങൾക്ക് പറന്നുയരാനുള്ള റൺവേകളോ ടിബറ്റിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇതു കണ്ടെത്തി, ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗത്തു നിന്നും വ്യോമാക്രമണം നടത്തുന്നതിൽ ഇന്ത്യൻ സേന പരാജയപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. ഭാവിയിൽ ഇതുപോലുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ നേരിടാനായി പ്രതിരോധ സേനയെ സ‍ജ്ജമാക്കാനുള്ള നടപടികൾക്കു തുടക്കം കുറിച്ചു. ചൈനയുടെ ആക്രമണത്തെ മുൻകൂട്ടി അറിഞ്ഞു വേണ്ട പ്രതിരോധ സംവിധാനം ഒരുക്കുന്നതിൽ ഇന്ത്യ പരാജയപ്പെട്ടു. ചൈനയുമായി ഇന്ത്യ നടത്തുന്ന സമാധാനശ്രമങ്ങൾക്ക് ചൈന ചതിയിലൂടെ മറുപടി നൽകുകയായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ഇന്ത്യയും ചൈനയും ഏഷ്യയിലെ ഒരു അച്ചുതണ്ട് ശക്തിയായി മാറിയേക്കും എന്ന ചിന്തകൾക്കും ഈ യുദ്ധത്തോടെ ഒരു പരിണാമമായി. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ മുഴുവൻ ഉത്തരവാദിത്തവും ഏറ്റെടുത്ത് പ്രതിരോധ മന്ത്രി [[വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോൻ]] രാജിവെക്കുകയും ഇന്ത്യൻ സേനയെ ആധുനികരിക്കാൻ കഴിവുള്ള മറ്റാരെങ്കിലും മുന്നോട്ടുവരാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു<ref name=vkk1>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/dated-november-8-1962/article4075772.ece നെഹ്രു വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോന്റെ രാജി സ്വീകരിക്കുന്നു] ദ ഹിന്ദു ദിനപത്രം - ശേഖരിച്ചത് 8 നവംബർ 2012</ref><ref name=vkkm1>[http://cs.nyu.edu/kandathi/vkkm.html കൃഷ്ണമേനോന്റെ ലഘു ജീവചരിത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531103638/http://cs.nyu.edu/kandathi/vkkm.html |date=2012-05-31 }} ന്യൂയോർക്ക് സർവ്വകലാശാല</ref>. പിന്നീട് നെഹ്രുവിന്റെ പിൻഗാമിയായി വന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൾ [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി]] ഈ ലക്ഷ്യം ഏറ്റെടുത്തു നടപ്പാക്കകുകയും ആജന്മശത്രുവായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താനെ]] 1971 ൽ ഒരു യുദ്ധത്തിലൂടെ തോൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ==മരണം== 1962 നുശേഷം നെഹ്രുവിന്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങി. നെഹ്രു ഏറെ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചിരുന്ന ചൈനയിൽ നിന്നേറ്റ ചതിയാണ് നെഹ്രു പെട്ടെന്ന് രോഗബാധിതനാവാനുണ്ടായ കാരണമെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു<ref name=betrayal1>{{cite news|title=മിസ്ട്രി ഓഫ് നെഹ്രുസ് ബിഹേവിയർ|publisher=ദ ഹിന്ദു (ബിസിനസ്സ് ലൈൻ)|last=ബി.എസ്|first=രാഘവൻ|date=2012-11-27|url=http://www.thehindubusinessline.com/opinion/columns/b-s-raghavan/mystery-of-nehrus-behaviour/article4140588.ece}}</ref>. 1964 ൽ നെഹ്രുവിന് ഹൃദയാഘാതമുണ്ടായി. കാശ്മീരിൽ നിന്നും തിരിച്ചുവന്ന ഉടനെയായിരുന്നു ഇത്. 27 മേയ് 1964 ന് മദ്ധ്യാഹ്നത്തോടെ നെഹ്രു അന്തരിച്ചു<ref name=bbc2>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/27/newsid_3690000/3690019.stm നെഹ്രുവിന്റെ മരണത്തേതുടർന്ന് ബി.ബി.സിയിൽ വന്ന വാർത്ത] ബി.ബി.സി വാർത്ത - ശേഖരിച്ചത് 27 മേയ് 1964</ref><ref name=nytimes1>[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/big/0527.html നെഹ്രു അന്തരിച്ചു] ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിൽ വന്ന വാർത്ത</ref>. അന്നേ ദിവസം ഉച്ചക്ക് രണ്ട് മണിക്ക് നെഹ്രുവിന്റെ മരണം ലോക സഭയിൽ ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥിരീകരിച്ചു. യമുനാനദിയുടെ കരയിലുള്ള ശാന്തിവനത്തിൽ ഹൈന്ദവാചാരങ്ങളോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണാനന്തരകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി. ഏതാണ്ട് 15 ലക്ഷത്തോളം ജനങ്ങളാണ് നെഹ്രുവിന് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിക്കാനെത്തിയത്.<ref>http://mobile.nytimes.com/1964/05/29/1-5-million-view-rites-for-nehru.html</ref> ==മതം== ഒരു [[അജ്ഞേയതാവാദം|ഹിന്ദു അജ്ഞേയതാവാദിയായി]] വിശേഷിക്കപ്പെട്ട നെഹ്രു&nbsp;<ref>{{cite book|title = Jawaharlal Nehru: A Biography, Volume 3; Volumes 1956–1964|author=Sarvepalii Gopal|page=17}}</ref> മതപരമായ വിലക്കുകൾ ഇന്ത്യയുടെ മുന്നോട്ടുള്ള വളർച്ചയെ തടയുമെന്നും ആധുനിക സാഹചര്യങ്ങളെ സ്വീകരിക്കുന്നതിൽ നിന്നു പിന്നോക്കം വലിക്കുമെന്നും വിചാരിച്ചു. തന്റെ ആത്മകഥയിൽ [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തെ]] <ref>{{cite book|title=Secularism and Hindutva, a Discursive Study|author=A. A. Parvathy|year=1994|page=42}}</ref> കുറിച്ചും [[ഇസ്ലാം]] മതത്തെ ,<ref>{{cite book|title=Babri Masjid: a tale untold|page = 359|author=Mohammad Jamil Akhtar}}</ref> കുറിച്ചും വിശകലനം ചെയ്തിട്ടുള്ള നെഹ്രു ഇവയുടെ ഇന്ത്യയിലെ സ്വാധീനത്തെ കുറിച്ചും രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.ഇന്ത്യയെ ഒരു മതേതര രാജ്യമായി കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച നെഹ്രുവിന്റെ മതേതര നയങ്ങൾ പലപ്പോഴും ചർച്ചയ്ക്ക് വഴിവെച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book|title=Communal Threat to Secular Democracy|page=113|author=Ram Puniyani|year=1999}}</ref><ref>{{cite book|title=Jawaharlal Nehru, a Biography|author=Sankar Ghose|page=210|year=1993}}</ref> ==വ്യക്തിജീവിതം== [[നെഹ്രു-ഗാന്ധി]] കുടുംബത്തിലെ അംഗമായ നെഹ്രു 1916 ൽ [[കമല നെഹ്രു|കമലാ കൗളിനെ]] വിവാഹം ചെയ്തു. ഇവർക്ക് ജനിച്ച ഏക മകളായിരുന്നു [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി|ഇന്ദിര]].1942-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി [[ഫിറോസ് ഗാന്ധി]] വിവാഹം നടന്നു.ഇവർക്ക് [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ്]] (ജനനം 1944.) [[സഞ്ജയ് ഗാന്ധി|സഞ്ജയ്]] (ബി 1946.) എന്ന പേരിൽ ഉള്ള ആൺ കുട്ടികൾ പിറന്നു. <ref name=pamela1>[http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=89537 എഡ്വിന മൗണ്ട് ബാറ്റണുമായി നെഹ്രുവിനുണ്ടായിരുന്ന അവിശുദ്ധ ബന്ധം] ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്സ് - ശേഖരിച്ചത് 15 ജൂലൈ 2007</ref><ref name=pamela3>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-21/people/28137788_1_lady-edwina-mountbatten-lord-mountbatten-edwina-and-nehru നെഹ്രുവും എഡ്വിനയുമായുളള ബന്ധം‍‍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811065740/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-21/people/28137788_1_lady-edwina-mountbatten-lord-mountbatten-edwina-and-nehru |date=2011-08-11 }} ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ - ശേഖരിച്ചത് 21 ഏപ്രിൽ 2010</ref>.ഇതിനു പുറമെ ശ്രദ്ധ മാതാ<ref>{{cite news|last1=Reddy|first1=Sheela|title=If I Weren't A Sanyasin, He Would Have Married Me|url=http://www.outlookindia.com/article/if-i-werent-a-sanyasin-he-would-have-married-me/223036|accessdate=6 August 2015|agency=Outlook|publisher=Outlook|date=23 February 2004}}</ref>,[[പദ്മജ നായിഡു]] <ref>{{cite news|last1=Srinivasan|first1=Rajeev|title=The Rediff Interview / Stanley Wolpert 'I have tried to tell Nehru's story as honestly as possible'|url=http://www.rediff.com/news/mar/01nehru.htm|accessdate=6 August 2015|work=The Rediff Interview|agency=Rediff|publisher=Rediff}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wolpert|first1=Stanley|title=Nehru: A Tryst with Destiny|date=1996|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.co.in/books?id=Cg9uAAAAMAAJ&redir_esc=y|accessdate=6 August 2015}}</ref>എന്നിവരുമായും നെഹ്രുവിനു അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ==മഹത്ത്വം== [[File:Statue of Jawaharlal Nehru at Park Street, Kolkata..jpg|thumb|കൊൽക്കത്തയിലെ പാർക്ക് സ്ട്രീറ്റിലെ നെഹ്രു പ്രതിമ]] [[File:Jawaharlal Nehru statue in Aldwych 1.jpg|thumb|left|നെഹ്രുവിന്റെ അർധ കായ പ്രതിമ ലണ്ടനിൽ]] ഇന്ത്യയുടെ പ്രഥമ പ്രധാനമന്ത്രി,വിദേശകാര്യ മന്ത്രി എന്നീ നിലയിൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ സർക്കാർ,രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരം വളരെ നല്ല വിദേശ നയത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുന്നതിനായിട്ടുള്ള നെഹ്രുവിന്റെ നടപടികൾ വളരെ പ്രശംസ നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref>[http://www.pucl.org/from-archives/Academia/primary-education-pm.htm]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924083134/http://www.pucl.org/from-archives/Academia/primary-education-pm.htm|date=2015-09-24}}<span> </span>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924083134/http://www.pucl.org/from-archives/Academia/primary-education-pm.htm|date=2015-09-24}}<span> Universal primary education first on the Prime </span>{{not a typo|Minster's}}<span> agenda</span> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924083134/http://www.pucl.org/from-archives/Academia/primary-education-pm.htm|date=2015-09-24}}. Pucl.org (15 August 1947). Retrieved on 2013-12-06.</ref>നെഹ്റുവിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ നയങ്ങൾ ലോകോത്തര നിലവാരത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്.[[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] , [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്സ് ഓഫ് മാനേജ്‌മെന്റ്]] ഓൾ ഇന്ത്യ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസ്, തുടങ്ങിയ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങളെല്ലാം തുടങ്ങിയത് നെഹ്രു ഇന്ത്യയെ നയിച്ചിരുന്ന കാലത്താണ്<ref>{{cite web|url=http://www.aiims.ac.in/aiims/aboutaiims/aboutaiimsintro.htm |title=Introduction |work=AIIMS |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625122618/http://aiims.ac.in/aiims/aboutaiims/aboutaiimsintro.htm |archivedate=25 June 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iitkgp.ac.in/institute/history.php |title=Institute History |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813213137/http://www.iitkgp.ac.in/institute/history.php |archivedate=13 August 2007 }}, Indian Institute of Technology</ref> {|class="toccolours" style="float: right; margin-left: 0.5em; margin-right: 0.5em; font-size: 76%; background:#white; color:black; width:30em; max-width: 30%;" cellspacing="5" |style="text-align: left;"| "നെഹ്റു മഹാനായിരുന്നു ... നെഹ്റു ഇന്ത്യക്കാർക്ക് അവരുടെ അസ്തിത്വം നൽകി. ഇതിൽ മറ്റുള്ളവർ വിജയിക്കും എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നില്ല&nbsp; -&nbsp; [[സർ യെശയ്യാവു ബെർലിൻ]]<ref>Jahanbegloo, Ramin ''Conversations with Isaiah Berlin'' (London 2000), ISBN 1842121642 pp. 201–2</ref> |} ചരിത്രകാരൻ [[രാമചന്ദ്ര ഗുഹ]] നെഹ്റു 1958 - ൽ നെഹ്രു വിരമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ&nbsp; &apos;&apos; ഇന്ത്യയുടെ മികച്ച പ്രധാനമന്ത്രി എന്നതിലുപരി ആധുനിക ലോകത്തിലെ മികച്ച ഭരണകർത്താക്കൾ ഒരാളായി ഓർമിക്കപെടുമായിരുന്നു.. &quot; എന്നു അഭിപ്രായപ്പെട്ടു."<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-19671397|title=Manmohan Singh at 80|author=Ramachandra Guha |date=26 September 2012 |work=BBC}}</ref> == സ്മാരകങ്ങൾ== [[File:Nehru sweets oratarians Nongpoh.jpg|thumb|മേഘാലയിൽ കുട്ടികൾക്ക് മധുരം വിതരണം ചെയ്യുന്ന നെഹ്രു]] [[File:1989 CPA 6121.jpg|thumb|left|നെഹ്രുവിന്റെ ഓർമയ്ക്ക് 1989-ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] പുറത്തിറക്കിയ സ്റ്റാമ്പ്]] നെഹ്രുവിന്റെ ജന്മദിനം ഭാരതത്തിൽ [[ശിശുദിനം|ശിശുദിനമായി ആചരിക്കുന്നു.]]. കുട്ടികളോടുള്ള സ്നേഹവും, അവരുടെ ക്ഷേമത്തിനും, വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുമായി ചെയ്ത സംഭാവനകൾ കണക്കിലെടുത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനം രാജ്യം ഇങ്ങനെ ആചരിക്കുന്നത്. രാജ്യത്തെമ്പാടുമുള്ള കുട്ടികൾക്ക് നെഹ്രു ചാച്ചാ നെഹ്രു ആയിരുന്നു.[[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] നേതാക്കളും പ്രവർത്തകരും പലപ്പോഴും നെഹ്രുവിന്റെ വസ്ത്ര രീതിയും മറ്റും പ്രത്യേകിച്ച് [[ഗാന്ധി തൊപ്പി]]യും [[നെഹ്റു ജാക്കറ്റ്|നെഹ്രു ജാക്കറ്റും]] ഉപയോഗികാറുണ്ട്. നെഹ്രുവിനോടുള്ള സ്നേഹവും ആദരവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകളായി ഇന്ദിരക്ക് രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനവും ഉയർച്ചയും ത്വരിതപ്പെടുത്തുവാൻ സഹായിച്ചു. നെഹ്രുവിനോടുള്ള ആദരപൂർവ്വം പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരു നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ മികച്ച സർവ്വകലാശാലകളിലൊന്നായ ഡെൽഹിയിലെ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല]], മുംബൈയിലെ ആധുനിക തുറമുഖമായ ജവഹർലാൽ നെഹ്രു പോർട്ട് എന്നിവ ഇന്ത്യയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ദീർഘവീക്ഷണത്തിനോടുള്ള ആദരവായിട്ട് രാജ്യം നാമകരണം ചെയ്തതാണ്. നെഹ്രു അധികാരത്തിലിരുന്നപ്പോൾ താമസിച്ചിരുന്ന ഡെൽഹിയിലെ [[തീൻ മൂർത്തി ഭവൻ]] എന്ന വീട് ഇപ്പോൾ ഒരു മ്യൂസിയമായി സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ==രചനകൾ== നെഹ്രു ഒരു മികച്ച ഗ്രന്ഥകാരൻ കൂടിയായിരുന്നു. [[ഇന്ത്യയെ കണ്ടെത്തൽ]], [[ലോകചരിത്രാവലോകനം]] എന്നിവ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്ത ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ്‌. [[1955]]-ലാണ്‌ ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്‌ [[ഭാരതരത്നം]] ബഹുമതി സമ്മാനിച്ചത്. {{refbegin|colwidth=25em}} *ദ ഡിസ്കവറി ഓഫ് ഇന്ത്യ *ഗ്ലിംപ്സസ് ഓഫ് വേൾഡ് ഹിസ്റ്ററി *ലെറ്റേഴ്സ് ഫ്രം എ ഫാദർ ടു ഹിസ് ‍ഡോട്ടർ *എ ബഞ്ച് ഓഫ് ഓൾഡ് ലെറ്റേഴ്സ് *മഹാത്മാ ഗാന്ധി *ദ എസ്സൻഷ്യൽ റൈറ്റിംഗ്സ് *ആൻ ആന്തോളജി *ലെറ്റേഴ്സ് ടു ചീഫ് മിനിസ്റ്റേഴ്സ് {{refend}} ==ബഹുമതികൾ== ഒരു കുടുബത്തിലെ മൂന്ന് പേർക്ക് [[ഭാരതരത്നം]] ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത് നെഹ്രുകുടുംബത്തിനാണ്‌. പണ്ഡിറ്റ് ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്‌ 1955-ലും,മകൾ ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്ക് 1971-ലും നെഹ്രുവിന്റ ചെറുമകൻ രാജീവ്ഗാന്ധിക്ക് 1991-ലും ഭാരതരത്നം സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു.മൂന്നുപേരും ഇന്ത്യൻപ്രധാനമന്ത്രിമാരായിരുന്നു. നെഹ്രുവിനും ഇന്ദിരാഗാന്ധിക്കും പ്രധാനമന്ത്രിമാരായിരിക്കുമ്പോഴാണ്‌ ഭാരതരത്നം ലഭിച്ചത്.രാജീവ്ഗാന്ധിക്ക് മരണാനന്തര ബഹുമതിയായാണ്‌ ഈ പുരസ്കാരം സമ്മാനിച്ചത്. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *എ ട്രിസ്റ്റ് വിത്ത് ഡെസ്റ്റിനി- ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റെടുത്ത ശേഷം രാഷ്ട്രത്തോടായി ചെയ്ത പ്രസംഗം *''നെഹ്രു - ദ ഇൻവെൻഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ'' ശശി തരൂർ (നവംബർ 2003) ആർക്കേഡ് ബുക്സ് ISBN 1-55970-697-X *''ജവഹർലാൽ നെഹ്രു'' (എസ്.ഗോപാൽ, ഉമ അയ്യങ്കാർ) (ജൂലൈ 2003) ''ദ എസ്സൻഷ്യൽ റൈറ്റിംഗ്സ് ഓഫ് ജവഹർലാൽ നെഹ്രു'' ഓക്സ്ഫഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് ISBN 0-19-565324-6 *''ആത്മകഥ - ടുവേഡ്സ് ഫ്രീഡം'', ഓക്സ്ഫഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് *''ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - ലൈഫ് & വർക്ക്'' എം.ചലപതി റാവു, നാഷണൽ ബുക് ക്ലബ് (1 ജനുവരി 1966) == അവലംബങ്ങൾ == *{{cite book |title=ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|url=http://books.google.com.sa/books?id=0us3TambWogC&printsec | last= ഫ്രാങ്ക് |first= മോറിസ് |year=1959 |publisher=ജൈകോ പബ്ലിഷിംഗ്|location=മുംബൈ|isbn=978-81-7992-695-6|ref=jnb59}} *{{cite book |title=ഫ്രീഡം ഫൈറ്റേഴ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://books.google.com.sa/books?id=FJu9Dkv_2zEC&pg | last= ലിയോൺ |first= അഗർവാൾ |year=2008 |publisher=ഇഷ ബുക്സ്|location=ഡെൽഹി|isbn=81-8205-470-2|ref=ffi08}} *{{cite book |title=ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ ബയോഗ്രഫി|url=http://books.google.com.sa/books?id=MUeyUhVGIDMC&pg | last= ശങ്കർ |first= ഘോഷ് |year=1993 |publisher=അലൈഡ് പബ്ലിഷേഴ്സ്|location=മുംബൈ|isbn=81-7023-369-0|ref=jnb93}} *{{cite book |title=ജവഹർലാൽ നെഹ്രു - എ സ്റ്റഡി ഇൻ ഐഡിയോളജി ആന്റ് സോഷ്യൽ ചേഞ്ച്|url=http://books.google.com.sa/books?id=zE7VJZoHbzYC&printsec | last= രാജേന്ദ്രപ്രസാദ് |first= ദുബെ|year=1998 |publisher=മിത്തൽ പബ്ലിഷേഴ്സ്|location=ഡെൽഹി|isbn=81-7099-071-8|ref=jnb98}} *{{cite book |title=നെഹ്രു - ദ ഇൻവെൻഷൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://books.google.com.sa/books?id=3axLmUHCJ4cC&pg | last= തരൂർ |first= ശശി|year=2003 |publisher=ആർക്കേഡ് പബ്ലിഷേഴ്സ്|location=ന്യൂയോർക്ക്|isbn=1-55970-697-X|ref=jnb03}} {{reflist|3}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons+cat|Jawaharlal Nehru|Jawaharlal Nehru}} *[http://www.india-intro.com/remembering-nehru-and-others.html മൌണ്ട് ബാറ്റൺപ്രഭുവിന്റെ മകൾ നെഹ്രുവിനെ ഓർമ്മിക്കുന്നു] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202214657/http://www.india-intro.com/remembering-nehru-and-others.html |date=2011-02-02 }} *[http://www.indohistory.com/jawaharlalnehru.html ജവഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ ജീവചരിത്രം]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.jnu.ac.in/ ജവഹർലാൽ നെഹ്രു സർവകലാശാല] *[http://www.harappa.com/sounds/nehru.html നെഹ്രുവിന്റെ ജീവചരിത്രം] *[http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/nehru.html ഇന്ത്യാടുഡേ , നെഹ്രു ജീവചരിത്രം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103174317/http://www.india-today.com/itoday/millennium/100people/nehru.html |date=2015-11-03 }} {{s-start}} {{s-off}} {{s-new|rows=3|ഔദ്യോഗികപദവി}} {{s-ttl|title=ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി|years=1947–1964}} {{s-aft|rows=3|after=[[ഗുൽസാരിലാൽ നന്ദ]]<br><small>താൽക്കാലികം</small>}} {{!}}- {{s-ttl|title=വിദേശകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1947–1964}} {{!}}- {{s-ttl|title= [[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ]] ചെയർപേഴ്സൺ|years=1950–1964}} {{!}}- {{s-bef|before=എൻ.ഗോപാലസ്വാമി അയ്യങ്കാർ}} {{s-ttl|title=പ്രതിരോധ വകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1953–1955}} {{s-aft|after=കൈലാസ് നാഥ് കട്ജു}} {{!}}- {{s-bef|before=സി.ഡി.ദേശ്മുഖ്}} {{s-ttl|title=സാമ്പത്തികവകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1956}} {{s-aft|after={{nowrap|ടി.ടി.കൃഷ്ണമാചാരി}}}} {{!}}- {{s-bef|before=കൈലാസ് നാഥ് കട്ജു}} {{s-ttl|title=പ്രതിരോധ വകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1957}} {{s-aft|after=[[വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോൻ]]}} {{!}}- {{s-bef|before={{nowrap|ടി.ടി.കൃഷ്ണമാചാരി}}}} {{s-ttl|title=സാമ്പത്തികവകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1958}} {{s-aft|after=[[മൊറാർജി ദേശായ്]]}} {{!}}- {{s-bef|before=[[വി.കെ.കൃഷ്ണമേനോൻ]]}} {{s-ttl|title=പ്രതിരോധ വകുപ്പ് മന്ത്രി|years=1962}} {{s-aft|after=യശ്വന്തറാവു ചവാൻ}} {{s-end}} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Prime India}} {{Bharat Ratna}} {{Authority control}} {{Jawaharlal Nehru}} [[വർഗ്ഗം:1889-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1964-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 14-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 27-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയുടെ പ്രധാനമന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം]] [[വർഗ്ഗം:നെഹ്രു–ഗാന്ധി കുടുംബം]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ തടവുകാരും തടങ്കലിൽ വയ്ക്കപ്പെട്ടവരും]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണസഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൂന്നാം ലോക്‌സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ പ്രസിഡന്റുമാർ]] qg2pgm5dmsiblbxjjgqbrxd89mt3mj2 4 6849 4648116 4647771 2026-07-16T18:11:52Z TheWikiholic 77980 [[Special:Contributions/Suresh C Rajan|Suresh C Rajan]] ([[User talk:Suresh C Rajan|സംവാദം]]) നടത്തിയ തിരുത്തലുകൾ നീക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; നിലവിലുള്ള പതിപ്പ് [[User:Ranjithsiji|Ranjithsiji]] സൃഷ്ടിച്ചതാണ് 4647132 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ {{prettyurl|Wiki_Panchayath_Technical}} {{വിക്കിപീഡിയ പഞ്ചായത്ത്}} {| border="0" cellpadding="2" style="float: right; background-color:#f9f9f9;margin:1px;border: thin solid red; width: 160px; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ colspan="2" style="margin-left: inherit; buyhttyyuackground:red; color:#ffffff;text-align:center;"| '''സാങ്കേതികവിഭാഗത്തിലെ</br>പഴയ സം‌വാദങ്ങൾ''' |- !align="center"|[[Image:Vista-file-manager.png|50px|സംവാദ നിലവറ]]<br/> * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive1|സംവാദ നിലവറ 1]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_2|സംവാദ നിലവറ 2]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_3|സംവാദ നിലവറ 3]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_4|സംവാദ നിലവറ 4]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_5|സംവാദ നിലവറ 5]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_6|സംവാദ നിലവറ 6]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_7|സംവാദ നിലവറ 7]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_8|സംവാദ നിലവറ 8]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/archive_9|സംവാദ നിലവറ 9]] ---- *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യൂണികോഡ് 5.1.0|യൂണീകോഡ് ചർച്ച]] *[[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത് (സാങ്കേതികം)/യു.എൽ.എസ്.|യു.എൽ.എസ്. ചർച്ച]] |} == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് == അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിൽ ചേർക്കുന്നത് സംബന്ധിച്ച് വിക്കിമീഡിയയുടെ സാങ്കേതിക വിഭാഗം (Movement Communications Specialist (Product & Tech)) അറിയിപ്പ് തന്നിരുന്നു. അബസ്ട്രാക്റ്റ് വിക്കിപീഡിയ പദ്ധതി തുടങ്ങുന്ന സമയത്ത് മലയാളം ഭാഷ പരിഗണിക്കുന്നതുസംബന്ധിച്ച് അറിയപ്പ് തന്നിട്ടുള്ളതും ചേരാൻ സമ്മതം അറിയിച്ചിട്ടുള്ളതുമാണ്. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തുടർപ്രവർത്തനങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചായത്ത്#Invitation to participate in Abstract Wikipedia pilot|ഇവിടെ കാണാവുന്നതാണ്]].ഇത് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. എല്ലാവരുടെയും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 07:32, 5 ജൂൺ 2026 (UTC) === ചർച്ച === താഴെപ്പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ താൽപര്യമുള്ളവർ ദയവായി അറിയിക്കുക: * മലയാളത്തിലെ Wikidata Lexemes മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? * മലയാള ഭാഷയിൽ [[വിക്കിഫങ്ഷൻസ്]] പരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താക്കളായി പങ്കെടുക്കാൻ താൽപര്യമുണ്ടോ? ''ഇതിനായി പ്രോഗ്രാമിംഗ് പരിജ്ഞാനം ആവശ്യമില്ല.'' :'''മുകളിൽ പങ്കുവച്ച നിർദേശവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 2026 ജൂലൈ 18-നകം ഇവിടെ പഞ്ചായത്തിൽ ചർച്ച നടത്തി ചുവടെയുള്ള വിഭാഗത്തിൽ താങ്കളുടെ നിലപാടും പിന്തുണ അറിയിക്കണമെന്ന് അഭ്യർഥിക്കുന്നു.'''-[[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:11, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) :ഞാൻ അടിസ്ഥാനപരമായി തെലുങ്കിൽ നിന്നാണ്. പക്ഷേ എനിക്ക് മലയാള ഭാഷയും പൈതൃകവും സംസ്കാരവും ഇഷ്ടമാണ്. വർക്ക്ഷോപ്പിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Srinivasrjy|സംവാദം]]) 09:52, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) === സമ്മതം === {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.- [[User:Gnoeee|<span style="color:#990000">❙❚❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span><span style="color:#000"> ജിനോയ് </span><span style="color:#006699">❚❙❚</span><span style="color:#339966">❙❙</span>]] [[User talk:Gnoeee|✉]] 08:12, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്. [[User:Roopeshor6]] {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാനും താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Akbarali|<span style="color:green;font-size:13px;">അക്ബറലി</span>{Akbarali}]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Akbarali|സംവാദം]]) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് (പരിപാടി നടക്കുന്നത് ഒഴിവുദിവസങ്ങളിലോ വൈകുന്നേരങ്ങളിലോ ആണെങ്കിൽ). ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവാനും താൽപ്പര്യമുണ്ട്[[ഉപയോക്താവ്:Tonynirappathu|Tonynirappathu]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Tonynirappathu|സംവാദം]]) 14:28, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. --[[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:50, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു.--'''[[ഉപയോക്താവ്:Kiran Gopi|KG]]''' [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Kiran Gopi|(കിരൺ)]] 18:53, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.--[[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 18:47, 7 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} -- പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു--[[ഉപയോക്താവ്:Meenakshi nandhini|Meenakshi nandhini]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Meenakshi nandhini|സംവാദം]]) 10:13, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താൽപ്പര്യമുണ്ട് ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. ഓൺലൈൻ സെഷനുകളാവുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.[[ഉപയോക്താവ്:Sneha Forestry|Sneha Forestry]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Sneha Forestry|സംവാദം]]) 09:43, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. കൂടാതെ ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Adithyak1997|Adithyak1997]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adithyak1997|സംവാദം]]) 20:11, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{support}} --പരിശീലന ശില്പശാലകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യമുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ഉപയോക്താവായി പങ്കെടുക്കാൻ താല്പര്യം അറിയിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 08:15, 12 ജൂലൈ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:29, 8 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 15 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:UOzurumba (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:04, 23 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:Trizek (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:47, 29 ജൂൺ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:56, 6 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:10, 13 ജൂലൈ 2026 (UTC) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 എന്ന പട്ടിക ഉപയോഗിച്ച് ഉപയോക്താവ്:STei (WMF)@metawiki അയച്ച സന്ദേശം --> == വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് == സെന്റർ ഫോർ സയൻസ് ഇൻ സൊസൈറ്റി (C-SiS), കൊച്ചിൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സയൻസ് ആന്റ് ടെക്നോളജിയിൽ വച്ച് ഒരു വിക്കിമീഡിയ സാങ്കേതിക വർക്ക്ഷോപ്പ് ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 2026 ജൂലൈ 18-19 തീയതികളിൽ വർക്ക്ഷോപ്പ് നടക്കും. കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് ഇവന്റ് പേജ് സന്ദർശിക്കുക: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikimedia_Technical_Workshop_2026_at_C-SiS_CUSAT [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:58, 14 ജൂലൈ 2026 (UTC) lndqpzib4kfsxg5ds4k617hde64so55 0 8398 4648036 4629890 2026-07-16T15:55:54Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648036 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Confucius}} {{Infobox philosopher | name = കൺഫ്യൂഷ്യസ്<br>{{linktext|孔|子}} | region = [[Chinese philosophy|ചൈനീസ് തത്ത്വശാസ്ത്രം]] | era = [[Ancient philosophy|പ്രാചീന തത്ത്വശാസ്ത്രം]] | color = #B0C4DE | image = Confucius Tang Dynasty.jpg | caption = [[Tang Dynasty|ടാങ് രാജവംശത്തിലെ]] ചിത്രകാരൻ [[Wu Daozi|വു ഡാവോസി]] (680–740) വരച്ച കൺഫൂഷ്യസിന്റെ രേഖാചിത്രം | birth_date = ബി.സി. 551 | birth_place = സൗ, [[Lu (state)|ലു സ്റ്റേറ്റ്]] | death_date = ബി.സി. 479 (പ്രായം 71-72) | death_place = ലു സ്റ്റേറ്റ് | nationality = [[China|ചൈനീസ്]] | school_tradition = [[Confucianism|കൺഫ്യൂഷ്യാനിസത്തിന്റെ]] സ്ഥാപകൻ | main_interests = [[Moral philosophy|നൈതികത സംബന്ധിച്ച തത്ത്വശാസ്ത്രം]], [[Social philosophy|സമൂഹത്തെ സംബന്ധിച്ച തത്ത്വശാസ്ത്രം]], [[Ethics|നൈതികത]] | influences = [[I Ching|ഐ ചിങ്]], [[Book of Rites|ബുക്ക് ഓഫ് റൈറ്റ്സ്]] | influenced = പല [[Chinese philosophy|ചൈനീസ് തത്ത്വശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരും]], പ്രധാനമായും [[Mencius|മെൻഷ്യസ്]], [[Xun Zi|സൺ സി]], [[Neotaoism|നിയോടാവോയിസ്റ്റുകൾ]], [[Neoconfucianism|നിയോ കൺഫ്യൂഷ്യനിസ്റ്റുകൾ]]; [[François Quesnay|ഫ്രാങ്കോയിസ് ക്വെസ്നേ]]; [[Physiocrats|ഫിസിയോക്രാഫ്റ്റുകൾ]]; [[Christian Wolff (philosopher)|ക്രിസ്റ്റിയൻ വൂൾഫ്]]; [[Robert Cummings Neville|റോബർട്ട് കമ്മിംഗ്സ് നെവിൽ]]; [[Ezra Pound|എസ്ര പൗണ്ട്]] | notable_ideas = [[Confucianism|കൺഫൂഷ്യാനിസം]] }} സുപ്രസിദ്ധനായ [[ചൈന|ചൈനീസ്]] തത്ത്വചിന്തകനായിരുന്നു '''കൺഫ്യൂഷ്യസ് (Confucius)''' (551 – 479 BCE). ഷൗ പ്രദേശത്തിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്ത ചെറിയ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നിൽ, ഇന്നത്തെ ഷാൻ‌ഡോംഗ് പ്രവിശ്യയിൽ, ഏകദേശം, 551 ബി.സി.ഇയിലാണ് കൺഫ്യൂഷ്യസ് ജനിക്കുന്നത്. ഏകദേശം 479 ആയപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം മരിച്ചു. അങ്ങനെ നോക്കിയാൽ, അദ്ദേഹം, ബുദ്ധനുമായി സമകാലീനനായിരുന്നു, മാത്രവുമല്ല, സോക്രട്ടീസിന്റെ ജനനത്തിന് ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണ് അദ്ദേഹം മരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബനാമം കോംഗ്, ചൈനക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ കോങ്ങ്‌ഫുസി, “മാസ്റ്റർ കോംഗ്” എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്, പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്യന്മാർ അതിനെ, കൺഫ്യൂഷ്യസ് എന്ന് ലാറ്റിൻ ഭാഷയിലാക്കി. ചൈനയുടെ സാംസ്കാരിക സാമൂഹികചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുള്ളതും ബഹുമാനം ആർജ്ജിച്ചിട്ടുള്ളതും ഇദ്ദേഹമാണ്. “ധാരാളം കേൾക്കുക, ധാരാളം കാണുക, അതിൽ നിന്ന് നല്ലത് തെരഞ്ഞെടുക്കുക, അതനുസരിച്ച് ജീവിക്കുക. ഇങ്ങനെ മാത്രമേ ജ്ഞാനം ആർജ്ജിക്കാൻ കഴിയൂ” എന്നതാണ് കൺഫ്യൂഷ്യസിന്റെ ആപ്തവാക്യം. കൺഫ്യൂഷ്യസിന്റെ പാത പിന്തുടരുന്നവരുടെ മതമാണ് [[കൺഫ്യൂഷ്യനിസം]]. == കൺഫ്യൂഷ്യസിന്റെ മൊഴികൾ == # പ്രതികാരം വീട്ടാനായി ഇറങ്ങിത്തിരിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് രണ്ട് ശവക്കുഴികൾ ഒരുക്കുക. # ഞാൻ കേൾക്കുന്നത് മറക്കുന്നു, കാണുന്നത് ഓർക്കുന്നു, ചെയ്യുന്നത് മനസ്സിലാക്കുന്നു. # അജ്ഞത മനസ്സിന്റെ രാത്രിയാണ് .എന്നാൽ നിലാവും നക്ഷത്രവുമില്ലാത്ത രാത്രി. # യാത്ര എത്ര മെല്ലെയായിരുന്നാലും സാരമില്ല. നിർത്താതെ തുടരുക. # നിങ്ങൾ നിങ്ങളെ തന്നെ ബഹുമാനിക്കുക .എങ്കിൽ മറ്റുള്ളവരും നിങ്ങളെ ബഹുമാനിച്ചുകൊള്ളും. # സത്യം മനസ്സിലാക്കിയശേഷം അത് പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുന്നത് ഭീരുത്വമാണ് # കോപം ഉള്ളിൽ പതഞ്ഞു പൊന്തുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക. # തുല്യരെ മാത്രം സുഹൃത്തായി സ്വീകരിക്കുക # ഒരിക്കലും ചതിക്കാത്ത ആത്മസുഹൃത്താണ് മൗനം # നിങ്ങൾ നന്നായി സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു തൊഴിൽ ഉപജീവനത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക. എങ്കിൽ പിന്നെ ഒരു ദിവസം പോലും അധ്വാനിക്കേണ്ടി വരില്ല. # ആയിരം കാതങ്ങളുടെ യാത്രയായിരുന്നാലും തുടങ്ങുന്നത് ഒരൊറ്റ ചുവടുവെയ്പ്പോടെയാണ് #നിങ്ങൾ ഇഷ്ടപ്പെടാത്തത് മറ്റുള്ളവരോട് ചെയ്യരുത്' ==അവലംബം== {{reflist}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== ;പുസ്തകങ്ങൾ * {{cite book | last=Bonevac | first=Daniel | last2=Phillips | first2=Stephen | title=Introduction to world philosophy | url=https://archive.org/details/introductiontowo0000bone | year=2009 | publisher=Oxford University Press | location=New York | isbn=978-0-19-515231-9 | ref=harv}} * {{cite book | last=Creel | first=Herrlee Glessner | title=Confucius: The man and the myth | url=https://archive.org/details/confuciusmanmyth0000cree | year=1949 | publisher=John Day Company| location=New York | authorlink=Herrlee Glessner Creel | ref=harv}} * {{cite journal | last=Dubs | first=Homer H. | title=The political career of Confucius | journal=Journal of the American Oriental Society | year=1946 | volume=66 | issue=4 | authorlink=Homer H. Dubs | jstor=596405 | ref=harv}} * {{cite book | last=Hobson | first=John M. | title=The Eastern origins of Western civilisation | url=https://archive.org/details/easternoriginsof0000hobs | year=2004 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=0-521-54724-5 | edition=Reprinted | ref=harv}} * {{cite book | last=Chin | first=Ann-ping | title=The authentic Confucius: A life of thought and politics | url=https://archive.org/details/authenticconfuci00chin | year=2007 | publisher=Scribner | location=New York | isbn=9780743246187 | ref=harv}} * {{cite book | last=Kong | first=Demao | last2=Ke | first2=Lan | last3=Roberts | first3=Rosemary | title=The house of Confucius | year=1988 | publisher=Hodder & Stoughton | location=London | isbn=978-0-340-41279-4 | edition=Translated | ref=harv}} * {{cite book | last=Parker | first=John | title=Windows into China: The Jesuits and their books, 1580-1730 | url=https://archive.org/details/windowsintochina00park | year=1977 | publisher=Trustees of the Public Library of the City of Boston | location=Boston | isbn=0-89073-050-4 | ref=harv}} * {{cite book | last=Phan | first=Peter C. | title=Catholicism and interreligious dialogue | url=https://archive.org/details/catholicisminter0000unse | year=2012 | publisher=Oxford University Press | location=New York | isbn=978-0-19-982787-9 | chapter=Catholicism and Confucianism: An intercultural and interreligious dialogue | ref=harv}} * {{cite book | last=Rainey | first=Lee Dian | title=Confucius & Confucianism: The essentials | year=2010 | publisher=Wiley-Blackwell | location=Oxford | isbn=9781405188418 | ref=harv}} * {{cite journal | last=Riegel | first=Jeffrey K. | title=Poetry and the legend of Confucius's exile | journal=Journal of the American Oriental Society | year=1986 | volume=106 | issue=1 | jstor=602359 | ref=harv}} * {{cite book | last=Yao | first=Xinzhong | title=Confucianism and Christianity: A Comparative Study of Jen and Agape | publisher=Sussex Academic Press | location=Brighton | year=1997 | isbn=1898723761 | url=http://books.google.com/books?id=BN47m0BHtLkC | ref=harv}} * {{cite book | last=Yao | first=Xinzhong | title=An Introduction to Confucianism | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | year=2000 | isbn=0521644305 |url=http://books.google.com/books?id=tAE2OJ9bPG0C | ref=harv}} ;ഓൺലൈൻ * {{cite web | ref=harv | last=Ahmad | first=Mirza Tahir | title=Confucianism|url=http://www.alislam.org/library/books/revelation/part_2_section_3.html | publisher=Ahmadiyya Muslim Community | year=??? | accessdate=7 November 2010}} * {{cite web | ref=harv | last1=Baxter | first1=William H. | last2=Sagart | first2=Laurent | title=Baxter-Sagart Old Chinese reconstruction | url=http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207 | date=20 February 2011 | access-date=2013-02-16 | archive-date=2012-04-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120425064509/http://crlao.ehess.fr/docannexe.php?id=1207 | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | title=Confucius descendents say DNA testing plan lacks wisdom | publisher=Bandao | date=21 August 2007 | ref={{harvid|Bandao|2007}} | access-date=2013-02-16 | archive-date=2011-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110707013208/http://eng.bandao.cn/newsdetail.asp?id=4644 | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2007-02/02/content_800011.htm | title=Confucius family tree to record female kin | publisher=China Daily | date=2 February 2007 | ref={{harvid|China Daily|2007}}}} * {{cite web | url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2009-09/24/content_8733256.htm | title=Confucius' Family Tree Recorded biggest | publisher=China Daily | date=24 September 2009 | ref={{harvid|China Daily|2009}}}} * {{cite web | title=Confucius family tree revision ends with 2 mln descendants | url=http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | publisher=China Economic Net | date=4 January 2009 | ref={{harvid|China Economic Net|2009}} | access-date=2013-02-16 | archive-date=2012-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121101092536/http://en.ce.cn/National/culture/200901/04/t20090104_17866318.shtml | url-status=dead }} * {{cite web | url=http://www.china.org.cn/english/culture/171840.htm | title=DNA Testing Adopted to Identify Confucius Descendants | publisher=China Internet Information Center | date=19 June 2006 | ref={{harvid|China Internet Information Center|2006}}}} * {{cite web | url=http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | title=DNA test to clear up Confucius confusion | publisher=Ministry of Commerce of the People's Republic of China | date=18 June 2006 | ref={{harvid|Ministry of Commerce of the PRC|2006}} | access-date=2013-02-16 | archive-date=2012-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120114055952/http://ye2.mofcom.gov.cn/aarticle/chinanews/200606/20060602462372.html | url-status=dead }} * {{cite web | ref=harv | last=Riegel | first=Jeffrey | title=Confucius | url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2012/entries/confucius/ | work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy | year=2012 | publisher=Stanford University}} * {{cite web | ref=harv | last=Qiu | first=Jane | url=http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/ | title=Inheriting Confucius | publisher=Seed Magazine | date=13 August 2008 | access-date=2013-02-16 | archive-date=2009-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090722140229/http://seedmagazine.com/content/article/inheriting_confucius/ | url-status=dead }} * {{cite web | ref=harv | last=Yan | first=Liang | title=Updated Confucius family tree has two million members | url=http://news.xinhuanet.com/english/2008-02/16/content_7616027.htm | publisher=Xinhua | date=16 February 2008}} * {{cite news | ref=harv | last=Zhou | first=Jing| title=New Confucius Genealogy out next year | url=http://www.china.org.cn/china/features/content_16696029.htm | date=31 October 2008 | publisher =China Internet Information Center}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * [[Jonathan Clements|Clements, Jonathan]] (2008). ''Confucius: A Biography''. Stroud, Gloucestershire, England: Sutton Publishing. ISBN 978-0-7509-4775-6. * Confucius (1997). ''Lun yu'', (in English ''The Analects of Confucius''). Translation and notes by Simon Leys. New York: W.W. Norton. ISBN 0-393-04019-4. * Confucius (2003). ''Confucius: Analects—With Selections from Traditional Commentaries''. Translated by E. Slingerland. Indianapolis: Hackett Publishing. (Original work published c. 551–479 BC) ISBN 0-87220-635-1. *[[Herrlee Glessner Creel|Creel, Herrlee Glessner]] (1949). ''Confucius and the Chinese Way''. New York: Harper. *{{cite book|last=Creel|first=Herrlee Glessner|authorlink=Herrlee Glessner Creel|title=Chinese Thought from Confucius to Mao Tse-tung|url=https://archive.org/details/bwb_P9-DKJ-060|year=1953|publisher=University of Chicago Press|location=Chicago}} * Csikszentmihalyi, M. (2005). "Confucianism: An Overview". In ''Encyclopedia of Religion'' (Vol. C, pp 1890–1905). Detroit: MacMillan Reference USA. *{{cite book|last=Dawson|first=Raymond|title=Confucius|url=https://archive.org/details/confucius0000daws|year=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-287536-1}} *{{cite book|last=Fingarette|first=Hebert|title=Confucius : the secular as sacred|url=https://archive.org/details/confuciussecular00fing|year=1998|publisher=Waveland Press|location=Long Grove, Ill.|isbn=1-57766-010-2}} * Mengzi (2006). ''Mengzi''. Translation by B.W. Van Norden. In [[Philip J. Ivanhoe]] & B.W. Van Norden, ''Readings in Classical Chinese Philosophy''. 2nd ed. Indianapolis: Hackett Publishing. ISBN 0-87220-780-3. *{{cite book|last=Ssu-ma Ch'ien|title=Records of the Historian|url=https://archive.org/details/recordsofhistori0000szum_i5a5|year=1974|publisher=Commercial Press|location=Hong Kong|others=Yang Hsien-yi and Gladys Yang, trans}} * Van Norden, B.W., ed. (2001). ''Confucius and the Analects: New Essays''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-513396-X. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == [http://ml.wikiquote.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%BA%E0%B4%AB%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B5%82%E0%B4%B7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B8%E0%B5%8D കൂടുതൽ മൊഴികൾ വിക്കിചൊല്ലുകളിൽ ] {{Commons cat|Confucius}} {{Wikiquote}} * {{In Our Time|Confucius|p00547k8|Confucius}} * [http://www.confucius.org/ Multilingual web site on Confucius and the Analects] * {{sep entry|confucius|Confucius|Jeffrey Riegel}} * {{gutenberg author| id=Confucius | name=Confucius}} * [http://digital.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=4094 Confucian Analects] (Project Gutenberg release of James Legge's Translation) * [http://www.seeraa.com/china-spirituality/confucius.html Biography of Confucius and His Influence on China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515005327/http://www.seeraa.com/china-spirituality/confucius.html |date=2013-05-15 }} * [http://books.google.com/books?id=A_MEAAAAMAAJ&pg=PA359&dq=edouard+chavannes+ts%27ien+kung+tse&as_brr=1#v=onepage&q=&f=false French translation by Edouard Chavannes of Sima Qian's biography of Confucius (see pp.283-435) in the Records of the Grand Historian] * [http://books.google.com/books?id=33guAAAAYAAJ&pg=PP11&dq=kia+yu+harlez+1899&lr=&as_brr=1#v=onepage&q=kia%20yu%20harlez%201899&f=false ''Familiar Discourses'' (Jia yu,{{lang|zh|家語}}), containing traditions about Confucius' early life] * [http://www.omeca.cn/Article/Newsletter/200908/696.shtml New modern and detailed TV series about Confucius made by CCTV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100307163606/http://www.omeca.cn/Article/Newsletter/200908/696.shtml |date=2010-03-07 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=XKQPlt2RZsw Confucius | Motion Picture In Full HD] [http://www.imdb.com/title/tt1397498 Confucius (2010) in IMDB] * [http://www.wfu.edu/~moran/zhexuejialu/Analects_PEM.html Core philosophical passages] in the ''Analects of Confucius''. {{Authority control|LCCN=n/80/50515}} {{Authority control|VIAF=89664672}} {{അപൂർണ്ണ ജീവചരിത്രം}} {{Social and political philosophy}} {{Philosophy of language}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനീസ് തത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സംസ്കാരം]] [[വർഗ്ഗം:ബി.സി. 551-ൽ ജനിച്ചവർ]] biiiez95dp16m2jky4bdihqfhfhu91p 0 8570 4648091 4631094 2026-07-16T17:36:00Z ~2026-40038-10 220414 /* */ 4648091 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sheela}} {{Infobox actor | bgcolour = | name = ഷീല | image = File:Sheela.png | imagesize = | caption = | birth_name = ഷീല സെലിൻ | birth_date = {{birth date and age|1945|03|22}} | birth_place = [[ഇന്ത്യ]] {{flagicon|India}} | death_date = | death_place = | othername = | yearsactive = 1962- ഇതുവരെ | spouse = രവിചന്ദ്രൻ ([[വിവാഹമോചനം|വി.മോ]]), [[ബാബു സേവ്യർ]] | children = വിഷ്ണു | homepage = | known = [[ചെമ്മീൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ചെമ്മീൻ]] }} ഒരു [[തെന്നിന്ത്യ|തെന്നിന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടിയും സംവിധായികയുമാണ് ഷീല എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഷീല സെലിൻ (ജനനം: മാർച്ച് 24, 1945''')'''. [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം|തമിഴിലുമാണ്‌]] പ്രധാനമായും അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ളത്‌. അന്തരിച്ച പ്രേം നസീറിനൊപ്പം, താരജോഡിയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ സിനിമകളിൽ (ഏകദേശം 105) അഭിനയിച്ചതിന് ഇരുവരും ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കി [[1960]]-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ [[സിനിമ|സിനിമയിലെത്തിയ]] ഷീല, രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടു കാലം വെള്ളിത്തിരയിൽ നിറഞ്ഞു നിന്നു. നാല് തവണ കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് ജേതാവാണ് ഷീല. 1980-ൽ [[സ്ഫോടനം(ചലച്ചിത്രം)|സ്ഫോടനം]] എന്ന ചിത്രത്തോടെ താൽകാലികമായി അഭിനയ രംഗത്തുനിന്ന്‌ വിടവാങ്ങി. 22 വർഷത്തിന് ശേഷം 2003-ൽ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മനസ്സിനക്കരെ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ രണ്ടാം വരവ്‌ നടത്തി. 2005 ൽ, അകലെ എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി. 2019 ൽ, മലയാള സിനിമയ്ക്ക് നൽകിയ സമഗ്ര സംഭാവനയ്ക്കുള്ള കേരള സർക്കാരിന്റെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ ജെ സി ഡാനിയേൽ അവാർഡ് ഷീലയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. അവരുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം വാങ്ങിയിരുന്ന നടിമാരിൽ ഒരാളായിരുന്ന അവർ അക്കാലത്തെ പുരുഷ സഹനടന്മാരേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രതിഫലം പറ്റിയിരുന്ന നടിമാരിൽ ഒരാൾകൂടിയായിരുന്നു. ചലച്ചിത്രനിർമാതാവ്‌ [[ബാബു സേവ്യർ|ബാബു സേവ്യറാണ്]] ഭർത്താവ്‌. മകൻ [[വിഷ്ണു(സിനിമ)|വിഷ്ണുവും]] ചലച്ചിത്ര താരമാണ്‌. == ആദ്യകാലം == [[തൃശൂർ]] കണിമംഗലം സ്വദേശി ആൻറണിയുടെയും ഭാര്യ ഗ്രേസിയുടെയും മകൾ ഷീല സെലിൻ<ref>നടി: ഷീല; മൈ ലൈഫ് അൺറ്റോൾഡ്- വനിത (15-31)ഡിസംബർ2010, പ്രസാധകർ: മലയാള മനോരമ</ref> പിൽക്കാലത്ത്‌ ഷീല എന്ന പേരിൽ മലയാള സിനിമയിൽ സജീവ സാന്നിധ്യമായത്‌. 1945 മാർച്ച് 22-നായിരുന്നു ജനനം. പിതാവ്‌ [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|റെയിൽവേയിൽ]] ടിക്കറ്റ്‌ എക്സാമിനറായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥലം മാറ്റത്തിനനുസരിച്ച്‌ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലായാണ്‌ ഷീല പഠിച്ചതും വളർന്നതും. സർവീസിൽനിന്ന്‌ വിരമിച്ചശേഷം ആൻറണി [[കോയമ്പത്തൂർ|കോയമ്പത്തൂരിൽ]] ഒരു വാടകവീട്ടിൽ കുടുംബസമേതം താമസമാക്കി. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മൂലം ഷീല പത്താം ക്ലാസിൽ പഠനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഒരിക്കൽ കോയമ്പത്തൂരിലെ റെയിൽവേ ക്ലബിന്റെ വാർഷികത്തിന്‌ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന്‌ വീടിനടുത്തുള്ള ചിലർ പരിശീലിച്ചിരുന്ന നാടകത്തിലെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഷീല മനഃപാഠമാക്കി. നാടകം അരങ്ങേറുന്നതിന്റെ തലേന്ന്‌ നായിക കാലുമാറി. പകരക്കാരിയായി ഷീല വേദിയിലെത്തി. പ്രതിഫലമായി നാൽപ്പതു രൂപ കിട്ടി. ആ പണം അമ്മയുടെ കയ്യിൽ കൊടുത്തു. പക്ഷേ വീട്ടിൽനിന്നുള്ള പ്രതികരണം വിപരീതമായിരുന്നു. ഇനി ഒരിക്കലും നാടകം കളിക്കില്ലെന്ന്‌ ഉറപ്പുനൽകുംവരെ പിതാവ്‌ ഷീലയെ തല്ലി. പതിമൂന്നാം വയസിൽ വീട്ടുകാരുടെ എതിർപ്പ്‌ അവഗണിച്ച്‌ ഷീല നാടകരംഗത്തെത്തി. == സിനിമയിൽ == [[എം.ജി.ആർ.]] നായകനായ [[പാശം(സിനിമ)|പാശത്തിലൂടെയാണ്‌]] സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. എങ്കിലും ആദ്യം പ്രദർശനത്തിനെത്തിയത് മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്. ഷീല എന്ന പേര്‌ എം.ജി.ആർ സരസ്വതി ദേവി എന്നാക്കി മാറ്റി. [[പാശം(സിനിമ)|പാശത്തിത്തിന്റെ]] സെറ്റിൽവച്ച്‌ സരസ്വതി ദേവിയെ കണ്ട [[പി. ഭാസ്കരൻ]] തന്റെ അടുത്ത ചിത്രമായ [[ഭാഗ്യജാതകം|ഭാഗ്യജാതകത്തിൽ]] അവളെ നായികയാക്കി. ഷീല എന്ന പേരിട്ടത്‌ ഭാസ്കരനായിരുന്നു. തുടർന്നങ്ങോട്ട്‌ ഷീലയുടെ യുഗമായിരുന്നു. [[ചെമ്മീൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ചെമ്മീൻ]], [[അശ്വമേധം (ചലച്ചിത്രം)|അശ്വമേധം]], [[കള്ളിച്ചെല്ലമ്മ]], [[അടിമകൾ]], [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ|ഒരുപെണ്ണിന്റെ കഥ]], [[നിഴലാട്ടം]], [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]], [[യക്ഷഗാനം (ചലച്ചിത്രം)|യക്ഷഗാനം]], [[ഈറ്റ(സിനിമ)|ഈറ്റ]], [[ശരപഞ്ജരം|ശരപഞ്ചരം]], [[കലിക(സിനിമ)|കലിക]], [[അഗ്നിപത്രി(സിനിമ)|അഗ്നിപുത്രി]], [[ഭാര്യമാർ സൂക്ഷിക്കുക(സിനിമ)|ഭാര്യമാർ സൂക്ഷിക്കുക]], [[മിണ്ടാപ്പെണ്ണ്]], [[വാഴ്‌വേ മായം|വാഴ്‌വേമായം]], [[പഞ്ചവൻകാട്|പഞ്ചവൻ കാട്]], [[കാപാലിക]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒട്ടേറെ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്‌ ജീവൻ നൽകി ഷീല തലമുറകളുടെ ഹരമായി മാറി. ഭാര്യമാർ സൂക്ഷികുക എന്ന സിനിമയിലെ ശോഭ എന്ന കഥാപാത്രം ഷീലയുടെ താരമൂല്യം കൂട്ടി. [[പ്രേംനസീർ|പ്രേം നസീർ]] , [[സത്യൻ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|സത്യൻ]], [[മധു (ചലച്ചിത്രനടൻ)|മധു]], [[ജയൻ]], [[സുകുമാരൻ]], [[കമലഹാസൻ]] തുടങ്ങി അന്നത്തെ മുൻനിര നായകൻമാരുടെയെല്ലാം നായികയായി ഈ നടി തിളങ്ങി. == ഇടവേള == കുടുംബജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നതിനായാണ്‌ ഷീല 1980ൽ അഭിനയ രംഗം വിട്ടത്‌. പിന്നീടുള്ള നീണ്ട കാലയളവിൽ അവരെക്കുറിച്ച്‌ ആരും കേട്ടില്ല. സിനമക്കാരുടെ കൂട്ടായ്മകളിലോ താരനിശകളിലോ പഴയ സ്വപ്ന നായികയുടെ സാനിധ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളിലെ പഴയ സിനിമകളിലും മുതിർന്ന തലമുറയിൽപെട്ടവരുടെ ചലച്ചിത്ര സ്മരണകളിലും ഇടയ്ക്കിടെ അവർ കടന്നുവന്നിരുന്നു. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം 1998-ൽ മകൻ [[വിഷ്ണു(നടൻ)|വിഷ്ണു]] നായകനായി അഭിനയിച്ച ചിത്രത്തിന്റെ സെറ്റിലാണ്‌ ഷീലയെ പിന്നീട്‌ കണ്ടത്‌. == രണ്ടാം വരവ് == [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലും]] [[ഊട്ടി|ഊട്ടിയിലുമായി]] താമസിച്ചിരുന്ന ഷീല പേരക്കുട്ടിയുടെ ജനനത്തിനുശേഷമാണ്‌ വീണ്ടും സിനിമയിലേക്ക്‌ മടങ്ങിയത്. തിരിച്ച് സിനിമയിലേയ്ക്ക് വരണമോ എന്ന ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായപ്പോൾ ചെന്നൈയിൽ പോയി അന്നവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന [[മാതാ അമൃതാനന്ദമയി|ശ്രീ മാതാ അമൃതാനന്ദമയി ദേവി]]യെ പോയി കണ്ടു. അന്ന് അമ്മയാണ് സിനിമയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരാൻ പ്രചോദനം നൽകിയത്. 'ഷീല അഭിനയിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് ജനിച്ചത്. മരണം വരെ അഭിനയിച്ചു കൊണ്ടേ ഇരിക്കുക' എന്നായിരുന്നു അമ്മയുടെ മറുപടി. (https://www.youtube.com/watch?v=NTTRDg7pthA) [[ഇസ്മായിൽ ഹസ്സൻ(സിനിമ)|ഇസ്മായിൽ ഹസൻ]] ‍ സംവിധാനം ചെയ്ത [[വിരൽത്തുന്പിലാരോ(സിനിമ)|വിരൽത്തുന്പിലാരോ]] ആയിരുന്നു രണ്ടാം വരവിൽ ഷീല ആദ്യം അഭിനയിച്ച ചിത്രം. പക്ഷേ, ആദ്യം പുറത്തിറങ്ങിയത്‌ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മനസ്സിനക്കരെ]] ആണ്‌. അതിലെ കൊമ്പനക്കാട്ട്‌ കൊച്ചുത്രേസ്യ എന്ന കഥാപാത്രം ഷീലയുടെ തിരിച്ചുവരവ്‌ ഉജ്ജ്വലമാക്കി. തുടർന്ന്‌ [[അകലെ(സിനിമ)|അകലെ]] , [[തസ്കരവീരൻ(സിനിമ)|തസ്കരവീരൻ]] , [[പതാക(സിനിമ)|പതാക]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു. [[ശ്യാമപ്രസാദ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[അകലെ|അകലെയിലെ]] മാർഗരറ്റ്‌ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ഉജ്ജ്വലമാക്കിയ ഷീലക്ക്‌ മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള 2004 ലെ സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ ലഭിച്ചു. == അഭിനയത്തിനപ്പുറം == നടി എന്നതിലുപരി കഥാകാരി, സംവിധായിക എന്നീ നിലകളിലും ഷീല സാനിധ്യമറിയിച്ചു. [[യക്ഷഗാനം(സിനിമ)|യക്ഷഗാനം]] , [[ശിഖരങ്ങൾ(സിനിമ)|ശിഖരങ്ങൾ]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ സംവിധാനം ചെയ്തു. == ഷീല അഭിനയിച്ച ചില ചിത്രങ്ങൾ == * 2014 – ഉൽസാഹകമ്മിറ്റി * 2012 – [[മിസ്റ്റർ മരുമകൻ]] * 2011 – കൊട്ടാരത്തിൽ കുട്ടിഭൂതം * 2011 – [[സ്നേഹവീട്]] * 2006 – [[പതാക (ചലച്ചിത്രം)|പതാക]] * 2005 – [[പൊന്മുടിപ്പുഴയോരത്ത്]] * 2005 – [[തസ്കരവീരൻ(2005 film)|തസ്കരവീരൻ]] * 2004 – [[അകലെ]] * 2003 – [[മനസ്സിനക്കരെ]] * 1982 – [[ആശ (1982 film)|ആശ]] * 1982 – [[മദ്രാസിലെ മോൻ]] * 1971 - [[ഉമ്മാച്ചു (ചലച്ചിത്രം)|ഉമ്മാച്ചു]] == അവാർഡുകൾ == '''ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ''' 2005 മികച്ച സഹനടി - [[അകലെ]]<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2005/07/22/stories/2005072201530100.htm|title=Doing Malayalam proud|access-date=26 May 2007|date=22 July 2005|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060216092843/http://www.hindu.com/fr/2005/07/22/stories/2005072201530100.htm|archive-date=16 February 2006|url-status=dead}}</ref> '''കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ''' 1969 - മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം - [[കള്ളിച്ചെല്ലമ്മ]] 1971 – മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് - [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ|ഒരു പെണ്ണിൻ്റെ കഥ]], [[ശരശയ്യ (ചലച്ചിത്രം)|ശരശയ്യ]], [[ഉമ്മാച്ചു (ചലച്ചിത്രം)|ഉമ്മാച്ചു]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾക്ക് 1976 - മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് - അനുഭവം 2004 - മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടി - അകലെ '''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ സൗത്ത്<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=w8kQAQAAMAAJ&q=Chalanam|title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who|date=22 August 1979|via=Google Books}}</ref>''' 1977 - മികച്ച മലയാളം നടി - ലക്ഷ്മി 2000 - ഫിലിംഫെയർ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെൻ്റ് അവാർഡ് - സൗത്ത് '''സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇൻ്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ''' 2021 - ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെൻ്റ് അവാർഡ് '''മറ്റ് അവാർഡുകൾ''' [[ജെ.സി. ഡാനിയേൽ പുരസ്കാരം|2019 ജെ സി ഡാനിയേൽ അവാർഡ്]] 2019-ലെ ജയൻ രാഗമാലിക അവാർഡ് 2020 മലയാള പുരസ്കാരം == അവലംബം == <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{imdb name|0790660}} {{s-start}} {{s-ach|aw}} |- |- ! colspan="3" style="background: #DAA520;" | [[National Film Award|ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] |- {{s-bef|before=[[Sharmila Tagore|ശർമിള ടാഗോർ]] <br> for ''[[Abar Aranye|അബർ ആരണ്യേ]]''}} {{s-ttl|title=[[National Film Award for Best Supporting Actress|മികച്ച സഹനടി]] <br> ''[[Akale|അകലേ]]'' |years=2005}} {{s-aft|after=[[Urvashi (actress)|ഉർവശി]] <br> for ''[[Achuvinte Amma|അച്ചുവിന്റെ അമ്മ]]'' }} |- {{end}} {{NationalFilmAwardBestSupportingActress}} [[വർഗ്ഗം:1942-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 22-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] g9ofpc9kou4jeq63qnpimple8tovfib 4648179 4648091 2026-07-17T04:55:55Z Vicharam 9387 4648179 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sheela}} {{Infobox actor | bgcolour = | name = ഷീല | image = File:Sheela.png | imagesize = | caption = | birth_name = ഷീല സെലിൻ | birth_date = {{birth date and age|1945|03|22}} | birth_place = [[ഇന്ത്യ]] {{flagicon|India}} | death_date = | death_place = | othername = | yearsactive = 1962- ഇതുവരെ | spouse = രവിചന്ദ്രൻ ([[വിവാഹമോചനം|വി.മോ]]), [[ബാബു സേവ്യർ]] | children = വിഷ്ണു | homepage = | known = [[ചെമ്മീൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ചെമ്മീൻ]] }} ഒരു [[തെന്നിന്ത്യ|തെന്നിന്ത്യൻ]] ചലച്ചിത്രനടിയും സംവിധായികയുമാണ് ഷീല എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഷീല സെലിൻ (ജനനം: മാർച്ച് 24, 1945''')'''. [[മലയാളചലച്ചിത്രം|മലയാളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രം|തമിഴിലുമാണ്‌]] പ്രധാനമായും അഭിനയിച്ചിട്ടുള്ളത്‌. അന്തരിച്ച പ്രേം നസീറിനൊപ്പം, താരജോഡിയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ സിനിമകളിൽ (ഏകദേശം 105) അഭിനയിച്ചതിന് ഇരുവരും ഗിന്നസ് വേൾഡ് റെക്കോർഡ് സ്വന്തമാക്കി. [[1960]]-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ [[സിനിമ|സിനിമയിലെത്തിയ]] ഷീല, രണ്ടു പതിറ്റാണ്ടു കാലം വെള്ളിത്തിരയിൽ നിറഞ്ഞു നിന്നു. കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം നാലു തവണ നേടിയിട്ടുണ്ട് ഷീല. 1980-ൽ [[സ്ഫോടനം(ചലച്ചിത്രം)|സ്ഫോടനം]] എന്ന ചിത്രത്തോടെ താൽകാലികമായി അഭിനയ രംഗത്തുനിന്ന്‌ വിടവാങ്ങി. 22 വർഷത്തിന് ശേഷം 2003-ൽ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മനസ്സിനക്കരെ]] എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ രണ്ടാം വരവ്‌ നടത്തി. 2005 ൽ, അകലെ എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് നേടി. 2019 ൽ, മലയാള സിനിമയ്ക്ക് നൽകിയ സമഗ്ര സംഭാവനയ്ക്കുള്ള കേരള സർക്കാരിന്റെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ ജെ സി ഡാനിയേൽ അവാർഡ് ഷീലയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. അവരുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം വാങ്ങിയിരുന്ന നടിമാരിൽ ഒരാളായിരുന്ന അവർ അക്കാലത്തെ പുരുഷ സഹനടന്മാരേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രതിഫലം പറ്റിയിരുന്ന നടിമാരിൽ ഒരാൾകൂടിയായിരുന്നു. ചലച്ചിത്രനിർമാതാവ്‌ [[ബാബു സേവ്യർ|ബാബു സേവ്യറാണ്]] ഭർത്താവ്‌. മകൻ [[വിഷ്ണു(സിനിമ)|വിഷ്ണുവും]] ചലച്ചിത്ര താരമാണ്‌. == ആദ്യകാലം == [[തൃശൂർ]] കണിമംഗലം സ്വദേശി ആൻറണിയുടെയും ഭാര്യ ഗ്രേസിയുടെയും മകൾ ഷീല സെലിൻ<ref>നടി: ഷീല; മൈ ലൈഫ് അൺറ്റോൾഡ്- വനിത (15-31)ഡിസംബർ2010, പ്രസാധകർ: മലയാള മനോരമ</ref> പിൽക്കാലത്ത്‌ ഷീല എന്ന പേരിൽ മലയാള സിനിമയിൽ സജീവ സാന്നിധ്യമായത്‌. 1945 മാർച്ച് 22-നായിരുന്നു ജനനം. പിതാവ്‌ [[ഇന്ത്യൻ റെയിൽ‌വേ|റെയിൽവേയിൽ]] ടിക്കറ്റ്‌ എക്സാമിനറായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥലം മാറ്റത്തിനനുസരിച്ച്‌ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലായാണ്‌ ഷീല പഠിച്ചതും വളർന്നതും. സർവീസിൽനിന്ന്‌ വിരമിച്ചശേഷം ആൻറണി [[കോയമ്പത്തൂർ|കോയമ്പത്തൂരിൽ]] ഒരു വാടകവീട്ടിൽ കുടുംബസമേതം താമസമാക്കി. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മൂലം ഷീല പത്താം ക്ലാസിൽ പഠനം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഒരിക്കൽ കോയമ്പത്തൂരിലെ റെയിൽവേ ക്ലബിന്റെ വാർഷികത്തിന്‌ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന്‌ വീടിനടുത്തുള്ള ചിലർ പരിശീലിച്ചിരുന്ന നാടകത്തിലെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഷീല മനഃപാഠമാക്കി. നാടകം അരങ്ങേറുന്നതിന്റെ തലേന്ന്‌ നായിക കാലുമാറി. പകരക്കാരിയായി ഷീല വേദിയിലെത്തി. പ്രതിഫലമായി നാൽപ്പതു രൂപ കിട്ടി. ആ പണം അമ്മയുടെ കയ്യിൽ കൊടുത്തു. പക്ഷേ വീട്ടിൽനിന്നുള്ള പ്രതികരണം വിപരീതമായിരുന്നു. ഇനി ഒരിക്കലും നാടകം കളിക്കില്ലെന്ന്‌ ഉറപ്പുനൽകുംവരെ പിതാവ്‌ ഷീലയെ തല്ലി. പതിമൂന്നാം വയസിൽ വീട്ടുകാരുടെ എതിർപ്പ്‌ അവഗണിച്ച്‌ ഷീല നാടകരംഗത്തെത്തി. == സിനിമയിൽ == [[എം.ജി.ആർ.]] നായകനായ [[പാശം(സിനിമ)|പാശത്തിലൂടെയാണ്‌]] സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്‌. എങ്കിലും ആദ്യം പ്രദർശനത്തിനെത്തിയത് മലയാളചലച്ചിത്രമാണ്. ഷീല എന്ന പേര്‌ എം.ജി.ആർ സരസ്വതി ദേവി എന്നാക്കി മാറ്റി. [[പാശം(സിനിമ)|പാശത്തിത്തിന്റെ]] സെറ്റിൽവച്ച്‌ സരസ്വതി ദേവിയെ കണ്ട [[പി. ഭാസ്കരൻ]] തന്റെ അടുത്ത ചിത്രമായ [[ഭാഗ്യജാതകം|ഭാഗ്യജാതകത്തിൽ]] അവളെ നായികയാക്കി. ഷീല എന്ന പേരിട്ടത്‌ ഭാസ്കരനായിരുന്നു. തുടർന്നങ്ങോട്ട്‌ ഷീലയുടെ യുഗമായിരുന്നു. [[ചെമ്മീൻ (മലയാളചലച്ചിത്രം)|ചെമ്മീൻ]], [[അശ്വമേധം (ചലച്ചിത്രം)|അശ്വമേധം]], [[കള്ളിച്ചെല്ലമ്മ]], [[അടിമകൾ]], [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ|ഒരുപെണ്ണിന്റെ കഥ]], [[നിഴലാട്ടം]], [[അനുഭവങ്ങൾ പാളിച്ചകൾ]], [[യക്ഷഗാനം (ചലച്ചിത്രം)|യക്ഷഗാനം]], [[ഈറ്റ(സിനിമ)|ഈറ്റ]], [[ശരപഞ്ജരം|ശരപഞ്ചരം]], [[കലിക(സിനിമ)|കലിക]], [[അഗ്നിപത്രി(സിനിമ)|അഗ്നിപുത്രി]], [[ഭാര്യമാർ സൂക്ഷിക്കുക(സിനിമ)|ഭാര്യമാർ സൂക്ഷിക്കുക]], [[മിണ്ടാപ്പെണ്ണ്]], [[വാഴ്‌വേ മായം|വാഴ്‌വേമായം]], [[പഞ്ചവൻകാട്|പഞ്ചവൻ കാട്]], [[കാപാലിക]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒട്ടേറെ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക്‌ ജീവൻ നൽകി ഷീല തലമുറകളുടെ ഹരമായി മാറി. ഭാര്യമാർ സൂക്ഷികുക എന്ന സിനിമയിലെ ശോഭ എന്ന കഥാപാത്രം ഷീലയുടെ താരമൂല്യം കൂട്ടി. [[പ്രേംനസീർ|പ്രേം നസീർ]] , [[സത്യൻ (ചലച്ചിത്രനടൻ)|സത്യൻ]], [[മധു (ചലച്ചിത്രനടൻ)|മധു]], [[ജയൻ]], [[സുകുമാരൻ]], [[കമലഹാസൻ]] തുടങ്ങി അന്നത്തെ മുൻനിര നായകൻമാരുടെയെല്ലാം നായികയായി ഈ നടി തിളങ്ങി. == ഇടവേള == കുടുംബജീവിതത്തിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നതിനായാണ്‌ ഷീല 1980ൽ അഭിനയ രംഗം വിട്ടത്‌. പിന്നീടുള്ള നീണ്ട കാലയളവിൽ അവരെക്കുറിച്ച്‌ ആരും കേട്ടില്ല. സിനമക്കാരുടെ കൂട്ടായ്മകളിലോ താരനിശകളിലോ പഴയ സ്വപ്ന നായികയുടെ സാനിധ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളിലെ പഴയ സിനിമകളിലും മുതിർന്ന തലമുറയിൽപെട്ടവരുടെ ചലച്ചിത്ര സ്മരണകളിലും ഇടയ്ക്കിടെ അവർ കടന്നുവന്നിരുന്നു. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം 1998-ൽ മകൻ [[വിഷ്ണു(നടൻ)|വിഷ്ണു]] നായകനായി അഭിനയിച്ച ചിത്രത്തിന്റെ സെറ്റിലാണ്‌ ഷീലയെ പിന്നീട്‌ കണ്ടത്‌. == രണ്ടാം വരവ് == [[ചെന്നൈ|ചെന്നൈയിലും]] [[ഊട്ടി|ഊട്ടിയിലുമായി]] താമസിച്ചിരുന്ന ഷീല പേരക്കുട്ടിയുടെ ജനനത്തിനുശേഷമാണ്‌ വീണ്ടും സിനിമയിലേക്ക്‌ മടങ്ങിയത്. തിരിച്ച് സിനിമയിലേയ്ക്ക് വരണമോ എന്ന ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായപ്പോൾ ചെന്നൈയിൽ പോയി അന്നവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന [[മാതാ അമൃതാനന്ദമയി|ശ്രീ മാതാ അമൃതാനന്ദമയി ദേവി]]യെ പോയി കണ്ടു. അന്ന് അമ്മയാണ് സിനിമയിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവരാൻ പ്രചോദനം നൽകിയത്. 'ഷീല അഭിനയിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് ജനിച്ചത്. മരണം വരെ അഭിനയിച്ചു കൊണ്ടേ ഇരിക്കുക' എന്നായിരുന്നു അമ്മയുടെ മറുപടി. (https://www.youtube.com/watch?v=NTTRDg7pthA) [[ഇസ്മായിൽ ഹസ്സൻ(സിനിമ)|ഇസ്മായിൽ ഹസൻ]] ‍ സംവിധാനം ചെയ്ത [[വിരൽത്തുന്പിലാരോ(സിനിമ)|വിരൽത്തുന്പിലാരോ]] ആയിരുന്നു രണ്ടാം വരവിൽ ഷീല ആദ്യം അഭിനയിച്ച ചിത്രം. പക്ഷേ, ആദ്യം പുറത്തിറങ്ങിയത്‌ [[സത്യൻ അന്തിക്കാട്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[മനസ്സിനക്കരെ]] ആണ്‌. അതിലെ കൊമ്പനക്കാട്ട്‌ കൊച്ചുത്രേസ്യ എന്ന കഥാപാത്രം ഷീലയുടെ തിരിച്ചുവരവ്‌ ഉജ്ജ്വലമാക്കി. തുടർന്ന്‌ [[അകലെ(സിനിമ)|അകലെ]] , [[തസ്കരവീരൻ(സിനിമ)|തസ്കരവീരൻ]] , [[പതാക(സിനിമ)|പതാക]] തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു. [[ശ്യാമപ്രസാദ്]] സംവിധാനം ചെയ്ത [[അകലെ|അകലെയിലെ]] മാർഗരറ്റ്‌ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ ഉജ്ജ്വലമാക്കിയ ഷീലക്ക്‌ മികച്ച സഹനടിക്കുള്ള 2004 ലെ സംസ്ഥാന അവാർഡ്‌ ലഭിച്ചു. == അഭിനയത്തിനപ്പുറം == നടി എന്നതിലുപരി കഥാകാരി, സംവിധായിക എന്നീ നിലകളിലും ഷീല സാനിധ്യമറിയിച്ചു. [[യക്ഷഗാനം(സിനിമ)|യക്ഷഗാനം]] , [[ശിഖരങ്ങൾ(സിനിമ)|ശിഖരങ്ങൾ]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ സംവിധാനം ചെയ്തു. == ഷീല അഭിനയിച്ച ചില ചിത്രങ്ങൾ == * 2014 – ഉൽസാഹകമ്മിറ്റി * 2012 – [[മിസ്റ്റർ മരുമകൻ]] * 2011 – കൊട്ടാരത്തിൽ കുട്ടിഭൂതം * 2011 – [[സ്നേഹവീട്]] * 2006 – [[പതാക (ചലച്ചിത്രം)|പതാക]] * 2005 – [[പൊന്മുടിപ്പുഴയോരത്ത്]] * 2005 – [[തസ്കരവീരൻ(2005 film)|തസ്കരവീരൻ]] * 2004 – [[അകലെ]] * 2003 – [[മനസ്സിനക്കരെ]] * 1982 – [[ആശ (1982 film)|ആശ]] * 1982 – [[മദ്രാസിലെ മോൻ]] * 1971 - [[ഉമ്മാച്ചു (ചലച്ചിത്രം)|ഉമ്മാച്ചു]] == അവാർഡുകൾ == '''ദേശീയ ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ''' 2005 മികച്ച സഹനടി - [[അകലെ]]<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2005/07/22/stories/2005072201530100.htm|title=Doing Malayalam proud|access-date=26 May 2007|date=22 July 2005|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20060216092843/http://www.hindu.com/fr/2005/07/22/stories/2005072201530100.htm|archive-date=16 February 2006|url-status=dead}}</ref> '''കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡുകൾ''' 1969 - മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം - [[കള്ളിച്ചെല്ലമ്മ]] 1971 – മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് - [[ഒരു പെണ്ണിന്റെ കഥ|ഒരു പെണ്ണിൻ്റെ കഥ]], [[ശരശയ്യ (ചലച്ചിത്രം)|ശരശയ്യ]], [[ഉമ്മാച്ചു (ചലച്ചിത്രം)|ഉമ്മാച്ചു]] എന്നീ ചിത്രങ്ങൾക്ക് 1976 - മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര അവാർഡ് - അനുഭവം 2004 - മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടി - അകലെ '''ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ സൗത്ത്<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=w8kQAQAAMAAJ&q=Chalanam|title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who|date=22 August 1979|via=Google Books}}</ref>''' 1977 - മികച്ച മലയാളം നടി - ലക്ഷ്മി 2000 - ഫിലിംഫെയർ ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെൻ്റ് അവാർഡ് - സൗത്ത് '''സൗത്ത് ഇന്ത്യൻ ഇൻ്റർനാഷണൽ മൂവി അവാർഡുകൾ''' 2021 - ലൈഫ് ടൈം അച്ചീവ്‌മെൻ്റ് അവാർഡ് '''മറ്റ് അവാർഡുകൾ''' [[ജെ.സി. ഡാനിയേൽ പുരസ്കാരം|2019 ജെ സി ഡാനിയേൽ അവാർഡ്]] 2019-ലെ ജയൻ രാഗമാലിക അവാർഡ് 2020 മലയാള പുരസ്കാരം == അവലംബം == <references/> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{imdb name|0790660}} {{s-start}} {{s-ach|aw}} |- |- ! colspan="3" style="background: #DAA520;" | [[National Film Award|ദേശീയ ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം]] |- {{s-bef|before=[[Sharmila Tagore|ശർമിള ടാഗോർ]] <br> for ''[[Abar Aranye|അബർ ആരണ്യേ]]''}} {{s-ttl|title=[[National Film Award for Best Supporting Actress|മികച്ച സഹനടി]] <br> ''[[Akale|അകലേ]]'' |years=2005}} {{s-aft|after=[[Urvashi (actress)|ഉർവശി]] <br> for ''[[Achuvinte Amma|അച്ചുവിന്റെ അമ്മ]]'' }} |- {{end}} {{NationalFilmAwardBestSupportingActress}} [[വർഗ്ഗം:1942-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 22-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്‌ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്രപുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച രണ്ടാമത്തെ നടിക്കുള്ള കേരളസംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂരിൽ നിന്നുള്ള ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകർ]] b8muotba3nygqi4895x031klqyzqfbd 0 8580 4648020 4629584 2026-07-16T15:18:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648020 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|European Union}} {{Infobox geopolitical organisation | name = {{Name in official languages | name = European Union | bg = Европейски съюз | hr = Europska unija | cs = Evropská unie | da = Den Europæiske Union | nl = Europese Unie | et = Euroopa Liit | fi = Euroopan unioni | fr = Union européenne | de = Europäische Union | el = Ευρωπαϊκή Ένωση | hu = Európai Unió | ga = An tAontas Eorpach | it = Unione europea | lv = Eiropas Savienība | lt = Europos Sąjunga | mt = Unjoni Ewropea | pl = Unia Europejska | pt = União Europeia | ro = Uniunea Europeană | sk = Európska únia | sl = Evropska unija | es = Unión Europea | sv = Europeiska unionen }} | common_name = the European Union | linking_name = the European Union | image_flag = Flag of Europe.svg | alt_flag = Circle of 12 gold stars on a blue background | motto = {{Native phrase|la|"[[Motto of the European Union|In Varietate Concordia]]"|nbsp=omit|nolink=on|italics=off|parensize=90%}} | englishmotto = "United in Diversity" | anthem = "[[Anthem of Europe]]" (instrumental) {{Align|center|[[File:Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg]]|style=margin-top:0.4em}} | image_map = Global European Union.svg | map_width = 220px | alt_map = Globe projection with the European Union in green | map_caption = | capital = [[City of Brussels|Brussels]] (''[[Brussels and the European Union|de facto]]'')<ref name=capital>{{cite book|url=https://books.google.com/books?ireld=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA64|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|year=2013|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|publisher=[[ABC-CLIO]]|quote=Brussels, the capital of Belgium, is considered to be the de facto capital of the EU|isbn=978-1-61069-248-9}}</ref> | coordinates = {{Coord|50|51|N|4|21|E|region:BE|display=inline,title}} | largest_city = [[Paris metropolitan area|Paris]] (metropolitan area) <br /> [[Berlin]] (city proper) | official_languages = {{Collapsible list | framestyle = text-align:left;border:0;padding:0;line-height:16px; | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[Languages of the European Union|24 languages]]{{efn|The 24 languages are equally official and accepted as working languages. Three of them – English, French and German – have the higher status of ''procedural languages'' and are used in the day-to-day workings of the European institutions.<ref>{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-825_en.htm|title=European Commission – Frequently asked questions on languages in Europe|website=europa.eu}}</ref>}} | [[Bulgarian language|Bulgarian]] | [[Croatian language|Croatian]] | [[Czech language|Czech]] | [[Danish language|Danish]] | [[Dutch language|Dutch]] | [[English language|English]] | [[Estonian language|Estonian]] | [[Finnish language|Finnish]] | [[French language|French]] | [[German language|German]] | [[Greek language|Greek]] | [[Hungarian language|Hungarian]] | [[Irish language|Irish]] | [[Italian language|Italian]] | [[Latvian language|Latvian]] | [[Lithuanian language|Lithuanian]] | [[Maltese language|Maltese]] | [[Polish language|Polish]] | [[Portuguese language|Portuguese]] | [[Romanian language|Romanian]] | [[Slovak language|Slovak]] | [[Slovene language|Slovene]] | [[Spanish language|Spanish]] | [[Swedish language|Swedish]] }} | languages_type = Official scripts | languages = {{Hlist | [[Latin alphabet|Latin]] | [[Greek alphabet|Greek]] | [[Cyrillic alphabet|Cyrillic]]<ref name="auto">{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/press-release_SPEECH-07-330_en.pdf|title=Cyrillic, the third official alphabet of the EU, was created by a truly multilingual European|date=24 May 2007|website=europe.eu|author1=Leonard Orban|accessdate=3 August 2014}}</ref> }} | religion_year = 2015 | religion = {{Unbulleted list | style=white-space:nowrap;line-height:16px; | 71.6% [[Christianity in Europe|Christian]] | {{Unbulleted list | style=font-size:90%;margin-left:1em | 45.3% [[Catholic Church in Europe|Catholic]] | 11.1% [[Protestantism in Europe|Protestant]] | 9.6% [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodox]] | 5.6% [[Christianity|other Christian]] }} | 24% [[Religion in Europe#Atheism and Agnosticism|No religion]] | 1.8% [[Islam in Europe|Muslim]] | 2.6% [[Religion in the European Union|other faiths]]<ref name="EB2015">{{citation |title=DISCRIMINATION IN THE EU IN 2015 |work=[[Eurobarometer|Special Eurobarometer]] |year=2015 |series=437 |url=http://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V355&V355slice=1&previousmode=table&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V10&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V42&analysismode=table&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA6595&tabcontenttype=row&gs=362&V10slice=1&mode=table&top=yess |accessdate=15 October 2017 |publisher=[[European Commission]] |location=European Union |via=[[GESIS – Leibniz Institute for the Social Sciences|GESIS]] |archive-date=2020-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314105932/https://zacat.gesis.org/webview/index.jsp?headers=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V355&V355slice=1&previousmode=table&stubs=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V10&weights=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfVariable%2FZA6595_V42&analysismode=table&study=http%3A%2F%2F193.175.238.79%3A80%2Fobj%2FfStudy%2FZA6595&tabcontenttype=row&gs=362&V10slice=1&mode=table&top=yess |url-status=dead }}</ref> }} | demonym = [[Citizenship of the European Union|European]]<ref name="OED"/> | org_type = [[Supranational union]] | membership_type = [[Member state of the European Union|Member states]] | membership = {{Collapsible list | framestyle = text-align:left;border:0;padding:0;line-height:16px;white-space:nowrap; | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = [[Member state of the European Union|27 states]] | {{Flaglist|Austria}} | {{Flaglist|Belgium}} | {{Flaglist|Bulgaria}} | {{Flaglist|Croatia}} | {{Flaglist|Cyprus}} | {{Flaglist|Czech Republic}} | {{Flaglist|Denmark}} | {{Flaglist|Estonia}} | {{Flaglist|Finland}} | {{Flaglist|France}} | {{Flaglist|Germany}} | {{Flaglist|Greece}} | {{Flaglist|Hungary}} | {{Flaglist|Ireland}} | {{Flaglist|Italy}} | {{Flaglist|Latvia}} | {{Flaglist|Lithuania}} | {{Flaglist|Luxembourg}} | {{Flaglist|Malta}} | {{Flaglist|Netherlands}} | {{Flaglist|Poland}} | {{Flaglist|Portugal}} | {{Flaglist|Romania}} | {{Flaglist|Slovakia}} | {{Flaglist|Slovenia}} | {{Flaglist|Spain}} | {{Flaglist|Sweden}} }} | government_type = [[intergovernmentalism|Intergovernmental]] and [[supranational union|supranational]] <!-- PLEASE DO NOT change this to say the European Union is a “Staatenverbund.” The term is only recognised by the German Federal Constitutional Court. No EU institution and none of the other 27 Member States has been using this term in a legal document. --> | leader_title1 = [[President of the European Commission|President of the Commission]] | leader_name1 = [[Ursula von der Leyen]] | leader_title2 = [[President of the European Parliament|President of the Parliament]] | leader_name2 = [[David Sassoli]] | leader_title3 = [[President of the European Council]] | leader_name3 = [[Charles Michel]] | leader_title4 = [[Presidency of the Council of the European Union|Presidency of the Council]] | leader_name4 = {{Flag|Croatia}} | legislature = ''see [[#Politics|"Politics" section]] below'' | sovereignty_type = [[History of the European Union|Formation]]<ref>Current Article 1 of the [[Treaty of Maastricht|Treaty on European Union]] reads: "The Union shall be founded on the present Treaty and on the [[Treaty of Rome|Treaty on the Functioning of the European Union]]. Those [[Treaties of the EU|two Treaties]] shall have the same legal value. The Union shall replace and succeed the [[European Community]]".</ref> | established_event1 = [[Treaty of Rome]] | established_date1 = 1 January 1958 | established_event2 = [[Single European Act]] | established_date2 = 1 July 1987 | established_event3 = <span style=white-space:nowrap;><!--NOTE: [[Template:Nowrap]] is ignored on mobile.-->[[Maastricht Treaty|Treaty of Maastricht]]</span> | established_date3 = 1 November 1993 | established_event4 = [[Treaty of Lisbon]] | established_date4 = 1 December 2009 | established_event5 = [[2013 enlargement of the European Union|Last polity admitted]] | established_date5 = 1 July 2013 ([[Croatia]]) | established_event6 = [[Brexit|Last polity withdrawn]] | established_date6 = 31 January 2020 ([[United Kingdom|UK]]) | area_rank = 7th | area_km2 = 4,233,262<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_sq_mi = {{Convert|4,233,262|km2|sqmi|disp=number}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 3.08 | population_estimate = {{increase}} 447,206,135<ref name="population">{{cite web|url=https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=proj_18np&lang=en|title=Population on 1st January by age, sex and type of projection|publisher=[[Eurostat]]|accessdate=1 February 2020}}</ref> | population_estimate_year = 2020 | population_density_km2 = 106<!--446,834,579 / 4,233,262km2 = 106 people/km2 (1 February 2019)--> | population_density_sq_mi = 307.5<!--4,233,262 / 1,669,807sq_mi = 307.5 people/sq_mi (1 January 2019)--> | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} $20.366 trillion<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=19&pr.y=6&sy=2019&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=946%2C137%2C122%2C181%2C124%2C918%2C138%2C964%2C182%2C960%2C423%2C935%2C968%2C128%2C939%2C936%2C961%2C172%2C132%2C184%2C134%2C174%2C144%2C944%2C178%2C136%2C941&s=PPPGDP&grp=0&a= |website=IMF.org |publisher=International Monetary Fund |accessdate=1 February 2020}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2020 | GDP_PPP_per_capita = $45,541 <!--GDP/population--> | GDP_PPP_per_capita_rank = <!--18th--> | GDP_nominal = {{increase}} $16.033 trillion<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database, October 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=61&pr.y=4&sy=2019&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=946%2C137%2C122%2C181%2C124%2C918%2C138%2C964%2C182%2C960%2C423%2C935%2C968%2C128%2C939%2C936%2C961%2C172%2C132%2C184%2C134%2C174%2C144%2C944%2C178%2C136%2C941&s=NGDPD&grp=0&a= |website=IMF.org |publisher=International Monetary Fund |accessdate=1 February 2020}}</ref> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2020 | GDP_nominal_per_capita = $35,851 | GDP_nominal_per_capita_rank = <!--15th--> | Gini_year = 2018 | Gini_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | Gini = 30.9<!--number only--> | Gini_ref = <ref name="eurogini">{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |title=Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu/eurostat |access-date=11 December 2019}}</ref> | Gini_rank = <!--16th--> | HDI_year = 2017 | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.899 <!--number only--> | HDI_ref = {{efn|Calculated using UNDP data for the member states with weighted population.<ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/composite/HDI|title=Human Development Report 2018 Summary|publisher=The United Nations|accessdate=19 March 2018}}</ref>}} | HDI_rank = <!--13th / 27th--> | currency = [[Euro]] ([[ISO 4217|EUR]]; [[€]]; in [[eurozone]]) and {{Collapsible list | framestyle = text-align:left;border:0;padding:0;line-height:16px; | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | title = 10 others | [[Bulgarian lev|Lev]] (BGN; Bulgaria) | [[Czech koruna|Koruna]] (CZK; Czech Republic) | [[Danish krone|Krone]] (DKK; Denmark) | [[Croatian kuna|Kuna]] (HRK; Croatia) | [[Hungarian forint|Forint]] (HUF; Hungary) | [[Polish złoty|Złoty]] (PLN; Poland) | [[Romanian leu|Leu]] (RON; Romania) | [[Swedish krona|Krona]] (SEK; Sweden) | [[US dollar]] (USD; Caribbean Netherlands) | [[Swiss franc]] (CHF; Campione d'Italia, Italy) }} | currency_code = | time_zone = [[Western European Time|WET]], [[Central European Time|CET]], [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = <!--NOTE:No offset-->&nbsp;to&nbsp;UTC+2 | time_zone_DST = [[Western European Summer Time|WEST]], [[Central European Summer Time|CEST]], [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +1&nbsp;to&nbsp;UTC+3 | DST_note = ''(see also [[Summer Time in Europe]])''<br />{{smaller|Note: with the exception of the [[Canary Islands]] and [[Madeira]], the [[Special member state territories and the European Union#Outermost regions|outermost regions]] observe different time zones not shown.}}{{efn|[[Martinique]], [[Guadeloupe]] (UTC−4); [[French Guiana]] (UTC−3); [[Azores]] (UTC−1 / UTC); [[Mayotte]] (UTC+3); and [[La Réunion]] (UTC+4); which, other than the Azores, do not observe DST.}} | date_format = dd/mm/yyyy ([[Common Era|CE]])<br />{{smaller|''See also: [[Date and time notation in Europe]]''}} | cctld = [[.eu]]{{efn|.eu is representative of the whole of the EU; member states also have their own TLDs.}} | official_website = {{URL|europa.eu}} }} [[പ്രമാണം:Flag_of_Europe.svg|ലഘുചിത്രം|200px|വലത്ത്‌|യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻറെ പതാക.]] യൂറോപ്യൻ വൻ‌കരയിലെ 27 രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്നുള്ള സംഘരാഷ്ട്രമാണ് '''യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ'''. 1992ലെ [[മാസ്ട്രീച്ച് ഉടമ്പടി|മാസ്ട്രീച്ച് ഉടമ്പടിയിലൂടെയാണ്]] ഈ ഏകീകൃത രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനം നിലവിൽ വന്നത്. ഏകീകൃത യൂറോപ്പിനായി 1951 മുതലുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെയും പൊതുവേദികളുടെയും ഫലമാണ് യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ പിറവി. [[യൂറോപ്|യൂറോപ്യൻ വൻ‌കരയിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണ് ഈ സംഘരാഷ്ട്രം. ഏകീകൃത കമ്പോളം, പൊതുനാണയം, പൊതു കാർഷിക നയം, പൊതുവ്യാപാരനയം, പൊതുമത്സ്യബന്ധന നയം എന്നിവയാണ് യൂണിയന്റെ സവിശേഷതകൾ. പൊതുപൗരത്വം പോലുള്ള നയങ്ങൾ അടുത്ത ഘട്ടത്തിൽ നടപ്പാക്കുമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ഇപ്പോൾതന്നെ അംഗരാഷ്ട്രങ്ങളിലെ പൗരന്മാർക്ക് യൂണിയനിലെവിടെയും സഞ്ചാര സ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിക്കുന്നുണ്ട്. വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം, ജനാധിപത്യം, പൗരാവകാശം, ജൻഡർ തുല്യത തുടങ്ങിയ ആധുനിക മൂല്യങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പരിഗണന ഉള്ള അംഗരാജ്യങ്ങൾ ആണ് മിക്കവയും. നിയമവാഴ്ച, സാമൂഹിക സുരക്ഷ എന്നിവയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ ലഭ്യമാണ്. [[യൂറോപ്യൻ പാർലമെന്റ്]], [[യൂറോപ്യൻ നീതിന്യായ കോടതി]], [[യൂറോപ്യൻ സെൻ‌ട്രൽ ബാങ്ക്]], യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ മന്ത്രിസഭ എന്നിവയാണ് യൂണിയന്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ. ഒരു ജനതയും ഒരു സർക്കാരുമുള്ള ഐക്യയൂറോപ്പാണ് അംഗരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും നിലവിലുള്ള സ്ഥിതിയിൽ ഈ സംവിധാനത്തിന് ഒരു ഫെഡറേഷന്റെയോ മറ്റു ചിലപ്പോൾ കോൺഫെഡറേഷന്റെയോ, രാജ്യാന്തര സംഘടനയുടെയോ സ്വഭാവമേ കല്പിക്കാനാവുകയുള്ളു. == അംഗരാജ്യങ്ങൾ == <imagemap>Image:Member States of the European Union (polar stereographic projection).svg|lang=ml|359px|യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗങ്ങളെ കാണിക്കുന്ന ഭൂപടം poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[ഫിൻലാന്റ്]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[സ്വീഡൻ]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[എസ്റ്റോണിയ]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[ലാത്‌വിയ]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[ലിത്വാനിയ]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[പോളണ്ട്]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[സ്ലോവാക്യ]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[ഹംഗറി]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[റൊമാനിയ‎]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[ബൾഗേറിയ‎]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[ഗ്രീസ്]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[സൈപ്രസ്‎]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌‎]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[ഓസ്ട്രിയ‎]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[സ്ലൊവീന്യ]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[ഇറ്റലി]] rect 224 394 251 405 [[മാൾട്ട]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[പോർച്ചുഗൽ]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[സ്പെയിൻ]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[ഫ്രാൻസ്]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[ജർമ്മനി]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[ലക്സംബർഗ്]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[ബെൽജിയം]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[നെതർലന്റ്സ്]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[ഡെന്മാർക്ക്‎]] poly 96 205 102 206 108 204 111 207 114 204 120 205 123 208 134 209 137 208 141 210 150 205 146 204 154 197 156 191 151 188 145 188 149 183 142 163 142 156 139 149 134 147 141 145 149 132 136 130 144 123 157 113 163 103 157 107 158 113 147 121 143 117 140 119 133 119 124 130 123 124 128 118 122 118 115 129 123 124 121 132 115 149 105 146 105 149 100 156 103 157 109 164 118 160 113 150 118 145 119 152 124 150 119 156 124 159 132 158 128 164 127 173 118 173 114 181 119 179 117 183 113 187 107 187 108 190 113 192 118 196 123 197 118 198 113 197 109 199 [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം‎]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്|അയർലന്റ്‎]] desc bottom-left </imagemap> {| class="wikitable sortable" style="float:center; white-space:nowrap" |- ! style="width:6em" | പേര് ! style="width:6em" | തലസ്ഥാനം ! style="width:5em" | പ്രവേശനം ! style="width:5em" | ജനസംഖ്യ<br/>(2016)<ref name="population" /> ! style="width:5em" | ഏരിയ (km²) ! [[List of countries by population density|ജനസാന്ദ്രത]]<br/>(per km²) |- | {{Flaglist|ഓസ്ട്രിയ}} |[[വിയന്ന]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19950101</span>{{dts|1 January 1995}} | style="text-align:right" | {{Nts|8700471}} | style="text-align:right" | {{Nts|83855}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(8700471/83855) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ബെൽജിയം}} |[[ബ്രസൽസ്|ബ്രസൽസ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder | style="text-align:right" | {{Nts|11289853}} | style="text-align:right" | {{Nts|30528}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(11289853/30528) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ബൾഗേറിയ}} |[[സോഫിയ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20070101</span>{{dts|1 January 2007}} | style="text-align:right" | {{Nts|7153784}} | style="text-align:right" | {{Nts|110994}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(7153784/110994) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ക്രൊയേഷ്യ}} |[[സാഗ്രെബ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20130701</span>{{dts|1 July 2013}} | style="text-align:right" | {{Nts|4190669}} | style="text-align:right" | {{Nts|56594}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(4190669/56594) round 2}}}} |- | {{Flaglist|സൈപ്രസ്}} |[[നിക്കോഷ്യ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|848319}} | style="text-align:right" | {{Nts|9251}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(848319/9251) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്}} |[[പ്രാഗ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|10553843}} | style="text-align:right" | {{Nts|78866}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(10553843/78866) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഡെന്മാർക്ക്}} |[[കോപ്പൻഹേഗൻ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19730101</span>{{dts|1 January 1973}} | style="text-align:right" | {{Nts|5707251}} | style="text-align:right" | {{Nts|43075}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(5707251/43075) round 2}}}} |- | {{Flaglist|എസ്റ്റോണിയ}} |[[ടാലിൻ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|1315944}} | style="text-align:right" | {{Nts|45227}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(1315944/45227) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഫിൻലാന്റ്}} |[[ഹെൽസിങ്കി]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19950101</span>{{dts|1 January 1995}} | style="text-align:right" | {{Nts|5487308}} | style="text-align:right" | {{Nts|338424}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(5487308/338424) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഫ്രാൻസ്}} |[[പാരിസ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder | style="text-align:right" | {{Nts|66661621}} | style="text-align:right" | {{Nts|640679}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(66661621/640679) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ജർമ്മനി}} |[[ബെർലിൻ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder<ref group="lower-alpha">On {{dts|format=dmy|1990|10|3}}, the constituent states of the former [[East Germany|German Democratic Republic]] [[German reunification|acceded]] to the [[West Germany|Federal Republic of Germany]], automatically becoming part of the EU.</ref> | style="text-align:right" | {{Nts|82162000}} | style="text-align:right" | {{Nts|357021}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(82162000/357021) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഗ്രീസ്}} |[[ഏതൻസ്‌|ഏതൻസ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19810101</span>{{dts|1 January 1981}} | style="text-align:right" | {{Nts|10793526}} | style="text-align:right" | {{Nts|131990}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(10793526/131990) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഹംഗറി}} |[[ബുഡാപ്പെസ്റ്റ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040101</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|9830485}} | style="text-align:right" | {{Nts|93030}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(9830485/93030) round 2}}}} |- | {{Flaglist|അയർലണ്ട്}} |[[ഡബ്ലിൻ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19730101</span>{{dts|1 January 1973}} | style="text-align:right" | {{Nts|4658530}} | style="text-align:right" | {{Nts|70273}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(4658530/70273) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ഇറ്റലി}} |[[റോം]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder | style="text-align:right" | {{Nts|60665551}} | style="text-align:right" | {{Nts|301338}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(60665551/301338) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ലാത്‌വിയ}} |[[റിഗ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|1968957}} | style="text-align:right" | {{Nts|64589}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(1968957/64589) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ലിത്വാനിയ}} |[[വിൽന്യൂസ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|2888558}} | style="text-align:right" | {{Nts|65200}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(2888558/65200) round 2}}}} |- | {{Flaglist|ലക്സംബർഗ്}} |[[ലക്സംബർഗ് സിറ്റി]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder | style="text-align:right" | {{Nts|576249}} | style="text-align:right" | {{Nts|2586}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(576249/2586) round 2}}}} |- | {{Flaglist|മാൾട്ട}} |[[വാല്ലെറ്റ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|434403}} | style="text-align:right" | {{Nts|316}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(434403/316) round 2}}}} |- | {{Flaglist|നെതർലന്റ്സ്}} |[[ആംസ്റ്റർഡാം]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19570325</span>Founder | style="text-align:right" | {{Nts|16979120}} | style="text-align:right" | {{Nts|41543}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(16979120/41543) round 2}}}} |- | {{Flaglist|പോളണ്ട്}} | വാർസോ | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|37967209}} | style="text-align:right" | {{Nts|312685}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(37967209/312685) round 2}}}} |- | {{Flaglist|പോർച്ചുഗൽ}} |[[ലിസ്‌ബൺ|ലിസ്ബൺ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19860101</span>{{dts|1 January 1986}} | style="text-align:right" | {{Nts|10341330}} | style="text-align:right" | {{Nts|92390}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(10341330/92390) round 2}}}} |- | {{Flaglist|റൊമാനിയ}} |[[ബുക്കാറെസ്റ്റ്|ബുക്കാറസ്റ്റ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20070101</span>{{dts|1 January 2007}} | style="text-align:right" | {{Nts|19759968}} | style="text-align:right" | {{Nts|238391}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(19759968/238391) round 2}}}} |- | {{Flaglist|സ്ലോവാക്യ}} |[[ബ്രാട്ടിസ്‌ലാവ|ബ്രാട്ടിസ്ലാവ]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|5426252}} | style="text-align:right" | {{Nts|49035}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(5426252/49035) round 2}}}} |- | {{Flaglist|സ്ലൊവേനിയ}} |[[ലുബ്ലിയാന]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">20040501</span>{{dts|1 May 2004}} | style="text-align:right" | {{Nts|2064188}} | style="text-align:right" | {{Nts|20273}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(2064188/20273) round 2}}}} |- | {{Flaglist|സ്പെയിൻ}} |[[മാഡ്രിഡ്]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19860101</span>{{dts|1 January 1986}} | style="text-align:right" | {{Nts|46438422}} | style="text-align:right" | {{Nts|504030}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(46438422/504030) round 2}}}} |- | {{Flaglist|സ്വീഡൻ}} |[[സ്റ്റോക്ക്‌ഹോം|സ്റ്റോക്ഹോം]] | style="text-align:right" | <span style="display:none">19950101</span>{{dts|1 January 1995}} | style="text-align:right" | {{Nts|9851017}} | style="text-align:right" | {{Nts|449964}} | style="text-align:right" | {{formatnum:{{#expr:(9851017/449964) round 2}}}} |- | | | style="text-align:right" | | style="text-align:right" | | style="text-align:right" | | style="text-align:right" | |- class="sortbottom" style="font-weight:bold;" | Totals: | style="text-align:right;"| 27 county | | style="text-align:right;"| 510,056,011 | style="text-align:right;"| 4,475,757 | style="text-align:right;"| 113.96 |} {{Clear}} 2007 ജനുവരി ഒന്നിന് ചേർക്കപ്പെട്ട [[ബൾഗേറിയ|ബൾഗേറിയയും]] [[റുമേനിയ|റുമേനിയയും]], 2013 ജൂലൈ ഒന്നിന് ചേർക്കപ്പെട്ട [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയും]] ഉൾപ്പെടെ 27 അംഗരാജ്യങ്ങളാണ് യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിലുള്ളത്. മൊത്തം 43,81,376 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ വിസ്തൃതിയുണ്ട്. ജനസംഖ്യ 49 കോടിയോളം. യൂണിയനെ മൊത്തത്തിൽ എടുക്കുകയാണെങ്കിൽ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉത്പാദനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്പത്തിക ശക്തിയാണിത്. ഭൂവിസ്തൃതിയിൽ ഏഴാമതും ജനസംഖ്യയിൽ മൂന്നാമതുമാണ് യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ സ്ഥാനം. 1952-ൽ ആറു രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്നു രൂപം നൽകിയ യൂറോപ്യൻ കോൾ ആൻഡ് സ്റ്റീൽ കമ്മ്യൂണിറ്റിയാണ് യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ആയി മാറിയത്. ഈ ആറു രാജ്യങ്ങളെ യൂണിയന്റെ സ്ഥാപകാംഗങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നു. 1957 മുതൽ 1992-ൽ യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വരും വരെ യൂറോപ്യൻ സഖ്യരാജ്യങ്ങളുടെ എണ്ണം വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളോടെ പന്ത്രണ്ടായി. [[ബെൽജിയം]], [[ഫ്രാൻസ്]], [[ജർമ്മനി]], [[ഇറ്റലി]], [[ലക്സംബർഗ്]], [[നെതർലാൻഡ്‌സ്]](സ്ഥാപകാംഗങ്ങൾ), [[ഡെന്മാർക്ക്]], [[അയർലണ്ട്]], [[യു.കെ.]], [[ഗ്രീസ്]], [[പോർച്ചുഗൽ]], [[സ്പെയിൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളാണ് യൂണിയൻ ഔദ്യോഗികമായി നിലവിൽ വന്ന 1992-ൽ അംഗങ്ങളായുണ്ടായിരുന്നത്. ഇതിനു മുൻപ് ഡെന്മാർക്കിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന [[ഗ്രീൻ‌ലാൻഡ്]] സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചതോടെ 1985ൽ കൂട്ടായ്മയിൽ നിന്നും പിന്മാറി. യൂണിയൻ നിലവിൽ വന്ന ശേഷം 1995 ജനുവരി ഒന്നിനാണ് ആദ്യ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ നടന്നത്. ഓസ്ട്രിയ, [[ഫിൻലൻഡ്]], [[സ്വീഡൻ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ അന്ന് കൂട്ടിച്ചേർക്കപ്പെട്ടു. 2004 ജനുവരി ഒന്നിന് [[സൈപ്രസ്]], [[ചെക് റിപബ്ലിക്]], [[എസ്തോണിയ]], [[ഹംഗറി]], [[ലാത്‌വിയ]], [[ലിത്വാനിയ]], [[മാൾട്ട]], [[പോളണ്ട്]], [[സ്ലൊവേക്യ]], [[സ്ലോവേനിയ]] എന്നിങ്ങനെ 13 രാഷ്ട്രങ്ങൾ യൂണിയനിൽ അംഗമായി. 2007 ജനുവരി ഒന്നിന്‌ [[ബൾഗേറിയ|ബൾഗേറിയയും]] [[റുമേനിയ|റുമേനിയയും]] യൂണിയനിൽ അംഗമായി. {{portal|name=യൂറോപ്പ്}} 2013 ജൂലൈ ഒന്നാം തിയതി [[ക്രൊയേഷ്യ]] യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗത്വം നേടിയതോടെ യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗരാഷ്ട്രങ്ങളുടെ എണ്ണം 28 ആയി ഉയർന്നു. എന്നാൽ കുറച്ചു കാലം കൊണ്ട് ബ്രിട്ടൻ ജനത ഇതിൽ നിന്ന് പിന്മാറണം എന്ന ആവശ്യം ഉയർന്നപ്പോൾ ,ബ്രിട്ടൻ അവിടെ വോട്ടെടുപ്പ് നടത്തി , 1,269,501 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിനാണ് ബ്രിട്ടീഷ് ജനത ചരിത്രപരമായ ഈ തീരുമാനമെടുത്തത്. ഇതിനായി നടത്തിയ ഹിതപരിശോധനയിൽ 52 ശതമാനം വോട്ടർമാർ (17,410,742)(17,410,742) പിന്മാറാനുള്ള തീരുമാനത്തെ അനുകൂലിച്ചു. യൂണിയനിൽ നിലനിൽക്കണമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് 48 ശതമാനം (16,141241) വോട്ടർമാരാണ്.യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽനിന്നു പുറത്തുപോകണമെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് ജനത വിധിയെഴുതിയതോടെ പ്രധാനമന്ത്രി ഡേവിഡ് കാമറൺ രാജി പ്രഖ്യാപിച്ചു.തുടർന്ന് വന്ന തെരേസ മേയും ബ്രക്സിറ്റിൽ അടിപതറുന്ന കാഴ്ചയാണ് കണ്ടത് , യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകണമെന്ന മുദ്രാവാക്യവുമായി അവസാനം വന്ന &nbsp;ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാന മന്ത്രി ബോറിസ് ജോൺസൻ യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ നിന്നും പുറത്തുപോകണമെന്ന നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിൽകുകയായിരുന്നു. &nbsp; [[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|center|European Commission (Brussels)]] == ഇതും കാണുക == * [[Outline of the European Union|യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ രൂപരേഖ]] * [[List of country groupings|രാജ്യ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ പട്ടിക]] * [[List of multilateral free-trade agreements|ബഹുതല സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര കരാറുകൾ]] * [[Euroscepticism|യൂറോസെപ്റ്റിസിസം]] {{Clear}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|group=lower-alpha|30em|refs=}} ==അവലംബം== {{Reflist|30em|refs= <!--UNUSED REF AS OF APRIL 2017<ref name="EU-Symbols">{{cite web |url=http://europa.eu/abc/symbols/motto/index_en.htm |title=United in diversity |accessdate=20 January 2010 |work=[[Europa (web portal)]] |publisher=[[European Commission]] |quote='United in diversity' is the motto of the European Union. The motto means that, via the EU, Europeans are united in working together for peace and prosperity, and that the many different cultures, traditions and languages in Europe are a positive asset for the continent.}}</ref>--> <!--UNUSED REF AS OF APRIL 2017<ref name="Legislative Observatory">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/oeil/FindByProcnum.do?lang=en&procnum=REG/2007/2240 |title=European Parliament: The Legislative Observatory |accessdate=20 January 2010 |work=[[Europa (web portal)]] |publisher=[[European Commission]] |quote=the motto 'United in diversity' shall be reproduced on Parliament's official documents;}}</ref>--> <!--UNUSED REF AS OF AUGUST 2015<ref name="eurostat">{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tps00001&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 |title=Population on 1 January |publisher=Eurostat |accessdate=23 October 2010}}</ref>--> }} ===ഉറവിടങ്ങൾ=== {{Refbegin|30em}} * {{cite book|last=Barnard|first=Catherine|title=The Substantive Law of the EU: The four freedoms|url=https://archive.org/details/substantivelawof0000barn_o4e1|edition=3rd|year=2010|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199562244|page=[https://archive.org/details/substantivelawof0000barn_o4e1/page/447 447]|ref=harv}} * {{cite book|last1=Craig|first1=Paul|first2=Grainne|last2=De Burca|title=EU Law: Text, Cases and Materials|url=https://archive.org/details/eulawtextcasesma0000crai|edition=5th|year=2011|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199576999|page=[https://archive.org/details/eulawtextcasesma0000crai/page/15 15]|ref=harv}} * {{cite book|last=Demey|first=Thierry|others= S. Strange (trans.) |title=Brussels, capital of Europe|year=2007|publisher=Badeaux|location=[[Brussels]]|isbn=978-2960041460|page=387 |ref=harv}} * {{cite book|title=The Lisbon Treaty: A Legal and Political Analysis (Cambridge Studies in European Law and Policy)|url=https://archive.org/details/lisbontreatylega0000piri|last=Piris|first=Jean-Claude|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=[[Cambridge]]|isbn=978-0521197922|page=448 |ref=harv}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Zg8qsGtZgZsC&pg=PA110#v=onepage&q=in%20varietate%20concordia|title=EuroDiversity (Managing Cultural Differences)|page=110|editor-first=George F. |editor-last=Simons|year=2002|publisher=[[Routledge]]|location=[[Abingdon-on-Thames]]|isbn=978-0877193814 |ref=harv}} * {{cite book|last=Wilkinson|first=Paul|title=International Relations: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/internationalrel00wilk|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|page=[https://archive.org/details/internationalrel00wilk/page/n114 100]|quote=The EU states have never felt the need to make the organisation into a powerful military alliance. They already have NATO to undertake that task.|isbn=978-0192801579|year=2007|edition=1st |ref=harv}} {{Refend}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Berend |first= Ivan T. |title=The Contemporary Crisis of the European Union: Prospects for the Future |url=https://archive.org/details/contemporarycris0000bere |location=New York |publisher=Routledge |year= 2017 |isbn= 9781138244191}} * {{cite book|editor-first1=Elizabeth |editor-last1=Bomberg |editor-first2=John |editor-last2=Peterson |editor-first3=Richard |editor-last3=Corbett |authorlink3=[[Richard Corbett]] |title=The European Union: How Does it Work? (New European Union) |url=https://archive.org/details/europeanunionhow0000unse |edition=3rd |year=2012|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199570805}} * {{cite book|last1=Corbett |first1=Richard|last2=Jacobs|first2=Francis|author2-link=Francis Jacobs|last3=Shackleton|first3=Michael|title=The European Parliament|url=https://archive.org/details/europeanparliame0000corb |edition=8th |publisher=[[Harper (publisher)|John Harper Publishing]]|year=2011|location=[[London]]|isbn=978-0956450852}} * {{cite book|last1=Craig|first1=Paul|first2=Gráinne|last2=de Búrca|title=EU Law, Text, Cases and Materials|url=https://archive.org/details/eulawtextcasesma0000crai_w8o5|edition=4th|year=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199273898}} * {{cite book|editor-last=Federiga |editor-first=Bindi|title=The Foreign Policy of the European Union: Assessing Europe's Role in the World|url=https://archive.org/details/foreignpolicyofe0000unse |publisher=[[Brookings Institution|Brookings Institution Press]]|year=2010|location=[[Washington, D.C.]]|isbn=978-0815722526|edition=2nd}} The E.U.'s foreign-policy mechanisms and foreign relations, including with its neighbours. * {{cite book |editor-last1=Gareis |editor-first1= Sven |editor-last2= Hauser |editor-first2= Gunther |editor-last3= Kernic |editor-first3=Franz |title=The European Union – A Global Actor? |location=Leverkusen, FRG |publisher= Barbara Budrich Publishers |year= 2013 |isbn= 978-3-8474-0040-0}} * {{cite book |last1=Grinin |first1=L. |last2=Korotayev |first2= A. |last3=Tausch |first3=A. |year=2016 |title=Economic Cycles, Crises, and the Global Periphery |publisher=Springer International Publishing |location= Heidelberg, New York, Dordrecht, London |isbn=978-3-319-17780-9}} * {{cite book|first1=Erik|last1=Jones|first2=Menon|last2=Anand|first3=Stephen|last3=Weatherill|title=The Oxford Handbook of the European Union|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_a3u9|year=2012|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199546282}} * {{cite book|editor-first1=A.J. |editor-last1=Jordan |editor-first2= Camilla |editor-last2=Adelle|title=Environmental Policy in the European Union: Contexts, Actors and Policy Dynamics|edition=3rd|publisher=[[Routledge]]|location=[[Abingdon-on-Thames]]|isbn=978-1849714693|year=2012}} * {{cite book|last=Kaiser|first=Wolfram|title=Christian Democracy and the Origins of European Union (New Studies in European History)|year=2009|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=[[Cambridge]]|isbn=978-0511497056}} * {{cite book |last1=Le Gales |first1= Patrick |last2= King |first2= Desmond |title= Reconfiguring European States in Crisis |location= Corby |publisher= Oxford University Press |year= 2017 |isbn= 9780198793373}} * {{cite book|first1=John|last1=McCormick |title=The European Union: Politics and Policies |url=https://archive.org/details/europeanunionpol0000mcco_d3k0|publisher=[[Westview Press]]|location=[[Boulder, Colorado]]|year=2007|isbn=978-0813342023|edition=5th}} * {{cite book|last1=Pinder|first1=John|first2=Simon|last2=Usherwood|title=The European Union: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/europeanunionver0000pind|year=2013|edition=3rd|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199681693}} [https://www.amazon.com/dp/0199233977 excerpt and text search] * {{cite book|title=The European Dream: How Europe's Vision of the Future Is Quietly Eclipsing the American Dream|url=https://archive.org/details/europeandreamhow00rifk_0|first=Jeremy|last=Rifkin|publisher=[[Penguin Group#Imprints|TarcherPerigee]]|year=2005|location=[[City of Westminster]], [[London]]|isbn=978-1585424351}} * {{cite book|last=Smith|first=Charles|authorlink=Charles Emrys Smith|title=International Trade and Globalisation|url=https://archive.org/details/internationaltra0000smit_k3f7|edition=3rd|publisher=Anforme Ltd|year=2007|location=[[Stocksfield]]|isbn=978-1905504107}} * {{cite book|last=Staab|first=Andreas|title=The European Union Explained: Institutions, Actors, Global Impact|publisher=[[Indiana University Press]]|year=2011|location=[[Bloomington, Indiana]]|isbn=978-0253223036}} [https://www.amazon.com/dp/0253220181 excerpt and text search] * {{cite book|last1=Steiner|first1=Josephine|first2=Lorna|last2=Woods|first3=Christian|last3=Twigg-Flesner|title=EU Law|url=https://archive.org/details/eulaw0009stei|edition=9th|year=2006|publisher=[[Oxford University Press]]|location=[[Oxford]]|isbn=978-0199279593}} *{{Cite book | last=Tausch | first=Arno | authorlink=Arno Tausch | title= Globalization, the Human Condition, and Sustainable Development in the Twenty-first Century: Cross-national Perspectives and European Implications. With Almas Heshmati and a Foreword by Ulrich Brand | url=https://archive.org/details/globalizationhum0000taus |publisher=Anthem Press, London|year=2012 | edition=1st | isbn= 9780857284105}} * {{cite book|last1=Yesilada|first1=Birol A.|first2=David M.|last2=Wood|title=The Emerging European Union|url=https://archive.org/details/emergingeuropean0000yesi|edition=5th|year=2009|publisher=[[Routledge]]|location=[[Abingdon-on-Thames]]|isbn=978-0205723805}} {{Refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == '''Official:''' * [http://europa.eu/index_en.htm EUROPA]—[[Europa (web portal)|official web portal]] * [https://web.archive.org/web/20090601191547/http://europa.eu/institutions/index_en.htm Institutions] * [https://wayback.archive-it.org/all/20170609145325/http://www.consilium.europa.eu/da/european-council/ European Council] * [http://www.ec.europa.eu/index_en.htm European Commission] * [http://arquivo.pt/wayback/20090706224730/http://www.consilium.europa.eu/showPage.aspx?id=242&lang=en Council] * [http://www.europarl.europa.eu/news/public/default_en.htm European Parliament] * [http://www.ecb.europa.eu/home/html/index.en.html European Central Bank] * [http://curia.europa.eu/ Court of Justice of the European Union] * [https://web.archive.org/web/20091222231135/http://eca.europa.eu/portal/page/portal/eca_main_pages/home Court of Auditors] * [https://web.archive.org/web/20070716180819/http://europa.eu/agencies/index_en.htm Agencies] * [http://eur-lex.europa.eu/en/index.htm EUR-Lex]—[[EUR-Lex|EU Laws]] * [http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/Index.aspx Historical Archives of the European Union] '''Overviews and data:''' * [http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained Eurostat—European Union Statistics Explained] * [http://ckan.net/tag/read/eutransparency Datasets related to the EU on CKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315151022/http://www.ckan.net/tag/read/eutransparency |date=2010-03-15 }} * {{CIA World Factbook link|ee|CIA World Factbook: European Union}} * [http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=2537&display=list/ British Pathé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106052118/http://www.britishpathe.com/workspace.php?id=2537&display=list%2F |date=2012-01-06 }}—Online newsreel archive of the 20th century * [https://web.archive.org/web/20160827225957/http://eu.data-list-search.com/ Search EU Financial Sanctions List] * [https://fas.org/sgp/crs/row/RS21372.pdf The European Union: Questions and Answers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200309092959/https://fas.org/sgp/crs/row/RS21372.pdf |date=2020-03-09 }} [[Congressional Research Service]] * {{Gutenberg author | id=European+Union | name=European Union}} * {{Internet Archive author |sname=European Union}} '''News and interviews:''' * {{PM20|FID=co/071613|TEXT=Documents and clippings about|NAME=}} * [http://www.spiegel.de/international/europe/spiegel-interview-with-helmut-schmidt-and-valery-giscard-d-estaing-a-855127.html ''Der Spiegel'' interview with Helmut Schmidt and Valery Giscard d'Estaing] '''Educational resources:''' * [http://hum.port.ac.uk/europeanstudieshub European Studies Hub] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201074011/http://hum.port.ac.uk/europeanstudieshub |date=2020-02-01 }}—interactive learning tools and resources to help students and researchers better understand and engage with the European Union and its politics. {{S-start}} {{s-ach}} {{s-bef|before=[[Tawakkul Karman]]|before2=[[Leymah Gbowee]]|before3=[[Ellen Johnson Sirleaf]]}} {{s-ttl|title=Laureate of the [[Nobel Peace Prize]]|years=2012}} {{s-aft|after=[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]}} {{S-end}} {{Navboxes |title = Articles related to the European Union |list = {{European Union topics|state=expanded}} {{Regional organisations|state=collapsed}} {{Nobel Peace Prize Laureates 2001–2025}} {{Navboxes |title = International organisations in which the union has membership |list = {{G8 nations}} {{G20}} {{Quartet on the Middle East}} }} }} {{Subject bar |book = European Union |portal1 = European Union |portal2 = Europe |portal3 = NATO |commons = y |n = y |q = y |s = n }} [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ]] caoy9k7tm23ml7ysvhtpug5ho5khbio 0 8792 4648100 4613796 2026-07-16T17:43:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648100 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Kannada}} {{Infobox language | name = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;text-align:center;">കന്നഡ</span> | image = [[File:Shukla Kannada.svg|200px|center]] | imagecaption = <center><small>"കന്നഡ" എന്ന് [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ ലിപിയിൽ]] എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | imagesize = | nativename = <div style="text-align: center; padding: 10px 0;">{{huge|{{lang|kn|ಕನ್ನಡ}}}}</div> | pronunciation = {{IPA-kn|ˈkʌnnəɖɑː|}} | states = {{ഇന്ത്യ}} | region = [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ]]: *[[കർണ്ണാടകം]] <small>(ഉത്ഭവിച്ച പ്രദേശം)</small> *[[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] വടക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ: **[[കാസർഗോഡ്]] ജില്ലയിൽ <small>(ന്യൂനപക്ഷം)</small> *[[മഹാരാഷ്ട്ര]] *[[ആന്ധ്രാ പ്രദേശ്]] *[[ഗോവ]] *[[തമിഴ്‌നാട്]] ഇന്ത്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള കന്നഡ പ്രവാസികൾ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു: *[[യു.എസ്.എ.]] *[[കാനഡ]] *[[ഓസ്ട്രേലിയ]] *[[മലേഷ്യ]] *[[സിങ്കപ്പൂർ]] <ref>{{Cite web |url=http://singara.org/introduction/ |title=Singara – Kannada Sangha (Singapore) |access-date=2014-04-02 |archive-date=2016-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128022304/http://singara.org/introduction/ |url-status=dead }}</ref> *[[യു.കെ.]] *[[ജർമ്മനി]] *[[ഹോങ്കോങ്ങ്]] *[[ന്യൂസിലാന്റ്]] *[[മൗറീഷ്യസ്]],<ref>{{cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=115832 |title=Mallige Kannada Balaga: Spreading Fragrance of Karnataka in Mauritius |publisher=Daijiworld.com |date= |accessdate=12 February 2013 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107031637/http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=115832 |url-status=dead }}</ref> *[[യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്]],<ref>{{cite web |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=97803 |title=Dubai: Kannada Koota UAE to Hold 'Sangeetha Saurabha' |publisher=Daijiworld.com |date= |അക്സസ്സഡേറ്റ്=12 February 2013 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107031648/http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=97803 |url-status=dead }}</ref> *[[തായ്‌ലന്റ്]].<ref>{{cite web |url=http://www.thaikannadabalaga.com |title=Thai Kannada Balaga |publisher="Thai Kannada Balaga" |date= |accessdate=12 February 2013 |archive-date=2013-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228070409/http://www.thaikannadabalaga.com/ |url-status=dead }}</ref> | ethnicity = [[കന്നഡിഗ|കന്നഡിഗൾ]] | speakers = മാതൃഭാഷയായി : 3.81 കോടി | date = 2007 | ref = <ref>[[Nationalencyklopedin]] "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007</ref> | speakers2 = രണ്ടാം ഭാഷയായി: 1.14 കോടി<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-14/india/28117934_1_second-language-speakers-urdu |title=Indiaspeak: English is our 2nd language |work=Times of India |date=14 March 2010 |accessdate=12 February 2013 |archive-date=2011-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504030941/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-14/india/28117934_1_second-language-speakers-urdu |url-status=dead }}</ref> | familycolor = [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ]] | fam2 = [[തെക്കൻ ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|തെക്കൻ ദ്രാവിഡം]] | fam3 = [[തെക്കൻ ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|തെക്കൻ ദ്രാവിഡം I]] | fam4 = [[തമിഴ്]]-കന്നഡ<ref name="ta-ka">Zvelebil (fig.36) and Krishnamurthy (fig.37) in Shapiro and Schiffman (1981), pp. 95–96</ref> | fam5 = കന്നഡ - [[ബഡഗ ഭാഷ|ബഡഗ]] | ancestor = [[മൂല-ദ്രാവിഡ ഭാഷ|മൂല-ദ്രാവിഡം]] | ancestor2 = പഴയ കന്നഡ | ancestor3 = മദ്ധ്യകാല കന്നഡ | iso1 = kn | iso2 = kan | iso3 = kan | glotto = nucl1305 | glottorefname = Kannada | notice = IPA | dia1 = [[മംഗലാപുരം കന്നഡ]] | dia2 = [[ഹവിഗന്നഡ ഉപഭാഷ|ഹാവ്യക]] | dia3 = [[Kundagannada dialect|കുണ്ടഗന്നഡ]] | dia4 = [[അരെഭാഷെ]] | altname = <span style="font-size:100%;line-height:1.85;"><center>{{lang|kn|ಕೆನೆರೀಸ್}} (കാനറീസ്)</center></span> | nation = {{flag|ഇന്ത്യ}} *[[കർണാടകം]] | script = [[കന്നഡ ലിപി]] <small>(ഏക ഔദ്യോഗിക മാതൃലിപി)</small> *[[കദംബ ലിപി]] <small>(പ്രാചീനലിപി)</small> *[[ബ്രാഹ്മി ലിപി]] <small>(പ്രാചീനലിപി)</small> കന്നഡ ബ്രെയിൽ | map = [[File:Kannada language distribution.svg|300px|center]] | mapcaption = <small><center>{{Legend|#2a7fff|ഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും കന്നഡ സംസാരിക്കുന്നു}}{{Legend|#80b3ff|ഗണ്യമായ ഒരു ന്യൂനപക്ഷം കന്നഡ സംസാരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റു ഭാഷകൾക്കൊപ്പം കന്നഡയും സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. <ref>http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00maplinks/overview/languages/himal1992max.jpg</ref>}}</center></small> | mapsize = | agency = കർണാടക സർക്കാറിലെ പല അക്കാദമികൾ <ref name="official">{{cite web|url=http://dpal.kar.nic.in/26%20of%201963%20(E).pdf|format=PDF|title=The Karnataka Official Language Act|work=Official website of Department of Parliamentary Affairs and Legislation|publisher=[[കർണാടക]] സർക്കാർ|accessdate=2007-06-29}}</ref> |notice = IPA }} {{Contains special characters | special = [[കന്നഡ]] | fix = സഹായം:കന്നഡ ലിപി | characters = [[കന്നഡ ലിപി|കന്നഡ]] | image = Kaknda NotoSansKannada-Regular.svg }} [[ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ|ദ്രാവിഡ ഭാഷകളിലെ]] പ്രമുഖമായ ഒരു ഭാഷയും [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പുരാതനമായ ഭാഷകളിൽ ഒന്നുമാണ് '''കന്നഡ''' ({{lang-kn|[[:kn:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]}}). ലോകത്ത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ആളുകൾ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ എന്ന നിലയിൽ 29-ാം സ്ഥാനമാണ് കന്നഡയ്ക്കുള്ളത്. 2011ലെ കാനേഷുമാരി അനുസരിച്ച് ലോകത്ത് ഒട്ടാകെ 6.4 കോടി ആളുകൾ ഈ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നു എന്നു കരുതുന്നു. അവരിൽ 5.5 കോടി ആളുകളുടെ മാതൃഭാഷയാണ് ഇത്. [[കർണാടക | കർണാടകത്തിലെ]] പ്രധാനഭാഷയും [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകളിൽ]] ഒന്നും ആണ് കന്നഡ. [[കദംബ ലിപി]]യിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ട [[കന്നഡ ലിപി]] ഉപയോഗിച്ചാണ് ഈ ഭാഷ എഴുതുന്നത്. കന്നഡയിലെ എഴുത്തിന്റെ മാതൃകകൾക്ക് ആയിരത്തി അഞ്ഞൂറോളം വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ട്. ക്രിസ്ത്വബ്ദം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പശ്ചിമ-ഗംഗ രാജവംശവും<ref>{{cite web |url=http://www.classicalkannada.org/DataBase/KannwordHTMLS/CLASSICAL%20KANNADA%20LAND%20HISTORY%20AND%20PEOPLE%20HTML/GANGAS%20OF%20TALAKADU%20HTML.htm |title=Gangas of Talakad |work=Official website of the [[Central Institute of Indian Languages]], India |publisher=Classicalkannada.org |accessdate=12 May 2008 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725175732/http://www.classicalkannada.org/DataBase/KannwordHTMLS/CLASSICAL%20KANNADA%20LAND%20HISTORY%20AND%20PEOPLE%20HTML/GANGAS%20OF%20TALAKADU%20HTML.htm |url-status=dead }}</ref> ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശവും ആണ് ''പഴയ കന്നഡ'' സാഹിത്യം ഏറ്റവും കൂടുതൽ രാജാശ്രയം നേടിയത്.<ref>{{cite web |url=http://www.classicalkannada.org/DataBase/KannwordHTMLS/CLASSICAL%20KANNADA%20LAND%20HISTORY%20AND%20PEOPLE%20HTML/RASHTRAKUTA%20DYNASTY.htm |title=Rastrakutas |publisher=Official website of the [[Central Institute of Indian Languages]] |accessdate=12 May 2008 |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110232151/http://www.classicalkannada.org/DataBase/KannwordHTMLS/CLASSICAL%20KANNADA%20LAND%20HISTORY%20AND%20PEOPLE%20HTML/RASHTRAKUTA%20DYNASTY.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="tradition">Zvelebil (1973), p.7 (Introductory, chart)</ref>ആയിരത്തോളം വർഷങ്ങളുടെ സാഹിത്യ പാരമ്പര്യം കന്നഡയ്ക്കുണ്ട്.<ref name="thousand">ഗർഗ്ഗ് (1992), p.67</ref>[[വിനോഭ ബാവെ]] കന്നഡ ലിപിയെ ലിപികളുടെ റാണി എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേരളത്തിൽ കന്നഡ ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവർ 3,25,571 പേരുണ്ട്. സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം ചുമതലപ്പെടുത്തിയ ഭാഷാവിദഗ്ദ്ധരുടെ ശുപാർശകൾ മാനിച്ചുകൊണ്ട് ഭാരത സർക്കാർ കന്നഡ ഭാഷയ്ക്ക് '''[[ശ്രേഷ്ഠഭാഷാ പദവി|അഭിജാത ഭാഷ]]''' പദവി നൽകി ആദരിച്ചു.<ref name=classical>{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=44340|title=Declaration of Telugu and Kannada as classical languages|work=Press Information Bureau|publisher=Ministry of Culture, Government of India|date=31 October 2008|accessdate=17 February 2013}}</ref><ref name="tag">Kuiper (2011), p.74</ref><ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-01/india/27919439_1_classical-language-classical-tag-body-of-ancient-literature | work=The Times of India | title=Telugu, Kannada get classical tag | date=1 November 2008 | access-date=2014-06-03 | archive-date=2013-05-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130508110754/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-01/india/27919439_1_classical-language-classical-tag-body-of-ancient-literature | url-status=dead }}</ref> ജൂലൈ 2011ൽ മൈസൂരിലെ കേന്ദ്ര ഇന്ത്യൻ ഭാഷാ അദ്ധ്യയന ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ''അഭിജാത കന്നഡ'' പഠനത്തിനായുള്ള കേന്ദ്രം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/ciil-to-head-centre-for-classical-kannada-study/169646-60-119.html |title=IBNLive – CIIL to head Centre for classical Kannada study |publisher=Ibnlive.in.com |date=23 July 2011 |accessdate=12 February 2013 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111170247/http://ibnlive.in.com/news/ciil-to-head-centre-for-classical-kannada-study/169646-60-119.html |url-status=dead }}</ref> ==ഭാഷാചരിത്രം== കന്നഡ ഒരു ദക്ഷിണ [[ദ്രാവിഡ ഭാഷ]]യാണ്. ദ്രാവിഡ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ സാൻഫോർഡ് ബാരിംഗർ സ്റ്റീവർ പറയുന്നത് അനുസരിച്ച്, കന്നഡയുടെ ഭാഷാചരിത്രം മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി വിഭജിക്കാവുന്നതാണ്; [[കന്നഡ#പഴയ കന്നഡ|പഴയ കന്നഡ]] (''ഹളഗന്നഡ'') ക്രി.വ. 450 തൊട്ട് ക്രി.വ. 1200വരെയും, [[കന്നഡ#മദ്ധ്യകാല കന്നഡ|മദ്ധ്യകാല കന്നഡ]] (''നഡുഗന്നഡ'') ക്രി. വ. 1200 തൊട്ട് ക്രി. വ. 1700 വരെയും, [[കന്നഡ#ആധുനിക കന്നഡ|ആധുനിക കന്നഡ]] ക്രി.വ. 1700 തൊട്ട് പ്രസ്തുത കാലഘട്ടം വരെയുള്ളതും (''ഹൊസഗന്നഡ'').<ref name="steeve">Steever, S.B. (1998), p. 129</ref> കന്നഡയിൽ അസാധാരണമാം വിധം സംസ്കൃതത്തിന്റെ പ്രഭാവം പ്രകടമാണ്. പ്രാകൃതം, പാലി തുടങ്ങിയ ഭാഷകളുടെ പ്രഭാവവും കന്നഡ ഭാഷയിൽ കാണാവുന്നതാണ്. ക്രി. മു. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനു മുന്നേ തന്നെ കന്നഡ ഒരു മൌഖിക പാരമ്പര്യം ഉള്ള ഭാഷയാണെന്നും പ്രാകൃതത്തിലും തമിഴിലും ഏഴുതപ്പെട്ട ശാസനങ്ങളിൽ കന്നഡ വാക്കുകൾ പ്രകടമാണെന്നും പുരാവസ്തു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ [[ഐരാവതം മഹാദേവൻ]] തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് കന്നഡ ഒരു വലിയ ജനസമൂഹത്താൽ തന്നെ സംസാരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഭാഷയാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="ciil">{{cite web|title=Classical Kannada, Antiquity of Kannada|url=http://www.classicalkannada.org/LanguageEng.html|author=|publisher=Central Institute for Indian Languages|work=Centre for classical Kannada|accessdate=2011-08-28|archive-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425022336/http://www.classicalkannada.org/LanguageEng.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Tamil_epigraphy1">{{cite web |title=Early Tamil Epigraphy from the Earliest Times to the Sixth Century AD |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog/MAHEAR.html |author=Iravatham Mahadevan |publisher= |work=Harvard University Press |accessdate=12 April 2007 |archive-date=2006-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060904202955/http://www.hup.harvard.edu/catalog/MAHEAR.html |url-status=dead }}</ref><ref>Kamath (2001), p. 5–6</ref><ref>(Wilks in Rice, B.L. (1897), p490)</ref><ref name="pai">Pai and Narasimhachar in Bhat (1993), p103</ref> ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ കെ. വി. നാരായണ പറയുന്നത് അനുസരിച്ച്, ഇപ്പോൾ കന്നഡയുടെ ഉപഭാഷകളെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന ഭാഷകളിൽ പലതും കന്നഡയുടെ പഴയ രൂപത്തോട് കൂടുതൽ അടുത്തതായിരിക്കാം. കൂടാതെ അന്യഭാഷാ പ്രഭാവങ്ങൾ കാര്യമായി ഉണ്ടാവാത്ത ഭാഷകളാണ് ഈ വക ഉപഭാഷകൾ. <ref name="ciil"/> == സംസ്കൃതത്തിന്റെ പ്രഭാവം == കന്നഡ ഭാഷയ്ക്ക് ആദ്യകാലം തൊട്ട് മൂന്ന് വിധത്തിലുള്ള പ്രഭാവങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്; പാണീനീയ സംസ്കൃത വ്യാകരണത്തിന്റെയും, കടന്ത്രയും ശകടയാനവും പോലെയുള്ള അപാണിനീയ സംസ്കൃത വ്യാകരണത്തിന്റെയും, അതോടൊപ്പം തന്നെ പ്രാകൃത വ്യാകരണത്തിന്റെയും.<ref name=prak>{{cite book|last=Mythic Society (Bangalore, India)|title=The quarterly journal of the Mythic society (Bangalore)., Volume 76|year=1985|publisher=Mythic Society (Bangalore, India)|pages=Pages_197–210}}</ref> പ്രാചീന കർണാടകയിൽ ഗ്രാന്ഥിക പ്രാകൃതം നിലകൊണ്ടിരുന്നു എന്ന കാര്യത്തിന് തെളിവുകൾ ലഭ്യമാണ്. ദേശ്യമായ പ്രാകൃതം സംസാരിച്ചിരുന്ന ആളുകളും കന്നഡ സംസാരിച്ചിരുന്ന ആളുകളും തമ്മിലുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച ഇരുവരുടേയും ഭാഷകളെ പരിപോഷിപ്പിച്ചു എന്ന കാര്യവും സ്പഷ്ടമാണ്. കന്നഡ ഉപാസനയുടെയും രാജസത്തയുടെയും ഭാഷയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നതിനും മുമ്പേ ആയിരിക്കണം ഇത്. കന്നഡയുടെ ധ്വനിമയിലും, ഘടനയിലും, ശബ്ദസമ്പത്തിയിലും, വ്യാകരണത്തിലും അതേ പോലെ തന്നെ ഭാഷിക പ്രയോഗത്തിലും സംസ്കൃതത്തിന്റെയും പ്രാകൃതത്തിന്റെയും പ്രഭാവം വ്യക്തമാണ്. <ref name=prak/><ref name=autogenerated1>{{cite book|last=B. K. Khadabadi, Prākr̥ta Bhāratī Akādamī|title=Studies in Jainology, Prakrit literature, and languages: a collection of select 51 papers Volume 116 of Prakrit Bharti pushpa|year=1997|publisher=Prakrit Bharati Academy,|pages=444 pages}}</ref> [[മലയാളം|മലയാളത്തിൽ]] ഉള്ളത് പോലെ തന്നെ കന്നഡയിലും തദ്ഭവങ്ങളും തത്സമങ്ങളും പൊതുവെ ഉപയോഗിച്ച് കാണാവുന്നതാണ്. കന്നഡയിലെ ''ബണ്ണ'' എന്ന വാക്ക് പ്രാകൃതത്തിലെ ''വണ്ണ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണ്. ''ഹുണ്ണിമെ'' എന്ന വാക്ക് പ്രാകൃതത്തിലെ ''പുണ്ണിവ'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണ്. ''പുണ്ണിവ'' എന്ന വാക്ക് സംസ്കൃതത്തിലെ ''പൗർണമി'' എന്ന വാക്കിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ തദ്ഭവമാണ്.<ref name=banna>{{cite book|last=Jha|first=Ganganatha|title=Journal of the Ganganatha Jha Kendriya Sanskrit Vidyapeetha, Volume 32|year=1976|publisher=Ganganatha Jha Kendriya Sanskrit Vidyapeetha,|pages=see page 319}}</ref> കന്നഡയിൽ തത്സമ വാക്കുകളും ധാരാളം ഉണ്ട്. ''ദിന'', ''കോപ'', ''സൂര്യ'', ''മുഖ'', ''നിമിഷ'', ''അന്ന'' എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ മാത്രമാണ്.<ref name=tatsama>{{cite book|last=Kulli|first=Jayavant S|title=History of grammatical theories in Kannada|year=1991|publisher=Internationial School of Dravidian Linguistics,|pages=330 pages}}</ref> == ആദ്യകാല ശിലാശാസനങ്ങൾ == പ്രാചീന ഹളഗന്നഡ അല്ലെങ്കിൽ പൂർവദ ഹളഗന്നഡ ആയിരുന്നു ആദ്യകാലത്തു ബനവാസിയിലെ ശതവാഹനരുടെയും കദംബരുടെയും കാലത്ത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഭാഷ. ആയതിനാൽ ഈ ഭാഷയ്ക്ക് രണ്ടായിരത്തോളം വർഷങ്ങളുടെ പഴക്കമുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.<ref name="Tamil_epigraphy1"/><ref>Kamath (2001), p. 5–6</ref><ref>(Wilks in Rice, B.L. (1897), p490)</ref><ref name="pai">Pai and Narasimhachar in Bhat (1993), p103</ref> ബ്രഹ്മഗിരിയിൽ കണ്ടെടുത്ത അശോകന്റെ ശിലാശാസനത്തിൽ (കാലം ക്രി. പൂ. 230) ചില കന്നഡ വാക്കുകളും കാണാവുന്നതാണ്.<ref name="isila">The word ''Isila'' found in the Ashokan inscription (called the Brahmagiri edict from Karnataka) meaning to ''shoot an arrow'' is a Kannada word, indicating that Kannada was a spoken language in the third century BC (Dr. D.L. Narasimhachar in Kamath 2001, p5)</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഈജിപ്തിലെ ചാരിട്ടിയോൺ എന്നിടത്ത് കണ്ടെടുത്ത 'ചാരിട്ടിയോണ് മൈം' എന്ന ഗ്രീക് പ്രഹസനത്തിൽ(കാലം ക്രി. വ. 1 തൊട്ട് രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ) കന്നഡ ഭാഷയെക്കുറിച്ചുള്ള നേരിട്ട റെഫറൻസ് കാണാവുന്നതാണ്.<ref>Suryanatha Kamath – Karnataka State Gazetteer – South Kanara (1973), Printed by the Director of Print, Stationery and Publications at the Govt. Press</ref><ref>Manohar Laxman Varadpande – History of Indian theatre, Volume 3 (1987), Abhinav Publications, New Delhi.</ref> ഈ പ്രഹസനം അറേബ്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്തുള്ള തീരദേശത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് വന്നിറങ്ങിയ 'ചാരിട്ടിയോണ്' എന്ന സ്ത്രീയെക്കുറിച്ചുള്ളതാണ്. അവിടുത്തെ രാജാവും പ്രജകളും സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷ എന്ന നിലയിൽ "കൊംച മധു പാത്രക്കെ ഹാക്കി" (അർത്ഥം: അൽപ്പം മദ്യം പാത്രത്തിൽ ഒഴിച്ച്) എന്നും പാനം ബേറെത്തി കട്ടി മധുവം ബേറെത്തുവെനു (അർത്ഥം: പാത്രം ഒരിടത്ത് മൂടിവെച്ച് ഞാൻ പ്രത്യേകമായി മദ്യം കഴിക്കാം) എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രയോഗങ്ങൾ കാണാം.<ref name="ReferenceA">D. R. Bhandarkar – Lectures on the Ancient History of India on the Period From 650 To 320 B.C (1919), University of Calcutta.</ref> അക്കാലത്ത് ഈജിപ്തിൽ പാപ്പിരസ് ലിഖിതങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഈ പറഞ്ഞ 'ചാരിട്ടിയോണ് മൈം' എന്ന പാപ്പിരസ് ലിഖിതത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട ഭാഷ പരിശോധിച്ചപ്പോൾ ഭാരതത്തിലെ പടിഞ്ഞാറൻ കരയിലെ കാർവാറിനും മംഗലാപുരത്തിനും ഇടയിലുള്ള ചെറുകിട തുറമുഖങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഭാഷയായിരുന്നു എന്ന് കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref name="ReferenceA"/> ക്രിസ്ത്വബ്ദം ആദ്യ നൂറ്റാണ്ടുകളിലാണ് കന്നഡയുടെ വരമൊഴിക്കാലം ആരംഭിച്ചത്. ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ മുഴുനീള കന്നഡ ശിലാശാസനമെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത് ഹൽമിഡിയിലെ ശിലാശാസനമാണ് (കാലം ക്രി. വ. 450). ആദ്യകാലത്തെ കന്നഡ അല്ലെങ്കിൽ ഹളഗന്നഡ ആണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഷ. ഇതിൽ നിന്ന് അക്കാലത്ത് തന്നെ കന്നഡ ഒരു ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായിരുന്നു എന്ന് നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. അന്നത്തെ കരുനാട്ടിലെ ഭാഷയെയും സംസ്കാരത്തെയും കുറിച്ചുമുള്ള വിശദമായ വിവരങ്ങൾ ഹൽമിഡി ശിലാശാസനത്തിൽ ലഭ്യമാണ്.<ref name="രമേഷ്">{{cite book |last=രമേഷ്|first=കെ.വി.|title= Chalukyas of Vatapi |year=1984|publisher=ആഗം കലാ പ്രകാശൻ}}, p10</ref><ref name="hal">Encyclopaedia of Indian literature vol. 2, Sahitya Akademi (1988), p1717, p 1474</ref><ref name="Oldest inscription">A report on Halmidi inscription, {{cite news |title=Halmidi village finally on the road to recognition |url=http://www.hindu.com/2003/11/03/stories/2003110304550500.htm |author=Muralidhara Khajane |work=The Hindu |accessdate=25 November 2006 |location=Chennai, India |date=3 November 2003 |archive-date=2003-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031124063238/http://www.hindu.com/2003/11/03/stories/2003110304550500.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="കമ്മത്ത്">{{cite book |last=കമ്മത്ത്|first=യു. സൂര്യനാഥ|title= A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=2001|year=2002|publisher=ജൂപ്പിറ്റർ ബുക്സ്|location=Bangalore|oclc= 7796041 |lccn=8095179}}, p10</ref> ചിത്രദുർഗ്ഗയിൽ കണ്ടെടുത്ത അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തമടെക്കല്ല് ശിലാശാസനവും ചിക്കമംഗ്ളൂരിൽ കണ്ടെടുത്ത ക്രി. വ. 500 ലെ ശിലാശാസനവും മറ്റു ചില ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.<ref name="chikka">Narasimhacharya (1988), p6</ref><ref name="rice">Rice (1921), p13</ref><ref name="tamate">[[എം. ഗോവിന്ദ പൈ|ഗോവിന്ദ പൈ]] in Bhat (1993), p102</ref> അടുത്ത കാലത്ത് ശ്രാവണബെലഗൊളയിലെ ചന്ദ്രഗിരിയിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്ത കണന്ദ നിഷാദി ശിലാശാസനം ഹൽമിഡിയിലേതിനേക്കാളും അമ്പത് തൊട്ട് നൂറോളം വർഷം പഴയതാണെന്ന് അറിയാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. (കാലം ക്രി. വ. 350 തൊട്ട് 400 വരെ).[44] പ്രശസ്ത പുരാവസ്തു ഗവേഷകനും ചരിത്ര വിദഗ്ദ്ധനുമായ എസ്. ശെട്ടരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പശ്ചിമ ഗംഗ രാജാവ് കൊംഗുനിവർമ്മയുടെ ക്രി. വ. 350 തൊട്ട് 400 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ എഴുതപ്പെട്ട ശിലാശാസനവും ഹൽമിഡിയുടേതിനേക്കാളും പഴയതാണ്. <ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2008/09/20/stories/2008092054690500.htm|title=Mysore scholar deciphers Chandragiri inscription|publisher=The Hindu|accessdate=20 September 2008|location=Chennai, India|date=20 September 2008|archive-date=2008-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080922145102/http://www.hindu.com/2008/09/20/stories/2008092054690500.htm|url-status=dead}}</ref> കന്നഡ ഭാഷയിൽ ഇതുവരെ 30,000ത്തോളം ശിലാശാസനങ്ങൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="total30">Sahitya Akademi (1988), p1717</ref> ഹൽമിഡിയിലെ ശിലാശാസനം മുഴുനീള കന്നഡ ശിലാശാസനമെന്ന് പറയുമ്പോഴും കന്നഡ വാക്കുകളും പ്രയോഗങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രാചീന ശിലാശാസനങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്രി. വ.543 ലെ പുലികേശി ഒന്നാമന്റെ ബാദാമി ശിലാശാസനം കന്നഡ ലിപിയിലുള്ള സംസ്കൃത ശിലാശാസനത്തിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.<ref name="കമ്മത്ത്"/><ref name="cliff1">{{cite web |title=Badami: Chalukyans' magical transformation |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/jul262005/spectrum1422512005725.asp |author=Azmathulla Shariff |work=Deccan Herald |accessdate=25 November 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061007040120/http://www.deccanherald.com/deccanherald/jul262005/spectrum1422512005725.asp |archivedate=2006-10-07 |url-status=live }}</ref> ഏറ്റവും പഴയ ലിഖിതങ്ങൾ ക്രിസ്ത്വബ്ദം എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആളുപ രാജാവ് ആളുവരസ രണ്ടാമന്റെ കാലത്തെ ചെമ്പിൽ എഴുതിയ ലിഖിതങ്ങളാണ്. ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ലയിലെ ബെൾമണ്ണിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തിയ ഈ ലിഖിതങ്ങളിൽ ആളുപരുടെ രാജചിഹ്നമായ രണ്ട് ചൂഡയുള്ള മീനിന്റെ ബിംബം പതിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതായി കാണാം.<ref name="Kannada copperplate">Gururaj Bhat in Kamath (2001), p97</ref> ഹളഗന്നഡയിൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ള ഏറ്റവും പഴയ പനയോല ഗ്രന്ഥം ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ധവള എന്നതാണ്. ഈ ഗ്രന്ഥം ദക്ഷിണ കന്നഡ ജില്ല മൂഡബിദ്രെയിലെ ജൈന ഭണ്ഡാരത്തിൽ സംരക്ഷിച്ച് വെച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Palm leaf manuscript">{{cite web|title=Preserving voices from the past|url=http://deccanherald.com/deccanherald/aug212005/sundayherald101012005820.as|author=Mukerjee, Shruba|work=Sunday Herald|date=21 August 2005|accessdate=11 April 2007|archive-date=2006-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20061022233151/http://deccanherald.com/deccanherald/aug212005/sundayherald101012005820.as|url-status=bot: unknown}}</ref> ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ മഷി വെച്ച് എഴുതിയ 1478 താളുകളാണ് ഉള്ളത്.<ref name="Palm leaf manuscript" /> === നാണയങ്ങൾ === കന്നഡ ഭാഷയിൽ വീരന്റെയും സ്കന്ദന്റെയും മുദ്രകളുള്ള കദംബ രാജവംശത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്തുള്ള നാണയങ്ങൾ സത്താരാ കളക്ടറേറ്റിൽ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. <ref name="sat">The coins are preserved at the Archaeological Section, Prince of Wales Museum of Western India, Mumbai – Kundangar and Moraes in Moraes (1931), p382</ref> "ശ്രീ" എന്ന മുദ്രയും ഭഗീരഥ രാജാവിന്റെ പേരിന്റെ സംക്ഷിപ്ത രൂപമായ "ഭഗി" എന്ന മുദ്രയും പതിഞ്ഞ പഴയ കന്നഡയിലുള്ള സ്വർണ്ണ നാണയം (കാലം: ക്രിസ്ത്വബ്ദം 390 തൊട്ട് 420വരെ) ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്.<ref name="bhagi">The coin is preserved at the Indian Historical Research Institute, St. Xavier's College, Mumbai – Kundangar and Moraes in Moraes (1938), p&nbsp;382</ref> കന്നഡയിൽ "ശ്രീമനരഗി" എന്ന മുദ്രയുള്ള കദംബ രാജവംശത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തിലെ ചെമ്പുകൊണ്ടുള്ള നാണ്യം ഉത്തര കന്നഡ ജില്ലയിലെ ബനവാസിയിൽ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്.<ref name="Kadamba coin">{{cite news |title=5th century copper coin discovered at Banavasi |url=http://www.hindu.com/2006/02/06/stories/2006020609090400.htm |author=Dr Gopal, director, Department of Archaeology and Ancient History |publisher=The Hindu |work=Hindu, Monday, 6 February 2006 |accessdate=18 October 2007 |location=Chennai, India |date=6 February 2006 |archive-date=2007-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070526191104/http://www.hindu.com/2006/02/06/stories/2006020609090400.htm |url-status=dead }}</ref> പശ്ചിമ ഗംഗ രാജവംശം, ബാദാമിയിലെ ചാലൂക്യൻമാർ, ആളുപർ, പശ്ചിമ ചാലൂക്യൻമാർ, രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശം, ഹൊയ്സള സാമ്രാജ്യം, വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം, ബനവാസിയിലെ കദംബ രാജവംശം, കെളദി നായ്ക്കന്മാർ, മൈസൂർ രാജവംശം എന്നിങ്ങനെയുള്ള രാജാക്കൻമാരുടെ കാലത്ത് നിന്നുള്ള കന്നഡ പുരാണങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നാണ്യങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ബാദാമിയിലെ ചാലൂക്യന്മാരുടെ കാലത്ത് നിന്നുള്ള നാണ്യങ്ങൾ അടുത്ത കാലത്ത് കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടവയാണ്.<ref name="coins">Kamath (2001), p12, p57</ref><ref name="coins1">{{cite web |title=Indian coins-Dynasties of South |url=http://prabhu.50g.com/ |author=Govindaraya Prabhu, S |publisher=Prabhu's Web Page on Indian Coinage, 1 November 2001 |work= |accessdate=27 November 2006 |archive-date=2006-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060901102258/http://prabhu.50g.com/ |url-status=dead }}</ref><ref name="coins2">{{cite web |title=Vijayanagar Coins-Catalogue |url=http://www.vijayanagaracoins.com/htm/history.htm |author=Harihariah Oruganti-Vice-President, Madras Coin Society |publisher= |work= |accessdate=27 November 2006 |archive-date=2005-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051025110358/http://www.vijayanagaracoins.com/htm/history.htm |url-status=dead }}</ref>] രാജാവിന്റെ പേര് കന്നഡയിലും ദേവനാഗരിയിലും മുമ്മൂന്ന് തവണ പതിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നതാണ് ഗോവയിൽ കണ്ടെടുത്ത ഗോവൻ കദംബരുടെ നാണ്യങ്ങൾക്കുള്ള പ്രത്യേകത.<ref name="triple">This shows that the native vernacular of the Goa Kadambas was Kannada – Moraes (1931), p384</ref> ഹാനഗൽ കദംബ രാജവംശത്തിന്റെ മുദ്രകളുള്ള നാണ്യങ്ങളും ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്.<ref name="han">Two coins of the Hangal Kadambas are preserved at the Royal Asiatic Society, Mumbai, one with the Kannada inscription ''Saarvadhari'' and other with ''Nakara''. Moraes (1931), p385</ref> ==സാഹിത്യം== ===പഴയ കന്നഡ=== ''ത്രിപദി'' ഛന്ദസ്സിലുള്ള കന്നഡയിലെ ആദ്യത്തെ കവിത കാണുന്നത് ക്രിസ്ത്വബ്ദം 700 -ലെ 'കപ്പെ അരഭട്ടന്റെ ശാസന'ത്തിലാണ്. <ref name="poetry">കമ്മത്ത് (2001), p67</ref> രാജാ നൃപതുംഗ [[അമോഘവർഷൻ]] എഴുതിയ കവിരാജമാർഗ്ഗമാണ് കന്നഡയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ഗ്രന്ഥം സാഹിത്യ നിരൂപണങ്ങളും കാവ്യരചനയും പ്രധാനമായുള്ള ഈ കൃതി അക്കാലത്ത് കന്നഡയിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന കന്നഡ ഉപഭാഷകളെ ഒരു കുടക്കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ്. ഈ കൃതി ക്രിസ്ത്വബ്ദം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാജാ ദുര്വിനീതന്റെയും 636 -ലെ ഐഹൊളെ ശിലാശാസനത്തിന്റെ കർത്താവായ രവികീർത്തിയുടെയും സ്വതന്ത്ര കൃതികളെക്കുറിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="extinct_works6">Sastri (1955), p355</ref><ref>കമ്മത്ത് (2001), p90</ref> കന്നഡയിൽ കണ്ടെടുത്ത ആദ്യത്തെ കൃതി വ്യാകരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ളതും വിവിധ കന്നഡ ഉപഭാഷകളെ യോജിപ്പിക്കാനുള്ള മാർഗ്ഗസൂചിയും കൂടി ആയതിനാൽ കന്നഡയിൽ സാഹിത്യരചന എതാനും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപേ തുടങ്ങിയിരിക്കണം എന്ന് ഊഹിക്കാവുന്നതാണ്.<ref name="extinct_works6"/><ref name="extinct_works5">{{cite web |title=History of the Kannada Literature-I |url=http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm |author=Jyotsna Kamat |publisher=Kamat's Potpourri |work=Kamat's Potpourri, 4 November 2006 |accessdate=25 November 2006}}</ref> ക്രിസ്ത്വബ്ദം 900 -ലെ ശീവകോട്യാചാര്യ രചിച്ച ''വഡ്ഡാരാധനെ'' എന്ന ഗദ്യകൃതി [[ശ്രവണബെളഗൊള ജൈനക്ഷേത്രം|ശ്രവണബെളഗൊളയിലെ]] ഭദ്രബാഹുവിനെക്കുറിച്ച് വിശദമായ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്.<ref name="kavirajamarga">ശാസ്ത്രി (1955), p356</ref> കവിരാജമാർഗ്ഗം സൂചിപ്പിച്ച അതിനേക്കാൾ നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുള്ള കൃതികൾ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇപ്പോൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും ചില കൃതികൾ പിന്നീട് വന്ന കൃതികളിൽ സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. അതിലൊന്ന് ക്രിസ്ത്വബ്ദം 650 -ൽ ശ്യാമകുന്ദാചാര്യ എഴുതിയ ''പ്രഭൃത'' ആകുമ്പോൾ മറ്റൊന്ന് ക്രിസ്ത്വബ്ദം 650 -ൽ ശ്രീ വരദദേവ അല്ലെങ്കിൽ തുമ്പുലൂരാചാര്യ എഴുതിയ ''ചൂഡാമണി'' ആകുന്നു. ''ചൂഡാമണി'' തത്ത്വശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് 96,000 പദ്യങ്ങളും ടീകകളും അടങ്ങിയ ഒരു കൃതിയാണ്. ഇതിന് ''തത്ത്വാർഥ മഹാശാസ്ത്ര'' എന്ന ഒരു പേരും കൂടി ഉണ്ട്. <ref name="extint_works"> പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വ്യാകരണ വിദഗ്ദ്ധനായ ഭട്ടാകളങ്കൻ ''ചൂഡാമണി'' കന്നഡ സാഹിത്യത്തിലെ തന്നെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണെന്ന് എഴുതി.(ശാസ്ത്രി (1955), p355)</ref><ref name="extinct_works1">{{cite web |title=History of the Kannada Literature – I |url=http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm |author=Jyotsna Kamat |publisher=Kamat's Potpourri |work=Kamat's Potpourri, 4 November 2006 |accessdate=25 November 2006}}</ref><ref name="extinct_works2">നരസിംഹാചാര്യ (1988), pp 4–5</ref> ''ചൂഡാമണി'' ആറാം നൂറ്റാണ്ടിനും മുൻപേ തന്നെ രചിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന വാദവും നിലവിലുണ്ട്.<ref name="god2">Rice, B.L. (1897), p497</ref><ref name="dandin">ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സംസ്കൃത കവി ദണ്ഡി ''ചൂഡാമണി''യെ പുകഴ്ത്തുന്നു. ശിവൻ ഗംഗയെ തൻറെ ജടാജൂടത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാക്കിയത് പോലെ ശ്രീ വരദദേവ തൻറെ നാവിൽ നിന്ന് സരസ്വതിയെ ഉണ്ടാക്കി എന്നുള്ളതാണ് കവി ദണ്ഡിയുടെ വാക്കുകൾ (Rice E.P., 1921, p27)</ref> ''കർണാടേശ്വര കഥാ'' എന്നുള്ള ചാലൂക്യ പുലികേശി രണ്ടാമനെക്കുറിച്ചുള്ള ജീവിതഗാഥ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. രാജാ ശിവാമരൻ രണ്ടാമൻ എഴുതിയ ''ഗജാഷ്ടക'' എന്നുള്ള ആനകളുടെ സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൃതി എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രച്ചിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="early_works3">കമ്മത്ത് (2001), p50, p67</ref> രാജാ നൃപതുംഗ അമോഘവർഷന്റെ ആസ്ഥാനകവി ശ്രീവിജയൻ എഴുതിയ ''ചന്ദ്രപ്രഭാ പുരാണ'' ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രച്ചിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="extinct_works4"> ഈ കവിയെ കുറിച്ചും കൃതിയെ കുറിച്ചും ക്രിസ്ത്വബ്ദം 1025ലെ കവി ദുർഗ്ഗസിംഹ വാചാലനാകുന്നു. (നരസിംഹാചാര്യ 1988, p18.)</ref> ''നേമൃനാഥം'' എന്ന പഴയ തമിഴ് കൃതിയുടെ ടീകയായി ക്രിസ്ത്വബ്ദം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ട ഗ്രന്ഥത്തിൽ കന്നഡസാഹിത്യം നാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കാണാവുന്നതാണ്.<ref name="greek_roman">{{cite web |title=ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ സംസ്കാരത്തിൽ കന്നഡയുടെയും തമിഴിൻറ്യും സ്ഥാനം |url=http://www.intamm.com/journalism/ta-jour3.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070415154722/http://www.intamm.com/journalism/ta-jour3.htm |archivedate=2007-04-15 |author=ശ്രീ കെ. അപ്പാദുരൈ |publisher=Copyright INTAMM. 1997 |work= |accessdate=25 നവമ്പർ 2006 |url-status=live }}</ref> പഴയ കന്നഡ (ഹളഗന്നഡ) കാലത്തിന്റെ സാഹിത്യ പരമ്പര എഴുത്തിൽ പുതിയ തരം ആവിഷ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ടാവുന്നതിന് അനുസരിച്ച് ''റഗളെ'', ''സാംഗത്യ'', ''ഷട്പദി'' എന്നിങ്ങനെയുള്ള സാഹിത്യ പ്രകാരങ്ങൾക്ക് ജന്മം ന‍ൽകി. അക്കാലത്തെ എഴുത്തുകൾ അത്രയും ജൈനമതത്തിന്റേതും ഹിന്ദു മതത്തിന്റേതും ആയിരുന്നു. അക്കാലത്തെ രണ്ട് പ്രധാന എഴുത്തുകാരാണ് ഹരിഹരനും രാഘവാങ്കനും. ഹരിഹരൻ ''റഗളെ'' സാഹിത്യത്തിന് ഹരിശ്രീ കുറിച്ചപ്പോൾ രാഘവാങ്ക ''ഷട്പദി''കൾക്ക് രൂപം നൽകി.<ref name="ഹരി">ശാസ്ത്രി (1955), pp&nbsp;361–2</ref> അന്നത്തെ അറിയപ്പെട്ട ഒരു ജൈന എഴുത്തുകാരനാണ് ജന്ന. ജന്ന കവി തന്റെ കൃതികളിലൂടെ ജൈനമതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ നൽകുകയായിരുന്നു.<ref name="ജന്ന">നരസിംഹാചാര്യ (1988), p20</ref> ===മദ്ധ്യകാല കന്നഡ=== പതിനഞ്ചും പതിനെട്ടും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ ഉള്ള കാലം കന്നഡ ഭാഷയുടെയും സാഹിത്യത്തിന്റെയും ഉച്ഛ്രായ കാലമായിരുന്നു. അക്കാലത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച എഴുത്തുകാരനെന്ന് അറിയപ്പെട്ട ''കുമാരവ്യാസൻ'' ''കർണാട ഭാരത കഥാമഞ്ജരി'' എന്ന മഹൽകൃതി രചിച്ച് ലോകം അറിയുന്ന സാഹിത്യകാരനായി മാറി. മൊത്തമായും ''ഭാമിനി ഷട്പദി'' ഛന്ദസ്സു ഉപയോഗിച്ച് എഴുതിയ ഈ കൃതി മഹാഭാരതത്തെ ആസ്പദമാക്കി രചിക്കപ്പെട്ടതാകുന്നു. <ref name="kumar">ശാസ്ത്രി (1955), p364</ref> ഇക്കാലമത്രയും കന്നഡയ്ക്ക് മേൽ സംസ്കൃതത്തിന്റെ മതപരവും ശാസ്ത്രപരവും ആയ പ്രഭാവം മൂർദ്ധന്യത്തിലായിരുന്നു.<ref name="influence">"എല്ലാ ദ്രാവിഡ ഭാഷകളിലും ഉള്ള സാഹിത്യം വൻ തോതിൽ സംസ്കൃതത്തോട് കടപ്പെട്ടതാകുന്നു. ഒരു മന്ത്രദണ്ഡമെന്നോണം സംസ്കൃതം വെറും ഒരു സ്പർശത്താൽ ഒരോ ഭാഷയെയും അത്ത്യുന്നതങ്ങളിലേക്ക് ഉയർത്തി". (ശാസ്ത്രി 1955, p309)</ref><ref name="inf"> തകനോബു തകഹാഷി 1995. തമിഴ് പ്രേമ കവിതയും കാവ്യവും. Brill's Indological library, v. 9. Leiden: E.J. Brill, p16,18</ref><ref name="sang">" ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൻറെ കർത്താവ്, മുഴുവൻ സംഘകാല ഇല്ലക്കിയവും സംസ്കൃത കാവ്യ പരംപരയിൽ ഉറ്റ് നിൽക്കുന്നതാണെന്ന് കാണിച്ചുതരുന്നു."- ഹർമ്മൻ ജോസഫ് ഹ്യൂഗോ ടീക്കൻ. 2001. കാവ്യം ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ: പഴയ സംഘം തമിഴ് കാവ്യം. Groningen: Egbert Forsten</ref> ഇക്കാലത്ത് രാജഭരണത്തോടും ജന്മിത്തത്തോടും അനുബന്ധിച്ചുള്ള പല [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]]<nowiki/>യിലെയും [[ഹിന്ദി]]<nowiki/>യിലെയും വാക്കുകൾ കന്നഡയിലേക്ക് വന്നു.<ref>{{Cite book | year=1899 | title = A Kannada-English school-dictionary: chiefly based on the labours of the Rev. Dr. F. Kittel | author1= ജെ. ബുച്ചർ | author2= ഫർഡിനാണ്ട് കിട്ടൽ| publisher= ബാസൽ മിഷൻ &amp; Tract Depository | url=http://books.google.com/books?id=fMW5AAAAIAAJ&pg=PP13}}</ref> [[കനകദാസൻ|കനക ദാസർ]], [[പുരന്ദരദാസൻ|പുരന്ദര ദാസർ]], നരസിംഹ തീർത്ഥർ, വ്യാസതീർത്ഥർ, ശ്രീപാദ രായർ, വാദിരാജ തീർത്ഥർ, വിജയ ദാസർ, ജഗന്നാഥ ദാസർ, പ്രസന്ന വെങ്കട ദാസർ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വൈഷ്ണവ സന്തൻമാർ കന്നഡയിൽ ''പദങ്ങൾ'' എന്ന് അറിയപ്പെട്ട മികവുറ്റ ഭക്തികാവ്യങ്ങൾ രചിക്കുകയുണ്ടായി. അവയിൽ പലതും ഇന്നും കർണാടക സംഗീതത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കൃതികളാണ്.<ref name="ഭക്തി">ശാസ്ത്രി (1955), pp&nbsp;364–365</ref> കനക ദാസരുടെ ''രാമധാന്യ ചരിതെ'' എന്ന കൃതിയിൽ ധാന്യങ്ങളൂടെ രൂപകം വെച്ചുകൊണ്ട് വർഗ്ഗ സംഘർഷത്തെ കുറിച്ച് സൂചിപിക്കുന്നത് മനസ്സിലാക്കാം.<ref name="റാഗി">ഈ കൃതിയിൽ റാഗിയാണ് കരുനാട്ടിലെ എല്ലാ ധാന്യങ്ങളിലും വെച്ച് മികച്ചതെന്ന് പറയുന്നു.(ശാസ്ത്രി 1955, p365)</ref> മേൽപ്പറഞ്ഞ വൈഷ്ണവ സന്തൻമാർ അല്ലെങ്കിൽ ''ഹരിദാസർ'' തങ്ങളുടെ ''ദാസസാഹിത്യ'' മുഖേന കന്നഡ സാഹിത്യത്തിനും അതുവഴി കർണാടക സംഗീതത്തിനും മികച്ച സംഭാവനകൾ നൽകി. ഇവരിൽ ഏറ്റവും അധികം പ്രശസ്തനായത് ''കർണാടക സംഗീതത്തിന്റെ പിതാമഹൻ'' എന്ന് പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട [[പുരന്ദരദാസൻ|പുരന്ദര]] ദാസരാണ്.''.<ref name="പുരന്ദര">{{cite book|last=മൂർത്തി|first=വിജയാ|title=Romance of the Raga|publisher=അഭിനവ publications|year=2001|page=67|isbn=81-7017-382-5|url=http://books.google.com/?id=2s2xJetsy0wC&pg=PP1&dq=Romance+of+the+Raga#PPA67,M1}}</ref><ref name="tattu">അയ്യർ (2006), p93</ref><ref name="kana">ശാസ്ത്രി (1955), p365</ref> ===ആധുനിക കന്നഡ=== പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷമുള്ള കന്നഡ കൃതികളൂടെ ഭാഷയിൽ കാര്യമായ മാറ്റം സംഭവിച്ചു. ഇതുവഴി രൂപപ്പെട്ട ഭാഷയെ ''ഹൊസഗന്നഡ'' അല്ലെങ്കിൽ 'ആധുനിക കന്നഡ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഹൊസഗന്നഡ എഴുത്തുകാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചയാൾ ''മുദ്ദണ'' അല്ലെങ്കിൽ നന്ദളികെ ലക്ഷ്മിനാരായണപ്പ ആകുന്നു. മുദ്ദണയുടെ കാവ്യം കന്നഡയിൽ പുതിയ ഒരു തുടക്കത്തിന്റെ നാന്ദി ആയിരുന്നുവെങ്കിലും ഭാഷാവിദഗ്ദ്ധർ ഗുൽവാഡി വെങ്കടരായ എഴുതിയ ''ഇന്ദിരാബായി അഥവാ സദ്ധര്മ വിജയവു'' എന്ന കൃതിയെ ആധുനിക കന്നഡയിലുള്ള ആദ്യത്തെ കൃതിയെന്ന് പൊതുവെ വിശേഷിപ്പിക്കുക പതിവാണ്. ആദ്യത്തെ കന്നഡ അച്ചടി ഉണ്ടായത് 1817ൽ ശ്രീരാമപുരത്ത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിലിയം കാരി എഴുതിയ ''കാനരീസ് വ്യാകരണം'' എന്ന കൃതിയോടെ ആണ്. 1820ൽ ജോൺ ഹാൻസ് ബൈബിളിന്റെ കന്നഡ വിവർത്തനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref> മൈസൂറിൻറെ ഭരണത്തെ കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ട്– പേജ് 90 മൈസൂർ – 1864 "ആദ്യത്തെ കന്നഡ അച്ചടിയെ കുറിച്ച് ആധികാരികമായ രിക്കാർടുകള്൬ ലഭ്യമല്ല. എന്നാൽ 1817ൽ ശ്രീരാമപുരത്ത് വിലിയം കാരി എഴുതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ''കാനരീസ് വ്യാകരണം'' എന്ന കൃതി ലഭ്യമാണ്. ഏതാണ്ട് ഇതേ കാലഘട്ടത്തിലാണ് മതഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ വിവർത്തനം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. </ref> അച്ചടിച്ച ആദ്യത്തെ നോവൽ ജോൺ ബുന്യന്റെ ''പിൽഗ്രിംസ് പ്രോഗ്രസ്സും'' ആണ്. ''കാനരീസ് പ്രോവേബ്സ്'' എന്ന കൃതിയും മേരി മാർത്താ ഷെർവുഡിന്റെ ''ദി ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ലിറ്റിൽ ഹെന്റി ആൻറ് ഹിസ് ബെയറർ'' ക്രിസ്ത്യൻ ഗോത്ത്ലോബ് ബാർത്തിന്റെ ''ബൈബിൾ സ്റ്റോറീസും'' "കന്നഡയിലുള്ള സ്തോത്ര പുസ്തകവും" ഇവിടെ അച്ചടിക്കപ്പെട്ടു<ref>മിഷൻസ് ഇൻ സൌത്ത് ഇന്ത്യ – താൾ 56 ജോസഫ് മുല്ലൻസ് – 1854 "Among those of the former are tracts on Caste, on the Hindu gods ; Canarese Proverbs ; Henry and his Bearer ; the Pilgrim's Progress; Barth's Bible Stories; a Canarese hymn book"</ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആധുനിക കന്നഡ പല പ്രസ്ഥാനങ്ങളാലും സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടു. എടുത്ത് പറയാനുള്ളവ ''നവോദയ'', ''നവ്യ'', ''നവ്യോത്തര'', ''ദലിത'', ''ബണ്ടായ'' എന്നിങ്ങനെ ഉള്ളവയാണ്. പ്രസ്തുത കന്നഡ സാഹിത്യം സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വർഗ്ഗക്കാരിലും എത്തുന്ന കാര്യത്തിൽ വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു. അതു കൂടാതെ കന്നഡയിൽ പ്രശസ്തരും മികവുറ്റവരുമായ [[കുവെമ്പു]], [[ഡി.ആർ. ബേന്ദ്രെ|ബേന്ദ്രെ]], [[വി.കെ. ഗോകാക്]] പോലെയുള്ള കവികളും എഴുത്തുകാരും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. കന്നഡ സാഹിത്യത്തിന് എട്ട് തവണ [[ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരം]] ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|author=Special Correspondent |url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2468374.ece |title=The Hindu – Jnanpith for Kambar |publisher=Thehindu.com |date=20 September 2011 |accessdate=2013-02-12}}</ref> ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലെ കൃതികൾക്കായുള്ള ജ്ഞാനപീഠ പുരസ്കാരം ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ ലഭിച്ചത് കന്നഡ ഭാഷയ്ക്കാണ് .<ref>{{cite web |url=http://jnanpith.net/laureates/index.html |title=Welcome to: Bhartiya Jnanpith |publisher=jnanpith.net |date= |accessdate=7 November 2008 |archive-date=2007-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html |url-status=dead }}</ref> നിരവധി [[സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരം|കേന്ദ്ര സാഹിത്യ അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങളും]] ദിലിയ്യിലെ കെ.കെ. ബിർളാ ഫൌണ്ടേഷൻ നൽകുന്ന സരസ്വതി സമ്മാനും<ref name="ഭൈരപ്പ">{{Cite news|title=ഭൈരപ്പയ്ക്ക് സരസ്വതി സമ്മാൻ|date=6 April 2011|newspaper=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bangalore/Saraswati-Samman-for-writer-Bhyrappa/articleshow/7880219.cms}}</ref><ref name="സരസ്വതി സമ്മാൻ">{{cite news |title=കന്നടയുടെ എഴുത്തുകാരൻ എസ്.എൽ. ഭൈരപ്പ സരസ്വതി സമ്മാനിന്റെ പ്രഭയിൽ |url=http://mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/878663/2011-04-07/india |author=ജോർജ് തോമസ്‌ |work=മാതൃഭൂമി |accessdate=01 ഏപ്രിൽ 2014 |date=07 ഏപ്രിൽ 2011 |archive-date=2014-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820141813/http://mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/878663/2011-04-07/india |url-status=dead }}</ref> കന്നഡ ഭാഷയ്ക്ക് ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. [[എസ്.എൽ. ഭൈരപ്പ]]യുടെയും ശിവരാമ കാരന്തിന്റെയും കൃതികൾ പതിനാല് ഭാഷകളിലേക്ക് തർജ്ജമ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. == കന്നഡ ഉപഭാഷകൾ == [[കന്നഡ ഉപഭാഷകൾ]] {{ദ്രാവിഡ ഭാഷകളുടെ വംശാവലി}} എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതും സംസാരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നതുമായ മൊഴികൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം എല്ലാ ഭാഷകളിലും ഉള്ളതുപോലെ കന്നഡയിലും ഉണ്ട്. സംസാരത്തിലെ കന്നഡ, പ്രദേശത്തിനനുസരിച്ച് മാറി മാറി വരും. എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷ കർണാടകയിൽ എല്ലായിടത്തും ഏകദേശം ഒരുപോലെ തന്നെ ആണ്. കുന്ദഗന്നഡ, ഹവിഗന്നഡ, അരെഭാഷെ, സോലിഗ കന്നഡ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഇരുപതോളം ഉപഭാഷകൾ കന്നഡയിലുണ്ട്. <ref name="ethnologue">''http://www.ethnologue.com/language/kan 20 dialects of Kannada''.</ref> ഇവയിൽ കുന്ദഗന്നഡ കുന്ദാപുരത്തിനു സമീപം പൊതുവെ സംസാരിക്കുന്ന ഉപഭാഷയാണ്. അതുപോലെ ഹവിഗന്നഡയും സോലിഗ കന്നഡയും ഹവ്യക സമുദായത്തിൽപ്പെട്ടവർ സംസാരിക്കുന്ന ഉപഭാഷയാണ്. ഇതുപോലെ പ്രദേശത്തോടും സമുദായത്തോടും ബന്ധപ്പെട്ട ഇതര ഉപഭാഷകളാണ് നാഡവ കന്നഡ, മലനാഡു കന്നഡ, ധാർവാഡ് കന്നഡ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവ. കന്നഡയുടെ ഒരു ഉപഭാഷ എന്നു തന്നെ പറയാവുന്ന ഒരു ഭാഷയാണ് ബഡഗ. എന്നാൽ ബഡഗ ഭാഷ എഴുതാൻ ഇന്ന് കന്നഡ ലിപിയല്ല ഉപയോഗിക്കാറുള്ളത്. ബഡഗ കൂടാതെ കന്നഡയോട് പ്രകടമായ സാമ്യം ഉള്ള ഭാഷകളാണ് ഹോലിയയും ഉരാളിയും. ==ഭാഷാവൃക്ഷം== [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] '''കടുപ്പിച്ച എഴുത്തായി''' നൽകിയിരിക്കുന്നു. {{clade |label1=ദ്രാവിഡഭാഷകൾ&nbsp; |1={{clade |label1=&nbsp;തെക്കൻ&nbsp; |1={{clade |label1={{nowrap|&nbsp;[[തമിഴ്-കന്നഡ ഭാഷകൾ|തമിഴ്-കന്നഡ]]&nbsp;}} |1={{clade |label1={{nowrap|&nbsp;Tamil-Kodagu&nbsp;}} |1={{clade |1={{clade |1=[[തമിഴ് ഭാഷകൾ]] (incl. '''[[തമിഴ് ഭാഷ|തമിഴ്]]''') |2='''[[Malayalam language|മലയാളം]]''' }} |2=[[Kodava Takk|Kodagu]] (Kodava) |3={{clade |1=[[Kota language|Kota]] |2=[[Toda language|തോട]] }} }} |label2=&nbsp;കന്നഡ&nbsp; |2={{clade |1='''[[Kannada language|കന്നഡ]]''' |2=[[Badaga language|Badaga]] }} }} |label2={{nowrap|&nbsp;തുളു&nbsp;}} |2={{clade |1=Koraga |2=തുളു }} }} |label2=&nbsp;നടുവൻ&nbsp; |2={{clade |label1={{nowrap|&nbsp;Telugu-Kui&nbsp;}} |1={{clade |label1=&nbsp;തെലുഗു&nbsp; |1={{clade |1='''[[Telugu language|തെലുഗു]]''' |2=[[Savara language|Savara]] |3=[[Chenchu language|Chenchu]] }} |label2={{nowrap|&nbsp;Gondi-Kui&nbsp;}} |2={{clade |label1=&nbsp;Gondi&nbsp; |1={{clade |1=[[Gondi language|ഗോണ്ടി]] |2=[[Maria language (India)|Maria]] |3=[[Pardhan language|Pardhan]] |4=[[Nagarchal language|Nagarchal]] }} |2=Konda |3={{clade |1=[[Kui language|Kui]] |2=Kuvi }} |4=[[Koya language|Koya]] |5=Manda |6=Pengo }} }} |label2={{nowrap|&nbsp;Kolami-Parji&nbsp;}} |2={{clade |1={{clade |1=Naiki |2=[[Kolami language|Kolami]] }} |2={{clade |1=[[Ollari language|Ollari]] (Gadaba) |2=[[Parji language|Parji]] }} }} }} |label3=&nbsp;വടക്കൻ&nbsp; |3={{clade |label1={{nowrap|&nbsp;Kurukh-Malto&nbsp;}} |1={{clade |1=[[Kurukh language|Kurukh]] (Oraon) |label2=&nbsp;Malto&nbsp; |2={{clade |1=[[Kumarbhag Paharia language|Kumarbhag Paharia]] |2=[[Sauria Paharia language|Sauria Paharia]] }} }} |2=[[Brahui language|ബ്രഹൂയി]] }} }} }} ==അംഗീകാരം== [[പ്രമാണം:Kannada billboards in India displaying information on Prajapita Bramhakumari Eshwariya University, P1010260.jpg|thumb|right|കന്നഡയിൽ എഴുതിയ പോസ്റ്ററുകൾ]] 2006 -ൽ കേന്ദ്ര ഇന്ത്യൻ ഭാഷാ അദ്ധ്യയന ഇൻസ്റ്റിട്ടൂട്ടിലെ ഡയറക്ടർ ഉദയ നാരായണ സിംഘ്, കന്നഡ ഭാഷയ്ക്ക് ''അഭിജാത ഭാഷാ പദവി'' നൽകണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു കൊണ്ടുള്ള റിപ്പോർട്ട് ഭാരതസർക്കാരിന് നൽകുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/10/04/stories/2006100419510100.htm|title=Kannada likely to get classical tag|last=K.N. Venkatasubba Rao|date=4 October 2006|work=The Hindu|accessdate=17 February 2013|archive-date=2006-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20061013180836/http://www.hindu.com/2006/10/04/stories/2006100419510100.htm|url-status=dead}}</ref> അതനുസരിച്ച് 2008 -ൽ ഭാരതസർക്കാർ കന്നനഡഭാഷയ്ക്ക് ''അഭിജാത ഭാഷ''കളിൽ ഒന്നാണെന്നുള്ള അംഗീകാരം നൽകി. <ref name=classical/> == അക്ഷരമാല == {{main|കന്നഡ ലിപി}} 49 അക്ഷരങ്ങളുള്ള ഒരു [[സ്വനിമം|സ്വനിമ]] [[അബുഗിഡ|അബുഗിഡാ]] ലിപിയാണ് '''കന്നഡ ലിപി''' ({{lang|kn|ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ}} അക്ഷരമാലെ അല്ലെങ്കിൽ {{lang|kn|ವರ್ಣಮಾಲೆ}} വർണ്ണമാലെ)<ref>{{cite book | title = Handbook of scripts and alphabets | url = https://archive.org/details/routledgehandboo00camp | first = George L. | last = Campbell | publisher = [[Routledge]], [[New York]] | date = 1997-11-06 | edition = 1st | accessdate = 2007-02-23 | pages = [https://archive.org/details/routledgehandboo00camp/page/n47 84]–5 | isbn = 978-0-415-13715-7 | oclc = 34473667}}</ref>. കന്നഡ ഭാഷ എഴുതാനായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ലിപിയാണിത്. ഇതിലെ അക്ഷരങ്ങൾക്ക് മറ്റ് [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി ലിപികളുമായി]] വളരെ സാമ്യമുണ്ട്.<ref>{{Cite web |date=2022-04-21 |title=Kannada Language - 56.9 Million Speakers {{!}} Amazing Facts |url=https://zinglanguages.com/kannada-language/ |access-date=2024-09-12 |language=en-US}}</ref> വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ സഹജമായി ഒരു സ്വരശബ്ദം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. സ്വരങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യമില്ലാത്തപ്പോൾ വ്യഞ്ജനങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്ന് കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ({{lang|kn|ಒತ್ತಕ್ಷರ}} ഒത്തക്ഷര) രൂപപ്പെടുന്നു. അല്ലാത്തപക്ഷം ഓരോ അക്ഷരവും ഓരോ സ്വതന്ത്ര ശബ്ദത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. കന്നഡ ലിപി ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ടാണ് എഴുതുന്നത്. {| class="wikitable" style="text-align:center;color:darkred;;background:#FFD300;" |+ [[കന്നഡ]] അക്ഷരമാലെ (<small>കന്നഡ:</small> {{lang|kn|{{script|knda|ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ}}}}) |- |colspan="5"; style="text-align:center;background:darkred;"|[[കന്നഡ ലിപി #സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ|<span style="color:#FFD300;">സ്വരാക്ഷരങ്ങൾ</span>]] <span style="color:#FFD300;">(<small>കന്നഡ:</small> {{lang|kn|{{script|knda|ಸ್ವರ}}}})</span> |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[അ]]|ch={{large|ಅ}}|ipa=a}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ആ]]|ch={{large|ಆ}}|ipa=aː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഇ]]|ch={{large|ಇ}}|ipa=i}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഈ]]|ch={{large|ಈ}}|ipa=iː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഉ]]|ch={{large|ಉ}}|ipa=u}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഊ]]|ch={{large|ಊ}}|ipa=uː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഋ]]|ch={{large|ಋ}}|ipa=ru}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[എ]]|ch={{large|ಎ}}|ipa=e}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഏ]]|ch={{large|ಏ}}|ipa=eː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഐ]]|ch={{large|ಐ}}|ipa=ai}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഒ]]|ch={{large|ಒ}}|ipa=o}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഓ]]|ch={{large|ಓ}}|ipa=oː}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഔ]]|ch={{large|ಔ}}|ipa=au}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[അം]]|ch={{large|ಅಂ}}|ipa=am̃}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[അഃ]]|ch={{large|ಅಃ}}|ipa=ah}} |- |colspan="5"; style="text-align:center;color:#FFD300;;background:darkred;"|[[കന്നഡ ലിപി #വ്യഞ്ജനങ്ങൾ|<span style="color:#FFD300;">വ്യഞ്ജനങ്ങൾ</span>]] (<small>കന്നഡ:</small> {{lang|kn|{{script|knda|ವ್ಯಂಜನ}}}}) |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ക]]|ch={{large|ಕ}}|ipa=ka}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഖ]]|ch={{large|ಖ}}|ipa=kʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഗ]]|ch={{large|ಗ}}|ipa=ga}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഘ]]|ch={{large|ಘ}}|ipa=gʱa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ങ]]|ch={{large|ಙ}}|ipa=ŋa}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ച]]|ch={{large|ಚ}}|ipa=t͡ʃa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഛ]]|ch={{large|ಛ}}|ipa=t͡ʃʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ജ]]|ch={{large|ಜ}}|ipa=d͡ʒa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഝ]]|ch={{large|ಝ}}|ipa=d͡ʒʱa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഞ]]|ch={{large|ಞ}}|ipa=ɲa}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ട]]|ch={{large|ಟ}}|ipa=ʈa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഠ]]|ch={{large|ಠ}}|ipa=ʈʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഡ]]|ch={{large|ಡ}}|ipa=ɖa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഢ]]|ch={{large|ಢ}}|ipa=ɖʱa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ണ]]|ch={{large|ಣ}}|ipa=ɳa}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ത]]|ch={{large|ತ}}|ipa=t̪a}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഥ]]|ch={{large|ಥ}}|ipa=t̪ʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ദ]]|ch={{large|ದ}}|ipa=d̪a}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ധ]]|ch={{large|ಧ}}|ipa=d̪ʱa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ന]]|ch={{large|ನ}}|ipa=n̪a}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[പ]]|ch={{large|ಪ}}|ipa=pa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഫ]]|ch={{large|ಫ}}|ipa=pʰa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ബ]]|ch={{large|ಬ}}|ipa=ba}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഭ]]|ch={{large|ಭ}}|ipa=bʱa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[മ]]|ch={{large|ಮ}}|ipa=ma}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[യ]]|ch={{large|ಯ}}|ipa=ja}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ര]]|ch={{large|ರ}}|ipa=ra}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ല]]|ch={{large|ಲ}}|ipa=la}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[വ]]|ch={{large|ವ}}|ipa=ʋa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ശ]]|ch={{large|ಶ}}|ipa=ʃa}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഷ]]|ch={{large|ಷ}}|ipa=ʂa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[സ]]|ch={{large|ಸ}}|ipa=sa}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ഹ]]|ch={{large|ಹ}}|ipa=ha}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|l=kn|s=knda|ml=[[ള]]|ch={{large|ಳ}}|ipa=ɭa}} |- |colspan="5"; style="text-align:center;color:#FFD300;;background:darkred;"|[[കന്നഡ ലിപി #അക്കങ്ങൾ|<span style="color:#FFD300;">അക്കങ്ങൾ</span>]] (<small>കന്നഡ:</small> {{lang|kn|{{script|knda|ಅಂಕಿಗಳು}}}}) |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(സൊന്നെ)</small>|tops=ಸೊನ್ನೆ|l=kn|s=knda|ml=0|ch={{large|೦}}|note=പൂജ്യം}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒന്ദു)</small>|tops=ಒಂದು|l=kn|s=knda|ml=1|ch={{large|೧}}|note=ഒന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(എരഡു)</small>|tops=ಎರಡು|l=kn|s=knda|ml=2|ch={{large|೨}}|note=രണ്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(മൂറു)</small>|tops=ಮೂರು|l=kn|s=knda|ml=3|ch={{large|೩}}|note=മൂന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(നാല്ക്കു)</small>|tops=ನಾಲ್ಕು|l=kn|s=knda|ml=4|ch={{large|೪}}|note=നാല്}} |- |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഐദു)</small>|tops=ಐದು|l=kn|s=knda|ml=5|ch={{large|೫}}|note=അഞ്ച്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ആറു)</small>|tops=ಆರು|l=kn|s=knda|ml=6|ch={{large|೬}}|note=ആറ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഏളു)</small>|tops=ಏಳು|l=kn|s=knda|ml=7|ch={{large|೭}}|note=ഏഴ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(എണ്ടു)</small>|tops=ಎಂಟು|l=kn|s=knda|ml=8|ch={{large|೮}}|note=എട്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒമ്പത്തു)</small>|tops=ಒಂಬತ್ತು|l=kn|s=knda|ml=9|ch={{large|೯}}|note=ഒമ്പത്}} |} == സംഖ്യകൾ == [[File:Mysore Clocktower - clock face.jpg|thumb|220px|കന്നഡ അക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുള്ള [[മൈസൂർ|മൈസൂരിലെ]] ഒരു ക്ലോക്ക്. ഇതിന്റെ പുറത്തെ വൃത്തത്തിലുള്ള അക്കങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം ശ്രദ്ധേയമാണ്: 3 (വലത്), 6 (താഴെ), 9 (ഇടത്), 12 (മുകളിൽ) എന്നീ അക്കങ്ങൾ നേരെയാണ് നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 1, 2, 4, 7, 8 എന്നീ അക്കങ്ങൾ വലത്തോട്ട് അല്പം ചെരിഞ്ഞും, 5, 10, 11 എന്നീ അക്കങ്ങൾ ഇടത്തോട്ട് അല്പം ചെരിഞ്ഞുമാണ് നൽകിയിട്ടുള്ളത്. ഈ ക്രമീകരണം കാരണം ചെറിയ ചെരിവുകൾ അവഗണിച്ചാൽ എല്ലാ അക്കങ്ങളും സാധാരണ പോലെ എളുപ്പത്തിൽ വായിക്കാൻ സാധിക്കും (പ്രത്യേകിച്ച് 10, 11, 12 എന്നീ അക്കങ്ങൾ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് സാധാരണ പോലെ വായിക്കാം).]] കന്നഡ ഭാഷയ്ക്ക് പൂജ്യം മുതൽ ഒൻപത് വരെയുള്ള പത്ത് അക്കങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തനതായ ഒരു സംഖ്യാസമ്പ്രദായമുണ്ട്. മറ്റ് ഭാരതീയ ഭാഷകളെപ്പോലെ ദശാംശ വ്യവസ്ഥ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ആധുനിക കാലത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് (ഹിന്ദു-അറബിക്) അക്കങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, കർണ്ണാടകയിലെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും പഴയ ക്ലോക്കുകളിലും കലണ്ടറുകളിലും നാണയങ്ങളിലും കന്നഡ അക്കങ്ങൾ ഇപ്പോഴും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. {| class="wikitable" style="text-align:center;color:darkred;;background:#FFD300;" |+ കന്നഡ അക്കങ്ങൾ |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(സൊന്നെ)</small>|tops=ಸೊನ್ನೆ|l=kn|s=knda|ml=0|ch={{large|೦}}|note=പൂജ്യം}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒന്ദു)</small>|tops=ಒಂದು|l=kn|s=knda|ml=1|ch={{large|೧}}|note=ഒന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(എരഡു)</small>|tops=ಎರಡು|l=kn|s=knda|ml=2|ch={{large|೨}}|note=രണ്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(മൂറു)</small>|tops=ಮೂರು|l=kn|s=knda|ml=3|ch={{large|೩}}|note=മൂന്ന്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(നാല്ക്കു)</small>|tops=ನಾಲ್ಕು|l=kn|s=knda|ml=4|ch={{large|೪}}|note=നാല്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഐദു)</small>|tops=ಐದು|l=kn|s=knda|ml=5|ch={{large|೫}}|note=അഞ്ച്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ആറു)</small>|tops=ಆರು|l=kn|s=knda|ml=6|ch={{large|೬}}|note=ആറ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഏളു)</small>|tops=ಏಳು|l=kn|s=knda|ml=7|ch={{large|೭}}|note=ഏഴ്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(എണ്ടു)</small>|tops=ಎಂಟು|l=kn|s=knda|ml=8|ch={{large|೮}}|note=എട്ട്}} |{{അക്ഷരങ്ങൾ|top=<small>(ഒമ്പത്തു)</small>|tops=ಒಂಬತ್ತು|l=kn|s=knda|ml=9|ch={{large|೯}}|note=ഒമ്പത്}} |} കർണ്ണാടക സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൂടുതലായും ഉപയോഗിക്കുന്നത് കന്നഡ അക്കങ്ങളാണ്. കർണ്ണാടകയിലെ KSRTC ബസ്സുകളിലും മറ്റും കന്നഡ അക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നത് കാണാവുന്നതാണ്. {| class="wikitable" style="text-align:center;color:darkred;;background:#FFD300;" |+ കന്നഡ സംഖ്യകൾ <ref>{{cite web |url=https://www.omniglot.com/language/numbers/kannada.htm |title=Numbers in Kannada |author=Simon Ager |website=Omniglot |access-date=9 ഏപ്രിൽ 2026}}</ref> ! style="background:darkred;color:#FFD300;"| കന്നഡ അക്കങ്ങൾ ! style="background:darkred;color:#FFD300;"| അറബിക് അക്കങ്ങൾ ! style="background:darkred;color:#FFD300;"| കന്നഡ പേര് (ഉച്ചാരണം) ! style="background:darkred;color:#FFD300;"| മലയാളം പേര് |- | {{large|{{lang|kn|೦}}}} || 0 || {{lang|kn|ಸೊನ್ನೆ}} (സൊന്നേ) || പൂജ്യം |- | {{large|{{lang|kn|೧}}}} || 1 || {{lang|kn|ಒಂದು}} (ഒന്ദു) || ഒന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೨}}}} || 2 || {{lang|kn|ಎರಡು}} (എറഡു) || രണ്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೩}}}} || 3 || {{lang|kn|ಮೂರು}} (മൂരു) || മൂന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೪}}}} || 4 || {{lang|kn|ನಾಲ್ಕು}} (നാൽകു) || നാല് |- | {{large|{{lang|kn|೫}}}} || 5 || {{lang|kn|ಅಯ್ದು}} (അയ്ദു / ഐദു) || അഞ്ച് |- | {{large|{{lang|kn|೬}}}} || 6 || {{lang|kn|ಆರು}} (ആറു) || ആറ് |- | {{large|{{lang|kn|೭}}}} || 7 || {{lang|kn|ಏಳು}} (ഏളു) || ഏഴ് |- | {{large|{{lang|kn|೮}}}} || 8 || {{lang|kn|ಎಂಟು}} (എൺടു) || എട്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೯}}}} || 9 || {{lang|kn|ಒಂಬತ್ತು}} (ഒമ്പത്തു) || ഒൻപത് |- | {{large|{{lang|kn|೧೦}}}} || 10 || {{lang|kn|ಹತ್ತು}} (ഹത്തു) || പത്ത് |- | {{large|{{lang|kn|೧೧}}}} || 11 || {{lang|kn|ಹನ್ನೊಂದು}} (ഹന്നൊന്ദു) || പതിനൊന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೧೨}}}} || 12 || {{lang|kn|ಹನ್ನೆರಡು}} (ഹന്നെറഡു) || പന്ത്രണ്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೧೩}}}} || 13 || {{lang|kn|ಹದಿಮೂರು}} (ഹദിമൂരു) || പതിമൂന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೧೪}}}} || 14 || {{lang|kn|ಹದಿನಾಲ್ಕು}} (ഹദിനാൽകു) || പതിനാല് |- | {{large|{{lang|kn|೧೫}}}} || 15 || {{lang|kn|ಹದಿನೈದು}} (ഹദിനൈദു) || പതിനഞ്ച് |- | {{large|{{lang|kn|೧೬}}}} || 16 || {{lang|kn|ಹದಿನಾರು}} (ഹദിനാറു) || പതിനാറ് |- | {{large|{{lang|kn|೧೭}}}} || 17 || {{lang|kn|ಹದಿನೇಳು}} (ഹദിനേളു) || പതിനേഴ് |- | {{large|{{lang|kn|೧೮}}}} || 18 || {{lang|kn|ಹದಿನೆಂಟು}} (ഹദിനെൺടു) || പതിനെട്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೧೯}}}} || 19 || {{lang|kn|ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು}} (ഹത്തൊമ്പത്തു) || പത്തൊൻപത് |- | {{large|{{lang|kn|೨೦}}}} || 20 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತು}} (ഇപ്പത്തു) || ഇരുപത് |- | {{large|{{lang|kn|೨೧}}}} || 21 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಒಂದು}} (ഇപ്പത്തൊന്ദു) || ഇരുപത്തൊന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೨೨}}}} || 22 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಎರಡು}} (ഇപ്പത്തെറഡു) || ഇരുപത്തിരണ്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೨೩}}}} || 23 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಮೂರು}} (ഇപ്പത്തുമൂരു) || ഇരുപത്തിമൂന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೨೪}}}} || 24 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ನಾಲ್ಕು}} (ഇപ്പത്തുനാൽകു) || ഇരുപത്തിനാല് |- | {{large|{{lang|kn|೨೫}}}} || 25 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಐದು}} (ഇപ്പത്തൈദു) || ഇരുപത്തഞ്ച് |- | {{large|{{lang|kn|೨೬}}}} || 26 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಆರು}} (ഇപ്പത്താറു) || ഇരുപത്താറ് |- | {{large|{{lang|kn|೨೭}}}} || 27 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಏಳು}} (ഇപ്പത്തേളു) || ഇരുപത്തേഴ് |- | {{large|{{lang|kn|೨೮}}}} || 28 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಎಂಟು}} (ഇപ്പത്തെൺടു) || ഇരുപത്തെട്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೨೯}}}} || 29 || {{lang|kn|ಇಪ್ಪತ್ತ್'ಒಂಬತ್ತು}} (ഇപ്പത്തൊമ്പത്തു) || ഇരുപത്തൊൻപത് |- | {{large|{{lang|kn|೩೦}}}} || 30 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತು}} (മൂവത്തു) || മുപ്പത് |- | {{large|{{lang|kn|೩೧}}}} || 31 || {{lang|kn|ಮುವತ್ತ್'ಒಂದು}} (മുവത്തൊന്ദു) || മുപ്പത്തൊന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೩೨}}}} || 32 || {{lang|kn|ಮುವತ್ತ್'ಎರಡು}} (മുവത്തെറഡു) || മുപ്പത്തിരണ്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೩೩}}}} || 33 || {{lang|kn|ಮುವತ್ತ್'ಮೂರು}} (മുവത്തുമൂരു) || മുപ്പത്തിമൂന്ന് |- | {{large|{{lang|kn|೩೪}}}} || 34 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ನಾಲ್ಕು}} (മൂവത്തുനാൽകു) || മുപ്പത്തിനാല് |- | {{large|{{lang|kn|೩೫}}}} || 35 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ಐದು}} (മൂവത്തൈദു) || മുപ്പത്തഞ്ച് |- | {{large|{{lang|kn|೩೬}}}} || 36 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ಆರು}} (മൂവത്താറു) || മുപ്പത്താറ് |- | {{large|{{lang|kn|೩೭}}}} || 37 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ಏಳು}} (മൂവത്തേളു) || മുപ്പത്തേഴ് |- | {{large|{{lang|kn|೩೮}}}} || 38 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ಎಂಟು}} (മൂവത്തെൺടു) || മുപ്പത്തെട്ട് |- | {{large|{{lang|kn|೩೯}}}} || 39 || {{lang|kn|ಮೂವತ್ತ್'ಒಂಬತ್ತು}} (മൂവത്തൊമ്പത്തു) || മുപ്പത്തൊൻപത് |- | {{large|{{lang|kn|೪೦}}}} || 40 || {{lang|kn|ನಲವತ್ತು}} (നലവത്തു) || നാൽപ്പത് |- | {{large|{{lang|kn|೫೦}}}} || 50 || {{lang|kn|ಐವತ್ತು}} (ഐവത്തു) || അൻപത് |- | {{large|{{lang|kn|೬೦}}}} || 60 || {{lang|kn|ಅರುವತ್ತು}} (അറുവത്തു) || അറുപത് |- | {{large|{{lang|kn|೭೦}}}} || 70 || {{lang|kn|ಎಪ್ಪತ್ತು}} (എപ്പത്തു) || എഴുപത് |- | {{large|{{lang|kn|೮೦}}}} || 80 || {{lang|kn|ಎಂಬತ್ತು}} (എമ്പത്തു) || എൺപത് |- | {{large|{{lang|kn|೯೦}}}} || 90 || {{lang|kn|ತೊಂಬತ್ತು}} (തൊമ്പത്തു) || തൊണ്ണൂറ് |- | {{large|{{lang|kn|೧೦೦}}}} || 100 || {{lang|kn|ನೂರು}} (നൂറു) || നൂറ് |- | {{large|{{lang|kn|೧,೦೦೦}}}} || 1,000 || {{lang|kn|ಸಾವಿರ}} (സാവിര) || ആയിരം |- | {{large|{{lang|kn|೧,೦೦,೦೦೦}}}} || 1,00,000 || {{lang|kn|ಒಂದು ಲಕ್ಷ}} (ഒന്ദു ലക്ഷ) || ഒരു ലക്ഷം |- | {{large|{{lang|kn|೧೦,೦೦,೦೦೦}}}} || 10,00,000 || {{lang|kn|ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ}} (ഹത്തു ലക്ഷ) || പത്ത് ലക്ഷം |- | {{large|{{lang|kn|೧,೦೦,೦೦,೦೦೦}}}} || 1,00,00,000 || {{lang|kn|ಕೋಟಿ}} (കോടി) || ഒരു കോടി |} == യൂണിക്കോഡ്‌ == കന്നഡ യൂണിക്കോഡ്‌ U+0C80 മുതൽ U+0CFF വരെയാണ്. {{കന്നഡ യൂണിക്കോഡ്‌ പട്ടിക}} ==ലിപി സാദൃശ്യങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:kavi file2.jpg|left|thumb|കവിരാജമാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരു താൾ]] കന്നഡ ലിപിയോട് പ്രകടമായ സാമ്യമുള്ളത് തെലുങ്ക് ലിപിക്കാണ്. തെലുങ്ക് ലിപി കൂടാതെ മറ്റൊരു ബ്രാഹ്മിക് ലിപിയായ സിംഹള ലിപിയ്ക്കും കന്നഡ ലിപിയുമായി സാമ്യമുള്ളത് കാണാം. സിംഹള ലിപിയും കന്നഡ ലിപിയും തെലുങ്ക് ലിപിയും കദംബ ലിപിയിൽ നിന്നു തന്നെ ആണ് രൂപപ്പട്ടത്. <ref>{{cite web|url=http://www.ancientscripts.com/sinhala.html|title=Ancient scripts, hala|publisher=|accessdate=2009-05-07}}</ref> ==നിഘണ്ടു== [[ഫെർഡിനാന്റ് കിട്ടൽ|റെവറണ്ട് ഫെർഡിനാന്റ് കിട്ടൽ]] എന്ന [[ജർമ്മൻ ഭാഷ|ജർമ്മൻ]] പാതിരിയാണ് ആദ്യത്തെ കന്നഡ-ഇംഗ്ലീഷ് നിഘണ്ടുവിന്റെ രചയിതാവ്. 70,000ത്തിൽ പരം കന്നഡ വാക്കുകൾ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് ഈ നിഘണ്ടു.<ref name="കിട്ടൽ">{{cite web |title=Kannada Dialect Dictionaries and Dictionaries in Subregional Languages of Karnataka|url=http://www.languageinindia.com/sep2005/kannadadictionary1.html|author=മഞ്ജുളാക്ഷി & ഭട്ട്|publisher=Central Institute of Indian Languages, University of Mysore|work=Language in India, Volume 5 : 9 September 2005 |accessdate=11 April 2007}}</ref> ഫർഡിനാണ്ട് കിട്ടൽ കന്നഡ ഭാഷയുടെ മൂന്ന് ഉപഭാഷകൾ അടങ്ങുന്ന പ്രധാന കന്നഡ വ്യാകരണം വിവരിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥവും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Ferdinand Kittel. ''[http://books.google.com/books?vid=ISBN8120600568&id=rnNxtHfKxZAC&pg=PP11&lpg=PP11&ots=p8gHyBeg7y&dq=kannada+grammar&sig=UEOhCXLrlp_eSLfYwh7GOvwVK4Q#PPP1,M1 A Grammar of the Kannada Language: Comprising the Three Dialects of the Language]''. 1993. Asian Educational Services. ISBN 81-206-0056-8</ref> ആദ്യത്തെ ആധുനിക കന്നഡ-കന്നഡ നിഘണ്ടു രചിച്ചത് [[ജി. വെങ്കടസുബ്ബയ്യ]] ആണ്. 9,000 താളുകളുള്ള ഈ കന്നഡ-കന്നഡ [[നിഘണ്ടു]] എട്ട് ലക്കങ്ങളിലായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് കന്നഡ സാഹിത്യ പരിഷത്ത് ആണ്. ജി. വെങ്കടസുബ്ബയ്യ ഒരു കന്നഡ-ഇംഗ്ലീഷ് നിഘണ്ടുവും ''ക്ലിഷ്ടപദകോശ'' എന്ന കന്നഡയിലെ ക്ലിഷ്ട പദങ്ങൾ അടങ്ങിയ നിഘണ്ടുവും രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|author=Muralidhara Khajane |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article3805517.ece |title=Today's Paper / NATIONAL : 100 years on, words never fail him |publisher=The Hindu |date=22 August 2012 |accessdate=2013-02-12}}</ref><ref>{{cite news|author=Johnson Language |url=http://www.economist.com/blogs/johnson/2012/08/language-india |title=Language in India: Kannada, threatened at home |publisher=The Economist |date=20 August 2012 |accessdate=2013-02-12}}</ref> ==കന്നഡ വചന സാഹിത്യം== [[പ്രമാണം:Akkamahadevi Vachana.JPG|thumb|right|അക്ക മഹാദേവിയെടെ വചനം കന്നഡ ഭാഷയിൽ]] കന്നഡയിൽ വചന സാഹിത്യം അനന്യവും ശുദ്ധവുമായ ഒരു കന്നഡ സാഹിത്യ-കവിതാരൂപമാണ്. വചനങ്ങളുടെ രചയിതാക്കൾ വചനകാരർ (കവികൾ) എന്ന് അറിയപ്പെട്ടു. <ref>{{cite news|title=ആത്മീയവാദിയായ സോഷ്യലിസ്റ്റ്‌|url=http://www.janmabhumidaily.com/jnb/News/113652}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> വചനകാരൻമാരിൽ ഏറ്റവും പ്രഗല്ഭരാണ് ബസവണ്ണനും അല്ലമ പ്രഭുവും [[അക്ക മഹാദേവി]]യും. വചന സാഹിത്യം അന്നത്തെ സമൂഹത്തിൽ നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ജാതി-കുല-മത ചിന്തകളൂടെ അധിഷ്ഠാനത്തിലുള്ള ഭേദഭാവങ്ങളെ എതിർക്കുന്ന സാമൂഹ്യപരവും സാംപത്തികവുമായ വിപ്ലവത്തിൻറെ ബീജരൂപമായ സാഹിത്യപ്രകാരമാണ്. വചനങ്ങൾ സാധാരണക്കാരൻറെ ഭാഷയിൽ തന്നെ എഴുതപ്പെട്ടു. <ref name="അക്ക">ശാസ്ത്രി(1955), p361</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Halmidi OldKannada inscription.JPG|ഹൽമിഡി ഗ്രാമത്തിലുള്ള ഹൽമിഡി ശിലാശാസനം, പഴയ കന്നഡയിൽ, ക്രി. വ. 450 (കദംബ രാജവംശം) പ്രമാണം:6th century Kannada inscription in cave temple number 3 at Badami.jpg|പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, ക്രി. വ. 578 AD (ബാദാമി ചാലുക്യ രാജവംശം) ബാദാമി ഗുഹ #3 പ്രമാണം:TalakadInscription.jpg|പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, ക്രി. വ. 726 AD, തലക്കാട്, രാജാവ് ശിവാമരൻറെയോ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രീപുരുഷൻറെയോ കാലം (പശ്ചിമ ഗംഗ രാജവംശം) പ്രമാണം:Old Kannada inscription from the Rashtrakuta period (9th century) at the Durga Devi temple in Virupaksha temple complex at Hampi.jpg|പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, ക്രിസ്ത്വബ്ദം ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട്, (രാഷ്ട്രകൂട രാജവംശം) ദുർഗ്ഗാദേവി ക്ഷേത്രം, ഹംപി. പ്രമാണം:Atakur memorial stone with inscription in old Kannada (949 C.E.).jpg|മണ്ഡ്യ ജില്ലയിലെ അടകൂർ ശിലാശാസനം, (ക്രി. വ. 949 C.E.) രണ്ട് ഭാഗങളിലായുള്ള രചന; പട്ടിയും കാട്ടുപന്നിയുമായുള്ള യുദ്ധത്തെ കാണിക്കുന്ന ശിലാശാസനം തക്കോളം യുദ്ധത്തിൽ ചോഴ വംശത്തിൻ മേൽ രാഷ്ട്രകൂട രാജാക്കൻമാരുടെ വിജയത്തെ ആണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രമാണം:Old Kannada inscription (c.1057) in Kalleshvara temple at Hire Hadagali.jpg|പശ്ചിമ ചാലുക്യ രാജാവ് സോമേശ്വരൻ ഒന്നാമൻറെ ബെള്ളാരി ജില്ലയിലെ ഹിരിയ ഹഡഗലിയിലെ കല്ലേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലുള്ള പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, ക്രി. വ. 1057 പ്രമാണം:Old Kannada inscription (1112 CE) of King Vikramaditya VI in the Mahadeva temple at Itagi.jpg|കൊപ്പള ജില്ലയിലെ ഇട്ടഗി മഹാദേവ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ള പശ്ചിമ ചാലുക്യ രാജാവ് വിക്രമാദിത്യ ആറാമൻറെ പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, കാലം ക്രി. വ. 1112 പ്രമാണം:Old-Kannada inscription at Arasikere Ishwara temple.jpg|ഹാസൻ ജില്ലയിലെ അരസിക്കെറെ പട്ടണത്തിലെ ഈശ്വര ക്ഷേത്രതിലുള്ള പഴയ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം, കാലം ക്രി. വ.1220 (ഹൊയ്സള രാജവംശം) File:Kannada inscription (1509 AD) of Krishnadeva Raya at entrance to mantapa of Virupaksha temple in Hampi.JPG|ഹംപി വിരൂപാക്ഷ ക്ഷേത്രത്തിലുള്ള കൃഷ്ണദേവരായൻറെ (വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം) പട്ടാഭിഷേകത്തെ കുറിച്ചുള്ള ക്രി. വ. 1509ലെ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം പ്രമാണം:Kannada inscription (17th century) at Gaurishvara temple at Yelandur 1.jpg|അസാമാന്യ സൌന്ദര്യത്തോടെ ശോഭിക്കുന്ന യളന്ദുരിലുള്ള ക്രി. വ. 1654ലെ കന്നഡയിലുള്ള ശിലാശാസനം പ്രമാണം:Halmidi_inscription_translation.JPG|ഹൽമിഡി ശിലാശാസനത്തിൻറെ ആധുനിക കാല പ്രതിരൂപം </gallery> ==കുറിപ്പുകൾ== *{{cite book |last= ഗർഗ്ഗ്|first= ഗംഗാ റാം|title=Encyclopaedia of the Hindu World: A-Aj, Volume 1|chapter=കന്നഡ സാഹിത്യം|origyear=1992|year=1992|location=ന്യൂ ഡല്ഹി|publisher=കോണ്സപ്റ്റ് പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി|isbn=81-7022-374-1}} * {{Cite book | last = | first =| contribution = ദ്രാവിഡ പഠനങ്ങൾ: കന്നഡ| editor-last = കൂപ്പർ | editor-first = കത്ലീൻ| title = Understanding India-The Culture of India| year = 2011| place = ന്യൂ യോർക്ക്| publisher = ബ്രിട്ടാനിക്കാ എഡ്യുക്കേഷനൽ പ്രിൻറിങ്ങ്| isbn =978-1-61530-203-1 }} * {{Cite book | last = സ്റ്റീവർ| first = എസ്ബി | contribution = കന്നഡ| editor-last = സ്റ്റീവര് | editor-first = എസ്ബി(ed.) | title = The Dravidian Languages (Routledge Language Family Descriptions) | url = https://archive.org/details/dravidianlanguag0000unse| year = 1998 | pages = [https://archive.org/details/dravidianlanguag0000unse/page/129 129]–157 | place = ലണ്ടൺ | publisher = റൂട്ട്ലഡ്ജ്. Pp. 436 | isbn = 0-415-10023-2}} * {{cite book |last=ക്ലോസ് & മെക്ക് കാണൽ|first= ഹെയിൻസ് & ഗ്രാൻറ്റ് ഡീ|title= The Written languages of the world: a survey of the degree and modes of use-vol 2 part1 |year=1978|publisher=ലാവൽ സർചകലാശാല|location=|isbn=2-7637-7186-6}} * {{cite book |last=നരസിംഹാചാര്യ|first=ആർ|title= കന്നഡ സാഹിത്യ ചരിത്രം|origyear=1988|year=1988|publisher=ഏഷ്യൻ എഡ്യുക്കേഷനൽ സർവീസസ്|location=ന്യൂ ഡല്ഹി, മദിരാശി|isbn=81-206-0303-6}} * {{cite book |last=റൈസ്|first=ഇ.പി.|title= Kannada Literature|origyear=1921|year=1982|publisher=ഏഷ്യൻ എഡ്യൂക്കേഷനൽ സർവീസസ്|location=ന്യൂ ഡല്ഹി|isbn=81-206-0063-0}} * {{cite book |last=റൈസ്|first=ബി.എൽ.|title= Mysore Gazatteer Compiled for Government-vol 1|url=https://archive.org/details/mysoregazetteerc0000rice|origyear=1897|year=2001|publisher=ഏഷ്യൻ എഡ്യൂക്കേഷനൽ സർവീസസ്|location=ന്യൂ ഡല്ഹി, Madras|isbn=81-206-0977-8}} * {{cite book |last=കമ്മത്ത്|first=സൂര്യനാഥ യു|title= A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=2001|year=2002|publisher=ജൂപ്പിറ്റർ ബുക്സ്|location=ബംഗളൂരു|oclc= 7796041 |lccn=8095179}} * {{cite book |last=പല എഴുത്തുകാർ|first= |title=Encyclopaedia of Indian literature-vol 2|origyear=1988|year=1988|publisher=സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= |isbn=81-260-1194-7}} * {{cite book |last=ശാസ്ത്രി|first=കെ.എ.നീലകണ്ഠ|title= A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|origyear=1955|year=2002|publisher=ഓക്സ്ഫർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സിൻറെ ഇന്ത്യൻ ശാഖ|location=ന്യൂ ഡല്ഹി|isbn=0-19-560686-8}} * {{cite book |last=രമേശ്|first=കെ.വി.|title= വാതാപിയിലെ ചാലുക്യൻമാർ|origyear=1984|year=1984|publisher=ആഗം കലാ പ്രകാശൻ|location=ന്യൂ ഡല്ഹി|isbn= }} * {{cite book |last=കിട്ടൽ|first=ഫർഡിനാണ്ട്|title= A Grammar of the Kannada Language Comprising the Three Dialects of the Language (Ancient, Medieval and Modern)|url=https://archive.org/details/grammarofkannada0000fkit|origyear=1993|year=1993|publisher=ഏഷ്യൻ എഡ്യുക്കേഷനൽ സർവീസസ്|location=ന്യൂ ഡല്ഹി, മദിരാശി|isbn=81-206-0056-8}} * {{cite book |last=ഭട്ട്|first=തിരുമലേശ്വര|title=ഗോവിന്ദ പൈ|origyear=1993|year=1993|publisher=സാഹിത്യ അക്കാദമി|location= |isbn=81-7201-540-2}} * {{cite book |last=സ്വലബിൽ|first=കാംഇൽ|title=Smile of Murugan: On Tamil Literature of South India|url=https://archive.org/details/smileofmuruganon0000zvel|origyear=1973|year=1973|publisher=ബ്രിൽ|location=ലെയ്ഡന്, നെതർലാണ്ട്സ്|isbn=90-04-03591-5}} * {{cite book |last=Shapiro and Schiffman|first=Michael C., Harold F.|title=Language And Society In South Asia|origyear=1981|year=1981|publisher=മോത്തിലാൽ ബനാരസിദാസ്|location=ന്യൂ ഡല്ഹി|isbn=81-208-2607-8}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * [[കർണാടക]] * [[കേരളവും കർണാടകയും]] * [[കന്നഡ ഉപഭാഷകൾ]] == അവലംബം == {{reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kannada language}} {{InterWiki|code=kn}} {{Wikiquote|കന്നഡ പഴഞ്ചൊല്ലുകൾ}} * [http://www.kamat.com/kalranga/kar/literature/history1.htm കന്നഡ ഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിൻറെയും ചരിത്രം] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0C80.pdf കന്നഡ യൂണിക്കോഡ്‌ സൂചിക(PDF)] * [http://brahmi.sourceforge.net/docs/KannadaComputing.html കന്നഡ കംപ്യുംട്ടിങ് വിവരങ്ങൾ] * [http://www.kannadalibrary.com കന്നഡ ഗ്രന്ഥാലയ] * [http://kanaja.in/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BF-lesson-1 കന്നഡ പഠന സഹായി (ഇംഗ്ലീഷിൽ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160526220543/http://www.kanaja.in/%e0%b2%95%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%a8%e0%b2%a1-%e0%b2%95%e0%b2%b2%e0%b2%bf%e0%b2%af%e0%b2%bf%e0%b2%b0%e0%b2%bf-lesson-1/ |date=2016-05-26 }} * [https://03662671545803034101.googlegroups.com/attach/d1a5ce02615957f3/Kannada_script_evolution.jpg?part=2&view=1&vt=ANaJVrELtCoY6CYhEk-wqTrFospXVSggzb7QyJ4gLiCTtcbIN6f9OQt8SEhQj4Ed-rvU_I0rf6va_8wt1tzqVOfpuyyY0lNXpm5M89jl7FMAzAk0UzCgQuw കന്നഡ ലിപിയുടെ വികാസം] * {{cite news |title=കന്നഡ അക്കങ്ങളുടെ നാൾവഴി|url=http://itihasaacademy.files.wordpress.com/2013/11/scan3.jpg}} {{Official_languages_of_India}} {{ഭാരതത്തിലെ ഭാഷകൾ|state="collapsed"}} {{Languages of South Asia|state="collapsed"}} {{ദ്രാവിഡ ഭാഷകൾ}} [[വർഗ്ഗം:ദ്രാവിഡഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:കന്നഡ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ശ്രേഷ്ഠഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:തമിഴ്നാട്ടിലെ ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ]] pfjv34dihew9vu86ac6vk25oynb5k10 0 10102 4647995 4614103 2026-07-16T14:43:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647995 wikitext text/x-wiki {{prettyurl| Sree Krishnan}}ഭാരതീയ പുരാണങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും അതുപോലെ ഇതിഹാസ കൃതികളിൽ ഒന്നായ [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരതത്തിലും]] വളരെ പ്രാധാന്യത്തോടെ പരാമർശിക്കുന്ന ഒരു ദൈവീക കഥാപാത്രമാണ് '''ശ്രീകൃഷ്ണൻ''' (കണ്ണൻ). ''ഹൈന്ദവവിശ്വാസപ്രകാരം പരമാത്മാവായ [[മഹാവിഷ്‌ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] [[ദശാവതാരം|ദശാവതാരങ്ങളിൽ]] ഒൻപതാമത്തെ അവതാരമാണ് '''''ശ്രീ കൃഷ്ണൻ'''''. ശ്രീകൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണ അവതാരമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ആദികാലത്ത് ഭാഗവതരുടെയും, വൈഷ്ണവരുടെയും പ്രധാന ദൈവം കൂടിയായിരുന്നു കൃഷ്ണൻ. പ്രസിദ്ധമായ ഭഗവദ് ഗീത ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനന് പകർന്നു കൊടുത്തതാണെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. '' {{Hdeity infobox <!--Wikipedia:WikiProject Hindu mythology--> | Image =File:Sri Mariamman Temple Singapore 2 amk.jpg | Caption = | Name = ശ്രീ കൃഷ്ണൻ | Sanskrit_Transliteration = Kṛṣṇa | Devanagari = कृष्ण | Affiliation = [[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിനാരായണൻ]]/[[മഹാവിഷ്‌ണു|ആദിവിരാടപുരുഷൻ]] | Mantra = ॐ नमो भगवते वासुदेवाय; ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ നമ:, ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ, ഓം ശ്രീകൃഷ്ണായ പരബ്രഹ്മണെ നമഃ | Weapon = സുദർശന ചക്രം | Consort = | Abode = | Mount = രഥം | Texts = ''[[ഭാഗവതം]]'', ''[[ഭഗവദ് ഗീത]]''<br/>[[മഹാഭാരതം]]<br/>[[വിഷ്ണു പുരാണം]]<br/>[[ഹരിവംശം]]<br/>[[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം]] | Consorts = [[രാധ]]<br/>[[രുക്മിണി]]<br/>[[സത്യഭാമ]]<br/>[[ജാംബവതി]]<br/>[[സത്യാ]]<br/>[[ലക്ഷണ]]<br/>[[കാളിന്ദി(കളിന്ദജ)]]<br/>[[മിത്രവിന്ദ]]<br/> 16000 പത്നിമാർ ഉണ്ട്എന്നും പറയപ്പെടുന്നു }} [[File:Krishna's great escape Bazaar art,1940's.jpg|thumb|കൃഷ്ണജനനം -വസുദേവൻ കൃഷ്ണനുമായി അമ്പാടിയിലേക്കു പോകുന്നു.]] [[File:Krishna Holding Mount Govardhan - Crop.jpg|thumb|upright|200px|ഗോവർദ്ധനഗോപാലം പെയിന്റിംഗ്.]] ==ചരിത്രവും വിശ്വാസവും== ഭാഗവതപ്രകാരം '''കൃഷ്ണൻ''' (ദേവനാഗരി: कृष्ण) മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കരുതപ്പെടുന്നു. 5000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, ഇന്നത്തെ ഉത്തർപ്രദേശിൽ മഥുര നഗരത്തിൽ, വസുദേവരുടെയും ദേവകിയുടെയും മകനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചു. കൃഷ്ണന്റെ പാരമ്പര്യം പുരാതന ഇന്ത്യയിലെ നിരവധി സ്വതന്ത്ര ദേവതകളുടെ സംയോജനമാണെന്ന് പറയാം, അവയിൽ ആദ്യത്തേത് വാസുദേവനാണ് . വൃഷ്ണി ഗോത്രത്തിലെ ഒരു വീരദേവനായിരുന്നു വാസുദേവൻ , വൃഷ്ണി വീരന്മാരിൽ പെട്ടയാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരാധന ബിസി 5 മുതൽ 6 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പാണിനിയുടെ രചനകളിലും , ബിസി 2-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഹെലിയോഡോറസ് സ്തംഭത്തോടുകൂടിയ എപ്പിഗ്രാഫിയിലും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് . ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, വൃഷ്ണി ഗോത്രം യാദവ ഗോത്രവുമായി ലയിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു , അവരുടെ സ്വന്തം വീരദേവന് കൃഷ്ണൻ എന്ന് പേരിട്ടു. വാസുദേവനും കൃഷ്ണനും ലയിച്ച് ഒരൊറ്റ ദേവതയായി, അത് മഹാഭാരതത്തിലും ഭഗവദ്ഗീതയിലും അവരെ വിഷ്ണുവുമായി തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങി . എ.ഡി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, മറ്റൊരു പാരമ്പര്യം, കന്നുകാലികളുടെ സംരക്ഷകനായ ആഭിരന്മാരുടെ ഗോപാല -കൃഷ്ണന്റെ ആരാധനയും കൃഷ്ണ പാരമ്പര്യത്തിൽ ലയിച്ചു. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ ചക്രധാരിയായി പലയിടത്തും പ്രകടമാകുന്നുണ്ട്. [[ഭഗവദ്ഗീത]], [[ഭാഗവതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണു പുരാണം|വിഷ്ണുപുരാണം]], [[ബ്രഹ്മ വൈവർത്ത പുരാണം|ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം]], [[ഉപനിഷത്ത്|ഉപനിഷത്തുക്കൾ]],[[നാരായണീയം]] എന്നിവകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ മഹത്ത്വം വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ സർവ്വവ്യാപിയായും സർവ്വദേവതാമയനായും കൃഷ്ണൻ കരുതപ്പെടുന്നു . == വിശ്വരൂപദർശനം, വിശ്വാസം == മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായ കൃഷ്ണൻ വിശ്വരൂപദർശനത്തിലൂടെ തന്റെ സർവേശ്വരത്വം അർജുനന് വെളിപ്പെടുത്തിയതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീകൃഷ്ണ ഭക്തരുടെ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനയായ ഇസ്കോണിന്റെ (ISKON) അഭിപ്രായപ്രകാരം ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഹൈന്ദവ വിശ്വാസത്തിലെ പതിനാല് ലോകങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഗോലോകത്തിന്റെ അധിപതിയാണ്. അവിടെ ഗോക്കളോടും രാധികാറാണിയോടും കൂടി വസിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്റെ ഒരു അവതാരമായി മഹാവിഷ്ണു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മഹാലക്ഷ്മിയുടെ എട്ടു രൂപങ്ങളായ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരങ്ങളായ എട്ടു പത്നിമാർ ശ്രീകൃഷ്ണന് ഉള്ളതായി വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ മഹാലക്ഷ്മി തന്നെയായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു. == പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ == ഓം കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ദേവകിനന്ദനായ നന്ദഗോപകുമാരായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ ’ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ‘ ’ശ്രീകൃഷ്ണ ഗോവിന്ദ ഹരേ മുരാരെ!! ഹേ നാഥ നാരായണ വാസുദേവ!!‘ കോമളം കൂജയൻ വേണും ശ്യാമളോയം കുമാരക : വേദവേദ്യം പരം ബ്രഹ്മ ഭാസതാം പുരതോ മമ . പ്രസിദ്ധമായ ശ്രീ കൃഷ്ണ സ്തുതികളും ഫലങ്ങളും: 1. '''വിദ്യാ ഗോപാലം''' “കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! ഹരേ കൃഷ്ണ സർവജ്ഞത്വം പ്രസീദ മേ രമാ രമണ വിശ്വേശ : വിദ്യാമാശു പ്രയച്ഛ മേ” (ലക്ഷ്മീപതിയും ലോകനാഥനും സർവജ്ഞനുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ വിദ്യ നൽകിയാലും.) ഫലം : വിദ്യാലാഭം 2. '''സന്താന ഗോപാലം''' ” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ തനയം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:” (ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് പുത്രനെ നൽകിയാലും.) ഫലം: സന്താന ലബ്ധി 3. '''ആയുർ ഗോപാലം''' ” ദേവകീ സുത ഗോവിന്ദ: വാസുദേവോ ജഗൽപ്പതേ ദേഹി മേ ശരണം കൃഷ്ണ: ത്വാമഹം ശരണം ഗത:” (ദേവകിയുടെയും വസുദേവരുടെയും പുത്രനും ജഗത്പതിയുമായ അല്ലയോ ഗോവിന്ദാ/ കൃഷ്ണ! ഞാൻ അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ശരണം നൽകിയാലും) ഫലം: ദീർഘായുസ് 4. '''രാജ ഗോപാലം''' “കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ! മഹായോഗിൻ ഭക്താനാമഭയം കര ഗോവിന്ദ: പരമാനന്ദ: സർവ്വം മേ വശമാനയ” (മഹായോഗിയും ഭക്തന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവനും ഗോവിന്ദനും പരമാനന്ദ രൂപിയുമായ അല്ലയോ കൃഷ്ണാ! എല്ലാം എനിക്ക് അധീനമാകട്ടെ) ഫലം: സമ്പൽ സമൃദ്ധി, വശ്യം 5. '''ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം''' “ഗോപീ ജനവല്ലഭായ സ്വാഹ” (ഗോപീ ജനങ്ങളുടെ നാഥനായി കൊണ്ട് സമർപ്പണം.) ഫലം: അഭീക്ഷ്ട സിദ്ധി. 6. ഹയഗ്രീവ ഗോപാലം “ഉദ്ഗിരൽ പ്രണവോൽഗീഥ സർവ വാഗീശ്വരേശ്വര സർവ വേദമയ: ചിന്ത്യ: സർവ്വം ബോധയ ബോധയ “ (പ്രണവത്തെ ഉദ്ഗീഥനം ചെയ്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഭഗവാനേ, എല്ലാ അറിവുകളുടെയും അധിപതിയായവനേ, എല്ലാ വേദങ്ങളുടെയും സാരമായവനേ! എല്ലാം എനിക്ക് ബോധിപ്പിച്ചു/ മനസ്സിലാക്കിത്തന്നാലും) ഫലം: സർവ ജ്ഞാന ലബ്ധി 7. '''മഹാബല ഗോപാലം''' “നമോ വിഷ്ണവേ സുരപതയെ മഹാ ബലായ സ്വാഹ” (സുരപതിയും മഹാബല ശാലിയും ദേവ രാജാവുമായ വിഷ്ണുവിനായിക്കൊണ്ട് സമർപ്പണം. ഫലം : ശക്തിവർധന) 8. '''ദ്വാദശാക്ഷര ഗോപാലം''' “ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ “ (ഭഗവാനായ ശ്രീ കൃഷ്ണനായി കൊണ്ട് നമസ്‌കാരം.) ഫലം: ധർമ,അർത്ഥ,കാമ,മോക്ഷ പുരുഷാർത്ഥ ലബ്ദി. ഏതു ഗോപാലമന്ത്രവും നാല്പത്തിയൊന്ന് അല്ലെങ്കിൽ നൂറ്റിയെട്ട്വീതം ജപിക്കുന്നവർക്ക് ഫലപ്രാപ്തിയും ശ്രീകൃഷ്ണ കടാക്ഷവും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ==ഉപനിഷത് മന്ത്രം== '''ഓം സച്ചിതാനന്ദ രൂപായ കൃഷ്ണായാക്ളിഷ്ടകാരിണെ''' '''നമോ വേദാന്തവേദ്യായ ഗുരവേ ബുദ്ധിസാക്ഷിണേ''' '''[ഗോപാലപൂർവവതാപിന്യുപനിഷത്ത്, ശ്ളോകം ഒന്ന്, പ്രഥമ ഭാഗം]''' (ഭാഷ അർത്ഥം) ഓംകാരമായ പ്രണവസ്വരൂപനും സച്ചിദാനന്ദമൂർത്തിയും ആയ കൃഷ്ണനാകുന്ന പരമാത്മാവ് എപ്പോഴും പരമാനന്ദം പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവനാകുന്നു . വേദാന്ത വേദ്യനും സർവ്വരുടേയും ബുദ്ധിക്കു സാക്ഷിയും , വിശ്വഗുരുവുമായ അദ്ദേഹത്തിനു നമസ്കാരം . ==മൂലമന്ത്രം== '''ഓം നമോ ഭഗവതേ വാസുദേവായ''' ==കൃഷ്ണഗായത്രി == '''ഓം ഗോപാലായ വിദ്മഹേ ഗോപീജനവല്ലഭായ ധീമഹീ തന്ന കൃഷ്ണ പ്രചോദയാത് ''' == നിരുക്തം == സംസ്കൃതനാമവിശേഷണ പദമായ കൃഷ്ണ (kṛṣṇa) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ''ഇരുണ്ടത്'' അഥവാ ''കറുത്തത്'' എന്നാണ്. ഋഗ്വേദത്തിൽ രാത്രി, തമസ്സ്, ഇരുട്ട് എന്നീ അർത്ഥങ്ങൾ ധ്വനിപ്പിക്കാനാണ് കൃഷ്ണ എന്ന നാമം ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. RV 4.16 ൽ കൃഷ്ണ എന്നത് ഇരുട്ട് പരത്തുന്ന രാക്ഷസരൂപത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. RV 8.85.3 ലാണ് കൃഷ്ണ എന്നത് വ്യക്തമായ ഒരു നാമരൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവിടെ കൃഷ്ണൻ എന്നത് ഒരു കവിയായ കണ്വ മഹർഷി ആണ്. ലളിതവിസ്താര സൂത്രത്തിൽ (''Lalitavistara Sutra '') ബുദ്ധന്റെ ശത്രുക്കളായ തമോമൂർത്തികളിൽ മുഖ്യന്റെ പേര് കൃഷ്ണൻ എന്നാണെന്നു കാണാം<ref> {{cite web |url= http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/cgi-bin/serveimg.pl?file=/scans/MWScan/MWScanjpg/mw0306-kRzanAvat.jpg|title= Monier Williams Sanskrit-English Dictionary p.306|accessdate=2008-10-13 |work= website|publisher = Cologne Digital Sanskrit Lexicon project|year= 2008}}</ref>[[വിഷ്ണുസഹസ്രനാമം|വിഷ്ണുസഹസ്രനാമത്തിൽ]] അൻപത്തിയേഴാമത്തെ പര്യായമായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദം ചേർത്തിട്ടുണ്ട്. കറുത്തനിറത്തോടുകൂടിയ മൂർത്തികളെയെല്ലാം കൃഷ്ണൻ എന്ന പേരിൽ സൂചിപ്പിക്കാം. വല്ലഭ സമ്പ്രദായത്തിൽ(''Vallabha sampradaya'') ബ്രഹ്മസംബന്ധമന്ത്രയിൽ വ്യക്തികൾക്കോ വസ്തുക്കൾക്കോ സംബന്ധിച്ച പാപത്തെ മാറ്റാനുള്ള ശക്തിയെ കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തിൽ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Harvnb|Beck|1993|p=195}}</ref> മഹാഭാരതം ഉദ്യോഗപർ‌വ്വത്തിൽ(Mbh 5.71.4) ''കൃഷ്(kṛṣ)'' എന്നും ''ണ(ṇa)'' എന്നുമുള്ള മൂലങ്ങളായി കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. കൃഷ് എന്ന പദമൂലത്താൾ ഉഴുവുക എന്നു പ്രക്രിയയേയും, ണ എന്നതിനാൽ പരമാനന്ദം(നിർ‌വൃതി) എന്നതിനേയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്തെ ആകർഷിക്കുക എന്നർത്ഥമുള്ള ''കർഷ്'' ധാതുവായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നതായി പലയിടത്തും കാണാം. ഇതിൻ പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ എന്ന പദത്താൽ എല്ലാവരേയും ആകർഷിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തെ കുറിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en |title=Chaitanya Charitamrta ''Madhya-lila'' Chapter 9 Verse 30 |publisher=vedabase.net |accessdate=2008-06-15 |last=[[Bhaktivedanta Swami]] |first=[[Prabhupada]] |archive-date=2008-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080303100714/http://vedabase.net/cc/madhya/9/30/en |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite book |author=Lynne Gibson |title=Modern World Religions: Hinduism&nbsp;— Pupils Book Foundation (Modern World Religions) |publisher=Heinemann Educational Publishers |location=Oxford [England] |year=2002 |pages=7 |isbn=0-435-33618-5 |url=http://books.google.com/?id=jnwffnGT0tEC&pg=PA7 }} </ref> കൃഷ്ണന്റെ ഈ പ്രത്യേകത ഭാഗവതത്തിന്റെ ആത്മരാമപാദത്തിൽ (Bhagavatam 1.7.10) കാണാൻ കഴിയും.<ref>{{Harvnb|Goswami|1998|p=141}}</ref> ആദിശങ്കരന്റെ വിഷ്ണുസഹസ്രനാമ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ''പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഇരിപ്പിടം'' എന്ന വിവക്ഷയാണ് കൃഷ്ണനു നൽകിയിരിക്കുന്നത്.<ref>Vishnu sahasranama, Swami [[Tapasyananda]]'s translation, pg. 51.</ref> കൃഷ്ണൻ തന്റെ കഥകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പലയിടങ്ങളിൽ പല പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ ഗോപാലൻ (ഗോക്കളുടെ(പശു) സം‌രക്ഷകൻ) ഗോവിന്ദൻ (ഗോക്കളുടെ ഉദ്ധാരകൻ) എന്നിവ കുട്ടിക്കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഇവയെക്കൂടാതെ കേശവൻ, പാർത്ഥസാരഥി മുതലായ മറ്റ് നിരവധി നാമങ്ങളിലും കൃഷ്ണൻ പ്രസിദ്ധനാണ്.<ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=17}}</ref><ref name="Hilt">{{cite book |author=Hiltebeitel, Alf |title=Rethinking the Mahābhārata: a reader's guide to the education of the dharma king |url=https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |year=2001 |pages=[https://archive.org/details/rethinkingmahabh00hilt/page/n130 251]–53, 256, 259 |isbn=0-226-34054-6 }}</ref> == ബിംബവർണ്ണന == [[പ്രമാണം:Arjuna and His Charioteer Krishna Confront Karna.jpg|200px|thumb|right|അർജ്ജുനനും കർണ്ണനും കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധഭൂമിയിൽ]] ഹിന്ദുമതപ്രകാരമുള്ള ദൈവരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണൻ, ജനങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും സ്വീകാര്യമായി മാറിയത് രൂപസൗകുമാര്യം മൂലമാണ്. കാർവർണ്ണൻ അഥവാ കറുത്ത നിറത്തോട് കൂടിയവൻ എന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണ സ്തുതികളിൽ കാണാം. പ്രാചീന കലാരൂപങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനെ ഇരുണ്ട വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും മിക്ക ആധുനിക ചിത്രങ്ങളിലും പ്രതിമകളിലും കൃഷ്ണൻ [[നീല]] വർണ്ണത്തോടു കൂടിയവനായി കാണപ്പെടുന്നു. മഞ്ഞ വർണ്ണത്തോടു കൂടിയ പട്ടു ചേലയും [[മയിൽ]]പ്പീലി കിരീടവും കൃഷ്ണരൂപത്തിന്റെ പ്രത്യേകതകളാണ്. ബാല്യകാല രൂപങ്ങളിൽ ഓടക്കുഴലൂതുന്ന ഗോപാലരൂപവും <ref name="Grolier">{{cite book |author= |title=The Encyclopedia Americana |url=https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol |publisher=Grolier |location=[s.l.] |year=1988 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaamer30grol/page/589 589] |isbn=0-7172-0119-8 |oclc= |doi= |accessdate= }}</ref><ref> {{cite book |title= The New [[Encyclopaedia Britannica]] |author = Benton, William |authorlink= |coauthors= |year= 1974 |publisher= Encyclopaedia Britannica |location= |isbn= 0852292902, 9780852292907 |pages= 885 |url= http://books.google.com/?id=G8YqAAAAMAAJ&q=Krsna+blue+skin+deity&dq=Krsna+blue+skin+deity }} </ref>, വെണ്ണകട്ടുതിന്നുന്ന രൂപവുമാണ് അധികമായി ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. കൃഷ്ണൻറെ ബാല രൂപമാണ് വെണ്ണക്കണ്ണൻ. ഗോപാലരൂപത്തിൽ മിക്കപ്പോഴും ഒരുകാൽ മറ്റൊന്നിനു മുൻപിലേക്ക് കയറ്റിവച്ച്, ഓടക്കുഴൽ ചുണ്ടോടു ചേർത്ത് വച്ച്, കാലിക്കൂട്ടത്തോടൊപ്പമോ ഗോപികവൃന്ദത്തോടൊപ്പമോ നിൽക്കുകയായിരിക്കും. കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലും കോവിലകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണ മഠങ്ങളിലും വെണ്ണക്കണ്ണൻ തേവാരമൂർത്തിയാണ്. [[പ്രമാണം:Radhakrishna_manor.JPG|125px|thumb|left|രാധാ കൃഷ്ണൻ]] കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധസമയത്ത് അർജ്ജുനന് ഗീതോപദേശം നൽകുന്ന രംഗം ധാരാളം കലാനിർമ്മിതികൾ ആധാരമായതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ സാധാരണ മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ഒരു തേരാളിയായാണ് ചിത്രീകരിക്കുക. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ ഹിന്ദു ദൈവസങ്കല്പങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ചിലപ്പോൾ ബഹു ഹസ്തവും വൈഷ്ണവാംശത്തെക്കാട്ടുന്ന സുദർശ്ശനചക്രമോ വിരാട് പുരുഷരൂപമോ കാണാം. ഉത്തർപ്രദേശിലെ മിർസാപ്പൂരിലെ ഗുഹയിൽ 2800 വർഷം പഴക്കമുള്ള കുതിരയെ തെളിക്കുന്ന കൃഷ്ണരൂപത്തോടു കൂടിയ ചിത്രം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>D. D. Kosambi (1962), Myth and Reality: Studies in the Formation of Indian Culture, New Delhi, CHAPTER I: SOCIAL AND ECONOMIC ASPECTS OF THE BHAGAVAD-GITA, paragraph 1.16</ref> ക്ഷേത്രരൂപങ്ങളിൽ മിക്കപ്പോഴും കൃഷ്ണനെ കൂട്ടാളികളായ ബലരാമൻ, രുക്മിണി, സത്യഭാമ എന്നിവരോടൊപ്പമായിരിക്കും ചിത്രീകരിക്കുക.<ref>{{cite book |author=Harle, J. C. |title=The art and architecture of the Indian Subcontinent |url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl |publisher=[[Yale University Press]] |location=New Haven, Conn |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410] |isbn=0-300-06217-6 |quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from Basohli. |doi= |accessdate=}}</ref> മണിപ്പൂരി വൈഷ്ണവർ, രാധാകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള കൃഷ്ണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്.<ref> {{cite book |author=Harle, J. C. |title=The art and architecture of the Indian Subcontinent |url=https://archive.org/details/artarchitectureo00harl |publisher=[[Yale University Press]] |location=New Haven, Conn |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo00harl/page/410 410] |isbn=0-300-06217-6 |quote=figure 327. Manaku, Radha‭'‭s messenger describing Krishna standing with the cow-girls, from Basohli. |doi= |accessdate= }} </ref> ഇവരുടെ കലാസൃഷ്ടികളിൽ കൃഷ്ണനും രാധയ്ക്കും തുല്യ പ്രാധാന്യം നൽകി വരാറുണ്ട്. ബാലകൃഷ്ണരൂപത്തിലുള്ള(bāla kṛṣṇa) ആവിഷ്കാരത്തിൽ വെണ്ണ കട്ടുതിന്നുന്ന രൂപത്തിലാണ് കണ്ടുവരുന്നത്. ഇത് ചിലപ്പോൾ ബലരാമനോടൊപ്പം ഓടിക്കളിക്കുന്ന ഭാവത്തിലോ മുട്ടുകാലിൽ ഇഴയുന്ന ഭാവത്തിലോ ആയിരിക്കും. ആലിലയിൽ കിടന്ന് കാലിലെ പെരുവിരൽ കുടിക്കുന്ന വിധത്തിലുള്ള ബാലകൃഷ്ണരൂപവും കാണപ്പെടുന്നുണ്ട് == ജീവിതം == താഴെ പറയുന്ന ആഖ്യാനങ്ങൽ [[ഭാഗവതപുരാണം]], [[മഹാഭാരതം]], [[ഹരിവംശം]], [[വിഷ്ണുപുരാണം]] എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ളതാണ്. ഇവയിൽ മിക്കവയും ഇന്ന് ഉത്തരേന്ത്യയിൽ, പ്രധാനമായും [[ഉത്തർപ്രദേശ്]], [[ബീഹാർ]], [[ഹരിയാന]], [[ഡൽഹി]], [[ഗുജറാത്ത്]] എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽപ്പെടുന്നു. === ജനനം === [[പ്രമാണം:Krishna raising Mount Govardhan, Bhagavata Purana,ca 1640.jpg|left|thumb|125px|ഗോവർദ്ദനോദ്ധാരണം]] പരമ്പരാഗത വിശ്വാസപ്രമാണവും ജ്യോതിഷകല്പനകളുമനുസരിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ ജനനം ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് 3228 ജൂലൈ 08 നാണ്.<ref name="Raman">See horoscope number 1 in {{ cite book | title = Notable Horoscopes | author = Dr. B.V. Raman | isbn = 8120809017 | year = 1991 | publisher = Motilal Banarsidass | location = Delhi, India }}</ref> <ref name="ArunKBansal">Arun K. Bansal's research published in Outlook India, September 13, 2004. {{cite web | title = Krishna (b. July 21, 3228 BC) | url = http://www.hvk.org/articles/0904/29.html | access-date = 2010-11-30 | archive-date = 2009-04-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090426075606/http://www.hvk.org/articles/0904/29.html | url-status = dead }}</ref> <ref name="Krishna was born">[[N.S. Rajaram]] takes these dates at face value when he opines that "We have therefore overwhelming evidence showing that Krishna was a historical figure who must have lived within a century on either side of that date, i.e., in the 3200-3000 BC period". ({{cite web|url=http://veda.harekrsna.cz/encyclopedia/historical-krsna.htm|title=Search for the Historical Krishna|accessdate=2008-06-15|last=Prof. N. S. Rajaram|date=September 4, 1999|publisher=www.swordoftruth.com}} </ref> ഈ ദിവസം [[ജന്മാഷ്ടമി]] എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു.<ref name = Knott61>{{Harvnb|Knott|2000|p=61}}</ref> എന്നാൽ ചരിത്രപരമായി (യഥാർത്ഥത്തിൽ) ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത് ഏകദേശം 970 ബിസി - 900 ബിസി കാലഘട്ടത്തിൽ [[Iron Age|ഇരുമ്പ് യുഗത്തിൽ]] ആയിരുന്നു. ഇത് [[അഥർവവേദം]] രചിക്കപ്പെടുന്ന കാലം ആണ്. ബി.സി.650-നടുത്ത് രചിക്കപ്പെട്ട ഛന്ദോഗ്യ ഉപനിഷത്തിലെ 3.17.6-ൽ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച് പരാമർശം ഉണ്ട്. കൃഷ്ണൻ [[മഥുര|മഥുരയിലെ]] രാജകുടുംബാഗത്തിലെ വസുദേവരുടേയും ദേവകിയുടേയും എട്ടാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. മഥുര കൃഷ്ണന്റെ മാതാപിതാക്കളുൾപ്പെടുന്ന യദുവംശത്തിന്റെ (യാദവന്മാർ) തലസ്ഥാനമാണ്. ദേവകിയുടെ സഹോദരനായ<ref>According to the Bhagavata and Vishnu Puranas, but in some Puranas like Devi-Bhagavata-Purana, her paternal uncle. See the Vishnu-Purana Book V Chapter 1, translated by H. H. Wilson, (1840), the Srimad Bhagavatam, translated by A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada, (1988) copyright Bhaktivedanta Book Trust</ref> [[കംസൻ]] പിതാവായ ഉഗ്രസേന മഹാരാജാവിനെ തടവിലാക്കി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു. വിവാഹഘോഷയാത്രസമയത്ത് ദേവകിയുടെ എട്ടാമത്തെ പുത്രൻ തന്നെ കൊല്ലുമെന്ന അശരീരി കേട്ട കംസൻ ദേവകിയേയും ഭർത്താവ് വസുദേവരേയും തടവിലാക്കുന്നു. തുടർന്ന് ദേവകി പ്രസവിച്ച ആറ് കുട്ടികളേയും കംസൻ നിഷ്കരുണം വധിക്കുന്നു. ഏഴാമത്തെ പുത്രനായ ബലരാമന്റെ ഗർഭം ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. [[ചിങ്ങം|ചിങ്ങമാസത്തിലെ]] അഷ്ടമിരോഹിണി നാളിലാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജനനമെന്നാണ്‌ ഐതിഹ്യം. അലറി പെയ്യുന്ന പേമാരിയും, കൊടുംകാറ്റും കൂടിയ ഒരു ഘോരരാത്രിയിലാണ് ദേവകിവസുദേവന്മാരുടെ പുത്രനായി ഭഗവാൻ [[മഹാവിഷ്ണു]]വിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമായി കൃഷ്‌ണൻ കൽത്തുറങ്കലിൽ പിറവി കൊണ്ടത്. കൃഷ്ണജനനം നടന്ന ഉടൻ തന്നെ വസുദേവർ, അമ്പാടിയിലുള്ള നന്ദഗോപരുടേയും യശോദയുടേയും അടുത്ത് കുട്ടിയെ എത്തിക്കുന്നു. പകരം രോഹിണിയുടേയും നന്ദഗോപരുടെയും മകളായി അവതരിച്ച സാക്ഷാൽ ആദിപരാശക്തിയായ യോഗമായ ഭഗവതിയെ ദേവകിയുടെ സമീപം എത്തിച്ചു.<ref name="yashoda">{{Cite web |url=http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |title=യശോദയും കൃഷ്ണനും |access-date=2010-11-30 |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013214426/http://www.metmuseum.org/toah/ho/07/sss/ho_1982.220.8.htm |url-status=dead }}</ref> ഇതേത്തുടർന്ന് കൃഷ്ണനും ബലരാമനും(ദേവകിയുടെ ഉദരത്തിൽ നിന്നും രോഹിണിയിലേക്കു മാറ്റിയ ഗർഭം) സുഭദ്രയും(കൃഷ്ണനു ശേഷം ഉണ്ടാായ വസുദേവരുടേയും ദേവകിയുടേയും പുത്രി) രക്ഷപ്പെടുന്നു. ഭാഗവതപുരാണപ്രകാരം ശ്രീകൃഷ്ണ ജനനം ദേവകിയുടേയും വസുദേവരുടേയും മാനസികസം‌യോഗം മൂലമാണ് ഉണ്ടായത്. കാരാഗ്രഹത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ഇരുവർക്കും മുന്നിലായി പ്രത്യക്ഷപെട്ടു താൻ പുത്രനായി അവതരിക്കുമെന്ന കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.<ref name = Knott61/><ref>{{Harvnb|Bryant|2004|p=425 (Note. 4)}}</ref><ref>{{Harvnb|Bryant|2004|p=16 (Bh.P. X Ch 2.18)}}[http://books.google.com/books?id=--WwYKkW0cwC&pg=RA1-PA16&dq=Krsna+He+had+been+deposited+there+the+son+metal+transmission+entered+Vasudeva+mind+Devaki&lr=&ei=9LmdSIeyCqHOjgHcvPH6BA&client=firefoxa&sig=ACfU3U0Wnfpkr7Zhd5XJmH6hm8j3iNtkeQ#PRA1-PA16,M1]</ref> കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സച്ചിതാനന്ദനായ ശ്രീരാമദേവനെ കണ്ട് വനവാസികളായ മുനിമാർ അദ്ദേഹത്തോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . അങ്ങ് ആജ്ഞാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ ഇനിയും ഭൂമിയിൽ ജന്മമെടുക്കാം. ഗോപന്മാരായും ഗോപികമാരായും ജനിക്കാൻ ഞങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കണം . അങ്ങയുടെ സാമീപ്യവും ശരീരസ്പര്ശവും കൊണ്ട് പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഭാഗ്യമുണ്ടാകണം. അതനുസരിച്ചു മുനിജനങ്ങൾ ഗോപാലന്മാരായും , മുനിപത്നിമാർ ഗോപികകളായും , കശ്യപമുനി വസുദേവനായും, അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയായ അദിതി ദേവകിയായും ജനിച്ചു . '''[ കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്, പദ്യം ഒന്ന്]'''. ഇത് കൂടുതൽ യുക്തിക്കു യോജിക്കുന്നതുമാണ്. കാരണം ഒരിക്കൽ ഹനുമാന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ രാമഭാവം കാണിച്ചു കൊടുക്കുന്നുണ്ട്. ആ സമയം രുക്മിണിയായിരുന്നു സീതാഭാവം കൈകൊണ്ടത്. രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ലക്ഷ്മീദേവിയുമാണല്ലോ. സീതയും ലക്ഷ്മിയുടെ അംശമായിരുന്നു. ശ്രീരാമദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരവുമാണ്. === കുട്ടിക്കാലവും യൗവനവും === [[പ്രമാണം:Krishna with flute.jpg|150px|thumb|right|കൃഷ്ണൻ ഗോപികാവൃന്ദത്തോടോപ്പം]] വൃന്ദാവനത്തിലെ ഗോപാലന്മാരുടെ (കാലിയെ വളർത്തുന്നവർ) നേതാവാണ് [[നന്ദഗോപർ]]. കൃഷ്ണനെ കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പറ്റിയുള്ള കഥകളിൽ കൃഷ്ണന്റെ ഗോപാല ജീവിതവും<ref>[[Swami Tripurari|Tripurari, Swami]], ''[http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php Gopastami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718201834/http://www.swami.org/pages/sanga/1999/1999_17.php|date=2011-07-18}}'', ''[http://swami.org/pages/sanga/current.php Sanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091210122128/http://www.swami.org/pages/sanga/current.php|date=2009-12-10}}'', 1999.</ref>, വെണ്ണചോരനായി മാറുന്നതും, കംസനയച്ച പൂതനയേയും ശകടാസുരനേയും പോലുള്ള രാക്ഷസന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നതിനേയും പറ്റി വർണ്ണിച്ചുകാണാം. [[യമുന]] (കാളിന്ദി) വിഷമയമാക്കി കാലിക്കൂട്ടങ്ങളുടെ മരണത്തിനിടയാക്കിയ [[കാളിയൻ]] എന്ന സർപ്പശ്രേഷ്ഠനെ മർദ്ദിച്ചതും കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യകാലലീലകളിൽ പ്രമുഖമാണ്. ക്ഷേത്രകലാരൂപങ്ങളിൽ കാളിയമർദ്ദനം വളരെ വിശേഷപ്പെട്ട സന്ദർഭമാണ്. ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം ശമിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ഗോവർദ്ധനപർവ്വതത്തെ കൃഷ്ണൻ ഉയർത്തിയതായും വിശ്വസിക്കുന്നു. ജയദേവകവികളുടെ ഗീതാഗോവിന്ദത്തിൽ കൃഷ്ണനും ഗോപികമാരും (പ്രധാനമായും രാധ‌) തമ്മിലുള്ള രാസലീലയെ വളരെയധികം പ്രേമോദാത്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. രാധാകൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലധിഷ്ഠിതമായി ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തെ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിൽ ഇവ വളരെയധികം പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book | author = Schweig, G.M. | year = 2005 | title = Dance of divine love: The Rasa Lila of Krishna from the Bhagavata Purana, India's classic sacred love story. | publisher = [[Princeton University Press]], Princeton, NJ; Oxford | isbn = 0691114463 }}</ref> === അവതാരലക്ഷ്യം === ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മനുഷ്യ [[ലോകം|ലോകത്തിൽ]] നന്മയ്ക്കു അപചയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ധർമ്മ സംരക്ഷണത്തിനായി അവതരിക്കുമെന്നു പറയുന്നു. അതുപ്രകാരം ഭൂമിഭാരം കുറയ്ക്കാനും അധർമ്മികളെ നിഗ്രഹിച്ചു ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഭൂമിദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അപേക്ഷ പ്രകാരം മർത്യലോകത്തിൽ ധർമ്മം പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു കൃഷ്ണനായി അവതരിച്ചു എന്നു ഭാഗവതം, വിഷ്ണുപുരാണം എന്നിവയിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ത്രേതായുഗത്തിൽ ശ്രീരാമാവതാരം കഴിഞ്ഞയുടനെ ദ്വാപരയുഗം ആഗതമായി . ആ സമയത്ത് മുൻപ് നടന്ന ഒരു ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട അസുരന്മാരെല്ലാം ഭൂമിയിൽ വന്നു പിറന്നു . അവരിൽ പലരും മഹാശക്തന്മാരും അസംഖ്യം സൈന്യബലമുള്ളവരുമായിരുന്നു . പുത്രപൗത്രാദികളാൽ അവർ തങ്ങളുടെ വംശം വർദ്ധിപ്പിച്ചു . അവർ കോടികളായും ശതകോടികളായും സഹസ്രകോടികളായും അംഗസംഖ്യ പെരുകി . ലോകത്തിനു അഥവാ ഭൂമീദേവിക്ക് അവർ ഒരു ഭാരമായി ഭവിച്ചു . കോടിക്കണക്കിനു വരുന്നതായ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ തന്നിഷ്ടം പോലെ തിമിർത്തു വിളയാടി . മനുഷ്യരിലെന്നല്ല മൃഗ - തിര്യക്കുകളിലും അസുരന്മാർ ജന്മം കൊണ്ടു . അവർ ഭൂമിയെ അധർമ്മമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ അനുഭവിക്കുകയും ലോകത്തിനു അത്യന്തം പീഡയുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു . ഇത് കാരണം വസുന്ധര ക്ഷീണിതയായി ഭവിച്ചു .ഭൂമിയിലെ വിഭവങ്ങളെല്ലാം അസുരന്മാർ കൊള്ളചെയ്തു . ഇത്തരത്തിലായപ്പോൾ ക്ഷത്രിയവർഗ്ഗത്തിൽ ജന്മം കൊണ്ട ഈ അസുരന്മാർ ശെരിക്കും ഭൂമിക്കൊരു ഭാരമായി മാറി . ഈ അസുരന്മാരിലൊക്കെ ഏറ്റവും പ്രധാനിയാകട്ടെ , കാലനേമി എന്ന അസുരന്റെ അംശത്തിൽ ജനിച്ച കംസൻ എന്നൊരുവനായിരുന്നു . യദുവംശത്തിലെ ഉഗ്രസേനന്റെ പുത്രനായ ഇദ്ദേഹത്തിന് അതിവിപുലമായ ഒരു സൈന്യമുണ്ടായിരുന്നു . ആ സൈന്യത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ പല പല അസുരന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു . അരിഷ്ടൻ കേശി തുടങ്ങിയ ആയിരിക്കണക്കിനു അസുരന്മാർ കംസനെ സേവിച്ചു പൊന്നു . ഇത്തരത്തിൽ കംസൻ ആരാലും എതിർക്കപ്പെടാനാകാത്തവനും അതിശക്തനായ നേതാവുമായി ഭൂമി ഭരിച്ചു . അവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭൂമിയിൽ അസുരന്മാരായവരെല്ലാം തോന്നിയ മട്ടിൽ വിഹരിക്കുകയും പാപം പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തുപോന്നു . ഇങ്ങനെയായപ്പോൾ ഭൂമീദേവി ഒരു ഗോവിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവലോകത്ത് പോയി തന്റെ ദുരിതം ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചു . ദേവന്മാർ ഭൂമിയേയും കൂട്ടി ബ്രഹ്മലോകത്തെത്തുകയും ബ്രഹ്‌മാവിനെ കണ്ട് തങ്ങളുടെ പ്രശ്നം ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു . എന്നാൽ ബ്രഹ്മാവ് കംസനു വരം നല്കിയിട്ടുള്ളതിനാൽ തനിക്കു അയാളെ വധിക്കുവാൻ സാധിക്കില്ലെന്ന് പറഞ്ഞു . തുടർന്ന് അവരെല്ലാം കൂടി പാലാഴിയിൽ പോയി വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു . വിഷ്ണു അവരുടെ ആവലാതികൾ കേൾക്കുകയും , താൻ ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച് ലോകോപകാരാർത്ഥം അസുരന്മാരെ നിഹനിക്കുമെന്നും ഭൂമിയുടെ അമിതഭാരം കുറയ്ക്കുമെന്നും അറിയിച്ചു . ദേവന്മാരെക്കൂടി അദ്ദേഹം ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു . തന്റെ അവതാരസമയത്ത് തന്നോടൊപ്പം നിന്ന് സഹകരിക്കാനായിരുന്നു അത് . എന്തും ഒറ്റയ്ക്ക് ചെയ്യുവാൻ കഴിവുള്ളവനാണ് ഈശ്വരൻ . അദ്ദേഹം വൈകുണ്ഠത്തിൽ വിഷ്ണുവായും , കൈലാസത്തിൽ ശിവനായും,സത്യലോകത്തു ബ്രഹ്‌മാവായും വർത്തിക്കുന്നു . എങ്കിലും തന്റെ അവതാരത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തുവാനായും , ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷത്തിനായും അദ്ദേഹം അവരെക്കൂടി ഭൂമിയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചുവെന്നു ഹരിവംശത്തിൽ വ്യാസമുനി പറയുന്നു . അത്തരത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു ശ്രീകൃഷ്ണനായി മായാപുരുഷനായി അവതരിച്ചു. ദേവന്മാരെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിൻറെ സഹായികളായി അതത് രാജകുലങ്ങളിൽ അവതാരമെടുത്തു. മഹാലക്ഷ്മി രാധികയായും രുക്മിണിയായും ജന്മമെടുത്തു.'''[ഹരിവംശം , ഹരിവംശപർവ്വം , അദ്ധ്യായങ്ങൾ അമ്പത്തിയൊന്ന് മുതൽ അമ്പത്തിയഞ്ച്വരെ (രത്നച്ചുരുക്കം)]'''. ===കംസനും കൃഷ്ണനും=== ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്മാരായ ആറു പേരെയും കംസൻ വധിച്ചു . ഏഴാമത്തെ ഗർഭം അലസിയതായി കംസൻ വിചാരിച്ചു . എട്ടാമത്തെ ഗർഭത്തിൽ കൃഷ്ണൻ പിറവിയെടുത്തു . ആ സമയം ശംഖു -ചക്ര-ഗദാ-പദ്മ ധാരിയായി നാല് തൃക്കൈകളോടെ ആണ് അദ്ദേഹം ദേവകിക്കും വസുദേവർക്കും പ്രത്യക്ഷനായത് . അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വാസുദേവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു . "മുൻപ് കൃതയുഗത്തിൽ കശ്യപനും അദിതിയുമായിരുന്ന നിങ്ങൾ വിഷ്ണുവാകുന്ന എന്നെ ആരാധിച്ചു . അതനുസരിച്ചു ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രനായി മനുഷ്യശിശുവായി ജനിക്കുവാൻ പോകുകയാണ് . അമ്പാടിയെന്ന ദേശത്ത് നന്ദഗോപരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഒരു പെണ്കുട്ടി ജനിച്ചിട്ടുണ്ട് . താങ്കൾ വേഗം അവിടെയെത്തി ആ കുഞ്ഞിനെ ഇവിടേയ്ക്ക് കൊണ്ട് വന്നിട്ട് പകരം എന്നെ അവിടെയെത്തിക്കുക . ഇത്തരത്തിലായാൽ കംസൻ വിഡ്ഢിയാക്കപ്പെടും ." തുടർന്ന് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യതയാൽ കാരാഗൃഹത്തിലെ തടവുകാരും കംസനും ഉറങ്ങുകയും , തകൃതിയായി മഴ പെയ്യുകയും ചെയ്തു . വസുദേവരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന ചങ്ങലകൾ അഴിയുകയും , കാരാഗൃഹത്തിന്റെ വാതിൽ ദൈവശക്തികൊണ്ടു തുറക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണനെയുമെടുത്തു പുറത്തിറങ്ങിയ വസുദേവൻ നിമിഷങ്ങൾ കൊണ്ട് നടന്നു യമുനാ തീരത്തെത്തിയപ്പോൾ നദി വഴി മാറിക്കൊടുത്തു . അനന്തനാഗം കൃഷ്ണന് മഴയേൽക്കാതെ കുടയായി നിന്നു . തുടർന്ന് അംബാഡിയിലെത്തിയ വസുദേവൻ യശോദാദേവിയുടെ കിടപ്പറയിലെത്തി അവിടെക്കിടന്നിരുന്ന ദേവി പരാശക്തിയുടെ അംശമായ പെണ്ശിശുവിനെ എടുത്തുകൊണ്ടു പോരുകയും പകരം കൃഷ്ണനെ യശോദയുടെ ചാരത്തു കിടത്തുകയും ചെയ്തു. തിരിച്ചെത്തിയ വസുദേവൻ കംസന്റെ കാരാഗൃഹത്തിലെത്തി യശോദയുടെ മകളെ ദേവകിയുടെ അടുക്കൽ കിടത്തി . '''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം മൂന്ന്'''. തുടർന്നു കൃഷ്ണനെന്ന് കരുതി ദേവകിയുടെ അടുത്തു കിടന്ന പെണ്കുട്ടിയെ കംസൻ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും സാധിച്ചില്ല . ലോകമാതാവായ മഹാകാളിയായിരുന്നു അത്. കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച കംസന്റെ കയ്യിൽ നിന്നും ആ കുഞ്ഞ്‌ വഴുതി മാറി സർവായുധധാരിയായ ഭഗവതി രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് മഹാമായ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മവൃത്താന്തം കംസനെ അറിയിച്ചിട്ട് മറഞ്ഞു. കംസൻ ഭയചകിതനായി. തുടർന്നു കൃഷ്ണന്റെ വിവരങ്ങൾ നാരദനിൽ നിന്നും ഏതാണ്ടൊക്കെ മനസ്സിലാക്കിയ കംസൻ , കൃഷ്ണൻ അമ്പാടിയിൽ വളരുന്ന കാര്യം ചാരന്മാരിൽ നിന്നും മനസ്സിലാക്കി . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി അനേകം ദുഷ്ടശക്തികളെ കംസൻ നിയോഗിച്ചു. പൂതന, ശകടാസുരൻ, തൃണാവർത്തന, അഘാസുരൻ , വല്സാസുരൻ, ബകാസുരൻ തുടങ്ങി അനേകരെ അയയ്ച്ചെങ്കിലും കൃഷ്ണൻ അവരെയെല്ലാം കൊന്നു. തുടർന്ന് കംസൻ ചാപപൂജ എന്ന വ്യാജേന കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിക്കാൻ അക്രൂരനെ അയച്ചു . ഭക്തനായ അക്രൂരൻ കൃഷ്ണനെ അമ്പാടിയിൽ വന്നു കണ്ടു കംസന്റെ ദുഷ്ടതയെക്കുറിച്ചു അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് അക്രൂരനോടോപ്പം കംസന്റെ രാജധാനിയിലെത്തിയ കൃഷ്ണനും ബലരാമനും രജകവധം ,മല്ലന്മാരുടെ വധം , ത്രിവക്രയുടെ കൂനു നിവർത്തുക , ചാപഭഞ്ജനം തുടങ്ങിയ അത്ഭുതങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചു . അതിനു ശേഷം കൃഷ്ണനെ വധിക്കാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ചിരുന്ന കുവലയാപീഠം എന്ന മദയാനയെ വധിച്ചു .തുടർന്ന് കൃഷ്ണനെയും ബലരാമനെയും കൊല്ലാനായി കംസൻ നിയോഗിച്ച ചാണൂരൻ , മുഷ്ടികൻ തുടങ്ങിയ മല്ലന്മാരെ നിഷ്പ്രയാസം രാമകൃഷ്ണന്മാർ കൊന്നപ്പോൾ കംസൻ കോപിഷ്ഠനായി നന്ദഗോപനെ ബന്ധിച്ചു കൊണ്ടുവരിക , വസുദേവരെ വധിക്കുക എന്നൊക്കെ അലറി . എന്നിട്ടും ഫലമുണ്ടായില്ല . മരണം കംസനെ സമീപിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു . അടുത്തനിമിഷം കോപത്തോടെ കൃഷ്ണൻ കംസനെ ഒന്ന് നോക്കിയിട്ട് , കംസന്റെ അടുത്തേക്ക് ചാടിയെത്തി . കംസനെ മഞ്ചത്തിൽ നിന്നും താഴെ വീഴ്ത്തിയിട്ട് അയാളുടെ പുറത്തേക്കു കൃഷ്ണൻ ഊക്കിൽ ചാടി . തുടർന്ന് കംസന്റെ ശരീരത്തെ വലിച്ചുകൊണ്ടു നടന്നു . അപ്പോൾത്തന്നെ കംസൻ പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു . ഇത്തരത്തിൽ ഭയഭക്തിയിലൂടെ കംസൻ കൃഷ്ണസാരൂപ്യം നേടി . കൃഷ്ണന്റെ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ , ഒരു ശിവരാത്രി ദിവസമായിരുന്നു കംസവധം നടന്നത് .'''[ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം അദ്ധ്യായം 44 ]'''. === കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധവും ഭഗവദ് ഗീതയുടെ അവതരണവും === {{Main|ഭഗവദ് ഗീത}} [[പ്രമാണം:Bhagvad Gita.jpg|thumb|200px|left|ഗീതോപദേശം]] പാണ്ഡവരും കൗരവരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലെത്തിയപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ തന്നെ ഇരുവരോടും താനേത് പക്ഷത്ത് ചേരണം എന്ന് തീരുമാനിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ടു. കൃഷ്ണനുമായി ആത്മബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന പാണ്ഡവർ നിരായുധനായ അദ്ദേഹത്തേയും, കൗരവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തേയും തിരഞ്ഞെടുത്തു. യുദ്ധസമയത്ത് കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായാണ് രംഗത്തിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ യുദ്ധസമയത്ത് തന്റെ മറുപക്ഷത്ത് യുദ്ധോത്സുകരായി നിൽക്കുന്ന ബന്ധുജനങ്ങളെ കണ്ട അർജ്ജുനൻ മനസ്താപത്തോടെ താൻ യുദ്ധത്തിനില്ലെന്നും, ബന്ധുജനങ്ങളുടെ രക്തമൊഴുക്കിക്കൊണ്ട് നേടുന്ന സൗഭാഗ്യങ്ങളൊന്നും തനിക്കുവേണ്ടെന്നും കൃഷ്ണനെ അറിയിക്കുന്നു. ഈ സമയത്ത് സ്വധർമ്മമനുഷ്ഠിക്കാൻ അർജ്ജുനനെ നിർബ്ബന്ധിച്ചുകൊണ്ട് കൃഷ്ണൻ ഉപദേശിച്ചതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നതാണ് [[ഭഗവദ് ഗീത|ശ്രീമദ് ഭഗവദ് ഗീത]]<ref>Krishna in the Bhagavad Gita, by Robert N. Minor in {{Harvnb|Bryant|2007|pp=77–79}}</ref> ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ജന്മോദ്ദേശം തന്നെ , ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിലൂടെ ഭൂമിയുടെ ഭാരത്തെ ഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു . അതിനായിട്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധം നടന്നത് . ഭയാനകമായ ഈ മഹായുദ്ധത്തിൽ മൊത്തം നൂറ്റി അറുപത്തിയാറ്‌ കോടി ഇരുപതിനായിരം (1660020000 ) പേരാണ് കൊല്ലപ്പെട്ടത് .[മഹാഭാരതം , സ്ത്രീപർവ്വം , അദ്ധ്യായം 26 , ശ്ളോകം 9] . -(പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണി ഉൾപ്പെടെയുള്ള കണക്കാണിത് . പതിനെട്ട് അക്ഷൗഹിണികളിൽ ഉൾപ്പെടാതെയും അനേകർ ഈ യുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു .) അത്തരത്തിൽ ഭൂമണ്ഡലത്തിലെ ദുഷ്ട ക്ഷത്രിയരെല്ലാം ഒടുങ്ങുകയും ലോകത്തിനും പ്രകൃതിക്കും രക്ഷയുണ്ടാവുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന് വാസ്തവത്തിൽ ബന്ധുവെന്നോ സ്വന്തമെന്നോ ആരുമില്ല . അദ്ദേഹത്തിന് അവതരിക്കേണ്ട ആവശ്യവുമില്ല . സർവതന്ത്ര സ്വതന്ത്രനായ അദ്ദേഹം ലോകത്തിന്റെ നന്മയെ ഉദ്ദേശിച്ചും ഭക്തരായ മുനിമാരെ അനുഗ്രഹിക്കാനുമായി ഓരോരോ അവതാരങ്ങളെടുക്കുന്നുവെന്ന് ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പറയുന്നുണ്ട് . അർജ്ജുനനും പാണ്ഡവരും കൗരവരും മറ്റു യോദ്ധാക്കളും അദ്ദേഹത്തിൻറെ തന്നെ ഇച്ഛയാൽ ലോകത്തിൽ ഭൂഭാരഹരണാർത്ഥം ജന്മം കൊണ്ടവരാണ് . അവരെക്കൊണ്ട് ഭഗവാൻ തന്റെ ഉദ്ദേശം നേടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു . തനിക്കും പാണ്ഡവർക്കും പ്രിയങ്കരരായ ഘടോൽക്കചനും അഭിമന്യുവുമൊക്കെ മരിച്ചിട്ടും കൃഷ്ണന് ഒരു സങ്കോചവുമുണ്ടാകാത്തതും അതുകൊണ്ടാണ് . ഉദ്ദേശം സാധ്യമാക്കിയ ശേഷം അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണശാപമെന്ന കാരണമുണ്ടാക്കി ഭൂലോകം ഉപേക്ഷിച്ചു .അദ്ദേഹം ലോകമുപേക്ഷിച്ചു പോകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഒന്നും ഭൂമിയിൽ ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നില്ല . [വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം അഞ്ച്, അദ്ധ്യായം 38 -വ്യാസവാക്യം ]. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ നോക്കുക . അർജ്ജുനനോട് അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . '''( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം മുപ്പത്തി രണ്ട് )''' '''കാലോസ്മി ലോകക്ഷയകൃത്പ്രവൃദ്ധോ''' '''ലോകാൻ സമാഹർത്തുമിഹ പ്രവൃത്തഃ''' '''ഋതേ (അ )പി ത്വാം ന ഭവിഷ്യന്തി സർവ്വേ ''' '''യേ (അ ) വസ്ഥിതാഃ പ്രത്യനീകേഷു യോധാഃ''' '''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഞാൻ ലോകത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന കാലമാകുന്നു . ഇപ്പോൾ ലോകത്തെ സംഹരിക്കാനുള്ള പ്രവൃത്തിയിലാണ് വ്യാപൃതനായിരിക്കുന്നത് . യുദ്ധത്തിൽ നീ എതിരിടുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ നീയൊഴിച്ച് മറ്റാരും ശേഷിക്കുകയില്ല . ഇനി നീ യുദ്ധം ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ പോലും ഈ നിൽക്കുന്ന യോദ്ധാക്കളിൽ ആരും ജീവനോടെ ശേഷിക്കുകയില്ല . പിന്നീട് പറയുന്ന ഒരു ശ്ളോകത്തിൽ , '''മയൈവേതേ നിഹതേ പൂർവ്വമേവ''' - എന്നും ഭഗവാൻ പറയുന്നുണ്ട് ( ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ) . അതായത്- "ഇവരെയെല്ലാം ഞാൻ നേരത്തെ തന്നെ കൊന്നു വിട്ടതാണ് " -എന്നാണു ഭഗവാൻ പറയുന്നത് . എന്നിട്ടു അർജ്ജുനനോട് യുദ്ധത്തിൽ പാപചിന്ത വേണ്ടെന്നും , അർജ്ജുനൻ വെറുമൊരു നിമിത്തം മാത്രമാണെന്നും കൃഷ്ണൻ പറയുന്നു . ( '''നിമിത്തമാത്രം ഭവ സവ്യസാചിൻ''' ) [ ഭഗവദ്ഗീത -വിശ്വരൂപദർശനയോഗം , ശ്ളോകം 33 ] ===കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും=== ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമ സുഹൃത്തും സഹായിയും അർജ്ജുനനായിരുന്നു . ഇവർ തമ്മിലൊരു പൂർവ്വജന്മ ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നതാണ് അതിനു കാരണം . സൃഷ്‌ടിയുടെ ഉൽപ്പത്തികാലത്തു , ധർമ്മദേവന്റെ കുലത്തിൽ മഹാവിഷ്ണു നാല് രൂപങ്ങളിൽ ധർമ്മദേവന്റെ മക്കളായി ജനിക്കുകയുണ്ടായി . ഹരി , കൃഷ്ണൻ , നരൻ , നാരായണൻ ഇങ്ങനെയാണ് ജന്മമെടുത്തത് . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനും മഹാതപസ്വികളും ഹരിയും കൃഷ്ണനും മഹായോഗികളുമായിരുന്നു . ഈ ഋഷിമാർ ഈരണ്ടു പേർ വീതം ജോഡികളായി കഴിഞ്ഞുകൂടി . ഇവരിൽ നരനും നാരായണനുമാണ് അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണനുമായി ജനിച്ചത് . [ദേവീ ഭാഗവതം , നാലാം സ്കന്ധം ] .നരൻ അർജ്ജുനനായും നാരായണൻ കൃഷ്ണനായും അവതരിച്ചു . നരനാരായണന്മാരിൽ നരൻ വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും , നാരായണൻ കറുത്ത നിറമുള്ളവനും ആയിരുന്നെന്ന് പത്മപുരാണം , ഉത്തരഖണ്ഡം , അദ്ധ്യായം -2 ലായി കാണപ്പെടുന്നു . എന്നാൽ അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണനെപ്പോലെ തന്നെ കറുത്ത നിറമുള്ളവനായിരുന്നെന്നു മഹാഭാരതത്തിൽ പ്രത്യേകമായ പ്രസ്താവമുണ്ട് . തിളങ്ങുന്ന കറുത്ത വർണ്ണം കാരണം അർജ്ജുനനും കൃഷ്ണൻ എന്ന നാമം സിദ്ധിച്ചിരുന്നു . അർജ്ജുനനേയും കൃഷ്ണനേയും കൂടി ഒരുമിച്ചു " കൃഷ്ണന്മാർ " എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട് . ഭൂലോകത്തിൽ മായാപുരുഷനായി ജനിച്ച കൃഷ്ണന് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ഏറ്റവും അടുത്ത സഹായിയായി അർജ്ജുനൻ നിലകൊണ്ടു . കൃഷ്ണൻ എന്ത് പറഞ്ഞാലും അതുപോലെ ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു അർജ്ജുനൻ . സാത്യകിയെ രക്ഷിക്കാനായി ഭൂരിശ്രവസ്സിന്റെ കൈ അധാർമ്മികമായി മുറിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ പറയുമ്പോൾ യാതൊരു സങ്കോചവുമില്ലാതെ അർജ്ജുനൻ അത് ചെയ്യുന്നതും അതുകൊണ്ടാണ് . അർജ്ജുനൻ കൃഷ്ണന്റെ ഉത്തമഭക്തനും ശിഷ്യനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ മരണശേഷം ദ്വാരകയിലെത്തിയതും അദ്ദേഹത്തിൻറെ മരണാനന്തര കർമ്മങ്ങൾ നിര്വഹിച്ചതും അർജുനനായിരുന്നു . == കൃഷ്ണഭാര്യമാരുടെ തത്ത്വം == [[പ്രമാണം:ശ്രീകൃഷ്ണൻ.JPG|120px|thumb|right|ശ്രീകൃഷ്ണവിഗ്രഹം]] [[രുക്മിണി]], [[സത്യഭാമ]], [[ജാംബവതി]], [[കാളിന്ദി]], [[മിത്രവിന്ദ]], [[സത്യാ]], [[ഭദ്ര]], [[ലക്ഷണ]] ഇവരാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാർ. ഇവർ അഷ്ടലക്ഷ്മിമാരുടെ അവതാരമായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. അതിൽ തന്നെ പ്രധാന പത്നിയായ രുക്മിണി സാക്ഷാൽ ദേവി മഹാലക്ഷ്മി തന്നെ ആണെന്നു വിശ്വാസികൾ കരുതുന്നു. സത്യഭാമ ഭൂമി ദേവിയും. കൂടാതെ നരകാസുരന്റെ അധീനതയിൽ നിന്നും മോചിപ്പിച്ച പതിനാറായിരം പേരും ചേർന്ന് പതിനാറായിരത്തി എട്ട്. കൃഷ്ണോപനിഷത്തിലെ പ്രസ്താവന ഒന്ന് ശ്രദ്ധിക്കാം '''അഷ്ടാവഷ്ട സഹസ്രേ ദ്വേ ശതാധിക്യ സ്ത്രിയസ്തഥാ''' '''ഋചോപനിഷദസ്താ വൈ ബ്രഹ്മരൂപാ ഋചഃ സ്ത്രിയഃ''' '''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 13 ]''' '''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ട് ഭാര്യമാർ വേദത്തിലെ പ്രധാനമായ പതിനാറായിരം ഋക്കുകളും , 108 ഉപനിഷത്തുക്കളുമാകുന്നു . ഗോപികമാർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണികളായ (അപ്രധാനങ്ങളായ) വേദ ഋക്കുകളുമാകുന്നു. മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . '''ഗോലോകം വന വൈകുണ്ഠം താപസാസ്തത്ര തേ ദ്രുമാഃ''' '''ലോഭ ക്രോധാദയോ ദൈത്യാ കലികാലസ്ഥിരസ്കൃതാഃ''' '''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 9 ]''' '''(ഭാഷാ അർത്ഥം )''' ഗോലോകം അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വൈകുണ്ഠം തന്നെയാകുന്നു . വൃക്ഷങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ നിൽക്കുന്നത് താപസന്മാരാണ് . ലോഭ -ക്രോധാദികളായ ദുർവ്വികാരങ്ങളാണ് അസുരന്മാർ . ഈ ദോഷങ്ങളാകട്ടെ കലികാലത്തിൽ നാമജപത്താൽ നശിക്കുന്നു . മറ്റൊരു ശ്ളോകം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . '''നിഗമോ വസുദേവോയോ വേദാർത്ഥ കൃഷ്ണരാമയോ''' '''[കൃഷ്ണോപനിഷത്ത് ശ്ളോകം 6 ]''' '''(ഭാഷാ അർത്ഥം )'''വേദങ്ങളാണ് വസുദേവനായത് . വേദങ്ങളുടെ പരമതത്വമായ പരബ്രഹ്മം കൃഷ്ണനും ബലരാമനായി ബ്രഹ്മജ്ഞാനവും ജനിച്ചു . ഇതിൽ നിന്നും വേദങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണനായി ജനിച്ചതെന്നും , ഈശ്വരനെ ആശ്രയിച്ചു നിൽക്കുന്ന വേദ ഋക്കുകളാണ് കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരെന്നും കാണാം . ഉപനിഷത്തുക്കളിലെ ഭക്തിപ്രധാനങ്ങളായ 8 ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാരായി വ്യാസമുനി പറയുന്നത് . '''യോഗമത പ്രകാരം''' യോഗികളുടെ അഭിപ്രായം പ്രകാരം മനുഷ്യരുടെ സഹസ്രാരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ഈശ്വരനാണ് കൃഷ്ണൻ. സഹസ്രാരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന 8 പ്രധാന നാഡികളാണ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ എട്ടു പ്രധാന പത്നിമാർ. ഇവയിൽ ഒരു യോഗിക്കു വേണ്ടതായ അഷ്‌ടൈശ്വര്യം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഈ നാഡികളുടെ നാമങ്ങളും യോഗസിദ്ധാന്തം പ്രകാരം രുക്മിണി, സത്യ -എന്നിങ്ങനെയാണ്. കൃഷ്ണ പത്നിമാരുടെ നാമങ്ങളും യോഗനാഡികളുടെ പേരുകളും ഒന്നുതന്നെയാണ്. സഹസ്രാരത്തിലെ ആത്മസ്ഥാനമാണ് ദ്വാരക. സുഷുമ്നാ നാഡിയാണ് ബലരാമൻ. സുഷുമ്നയിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ പ്രധാനമായി പതിനാറായിരമുണ്ട്. പ്രധാന നാഡികൾ പതിനാറായിരത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുന്ന മൊത്തത്തിലുള്ള 172000 യോഗനാടികൾ കൃഷ്ണ പുത്രന്മാരായി സങ്കല്പിക്കപ്പെടുന്നു. പതിനാറായിരം യോഗനാടികൾ കഫം കയറി അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ കഫദോഷമാണ് നരകാസുരൻ. ഭൂമീഭൂതമാണ് കഫത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. അതിനാൽ നരകൻ ഭൂമിപുത്രനായി. [യോഗസൂത്രം, സൗന്ദര്യ ലഹരി] ==കൃഷ്ണപത്നിമാരുടെ എണ്ണം== '''വിഷ്ണുപുരാണം , അംശം 5 , അദ്ധ്യായം 31''' ലായി , കൃഷ്ണൻ നരകാസുരന്റെ ബന്ധനത്തിലിരുന്ന '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറിലധികം (16100+)''' കന്യകമാരെ വേളി കഴിച്ചതായി പറയുന്നുണ്ട് . '''ഭാഗവതം ദശമസ്കന്ധം , അദ്ധ്യായം 59''' ലായി കൃഷ്ണന് '''പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു (16108)''' ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി വ്യക്തമായ സൂചനയുണ്ട് . അപ്പോൾ വിഷ്ണുപുരാണം പ്രകാരവും , ഭാഗവതം പ്രകാരവും , '''കൃഷ്ണോപനിഷത്തു''' പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ മൊത്തം എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു '''(16108)''' തന്നെയാണ് . എന്നാൽ വ്യാസഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ '''ഹരിവംശ'''ത്തിലാണ് കൃഷ്ണന് 16008 ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നതായി പറയുന്നത് . അതിനാൽ ഭൂരിപക്ഷ അഭിപ്രായം പ്രകാരവും , പ്രധാന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ ആഖ്യാനം പ്രകാരവും കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരുടെ എണ്ണം പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ് . കൂടാതെ കൃഷ്ണോപനിഷത്തു കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ വാസ്തവത്തിൽ പതിനാറായിരം പ്രധാന വേദ ഋക്കുകളും , 108 പ്രധാന ഉപനിഷത്തുക്കളുമാണെന്നു പറഞ്ഞട്ടുമുണ്ടല്ലോ . അപ്പോഴും സംഖ്യ പതിനാറായിരത്തി ഒരുന്നൂറ്റിയെട്ടു(16108) തന്നെയാണ്. ==കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങൾ== ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന പുരാണങ്ങളിൽ പ്രധാനമായവ '''ഭാഗവതം''' , '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണം''', '''വിഷ്ണുപുരാണം''' , '''ഹരിവംശം''' എന്നിവയാണ് . '''ഭാഗവത''' മഹാപുരാണത്തിൽ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ '''ഭൂമിയിലെ''' ജീവിതതത്തിനു കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുമ്പോൾ '''ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണ'''ത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ ലോകമായ '''ഗോലോക'''ത്തിനാണ് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം . ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ കൃഷ്ണനെ കൂടുതൽ തിളക്കമാർന്ന , വ്യത്യസ്തമായ ഭാവത്തിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു . ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണ പ്രകാരം എല്ലാ ദേവീദേവന്മാരും കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുമുണ്ടായതാണ് . വിഷ്ണു പോലും ഗോലോകവാസിയായ കൃഷ്ണന്റെ അംശമായാണ് ഇതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . വിഷ്ണുവിന്റെ വൈകുണ്ഠലോകം കൃഷ്ണന്റെ ഗോലോകത്തിന്റെ ഒരു ഏകദേശം മാത്രമായാണ് ബ്രഹ്മവൈവർത്ത പുരാണത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . '''[[കൽക്കിപുരാണം|കൽക്കിപുരാണത്തിൽ]]''' , '''ഭഗവാൻ കൽക്കി''' ഗോലോകവാസിയായ '''കൃഷ്ണന്റെ അവതാര'''മായാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണൻ സർവ്വശക്തനും സകലതിനും ഈശ്വരനുമായ ദൈവമായാണ് '''ബ്രഹ്മവൈവർത്തപുരാണം''' പറയുന്നത് . '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പ്രകാരം '''വിഷ്ണു'''വിന്റെ ഒരു അംശമാണ് കൃഷ്ണൻ . ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ഭൂഭാരം ഹരിക്കുന്നതിനായി കൃഷ്ണനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചുവെന്നു വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . അതിൽ വിഷ്ണുവിനാണ് പ്രാധാന്യം . '''ഗോലോകം''' അഥവാ കൃഷ്ണന്റെ വൃന്ദാവനം വിഷ്ണുവിന്റെ '''വൈകുണ്ഠം''' ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചതാണെന്നും , വൈകുണ്ഠവാസികളായ വിഷ്ണുദൂതന്മാർ ഗോലോകവാസികളായ ഗോപന്മാരായി ജനിച്ചതായും വിഷ്ണുപുരാണം പറയുന്നു . ഭഗവാൻ വിഷ്ണു അദ്ദേഹത്തിൻറെ ശിരസ്സിൽ നിന്നും ഒരു കറുത്ത രോമവും വെളുത്ത രോമവും പറിച്ചെടുത്തതായും , കറുത്ത രോമം കൃഷ്ണനായും , വെളുത്ത രോമം ബലരാമനായും ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചതായും '''വിഷ്ണുപുരാണം''' പറയുന്നു . '''[വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 4 , അദ്ധ്യായം 15 ; വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5 , അദ്ധ്യായങ്ങൾ 1 ,2 ,3 ]'''. മഹാഭാരതത്തിന്റെ അനുബന്ധമായ ഹരിവംശവും ഇത് ശെരിവയ്ക്കുന്നു . ==കൃഷ്ണ ലീലകൾ== ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെപ്പറ്റി പറഞ്ഞാൽ അവസാനമില്ല . അദ്ദേഹം ഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോൾ ഭൂമിയിലെ ഒരു പുൽനാമ്പു പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവ്യത്വത്താൽ വശീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ജനനസമയം ലോകത്തിനു വളരെയേറെ സ്വസ്ഥതയുണ്ടാവുകയും , ഗ്രഹങ്ങളുടെ നില കൃത്യമാവുകയും ചെയ്തു . ആ സമയം അസുരന്മാരുടെ മനസ്സുകളിൽ വലുതായ ഭയവും ഉൽഭൂതമായി . അദ്ദേഹത്തിൻറെ ലീലകളെ '''ഗോപാലങ്ങൾ''' എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ സംബോധന ചെയ്തിരിക്കുന്നു . ഇതനുസരിച്ചു ,ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം, ലീലാഗോപാലം , യശോദാ ഗോപാലം , നന്ദഗോപ ഗോപാലം , പൂതനാമോക്ഷ ഗോപാലം , ശകടഭഞ്ജക ഗോപാലം , തൃണാവർത്ത ഗോപാലം , വിദ്യാരാജഗോപാലം , ഗോവർദ്ധന ഗോപാലം , ദാമോദര ഗോപാലം , കാളിയമർദ്ദന ഗോപാലം , വിപ്രഗോപാലം , സന്താന ഗോപാലം , മദനഗോപാലം ,കംസാരി ഗോപാലം , കുചേല ഗോപാലം ,പാർത്ഥസാരഥി ഗോപാലം എന്നിങ്ങനെ 196 ലീലകളെപ്പറ്റി ഭഗവതത്തിലും , ഹരിവംശത്തിലും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു . ഇവയിൽ പ്രസക്തമായ ഒന്നുരണ്ടെണ്ണം താഴെ പറയുന്നു . *'''വിദ്യാരാജഗോപാലം''' കംസവധ ശേഷം , സാന്ദീപനി മുനിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനെത്തിയ രാമകൃഷ്ണന്മാർ , നാല് വേദവും ആറു ശാസ്ത്രവും , പതിനെട്ടു പുരാണങ്ങളും , അറുപത്തിനാല് കലകളും , ധനുർവേദവും , ആയോധന വിദ്യകളും വെറും 64 ദിവസം കൊണ്ട് പഠിച്ചു തീർത്തു . ഓരോ ശാസ്ത്രങ്ങൾ മുനി ചൊല്ലിക്കൊടുക്കേണ്ട താമസമേയുണ്ടായുള്ളൂ . ഇതുകണ്ട് മുനി അത്ഭുതപ്പെടുകയും ഗുരുദക്ഷിണയായി തന്റെ മരിച്ച മകനെ തരുവാനായി കൃഷ്ണനോട് യാചിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണൻ ദിവ്യശക്തിയാൽ മരിച്ച മകനെ ഗുരുവിനു നൽകി . ഇത്തരത്തിൽ സർവ്വതരം വിദ്യയുടെയും രാജനാകയാൽ കൃഷ്ണന് സിദ്ധിച്ച നാമമാണ് '''വിദ്യ രാജഗോപാലൻ''' . വിദ്യാരാജഗോപാലൻ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ് . ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളിൽ രാജാവാണ് '''വിദ്യാരാജഗോപാലമന്ത്രം''' . *'''ഗോവർദ്ധനഗോപാലം''' ഇന്ദ്രന്റെ ദർപ്പം ശമിപ്പിക്കാനായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ഒരിക്കൽ ഗോവർദ്ധന പർവതത്തെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുകയുണ്ടായി . അതുകൊണ്ടു അദ്ദേഹത്തെ '''ഗോവർദ്ധന ഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വെറും ഇടതുകയ്യിന്റെ ചെറുവിരൽ കൊണ്ട് പർവതത്തെ എടുത്തുയർത്തിയ കൃഷ്ണൻ ഏഴു ദിവസം പർവ്വതത്തേയും താങ്ങി നിൽക്കുകയുണ്ടായി . ഇന്ദ്രൻ സംവർത്തക മേഘങ്ങളെയയയ്ച്ചു കൊടും മഴ പെയ്യിച്ചെങ്കിലും ഗോപന്മാർക്കു യാതൊരു കുഴപ്പവുമുണ്ടായില്ല . ഒടുവിൽ ഇന്ദ്രൻ തോൽക്കുകയും കൃഷ്ണനോട് മാപ്പു ചോദിക്കുകയും ചെയ്തു . ഗോവർദ്ധനഗോപാലൻ കർഷകരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. *'''മദനഗോപാലം''' ഗോപസ്ത്രീകളുമായി രാസലീലകളാടിയതിനാൽ കൃഷ്ണനെ '''മദനഗോപാലൻ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു . വാസ്തവത്തിൽ അതൊരു '''ആത്‌മീയ ലീല'''യായിരുന്നു . ഗോപസ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ ശരീരബോധം വിടുകയും , ആത്മഭാവത്തിൽ കൃഷ്ണനുമായി നൃത്തം ചെയ്യുകയുമാണുണ്ടായത് . തന്റെ സമീപമെത്തിയ സാധാരണക്കാരായ ഗോപാലനാരികൾക്ക് , നിമിഷാർദ്ധം കൊണ്ട് യോഗികൾ അനുഭവിക്കുന്ന '''സമാധിസുഖം''' നൽകുവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യശക്തിക്കു സാധിച്ചു . ദൂരെ നിന്ന് നോക്കിയവർക്ക് ഓരോ ഗോപസ്ത്രീയും കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിക്കുന്നതായി മാത്രം കാണുവാനേ സാധിച്ചുള്ളൂ .മദനഗോപാലൻ ഗൃഹസ്ഥന്മാരുടെ ഉപാസനാമൂർത്തിയാണ്. *'''ദേവകീപുത്ര ഗോപാലം''' ദേവകീദേവിയുടെ ഗർഭത്തിൽ പുത്രനായി ജന്മമെടുത്തതിനാലും , ദേവകിയുടെ പുത്രനാവുകയാലും ദേവകീപുത്രൻ എന്ന് കൃഷ്ണന് പേരുണ്ടായതായി പറയുന്നു . ദേവകീപുത്രഗോപാലൻ കുടുംബഭദ്രതയുടെ ദേവനാണ് . *'''കംസാരി ഗോപാലം''' കംസന്റെ ശത്രുവാകയാലും കംസനെ വധിച്ചതു കൊണ്ടും കംസാരിഗോപാലനായി . കംസാരിഗോപാലൻ ശതുസംഹാര മൂർത്തിയാണ് . *'''സന്താന ഗോപാലം''' മക്കൾ നഷ്ടപ്പെട്ട വിപ്രൻറെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വൈകുണ്ഠത്തിൽ പോയി തിരികെ കൊണ്ട് വന്നതിനാൽ സന്താനഗോപാലനായി . സന്തതി ലാഭത്തിനും കുടുംബക്ഷേമത്തിനുമുള്ള മൂർത്തിയായി ഹിന്ദുക്കൾ സന്താനഗോപാലനെ കാണുന്നു . ഇത്തരത്തിൽ '''വൈഷ്ണവ''' സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള ഓരോ ഉപാസനാമൂർത്തിയും കൃഷ്ണന്റെ ഓരോരോ ലീലകളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് . കൃഷ്ണനന്റെ വായ്മൊഴിയായും വരമൊഴിയായും പറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന ലീലകളെപ്പറ്റി മാത്രം ഒരു ഗ്രന്ഥമെഴുതിയാൽ അത് തന്നെ മഹാഭാരതത്തേക്കാൾ വലിപ്പമുണ്ടാകും . ==കൃഷ്ണനും കുരുപാണ്ഡവരും== ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പിതാവായ വസുദേവരുടെ സഹോദരിയായിരുന്നു കുന്തി . ഈ കുന്തിയാണ് പാണ്ഡവരുടെ മാതാവ് . അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ മാതൃപക്ഷത്താണ്‌ യാദവർ വരിക . യാദവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസുദേവർ കശ്യപ മുനിയുടെ അംശമായിരുന്നു . യാദവരിൽ വൃഷ്ണികൾ എന്ന പ്രബലവിഭാഗത്തിലാണ് കൃഷ്ണൻ ജനിച്ചത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായിരുന്ന സാംബൻ ദുര്യോധനന്റെ പുത്രിയായ ലക്ഷ്മണയെ ആണ് വിവാഹം ചെയ്തിരുന്നത് . അത്തരത്തിൽ നോക്കുമ്പോൾ ദുര്യോധനൻ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെ അമ്മാവനായി വരും . അത്തരത്തിൽ കുരുക്കളുമായും പാണ്ഡവരുമായും കൃഷ്ണന് അത്യധികം ബന്ധമുണ്ട് . അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിന് മുൻപ് ഇരുകൂട്ടരേയും സഹായിക്കാമെന്ന് വാക്കു കൊടുത്തത് . ഒരു അക്ഷൗഹിണിയോളം വരുന്ന തന്റെ നാരായണീയ സേനയെ അദ്ദേഹം ദുര്യോധനന് വിട്ടു കൊടുത്തു . സ്വയം ഒരു തേരാളിയായി അർജ്ജുനനോടൊപ്പം നിൽക്കുകയും ചെയ്തു . യുദ്ധത്തിൽ താൻ ആയുധമെടുക്കില്ല എന്ന് കൃഷ്ണൻ നേരത്തെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . അതുകൊണ്ട് ദുര്യോധനൻ അതീവ സന്തുഷ്ടനായി കിട്ടിയ സഹായവും വാങ്ങി തിരികെപ്പോന്നു . അതിനു ശേഷം നടന്ന കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്റെ തേരാളിയായി അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു . കൗരവർ ഒന്നടങ്കം ചത്തൊടുങ്ങി . തുടർന്ന് യുദ്ധശേഷം മക്കൾ മരിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രരേയും ഗാന്ധാരിയേയും പോയിക്കണ്ട് ആശ്വസിപ്പിച്ചു . ആയിടയ്ക്കാണ് ഗാന്ധാരി യുദ്ധഭൂമി സന്ദർശിക്കുന്നതും ദുഃഖിതയായ അവർ കൃഷ്ണനെ ശപിക്കുന്നതും . എന്തായാലും ഭഗവാൻ അതൊന്നും അത്ര ഗൗരവമായി കണ്ടില്ല . കാരണം ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപവും അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചുറപ്പിച്ചത് തന്നെയായിരുന്നു . അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം ഗര്ഭസ്ഥനായ പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവിപ്പിച്ചു . തുടർന്ന് യുധിഷ്ഠിരന്റെ കിരീടധാരണത്തിനു ശേഷം ദ്വാരകയിലേക്കു തിരികെപ്പോയി . ദ്വാരകയിലെത്തിയ അദ്ദേഹം അഭിമന്യുവിന്റെ മരണവാർത്ത വസുദേവരെ അറിയിച്ചു . തുടർന്ന് വസുദേവർക്കും , ഉദ്ധവർക്കും , അക്രൂരനും മറ്റും ജ്ഞാനമുപദേശിച്ചു . മഹർഷിമാർ നിരന്തരം അദ്ദേഹത്തെ വന്നുകണ്ട്‌ ജ്ഞാനോപദേശം തേടിക്കൊണ്ടിരുന്നു . ഈ സന്ദർഭത്തിൽ അദ്ദേഹം ധർമ്മരക്ഷയ്ക്കായി തുടർച്ചയായി ചില യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുകയും കാലോചിതമായ കർമ്മങ്ങൾ ആചരിക്കുകയും ചെയ്തു പോന്നു . അപ്പോഴായിരുന്നു കണ്വൻ , വിശ്വാമിത്രൻ തുടങ്ങിയ മുനിമാർ കൃഷ്ണനെ കാണുവാനായി എത്തിയത് . കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനായ സാംബന്റെയും കൂട്ടരുടെയും അവഹേളനപരമായ ചില പ്രവർത്തികളിൽ ക്രുദ്ധരായ മുനിമാർ യദുക്കൾ നശിക്കുമെന്നു ശപിച്ചു . അതനുസരിച്ചു യാദവർ തമ്മിലടിച്ചു നശിച്ചു . വാസ്തവത്തിൽ അതും കൃഷ്ണന്റെ സങ്കല്പമായിരുന്നെന്ന് മഹാഭാരതത്തിലും ഭാഗവതത്തിലും പറയുന്നുണ്ട് . യാദവകുലം നശിച്ചശേഷം ലീല അവസാനിപ്പിച്ച കൃഷ്ണൻ കുണ്ഡലിനി ഉണർത്തി യോഗം കൈക്കൊണ്ട് വനത്തിൽ ശയിച്ചു . ആ സമയം അവിടെയെത്തിയ ജര എന്ന വേടന്റെ അമ്പേറ്റ്‌ അദ്ദേഹം സ്വദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു . കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയുപേക്ഷിച്ചതറിഞ്ഞ പാണ്ഡവർ രാജ്യം യുയുത്സുവിനെ ഏൽപ്പിക്കുകയും പരീക്ഷിത്തിനെ അടുത്ത രാജാവായി അവരോധിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് മഹാപ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു . ==യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിൽ== യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയത്തിനു വേണ്ട എല്ലാ ഒത്താശകളും അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകി ആ യജ്ഞത്തെ ഒരു വന്പിച്ച വിജയമാക്കിയത് സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണനായിരുന്നു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹം കൂടാതെ യുധിഷ്ഠിരനോ പാണ്ഡവർക്കോ യജ്ഞം മുഴുമിപ്പിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല . നാരദമുനി പാണ്ഡുവിന്റെ സന്ദേശം യുധിഷ്ഠിരനെ അറിയിച്ചതിനു ശേഷം പാണ്ഡവർ രാജസൂയത്തിന്റെ നടത്തിപ്പിനെക്കുറിച്ചു ആലോചിക്കാനായി കൃഷ്ണനെ ക്ഷണിച്ചു . കൃഷ്ണൻ അത് സമ്മതിക്കുകയും അതിനു വേണ്ടതായ ധനം മുതലായവ നൽകുകയും ചെയ്തു . രാജയസൂയത്തിനു പ്രാരംഭമായി ജരാസന്ധൻ എന്ന ദുഷ്ടരാജാവിനെ വകവരുത്തുവാനാണ് കൃഷ്ണൻ യുധിഷ്ഠിരനെ ഉപദേശിച്ചത് . യുധിഷ്ഠിരന്റെ അനുമതി പ്രകാരം കൃഷ്ണൻ അർജ്ജുനനേയും ഭീമനേയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണ വേഷത്തിൽ ജരാസന്ധന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെത്തുകയും തുടർന്ന് തങ്ങളുടെ യഥാരൂപം വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടു ഭീമനുമായി ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിന് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു . കൃഷ്ണന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭീമന് ജരാസന്ധനെ വധിക്കുവാൻ സാധിച്ചു . തുടർന്ന് ജരാസന്ധന്റെ പുത്രനായ സഹദേവനെ മഗധയുടെ രാജാവായി വാഴിക്കുകയും , അദ്ദേഹം നൽകിയ കപ്പം മുതലായവ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ട് , കൃഷ്ണനും ഭീമാർജ്ജുനന്മാരും യജ്ഞത്തിന്റെ അടുത്ത പടികൾ ആലോചിക്കുകയുണ്ടായി . യുധിഷ്ടിരനൊഴിച്ച് മറ്റു നാല് പാണ്ഡവരും ദിഗ്‌വിജയത്തിനായി ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു . അതിനു ശേഷം കപ്പമായി കിട്ടിയ വലിയ സമ്പത്തുപയോഗിച്ച് രാജസൂയം ആരംഭിച്ചു . ആ യജ്ഞത്തിൽ കൗരവർ പോലും സംബന്ധിച്ചു . യാഗത്തിന്റെ അവസാനം നൽകേണ്ടതായ അഗ്രപൂജ ആർക്കു നൽകണമെന്ന കാര്യത്തിൽ വലിയ തർക്കമുണ്ടായി . അപ്പോൾ ഭീഷ്മ പിതാമഹൻ അത് കൃഷ്ണന് നൽകുവാനാണ്‌ പറഞ്ഞത് . പാണ്ഡവർ അഗ്രപൂജ കൃഷ്ണന് തന്നെ നൽകി . തുടർന്നാണ് യജ്ഞത്തിൽ വച്ച് ശിശുപാലൻ എന്ന കൃഷ്ണന്റെ പിതൃസഹോദരി പുത്രൻ കൃഷ്ണനെ ക്രൂരമായി നിന്ദിക്കുകയും ഭർസിക്കുകയും ചെയ്തത് . കൃഷ്ണന് അഗ്രപൂജ നൽകിയതൊന്നും അവിടെയിരുന്ന അസുരപക്ഷക്കാർക്കു സുഖിച്ചില്ല . അവരുടെ വക്താവായി നിന്നുകൊണ്ട് ശിശുപാലൻ കൃഷ്ണനെ നിന്ദിക്കുകയും തെറി പറയുകയും വരെ ചെയ്തു . പാണ്ഡവർ വിഷമിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ശിശുപാലനെ സുദർശനചക്രം കൊണ്ട് വധിച്ചു . അവന്റെ ആത്മാവ് കൃഷ്ണനിൽ ലയിച്ചു . തുടർന്ന് ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ഒഴിയുകയും യാഗം ശുഭമായി പര്യവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു . ==ചൂതുസഭയിൽ കൃഷ്ണൻ== പാണ്ഡവരുടെ ഐശ്വര്യം കണ്ടു സഹിക്കാതെ അസൂയമൂത്ത ദുര്യോധനനും ശകുനിയും ഒരു ചതിച്ചൂതു സംഘടിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി . പാണ്ഡവരിൽ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരനെ അതിൽ ക്ഷണിച്ചു . ചൂതിനു പാണ്ഡവരെ ക്ഷണിക്കുന്ന സമയത്തു കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നില്ല . ദ്വാരകയെ ആക്രമിച്ച സാൽവനെ നേരിടാനായി അദ്ദേഹത്തിന് അത്യാവശ്യമായി ദ്വാരകയിലെത്തണമായിരുന്നു . സാൽവനെ വധിക്കാൻ കൃഷ്ണനല്ലാതെ ആർക്കും സാധ്യമല്ല . സാൽവനുമായി കൃഷ്ണൻ കൊടിയ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോഴായിരുന്നു ചൂത് അരങ്ങേറിയത് .കൃഷ്ണൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹം ചൂത് തടയുമായിരുന്നെന്നു അദ്ദേഹം തന്നെ യുധിഷ്ഠിരനോട് പറയുന്നുമുണ്ട് . എന്തായാലും തുടർന്ന് , ധർമ്മം നിലനിറുത്താനായി യുധിഷ്ഠിരൻ ചൂതിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ശകുനിയുടെ ചതിപ്രയോഗത്താൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു . അവസാന പണയമായി യുധിഷ്ഠിരൻ ദ്രൗപദിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു കളിച്ചു . യുധിഷ്ഠിരൻ അതിലും തോറ്റുപോയി .അതിനു ശേഷം പാണ്ഡവരേയു ദ്രൗപദിയേയും അപമാനിക്കാനായി ദുര്യോധനന്റെ ശ്രമം . അതിനായി ആദ്യം അയാൾ പാണ്ഡവരോട് വസ്ത്രങ്ങൾ അഴിച്ചു വയ്ക്കുവാൻ കൽപ്പിച്ചു . പാണ്ഡവർ മേല്മുണ്ടുകൾ അഴിച്ചെടുത്തു നിലത്തു വച്ചു . തുടർന്ന് ദ്രൗപദിയെ സഭയിലെത്തിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനെ ചുമതലപ്പെടുത്തി . സഭയിൽ പാഞ്ചാല രാജപുത്രിയായ ദ്രൗപദിയെ ദുശ്ശാസ്സനൻ വലിച്ചിഴച്ചുകൊണ്ടു വന്നു . അവളുടുത്തിരുന്ന ഒറ്റമുണ്ട് വലിച്ചഴിക്കുവാൻ ദുര്യോധനൻ ദുശ്ശാസ്സനനു നിർദ്ദേശം കൊടുത്തു .യാതൊരു പാപചിന്തയുമില്ലാതെ ദുശ്ശാസ്സനൻ അത് ചെയ്യുവാൻ തുടങ്ങി . ആ സമയത്ത് ധർമ്മത്തെയോർത്ത് യുധിഷ്ഠിരൻ മിണ്ടാതെ നിന്നതേയുള്ളൂ . അദ്ദേഹം അനുമതി നൽകാത്തതിനാൽ ഭീമനും ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . തുടർന്ന് അർജ്ജുനനും നകുലനും സഹദേവനും മൗനം പാലിച്ചു . ഭീഷ്മർക്കോ ദ്രോണർക്കോ സഭയിലെ മറ്റാർക്കുമോ ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല . ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ ബുദ്ധിമാനായ ഒരു പുത്രൻ വികർണ്ണൻ മാത്രം ദുര്യോധനന്റെ ദുർനയങ്ങളെ എതിർത്തു . ആ സമയത്താണ് ദുശ്ശാസ്സനൻ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രം പിടിച്ചു വലിക്കുന്നത് . ആരോരുമില്ലാത്ത ദ്രൗപദി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . തന്റെ മാനം സഭയിലിട്ടു പിച്ചി ചീന്തുവാൻ പോകുന്നത് കണ്ടു ഭീതിയോടെ അവൾ നാരായണനായ കൃഷ്ണനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞു . അവളുടെ ഈ കരച്ചിൽ ദ്വാരകയിലിരുന്ന കൃഷ്ണൻ കേൾക്കുകയും അതീവ വ്യഗ്രനായി - അചിന്തിതമായ വേഗതയിൽ - അദ്ദേഹം ചൂതുസഭയിലെത്തുകയും ചെയ്തു . തുടർന്ന് കൃഷ്ണന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ദ്രൗപദിയുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ ഇരട്ടിക്കുവാൻ തുടങ്ങി . ദുശ്ശാസ്സനൻ വസ്ത്രം അഴിക്കുന്തോറും വീണ്ടും വീണ്ടും പുതിയ പുതിയ വസ്ത്രങ്ങളാൽ ദ്രൗപദി ചുറ്റപ്പെട്ടതായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ അഴിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ കൂമ്പാരമായി കൂടി . എന്നിട്ടും ദ്രൗപദി പൂർണ്ണ വസ്ത്രധാരിണിയായി കാണപ്പെട്ടു . ദുശ്ശാസ്സനൻ ലജ്ജയോടെ പിന്തിരിഞ്ഞു . ചൂതുസഭയിലെത്തിയ മായാരൂപിയായ കൃഷ്ണനെ ആർക്കും കാണുവാൻ സാധിച്ചില്ല . എന്നാൽ ഭക്തനായ വിദുരർ മാത്രം അത് കണ്ടതായി വ്യാസൻ പറയുന്നുണ്ട് . ==കൃഷ്ണന്റെ ജീവിതസായാഹ്നം== കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ അനേകം ക്ഷത്രിയർ സൽഗതി പ്രാപിച്ചു . അവരിൽ കൂടുതൽ പേരു അസുരാത്മാക്കളുടെ അവതാരങ്ങളായിരുന്നതിനാൽ ഭൂഭാരം ഹരിക്കപ്പെടുകയും അധർമ്മം നശിക്കുകയും ചെയ്തു . കുരുക്ഷേത്രയുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിൽ വസിക്കുന്ന കാലത്ത് അനേകം ശാന്തിയജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി . യാദവന്മാരുടെയും സ്വർഗ്ഗാരോഹണകാലമെടുത്തിരുന്ന സമയമായിരുന്നു അത് . ആ സമയത്താണ് പരീക്ഷിത്ത് ഗർഭാവസ്ഥയിൽ വച്ചു തന്നെ അശ്വത്ഥാമാവിന്റെ ബ്രഹ്മശിരസ്സെന്ന അസ്ത്രമേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടത് .പാണ്ഡവരുടെ വംശനാശം വരുത്തുവാനായി അശ്വത്ഥാമാവ് പ്രയോഗിച്ചതായ ആ അസ്ത്രത്തെ തടഞ്ഞതും പരീക്ഷിത്തിനെ ജീവനോടെ കാത്തതും കൃഷ്ണനായിരുന്നു . അതികഠിനമായ ഒരു കർമ്മമായിരുന്നു അത് . എങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് ചെയ്തു . ഈ ദുഷ്കൃത്യം ചെയ്ത അശ്വത്ഥാമാവിനെ ഭഗവാൻ ശപിച്ചു . തുടർന്ന് ദ്വാരകയിൽ വസിക്കവേ , അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ യാദവരോട് അവരുടെ കുലനാശം ഉടൻ സംഭവിക്കുമെന്ന് പ്രവചിക്കുകയുണ്ടായി . യാദവർ അത് അത്ര കാര്യമായെടുത്തില്ല . ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ തങ്ങളുടെ രക്ഷയ്ക്കുള്ളപ്പോൾ തങ്ങൾക്കു ഒന്നും സംഭവിക്കില്ലെന്ന് യാദവർ ധരിച്ചു . അഹന്ത നിറഞ്ഞ സ്വന്തം വംശത്തെ സംഹരിക്കുവാൻ കൃഷ്ണൻ ഉള്ളാലെ നിനച്ചു . വിഷ്ണുപുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 37 ലായി ഇങ്ങനെയൊരു വിവരണം കാണുന്നുണ്ട് . ഒരു ദിവസം ദേവന്മാർ ദൂതനായി അയച്ച വായുദേവൻ കൃഷ്ണനെ വന്നു കണ്ടു . അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു . " ദേവാ ,ഞാൻ ദേവദൂതനായ വായുവാണ്. അങ്ങ് ഭൂമിയിൽ ജനിച്ചിട്ട് നൂറിലേറെ വർഷം കഴിഞ്ഞു . ഇനി അങ്ങ് സ്വർഗത്തിലേക്ക് എഴുന്നെള്ളിയാലും . ദേവന്മാർ അതാഗ്രഹിക്കുന്നു . സ്വർഗ്ഗത്തെ സനാഥമാക്കി അനുഗ്രഹിക്കേണമേ . എങ്കിലും അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടംപോലെ തന്നെയാകട്ടെ . " തുടർന്ന് കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു . " ഹേ ദേവദൂതാ , താങ്കൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം എനിക്കറിയാം . യാദവന്മാരുടെ നാശത്തെ ഞാൻ തുടങ്ങി വച്ചിട്ടുണ്ട് . യാദവന്മാർ ജീവിച്ചിരിക്കെ ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കുക സാധ്യമല്ല . ഏഴു രാത്രികൾ കൊണ്ട് ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കപ്പെടും . ഈ ദ്വാരക ഞാൻ സമുദ്രത്തോട്‌ വാങ്ങിയതാണ് . അതിനെ അതുപോലെ തന്നെ തിരികെ കൊടുത്തിട്ട് ഞാനും ബലരാമ ജ്യേഷ്ഠനും ഉടനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നതാണ് . ഭൂമിഭാരത്തിനു കാരണക്കാരായിരുന്ന ജരാസന്ധനും മറ്റുള്ള അസുരന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു . ഇപ്പോഴുള്ള യാദവ കുമാരന്മാർ അവരിലൊട്ടും കുറഞ്ഞവരല്ല . അതിനാൽ ഭൂമിയുടെ ഈ അന്തിമഭാരവും കുറിച്ചിട്ടു ഞാൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലെത്തുന്നുണ്ടെന്നു ദേവന്മാരെ അറിയിച്ചാലും ". ഇതുകേട്ട് വായു തിരികെപ്പോയി . ഭഗവാൻ ഇത് പറഞ്ഞതിന് പിന്നാലെ ദിവ്യവും ഭൗമികവും അന്തരീക്ഷജന്യങ്ങളുമായ ദുർന്നിമിത്തങ്ങൾ ദ്വാരകയിൽ ഒന്നിന് പുറകെ മറ്റൊന്നായി കാണപ്പെട്ടു തുടങ്ങി . അതിനെ തുടർന്നാണ് മഹർഷിമാർ ദ്വാരകയിലെത്തിയതും , അവർ കൃഷ്‌ണപുത്രനായ സാംബനെയും മറ്റുള്ള യാദവരെയും ശപിക്കുന്നതും . ഇതിനൊക്കെ മുൻപ് തന്നെ ഗാന്ധാരീ ദേവി കൃഷ്ണനെ ശപിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു . എന്നാൽ അപ്പോഴും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ അത് തന്റെ തന്നെ നിശ്ചയമാണെന്നാണ് ഗാന്ധാരിയെ അറിയിച്ചത് . ഇതിൽ നിന്നും യദുവംശം നശിച്ചത് ഭഗവാന്റെ തന്നെ തീരുമാനമായിരുന്നുവെന്നും അതിൽ ഗാന്ധാരിയുടെ ശാപത്തിനോ , മുനിശാപത്തിനോ യാതൊരു കയ്യുമില്ലെന്നും നമുക്ക് കാണാം . തുടർന്നുള്ള വിഷ്ണു പുരാണം അംശം 5 അദ്ധ്യായം 38 ലായി വ്യസമുനി അർജ്ജുനനോട് പറയുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . "അർജ്ജുനാ , ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ സ്വയം കാലസ്വരൂപനാകുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂഭാരം തീർക്കുവാനായി മാത്രം അവതരിച്ചതായിരുന്നു . അദ്ദേഹം ഭൂമീദേവിയുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അപേക്ഷ പ്രകാരം ഭൂമിയിൽ അവതാരമെടുത്തു . അസംഖ്യങ്ങളായ ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരെയും മറ്റും വധിച്ചു തന്റെ അവതാരകൃത്യം നേടി . അതിനു ശേഷം വൃഷ്ണി - അന്ധക കുലങ്ങളേയും ഉപസംഹരിച്ചു . ശേഷം തന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഭൂലോകം വെടിഞ്ഞു വൈകുണ്ഠം പ്രാപിച്ചു . അതിനാൽ നീ ദുഃഖിക്കരുത് . " ഇത്തരത്തിൽ സ്വയം കാലസ്വരൂപനായ ഈശ്വരൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ആവശ്യമനുസരിച്ചു അവതാരമെടുക്കുന്നു . ഉദ്ദേശം സാധിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ ലീലയെ ഉപസംഹരിക്കുന്നു . ==ഉപനിഷത്തുക്കൾ== കൃഷ്ണനെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ പ്രധാനമായവ '''കൃഷ്ണോപനിഷത്ത്''' , '''ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത്''' എന്നവയാണ് . 108 ഉപനിഷത്തുക്കളിൽ വച്ച് വലിപ്പം കുറഞ്ഞ രണ്ടു ഉപനിഷത്തുക്കളാണ് ഇവയെങ്കിലും ഇവയുൾക്കൊള്ളുന്ന സാരാംശം വളരെ വലുതാണ് . ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്തിൽ ബ്രഹ്‌മാവ്‌ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ചു മുനിമാരോട് വർണ്ണിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ് . '''ശ്രീകൃഷ്ണോ വൈ പരമം ദൈവതം ഗോവിന്ദാൻ മൃത്യുർ ബിഭേതി''' '''ഗോപീജനവല്ലഭജ്ഞാനേന തജ്‌ജാതം ഭവതി സ്വാഹേദം സംസരതീതി''' '''തദു ഹോചു കഃ കൃഷ്ണോ ഗോവിന്ദശ്ച കോ(അ)സാവിതി ഗോപീജനവല്ലഭ കഃ കാ സ്വാഹേതി''' '''തനുവാച ബ്രാഹ്മണഃ പാപകർഷണോ ഗോഭൂമി വേദ വിദിതോ വേദിതാ ഗോപീജന വിദ്യാകലാ പ്രേരകഃ''' '''തന്മായാ ചേതി സകലം പരം ബ്രഹ്മൈ തദ്‌ യോ ധ്യായതി''' '''രസതി ഭജതി സോ(അ )മൃതോ ഭവതി സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി''' '''[ഗോപാലപൂർവ്വതാപിന്യൂപനിഷത്ത് പദ്യം 2]''' '''(ഭാഷാ അർത്ഥം)''' (ബ്രഹ്‌മാവ്‌ മുനിമാരോട് പറയുന്നതാണ് സന്ദർഭം). ശ്രീകൃഷ്ണനാണ് പരമനായ ഈശ്വരൻ . ഇദ്ദേഹത്തിന് ഗോവിന്ദനെന്നും പേരുണ്ട് . ഗോവ് , വേദം , ഭൂമി , വേദവാണി എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും ഇദ്ദേഹമാണ് . ഇദ്ദേഹത്തെ മരണം പോലും ഭയക്കുന്നു . ഗോപീജനവല്ലഭനായ ഇദ്ദേഹം അവിദ്യയെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു . സകല ജ്ഞാനവും , വിദ്യയാകുന്ന അമൃത് നൽകുന്നവനും ഇദ്ദേഹമത്രേ . ഈ ദിവ്യപുരുഷന്റെ മായാശക്തിയെ സ്വാഹാ എന്ന് പറയുന്നു . ഇതൊക്കെയും പരമേശ്വരനായ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രൂപങ്ങൾ തന്നെയാണ് . ശ്രീകൃഷ്ണൻ എന്ന നാമത്തിൽ വിഖ്യാതനായിരിക്കുന്നത് പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് . പാപനാശകനാണ് ഇദ്ദേഹം . ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ ഭജിക്കുന്നത് , ആരാണോ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിക്കുന്നത് , അവർ തീർച്ചയായും മരണമില്ലായ്മയെ പ്രാപിക്കും '''(സോ(അ )മൃതോ ഭവേതീതി)''' . കൃഷ്ണോപനിഷത്തിൽ കൃഷ്ണനെ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായും , സാക്ഷാൽ ശ്രീരാമദേവന്റെ പുനരവതാരമായും വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നു . == ആരാധന == === വൈഷ്ണവം === [[പ്രമാണം:Avatars of Vishnu.jpg|thumb|left|വിശ്വരൂപദർശ്ശനം]] ശ്രീകൃഷ്ണനെ പരമാത്മാവായ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണ്ടുകൊണ്ട് വൈഷ്ണവർ ആരാധിക്കാറുണ്ട്. കൃഷ്ണൻ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണാവതാരമാണ്.<ref>{{cite book |author = John Dowson |title = Classical Dictionary of Hindu Mythology and Religion, Geography, History and Literature |publisher = Kessinger Publishing |location = |year = 2003 |pages = 361 |isbn = 0-7661-7589-8 |url = http://books.google.com/?id=6JB-KOXy5k8C&pg=PA361&dq=Vishnu+Sahasranama+Krishna }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> എന്നിരുന്നാലും മഹാവിഷ്ണുവും കൃഷ്ണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ വ്യാഖ്യാനം ഇതുവരെ ലഭിച്ചിട്ടില്ല.<ref name = Beck>See Beck, Guy, ''"Introduction"'' in {{Harvnb|Beck|2005|pp=1–18}}</ref> ചിലയിടങ്ങളിൽ സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ വലതു ഭാഗത്തായി കുടികൊള്ളുന്ന സ്വതന്ത്രസ്വഭാവമുള്ള ദൈവമായും കൃഷ്ണനെ കണക്കാക്കാറുണ്ട്. <ref name=Knott55>{{Harvnb|Knott|2000|p=55}}</ref> വൈഷ്ണവമതം പ്രധാനമായും ശ്രീകൃഷ്ണന്റേയും മഹാവിഷ്ണുവിന്റേയും പരമോന്നതയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. മിക്ക വൈഷ്ണവഭേദങ്ങളും കൃഷ്ണനെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി കണക്കാക്കുകയാണെങ്കിലും ഗൗഡീയ വൈഷ്ണവം<ref name = McDaniel>See McDaniel, June, ''"Folk Vaishnavism and {{IAST|Ṭhākur Pañcāyat}}: Life and status among village Krishna statues"'' in {{Harvnb|Beck|2005|p=39}}</ref> <ref name=Kennedy1925> {{cite book | author = Kennedy, M.T. | year = 1925 | title = The Chaitanya Movement: A Study of the Vaishnavism of Bengal| url = https://archive.org/details/pli.kerala.rare.24847 | publisher = H. Milford, Oxford university press | isbn = }}</ref> ,വല്ലഭ സമ്പ്രദായം, നിമ്പാർക്ക സമ്പ്രദായം എന്നീ ഗണത്തിൽപ്പെട്ടവർ കൃഷ്ണനെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ദൈവഭാവത്തിൽ അഥവാ സ്വയംഭഗവാനായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.<ref name="KK"> {{cite book |author=K. Klostermaier |title=The Charles Strong Trust Lectures, 1972-1984 |publisher=Brill Academic Pub |location= |year=1997 |pages= 109 |isbn=90-04-07863-0 |quote= For his worshippers he is not an avatara in the usual sense, but svayam bhagavan, the Lord himself.|url= http://books.google.com/?id=F_0UAAAAIAAJ&pg=PA109&dq=Svayam+bhagavan |accessdate= | others = Crotty, Robert B.}} </ref> <ref name = VaisnavaInstitute1956> {{cite book |title= Indian Philosophy & Culture |last= |first= |authorlink= |coauthors= |year= 1975 |publisher= Institute of Oriental Philosophy |location= Vrindāvan (India) |isbn= |pages= 148 |url= http://books.google.com/?id=yEMB3RBwjTsC |author1= Philosophy, Vrindāvan (India) Institute of Oriental |author2= (vrindāvan, Institute of Oriental Philosophy |author3= India), |author4= Institute, Vaishnava Research}} "On the touch-stone of this definition of the final and positive characteristic of Sri Krsna as the Highest Divinity as Svayam-rupa Bhagavan."</ref><ref name=Delmonico>Delmonico, N., ''The History Of Indic Monotheism And Modern Chaitanya Vaishnavism'' in {{Harvnb|Ekstrand|2004}}</ref> <ref name=De1960>{{cite book | author = De, S.K. | year = 1960 | title = Bengal's contribution to Sanskrit literature & studies in Bengal Vaisnavism | publisher = KL Mukhopadhyaya }} p. 113: "The Bengal School identifies the Bhagavat with Krishna depicted in the Shrimad-Bhagavata and presents him as its highest personal god."</ref><ref>{{Harvnb|Bryant|2007|p=381}}</ref> സ്വാമി നാരായണ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ സ്വാമിനാരായണൻ സ്വതന്ത്രരൂപത്തിലാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. വൈഷ്ണവമതത്തിലെ പ്രമുഖ ശാഖയായ മഹാകൃഷ്ണവം വേദകാലത്തിലെ വസുദേവർ, ഗോപാലർ, കൃഷ്ണസങ്കല്പം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url= http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|title= Vaishnava|accessdate= 2008-10-13|work= encyclopedia|publisher= Division of Religion and Philosophy University of Cumbria|date= |archive-date= 2012-02-05|archive-url= https://www.webcitation.org/65DKpKa9B?url=http://www.philtar.ac.uk/encyclopedia/hindu/devot/vaish.html|url-status= dead}}[ Vaishnava] University of Cumbria website Retrieved on 5-21-2008</ref> === പഴയ ആചാരരീതികൾ === കൃഷ്ണ-വാസുദേവ (''kṛṣṇa vāsudeva'' വസുദേവരുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണൻ) എന്നത് വൈഷ്ണവമതത്തിലേയും കൃഷ്ണസങ്കല്പത്തിലേയും പ്രാചീനമായ ആരാധനാരീതിയാണ്.<ref>{{cite web |url=http://www.jstor.org/pss/1062622 |title=A Revolution in {{IAST|Kṛṣṇaism}}: The Cult of Gopāla: History of Religions, Vol. 25, No. 4 (May, 1986 ), pp. 296-317 |publisher=www.jstor.org |accessdate=2008-05-24 |last=Hein |first=Norvin }}</ref> കൃഷ്ണാരാധാരയിലെ വളരെ പൗരാണികമായ ഒരു രീതിയാണിതെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref>Bhattacharya, Gouriswar: ''Vanamala of Vasudeva Krsna-Visnu and Sankarsana-Balarama''. In: Vanamala. Festschrift A.J. Gail. Serta Adalberto Joanni Gail LXV. diem natalem celebranti ab amicis collegis discipulis dedicata.</ref>ഈ രീതി മറ്റ് ആരാധനാരീതികളേക്കാൾ പ്രാചീനമാണെന്നും ഇതുമൂലമാണ് പിന്നീട് വൈഷ്ണവമതത്തിന്റെ ഏകീകരണം നടന്നതെന്നും വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു. ഭാഗവതരീതിയും ബാല കൃഷ്ണ സമ്പ്രദായത്തോടൊപ്പം ഗോപാല സമ്പ്രദായം കൂടി ചേർന്നപ്പോൾ കൃഷ്ണാരാധന ഒരുമ നേടി ഇന്നത്തെ രീതിയിലേക്ക് വളർന്നു.<ref name = kk20072> {{Cite book | author = Klostermaier, Klaus K. | pages = [https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos/page/206 206] | year = 2005 | title = A Survey of Hinduism | url = https://archive.org/details/surveyofhinduism0003klos | publisher = State University of New York Press; 3 edition | isbn = 0791470814 | quote = Present day Krishna worship is an amalgam of various elements. According to historical testimonies Krishna-Vasudeva worship already flourished in and around Mathura several centuries before Christ. A second important element is the cult of Krishna Govinda. Still later is the worship of Bala-Krishna, the Child Krishna—a quite prominent feature of modern Krishnaism. The last element seems to have been Krishna Gopijanavallabha, Krishna the lover of the Gopis, among whom Radha occupies a special position. In some books Krishna is presented as the founder and first teacher of the Bhagavata religion. | ref = harv | postscript = <!--None--> }} </ref> <ref> {{cite web |url=http://www.jstor.org/pss/2051211 |title=Review:''Krishna: Myths, Rites, and Attitudes.'' by Milton Singer; Daniel H. H. Ingalls, The Journal of Asian Studies, Vol. 27, No. 3 (May, 1968 ), pp. 667-670 |publisher=www.jstor.org |accessdate=2008-05-24 |last=Basham |first=A. L. }} </ref> ഈ രീതിയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള പലയിടത്തും ഭക്തരെ ''വാസുദേവകർ''(''Vāsudevaka'') എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടാറുണ്ട്.<ref>{{cite book | author = Singh, R.R. | year = 2007 | title = Bhakti And Philosophy | url = https://archive.org/details/bhaktiphilosophy0000rsin | publisher = Lexington Books | isbn = 0739114247 }} :p. 10: "[Panini's] term Vāsudevaka, explained by the second century B.C commentator Patanjali, as referring to "the follower of Vasudeva, God of gods."</ref>വൈഷ്ണവത്തിൽ പിന്നീട് ചതുർ-അവതാരാഖ്യാനമായി മാറിയ കൃഷ്ണ-വാസുദേവൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ എന്നിവർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഹരിവംശത്തിൽ വിശദമാക്കുന്നുണ്ട്.<ref> {{cite journal |title= The emergence of a group of four characters (Vasudeva, Samkarsana, Pradyumna, and Aniruddha) in the Harivamsa: points for consideration|journal = Journal of Indian Philosophy |author = Couture, André |authorlink= |coauthors= |year= 2006 |publisher= |location= |volume = 34 |issue = 6 |pages= 571–585 |url= https://archive.org/details/sim_journal-of-indian-philosophy_2006-12_34_6/page/571 |doi= 10.1007/s10781-006-9009-x |ref= harv |issn = 0022-1791}} </ref> === പ്രാർത്ഥനാ ശ്ലോകങ്ങൾ === കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ<br /> ഹരയേ പരമാത്മനേ<br /> പ്രണതക്ലേശനാശായ<br /> ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ<ref> 'ക്ഷേത്രാചാരങ്ങൾ', കാണിപ്പയ്യൂർ ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്, പഞ്ചാംഗം പുസ്തകശാല, കുന്നംകുളം</ref> === ഭക്തിയോഗം === പ്രാർത്ഥന എന്നത് ഏതെങ്കിലും ഒരു ദൈവവിശ്വാസവുമായി മാത്രം ബന്ധപ്പെട്ട് നിൽക്കുന്നതല്ല. എങ്കിലും ഹൈന്ദവവിശ്വാസത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ചും വൈഷ്ണവഭേദത്തിൽ ഭക്തിപ്രകാരവും നിർവൃതികാരകവുമായ ദൈവസങ്കല്പം കൃഷ്ണന്റേതാണ്.<ref name = "Klostermaier1974"> {{cite journal | author = Klostermaier, K. | year = 1974 | title = The Bhaktirasamrtasindhubindu of Visvanatha Cakravartin | journal = Journal of the American Oriental Society | volume = 94 | issue = 1 | pages = 96–107 | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0003-0279(197401%2F03)94%3A1%3C96%3ATBOVC%3E2.0.CO%3B2-E | accessdate = 2008-04-12 | doi = 10.2307/599733 | jstor = 10.2307/599733 | publisher = American Oriental Society | ref = harv }}</ref> കൃഷ്ണഭക്തർ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആധാരം തന്നെ കൃഷ്ണലീലയിൽ(''lila''-'divine play) അധിഷ്ടിതമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. വൈഷ്ണവഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്ന കൃതി ഭാഗവതമാണ് . ഭാഗവതം സാക്ഷാൽ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു . അതിനാൽ ഇതിനെയൊരു ദിവ്യഗ്രന്ഥമായി വൈഷ്ണവർ കരുതുന്നു . ഭാഗവതം പാരായണം ചെയ്യുന്നതും , കൃഷ്ണന്റെ ലീലകളെ കീർത്തിക്കുന്നതും മുക്തിപ്രദമാണെന്നു വൈഷ്ണവർ വിശ്വസിക്കുന്നു . ബംഗാളിലെ ഭക്തികവികൾ ഭഗവതത്തിന്റെ ചുവടുപിടിച്ചു ധാരാളം കീർത്തനങ്ങളും സ്തോത്രങ്ങളും രചിക്കുകയുണ്ടായി .കൃഷ്ണ ഭക്തന്മാരായ വൈഷ്ണവരെ പൊതുവിൽ ''ഭാഗവതന്മാർ'' എന്നും , ''ഭഗവൽ പാദർ'' എന്നും സംബോധന ചെയ്യുന്നു . 5 ,6 ശതകങ്ങളിൽ ബംഗാളിൽ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം വളരെയേറെ പോഷിക്കപ്പെട്ടു . [[ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു|ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു]] , ശ്രീരാമകൃഷ്ണ പരമഹംസർ , മീരാദേവി തുടങ്ങിയവർ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിശിഷ്ടങ്ങളാണ് . ===കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ മൂർത്തികൾ=== കൃഷ്ണാരാധനാ സമ്പ്രദായത്തിലെ പ്രധാന മൂർത്തി ജനാർദ്ദനനാകുന്നു .ഗുരുവായൂരിലെ മൂർത്തിയും ഇതാണ് . ഇതുകൂടാതെ ബലരാമമൂർത്തി , മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി, രാധാമാധവമൂർത്തി , രാമകൃഷ്ണമൂർത്തി , രുക്മിണീഗോപാലമൂർത്തി , വിനായകഗോപാലമൂർത്തി , പാർത്ഥസാരഥി , നർത്തനഗോപാലൻ , കാളിയമർദ്ദനമൂർത്തി എന്നിവയുമുണ്ട് . കൃഷ്ണാരാധനാസമ്പ്രദായത്തിലെ നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ്മൂർത്തികൾ കൃഷ്ണന്റെ ഓരോ ലീലകളാണ് . ഇത്തരത്തിൽ നൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റി ആറ് ഗോപാലമന്ത്രങ്ങളുമുണ്ട് . രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ കുറെയേറെ തന്മയത്വമാർന്ന മൂർത്തീഭേദങ്ങളെ കാണുവാൻ സാധിക്കും . ഇതുകൂടാതെ ചതുരക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാക്ഷരീ ഗോപാലം , ദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , അഷ്ടാദശാക്ഷരീ ഗോപാലം , വിംശത്യക്ഷര ഗോപാലം , രാജഗോപാലം , സമ്മോഹന ഗോപാലം തുടങ്ങിയ പ്രധാന മന്ത്രങ്ങളാൽ ഗോപാലമൂർത്തികളെ പൂജിക്കുന്നു . മഹാസുദര്ശനമൂർത്തി വിഷ്ണുവിന്റെ പൂർണ്ണരൂപമാണ് . ഇതിൽ പ്രധാനമായ മന്ത്രം മഹാസുദര്ശന മന്ത്രമാണ് . സുദർശനമൂർത്തികൾ തന്നെ 12 എണ്ണമുണ്ട് . കേരളത്തിലെ നമ്പൂതിരി ഇല്ലങ്ങളിലെ തേവാരമൂർത്തികളിൽ രണ്ട് കയ്യിലും വെണ്ണ പിടിച്ച് കോണകമുടുത്ത് നിൽക്കുന്ന കൃഷ്ണനെ ( വെണ്ണ കണ്ണൻ ) ആരാധിയ്ക്കാറുണ്ട്. == സ്വാധീനം == === കലാരൂപങ്ങളിൽ === [[പ്രമാണം:Kathakali of kerala.jpg|thumb|left|150px|ഒരു കഥകളി നടൻ കൃഷ്ണരൂപത്തിൽ]] ഇന്ത്യൻ രംഗകലകളെപ്പറ്റിപ്പറയുമ്പോൾ ഹോറിറ്റ്സ് (''Horwitz'') പതഞ്ജലിയുടെ മഹാഭാഷ്യത്തെക്കുറിച്ചും(''Mahabhashya'' - ക്രി.മു 150)അതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കംസവധത്തെക്കുറിച്ചും ബാലിബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും പരാമർശിച്ചുകാണുന്നു. <ref>Varadpande p.231</ref> ഭാസന്റെ ''ബാലചരിത്രവും'' ''ദൂതവാക്യവും'' (ക്രി. മു 400 ) മാത്രമാണ് കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി രചിച്ച പ്രമുഖ സംസ്കൃത നാടകങ്ങൾ. ആദ്യത്തേത് കൃഷ്ണന്റെ കുട്ടിക്കാലത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുമ്പോൾ രണ്ടാമത്തേത് മഹാഭാരതയുദ്ധത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയ ഏകാംഗനാടകമാണ്.<ref>Varadpande p.232-3</ref> [[പ്രമാണം:FullPagadeYakshagana.jpg|right|thumb|150px|യക്ഷഗാനത്തിലെ കൃഷ്ണവേഷം]] ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയോടു കൂടി പത്താം നൂറ്റാണ്ടോടെ കൃഷ്ണകഥ വൻതോതിൽ കലാരൂപങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗീതഗോവിന്ദം ഭാരതം മുഴുവൻ പ്രശസ്തി ആർജ്ജിച്ചു. ഇതിന് ധാരാളം അനുകരണങ്ങളും ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങി. ഭക്തി കവികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയ ഗാനങ്ങൾ നാടോടി-ശാസ്ത്രീയ സംഗീത മേഖലകളിൽ നിരവധി പിറന്നു. ഭാരതീയ ശാസ്ത്രീയ കലാരൂപങ്ങളായ ഒഡീസിയും മണിപ്പൂരിയും കൃഷ്ണകഥയെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി നൃത്തങ്ങൾ രൂപവൽകരിച്ചു വൃന്ദാവനത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന രാസലീല നൃത്തരൂപം കഥക്, കൃഷ്ണനാട്ടം എന്നിവയുമായി ആശയങ്ങൾ പങ്കിട്ടു. കഥകളിയുടെ മുൻഗാമിയായ കൃഷ്ണനാട്ടം ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് അവതരിപ്പിച്ച് വന്നത്.<ref name=Zarrilli2000>{{cite book | author = Zarrilli, P.B. | year = 2000 | title = Kathakali Dance-Drama: Where Gods and Demons Come to Play | url = https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr | publisher = Routledge | pages = [https://archive.org/details/kathakalidancedr0000zarr/page/246 246] }}</ref> മധ്യകാല മഹാരാഷ്ട്രയിൽ രൂപപ്പെട്ടുവന്ന ഹരികഥ എന്ന കലാരൂപത്തിൽ കൃഷ്ണ കഥ നൃത്തം, സംഗീതം എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ വിശദീകരിക്കുകയായിരുന്നു. ഇത് തമിഴ്‌ നാട്, കേരളം മുതലായ തെക്കൻ സംസ്ഥാനത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചു. ഈ കലാരൂപത്തിൽ നിന്നാണ് കഥാപ്രസംഗം വികസിച്ചുവന്നത്. കർണ്ണാടകയുടെ തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന യക്ഷഗാനം എന്ന കലാരൂപം പുരാണത്തിലെ കൃഷ്ണകഥയെ അവലംബിച്ചാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. പല ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലേയും ചലച്ചിത്രങ്ങളെ കൃഷ്ണകഥ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Raja_Ravi_Varma,_Yasoda_Adorning_Krishna.jpg|കൃഷ്ണനെ ഒരുക്കുന്ന യശോദ, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം പ്രമാണം:Radha_Madhavam.jpg|രാധാ മാധവം, [[രവിവർമ്മ]] ചിത്രം പ്രമാണം:Radhakrishna.jpg|രാധാ കൃഷ്ണൻ പ്രമാണം:Krishna saga.jpg|കുട്ടിക്കാലത്തെ ചെയ്തികൾ, ഒരു ചിത്രീകരണം. പ്രമാണം:Krishna defeats Trinavarta.jpg|തൃണാവർത്തന വധം പ്രമാണം:Krishna_kills_Aghasura.jpg|അഘാസുരവധം. പ്രമാണം:Krishna_and_Radha_dancing_the_Rasalila,_Jaipur,_19th_century.jpg|രാസലീല പ്രമാണം:Krishna_Killing_the_Horse_Demon_Keshi.jpg|കേശി വധം പ്രമാണം:Krishna_Narakasura.jpg|നരകാസുര യുദ്ധം പ്രമാണം:Krishna Splits the Double Arjuna Tree.jpg|കുബേരപുത്ര മോക്ഷം പ്രമാണം:Krishna Killing King Kamsa and Balarama Slaying a Wrestler LACMA AC1995.163.1.jpg|കംസവധം പ്രമാണം:Kaliya_Daman.png|കാളിയ മർദ്ദനം File:Krishna N Radha.jpg| കൃഷ്ണനും രാധയും </gallery> ==ശ്രീ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രന്മാരും പുത്രിമാരും== == പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ == === ദേശീയ തലത്തിൽ === # മധുര ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഉത്തർ പ്രദേശ് # ദ്വാരക ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ഗുജറാത്ത്‌ # ഉഡുപ്പി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കർണാടക # ഇസ്കോൺ ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, ബാംഗ്ലൂർ # തിരുപ്പതി തിരുമല വെങ്കടേശ്വര ക്ഷേത്രം, ആന്ധ്രാ പ്രദേശ് (ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉപദേവൻ) === കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രങ്ങൾ === #[[ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ #[[തൃശ്ശൂർ തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം|തിരുവമ്പാടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമിക്ഷേത്രം]], തൃശൂർ #അമ്പലപ്പുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ #ശ്രീപദ്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ശ്രീകൃഷ്ണൻ മൂന്ന് പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠകളിൽ ഒന്ന്) #തൃപ്പൂണിത്തുറ പൂർണത്രയീശ ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം (സന്താനഗോപാലമൂർത്തി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം) #തിരുവാർപ്പ് ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം #തിരുനക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കോട്ടയം #തൃച്ചംബരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ #ചിറക്കൽ കടലായി ശ്രീകൃഷ്ണ ക്ഷേത്രം, കണ്ണൂർ #നാവാമുകുന്ദ ക്ഷേത്രം, തിരുനാവായ, മലപ്പുറം #[[പൂന്താനം മഹാവിഷ്ണു ക്ഷേത്രം]], കീഴാറ്റൂർ, പെരിന്തൽമണ്ണ, മലപ്പുറം (ശ്രീകൃഷ്ണ സങ്കല്പം) #നെയ്യാറ്റിൻകര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം #തൊടുപുഴ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി #ഇടവെട്ടി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ഇടുക്കി (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം) #ആശ്രാമം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം #പന്മന തെക്കൻ ഗുരുവായൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, കൊല്ലം #ആറന്മുള ശ്രീ പാർത്ഥസാരഥി ക്ഷേത്രം, പത്തനംതിട്ട #ജഗതി ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരം (ധന്വന്തരി സങ്കല്പം ഉള്ള ക്ഷേത്രം) #ചിറ്റൂർ ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം #രവിപുരം ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, എറണാകുളം #മാവേലിക്കര ശ്രീകൃഷ്ണസ്വാമി ക്ഷേത്രം, ആലപ്പുഴ #തിരുമണിക്കര ശ്രീ ഗുരുവായൂരപ്പൻ ക്ഷേത്രം മഞ്ചേരി മലപ്പുറം == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} {{commonscat|Krishna}} {{Krishna}} {{ഹിന്ദു ദൈവങ്ങൾ}} {{VishnuAvatars}} {{Mahabharata}} {{Authority control}} {{Hinduism-stub|Krishna}} [[വർഗ്ഗം:ദശാവതാരം]] [[വർഗ്ഗം:മഹാഭാരതത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവദൈവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കൃഷ്ണൻ]] [[വർഗ്ഗം:രോഹിണി നക്ഷത്രജാതർ]] nym11mabxtd873eh0ms9y6d8oxodaht 0 10778 4648129 3804256 2026-07-16T18:30:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648129 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{Other uses}} {{Infobox anatomy | Name = ചെവി | Latin = ഓറിസ് | Greek = | GraySubject = 228 | GrayPage = 1029 | Image = Ear BNC.jpg | Caption = മനുഷ്യന്റെ ചെവി | Width = 200 | Image2 = | Caption2 = | ImageMap = | MapCaption = | Precursor = | System = [[Auditory system]] | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = | MeshName = | MeshNumber = | Code = | Dorlands = | DorlandsID = }} ഓരോ ജീവിയിലും [[കേൾവിശക്തി|ശ്രവണശേഷിക്ക്]] വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ചില ജീവികളിൽ ചെവി ശബ്ദതരംഗങ്ങളെ ആഗിരണം ചെയ്യുന്ന ശരീരഭാഗമാണ്. [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യരിൽ]] കേ‌ൾവിയ്ക്കു പുറമേ [[ശരീരത്തിന്റെ തുലനാവസ്ഥ]] പാലിക്കാനും ചെവി സഹായിക്കുന്നുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://webschoolsolutions.com/patts/systems/ear.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-03-21 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221113514/http://webschoolsolutions.com/patts/systems/ear.htm |url-status=dead }}</ref>. [[മുയൽ]], [[ആന]] തുടങ്ങിയ ജീവികളിൽ ശരീരം തണുപ്പിക്കുക എന്ന ധർമ്മവും ചെവി വഹിക്കുന്നുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.natural-track.com/Animal%20facts/Elephant%20Facts.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-03-21 |archive-date=2009-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219205917/http://natural-track.com/Animal%20facts/Elephant%20Facts.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.ias.ac.in/resonance/July2008/p638-647.pdf</ref>. 130 ഡെസിബെലിനേക്കാൾ കൂടുതലുള്ള ശബ്ദം ചെവിയ്ക്ക് തകരാറുണ്ടാക്കും.<ref name="vns2">page 146, All about human body, Addone Publishing Group</ref> == ഘടന == [[പ്രമാണം:ചെവിയുടെ ഘടന.jpg|thumb|250px|മനുഷ്യരുടെ ചെവിയുടെ ഛേദം]] ചെവിക്കുട മാത്രമാണ്‌ ചെവിയുടെ പുറമേ കാണാവുന്നതെങ്കിലും സങ്കീർണ്ണങ്ങളായ ഭാഗങ്ങൾ ചെവിയ്ക്കുള്ളിലുണ്ട്. ഈ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ [[തലയോട്|തലയോടിനുള്ളിൽ]] സം‌രക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. [[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യന്റെ]] കർണ്ണത്തിന്‌ ബാഹ്യകർണ്ണം, മദ്ധ്യകർണ്ണം, ആന്തരകർണ്ണം എന്ന് മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട്. === ബാഹ്യകർണ്ണം === ചെവിയുടെ പുറമേ കാണാവുന്ന ഭാഗമാണ് ബാഹ്യകർണ്ണം. ചെവിക്കുട, കർണ്ണനാളം, കർണ്ണപടം എന്നിവയാണ് ബാഹ്യകർണ്ണഭാഗങ്ങൾ. തലയ്ക്ക് പുറത്തേയ്ക്ക് പരന്നു നിൽക്കുന്ന ചെവിക്കുട എന്ന ഭാഗം ശബ്ദവീചികളെ തടഞ്ഞ് അവയെ ചെവിയ്ക്കുള്ളിലേയ്ക്ക് നയിക്കാൻ പ്രാപ്തമാണ്‌. ചെവിയ്ക്കുള്ളിലേയ്ക്കുള്ള നാളമാണ്‌ കർണ്ണനാളം അഥവാ ശ്രവണനാളം. കർണ്ണനാളത്തിന്റെ ഭിത്തിയിൽ മെഴുകു(ചെവിക്കായം) സ്രവിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥികളുണ്ട്. ഈ മെഴുക് ചെവിക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചേയ്ക്കാവുന്ന ചെറുകീടങ്ങളേയും, [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്റ്റീരിയങ്ങളേയും]] നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളതാണ്‌. ഈ നാളത്തിന്റെ പ്രവേശനദ്വാരത്തിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മൃദുലരോമങ്ങൾ പൊടിയും [[പ്രാണി|പ്രാണിയുമൊന്നും]] ചെവിയ്ക്കുള്ളിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കാതെ സൂക്ഷിക്കുന്നു. കർണ്ണപടം എന്നത് ചെവിയ്ക്കുള്ളിലുള്ള ഒരു നേർത്ത സ്തരമാണ്‌. കർണ്ണനാളത്തിനൊടുവിൽ അല്പം ചെരിഞ്ഞ് കർണ്ണപടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[ശബ്ദം|ശബ്ദതരംഗങ്ങൾ]] വന്നുതട്ടുമ്പോൾ കമ്പനം ചെയ്യത്തക്ക തരത്തിലാണ് കർണ്ണപടം നിലനിൽക്കുന്നത്. === മദ്ധ്യകർണ്ണം === ചെവിയിൽ പതിക്കുന്ന [[ശബ്ദം|ശബ്ദത്തിനനുസരിച്ച്]] കമ്പനം ചെയ്യുന്ന മൂന്ന് അസ്ഥികളുൾപ്പെട്ട ഒരു ചെറിയ അറയെ ആണ്‌ [[മദ്ധ്യകർണ്ണം]] എന്നു വിളിക്കുന്നത്. കർണ്ണപടവുമായി ബദ്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ മൂന്നസ്ഥികൾ കർണ്ണപടത്തെ തൊട്ട് ചുറ്റികയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള അസ്ഥിയാണ്‌ [[മാലിയസ്]] (Malleus), മാലിയസുമായി ചേർന്ന് കാണപ്പെടുന്ന [[ഇൻകസ്]] (Incus), ഇതിനോട് ചേർന്നുള്ള കുതിരസവാരിക്കാർ കാലുറപ്പിച്ചുവെക്കുന്ന സ്റ്റിറപ്പിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള [[സ്റ്റേപിസ്]] (Stapes)എന്നിവയാണ്‌. '''മനുഷ്യശരീരത്തിലെ ഏറ്റവും ചെറിയ [[അസ്ഥി|അസ്ഥിയാണ്‌]] സ്റ്റേപിസ്'''<ref>http://www.absoluteastronomy.com/topics/Stapes</ref>. മദ്ധ്യകർണ്ണത്തെ [[ഗ്രസനിയുമായി]] ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന [[Eustachian tube|യൂസ്റ്റേഷ്യൻ നാളി]] എന്ന ഒരു കുഴലുണ്ട്. [[കർണ്ണപുടം|കർണ്ണപടത്തിനിരുവശവുമുള്ള]] [[മർദ്ദം]] സമമായി നിർത്തുകയാണ്‌ [[Eustachian tube|യൂസ്റ്റേഷ്യൻ നാളി]]യുടെ ധർമ്മം. മദ്ധ്യകർണ്ണത്തിനും ആന്തരകർണ്ണത്തിനും ഇടയിലായി [[അണ്ഡാകാര ജാലകം]] (എലിപ്റ്റിക്കൽ അഥവാ ഓവൽ ജാലകം), [[വൃത്തജാലകം]] എന്നീ രണ്ട് രന്ധ്രങ്ങളുണ്ട്. നേർത്ത സ്തരങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഇവയിൽ എലിപ്റ്റിക്കൽ ജാലകവുമായി സ്റ്റേപിസ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. === ആന്തരകർണ്ണം === സങ്കീർണ്ണങ്ങളായ [[നാഡീ വ്യൂഹം|നാഡികളും]], നാളികളും, സഞ്ചികകളും ചേർന്നുള്ള ഈ ഭാഗത്തെ സ്തരജാലിക (Membranous Labyrinth) എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട്. അസ്ഥികൊണ്ടുള്ള ഇടുങ്ങിയ അറയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ഭാഗം മുഴുവനും പെരിലിംഫ് (Perilymph) എന്ന ദ്രാവകം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വെസ്റ്റിബ്യൂൾ (Vestibule), കോക്ലിയ (Cochlea), അർദ്ധവൃത്താകാരത്തിലുള്ള മൂന്നു കുഴലുകൾ എന്നിവയാണ്‌ ആന്തരകർണ്ണത്തിലെ സ്തരജാലികയുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ. വെസ്റ്റിബ്യൂൾ എന്നത് മുകളിലുള്ള യൂട്രിക്കിൾ (Utricle),താഴെയുള്ള സാക്യൂൾ (Saccule) എന്നിവ ചേർന്നതാണ്. യൂട്രിക്കിൾ മൂന്ന് അർദ്ധവൃത്താകാരക്കുഴലുകളിലേക്കുമുള്ള ഘടനയാണ്‌. അർദ്ധവൃത്താകാരകുഴലുകളിൽ ഒരെണ്ണം തിരശ്ചീനമായും, മറ്റുരണ്ടെണ്ണം ലംബമായും നിലകൊള്ളുന്നു. ഇവ മൂന്നും പരസ്പരം സമകോണിലാണുള്ളത്. ഓരോ കുഴലിന്റെയും ഒരഗ്രം ഉരുണ്ടിരിക്കുന്നു. ഉരുണ്ടിരിക്കുന്ന അഗ്രത്തെ ആമ്പ്യുള്ള (Ampulla) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആമ്പ്യൂള്ളയിൽ സം‌വേദന നാഡികൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. വെസ്റ്റിബ്യൂളിന്റെ സാക്യൂൾ എന്ന ഭാഗം ആന്തരകർണ്ണത്തിലെ കോക്ലിയ എന്ന ഭാഗവുമായി യോജിച്ചിരിക്കുന്നു. [[ഒച്ച്|ഒച്ചിന്റെ]] തോട് പോലുള്ള ഒരു ഭാഗമാണ്‌ [[കോക്ലിയ]]. കോക്ലിയയുടെ മദ്ധ്യഅറയുടെ ആന്തരഭിത്തിയിൽ നിറയെ സം‌വേദ കോശങ്ങളുണ്ട്. ഈ സംവിധാനം അതിസങ്കീർണ്ണമാണ്. ഓർഗൻ ഓഫ് കോർട്ടി (Organ of corti) എന്ന പേരിലാണ് ഇതറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതുപയോഗിച്ചാണ് ശബ്ദഗ്രഹണം നടക്കുന്നത്. ഇവയിൽ നിന്നുള്ള ആവേഗങ്ങൾ ശ്രവണനാഡിവഴി മസ്തിഷ്കത്തിലേയ്ക്ക് പ്രവഹിക്കപ്പെടുന്നു. ബേസിലാർസ്തരം എന്ന സ്തരമാണ് കോക്ലിയയെ മൂന്ന് അറകളായി തിരിക്കുന്നത്. മധ്യഅറയിൽ എൻഡോലിംഫ് എന്ന ദ്രാവകവും മറ്റുരണ്ടറകളിൽ പെരിലിംഫ് (Perilymph) എന്ന ദ്രാവകവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. വെസ്റ്റിബ്യൂൾ, അർദ്ധവൃത്താകാരകുഴലുകൾ, എന്നിവിടങ്ങളിലും പെരിലിംഫ് എന്ന ദ്രവം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. == കേൾവി == ശബ്ദതരംഗങ്ങൾ ചെവിക്കുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ കർണ്ണപടത്തെ കമ്പനം ചെയ്യിക്കും. ഈ കമ്പനം മദ്ധ്യകർണ്ണത്തിലെ അസ്ഥിശൃംഖലവഴി കടന്ന് അണ്ഡാകാരജാലകത്തെ കമ്പനം ചെയ്യിക്കുകയും കമ്പനം പെരിലിംഫിൽ പ്രകമ്പനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പെരിലിംഫിലുണ്ടാകുന്ന പ്രകമ്പനങ്ങൾ കോക്ലിയയുടെ ഉള്ളിലുള്ള സം‌വേദകോശങ്ങളെ ഉദ്ദീപിപ്പിക്കുകയും അങ്ങനെയുണ്ടാകുന്ന സം‌വേദനങ്ങൾ ശ്രവണനാഡിയിലൂടെ [[തലച്ചോറ്|തലച്ചോറിലെത്തുകയും]] ചെയ്യുന്നു. തലച്ചോർ ഈ സം‌വേദങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതായി അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഇരുചെവികളിലും ശബ്ദം എത്താനെടുത്ത സമയവ്യത്യാസം കണക്കുകൂട്ടി തലച്ചോർ‍ ശബ്ദം പുറപ്പെട്ട ദിശ കണ്ടെത്തുന്നു. വളരെ പെട്ടെന്നു നടക്കുന്ന പ്രക്രിയകളാണിതെല്ലാം. == ചെവിയും ശരീരതുലനവും == അർദ്ധവൃത്താകാരകുഴലുകൾ, യൂട്രിക്കിൾ, സാക്യൂൾ എന്നിവ ശരീരത്തിന്റെ തുലനാവസ്ഥ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ട്. തലയുടെ ഏതൊരു ചലനവും അവയിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദ്രവത്തിൽ ചലനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ ഭാഗങ്ങളിലെല്ലാം രോമകോശങ്ങളുണ്ട്. ഈ രോമകോശങ്ങളുടെ അഗ്രത്തിലായി ഓടോലിത്ത് (Otolith) എന്ന [[കാൽസ്യം കാർബണേറ്റ്]] തരികൾ ഉണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.tchain.com/otoneurology/disorders/bppv/otoliths.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-03-21 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206084248/http://www.tchain.com/otoneurology/disorders/bppv/otoliths.html |url-status=dead }}</ref>. തലയുടെ ചലനത്തിൽ ഓടോലിത്തുകൾക്ക് സ്ഥാനചലനം ഉണ്ടാവുകയും ഈ സ്ഥാനചലനം രോമകോശങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുകയും, ബന്ധപ്പെട്ട നാഡീതന്തുക്കളെ ഉദ്ദീപിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് ആ വിവരം [[സെറിബല്ലം|സെറിബല്ലത്തിലെത്തുകയും]] ചെയ്യുന്നു. [[സെറിബല്ലം]] [[കണ്ണ്|കണ്ണുകൾ]], [[പേശി|പേശികൾ]], [[സന്ധി|സന്ധികൾ]] തുടങ്ങിയ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നെല്ലാം വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും തുലനാവസ്ഥപാലിക്കാൻ വേണ്ട തീരുമാനങ്ങൾ എടുത്ത് [[പേശി|പേശികളിൽ]] എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ചെവിയിലുണ്ടാകാവുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == അണുബാധയാണ്‌ ചെവിയിലുണ്ടാവുന്ന സാധാരണ പ്രശ്നം, മലിനജലത്തിൽ കുളിക്കുന്നതുമൂലമോ, [[ജലദോഷം|ജലദോഷത്തെ]] തുടർന്നോ ചെവിയിൽ അണുബാധയുണ്ടായേക്കാം. [[മുഖം|മുഖത്ത്]] പ്രത്യേകിച്ച് പാർശ്വഭാഗങ്ങളിൽ ഏൽക്കുന്ന ആഘാതങ്ങൾ കർണ്ണപടത്തിൽ ക്ഷതമേൽക്കാനോ, പാടേ തകർന്നു പോകാനോ കാരണമായേക്കാം, ഇത് പൂർണ്ണബധിരതയ്ക്കും കാരണമാകാറുണ്ട്. ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദം തുടർച്ചയായി കേൾക്കുന്നതും കർണ്ണപടത്തിനു ക്ഷതമേൽപ്പിച്ചേക്കാം. == വെർട്ടിഗോ == ചെവിയുടെ സന്തുലനാവസ്ഥയെ ബാധിക്കുന്ന രോഗമാണ് വെർട്ടിഗോ.<ref>{{Cite web |url=http://origin.mangalam.com/health/ayurveda/1087 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-10-19 |archive-date=2016-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830211443/http://origin.mangalam.com/health/ayurveda/1087 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite book|last1=Britton|first1=the editors Nicki R. Colledge, Brian R. Walker, Stuart H. Ralston ; illustated by Robert|title=Davidson's principles and practice of medicine.|url=https://archive.org/details/davidsonsprincip0000unse_p2i4_21ed|date=2010|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Edinburgh|isbn=978-0-7020-3084-0|pages=[https://archive.org/details/davidsonsprincip0000unse_p2i4_21ed/page/1151 1151]–1171|edition=21st }}</ref> == അവലംബം == <references/> {{Human anatomical features}} {{anatomy-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രവണേന്ദ്രിയവ്യവസ്ഥ]] [[വർഗ്ഗം:ചെവി]] 79etker83kw3nb83pqxqh8hs8u4qs2q 0 10943 4647921 4629516 2026-07-16T12:51:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647921 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sharia}} {{ഇസ്‌ലാം‌മതം}} ഇസ്‌ലാമിന്റെ മതപരമായ പ്രമാണങ്ങളിൽ നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ചും [[ഖുർആൻ]], [[ഹദീഥ്]] എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങളാണ് '''ശരീഅത്ത്‌''' ( {{Lang-ar|{{large|شَرِيعَة}}}} ) എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="oxforddic">{{Cite web|url=https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|title=British & World English: sharia|access-date=4 December 2015|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120345/https://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|archive-date=8 December 2015}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/religion/islam|title=Islam|access-date=2020-01-24|last=Editors|first=History com|website=HISTORY|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503051151/https://www.history.com/topics/religion/islam|archive-date=3 May 2020}}</ref> മാറ്റമില്ലാത്ത ദൈവികനിയമങ്ങളാണ് ഈ അറബി വാക്ക് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നത്. ശരീഅത്തിന്റെ കാലികമായ വായനകളും പ്രയോഗരീതികളുമാണ് [[ഫിഖ്‌ഹ്|ഫിഖ്ഹ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്<ref name=ODI>{{cite encyclopedia |title=Islamic Law |editor=John L. Esposito |encyclopedia=The Oxford Dictionary of Islam |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2014 |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107 |access-date=29 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331154513/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t125/e1107 |archive-date=31 March 2019 |url-status=live }}</ref>{{sfn|Vikør|2014}}{{sfn|Calder|2009}}. ആധുനികകാലത്ത് ശരീഅത്തിന്റെ പ്രയോഗവൽക്കരണം എങ്ങനെ എന്നതിനെ പറ്റി ഇസ്‌ലാമിക പണ്ഡിതർക്കിടയിൽ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ അഭിപ്രായങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.{{sfn|Amanat|2009|ps=: "Muslim fundamentalists [...] claim that Shari’a and its sources [...] constitute a divine law that regulates all aspects of Muslim life, as well as Muslim societies and Muslim states [...]. Muslim modernists, [...] on the other hand, criticize the old approaches to Shari’a by traditional Muslim jurists as obsolete and instead advocate innovative approaches to Shari’a that accommodate more pluralist and relativist views within a democratic framework."}}<ref name=oxforddic/> [[ഖുർആൻ]], [[ഹദീഥ്]], ഖിയാസ് , [[ഇജ്‌മാഅ്]] (സമവായം) എന്നിവയാണ് പൊതുവെ ശരീഅത്തിന്റെ ഉറവിടമായി കണക്കാക്കുന്നത്.<ref name="Esposito, John 2001">[[John Esposito|John L. Esposito]], [[Natana J. DeLong-Bas]] (2001), ''[https://books.google.com/books?id=MOmaDq8HKCgC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false Women in Muslim family law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019170646/https://books.google.com/books?id=MOmaDq8HKCgC&pg=PA2#v=onepage&q&f=false |date=19 October 2017 }}'', p. 2. [[Syracuse University Press]], {{ISBN|978-0815629085}}. Quote: "[...], by the ninth century, the classical theory of law fixed the sources of Islamic law at four: the ''Quran'', the ''Sunnah'' of the Prophet, ''qiyas'' (analogical reasoning), and ''ijma'' (consensus)."</ref> [[ഹനഫി മദ്ഹബ്|ഹനഫി മദ്‌ഹബ്]], [[മാലിക്കി മദ്ഹബ്|മാലികി മദ്‌ഹബ്]], [[ശാഫിഈ മദ്ഹബ്|ശാഫിഈ മദ്‌ഹബ്]], [[ഹമ്പലി മദ്ഹബ്|ഹമ്പലി മദ്‌ഹബ്]], ജഅ്ഫരികൾ തുടങ്ങിയ കർമ്മശാസ്ത്ര സരണികൾ ശരീഅത്ത് നിയമങ്ങൾക്കനുസൃതമായി [[ഇജ്തിഹാദ്]]<ref name=ODI/> നടത്തിക്കൊണ്ട് നിയമനിർമ്മാണങ്ങൾ നടത്തിയവരാണ്{{sfn|Vikør|2014}}. ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, ജീവിതവ്യവഹാരങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ശരീഅത്തിന്റെ വിശാലമായ മേഖലയിൽ വരുന്നു.{{sfn|Coulson|El Shamsy|2019}}{{sfn|Hallaq|2010|p=145}}. നിയമങ്ങൾ, ധാർമ്മികത എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കി മൊത്തം കാര്യങ്ങളെ അഞ്ച് വിഭാഗങ്ങളാക്കി പണ്ഡിതർ തിരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=ODI/>{{sfn|Vikør|2014}}{{sfn|Calder|2009}} ഫർദുകൾ (നിർബന്ധമായ കാര്യങ്ങൾ), സുന്നത്തുകൾ (ഐച്ഛികകാര്യങ്ങൾ), മുബാഹ് (നിഷ്പക്ഷമായവ), കറാഹത്ത് (വെറുക്കപ്പെട്ടത്-എന്നാൽ നിഷിദ്ധമല്ല), ഹറാമുകൾ (നിഷിദ്ധം) എന്നിങ്ങനെ. ==ചരിത്രം== ഗവേഷണങ്ങളിലൂടെയും ഫത്‌വകളിലൂടെയും മതപണ്ഡിതർ സാമ്പ്രദായികമായ ശരീഅത്തിനെ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഇസ്‌ലാമികരാഷ്ട്രങ്ങളിലെയും മറ്റും കോടതികൾ ഇതിനെ പ്രയോഗവൽക്കരിച്ചുവന്നു<ref name=ODI/>{{sfn|Calder|2009}}. മിക്കവാറും എല്ലാ മുസ്‌ലിം ഭരണക്രമങ്ങളിലും സിവിൽ-ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങളിൽ ശരീഅത്തിന്റെ സ്വാധീനം പ്രകടമായിരുന്നു{{sfn|Ziadeh|2009c}}. അതേസമയം മുസ്‌ലിംകളല്ലാത്ത പ്രജകൾക്ക് അവരുടെ ആഭ്യന്തരകാര്യങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണാധികാരം ഇല്ലായിരുന്നു. മുഫ്തിമാർ രാഷ്ട്രസംവിധാനത്തിന്റെ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഭാഗമായി പരിണമിച്ചു{{sfn|Dallal|Hendrickson|2009}}. ശരീഅത്തും ഫിഖ്‌ഹും നിയമനിർമ്മാണത്തിന്റെ അടിത്തറായായി{{sfn|Stewart|2013|p=500}}, എന്നാൽ സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസൃതമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ടു വന്നു. 1869 മുതൽ ഒട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം ശരീഅത്ത് നിയമങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കാനായി [[ഒട്ടോമൻ സിവിൽ കോഡ്|സിവിൽ കോഡ്]] രൂപീകരിച്ചത് ആ മേഖലയിലെ ആദ്യസംരംഭമായിരുന്നു.{{sfn|Mayer|2009}} == അവലംബം == <references /> ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{div col|colwidth=50em}} * {{cite book|first=Nisrine|last=Abiad|title=Sharia, Muslim States and International Human Rights Treaty Obligations: A Comparative Study|publisher=British Institute of International and Comparative Law|year=2008}} * {{Cite book|first=Kecia |last=Ali | author-link = Kecia Ali | year=2010 | title=Marriage and Slavery in Early Islam |publisher=Harvard University Press}} * {{Cite book|first=Abbas |last=Amanat |chapter=Preface|title=Shari'a: Islamic Law in the Contemporary Context|editor1=Abbas Amanat|editor2=Frank Griffel|publisher=Stanford University Press (Kindle Edition)|year=2009}} * {{Cite book | last = An-Na'im | first = Abdullahi Ahmed | author-link = Abdullahi Ahmed An-Na'im | editor-last = Witte | editor-first = John Jr. | editor2-last = Van der Vyver | editor2-first = Johan David | date = 1996 | title = Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives | chapter = Islamic Foundations of Religious Human Rights | chapter-url = http://www.law.emory.edu/aannaim/pdfiles/dwnld15.pdf | volume = 1 | publisher = Martinus Nijhoff | place = The Hague / Boston / London | isbn = 9789041101761 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140116094053/http://www.law.emory.edu/aannaim/pdfiles/dwnld15.pdf | archive-date = 16 January 2014 }} * {{cite encyclopedia|first1=Maurits S.|last1=Berger|title=Fatwa|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics|editor=Emad El-Din Shahin|year=2014|publisher=Oxford University Press|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t342/e0003|url-access=subscription|access-date=2021-02-25|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417225013/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t342/e0003|url-status=dead}} *{{Cite book|first=Jonathan Porter |last=Berkey | year=2003 | title=The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600-1800|url=https://archive.org/details/formationofislam0000berk_i3a0 |publisher=Cambridge University Press }} * {{cite encyclopedia |first=Jonathan A. C. |last=Brown |title=Maṣlaḥah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009 |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0514 |url-access=subscription |access-date=2021-02-25 |archive-date=2017-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011133948/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0514 |url-status=dead }} * {{cite web|first=Jonathan A. C.|last=Brown|title=Stoning and Hand Cutting—Understanding the Hudud and the Shariah in Islam|year=2017|access-date=Mar 24, 2019|website=Yaqeen Institute|url=https://yaqeeninstitute.org/jonathan-brown/stoning-and-hand-cutting-understanding-the-hudud-and-the-shariah-in-islam/|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406221119/https://yaqeeninstitute.org/jonathan-brown/stoning-and-hand-cutting-understanding-the-hudud-and-the-shariah-in-islam/|url-status=dead}} * {{cite book |first1=Norman |last1=Calder |first2=Michael Barry |last2=Hooker |year=2007 |chapter=S̲h̲arīʿa |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/sharia-COM_1040 |pages=321–26 |title=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |publisher=Brill |editor=P. Bearman |editor2=Th. Bianquis |editor3=C.E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W.P. Heinrichs |volume=9}} * {{cite encyclopedia |first=Norman |last=Calder |title=Law. Legal Thought and Jurisprudence |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009 |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473 |access-date=2021-02-25 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033722/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473 |url-status=dead }} * {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2016/04/16/world/middleeast/saudi-arabia-moves-to-curb-its-feared-religious-police.html |title=Saudi Arabia Moves to Curb Its Feared Religious Police |year=2016 |first=Sewell |last=Chan |newspaper=The New York Times |access-date=18 April 2018}} * {{cite encyclopedia |first1=Noel James |last1=Coulson|first2=Ahmed|last2=El Shamsy|title=Sharīʿah|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|year=2019 |url=https://www.britannica.com/topic/Shariah}} * {{cite encyclopedia|first1=Ahmad S.|last1=Dallal|first2=Jocelyn|last2=Hendrickson|title=Fatwā. Modern usage|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|access-date=2021-02-25|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120012810/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|url-status=dead}} * {{Cite book |first=Adis |last=Duderija |year=2014 |title=Contemporary Muslim Reformist Thought and Maqāṣid cum Maṣlaḥa Approaches to Islamic Law: An Introduction |editor=Adis Duderija |volume=Maqasid al-Shari’a and Contemporary Reformist Muslim Thought: An Examination |publisher=Springer }} * {{cite encyclopedia|first=Soha|last=El Achi |title=Slavery|editor=Jonathan Brown|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Law|publisher=Oxford University Press|year=2018}} * {{cite book|first1=John L.|last1=Esposito|first2=Natana J.|last2=DeLong-Bas|title=Shariah: What Everyone Needs to Know|url=https://archive.org/details/shariahwhatevery0000espo|publisher=Oxford University Press|year=2018}} * {{Cite encyclopedia |first=R.M. |last=Gleave |year=2012 |title=Maḳāṣid al-Sharīʿa |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |publisher=Brill |editor=P. Bearman |editor2=Th. Bianquis |editor3=C.E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W.P. Heinrichs |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_8809}} * {{cite book|first=H. Patrick|last=Glenn|year=2014|title=Legal Traditions of the World&nbsp;– Sustainable Diversity in Law|url=https://archive.org/details/legaltraditionso0000glen_g0u2|edition=5th edition)|publisher=Oxford University Press}} {{ISBN|978-0199669837}} * {{cite book |first=Wael B. |last=Hallaq |author-link=Wael Hallaq |title=An Introduction to Islamic Law |url=https://archive.org/details/introductiontois0000hall |year=2009 |publisher=Cambridge University Press}} * {{cite book|first=Wael B.|last=Hallaq|author-link = Wael Hallaq|title=Sharī'a: Theory, Practice, Transformations|year=2009b|publisher=Cambridge University Press (Kindle edition)}} * {{Cite encyclopedia| first=Wael B.|last=Hallaq|author-link = Wael Hallaq| entry=Islamic Law: History and Transformation|title=The New Cambridge History of Islam|volume=Volume 4|publisher=Cambridge University Press |year=2010 |editor=Robert Irwin}} * Harnischfeger, Johannes (2008). ''Democratization and Islamic Law&nbsp;– The Sharia Conflict in Nigeria''. Frankfurt; New York City: Campus Verlag and Chicago: University of Chicago Press (distributor). {{ISBN|978-3593382562}}. * {{Cite encyclopedia|first=P.|last=Hardy| year=1991| title=Djizya. iii. India|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam| edition=2nd|publisher=Brill |editor1=P. Bearman|editor2= Th. Bianquis|editor3= C.E. Bosworth|editor4= E. van Donzel|editor5= W.P. Heinrichs|volume=2}} * {{cite encyclopedia|first=Jocelyn|last=Hendrickson|title=Fatwa|editor=Gerhard Böwering, Patricia Crone|encyclopedia=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|publisher=Princeton University Press|year=2013}} *{{Cite book|first=Marshall G. S. |last=Hodgson | author-link = Marshall Hodgson | year=1974 | title=The Venture of Islam, Volume 3: The Gunpowder Empires and Modern Times|publisher=University of Chicago Press (Kindle edition) }} *{{cite book |last1=Holland |first1=Tom |title=In the Shadow of the Sword |date=2012 |publisher=Doubleday |location=UK |isbn=978-0-385-53135-1 | url=https://books.google.com/books?id=1f_BR2DulRIC&q=in+the+shadow+of+the+sword+holland |access-date=29 August 2019 |ref=THItSotS2012}} * {{cite book |first1=Chris |last1=Horrie |author-link1=Chris Horrie |last2=Chippindale |first2=Peter |year=1991 |title=What Is Islam? A Comprehensive Introduction |url=https://archive.org/details/whatisislamcompr0000horr_d8x3 |publisher=[[Virgin Books]] |isbn=978-0753508275}} * {{cite encyclopedia |first=Iza |last=Hussin |title=Sunni Schools of Jurisprudence |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics |publisher=Oxford University Press |editor=Emad El-Din Shahin |year=2014 |doi=10.1093/acref:oiso/9780199739356.001.0001|isbn=9780199739356 }} * {{cite encyclopedia |first=Benjamin |last=Jokisch |title=Origins of and Influences on Islamic law |editor=Anver M. Emon |editor2=Rumee Ahmed |encyclopedia=The Oxford Handbook of Islamic Law |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2015 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199679010.001.0001|isbn=9780199679010 }} * {{cite encyclopedia|first=Cristina|last=Jones-Pauly|title=Codes and Codification. Islamic Law|encyclopedia=The Oxford International Encyclopedia of Legal History|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195134056.001.0001/acref-9780195134056-e-161|editor=Stanley N. Katz|url-access=subscription |doi=10.1093/acref/9780195134056.001.0001|isbn=9780195134056}} * {{cite book |last1=Khadduri |first1=Majid |year=1955 |title=War and Peace in the Law of Islam |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins |oclc=647084498}} * {{Cite book |last=Kamali |first=Mohammad Hashim |author-link=Mohammad Hashim Kamali |title=Law and Society |editor=John Esposito |volume=The Oxford History of Islam |publisher=Oxford University Press (Kindle edition) |year=1999 }} * {{cite book |editor1-last=Khadduri |editor1-first=Majid |editor2-last=Liebesny |editor2-first=Herbert J. |title=Law in the Middle East |publisher=Middle East Institute |year=1955 |oclc=578890367}} * {{Cite book |last=Lapidus |first=Ira M. |author-link=Ira M. Lapidus |title=A History of Islamic Societies |publisher=Cambridge University Press (Kindle edition) |year=2014 |isbn=978-0521514309 }} * {{Cite book| last1 = Lapidus | first1 = Ira M. | last2 = Salaymeh | first2=Lena | title = A History of Islamic Societies | publisher = Cambridge University Press (Kindle edition) | year = 2014| isbn=978-0-521-51430-9 }} * {{cite book|first=Bernard|last=Lewis|title=Race and Slavery in the Middle East: An Historical Enquiry|url=https://archive.org/details/raceslaveryinmid0000lewi|year= 1992|publisher= Oxford University Press}} * {{cite encyclopedia|first=Gregory |last=Mack |title=Ḥisbah|editor=Jonathan Brown|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Law|publisher=Oxford University Press|year=2018}} * {{cite encyclopedia|first=Bruce|last=Masters|title=Dhimmi|editor1=Gábor Ágoston|editor2=Bruce Masters|encyclopedia=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Infobase Publishing|year=2009}} *{{Cite encyclopedia|first=Muhammad Khalid|last=Masud|title=Anglo-Muhammadan Law|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=3rd|editor1=Kate Fleet|editor2=Gudrun Krämer|editor3=Denis Matringe|editor4=John Nawas|editor5=Everett Rowson|publisher=Brill|year=2009|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_22716}} * {{cite encyclopedia|first1=Muhammad Khalid|last1=Masud|first2=Joseph A.|last2=Kéchichian|title=Fatwā. Concepts of Fatwā|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|access-date=2021-02-25|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120012810/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|url-status=dead}} * {{cite encyclopedia |first=Ann Elizabeth |last=Mayer |title=Law. Modern Legal Reform |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009 |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473#e0473-s5 |access-date=2021-02-25 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033722/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473#e0473-s5 |url-status=dead }} * {{Cite encyclopedia|last=Messick|first=Brinkley|title=Fatwā, modern|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=3rd|editor1=Kate Fleet|editor2=Gudrun Krämer|editor3=Denis Matringe|editor4=John Nawas|editor5=Everett Rowson|publisher=Brill|year=2017|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_27049}} * {{cite encyclopedia|first1=Brinkley|last1=Messick|first2=Joseph A.|last2=Kéchichian|title=Fatwā. Process and Function|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|access-date=2021-02-25|archive-date=2015-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120012810/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0243|url-status=dead}} * {{cite encyclopedia|last1=Muslih|first1=Muhammad|last2=Browers|first2=Michaelle|title=Democracy|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0185|access-date=2021-02-25|archive-date=2017-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611235451/http://www.oxfordislamicstudies.com/print/opr/t236/e0185|url-status=dead}} * {{cite encyclopedia|first=Ronald L. |last=Nettler|title=Dhimmī|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|year=2009|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195305135.001.0001/acref-9780195305135-e-0194|url-access=subscription |doi=10.1093/acref/9780195305135.001.0001 |isbn=9780195305135 }} * {{Cite book |first=Felicitas |last=Opwis |year=2007 |title=Islamic Law and Legal Change: The Concept of Maslaha in Classical and Contemporary Legal Theory |editor=Abbas Amanat |editor2=Frank Griffel |volume=Shari'a: Islamic Law in the Contemporary Context |publisher=Stanford University Press |edition=Kindle }} * {{cite book |first1=Jan Michiel |last1=Otto |year=2008 |title=Sharia and National Law in Muslim Countries: Tensions and Opportunities for Dutch and EU Foreign Policy |publisher=Amsterdam University Press |isbn=978-9087280482 |url=https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/20694/Sharia%20and%20national%20Law%20in%20Muslim%20countries.pdf}} * {{cite book |editor1-first=Jan Michiel |editor1-last=Otto |year=2010 |title=Sharia Incorporated: A Comparative Overview of the Legal Systems of Twelve Muslim Countries in Past and Present |publisher=Leiden University Press |isbn=978-9400600171}} * {{cite encyclopedia|first=Intisar A.|last=Rabb|title=Law. Courts|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473|access-date=2021-02-25|archive-date=2008-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033722/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473|url-status=dead}} * {{cite encyclopedia |first=Intisar A. |last=Rabb |title=Fiqh |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009b |doi=10.1093/acref/9780195305135.001.0001|isbn=9780195305135 }} * {{cite encyclopedia |first=Intisar A. |last=Rabb |title=Ijtihād |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009c |doi=10.1093/acref/9780195305135.001.0001 |isbn=9780195305135 }} * {{cite encyclopedia|first=Intisar A.|last=Rabb|title=Law. Civil Law|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World|editor=John L. Esposito|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=2009d|url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473|access-date=2021-02-25|archive-date=2008-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033722/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473|url-status=dead}} * {{Cite encyclopedia|last1=Schacht|first1=Joseph|last2=Layish|first2=Aharon| year=2000| title=Ṭalāḳ|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam| edition=2nd|publisher=Brill |editor1=P. Bearman|editor2= Th. Bianquis|editor3= C.E. Bosworth|editor4= E. van Donzel|editor5= W.P. Heinrichs|volume=10}} * {{cite encyclopedia |first=Irene |last=Schneider |title=Fiqh |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics |publisher=Oxford University Press |editor=Emad El-Din Shahin |year=2014 |doi=10.1093/acref:oiso/9780199739356.001.0001|isbn=9780199739356 }} * {{cite encyclopedia|first=Devin J.|last=Stewart|title=Shari'a|editor=Gerhard Böwering, Patricia Crone|encyclopedia=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|publisher=Princeton University Press|year=2013}} * {{cite encyclopedia|first=Silvia|last=Tellenbach|year=2015|title=Islamic Criminal Law|encyclopedia=The Oxford Handbook of Criminal Law|editor1=Markus D. Dubber|editor2= Tatjana Hornle|publisher= Oxford University Press}} {{ISBN|978-0199673599}} * {{Cite encyclopedia|first=Jörn|last=Thielmann|title=Ḥisba (modern times)|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|edition=3rd|editor1=Kate Fleet|editor2=Gudrun Krämer|editor3=Denis Matringe|editor4=John Nawas|editor5=Everett Rowson|publisher=Brill|year=2017|doi=10.1163/1573-3912_ei3_COM_30485}} * {{cite encyclopedia|first=Mathieu |last=Tillier |title=Courts|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics|editor=Emad El-Din Shahin|year=2014|publisher=Oxford University Press|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref:oiso/9780199739356.001.0001/acref-9780199739356-e-0138|url-access=subscription |doi=10.1093/acref:oiso/9780199739356.001.0001 |isbn=9780199739356 }} * {{Cite book|first=Knut S.|last=Vikør| year=2005 | title=Between God and the Sultan: A History of Islamic Law|url=https://archive.org/details/betweengodsultan0000vikr|publisher=Oxford University Press }} * {{cite encyclopedia |first=Knut S. |last=Vikør |title=Sharīʿah |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Islam and Politics |publisher=Oxford University Press |editor=Emad El-Din Shahin |year=2014 |url=http://bridgingcultures.neh.gov/muslimjourneys/items/show/226 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604214623/http://bridgingcultures.neh.gov/muslimjourneys/items/show/226 |archive-date=June 4, 2014|url-status=dead }} * {{cite encyclopedia |first=Farhat J. |last=Ziadeh |title=Uṣūl al-fiqh |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009 |doi=10.1093/acref/9780195305135.001.0001|isbn=9780195305135 }} * {{cite encyclopedia |first=Farhat J. |last=Ziadeh |title=Law. Sunnī Schools of Law |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009b |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473 |access-date=2021-02-25 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121033722/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0473 |url-status=dead }} * {{cite encyclopedia |first=Farhat J. |last=Ziadeh |title=Criminal Law |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2009c |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0170 |access-date=2021-02-25 |archive-date=2008-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101103325/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0170 |url-status=dead }} {{div col end}} {{Islamism}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] [[വർഗ്ഗം:നിയമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ശരീഅത്ത്‌]] {{Islam topics}} 4vvl6daal7svv9v46zyx9v1fuzpojyh 0 11897 4648203 4628175 2026-07-17T06:14:55Z Elnarose 212565 4648203 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|England national football team}} {{FootballTeams | Name = England | Badge = Arms of The Football Association (include star).svg | Badge_size = 170px | FIFA Trigramme = ENG | Nickname = ദ ത്രീ ലയൺസ് | Association = [[ദ ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷൻ]] | Confederation = [[യുവേഫ]] ([[യൂറോപ്പ്]]) | Coach = {{flagicon|Italy}} [[ഫാബിയോ കാപ്പെല്ലോ]] | Asst Manager = {{flagicon|England}} [[Terry Venables]]<br />{{flagicon|England}} [[Steve Round]] | Captain = [[റിയോ ഫെർഡിനാന്റ്]] | Vice-Captain = [[സ്റ്റീവൻ ജെറാർഡ്]] | Most caps = [[പീറ്റർ ഷിൽട്ടൺ]] (125) | Top scorer = [[ബോബി ചാൾട്ടൺ]] (49) | Home Stadium = [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം]] | FIFA Rank = 8 | FIFA max = 4 | FIFA max date = September 2006/December 1997 | FIFA min = 27 | FIFA min date = February 1996 | Elo Rank = 7 | Elo max = 1 | Elo max date = 1872-1876<br />1892-1911<br />1966-1970<br />1987-1988 | Elo min = 17 | Elo min date = 1928 | Overall Record = P - 640 W - 475 D - 258 L - 161 | pattern_la1 = _eng26H | pattern_b1 = _eng26H | pattern_ra1 = _eng26H | pattern_sh1 = _eng26H | pattern_so1 = _eng26Hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _eng26A | pattern_b2 = _eng26A | pattern_ra2 = _eng26A | pattern_sh2 = _eng26A | pattern_so2 = _eng26Al | leftarm2 = fe080a | body2 = fe080a | rightarm2 = fe080a | shorts2 = 000040 | socks2 = fe080a | First game = {{flagicon|Scotland}} [[Scotland national football team|സ്കോട്ട്ലാന്റ്]] 0 - 0 ഇംഗ്ലണ്ട് {{flagicon|England}}<br />([[പാട്രിക്]], [[സ്കോട്ട്ലാന്റ്]]; [[30 നവംബർ]] [[1872]]) | Largest win = {{flagicon|Ireland|1753}} [[Ireland national football team (IFA)|അയർലാന്റ്]] 0 - 13 ഇംഗ്ലണ്ട് {{flagicon|England}}<br />([[ബെൽഫാസ്റ്റ്]], [[അയർലാന്റ്]]; [[18 ഫെബ്രുവരി]] [[1882]]) | Largest loss = {{flagicon|Hungary}} [[Hungary national football team|ഹംഗറി]] 7 - 1 ഇംഗ്ലണ്ട് {{flagicon|England}}<br />([[ബുഡാപെസ്റ്റ്]], [[ഹംഗറി]]; [[23 മെയ്]] [[1954]]) | Most Recent match = {{flagicon|Andorra}} [[Andorra national football team|Andorra]] 0 - 3 England {{flagicon|England}}<br />([[Barcelona]], [[Spain]]; [[28 March]] [[2007]]) | World cup apps = 12 | World cup first = 1950 | World cup best = ജേതാക്കൾ, [[Football World Cup 1966|1966]] | Regional name = [[European Football Championship|യൂറോപ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]] | Regional cup apps = 7 | Regional cup first = [[1968 European Football Championship|1968]] | Regional cup best = [[1968 European Football Championship|1968]]: മൂന്നാം സ്ഥാനം, [[1996 European Football Championship|1996]] സെമി ഫൈനലിൽ }} അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോളിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ടീമാണു ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ . ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഫുട്ബോളിനെ അധികരിക്കുന്ന ദ ഫുട്ബോൾ അസോസിയേഷൻ ആൺ ഈ ടീമിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ലോകത്തെ ആദ്യ ഫുട്ബോൾ ടീം എന്ന ഖ്യാതി ഇവർ സ്കോട്ലാന്റുമൊത്ത് പങ്കിടുന്നു. ലോകത്തെ ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ മത്സരം ഇംഗ്ലണ്ടും സ്കോട്ലാന്റും തമ്മിൽ ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി എഴുപത്തിരണ്ട്- ൽ നടന്നു. ഇവരുടെ ആതിഥേയ മൈതാനം (Home Ground) ലണ്ടനിലെ വെംബ്ലി മൈതാനമാണ്. ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന കോച്ച് [[ഫാബിയോ കാപ്പെല്ലോ]] ആണ്. ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ് നേടിയ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇംഗ്ലണ്ട്. ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി അറുപത്തിയാറ് - ൽ ആണ് അവർ ജേതാക്കളായത്. അവസാന മത്സരത്തിൽ അവർ പശ്ചിമ ജർമ്മനിയെ നാല്-രണ്ട് ന് (അധിക സമയത്തിൽ) പരാജയപ്പെടുത്തി. അതിനു ശേഷം ലോകകപ്പിലെ അവരുടെ മികച്ച പ്രകടനം ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി തൊണ്ണൂറ്-ൽ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തിയതാണ്. [[യുവേഫ യൂറോ 1968|1968]] ലും [[യുവേഫ യൂറോ 1996|1996]] ലും അവർ [[യുവേഫ യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോൾ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|യുവേഫ യൂറോപ്യൻ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിന്റെ]] സെമി-ഫൈനലിൽ എത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി എൺപത്തിനാല്-ൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഹോം ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]] അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് vഅമ്പത്തിനാല്കിരീടത്തോടെ (ഇരുപത് പ്രാവശ്യം കിരീടം പങ്കിട്ടു) അവരായിരുന്നു പ്രബലർ. [[സ്കോട്ട്‌ലൻഡ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്കോട്ട്‌ലൻഡാണ്]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പരമ്പരാഗതവൈരികൾ. ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി എഴുപത് കളിലാണ് ഇവർ തമ്മിലുള്ള ''ഫുട്ബോൾ വൈരാഗ്യം'' തുടങ്ങുന്നത്. സ്കോട്ട്‌ലൻഡിനെതിരായി തുടർച്ചയായി നടത്തിവന്നിരുന്ന മത്സരങ്ങൾ ആയിരത്തി തൊള്ളായിരത്തി എൺപത് കളുടെ അവസാനം വരെ തുടർന്നു. മറ്റു പ്രധാന ടീമുകൾക്കെതിരായുള്ള മത്സരങ്ങൾക്ക് പിന്നീട് പ്രാധാന്യം കൈവന്നു. [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കെതിരേയും]] [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരേയും]] പല പ്രധാന മത്സരങ്ങളും നടന്നു. == ചരിത്രം == ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം ലോകത്തിലെത്തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഫുട്ബോൾ ടീമുകളിൽ ഒന്നാണ്. [[സ്കോട്ട്‌ലൻഡ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്കോട്ട്‌ലൻഡിനോടൊപ്പമാണ്]] ഇംഗ്ലീഷ് ടീമും രൂപം കൊണ്ടത്. [[ദ ഫുട്ബോൾ അസ്സോസ്സിയേഷൻ|ഫുട്ബോൾ അസ്സോസ്സിയേഷന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ആയിരത്തെണ്ണൂറ്റിയെഴുപത് മാർച്ച് അഞ്ച്- ന് ഇംഗ്ലണ്ടും സ്കോട്ട്‌ലൻഡും തമ്മിലുള്ള മത്സരം നടന്നു. അതിനു പകരമായി ആയിരത്തി എണ്ണൂറ്റി എഴുപത്തിരണ്ട് നവംബർ മുപ്പത്- ന് ഇവർ തമ്മിൽ തന്നെ ഒരു മത്സരം സ്കോട്ടിഷ് ഫുട്ബോൾ മേലധികാരികളും സംഘടിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരം സ്കോട്ട്‌ലൻഡിലെ [[ഹാമിൽട്ടൺ ക്രെസന്റ്|ഹാമിൽട്ടൺ ക്രെസന്റിൽ]] വെച്ചാണ് നടന്നത്. ഈ രണ്ട് ടീമുകളും ഒരു സമിതിയുടെ കീഴിൽ അല്ലാത്തതിനാൽ ആ മത്സരത്തെ ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ഫുട്ബോൾ മത്സരമായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=England Match No. 1 – Scotland – 30 November 1872 – Match Summary and Report |url=http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html |work=englandfootballonline.com |accessdate=22 October 2009}}</ref> ഇംഗ്ലണ്ട്, തുടർന്നുള്ള നാൽപ്പത് വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ സ്കോട്ട്‌ലൻഡ്, [[വെയിൽസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെയിൽസ്]], [[അയർലൻഡ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അയർലൻഡ്]] മുതലായ ടീമുകളോടൊപ്പം [[ബ്രിട്ടീഷ് ഹോം ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഹോം ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] കളിച്ചുതുടങ്ങി. തുടക്കത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന് സ്ഥിരമായൊരു മൈതാനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. 1906 ൽ അവർ [[ഫിഫ|ഫിഫയിൽ]] അംഗത്വം നേടി. 1908 ലെ മധ്യ യൂറോപ്യൻ പര്യടനത്തിൽ അവർ മറ്റു ടീമുകളുമായി മത്സരങ്ങൾ കളിച്ചു തുടങ്ങി. 1923 ൽ [[വെംബ്ലി മൈതാനം]] തുറക്കപ്പെട്ടു. അത് അവരുടെ സ്ഥിരം ആതിഥേയ മൈതാനമായി മാറി. ഇംഗ്ലണ്ടും ഫിഫയും തമ്മിലുള്ള സ്വരചേർച്ചയില്ലായ്മ 1928 ൽ അവരെ ഫിഫയിൽ നിന്നും പുറത്താക്കുന്നതിൽ കൊണ്ടെത്തിച്ചു. അതിനു ശേഷം 1946 ലാണ് ഇംഗ്ലണ്ട് ഫിഫയിൽ വീണ്ടും അംഗത്വം നേടുന്നത്. അതിന്റെ ഫലമായി അവർ 1950 വരെ ലോകകപ്പുകളിൽ പങ്കെടുത്തില്ല. 1950 ലെ ലോകകപ്പിൽ ആദ്യ റൗണ്ടിൽ തന്നെ [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് തോറ്റ് ഇംഗ്ലണ്ട് പുറത്തായി. [[യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ]] പെടാത്ത ഒരു ടീമിനെതിരെ സ്വന്തം മണ്ണിൽ അവർ ആദ്യമായി തോൽക്കുന്നത് 1949 സെപ്റ്റംബർ 21 ന് [[ഗൂഡിസൺ പാർക്ക്|ഗൂഡിസൺ പാർക്കിൽ]] വെച്ച് [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലൻഡ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലൻഡിനെതിരെയാണ്]]. 0-2 നായിരുന്നു ആ തോൽവി. വെംബ്ലി മൈതാനത്ത് വെച്ച് [[ബ്രിട്ടീഷ് ദ്വീപസമൂഹം|ബ്രിട്ടീഷ് ദ്വീപസമൂഹത്തിൽ]] പെടാത്ത ഒരു ടീമിനെതിരെ അവർ തോൽക്കുന്നത് 1953 ൽ [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]]. 6-3 നായിരുന്നു ആ തോൽവി. അതിനു പകരം [[ബുഡാപെസ്റ്റ്|ബുഡാപെസ്റ്റിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഹംഗറി 7-1 ന് ജയിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ എക്കാലത്തേയും ഏറ്റവും കനത്ത തോൽവിയാണിത്. മത്സരശേഷം [[സൈദ് ഓവൻ]] പറഞ്ഞു, "ബഹിരാകാശത്ത് നിന്നും വന്നവരോടൊപ്പം കളിക്കുന്നതു പോലിരുന്നു ആ മത്സരം". [[1954 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1954]] ലെ ലോകകപ്പിൽ [[ഐവർ ബ്രോഡിസ്]] ഒരു മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടി. ലോകകപ്പിന്റെ അവസാന റൗണ്ടിൽ ഒരു മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുന്ന ആദ്യ ഇംഗ്ലീഷ് കളിക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. [[ബെൽജിയം ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബെൽജിയത്തിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു ആവേശകരമായ ആ മത്സരം. ആ മത്സരം 4-4 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ മറ്റൊരു കളിക്കാരനായ [[നാറ്റ് ലോഫ്റ്റ്‌ഹൗസ്|നാറ്റ് ലോഫ്റ്റ്‌ഹൗസും]] രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടിയിരുന്നു. എന്നാൽ ബ്രോഡിസ് രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കഴിഞ്ഞ് 30 മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷമാണ് ലോഫ്റ്റ്‌ഹൗസ് ആ നേട്ടം കൈവരിച്ചത്. ഇംഗ്ലണ്ട് ആദ്യമായി ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലെത്തി. എന്നാൽ അവിടെ അവർ [[ഉറുഗ്വായ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വായോട്]] പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു. 1946 ൽ [[വാൾട്ടർ വിന്റർബോട്ടം]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആദ്യത്തെ പൂർണ്ണസമയ മാനേജറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും 1963 ൽ [[അൽഫ് റമേസി]] മാനേജറായി നിയമിക്കപ്പെടുന്നതു വരെ ടീമിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നത് മറ്റൊരു കൂട്ടരായിരുന്നു. [[1966 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1966 ലോകകപ്പിന്]] വേദിയായത് ഇംഗ്ലണ്ട് ആയിരുന്നു. അൽഫ് റമേസിയുടെ ഇംഗ്ലണ്ട് ഫൈനലിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പശ്ചിമ ജർമ്മനിയെ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി ലോകജേതാക്കളായി. ആ മത്സരത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ [[ജെഫ് ഹഴ്സ്റ്റ്]] പ്രശസ്തമായ ഹാട്രിക് നേടി. നിലവിലെ ജേതാക്കൾ എന്ന പരിഗണനമൂലം [[1970 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1970]] ൽ [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] നടന്ന ലോകകപ്പിന് ഇംഗ്ലണ്ട് നേരിട്ട് പ്രവേശനം നേടി. അവർ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലെത്തിയെങ്കിലും അവിടെ പശ്ചിമ ജർമ്മനിയോട് പരാജയപ്പെട്ടു. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 2-0 ന് മുമ്പിലായിരുന്നെങ്കിലും അധികസമയത്തിനു ശേഷം അവർ 2-3 ന് പരാജയപ്പെട്ടു. അവർക്ക് [[1974 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1974]] ലേയും [[1978 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1978]] ലേയും ലോകകപ്പുകളിലേക്ക് യോഗ്യത നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. [[റോൺ ഗ്രീൻവുഡ്]] എന്ന മാനേജർക്കു കീഴിൽ അവർ [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിൽ]] നടന്ന [[1982 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1982]] ലെ ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടി. ഒരു മത്സരം പോലും തോറ്റില്ലെങ്കിലും രണ്ടാം റൗണ്ടിൽ അവർ പുറത്തായി. [[ബോബി റോബ്സൺ]] എന്ന മാനേജർക്കു കീഴിൽ അവർ [[1986 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1986]] ലെ ലോകകപ്പിൽ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ എത്തുകയും [[1990 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1990]] ലെ ലോകകപ്പിൽ നാലാം സ്ഥാനക്കാരാവുകയും ചെയ്തു. 1990 കളിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന് വളരെ ചുരുങ്ങിയ കാലയളവിനുള്ളിൽ നാല് മാനേജർമാർ ഉണ്ടായി. [[ഗ്രഹാം ടെയ്‌ലർ|ഗ്രഹാം ടെയ്‌ലറായിരുന്നു]] റോബിൻസണിന്റെ പിൻഗാമി. എന്നാൽ [[1994 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1990]] ലെ ലോകകപ്പിലേക്ക് യോഗ്യത നേടാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. 1996 ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ നടന്ന [[യുവേഫ യൂറോ 1996|യൂറോകപ്പിൽ]] [[ടെറി വെനാബിൾസ്]] എന്ന പരിശീലകനു കീഴിൽ അവർ അവരുടെ [[യൂറോകപ്പ്|യൂറോകപ്പിലെ]] ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനം നടത്തി. അവർ ആ പരമ്പരയിൽ സെമി ഫൈനലിലെത്തി. സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങളാൽ അദ്ദേഹം രാജിവെക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി [[ഗ്ലെൻ ഹോഡിൽ]] നിയമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഫുട്ബോളിനെ സംബന്ധിക്കാത്ത വിഷയങ്ങളുടെ പേരിൽ [[1998 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1998]] ലെ ലോകകപ്പിനു ശേഷം അദ്ദേഹവും രാജിവെക്കപ്പെട്ടു. ആ ലോകകപ്പിൽ അവർ രണ്ടാം റൗണ്ടിൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. ഹോഡിലിന്റെ വിടവാങ്ങലിനു ശേഷം [[കെവിൻ കീഗൻ]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ചുമതലയേറ്റെടുക്കുകയും അവരെ [[യുവേഫ യൂറോ 2000|2000]] ലെ യൂറോകപ്പിൽ മത്സരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ടീമിന്റെ പ്രകടനം വളരെ മോശമായതിനാൽ അദ്ദേഹവും ഉടനെത്തന്നെ രാജിവെച്ചു. [[പ്രമാണം:England team.jpg|thumb|right|[[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006]] ലെ ലോകകപ്പിനിടയിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ടീം]] 2001 നും 2006 നും ഇടയിൽ [[സ്വെൻ ഗൊരാൻ എറിക്സൺ]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പരിശീലനച്ചുമതല ഏറ്റെടുത്തു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആദ്യ വിദേശ പരിശീലകനായിരുന്നു എറിക്സൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവാദപരമായ സംഭവങ്ങൾ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അദ്ദേഹത്തെ സുപ്രസിദ്ധനാക്കി. [[2002 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2002]] ലേയും [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006]] ലേയും ലോകകപ്പുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. അദ്ദേഹം വെറും 5 മത്സരങ്ങൾ മാത്രമാണ് പരാജയപ്പെട്ടത് (സൗഹൃദമത്സരങ്ങൾ ഒഴികെ). അദ്ദേഹത്തിനു കീഴിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ലോകറാങ്കിംഗിൽ നാലാം സ്ഥാനത്തെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരാർ, ഫുട്ബോൾ അസ്സോസ്സിയേഷൻ രണ്ട് വർഷത്തേക്കു കൂടി നീട്ടി. എന്നാൽ 2006 ലെ ലോകകപ്പിനു ശേഷം അദ്ദേഹം പുറത്താക്കപ്പെട്ടു. [[സ്റ്റീവ് മക്‌ലാരൻ]] പ്രധാന കോച്ചായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[യുവേഫ യൂറോ 2008|2008]] ലെ യൂറോകപ്പിന് യോഗ്യത നേടാൻ അവർക്കായില്ല. 2007 നവംബർ 26 ന് (ചേർന്നതിന് 16 മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം) അദ്ദേഹം രാജിവെച്ചു. 1946 ന് മാനേജർ എന്ന പദവി വന്നതു മുതൽ ഏറ്റവും കുറച്ച് കാലം മാനേജറായ വ്യക്തിയായി മക്‌ലാരൻ മാറി. 2007 ഡിസംബർ 14 ന് റയൽ മാഡ്രിഡിന്റേയും എ.സി. മിലാന്റേയും മുൻ പരിശീലകനായ [[ഫാബിയോ കാപ്പെല്ലോ]] ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പ്രധാന പരിശീലകനായി ചുമതലയേറ്റു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ മത്സരം 2008 ഫെബ്രുവരി 6 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലൻഡ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്വിറ്റ്സർലൻഡിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് 2-1 ന് ജയിച്ചു. [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിന്റെ]] യോഗ്യതാമത്സരങ്ങളിൽ ഒന്നൊഴികെ മറ്റെല്ലാ മത്സരങ്ങളും കാപ്പെല്ലോയുടെ കീഴിലുള്ള ഇംഗ്ലണ്ട് ജയിച്ചു. വെംബ്ലിയിൽ [[ക്രൊയേഷ്യ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ക്രൊയേഷ്യക്ക്]] മേൽ നേടിയ 5-1 ജയത്തോടെ രണ്ട് മത്സരങ്ങൾ ശേഷിക്കെ ഇംഗ്ലണ്ട് ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടി. ഇത്തരമൊരു നേട്ടം ഇംഗ്ലണ്ട് ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ആദ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ 2010 ലോകകപ്പ് അവർക്ക് നിരാശാജനകമായിരുന്നു. ആദ്യ രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്കു ശേഷം തന്നെ അവരുടെ ടീം സ്പിരിറ്റിനെപ്പറ്റിയും തന്ത്രങ്ങളെപ്പറ്റിയും സമ്മർദ്ദം നേരിടാനുള്ള കഴിവിനെപ്പറ്റിയും ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർന്നു.<ref>{{cite news |title=Rifts appear as players grow tired of Capello regime |url=http://www.guardian.co.uk/football/blog/2010/jun/21/england-john-terry-fabio-capello |date=21 June 2010 |author=Owen Gibson |newspaper=The Guardian |accessdate=3 July 2010}}</ref> രണ്ടാം റൗണ്ടിലേക്ക് മുന്നേറിയെങ്കിലും അവിടെ ജർമ്മനിക്കെതിരെ 4-1 ന്റെ തോൽവി അവർ ഏറ്റുവാങ്ങി. ഒരു ലോകകപ്പിലെ അവരുടെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു അത്. == സ്വന്തം മൈതാനം == [[പ്രമാണം:Wembley Stadium - USA v England.jpg|thumb|right|[[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[വെംബ്ലി മൈതാനം]], ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീമിന്റെ നിലവിലെ ആതിഥേയ മൈതാനം.]] ഇംഗ്ലണ്ട് ടീമിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യ 50 വർഷങ്ങളിൽ അവരുടെ ആതിഥേയ മത്സരങ്ങൾ രാജ്യത്ത് പലയിടത്തുമായി കളിച്ചു വന്നു. ഫുട്ബോൾ ക്ലബ്ബുകളുടെ മൈതാനത്തിലേക്ക് മാറുന്നതിനു മുമ്പ് ക്രിക്കറ്റ് മൈതാനങ്ങളിലായിരുന്നു അവർ ഫുട്ബോൾ കളിച്ചിരുന്നത്. [[എമ്പയർ മൈതാനം]] നിർമ്മിച്ചത് [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[ബ്രെന്റ്]] എന്ന പട്ടണത്തിലുള്ള [[വെംബ്ലി]] എന്ന സ്ഥലത്താണ്. [[ബ്രിട്ടീഷ് എമ്പയർ പ്രദർശനം|ബ്രിട്ടീഷ് എമ്പയർ പ്രദർശനത്തിനു]] വേണ്ടിയാണ് ഈ മൈതാനം നിർമ്മിച്ചത്. ഇംഗ്ലണ്ട് തങ്ങളുടെ ആദ്യ മത്സരം സ്കോട്ട്‌ലൻഡിനെതിരെ ഇവിടെയാണ് കളിച്ചത്. തുടർന്നുള്ള 27 വർഷത്തേക്ക് സ്കോട്ട്‌ലൻഡിനെതിരായുള്ള കളികൾ മാത്രമാണ് അവിടെ നടന്നത്. പിന്നീട് അത് വെംബ്ലി മൈതാനം എന്ന് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. 1950 കളിൽ അത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സ്ഥിരം മൈതാനമായി മാറി. 2001 ൽ മൈതാനം മുഴുവനായും പുതുക്കിപ്പണിയാനുള്ള പദ്ധതി വരികയും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മൈതാനം പൊളിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ സമയത്ത് ഇംഗ്ലണ്ട് തങ്ങളുടെ മത്സരങ്ങൾ രാജ്യത്ത് പല മൈതാനങ്ങളിലായി കളിച്ചു. 2007 ൽ മൈതാനത്തിന്റെ പണി പൂർത്തിയായതിനെത്തുടർന്ന് അവർ ആ മൈതാനം വീണ്ടും ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി. അവിടുത്തെ പിച്ചിന്റെ പേരിൽ ആ മൈതാനം ധാരാളം പഴികേട്ടു. ഉദ്ദേശിച്ച നിലവാരം ആ പിച്ചിന് ഇല്ലെന്നതായിരുന്നു പ്രശ്നം. അത് മാറ്റിയെടുക്കാനായി ധാരാളം പണം പിന്നേയും ചിലവഴിക്കേണ്ടതായി വന്നു. ആ പിച്ചിന് ഇപ്പോൾ വളരെയധികം പുരോഗതിയുണ്ടെന്ന് അടുത്തകാലത്തായി നടന്ന മത്സരഫലങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. == മാധ്യമങ്ങൾ == [[ബി.ബി.സി. റേഡിയോ 5 ലൈവ്]] ആണ് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ എല്ലാ കളികളും ദൃക്‌സാക്ഷിവിവരണത്തോടുകൂടി (Commentary) സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നത്. 2008-09 സീസൺ മുതൽ 2011-12 സീസൺ വരെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ, രാജ്യത്ത് നടക്കുന്ന യോഗ്യതാമത്സരങ്ങളും രാജ്യത്തിനു പുറത്ത് നടക്കുന്ന സൗഹൃദമത്സരങ്ങളും തത്സമയം സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നത് [[ഐ.ടി.വി]] ആണ്. 2009 ജൂൺ വരെ രാജ്യത്തിനു പുറത്ത് നടക്കുന്ന യോഗ്യതാമത്സരങ്ങളും രാജ്യത്ത് നടക്കുന്ന സൗഹൃദമത്സരങ്ങളും തത്സമയം സംപ്രേഷണം ചെയ്തിരുന്നത് [[സെറ്റാന്റ സ്പോർട്ട്സ്]] ആണ്. ഇപ്പോൾ ഈ മത്സരങ്ങൾ സംപ്രേഷണം ചെയ്യാൻ ആരുമില്ലാത്തതിനാൽ [[ദ ഫുട്ബോൾ അസ്സോസ്സിയേഷൻ|എഫ്.എ]] പകരക്കാർക്കായി തിരച്ചിൽ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്..<ref>{{cite news |title=FA faces Setanta cash shortfall |newspaper=BBC News |date=23 June 2009 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/8115805.stm |accessdate=23 February 2010}}</ref> സെറ്റാന്റ സ്പോർട്ട്സിന്റ് അഭാവം മൂലം 2009 ഒക്ടോബർ 10 ന് [[ഉക്രൈൻ|ഉക്രൈനിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം പണം നൽകി കാണുന്ന അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്റർനെറ്റിലൂടെ മാത്രമാണ് കാണിച്ചിരുന്നത്. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഒരു മത്സരം ഇത്തരമൊരു രീതിയിൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്യപ്പെട്ടത് ഇതാദ്യമായിരുന്നു. £4.99 നും £11.99 ഇടയിൽ പണം കൊടുത്ത് കളി കണ്ടവരുടെ എണ്ണം 250,000 നും 300,000 നും ഇടയിലും ആകെ കളി കണ്ടവരുടെ എണ്ണം 500,000 ത്തോളവുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=Meltdown averted as England match draws online audience of 500,000 |newspaper=The Guardian |date=11 October 2009 |author=Owen Gibson |url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/oct/11/england-ukraine-internet-viewing-figures |accessdate=23 February 2010}}</ref> ഓസ്ട്രേലിയയിൽ, ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആതിഥേയ മത്സരങ്ങളും രാജ്യത്തിനു പുറത്ത് നടക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ചില മത്സരങ്ങളും സംപ്രേഷണം ചെയ്യുന്നത് [[സെറ്റാന്റ സ്പോർട്ട്സ് ഓസ്ട്രേലിയ]] ആണ്. == നിറങ്ങൾ == {{Football kit box | align = right | pattern_la = | pattern_b = | pattern_ra = | leftarm = FFCC00 | body = FFCC00 | rightarm = FFCC00 | shorts = 000099 | socks = FFCC00 | title = 1973 മുതൽ [[സ്വീഡൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്വീഡന്റെ]] ശൈലിയിലുള്ള ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ മൂന്നാം കിറ്റ്}} വെളുത്ത ഷർട്ടുകളും നാവിക നീല നിറത്തിലുള്ള ഷോർട്ടുകളും വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള സോക്സുകളുമാണ് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പരമ്പരാഗതമായ ആതിഥേയ നിറങ്ങൾ. 2001 മുതൽ സ്വന്തം രാജ്യത്ത് നടക്കുന്ന ചില മത്സരങ്ങളിൽ അവർ വെളുത്ത ഷോർട്ട്സുകളും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. 2005 മുതൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ രൂപകല്പന ചെയ്യുന്നത് ഡേവിഡ് ബ്ലാഞ്ച് ആണ്. [[ഉംബ്രോ]] രൂപകല്പന ചെയ്ത മുഴുവൻ വെളുത്തനിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രമണിഞ്ഞ് [[സ്ലോവാക്യ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്ലോവാക്യക്കെതിരെ]] 2009 മാർച്ച് 28 ന് വെംബ്ലിയിൽ നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് 4-0 ന് വിജയിച്ചു. ആ വസ്ത്രം അവരുടെ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രത്തിനു പകരമായി ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി. 2009 ഒക്ടോബർ 10 ന് [[ഉക്രൈൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉക്രൈനിനെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അവർ പരമ്പരാഗത വസ്ത്രമാണാണിഞ്ഞതെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. രാജ്യത്തിനു പുറത്ത് കളിക്കുമ്പോൾ ഇംഗ്ലണ്ട് പരമ്പരാഗതമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വസ്ത്രം ചുവന്ന ഷർട്ടുകളും വെളുത്ത ഷോർട്ട്സുകളും ചുവന്ന സോക്സുകളും ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു. അവർക്ക് യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത ടീമിനോട് കളിക്കുന്നത് വരെ ആ വസ്ത്രത്തിന്റെ ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. 1945 മുതൽ 1952 വരെ ഇംഗ്ലണ്ട് നീല നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രമാണ് വിദേശമത്സരങ്ങളിൽ അണിഞ്ഞിരുന്നത്. 1966 ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ വിദേശവസ്ത്രം ചാരനിറമുള്ള ഷർട്ടുകളും ഷോർട്ട്സുകളും സോക്സുകളും അടങ്ങിയതായി. [[ബൾഗേറിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൾഗേറിയ]], [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനി]], [[ജോർജിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജോർജിയ]] തുടങ്ങിയ ടീമുകൾക്കെതിരെ ഇംഗ്ലണ്ട് ഈ വസ്ത്രമണിഞ്ഞ് കളിച്ചു. എന്നാൽ ആരാധകപിന്തുണ പരമ്പരാഗതമായ ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിനായതിനാൽ അവർ വീണ്ടും വിദേശ വസ്ത്രമായി ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള പരമ്പരാഗത വസ്ത്രത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ചുവന്ന വസ്ത്രത്തിന്റെ പുതിയ പതിപ്പുകൾ ഇറങ്ങുന്ന അവസരത്തിൽ പ്രചാരണത്തിനായി അവ ആതിഥേയ മത്സരങ്ങളിലും ഉപയോഗിച്ചുപോന്നു. ചില അവസരങ്ങളിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് മൂന്നാം തരം വസ്ത്രങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. 1970 ലോകകപ്പിൽ [[ചെകോസ്ലോവാക്യ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചെകോസ്ലോവാക്യക്കെതിരെ]] ഇളം നീല ഷർട്ടും ഷോർട്ട്സും സോക്സും അടങ്ങിയ മൂന്നാം വസ്ത്രമാണ് ഇംഗ്ലണ്ട് ധരിച്ചത്. [[സ്വീഡൻ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സ്വീഡന്റെ]] വസ്ത്രത്തോട് സമാനമായ ഒരു മൂന്നാം വസ്ത്രവും അവർക്കുണ്ട്. മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള ഷർട്ടും സോക്സും നീല നിറത്തിലുള്ള ഷോർട്ട്സും അടങ്ങിയാതാണ് ആ വസ്ത്രം. അത് അവർ 1973 ൽ ചെകോസ്ലോവാക്യ, [[പോളണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോളണ്ട്]], [[ഇറ്റലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇറ്റലി]] എന്നിവർക്കെതിരെ ഉപയോഗിച്ചു. 1986 നും 1992 നുമിടയിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന് വിളറിയ നീല നിറത്തിലുള്ള മൂന്നാം വസ്ത്രവുമുണ്ടായിരുന്നു. അത് വളരെ അപൂർവ്വമായേ ധരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. == ദുരിതാശ്വാസങ്ങളും സഹായങ്ങളും == 2009 കൊളോറെക്ടൽ അർബുദത്തെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ അവബോധയജ്ഞത്തെത്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ട് കളിക്കാർ അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ പ്രതിഫലവും ''ടീം ഇംഗ്ലണ്ട് ഫുട്ബോളേഴ്സ് ചാരിറ്റി''യിലൂടെ സംഭാവന ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite news |title=England players pledge to donate wages to charity |newspaper=WSN |date=7 June 2009 |url=http://www.wsn.com/2007/06/07/football/news/england/england-players-pledge-to-donate-wages-to-charity_21222/ |accessdate=23 February 2010 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430194826/http://www.wsn.com/2007/06/07/football/news/england/england-players-pledge-to-donate-wages-to-charity_21222/ |url-status=dead }}</ref> == സമീപകാല മത്സരങ്ങൾ == === 2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ് === 2009 ഡിസംബർ 4 ന് നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പനുസരിച്ച് 2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ് ഗ്രൂപ്പ് സി|ഗ്രൂപ്പ് സിയിൽ]] ആയിരുന്നു. ജൂൺ 12 ന് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിനെതിരെ നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ അവർ 1-1 എന്ന നിലയിൽ സമനില നേടി. ജൂൺ 18 ന് അൾജീരിയക്കെതിരെ നടന്ന മത്സരം ഗോൾരഹിതസമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞു. ജൂൺ 23 ന് സ്ലോവേന്യക്കെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അവർ 1-0 ന് വിജയിച്ചു. അതോടെ ഗ്രൂപ്പ് സിയിലെ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരായി അവർ അടുത്ത റൗണ്ടിൽ കടന്നു. രണ്ടാം റൗണ്ടിൽ ജൂൺ 27 ന് ജർമ്മനിക്കെതിരെ 4-1 ന് പരാജയപ്പെട്ട് അവർ ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ലോകകപ്പിലെ അവരുടെ ഏറ്റവും കനത്ത തോൽവിയായിരുന്നു അത്. ലോകകപ്പിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഏറ്റവും മോശം പ്രകടനം എന്നാണ് ഫിഫ ഈ ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പ്രകടനത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. അവർ ആ ലോകകപ്പിൽ 13 ആം സ്ഥാനത്തായി. [[1958 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|1958]] ൽ 11 ആം സ്ഥാനത്തായതായിരുന്നു ഇതിനു മുമ്പുള്ള അവരുടെ മോശം പ്രകടനം.<ref>{{cite news |title= England slump to worst World Cup ranking |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2010/8814195.stm |date=13 July 2010 |publisher=BBC Sport |accessdate=13 July 2010}}</ref> {{footballbox |date= 12 ജൂൺ 2010 |time= 20:30 |team1= {{fb-rt|ENG}} |score= [[2010 FIFA World Cup Group C#England vs United States|1 – 1]] |report= [http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249722/match=300061466/report.html Report]{{Dead link|date=December 2010}} |team2= {{flag|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ}} |goals1= [[സ്റ്റീവൻ ജെറാർഡ്|ജെറാർഡ്]] {{goal|4}} |goals2= [[ക്ലിന്റ് ഡെംപ്സി|ഡെംപ്സി]] {{goal|40}} |stadium= [[റോയൽ ബഫോകെങ്ങ് മൈതാനം]], [[റസ്റ്റൻബർഗ്]] |attendance= 38,646 |referee= [[കാർലോസ് യൂജേനിയോ സൈമൺ]] ([[ബ്രസീൽ]]) }} ---- {{footballbox |date= 18 ജൂൺ 2010 |time= 20:30 |team1= {{fb-rt|ENG}} |score= [[2010 FIFA World Cup Group C#England vs Algeria|0 – 0]] |report= [http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249722/match=300061464/report.html Report]{{Dead link|date=December 2010}} |team2= {{fb|ALG}} |goals1= |goals2= |stadium= [[കേപ്പ് ടൗൺ മൈതാനം]], [[കേപ്പ് ടൗൺ]] |attendance= 68,100 |referee= [[റവ്‌ഷാൻ ഇർമാറ്റൊവ്]] ([[ഉസ്ബകിസ്ഥാൻ]]) }} ---- {{footballbox |date=23 ജൂൺ 2010 |time=16:00 |team1= {{fb-rt|SVN}} |score= [[2010 FIFA World Cup Group C#Slovenia vs England|0 – 1]] |report= [http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249722/match=300061462/report.html Report]{{Dead link|date=December 2010}} |team2= {{fb|ENG}} |goals1= |goals2= [[ജെർമ്മെയ്ൻ ഡെഫോ|ഡെഫോ]] {{goal|23}} |stadium= [[നെൽസൺ മണ്ടേല ബേ മൈതാനം]], [[പോർട്ട് എലിസബത്ത്]] |attendance= 36,893 |referee= [[വൂൾഫ്ഗാംഗ് സ്റ്റാർക്ക്]] ([[ജർമ്മനി]])}} {{2010 FIFA World Cup Group C |expanded = yes |scenarios = yes}} ---- {{footballbox |date= 27 ജൂൺ 2010 |time= 16:00 |team1= {{fb-rt|GER}} |score= [[2010 FIFA World Cup knockout stage#Germany vs England|4 – 1]] |report= [http://www.fifa.com/worldcup/matches/round=249722/match=300061501/report.html Report]{{Dead link|date=December 2010}} |team2= {{flag|ഇംഗ്ലണ്ട്}} |goals1= [[മിറോസ്ലാവ് ക്ലോസെ|ക്ലോസെ]] {{goal|20}} <br />[[ലൂക്കാസ് പൊഡോൾസ്കി|പൊഡോൾസ്കി]] {{goal|32}} <br />[[തോമസ് മുള്ളർ|മുള്ളർ]] {{goal|67||70}} |goals2= [[മാത്യു അപ്സൺ|അപ്സൺ]] {{goal|37}} |stadium= [[ഫ്രീ സ്റ്റേറ്റ് മൈതാനം]], [[ബ്ലൂംഫൊണ്ടെയ്ൻ]] |attendance= 40,510 |referee= [[ജോർഗ് ലാറിയോണ്ട]] ([[ഉറുഗ്വായ്]])}} === 2009-10 ലെ സൗഹൃദമത്സരങ്ങൾ === ആദ്യം എഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സ്കോർ {| class="wikitable" |- ! എതിരാളികൾ ! സ്ഥലം ! തിയ്യതി ! ഫലം |- |{{fb|ESP}} |[[എസ്റ്റാഡിയോ റാമോൻ സാഞ്ചെസ് പിസ്‌യുവാൻ]], [[സെവിയ്യ]] |11 ഫെബ്രുവരി 2009 |align="center"|0–2 |- |{{fb|SVK}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |28 മാർച്ച് 2009 |align="center"|4–0 |- |{{fb|NED}} |[[ആംസ്റ്റർഡാം അറീന]], [[ആംസ്റ്റർഡാം]] |12 ഓഗസ്റ്റ് 2009 |align="center"|2–2 |- |{{fb|SVN}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |5 സെപ്റ്റംബർ 2009 |align="center"|2–1 |- |{{fb|BRA}} |[[ഖലീഫ ഇന്റർനാഷണൽ മൈതാനം]], [[ദോഹ]] |14 നവംബർ 2009 |align="center"|0–1 |- |{{fb|EGY}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |3 മാർച്ച് 2010 |align="center"|3–1 |- |{{fb|MEX}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |24 മെയ് 2010 |align="center"|3–1 |- |{{flag|ജപ്പാൻ}} |[[UPC-അറീന]], [[ഗ്രാസ്]] |30 മെയ് 2010 |align="center"|2–1 |- |{{fb|HUN}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |11 ഓഗസ്റ്റ് 2010 |align="center"|2–1 |- |{{fb|FRA}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |17 നവംബർ 2010 |align="center"|1–2 |} == വരാനിരിക്കുന്ന മത്സരങ്ങൾ == === സൗഹൃദമത്സരങ്ങൾ === ആദ്യമെഴുതിയിരിക്കുന്നത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റ് സ്കോർ.<ref>{{cite web |title=Looking forward to 2010–12 |url=http://englandfans.thefa.com/news/Postings/2010/07/Getreadyfor+2012.htm |date=1 July 2010 |publisher=The FA |accessdate=5 July 2010}}</ref> {| class="wikitable" |- ! എതിരാളികൾ ! സ്ഥലം ! തിയ്യതി ! ഫലം |- |{{flag|ഡെന്മാർക്ക്}} |[[പാർകെൻ മൈതാനം]], [[കോപ്പൻഹേഗൻ]] |9 ഫെബ്രുവരി 2011 |align="center"|– |- |{{flag|അയർലൻഡ്}} |[[അവീവ മൈതാനം]], [[ഡബ്ലിൻ]] |8 ജൂൺ 2011 |align="center"|– |- |{{flag|നെതർലന്റ്സ്}} |[[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |10 ഓഗസ്റ്റ് 2011 |align="center"|– |} === യുവേഫ യൂറോ 2012 യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ - ഗ്രൂപ്പ് G === {{UEFA Euro 2012 qualifying Group G|expanded=yes|fixtures=yes}} </div id="ഇംഗ്ലണ്ട് v ബൾഗേറിയ">{{footballbox |date = 3 സെപ്റ്റംബർ 2010 |time = 20:00 [[UTC+1]] |team1 = {{fb-rt|ENG}} |score = 4 – 0 |report = [http://www.uefa.com/uefaeuro2012/matches/season=2012/round=15171/match=2002278/index.html Report] |team2 = {{flag|ബൾഗേറിയ}} |goals1 = [[ജെർമ്മെയ്ൻ ഡെഫോ|ഡെഫോ]] {{goal|3||61||86}}<br>[[ആഡം ജോൺസൺ|എ. ജോൺസൺ]] {{goal|83}} |goals2 = |stadium = [[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |attendance = 73,246 |referee = [[വിക്ടർ കസ്സായി]] ([[ഹംഗറി]])}} ---- </div id="Switzerland v ഇംഗ്ലണ്ട്">{{footballbox |date = 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 |time = 20:45 [[UTC+2]] |team1 = {{fb-rt|SUI}} |score = 1 – 3 |report = [http://www.uefa.com/uefaeuro2012/matches/season=2012/round=15171/match=2002281/index.html Report] |team2 = {{fb|ENG}} |goals1 = [[Xherdan Shaqiri|ഷാഖിരി]] {{goal|71}} |goals2 = [[വെയ്ൻ റൂണി|റൂണി]] {{goal|10}}<br />[[ആഡം ജോൺസൺ|എ. ജോൺസൺ]] {{goal|69}}<br />[[ഡാരൻ ബെന്റ്|ബെന്റ്]] {{goal|88}} |stadium = [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]] |attendance = 39,700 |referee = [[നിക്കോള റിസോലി]] ([[ഇറ്റലി]]) }} ---- </div id="ഇംഗ്ലണ്ട് v മോണ്ടിനെഗ്രോ">{{footballbox |date = 12 ഒക്ടോബർ 2010 |time = 20:00 [[UTC+1]] |team1 = {{fb-rt|ENG}} |score = 0 – 0 |report = [http://www.uefa.com/uefaeuro2012/matches/season=2012/round=15171/match=2002280/index.html Report] |team2 = {{fb|MNE}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |attendance = 73,451 |referee = [[മാനുവൽ ഗ്രേഫ്]] ([[ജർമ്മനി]])}} ---- </div id="വെയ്‌ൽസ് v ഇംഗ്ലണ്ട്">{{footballbox |date = 26 മാർച്ച് 2011 |time = |team1 = {{fb-rt|WAL}} |score = |report = |team2 = {{fb|ENG}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[മില്ലെനിയം മൈതാനം]], [[കാർഡിഫ്]] |attendance = |referee = }} ---- </div id="ഇംഗ്ലണ്ട് v സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്">{{footballbox |date = 4 ജൂൺ 2011 |time = |team1 = {{fb-rt|ENG}} |score = |report = |team2 = {{fb|SUI}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |attendance = |referee = }} ---- </div id="ബൾഗേറിയ v ഇംഗ്ലണ്ട്">{{footballbox |date = 2 സെപ്റ്റംബർ 2011 |time = |team1 = {{flag|ബൾഗേറിയ}} |score = |report = |team2 = {{fb|ENG}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[വാസിൽ ലെവ്സ്കി ദേശീയ മൈതാനം|വാസിൽ ലെവ്സ്കി]], [[സോഫിയ]] |attendance = |referee = }} ---- </div id="ഇംഗ്ലണ്ട് v വെയ്‌ൽസ്">{{footballbox |date = 6 സെപ്റ്റംബർ 2011 |time = |team1 = {{fb-rt|ENG}} |score = |report = |team2 = {{fb|WAL}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[വെംബ്ലി മൈതാനം]], [[ലണ്ടൻ]] |attendance = |referee = }} ---- </div id="മോണ്ടിനെഗ്രോ v ഇംഗ്ലണ്ട്">{{footballbox |date = 7 October 2011 |time = |team1 = {{fb-rt|MNE}} |score = |report = |team2 = {{fb|ENG}} |goals1 = |goals2 = |stadium = [[പോഡ്ഗോറിക സിറ്റി മൈതാനം]], [[പോഡ്ഗോറിക]] |attendance = |referee = }} == പരിശീലകസംഘം == {| "style=text-align:left" |- |'''മാനേജർ'''|| {{flagicon|Italy}} [[ഫാബിയോ കാപ്പെല്ലോ]] |- |'''ജനറൽ മാനേജർ'''|| {{flagicon|Italy}} [[ഫ്രാങ്കോ ബാൾഡിനി]] |- |'''അസ്സിസ്റ്റന്റ് മാനേജർ'''|| {{flagicon|Italy}} [[ഇറ്റാലോ ഗാൾബിയാട്ടി]] |- |'''പരിശീലകൻ/U-21 മാനേജർ'''|| {{flagicon|England}} [[സ്റ്റുവർട്ട് പിയേഴ്സ്]] |- |'''പരിശീലകൻ'''|| {{flagicon|England}} [[റേ ക്ലെമൻസ്]] |- |'''ഗോൾകീപ്പിംഗ് പരിശീലകൻ'''|| {{flagicon|Italy}} [[ഫ്രാങ്കോ ടാൻക്രെഡി]] |- |'''U-20/U-18 മാനേജർ'''|| {{flagicon|England}} [[ബ്രയാൻ ഈസ്റ്റിക്ക്]] |- |'''U-19 മാനേജർ'''|| {{flagicon|England}} [[നോയെൽ ബ്ലേക്ക്]] |- |'''U-17 മാനേജർ'''|| {{flagicon|England}} [[ജോൺ പീകോക്ക്]] |- |'''U-16 മാനേജർ'''|| {{flagicon|England}} [[കെന്നി സ്വെയ്ൻ]] |- |'''ഫിറ്റ്നസ്സ് പരിശീലകൻ'''|| {{flagicon|Italy}} [[മസ്സിമോ നെറി]] |- |'''ഫിസിയോതെറാപ്പിസ്റ്റ്'''|| {{flagicon|England}} [[ഗാരി ലെവിൻ]] |- |'''ടീം ഡോക്ടർ'''|| {{flagicon|England}} ഡോ. ഇയാൻ ബീസ്ലി |- valign=top |rowspan=5|'''മറ്റു പിന്നാമ്പുറ സഹായികൾ'''|| {{flagicon|England}} ഡാൻ ഹിച്ച് |- | {{flagicon|England}} റോജർ നാർബെറ്റ് |- | {{flagicon|England}} സ്റ്റീവ് സ്ലാറ്റെറി |- | {{flagicon|England}} റോഡ് തോൺലി |- |} == ടീമംഗങ്ങൾ == === 2011 ലെ ടീം === 2010 നവംബർ 17 ന് [[ഫ്രാൻസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഫ്രാൻസുമായുള്ള]] സൗഹൃദമത്സരത്തിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ടീമാണ് താഴെ കാണുന്നത്.<ref>{{cite web|title=UEFA euro 2012: England-Montenegro| url=http://www.uefa.com/uefaeuro2012/matches/season=2012/round=15171/match=2002280/index.html|author=UEFA.com|date=2010-10-12}}</ref> താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ അവസാനമായി പുതുക്കിയത് 2010 നവംബർ 27 നാണ്. {{nat fs g start}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[ബെൻ ഫോസ്റ്റർ]]|age={{Birth date and age|1983|4|3|df=y}}|caps=5|goals=0|club=[[ബർമിംഗ്‌ഹാം സിറ്റി F.C.|ബർമിംഗ്‌ഹാം സിറ്റി]]| clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=1|pos=GK|name=[[ജോ ഹാർട്ട്]]|age={{Birth date and age|1987|4|19|df=y}}|caps=7|goals=0|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=12|pos=GK|name=[[റോബർട്ട് ഗ്രീൻ]]|age={{Birth date and age|1980|1|18|df=y}}|caps=11|goals=0|club=[[വെസ്റ്റ്ഹാം യുണൈറ്റഡ് F.C.|വെസ്റ്റ്ഹാം യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG|}} {{nat fs g player|no=22|pos=GK|name=[[സ്കോട്ട് ലോച്ച്]]|age={{Birth date and age|1988|5|27|df=y}}|caps=0|goals=0|club=[[വാറ്റ്ഫോർഡ് F.C.|വാറ്റ്ഫോർഡ്]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=2|pos=DF|name=[[ഫിൽ ജഗീൽക്ക]]|age={{Birth date and age|1982|8|17|df=y}}|caps=7|goals=0|club=[[എവർട്ടൺ F.C.|എവർട്ടൺ]] |clubnat= ENG}} {{nat fs g player|no=3|pos=DF|name=[[കീറൻ ഗിബ്സ്]]|age={{Birth date and age|1989|9|26|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ആഴ്സണൽ F.C.|ആഴ്സണൽ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=5|pos=DF|name=[[റിയോ ഫെർഡിനാന്റ്]] [[പ്രമാണം:Captain sports.svg|12px|alt=captain|link=Captain (association football)]]|age={{birth date and age|1978|11|07|df=y}}|caps=80|goals=3|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് F.C.|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=6|pos=DF|name=[[ജോലിയോൺ ലെസ്കോട്ട്]]|age={{birth date and age|1982|8|16|df=y}}|caps=12|goals=0|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=13|pos=DF|name=[[മികാ റിച്ചാർഡ്സ്]]|age={{Birth date and age|1988|6|24|df=y}}|caps=12|goals=1|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=14|pos=DF|name=[[സ്റ്റീഫൻ വാർണോക്ക്]]|age={{Birth date and age|1981|12|12|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ആസ്റ്റൺവില്ല F.C.|ആസ്റ്റൺവില്ല]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=15|pos=DF|name=[[ക്രിസ് സ്മോളിംഗ്]]|age={{birth date and age|1989|11|22|df=y}}|caps=0|goals=0|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് F.C.|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=16|pos=DF|name=[[ഗാരി കാഹിൽ]]|age={{birth date and age|1985|12|19|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[ബോൾട്ടൺ വാണ്ടറേഴ്സ് F.C.|ബോൾട്ടൺ വാണ്ടറേഴ്സ്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=23|pos=DF|name=[[ആഷ്‌ലി കോൾ]]|age={{Birth date and age|1980|12|20|df=y}}|caps=86|goals=0|club=[[ചെൽസി എഫ്.സി.|ചെൽസി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=26|pos=DF|name=[[ജോൺ ടെറി]]|age={{Birth date and age|1980|12|7|df=y}}|caps=65|goals=6|club=[[ചെൽസി എഫ്.സി.|ചെൽസി]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=4|pos=MF|name=[[സ്റ്റീവൻ ജെറാർഡ്]]|vice Captin |age={{Birth date and age|1980|5|30|df=y}}|caps=89|goals=19|club=[[ലിവർപൂൾ F.C.|ലിവർപൂൾ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=7|pos=MF|name=[[തിയോ വാൽക്കോട്ട്]]|age={{birth date and age|1989|3|16|df=y}}|caps=15|goals=3|club=[[ആഴ്സണൽ F.C.|ആഴ്സണൽ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=8|pos=MF|name=[[ജോർദാൻ ഹെൻഡേഴ്സൺ]]|age={{Birth date and age|1990|6|17|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[സണ്ടർലാണ്ട് A.F.C|സണ്ടർലാണ്ട്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=10|pos=MF|name=[[ഗാരെത് ബാരി]]|age={{Birth date and age|1981|2|23|df=y}}|caps=44|goals=2|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=11|pos=MF|name=[[ജെയിംസ് മിൽനർ]]|age={{Birth date and age|1986|1|4|df=y}}|caps=15|goals=0|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=18|pos=MF|name=[[ആഷ്‌ലി യംഗ്]]|age={{birth date and age|1985|7|9|df=y}}|caps=11|goals=0|club=[[ആസ്റ്റൺവില്ല F.C.|ആസ്റ്റൺവില്ല]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[ജാക്ക് വിൽഷിയർ]]|age={{Birth date and age|1992|1|1|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[ആഴ്സണൽ F.C.|ആഴ്സണൽ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=19|pos=MF|name=[[ആഡം ജോൺസൺ]]|age={{birth date and age|1987|7|14|df=y}}|caps=6|goals=2|club=[[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി എഫ്.സി.|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി]]|clubnat=ENG}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs g player|no=9|pos=FW|name=[[ആൻഡി കാരോൾ]]|age={{Birth date and age|1989|1|6|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[ന്യൂകാസിൽ യുണൈറ്റഡ് F.C.|ന്യൂകാസിൽ യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=17|pos=FW|name=[[കാൾട്ടൺ കോൾ]]|age={{birth date and age|1983|11|12|df=y}}|caps=7|goals=0|club=[[വെസ്റ്റ്ഹാം യുണൈറ്റഡ് F.C.|വെസ്റ്റ്ഹാം യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=20|pos=FW|name=[[ജേ ബോത്ത്റോയ്ഡ്]]|age={{Birth date and age|1982|5|5|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[കാർഡിഫ് സിറ്റി F.C.|കാർഡിഫ് സിറ്റി]]|clubnat=WAL}} {{nat fs g player|no=21|pos=FW|name=[[പീറ്റർ ക്രൗച്ച്]]|age={{Birth date and age|1981|1|30|df=y}}|caps=42|goals=22|club=[[ടോട്ടൻഹാം ഹോട്ട്സ്പർ എഫ്.സി.|ടോട്ടനം ഹോട്ട്സ്പർ]]|clubnat=ENG}} {{nat fs g player|no=|pos=FW|name=[[ഗബ്രിയേൽ അഗ്ബോൺലാഹോർ]] * |age={{Birth date and age|1986|10|13|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[ആസ്റ്റൺവില്ല F.C.|ആസ്റ്റൺവില്ല]]|clubnat=ENG}} |} <nowiki>*</nowiki> = പരിക്ക് മൂലം നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു === സമീപകാലത്ത് ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചുവിളിക്കപ്പെട്ടവർ === അവസാന പന്ത്രണ്ട് മാസത്തിനിടയിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചുവിളിക്കപ്പെട്ട കളിക്കാരുടെ പട്ടികയാണ് താഴെ കാണുന്നത്. {{nat fs r start}} {{nat fs r player|pos=GK|name=[[സ്കോട്ട് കാർസൺ]]|age={{Birth date and age|1985|9|3|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[വെസ്റ്റ് ബ്രോംവിച്ച് ആൽബിയോൺ F.C.|വെസ്റ്റ് ബ്രോംവിച്ച് ആൽബിയോൺ]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|SWI}}, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010}} {{nat fs r player|pos=GK|name=[[ഫ്രാങ്ക് ഫീൽഡിംഗ്]]|age={{Birth date and age|1988|4|4|df=y}}|caps=0|goals=0|club=[[ബ്ലാക്ബേൺ റോവേഴ്സ് F.C.|ബ്ലാക്ബേൺ റോവേഴ്സ്]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|HUN}}, 11 ഓഗസ്റ്റ് 2010}} {{nat fs r player|pos=GK|name=[[ഡേവിഡ് ജെയിംസ്]]|age={{Birth date and age|1970|8|1|df=y}}|caps=53|goals=0|club=[[ബ്രിസ്റ്റോൾ സിറ്റി F.C.|ബ്രിസ്റ്റോൾ സിറ്റി]]|clubnat=ENG|latest= [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്]]}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs r player|no=|pos=DF|name=[[ഗ്ലെൻ ജോൺസൺ]]|age={{Birth date and age|1984|8|23|df=y}}|caps=30|goals=1|club=[[ലിവർപൂൾ F.C.|ലിവർപൂൾ]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 ഒക്ടോബർ 2010}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[മാത്യു അപ്സൺ]]|age={{Birth date and age|1979|4|18|df=y}}|caps=21|goals=2|club=[[വെസ്റ്റ്‌ഹാം യുണൈറ്റഡ് F.C.|വെസ്റ്റ്‌ഹാം യുണൈറ്റഡ്]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|SWI}}, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[മൈക്കിൾ ഡോസൺ]]|age={{Birth date and age|1983|11|18|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[ടോട്ടനം ഹോട്ട്സ്പർ F.C.|ടോട്ടനം ഹോട്ട്സ്പർ]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|SWI}}, 7 സെപ്റ്റംബർ 2010}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[ജേമി കാരഗർ]]|age={{Birth date and age|1978|1|28|df=y}}|caps=38|goals=0|club=[[ലിവർപൂൾ F.C.|ലിവർപൂൾ]]|clubnat=ENG|latest= [[2010 FIFA World Cup]]}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[ലെഡ്‌ലി കിങ്ങ്]]|age={{Birth date and age|1980|10|12|df=y}}|caps=21|goals=2|club=[[ടോട്ടനം ഹോട്ട്സ്പർ F.C.|ടോട്ടനം ഹോട്ട്സ്പർ]]|clubnat=ENG|latest= [[2010 FIFA World Cup]]}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[ലെയ്റ്റൺ ബെയ്ൻസ്]]|age={{birth date and age|1984|12|11|df=y}}|caps=2|goals=0|club=[[എവർട്ടൺ F.C.|എവർട്ടൺ]]|clubnat=ENG|latest= [[2010 FIFA World Cup]] preliminary squad}} {{nat fs r player|pos=DF|name=[[റയാൻ ഷോക്രോസ്]]|age={{birth date and age|1987|10|4|df=y}}|caps=0|goals=0|club=[[സ്റ്റോക്ക് സിറ്റി F.C.|സ്റ്റോക്ക് സിറ്റി]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|EGY}}, 3 മാർച്ച് 2010}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Joe Cole]]|age={{Birth date and age|1981|11|8|df=y}}|caps=56|goals=10|club=[[Liverpool F.C.|Liverpool]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Stewart Downing]]|age={{Birth date and age|1984|7|22|df=y}}|caps=23|goals=0|club=[[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Tom Huddlestone]]|age={{birth date and age|1986|12|28|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Shaun Wright-Phillips]]|age={{Birth date and age|1981|10|25|df=y}}|caps=36|goals=6|club=[[Manchester City F.C.|Manchester City]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|no=|pos=MF|name=[[Aaron Lennon]]|age={{Birth date and age|1987|4|16|df=y}}|caps=19|goals=0|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|pos=MF|name=[[Michael Carrick]]|age={{Birth date and age|1981|7|28|df=y}}|caps=22|goals=0|club=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|SWI}}, 7 September 2010}} {{nat fs r player|pos=MF|name=[[Frank Lampard]]|age={{Birth date and age|1978|6|20|df=y}}|caps=83|goals=20|club=[[Chelsea F.C.|Chelsea]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|HUN}}, 11 August 2010}} {{nat fs r player|pos=MF|name=[[Scott Parker (footballer)|Scott Parker]]|age={{birth date and age|1980|10|13|df=y}}|caps=3|goals=0|club=[[West Ham United F.C.|West Ham United]]|clubnat=ENG|latest= [[2010 FIFA World Cup]] preliminary squad}} {{nat fs r player|pos=MF|name=[[David Beckham]]|age={{birth date and age|1975|5|2|df=y}}|caps=115|goals=17|club=[[Los Angeles Galaxy]]|clubnat=USA|latest= v {{fb|EGY}}, 3 March 2010}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Darren Bent]]|age={{birth date and age|1984|2|6|df=y}}|caps=7|goals=1|club=[[Sunderland A.F.C.|Sunderland]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|no=|pos=FW|name=[[Kevin Davies]]|age={{Birth date and age|1977|3|26|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Bolton Wanderers F.C.|Bolton Wanderers]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|MNE}}, 12 October 2010}} {{nat fs r player|pos=FW|name=[[Jermain Defoe]]|age={{Birth date and age|1982|10|7|df=y}}|caps=45|goals=15|club=[[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|SWI}}, 7 September 2010}} {{nat fs r player|pos=FW|name=[[Bobby Zamora]]|age={{birth date and age|1981|1|16|df=y}}|caps=1|goals=0|club=[[Fulham FC|Fulham]]|clubnat=ENG|latest= v {{fb|HUN}}, 11 August 2010}} |} == അവലംബം == {{reflist}} {{Football-stub|England national football team}} [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീമുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലണ്ട്]] phxx2z74x1u1bww8cikcih7rifcsk4p 0 13512 4647915 4629873 2026-07-16T12:41:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647915 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Michelangelo}} {{featured}} {{Infobox Artist | bgcolour = #EEDD82 | name = മികലാഞ്ചലൊ | image = Michelango Portrait by Volterra.jpg | caption = മൈക്കെലാഞ്ജലോയുടെ രേഖാചിത്രം - ദനിയെല്ലെ ദ വൊൽതെറായുടെ രചന | birthname = മൈക്കെലാഞ്ജലോ ദ ലൊദൊവീചൊ ബ്വൊനറൊത്തി സിമോനി | birthdate = {{birth date|1475|3|6|mf=y}} | location = ഇതാലിയയിലെ തുസ്കനിയിൽ പെട്ട കപ്രെസെയിലെ അരെറ്റ്സൊ എന്ന സ്ഥലത്തിനടുത്ത് | deathdate = {{death date and age|1564|2|18|1475|3|6|mf=y}} | deathplace = [[റോം]] | nationality = ഇതാലിയ | field = ശില്പി, ചിത്രകാരൻ, നിർമ്മാതാവ്, കവി | training = ദൊമെനിക്കോ ഗിർലാൻദായോയുടെ കീഴിൽ പരിശീലനം നേടി.<ref name=wga>{{cite web|url=http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/m/michelan/biograph.html|title=Web Gallery of Art, image collection, virtual museum, searchable database of European fine arts (1100–1850)|publisher=www.wga.hu|accessdate=2008-06-13 }}</ref> | movement = ഇറ്റാലിയൻ നവോത്ഥാനം | works = | patrons = | awards = }} '''മൈക്കെലാഞ്ജലോ''' എന്ന ഒറ്റപ്പേരിൽ സാധാരണ അറിയപ്പെടുന്ന ''' മൈക്കെലാഞ്ജലോ ദ ലോദൊവിചൊ ബ്വൊനറൊത്തി സിമോനി ''' ([[മാർച്ച് 6]], [[1475]] - [[മാർച്ച് 18]], [[1564]]) [[ഇറ്റലി|ഇറ്റാലിയൻ]] [[ശിൽ‌പി|ശിൽ‌പിയും]] [[ചിത്രകാരൻ|ചിത്രകാരനും]] [[കവി|കവിയും]] നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനും ആയിരുന്നു.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = വായന|url = http://www.madhyamam.com/weekly/607|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 699|date = 2011 ജൂലൈ 18|accessdate = 2013 മാർച്ച് 23|language = മലയാളം}}</ref> കലയുടെ ലോകത്തിനപ്പുറത്ത് കാര്യമായി വ്യാപരിക്കാതിരുന്നിട്ടും, താൻ തെരഞ്ഞെടുത്ത മേഖലയുടെ വിവിധ ശാഖകളിൽ പ്രകടിപ്പിച്ച പ്രതിഭാവൈവിദ്ധ്യവും തികവും കണക്കിലെടുത്ത്, അദ്ദേഹത്തെ സമകാലീനനും എതിരാളിയും മറ്റൊരു ഇറ്റാലിയൻ സ്വദേശിയുമായിരുന്ന [[ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി|ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിക്കൊപ്പം]], തികവുറ്റ രണ്ടു നവോത്ഥാനനായകന്മാരിൽ ഒരാളായി പരിഗണിച്ചുവരുന്നു. ദീർഘമായ ജീവിതത്തിനിടെ വിവിധമേഖലകളിൽ മൈക്കലാഞ്ചലോ നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് കണക്കില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റേതായും അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചും ഉള്ള കരടുകളുടേയും കത്തിടപാടുകളുടേയും സ്മരണകളുടേയും ബഹുലതകൂടി കണക്കിലെടുത്താൽ, പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കലാനായകന്മാരിൽ ഏറ്റവുമേറെ രേഖകൾ അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയത് മൈക്കെലാഞ്ജലോ ആയിരിക്കും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ഏറ്റവും പ്രശസ്തസൃഷ്ടികളായ '''[[#പ്യേത്താ|പ്യേത്താ]]''', '''[[#ദാവീദ്|ദാവീദ്]]''' എന്നിവ, മുപ്പതുവയസ്സ് തികയുന്നതിനുമുൻപ് പൂർത്തിയാക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ചിത്രകലയെക്കുറിച്ച് കാര്യമായ മതിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കാതിരുന്ന മികലാഞ്ചെലോ, [[റോം|റോമിലെ]] സിസ്റ്റൈൻ ചാപലിന്റെ മച്ചിന്മേൽ [[ബൈബിൾ|ബൈബിളിലെ]] സൃഷ്ടിയുടെ കഥയും, ചുവരിന്മേൽ [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവസങ്കല്പത്തിലെ]] അന്ത്യവിധിരംഗങ്ങളും വരച്ചുചേർത്ത് അനശ്വരനായി. പാശ്ചാത്യകലയുടെ ചരിത്രത്തെ ഏറ്റവുമേറെ സ്വാധീനിച്ച രണ്ടു ചുവർ ചിത്രങ്ങളാണവ. ജീവിതാവസാനത്തോടടുത്ത് [[റോം|റോമിൽ]] തന്നെയുള്ള [[പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കാ|പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കായുടെ]] താഴികക്കുടം അദ്ദേഹം രൂപകല്പന ചെയ്തു. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ജീവചരിത്രം എഴുതപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ പാശ്ചാത്യകലാകാരനാണ് അദ്ദേഹമെന്നത് മികെലാഞ്ചലോയുടെ വിശേഷസ്ഥാനത്തിന് തെളിവാണ്.<ref name="Britannica1">Michelangelo. (2008). Encyclopædia Britannica. ''Ultimate Reference Suite''.</ref> രണ്ടു ജീവചരിത്രങ്ങളാണ് അക്കാലത്ത് എഴുതപ്പെട്ടത്; നവോത്ഥാനാരംഭം മുതൽ കലയുടെ ലോകം കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങളുടെ പരകോടിയായാണ് ആ ജീവചരിത്രങ്ങളിലൊന്നിൽ ഗിയോർഗിയോ വാസാരി മികെലാഞ്ചെലോയെ ചിത്രീകരിച്ചത്. ഈ നിലപാട് കലാചരിത്രകാരന്മാർ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം പിന്തുടർന്നു. ജീവിതകാലത്ത് അദ്ദേഹം '''ദൈവികൻ'''(Il Divino) എന്നുപോലും വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="Bulletin1">{{Citation |last=Jacobs |first=Frederika |title=assembling: Marsyas, Michelangelo, and the Accademia del Disegno - Dis |journal=The Art Bulletin |date=September 2002 |page=22 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_3_84/ai_91673178/pg_22 |access-date=2009-02-28 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212011855/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0422/is_3_84/ai_91673178/pg_22 |url-status=dead }}</ref> അദ്ദേഹത്തിൻറെ കലയുടെ ഗാംഭീര്യമാണ് സമകാലീനർ ഏറ്റവും ആദരിച്ചത്. മൈക്കെലാഞ്ജലോയുടെ തീവ്രവും വ്യക്തിനിഷ്ടവുമായ ശൈലിയെ അനുകരിക്കാനുള്ള അനന്തരഗാമികളുടെ ശ്രമമാണ് പാശ്ചാത്യകലയിൽ നാവോത്ഥാനപരകോടിയെ പിന്തുടർന്നുണ്ടായ '''മാനറിസം''' എന്ന പ്രസ്ഥാനത്തിനു കാരണമായത്. == ജീവിതം == === തുടക്കം === [[പ്രമാണം:Statue of Michelangelo Buonarroti(Uffizi Gallery).jpg|ലഘുചിത്രം|342x342ബിന്ദു|[[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലെ]] ഉഫീസി സംഗ്രഹാലയത്തിനു മുൻപിലുള്ള മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ പ്രതിമ]] 1475 മാർച്ച് 6-ന് {{ref label|ക|ക|none}} [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിൽ]] ടസ്ക്കനിയിൽ പെട്ട കപ്രസെയിലെ അരെസ്സോ എന്ന സ്ഥലത്തിനടുത്താണ് മൈക്കലാഞ്ചലോ ജനിച്ചത്<ref name="Tolnay11">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', 11</ref> കുടുംബം പലതലമുറകളിലായി ഫ്ലോറൻസിലെ ഇടത്തരം പണമിടപാടുകാരായിരുന്നു. എന്നാൽ മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ പിതാവ് ലൊഡോവിഷ്യോ ദി ലിയൊനാർഡോ ദി ബ്യൂനറോട്ടി ദി സിമോണി, ബാങ്കിന്റെ സാമ്പത്തികഭദ്രത നിലനിർത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ ഇടക്കിടെയുള്ള സർക്കാർ ഉദ്യോഗത്തെയാണ് ആശ്രയിച്ചത്.<ref name="Britannica1"/> മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ ജനനസമയത്ത് പിതാവ്, കാപ്രെസേ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിലെ മജിസ്ട്രേട്ടും ചിയൂസിയിലെ പ്രദേശാധികാരിയുമായിരുന്നു. ഫ്രാൻസെസ്കാ ദി നേരി ദെൽ മിനിയാറ്റോ ദി സിയേനാ ആയിരുന്നു അമ്മ.<ref name="clement5">C. Clément, ''Michelangelo'', 5</ref> പിതാവിന്റെ കുടുംബം കനോസയിലെ പ്രസിദ്ധയായ മാത്തിൽഡെ പ്രഭ്വിയുടെ പിന്തുടർച്ചക്കാരെന്ന് അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു; ഈ അവകാശവാദം തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും മൈക്കലാഞ്ചലോ തന്നെ അത് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.<ref>A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', 5</ref> മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ ജനനത്തിന് കുറേ മാസങ്ങൾക്കുശേഷം കുടുംബം ഫ്ലോറൻസിലേക്കു മടങ്ങി. മൈക്കലാഞ്ചലോ വളർന്നത് അവിടെയാണ്. മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ പിതാവിന് സെറ്റിനാനോ എന്ന പട്ടണത്തിൽ ഒരു മാർബിൾഖനിയും കൃഷിയിടവും ഉണ്ടായിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് അമ്മയുടെ ദീർഘമായ രോഗാവസ്ഥയുടേയും മരണത്തിന്റേയും സമയത്ത്, ഏഴുവയസ്സായിരുന്ന മൈക്കലാഞ്ചലോ, അവിടെ ഒരു കല്പ്പണിക്കാരന്റെ കുടുംബത്തിൽ താമസിച്ചു.<ref name="clement5"/> തന്നിൽ എന്തെങ്കിലും നന്മയുണ്ടെങ്കിൽ താൻ ജനിച്ച അരെസ്സോയിലെ ശാലീനസാഹചര്യത്തിൽ നിന്ന് കിട്ടിയതാണെന്ന് മൈക്കലാഞ്ചലോ പറഞ്ഞതായി ജീവചരിത്രകാരൻ ഗിയോർഗിയോ വാസാറി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പോറ്റമ്മയുടെ മുലപ്പാലിനൊപ്പം, പിന്നീട് ശില്പവിദ്യയിൽ തന്റെ ഉപകരണങ്ങളായിത്തീർന്ന ഉളിയും ചുറ്റികയും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവും താൻ സ്വാംശീകരിച്ചതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.<ref name="Tolnay11" /> ബാലനായ മൈക്കലാഞ്ചലോയെ, [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലെ]] ഫ്രാൻസെസ്കോ ഡ ഉർബിനോ എന്ന മാനവികതാവാദിയുടെ(Humanist) അടുത്ത് പിതാവ് പ്രാരംഭവിദ്യാഭ്യാസത്തിനയച്ചു.<ref name="Tolnay11" /><ref name="Condivi9">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', 9</ref>{{ref label|ഖ|ഖ|none}} എന്നാൽ കലാകാരനായ മൈക്കലാഞ്ചലോ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ താത്പര്യം കാട്ടിയില്ല. പള്ളികളിലെ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തിയും ചിത്രകാരന്മാരുടെ ചങ്ങാത്തം നേടിയുമാണ് അദ്ദേഹം സമയം പോക്കിയത്.<ref name="Condivi9" /> പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ മൈക്കലാഞ്ചലോ, ഡൊമിനിക്കോ ഘിർലാൻഡയോ എന്ന ചിത്രകാരന്റെ കീഴിൽ പരിശീലനത്തിനു ചേർന്നു.<ref name="wga" /><ref name="Liebert59">R. Liebert, ''Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images'', 59</ref> പതിനാലുവയസ്സുമാത്രമുള്ള മൈക്കലാഞ്ചലോക്ക്, പരിശീലനകാലത്തുതന്നെ കലാകാരനെന്ന നിലയിൽ പ്രതിഫലം കൊടുക്കണമെന്ന പിതാവിന്റെ ആവശ്യം, ഘിർലാൻഡയോക്ക് സമ്മതിക്കേണ്ടിവന്നു. അക്കാലത്ത് അത് തീരെ പതിവില്ലാത്തതായിരുന്നു.<ref>C. Clément, ''Michelangelo'', 7</ref> 1489-ൽ [[മെഡിസിയിലെ ലോറെൻസോ]] ഏറ്റവും നല്ല രണ്ടു ശിഷ്യന്മാരുടെ സേവനം വിട്ടുതരാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ ഘിർലാൻഡയോ അയച്ചത് മൈക്കലാഞ്ചലോയെയും ഫ്രാൻസെസ്കോ ഗ്രനാച്ചിയേയും ആണ്.<ref>C. Clément, ''Michelangelo'', 9</ref> മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ പ്രതിഭ ബോദ്ധ്യമായ ലോറൻസോ മെഡിച്ചി അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്റെ വീട്ടിൽ താമസിപ്പിക്കുകയും ഒരു മകനോടെന്നപോലെ പെരുമാറുകയും ചെയ്തു. സന്തോഷകരമായ അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു തിക്താനുഭവവും ഉണ്ടായി. പിയെട്രോ ടോറിഗിയാനോയുമായുണ്ടായ വാഗ്വാദമായിരുന്നു അത്. അരിശം വന്ന പിയെട്രോയുടെ മുഷ്ടിപ്രയോഗത്തിൽ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ മൂക്കിന്റെ പാലം തകർന്നു. അവശേഷിച്ച ജീവിതകാലമത്രയും അദ്ദേഹം ആ കലഹത്തിന്റെ തെളിവ് മുഖത്ത് കൊണ്ടുനടന്നു.<ref name=Durant>Story of Civilization, അഞ്ചാം വാല്യം, The Renaissance, Will Durant</ref> 1490 മുതൽ 1492 വരെ മൈക്കലാഞ്ചലോ, നവപ്ലേറ്റോണിക മാതൃകയിൽ ലോറെൻസോ മെഡിച്ചി സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന മാനവീയ അക്കാദമിയിലെ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു. ബെർട്ടോൾഡോ ദി ഗിയോവാന്നിയുടെ കീഴിൽ അദ്ദേഹം ശില്പവിദ്യയും അഭ്യസിച്ചു. അക്കാദമിയിൽ മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ വീക്ഷണവും കലയും അക്കാലത്തെ പ്രധാനചിന്താവ്യവസ്ഥകളുടേയും, മാർസിലിയൊ ഫിസിനോ, പിക്കോ ദെല്ലാ മിരാന്ദോല, അഞ്ചെലോ പോളിസിയാനോ തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരുടേയും സ്വാധീനത്തിൽ വന്നു.<ref name="Tolnay1819">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', 18–19</ref> അക്കാലത്താണ് മൈക്കലാഞ്ചലോ '''പടികളിലെ മാതാവ്'''(Madonna of the Steps)(1490–1492) '''അശ്വമനുഷ്യരുടെ യുദ്ധം''' (Battle of the Centaurs)(1491–1492) തുടങ്ങിയ ശില്പങ്ങൾ തീർത്തത്. ഇവയിലെ രണ്ടാമത്തേത് പോളിസിയാനോ നിർദ്ദേശിച്ച വിഷയത്തെ ആധാരമാക്കി ലോറൻസോ മെഡിച്ചിക്കു വേണ്ടി നിർമ്മിച്ചതാണ്.<ref name="Condivi15">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', 15</ref> === യൗവനാരംഭം === [[പ്രമാണം:Michelangelo-Buonarroti1.jpg|left|150px|thumb|ജാക്കോപിനോ ഡെൽ കണ്ടി(1510-98) വരച്ച മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ചിത്രം]] 1492 ഏപ്രിൽ 8-ന് ലോറെൻസോ മെഡിച്ചി മരിച്ചതിനെ തുടർന്ന് മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ ചുറ്റുപാടുകൾ മാറി.<ref name="Tolnay2021">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', 20–21</ref> മെഡിസിയുടെ കൊട്ടാരത്തിലെ സുരക്ഷവിട്ട് അദ്ദേഹം പിതാവിന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി. തുടർന്നുവന്ന മാസങ്ങളിൽ ഫ്ലോറൻസിലെ [[പരിശുദ്ധാത്മാവ്|പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ]] പള്ളിയിലെ പ്രിയോറിന് സമ്മാനിക്കാനായി, അദ്ദേഹം തടിയിൽ ഒരു ക്രൂശിതരൂപം കൊത്തിയുണ്ടാക്കി. മനുഷ്യശരീരഘടനയുടെ പഠനത്തിനു പള്ളിയുടെ കീഴിലുള്ള ആസ്പത്രിയിലെ ശവങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ പ്രിയോർ മൈക്കലാഞ്ചലോയെ അനുവദിച്ചിരുന്നു.<ref name="Condivi17">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', 17</ref> 1493-നും 1494-നും ഇടക്ക് [[ഹെർക്കുലീസ്|ഹെർക്കുലീസിന്റെ]] ഒരു ബൃഹദ്കായപ്രതിമക്കുവേണ്ടിയുള്ള മാർബിൾപ്പാളി അദ്ദേഹം വാങ്ങി. നിർമ്മാണത്തിനുശേഷം [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലേക്കയച്ച]] ആ പ്രതിമ, ക്രി.വ. 1700-നടുത്ത് അപ്രത്യക്ഷമാവുകയാണുണ്ടായത്.<ref name="Condivi15" />{{ref label|c|c|none}} 1494 ജനുവരി 20-ന് കനത്ത ഹിമപാതമുണ്ടായപ്പോൾ ലോറൻസോയുടെ പിൻഗാമിയായ പിയെറൊ ദി മെഡിച്ചി ഒരു ഹിമപ്രതിമയുണ്ടാക്കുന്ന പണിയേൽപ്പിച്ചതോടെ മൈക്കലാഞ്ചലോ മെഡിച്ചികളുടെ കീഴിലുള്ള ഉദ്യോഗത്തിൽ വീണ്ടും പ്രവേശിച്ചു. അതേവർഷം തന്നെ [[സവനരോള|സവനരോളയുടെ]] ഉയർച്ചയെ തുടർന്ന് മെഡിച്ചിമാർ ഫ്ലോറൻസിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതരായി. അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ കോളിളക്കങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നതിനുമുൻപേ ഫ്ലോറൻസുവിട്ട മൈക്കലാഞ്ചലോ, ആദ്യം [[വെനീസ്|വെനീസിലേക്കും]] തുടർന്ന് ബൊളോഞ്ഞായിലേക്കും പോയി.<ref name="Tolnay2021" /> ബൊളോഞ്ഞായിൽ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വിശുദ്ധ ഡോമിനിക്കിന്റെ ദേവാലയത്തിലെ അവസാനത്തെ കൊത്തുരൂപങ്ങളുടെ ചുമതല അദ്ദേഹത്തിനുകിട്ടി. 1494 അവസാനമായപ്പോൾ, ഫ്ലോറൻസിലെ രാഷ്ട്രീയസാഹചര്യങ്ങൾ തണുത്തു. നേരത്തേ ഫ്രഞ്ച് ആക്രമണത്തിന്റെ ഭീഷണിയെ നേരിട്ടിരുന്ന ഫ്ലോറൻസിന്, ഫ്രാൻസിലെ ചാൾസ് എട്ടാമൻ രാജാവിന് തുടരെ തുടരെയായുണ്ടായ സൈനികപരാജയങ്ങൾ മൂലം ഭീഷണി ഇല്ലാതായി. ഫ്ലോറൻസിലേക്ക് മടങ്ങിയ മൈക്കലാഞ്ചലോയെ സവൊനരോളയുടെ പുതിയ ഭരണം ജോലിയൊന്നും ഏല്പിച്ചില്ല. അദ്ദേഹം മെഡിച്ചിമാരുടെ സേവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.<ref name="Tolnay2425">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', 24–25</ref> ഫ്ലോറൻസിൽ കഴിഞ്ഞ ആറുമാസക്കാലം മൈക്കെലാഞ്ചലോ രണ്ടുചെറിയ ശില്പങ്ങളുടെ പണിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ശിശുവായ [[സ്നാപകയോഹന്നാൻ|സ്നാപകയോഹന്നാന്റേയും]] ഉറങ്ങുന്ന പ്രേമദേവന്റേയും(Sleeping Cupid) ശില്പങ്ങളായിരുന്നു അവ. കോൺഡിവി പറയുന്നത്, സ്നാപകയോഹന്നാന്റെ ശില്പം ഏർപ്പാടാക്കിയ പിയേർഫ്രാൻസെസ്കോ മെഡിസി, അതിന് മണ്ണിനടിയിൽ നിന്ന് കുഴിച്ചെടുത്തതുപോലെയുള്ള രൂപം നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടെന്നാണ്. അതിനെ ഒരു പുരാതനശില്പമെന്നമട്ടിൽ [[റോം|റോമിൽ]], കൂടിയ വിലക്ക് വിൽക്കുകയായിരുന്നു ലക്‌ഷ്യം. എന്നാൽ മെഡിസിയേയും മൈക്കൽ അഞ്ചലോയേയും ഇക്കാര്യത്തിൽ ഒരിടനിലക്കാരൻ വഞ്ചിച്ചു. ശില്പം വിലക്കുവാങ്ങിയ കർദ്ദിനാൾ റഫേലാ റിയാരിയോക്ക് തട്ടിപ്പ് മനസ്സിലായെങ്കിലും ശില്പത്തിന്റെ കലാഗുണം അംഗീകരിച്ച അദ്ദേഹം നിർമ്മാതാവിനെ [[റോം|റോമിലേക്കു]] ക്ഷണിച്ചു.<ref name="Condivi1920">A. Condivi, ''The Life of Michelangelo'', 19–20</ref> തന്റെ ശില്പം അന്യനാട്ടിൽ വിറ്റഴിക്കാനായതിന്റെ സന്തോഷവും ഫ്ലോറൻസിലെ യാഥാസ്ഥിതികസാഹചര്യങ്ങളും റോമിലേക്കുള്ള ക്ഷണം സ്വീകരിക്കാൻ മൈക്കലാഞ്ചലോയെ പ്രേരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം.<ref name="Tolnay2425" /> == സൃഷ്ടികൾ == === ബാക്കസ് === 1496 ജൂൺ മാസം ഇരുപത്തിയഞ്ചാം തിയതി, 21 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ മൈക്കെലാഞ്ചലോ [[റോം|റോമിലെത്തി]].<ref name="Tolnay2628">J. de Tolnay, ''The Youth of Michelangelo'', 26–28</ref> അതേവർഷം ജൂലൈ 4-ന്, കർദ്ദിനാൾ റഫേലോ റിയാറിയോയുടെ നിയോഗപ്രകാരം അദ്ദേഹം റോമൻ സങ്കല്പത്തിലെ [[വീഞ്ഞ്|വീഞ്ഞിന്റെ]] ദേവനായ ബാക്കസിന്റെ ബൃഹദ്കായപ്രതിമ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. വീഞ്ഞിന്റെ ദേവനെ ഉന്മത്തനായ അവസ്ഥയിലും ഉടലിനൊത്ത വലിപ്പമില്ലാത്ത തലയോടുകൂടിയുമാണ് മൈക്കെലാഞ്ചലോ സൃഷ്ടിച്ചത്. സ്ത്രീപുരുഷഭാവങ്ങൾ ചേർന്നതെങ്കിലും ഉടൽ സുന്ദരമായിരുന്നു. നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായ ശില്പം [[കർദ്ദിനാൾ|കർദ്ദിനാളിനു]] സ്വീകാര്യമായില്ല. ഒടുവിൽ ബാങ്ക് ഇടപാടുകാരനായ ജാകോപ്പോ ഗാലിയുടെ കൈവശം ചെന്നുചേർന്ന അത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദ്യാനത്തെ അലങ്കരിച്ചു. ഇപ്പോൾ ഈ ശില്പം ഫ്ലോറൻസിലെ ബാർഗെല്ലോ മ്യൂസിയത്തിലാണ്.<ref name=Durant/> === പ്യേത്താ === [[പ്രമാണം:Michelangelo's Pieta 5450 cropncleaned.jpg|thumb|മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ [[പിയേത്താ|പ്യേത്താ]] - [[കുരിശ്|കുരിശിൽ]] നിന്നിറക്കിയ [[യേശു|യേശുവിന്റെ]] മൃതശരീരത്തെ അമ്മ മറിയം മടിയിൽ കിടത്തിയിരിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശില്പം 1499-ൽ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയതാണ്. അത് നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ മൈക്കലാഞ്ചലോക്ക് 24 വയസ്സേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു.]] 1497 നവംബർ മാസം [[വത്തിക്കാൻ|വത്തിക്കാനിലെ]] [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച്]] സ്ഥാനപതി മൈക്കലാഞ്ചലോക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്ത സൃഷ്ടികളിലൊന്നായ പ്യേത്തായുടെ നിയോഗം നൽകി. അടുത്തവർഷം ആഗസ്റ്റിലാണ് അതിനുള്ള ഉടമ്പടിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നത്. 450 'ഡക്കറ്റ്' പ്രതിഫലത്തിന് ഒരുവർഷത്തിനുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കണം എന്നായിരുന്നു വ്യവസ്ഥ. ഇപ്പോൾ റോമിലെ പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കായിലുള്ള ഈ ശില്പത്തിലും ചില കുറവുകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒന്ന് മാതാവിന്റെ വസ്ത്രാലങ്കാരത്തിലെ ധാരാളിത്തമാണ്. അവരുടെ തല ചെറുതാണ്. മടിയിൽ കിടക്കുന്ന മകനേക്കാൾ പ്രായക്കുറവാണ് അവരുടെ മുഖത്ത് കാണുന്നത്. നിത്യകന്യകയായ മറിയം ദൈവപരിപാലനയാൽ നിത്യയൗവനം നിലനിർത്തിയിരുന്നുവെന്നാണ് ഈ വിമർശനത്തിന് മൈക്കെലാഞ്ചലോ കൊടുത്ത മറുപടി.<ref name=Durant/> കുറുവുകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടാനായേക്കുമെങ്കിലും മൊത്തത്തിലെടുത്താൽ അസാമാന്യശക്തിയുള്ളൊരു ശില്പമായി പിയെത്താ പരിഗണിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. അക്കാലത്ത് അത് "ശില്പവിദ്യയുടെ എല്ലാ സാധ്യതകളുടേയും ശക്തിയുടേയും പ്രകടനം" എന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു. അതിനുലഭിച്ച പുകഴ്ചയെ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ജീവചരിത്രകാരൻ വസാരി ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപിച്ചിരിക്കുന്നു: "രൂപരഹിതമായ ഒരു ശിലാഖണ്ഡത്തെ മാംസരൂപത്തിൽ പ്രകൃതിക്ക് എത്തിച്ചേരാനാകാത്ത പൂർണ്ണതയാക്കി മാറ്റുകയെന്നത് തീർച്ചയായും അതിശയകരമായിരുന്നു." === ദാവീദ് === [[പ്രമാണം:Michelangelos David.jpg|thumb|200px|left|The 1504-ൽ പൂർത്തിയായ മൈക്കെൽ ആഞ്ചലോയുടെ [[ദാവീദ്]], നവോത്ഥാനകാലത്തെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ ശില്പങ്ങളിലൊന്നാണ്.]] 1499–1501 കാലത്ത് മൈക്കാലാഞ്ചലോ [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലേക്കു]] മടങ്ങി. നവോത്ഥാനവിരുദ്ധ പുരോഹിതനായിരുന്ന സവൊനരോളയുടെ പതനത്തിനും 1498-ലെ വധത്തിനും ശേഷം ഫ്ലോറൻസിലെ സ്ഥിതിഗതികൾ മാറിയിരുന്നു. അവിടത്തെ കമ്പിളിവ്യാപാരസമിതി, പുതിയ ഭരണാധികാരി പിയേർ സോർഡെരിനിയോട്, 40 വർഷം മുൻപ് അഗസ്റ്റിനോ ഡി ദുസ്സിയോ തുടങ്ങിവച്ച ഒരു പദ്ധതി പൂർത്തിയാക്കിയെടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു: ഫ്ലോറൻസിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി സ്ഥാപിക്കാൻ ഒരു കൂറ്റൻ പ്രതിമക്കുള്ള പദ്ധതിയായിരുന്നു അത്. 1501 ആഗസ്റ്റ് മാസം മൈക്കെലാഞ്ചലോ തന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ സൃഷ്ടി, ദാവീദിന്റെ പ്രതിമയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവച്ചു. മാസം ആറുസ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ(ഫ്ലോറിൻസ്) പ്രതിഫലമായി വങ്ങി രണ്ടുവർഷം കൊണ്ട് പ്രതിമ പൂർത്തിയാക്കണമെന്നായിരുന്നു വ്യവസ്ഥ. പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ പ്രതിഫലം അർഹിക്കുന്നതെന്ന് തോന്നിയാൽ നഗരാധികാരികൾ മന:സാക്ഷിക്കനുസരിച്ച് വേണ്ടത് കൊടുക്കും എന്നും ഉടമ്പടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒടുവിൽ ഈ ശില്പത്തിന് മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് കിട്ടിയ മൊത്തം പ്രതിഫലം 400 സ്വർണ്ണനാണയങ്ങൾ ആയിരുന്നു. നേരത്തേയൊരാൾ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്ന, പതിമൂന്നരയടി നീളമുള്ള രൂപരഹിതമായൊരു മാർബിൾഖണ്ഡത്തിൽ തീർത്ത ഈ നായകശില്പം, അസാമാന്യമായ സാങ്കേതികവൈദഗ്ദ്ധ്യവും ഭാവനാസമ്പന്നതയും കൊണ്ട് അനുഗൃഹീതനായ ഒരു ശില്പി എന്ന നിലയിൽ മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചു. 1504-ൽ പണിതീർന്ന ശില്പം ശില്പശാലയിൽ നിന്ന് അത് സ്ഥാപിക്കാനായി മൈക്കെലാഞ്ചലോ തെരഞ്ഞെടുത്ത സ്ഥലത്തെത്തിച്ചത്, നാല്പതുമനുഷ്യർ നാലുദിവസം അദ്ധ്വാനിച്ചാണ്. അതിനെ ഉയർത്തി സ്ഥാപിക്കാൻ പിന്നെയും ഇരുപത്തിയൊന്നുദിവസം വേണ്ടിവന്നു. 369 വർഷം തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മങ്ങലേക്കാൻ തുടങ്ങിയ ശില്പം 1873-ൽ ഫ്ലോറൻസിലെ കലാഅക്കാദമിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു.<ref name=Durant/> ശില്പത്തിന്റെ മൂക്കിന് നീളം കൂടിപ്പോയെന്ന് ഫ്ലോറൻസിലെ ഗണതന്ത്രനേതാവായിരുന്ന പിയെറോ സോഡറീനിയുടെ വിമർശനത്തോട് ശില്പി പ്രതികരിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് രസകരമായൊരു കഥ ജീവചരിത്രകാരനായ വസാറി പറയുന്നുണ്ട്. സോഡറീനി നോക്കി നിൽക്കെ, ഒരു കയ്യിൽ ഒളിച്ചുവച്ച കുറെ മാർബിൾ പൊടിയും മറുകയ്യിൽ ഉളിയും ആയി മൈക്കെലാഞ്ചലോ ഏണികയറി ശിലപത്തിന്റെ മുഖത്തിനടുത്തെത്തി. ഉളികൊണ്ട്, മൂക്ക് ചെത്തിമിനുക്കുകയാണെന്ന് ഭാവിച്ചതിനോപ്പം അദ്ദേഹം കയ്യിൽ ഒളിച്ചുവച്ചിരുന്ന മാർബിൾ പോടി ഇടക്കിടെ താഴേക്കു വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ മൂക്ക് ശരിയായെന്ന് സോഡറീനി സമ്മതിച്ചുവത്രെ. മൈക്കെലാഞ്ചലോ '''[[തിരുക്കുടുംബം|തിരുക്കുടുംബവും]] [[സ്നാപകയോഹന്നാൻ|സ്നാപകയോഹന്നാനും]]''' എന്ന ചിത്രം രചിച്ചതും ഇക്കാലത്തുതന്നെയാണ്. ആ ചിത്രം ഡോണി ടോഡോ എന്നും ട്രിബ്യൂണിലെ തിരുക്കുടുംബം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു: എഞ്ചലാ ഡോണിയുടേയും മദ്ദാലേന സ്ട്രോസിയുടേയും വിവാഹത്തോടനുബന്ധിച്ച് രചിക്കപ്പെട്ടതാണത്. [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] ഉഫീസി പ്രദർശനശാലയിൽ ട്രിബ്യൂൺ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന മുറിയിലാണ് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അത് സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. മാതാവിനേയും ഉണ്ണിയേശുവിനേയും, സ്നാപകയോയോഹന്നാനോടൊപ്പം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുള്ളതും ഇപ്പോൾ [[ലണ്ടൺ|ലണ്ടണിലെ]] ദേശീയ ഗാലറിയിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതുമായ '''മാഞ്ചസ്റ്ററിലെ മാതാവ്''' എന്ന ചിത്രവും, മൈക്കെലാഞ്ചലോ ഇക്കാലത്ത് വരച്ചതാകാം. === ജൂലിയസ് രണ്ടാമന്റെ കീഴിൽ === ==== ശവകൂടീരം, "പിസായിലെ യുദ്ധം" ==== 1505-ൽ പുതിയതായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട [[മാർപ്പാപ്പ]], ജൂലിയസ് മൂന്നാമൻ മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ [[റോം|റോമിലേക്ക്]] തിരികെ ക്ഷണിച്ചു. മാർപ്പാപ്പയുടെ ശവകുടീരം പണിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ചുമതല കിട്ടി. റോമിലെ "ചങ്ങലക്കിട്ട പത്രോസിന്റെ" ദേവാലയത്തിലാണ് ആ ശവകുടീരം. അതിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണം [[മോശെ|മോശെയുടെ]] പ്രതിമയാണ്. അത് പൂർത്തിയായത് പിൽക്കാലത്ത്, 40 വർഷത്തിനുശേഷം മൈക്കെലാഞ്ചലോക്കു തൃപ്തിയാകാത്ത വിധമാണ്. ശവകുടീരത്തിന്റെ പണിക്കുവേണ്ട ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞപ്പോൾ, റോമിലെ എതിരാളികളുടെ ഉപജാപങ്ങളും മറ്റും മൂലം മാർപ്പാപ്പക്ക് അതിൽ താത്പര്യം കുറഞ്ഞതാണ് കാരണം. മാർപ്പാപ്പയെ കാണാൻ 1506-ലെ പീഡാനുഭവ ആഴ്ചയിൽ പലവട്ടം ശ്രമിച്ച് പരാജയപ്പെട്ട മൈക്കെലാഞ്ചലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഇങ്ങനെ എഴുതി:- {{Cquote|ഏറ്റവും പരിശുദ്ധപിതാവേ, അങ്ങയുടെ ഉത്തരവിൽ പ്രകാരം എനിക്ക് അവിടത്തെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഇന്ന് പ്രവേശനം നിഷേധിച്ചതിനാൽ, ഇനി എന്നെ വേണമെങ്കിൽ റോമിലല്ലാതെ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും അന്വേഷിച്ചാൽ മതിയെന്ന് ഇതിനാൽ അറിയിച്ചുകൊള്ളുന്നു.<ref name=Durant/>}} ഉടൻ റോം വിട്ടുപോയ മൈക്കെലാഞ്ചലോ മാർപ്പാപ്പ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടും തിരികെചെല്ലാൻ വിസമ്മതിച്ചു. ഫ്ലോറൻസിൽ കഴിഞ്ഞ ഇക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം "പിസായിലെ യുദ്ധം" എന്ന രേഖാചിത്രസമുച്ചയും വരച്ചു. ഏറെ പുകഴ്ത്തപ്പെട്ട ഇത് ചിത്രമായി വികസിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഇന്ന് അതിന്റെ ചിലഭാഗങ്ങളുടെ പകർപ്പുകൾ മാത്രമാണ് ലഭ്യമായുള്ളത്. ==== പീരങ്കിയായിത്തീർന്ന പ്രതിമ ==== താമസിയാതെ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് ജൂലിയസ് മാർപ്പാപ്പയെ അനുസരിച്ച് അക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ വന്ന ബൊളോഞ്ഞയിലേക്ക് പോകേണ്ടി വന്നു. അവിടെ തന്റെ തന്നെ ഒരു കൂറ്റൻ ഓട്ടുപ്രതിമയുടെ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള നിയോഗമാണ് ഇത്തവണ മാർപ്പാപ്പ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് നൽകിയത്. 1508-ൽ പ്രതിമ പൂർത്തിയായി. എന്നാൽ അതിന് മൂന്നുവർഷത്തെ ആയുസ്സേ ഉണ്ടായുള്ളു. 1511-ൽ ബൊളോഞ്ഞ പിടിച്ചെടുത്ത കലാപകാരികൾ പ്രതിമ ഉരുക്കി ഒരു പീരങ്കി ഉണ്ടാക്കി. അവർ പീരങ്കിക്ക് ജൂലിയ എന്നാണ് പേരിട്ടത്.<ref name=Durant/><ref>Old News - Pope Picks Michelangelo To Paint Chapel Ceiling, Rick Bromer http://www.oldnewspublishing.com/sistine.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070910152023/http://www.oldnewspublishing.com/sistine.htm |date=2007-09-10 }}</ref> ==== സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പൽ മച്ച് ==== [[പ്രമാണം:Lightmatter Sistine Chapel ceiling.jpg|200px|thumb|സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റെ മച്ച് വരച്ചത് മൈക്കെലാഞ്ചലോയാണ്. 1508 മുതൽ 1512 വരെയുള്ള നാലുവർഷം കൊണ്ടാണ് അത് പൂർത്തിയാക്കിയത്]] ഇതിനിടെ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക്, [[റോം|റോമിൽ]] സിക്സ്റ്റസ് നാലാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ പേരിലുള്ള [[സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പൽ|സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റെ]] മച്ച് വരക്കുന്ന ജോലി ജൂലിയസ് മാർപ്പാപ്പയുടെ നിർബ്ബന്ധത്തിനുവഴങ്ങി ഏറ്റെടുക്കേണ്ടിവന്നു. തറയിൽ നിന്ന് 68 അടി ഉയരത്തിലുള്ള മച്ചിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നത് എളപ്പമല്ലായിരുന്നു. താൻ ചിത്രകാരനല്ല ശില്പിയാണെന്നും ഈ ജോലി റാഫേലിനെയോ മറ്റോ ഏല്പ്പിക്കണമെന്നുമൊക്കെ മൈക്കെലാഞ്ചലോ പറഞ്ഞെങ്കിലും മാർപ്പാപ്പാ വഴങ്ങിയില്ല. 3000 ഡുക്കാറ്റ് അദ്ദേഹം പ്രതിഫലമായി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. പരിചയമില്ലാതിരുന്ന ഒരു മാധ്യമത്തിലുള്ള ഈ ജോലിക്ക് തന്നെ നിയോഗിക്കാൻ [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപ്പാപ്പയെ]] സ്വാധീനിച്ചത്, നിർമ്മാതാവായ ബ്രമാണ്ടേയും ചിത്രകാരനായ [[റാഫേൽ|റാഫേലും]] ആയിരുന്നുവെന്ന് മൈക്കെലാഞ്ചലോ കരുതി. നിയോഗം തൃപ്തികരമായി പൂർത്തിയാക്കാൻ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്കാവില്ലെന്നും, ചുവർചിത്രകലയിലെ അതികായനായി അക്കാലത്ത് എണ്ണപ്പെട്ടിരുന്ന റാഫേലുമായുള്ള താരതമ്യം മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് ദോഷകരമാകുമെന്നും അവർ കരുതിയതത്രെ. എന്നാൽ അക്കാലത്തെ തന്നെ രേഖകളെ വിലയിരുത്തിയ ആധുനികചരിത്രകാരന്മാർ ഈ കഥ തള്ളിക്കളയുന്നു. മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ വീക്ഷണകോണിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമാകാമിതെന്നാണ് അവരുടെ മതം. ചപ്പലിന്റെ 12,000 ചതുരശ്രയടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള മച്ച് അളന്നു തിരിച്ച് മൈക്കെലാഞ്ചലോ ജോലി തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിനു കിട്ടിയ നിയോഗം മച്ചിൽ, [[യേശു|യേശുവിന്റെ]] [[അപ്പൊസ്തോലന്മാർ|അപ്പസ്തോലന്മാരെ]] [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രങ്ങൾ]] നിറഞ്ഞ ആകാശം പശ്ചാത്തലമാക്കി വരക്കാനായിരുന്നു. എന്നാൽ വ്യത്യസ്തവും കൂടുതൽ സങ്കീർണവുമായ ഒരു പദ്ധതി വേണമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. സൃഷ്ടിയുടെ കഥ, പാപം മൂലം മനുഷ്യനുവന്ന പതനം, പ്രവാചകന്മാരിലൂടെ കിട്ടിയ ദൈവികരക്ഷയുടെ വാഗ്ദാനം, അതിന്റെ പൂർത്തീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന യേശുവിന്റെ വംശാവലി എന്നിവയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദ്ധതിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. [[റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാസഭയുടെ]] വിശ്വാസംഹിതയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കും വിധം ചാപ്പലിനകത്താകെയുള്ള ചിത്രാലങ്കാരസമുച്ചയത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഇവ വിഭാവന ചെയ്യപ്പെട്ടത്. [[പ്രമാണം:God2-Sistine Chapel.png|left|250px|thumb|ആദത്തിന്റെ സൃഷ്ടി - സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റ മച്ചിൽ മൈക്കെലാഞ്ചലോ വരച്ച ചിത്രം]] [[പ്രമാണം:Creation-of-Eve.gif|thumb|200px|ഹവ്വയുടെ സൃഷ്ടി [[മൈക്കലാഞ്ചലോ|മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ]] ഭാവനയിൽ]] മച്ചിലെ വരയിൽ ഒടുവിൽ 343 രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടായി. [[ഉൽപ്പത്തിപ്പുസ്തകം|ഉല്പത്തി പുസ്തകത്തിലെ]] സംഭവങ്ങളുടെ മൂന്നുകൂട്ടമായി തിരിക്കപ്പെട്ട ഒൻപത് ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു രചനയുടെ കേന്ദം: [[ദൈവം]] ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; മനുഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിയും ദൈവപ്രസാദത്തിൽ നിന്നുള്ള പതനവും; [[നോഹ|നോഹയുടേയും]] കുടുംബത്തിന്റേയും അവസ്ഥയിൽ പ്രകടമായ മനുഷ്യാവസ്ഥ എന്നിവയായിരുന്നു അവ. മച്ചിനെ താങ്ങിനിർത്തിയ കമാനങ്ങളിൽ [[യേശു|യേശുവിന്റെ]] അവതാരം പ്രവചിച്ചുവെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന പന്ത്രണ്ട് മനുഷ്യരുടെ രൂപങ്ങൾ വരച്ചുചേർത്തു. ഇസ്രായേലിലെ ഏഴുപ്രവാചകന്മാരുടേയും പൗരാണികലോകത്തിലെ അഞ്ചു സിബിലിയ പ്രവാചികമാരുടേയും ചിത്രങ്ങളായിരുന്നു അവ. മച്ചിലെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായവ [[ആദം|ആദത്തിന്റെ]] സൃഷ്ടി, ഏദേൻ തോട്ടത്തിലെ ആദവും ഹവ്വയും, മഹാപ്രളയം, [[ഏശയ്യാ]] പ്രവാചകൻ, ക്യൂമേയൻ സിബിൽ തുടങ്ങിയവയാണ്. ജനാലകൾക്കുചുറ്റം യേശുവിന്റെ പുർവികന്മാരെ വരച്ചുചേർത്തു. ആദ്യം നിലത്തുവച്ച് കാർട്ടൂണുകളായി വരച്ചെടുത്ത രൂപങ്ങൾ പുതുതായി പ്ലാസ്റ്റർ തേച്ച മച്ചിൽ പതിച്ച്, വരകളിലൂടെ തുളച്ച് ചിത്രത്തിന്റെ രൂപരേഖ മച്ചിൽ പതിക്കുകയായിരുന്നു. തുടർന്ന് കാർട്ടുണുകൾ പൊളിച്ചുമാറ്റിയിട്ട്, മച്ചിൽ പകർന്നുകിട്ടിയ രൂപരേഖയെ നിറവും വിശദാംശങ്ങളും ചേർത്ത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. സഹായികളായി നിയോഗിച്ച അഞ്ചുപേരുമായി ചേർന്നുപോവുക മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ പ്രതിഭക്കും സ്വഭാവത്തിനും ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നെവെന്നതും പ്രശ്നമുണ്ടാക്കി. ഒടുവിൽ അവരെ പിരിച്ചുവിട്ട് അദ്ദേഹം ഒറ്റക്കാണ് ജോലിചെയ്തത്. വര തീർന്നുകാണാൻ തിടുക്കം കാട്ടിയ മാർപ്പാപ്പയുടെ അക്ഷമയായിരുന്നു മറ്റൊരു പ്രശ്നം. "എപ്പോൾ പൂർത്തിയാകും" എന്ന മാർപ്പാപ്പയുടെ ചോദ്യത്തിന്, "ചിത്രങ്ങൾ കലാപരമായ തികവിലെത്തിയെന്ന് എനിക്ക് ബോദ്ധ്യമാകുമ്പോൾ" എന്നായിരുന്നു മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ മറുപടി. പണിക്കുവേണ്ടി കെട്ടിയുണ്ടാക്കിയ തടിക്കൂട്ടിൽ നിന്ന് മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ താഴേക്കെറിയും എന്ന് മാർപ്പാപ്പ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകപോലും ചെയ്തെന്ന് വസാരി പറയുന്നു. ചിത്രങ്ങൾ അനാവരണം ചെയ്തപ്പോൾ, അവയെ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടുള്ള വരകളും കൂടി ചേർത്ത് മോടിപിടിപ്പിക്കണമെന്ന് മാർപ്പാപ്പ പറഞ്ഞെങ്കിലും മൈക്കെലാഞ്ചലോ സമ്മതിച്ചില്ല. പ്രവാചകൻമാർക്കും പുണ്യവാന്മാർക്കും അത്തരം മോടികൾ ചേരുകയില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു.<ref name=Durant/> മച്ച് പൂർത്തിയാകാൻ 1508 മേയ് മുതൽ 1512 ഒക്ടോബർ വരെയുള്ള നാലര വർഷത്തോളമെടുത്തു. ചിത്രരചനയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഒരുവ്യക്തിയുടെ മാത്രം നേട്ടമായി ഈ രചനാസമുച്ചയത്തെ വെല്ലുന്ന മറ്റൊന്നില്ല എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name=Durant/> === മെഡിച്ചി മാർപ്പാപ്പമാരുടെ കീഴിൽ ഫ്ലോറൻസിൽ === [[പ്രമാണം:Rome-Basilique San Pietro in Vincoli-Moise MichelAnge.jpg|thumb|upright|left|150px|മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ [[മോസസ്|മോശെ]] - പാർശ്വങ്ങളിൽ [[ഇസ്രായേൽ]] ഗോത്രങ്ങളുടെ മാതാക്കളായ റാഹേലും ലെയ്യായുമാണ്.]] 1513-ൽ ജൂലിയസ് രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് അധികാരമേറ്റ പത്താം ലിയോ [[മാർപ്പാപ്പ]] ഫ്ലോറൻസിലെ മെഡിച്ചി കുടുംബത്തിൽപെട്ട ആളായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഫ്ലോറൻസിലെ വിശുദ്ധ ലോറൻസിന്റെ ബസിലിക്കായുടെ പൂമുഖം പുതുക്കിപ്പണിയാനും അതിനെ ശില്പങ്ങൾ കൊണ്ടലങ്കരിക്കാനും മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ നിയോഗിച്ചു. മൈക്കെലാഞ്ചലോ മനസ്സില്ലാതെയാണെങ്കിലും സമ്മതിച്ചു. എന്നാൽ സാമ്പത്തികഞെരുക്കത്തിലായ മെഡിച്ചിമാർ പദ്ധതി ഇടക്കുവച്ച് ഉപേക്ഷിച്ചതുമൂലം, പൂമുഖത്തിനുവേണ്ട പ്ലാനുകളും മാതൃകകളും രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും ഈ പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി മാത്രമായി പിയേട്രാസാന്ത്രായിൽ ഒരു വെണ്ണക്കൽഖനി തുറക്കുന്നതിലും ചെലവഴിച്ച മൂന്നുവർഷങ്ങൾ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ കലാജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും കൈപ്പുനിറഞ്ഞവയായി. ആ ബസിലിക്കാ ഇപ്പോഴും പൂമുഖമില്ലാതെ തന്നെയിരിക്കുന്നു. ഈ പരിണാമത്തിൽ മനസ്സുമടുക്കാതെ, മെഡിച്ചി മറ്റൊരു ബൃഹദ്പദ്ധതിയുമായി മൈക്കെല്ലാഞ്ചലോയെ സമീപിച്ചു. വിശുദ്ധ ലോറൻസിന്റെ ദേവാലയത്തിൽതന്നെ ഒരു കുടുംബശ്മശാനമാണ് ഇത്തവണ അദ്ദേഹം പദ്ധതിയിട്ടത്. 1520-കളിലും 1530-കളിലും മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ സമയമത്രയും അപഹരിച്ച ഈ പദ്ധതി, ഭാഗ്യത്തിന് പൂർത്തീകരണത്തിനടുത്തെത്തി. അതിന്റെ നിർമ്മാണവും ശില്പങ്ങളും മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ മേൽനോട്ടത്തിലായിരുന്നു. മുഴുവൻ പൂർത്തിയാകാത്തതാണെങ്കിലും, മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ശില്പ-നിർമ്മാണ സങ്കല്പങ്ങളുടെ ഒത്തുചേരലിന് ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമായി അത് നിലനിൽക്കുന്നു. ശ്മശാനത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ രണ്ടു കല്ലറകൾ, ചെറുപ്രായത്തിൽ ഏറെ പ്രാധാന്യം കൈവരിക്കാതെ മരിച്ച രണ്ടു മെഡിച്ചിമാരുടേതാണെന്നത് രസകരമാണ്. ലോറൻസോയുടെ ഒരു മകനും പേരക്കിടാവുമായിരുന്നു അവർ. ലോറൻസോയെ തന്നെ സംസ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത്, ചാപ്പലിന്റെ പാർശ്വഭിത്തികളിലൊന്നിൽ പൂർത്തീകരിക്കപ്പെടാത്തതും ഏറെ ശ്രദ്ധേയമല്ലാത്തതുമായ ഒരു കല്ലറയിലാണ്. ആദ്യം ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹത്തിനായി പ്രത്യേകം സ്മാരകങ്ങളൊന്നും നിർമ്മിക്കാനുമായില്ല. 1527-ൽ ഫ്ലോറൻസിലെ പൗരന്മാർ മെഡിച്ചിമാരെ അധികാരഭ്രഷ്ടരാക്കി [[ഗണതന്ത്രം]] പുനസ്ഥാപിച്ചതിനെ തുടർന്ന് നഗരം ഉപരോധത്തിലായപ്പോൾ മെഡിച്ചിമാരുടെ ഏകാധിപത്യത്തെ വെറുത്തിരുന്ന മൈക്കെലാഞ്ചലോ ഗണതന്ത്രഫ്ലോറൻസിന്റെ രക്ഷക്കെത്തി. അടുത്ത രണ്ടുവർഷം, നഗരത്തിന്റെ കോട്ടകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തി അതിന്റെ പ്രതിരോധം ഭദ്രമാക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു. എന്നാൽ 1530-ൽ ഗണതന്ത്രവാദികൾ പരാജയപ്പെടുകയും മെഡിച്ചിമാർ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തുകയും ചെയ്തു. മെഡിച്ചിമാരോട് അകല്ച്ചയിലായ മൈക്കെലാഞ്ചലോ, 1530-കളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ എന്നെന്നേക്കുമായി [[ഫ്ലോറൻസ്]] വിട്ടുപോവുകയും മെഡിച്ചിമാരുടെ ശ്മശാനദേവാലയത്തിന്റെ അവശേഷിച്ച നിർമ്മാണജോലി തന്റെ സഹായികളെ ഏല്പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. === റോമിലെ അവസാന സൃഷ്ടികൾ === ==== അന്ത്യവിധി ==== [[ചിത്രം:Michelangelo, Giudizio Universale 02.jpg|225px|thumb|സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റെ ചുവരിലെ അന്ത്യവിധിയുടെ ചിത്രം]] സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റെ ചുവരിൽ [[അന്ത്യവിധി|അന്ത്യവിധിയുടെ]] ചിത്രം വരയ്ക്കാൻ അറുപതുവയസ്സുള്ള മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ നിയോഗിച്ചത് ക്ലെമെന്റ് എട്ടാമൻ മാർപ്പപ്പയാണ്. ജോലി ഏല്പിച്ച് ഏറെ വൈകാതെ [[മാർപ്പാപ്പ]] മരിച്ചു. മൈക്കെലാഞ്ചലോ രചന തുടങ്ങുകയും പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയത് പോൾ മൂന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പയാണ്. മൈക്കെലാഞ്ചലോ 1534 മുതൽ 1541 വരെ ആ ചിത്രത്തിന്റെ രചനയിൽ മുഴുകി. ചാപ്പലിന്റെ അൾത്താരക്കുപിന്നിലെ രണ്ടായിരത്തോളം ചതുരശ്രയടി ഭിത്തി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന കൂറ്റൻ രചനയാണത്. ലോകാവസാനത്തോടനുബന്ധിച്ചു നടക്കുന്ന തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ആഗമനത്തിൽ, പുണ്യവാന്മാരാൽ പരിസേവിതനായ [[യേശു]], മനുഷ്യാത്മാക്കളെയെല്ലാം അവരുടെ ജീവിതകർമ്മങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിധിച്ച് നിത്യസമ്മാനത്തിലേക്കോ നിത്യശിക്ഷയിലേക്കോ അയക്കുന്നതാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം. യുവാവായിരിക്കെ, [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലെ]] നവോത്ഥാനവിരുദ്ധപുരോഹിതൻ [[സവനരോള|സവനരോളയുടെ]] പ്രഭാഷണങ്ങൾ മൈക്കെലാഞ്ചലോ കേട്ടിട്ടുണ്ടാകാം. അഴിമതിയിലും ഭോഗപരതയിലും മുഴുകിയിരുന്ന [[റോം|റോമിന്റെമേൽ]], ആ പരിഷ്കർത്താവിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുകളും ശാപങ്ങളും ആവർത്തിക്കുകയായിരുന്നു അന്ത്യവിധിയിലൂടെ മൈക്കെലാഞ്ചലോ എന്ന് പറയുന്നവരുണ്ട്. പിൽക്കാലതലമുറകളിൽ [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ]] ആസ്ഥാനത്തിലെ ആ ദേവാലയത്തിൽ ബലിയർപ്പിക്കാനെത്തുന്ന [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപ്പാപ്പമാരുടെ]] മുൻപിൽ രക്ഷപെടാനാകാത്ത ദൈവവിധിയുടെ മുന്നറിയിപ്പ് രേഖപ്പെടുത്തി വക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ജൂലിയസ് മാർപ്പാപ്പയുടെ പണിതീരാതെനിന്ന ശവകുടീരം, ബൊളോഞ്ഞയിൽ കലാപകാരികൾ ഉരുക്കി പീരങ്കിയുണ്ടാക്കാനുപയോഗിച്ച തന്റെ ശില്പം തുടങ്ങിയവ നൽകിയ കയ്പ്പും അന്ത്യവിധിയുടെ തീക്ഷണത കൂട്ടിയിരിക്കാം. സാധാരണകലാകാരന്മാർ ശിശുസഹജമായ ഓമനത്തത്തോടെ ചിത്രീകരിക്കാറുള്ള മാലാഖമാരെപ്പോലും അന്ത്യവിധിയിൽ, കായികാഭ്യാസികളുടെ പേശീസമൃദ്ധിയിലാണ് മൈക്കെലാഞ്ചലോ ചിത്രീകരിച്ചത്. ചിത്രരചനനടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ ചടുലഭാവവും അതിലെ രൂപങ്ങളുടെ നഗ്നതയും ഭാവവൈചിത്ര്യവും കണ്ട്, അത് ദേവാലത്തിനല്ല മദ്യവിലപനശാലക്കാണ് ഇണങ്ങുക എന്ന് പോൾ മൂന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ ഉദ്യോഗസ്തനായ ബിയാജിയോ ദ സെസേന അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. താമസിയായെ ചിത്രത്തിൽ നരകശിക്ഷക്ക് വിധിക്കപ്പെടുന്നവർക്കിടയിൽ ബിയാജിയോയുടെ മുഖവും മൈക്കെലാഞ്ചലോ വരച്ചുചേർത്തു. അതിനെതിരെ തന്നോട് പരാതിപ്പെട്ട ബിയാജിയോക്ക് പോൾ മൂന്നാമൻ കൊടുത്ത മറുപടി, ആത്മാക്കളെ നരകത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റാൻ മാർപ്പാപ്പാക്കുപോലും കഴിവില്ല എന്നായിരുന്നത്രെ.<ref name=Durant/> ==== "അത്തിയില" പ്രയോഗം ==== ചിത്രം പൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മാർപ്പാപ്പയുടെ പള്ളിയിൽ നഗ്നത ചിത്രീകരിച്ചത് അശ്ലീലവും ദൈവനിന്ദയുമായി പലർക്കും തോന്നി. [[കർദ്ദിനാൾ]] കരാഫയും, മാണ്ടുവായുടെ സ്ഥാനപതിയായിരുന്ന മോൺസിഞ്ഞോർ സെർനിനിയും അതിനെ നീക്കം ചെയ്യുകയോ സെൻസർ ചെയ്യുകയോ വേണമെന്നു വാദിച്ചെങ്കിലും [[മാർപ്പാപ്പ]] സമ്മതിച്ചില്ല. പക്ഷേ, മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ മരണശേഷം, ചിത്രത്തിൽ കാണാമായിരുന്ന [[ജനനേന്ദ്രിയം|ജനനേന്ദ്രിയഭാഗങ്ങൾ]] മറയ്ക്കാൻ തീരുമാനമായി. അത്തരം ഭാഗങ്ങളെ അരവസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ടുമറക്കുന്ന ജോലിക്കായി നിയോഗിച്ചത് മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ സഹായിയായിരുന്ന ഡാനിയേൽ ദ വോൾട്ടേരയെ ആയിരുന്നു. മറ്റുശരീരഭാഗങ്ങളെ വോൾട്ടേര വെറുതെവിട്ടു. ഇതിനെ തുടർന്ന് റോമിൽ വോൾട്ടേര "കൗപീനങ്ങളുടെ തുന്നൽക്കാരൻ" എന്നറിയപ്പെടാനും തുടങ്ങി. 1993-ൽ 'അന്ത്യവിധി' യുടെ ചുവർചിത്രം കേടുപാടുകൾ തീർത്ത് പുന:സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ഡാനിയെൽ വോൾട്ടേരയുടെ അരവസ്ത്രങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യേണ്ട എന്ന് പുന:സ്ഥാപകന്മാർ തീരുമാനിച്ചു. വോൾട്ടേരയുടെ 'മാന്യതാ' പ്രയോഗത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമാണ് അവർ കണക്കിലെടുത്തത്. മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ വര ഉരച്ചുമാറ്റിയാണ് പലയിടത്തും വോട്ടേര തന്റെ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയതെന്നത്, ആ മാറ്റങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ മൂലരചയോട് പൂർണ്ണവിശ്വസ്തത പുലർത്തുന്ന ഒരു പകർപ്പ് മാർസെല്ലേ വെനൂസ്തി നിർവഹിച്ചത്, [[നേപ്പിൾസ്|നേപ്പിൾസിലെ]] കപ്പോഡിമോണ്ടേ സംഗ്രഹാലയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Forbidden fruit.jpg|thumb|300px|left|വിലക്കപ്പെട്ട കനി - [[സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പൽ|സിസ്റ്റൈൻ ചാപ്പലിന്റെ]] മച്ചിലെ ‍ചിത്രം - മൈക്കെലാഞ്ചലോ സൃഷ്ടിച്ച മനുഷ്യരൂപങ്ങളുടെ നഗ്നത, മതയാഥാസ്ഥിതികരെ അസ്വസ്ഥരാക്കി.]] [[സെൻസർഷിപ്പ്]] മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ എന്നും പിന്തുടർന്നു. അശ്ലീലതകളുടെ സ്രഷ്ടാവ് എന്നുവരെ അദ്ദേഹം വിശേഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ചിത്രരചനകളിലേയും ശില്പങ്ങളിലേയും [[ജനനേന്ദ്രിയം|ജനനേന്ദ്രിയഭാഗങ്ങൾ]] മറക്കുകയെന്ന ദൗത്യം ഏറ്റെടുത്ത കത്തോലിക്കാ പ്രതിനവീകരണത്തിലെ(Catholic Counter Remormation) കുപ്രസിദ്ധമായ "അത്തിയില പ്രസ്ഥാനം" (fig-leaf campaign) ആദ്യം ആക്രമിച്ചത് മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ സൃഷ്ടികളെയാണ്. [[റോം|റോമിലെ]] മിനർവാമാതാവിന്റെ പള്ളിയിലെ രക്ഷകനായ [[യേശു|യേശുവിന്റെ]] ശില്പത്തിൽ അത്തിയിലപ്രസ്ഥാനം ഉടുപ്പിച്ച അരവസ്ത്രം ഇപ്പോഴുമുണ്ട്. [[ബെൽജിയം|ബെൽജിയത്തിൽ]] ബർഗസ് മാതാവിന്റെ പള്ളിയിലെ വിശുദ്ധമാതാവിന്റെ ശില്പത്തോടൊപ്പമുള്ള ഉണ്ണിയേശുവിനും 'അത്തിയില' കിട്ടി. [[ലണ്ടൺ|ലണ്ടണിലെ]] [[വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി|വിക്ടോറിയ]]-ആൽബർട്ട് സംഗ്രഹാലയത്തിലുള്ള [[ദാവീദ്|ദാവീദിന്റെ]] ശില്പത്തിന്റെ പ്ലാസ്റ്റർ പകർപ്പിനുപിന്നിൽ ഒരു പെട്ടിയിൽ 'അത്തിയില' കരുതിയിട്ടുണ്ട്. രാജകുടുംബത്തിലെ വനിതകൾ സംഗ്രഹാലയം സന്ദർശിക്കാനെത്തുമ്പോൾ ശിലപത്തിന്റെ നഗ്നത മറക്കാനായിരുന്നു അത്. ==== പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കാ ==== [[പ്രമാണം:Petersdom von Engelsburg gesehen.jpg|thumb|left|റോമിലെ വിശുദ്ധ പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കായുടെ താഴികക്കുടം രൂപകല്പന ചെയ്തത് മൈക്കെലാഞ്ചലോയാണ്.]] 1546-ൽ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് വത്തിക്കാനിലെ വിശുദ്ധ [[പത്രോസ്|പത്രോസിന്റെ]] ബസിലിക്കായുടെ പുനർനിർമ്മാണച്ചുമതല കിട്ടി. പോൾ മൂന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പ ഏല്പ്പിച്ച ഈ ചുമതല വൈമനസ്യത്തോടെ കയ്യേൽക്കുമ്പോൾ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് 71 വയസ്സായിരുന്നു. ഈ പ്രായത്തിൽ ഇത്തരം ജോലി നിർവഹിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവെനെപ്പറ്റി പലരും സംശയം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മറ്റൊരാളെ മുഖ്യശില്പിയായി നിയോഗിക്കാൻ മാറിവരുന്ന മാർപ്പാപ്പാമാരെ നിർബ്ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ 1560-ൽ ചുമതലയിൽ നിന്നുള്ള മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ രാജി പീയൂസ് നാലാമൻ മാർപ്പാപ്പ സ്വീകരിച്ചില്ല. ദേവാലയത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം പൂർത്തിയായത് മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ കാലശേഷമാണെങ്കിലും മരണം വരെ അതിന്റെ മുഖ്യശില്പിയായി അദ്ദേഹം തുടർന്നു. ദേവാലയത്തിന്റെ താഴികക്കുടം മൈക്കെലാഞ്ചലോ രൂപകല്പന ചെയ്തതാണ്. അത് ചിത്രത്തൂണുകളുടെ കൂറ്റൻ താളക്രമം(Giant order of Pilasters) സൃഷ്ടിച്ച് ക്ലാസിക്കൽ നിർമ്മാണകലയിൽ വിപ്ലവം സാധിച്ചു. == വ്യക്തിത്വം == [[പ്രമാണം:Last judgement.jpg|thumbnail|upright|മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ '''[[അന്ത്യവിധി]]''' എന്ന ചുവർ‍ചിത്രത്തിലെ ഒരു ഭാഗം. രക്തസാക്ഷിത്ത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായി ചർമ്മം ഉരിയപ്പെട്ട [[വിശുദ്ധ ബർത്തലോമ്യൂ]] സ്വന്തം ചർമ്മം കയ്യിലേന്തിയിരിക്കുന്നു. ചർമ്മത്തിന്റെ മുഖഭാഗത്തിന് ചിത്രകാരന്റെ തന്നെ മുഖഛായയാണെന്നു കാണാം.]] === ആകാരം, സ്വഭാവം === സഹജീവികളോടുള്ള പരുക്കൻ പെരുമാറ്റവും തന്നെക്കുറിച്ചുതന്നെയുള്ള അതൃപ്തിയും മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ബലഹീനതകളായിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. കാഴ്ചയിലോ പെരുമാറ്റത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിൽ ആകർഷകമായൊന്നുമില്ലായിരുന്നു. ഇടത്തരം ഉയരം, പരന്ന തോളുകൾ, മെലിഞ്ഞ ശരീരം, വലിയ തല, വിടർന്നുനിൽക്കുന്ന [[ചെവി|ചെവികൾ]], നീണ്ട് വിഷാദഭാവം കലർന്ന മുഖം, ചതഞ്ഞ [[മൂക്ക്]], തീക്ഷ്ണതയുള്ള ചെറിയ [[കണ്ണ്|കണ്ണുകൾ]], നരകലർന്ന [[മുടി|മുടിയും]] താടിയും, എല്ലാം ചേർന്നതായിരുന്നു യുവത്വത്തിൽ തന്നെ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ രൂപം. [[വസ്ത്രധാരണം|വസ്ത്രധാരണത്തിൽ]] അദ്ദേഹം തീരെ ശ്രദ്ധകാട്ടിയില്ല. പഴയ വസ്ത്രങ്ങളെ തൊലിയോട് ഒട്ടിച്ചേരുവോളം അദ്ദേഹം കൊണ്ടുനടന്നു. "കുളിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക; ശരീരം തുടയ്ക്കുക മാത്രം ചെയ്യുക" എന്നായിരുന്നത്രെ പിതാവ് മകന് കൊടുത്ത ഉപദേശം. ഈ ഉപദേശത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം മാത്രമാണ് മകൻ അനുസരിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ഷൂ പോലും ഊരിമാറ്റാതെയാണ് അദ്ദേഹം ഉറങ്ങിയത്. ഏറെ ദിവസങ്ങൾ ധരിച്ചശേഷം ഷൂ ഊരിമാറ്റുമ്പോൾ പലപ്പോഴും തൊലി ഒപ്പം ഇളകിപ്പോയിരുന്നത്ര. ഊരിമാറ്റിയാൽ വീണ്ടും ധരിക്കാൻ പാടുപെടണമല്ലോ എന്നോർത്ത് അദ്ദേഹം വസ്ത്രം മാറാൻ മടിച്ചു എന്നാണ് ജീവചരിത്രകാരൻ വസാരി പറയുന്നത്. ഏറെ സമ്പാദിച്ചിട്ടും കിട്ടുന്നത് ഭക്ഷിച്ച് ദരിദ്രനെപ്പോലെ മൈക്കെലാഞ്ചലോ ജീവിച്ചു. ചിലപ്പോഴൊക്കെ റൊട്ടിയുടെ പുറംതോടുകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെട്ടു. ബൊളോഞ്ഞായിൽ അദ്ദേഹവും മൂന്നു സഹായികളും ഒരു കിടക്ക മാത്രമുള്ള ഒറ്റമുറിയിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name=Durant/> സുഹൃദ്ബന്ധങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹത്തിന് സമയമില്ലായിരുന്നു. ഭൃത്യനായിരുന്ന ഫ്രാൻസെസ്കോ ഡെഗ്ലി അമാദോരിയുടെ സഹവാസമേ അദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടിയിരുന്നുള്ളു. അമാദോരി ഇരുപത്തഞ്ചുവർഷം മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ വിശ്വസ്തതയോടെ സേവിച്ചു. അനേക വർഷങ്ങൾ അവർ ഒരേ കിടക്ക പങ്കിട്ടു. മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ഉദാരത അമാദോരിയെ ധനികനാക്കി. അയാളുടെ മരണം മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ വേദനിപ്പിച്ചു. === ലൈംഗികചായ്‌വ് === മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ പ്രേമത്തിൽ പ്ലേറ്റോണിസത്തോടൊപ്പം മറയില്ലാത്ത [[സ്വവർഗ്ഗരതി|സ്വവർഗ്ഗരതിയുടേയും]] സൂചനകൾ കാണുന്നവരുണ്ട്; 1543-ൽ താനുമായി കണ്ടുമുട്ടി ഒരുവർഷം മാത്രം കഴിഞ്ഞുള്ള ചെച്ചിനോ ഡീ ബ്രാച്ചിയുടെ മരണത്തിൽ മൈക്കെലാഞ്ചലോ എഴുതിയ ചരമഗീതങ്ങൾ ഇതിനുതെളിവായി പറയപ്പെടുന്നു. അവയിൽ പ്രകടമാകുന്ന പ്രണയം കാൽപനികമെന്നതിനപ്പുറം ശാരീരികം കൂടി ആയിരുന്നുവെന്നാണ് വാദം.<ref>"MICHELANGELO BUONARROTI" by Giovanni Dall'Orto Babilonia n. 85, January 1991, pp. 14–16 [http://www.oliari.com/storia/michelangelo.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221204011/http://www.oliari.com/storia/michelangelo.html|date=2007-12-21}}</ref> എന്നാൽ ആ ഗീതങ്ങൾ പ്ലേറ്റോണികസം‌വാദങ്ങളുടെ നിർമ്മമവും ഉദാത്തവുമായ പുനരാവിഷകരണമാണെന്നും ഉത്തേജകകവിതയെ സംസ്കൃതഭാവങ്ങളുടെ പ്രകടനത്തിനുള്ള ഉപാധിയാക്കുകമാത്രമാണ് മൈക്കെലാഞ്ചലോ ചെയ്തതെന്നും മറുവാദവുമുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിൽ]] പ്രേമപ്രഖ്യാപനം ഇക്കാലത്തേതിനേക്കാൾ സാധാരണമായിരുന്നെന്നും ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്.<ref>Hughes, Anthony: "Michelangelo.", page 326. Phaidon, 1997.</ref> മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ സുഹൃത്ത് നിക്കോളോ ക്വാർട്ടേസിയുടെ ജോലിക്കാരിലൊരാൾ, തന്റെ മകനെ സഹായിയായിയെടുക്കാമെന്നും അവൻ ശയ്യയിലെ കൂട്ടാളിയായും ഉപകരിച്ചേക്കാമെന്നും നിർദ്ദേശിച്ചത് മൈക്കെലാഞ്ചലോ അവജ്ഞാപൂർവം തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ആ ജോലിക്കാരനെ പിരിച്ചുവിടാൻ ക്വാർട്ടേസിയോട് അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെടുകപോലും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വകാര്യതയെ മറ്റെന്തിനേക്കാളും വിലമതിച്ചിരുന്നു. മൈക്കെലാഞ്ചലോ "ശാരീരികബന്ധങ്ങളിൽ" ഏർപ്പെട്ടിരുന്നോ എന്നുപറയുക ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. അദ്ദേഹം സംന്യാസിയുടെ ബ്രഹ്മചര്യനിഷ്ഠ പാലിച്ചുവെന്ന് അസ്കാനിയോ കോൺഡിവി അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>Hughes, Anthony: "Michelangelo"., page 326. Phaidon, 1997.</ref> ഏതായാലും അദ്ദേഹം ശില്പങ്ങളിലും ചിത്രങ്ങളിലും കവിതകളിലും തന്റെ സങ്കല്പലോകത്തിന്റെ പരിച്ഛേദം വിട്ടുപോയി.<ref>Scigliano, Eric: "Michelangelo's Mountain; The Quest for Perfection in the Marble Quarries of Carrara.", Simon and Schuster, 2005. [http://www.simonsays.com/content/book.cfm?tab=25&pid=510892&agid=2.]. Retrieved January 27, 2007</ref> === കവലിയേരി === മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ പ്രേമത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശക്തമായ ലിഖിതപ്രകടനം തോമസ് ഡി കവലിയേരിക്കാണ് കിട്ടിയത്(c. 1509–1587). 1532-ൽ, 57 വയസ്സുള്ള മൈക്കെലാഞ്ചലോ കവലിയേരിയെ കാണുമ്പോൾ അയാൾക്ക് 23 വയസ്സുണ്ടായിരുന്നു. തന്നേക്കാൾ പ്രയമേറിയ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ സ്നേഹത്തോട് കവലിയേരി അനുകൂലമായി പ്രതികരിച്ചു: ''അങ്ങയുടെ [[പ്രേമം]] തിരിച്ചും നൽകുമെന്ന് ഞാൻ വാക്കുതരുന്നു. മറ്റാരേയും ഞാൻ ഇത്രയധികം സ്നേഹിച്ചിട്ടില്ല. മറ്റൊരാളുടെ സൗഹൃദവും ഞാൻ ഇത്രയേറെ കൊതിച്ചിട്ടില്ല.'' കവലിയേരി അവസാനം വരെ മൈക്കെലാഞ്ചലോയോട് വിശ്വസ്തതപുലർത്തി. മുന്നൂറു ഭാവഗീതങ്ങൾ മൈക്കെലാഞ്ചലോ കവലിയേരിക്ക് സമർപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കവിതാസമുച്ചയമാണത്. അവരുടെ സൗഹൃദം പ്ലേറ്റോണികമായിരുന്നുവെന്ന് വാദിക്കുന്ന ആധുനികവ്യാഖ്യാതാക്കളുണ്ട്. ഒരു ദത്തുപുത്രനെയാണ് മൈക്കെലാഞ്ചലോ അയാളിൽ കണ്ടതെന്ന് അവർ പറയുന്നു.<ref>"Michelangelo", ''The New Encyclopaedia Britannica, Macropaedia, Volume 24'', page 58, 1991. The text goes so far as to claim, a bit defensively, 'These have naturally been interpreted as indications that Michelangelo was a homosexual, but such a reaction according to the artist's own statement would be that of the ignorant'.</ref> എന്നാൽ ആ കവിതകളുടെ സ്വവർഗ്ഗരതിഭാവം മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ കാലത്തുതന്നെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 1632-ൽ അവ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ അനന്തരവൻ "ചെറിയ മൈക്കെലാഞ്ചലോ", ലിംഗസൂചകമായ സർവനാമങ്ങൾ മാറ്റി അവയിലെ സ്വവർഗ്ഗരതിസൂചനകളെ മറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഭാവഗീതങ്ങളുടെ മൂലരൂപത്തെ [[ഇംഗ്ലീഷ്|ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക്]] പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയ ജോൺ ആഡിങ്ങ്‌ടൻ ആ മാറ്റങ്ങളെ തിരസ്കരിച്ചു. വ്യത്യസ്തലൈംഗികചായ്‌വുള്ളവരുടെ അവകാശങ്ങൾക്കു വേണ്ടി ആദ്യമായി വാദിച്ച ഇംഗ്ലീഷുകാരനായിരുന്നു ആഡിങ്ങ്‌ടൻ. 1893-ൽ അദ്ദേഹം മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ഒരു ജീവചരിത്രവും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. === വിറ്റോറിയ === [[പ്രമാണം:Vittoria Colonna from Lazio.jpg|thumb|150px|left|മൈക്കെലാഞ്ചലോയുമായി ബൗദ്ധിക-ആത്മീയ തലങ്ങളിൽ സൗഹൃദം പങ്കിട്ട വിറ്റോറിയ കൊളോണ - സെബാസ്റ്റിയാനോ ഡെൽ പിയോംബോ വരച്ച ചിത്രം]] [[റോം|റോമിൽ]] മൈക്കെലാഞ്ചലോ ജീവിച്ചത് ലൊരേറ്റോയിലെ മാതാവിന്റെ പള്ളിക്കടുത്തായിരുന്നു. അവിടെ കവയിത്രിയും പെസ്കാറയിലെ പ്രഭ്വിയും ആയിരുന്ന വിറ്റോറിയ കൊളോണയുമായി അദ്ദേഹം സൗഹൃദത്തിലായി. 1536-ലോ 1538-ലോ അവർ കണ്ടുമുട്ടുമ്പോൾ വിറ്റോറിയ 50 വയസ്സുള്ള വിധവയായിരുന്നു. അവർ പരസ്പരം സമർപ്പിച്ച് ഭാവഗീതങ്ങൾ എഴുതുകയും വിറ്റോറിയയുടെ [[മരണം]] വരെ ഇടക്കിടെ കണ്ടുമുട്ടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ പതിനേഴുവർഷം മുൻപ് മരിച്ച തന്റെ ഭർത്താവിനോട് അപ്പോഴും വിശ്വസ്തയായിരുന്ന വിറ്റോറിയക്ക് ബൗദ്ധികവും ആത്മീയവുമായ തലത്തിലുള്ള സൗഹൃദത്തിലല്ലാതെ മറ്റൊന്നിലും താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. "നമ്മുടെ സൗഹൃദവും സ്നേഹവും സ്ഥിരവും ഉറപ്പുള്ളതും ക്രിസ്തീയതയുടെ ചരടുകൊണ്ട് ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതുമാണ്" എന്ന് അവർ മൈക്കെലാഞ്ചലോക്ക് എഴുതി. അവർ അദ്ദേഹത്തിന് 143 ഭാവഗീതങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചു. മൈക്കെലാഞ്ചലോ മറുപടിയായി എഴുതിയ ഗീതങ്ങൾ ഊഷമളവും ആരാധനാ-ഭക്തിഭാവങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും സാഹിത്യപരമായ ആർഭാടങ്ങൾ ഉൾക്കോള്ളുന്നവയുമാണ്. അവരുടെ സംഗമങ്ങളിൽ ആത്മീയവിഷയങ്ങളാണ് ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നത്. വിറ്റോറിയ മൈക്കെലാഞ്ചാലോയെ അസാധരണമാം വിധം സ്വാധീനിച്ചു. ഭക്തയും ദയാവതിയും വിശ്വസ്തയും ആയ അവരിൽ, ജീവിതത്തിലെ ഉന്നതമായ ആത്മീയാംശങ്ങളെല്ലാം ഒന്നുചേർന്നതായി അദ്ദേഹത്തിനു തോന്നി. 1547-ലെ അവരുടെ മരണസമയത്ത് അദ്ദേഹം അരികെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ വിയോഗം അദ്ദേഹത്തെ ദുഃഖവിവശനാക്കുകയും ചെയ്തു. === കലാസങ്കല്പം === [[പ്രമാണം:Michelangelo's grave4.jpg|thumb|ഫ്ലോറൻസിൽ മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ശവകുടീരം]] [[കല|കലയുടെ]] ഉറവിടങ്ങളായി അദ്ദേഹം കണ്ടത് ആന്തരികപ്രചോദനവും [[സംസ്കാരം|സംസ്കാരവുമാണ്]]. കലാകാരനു കീഴ്പ്പെടുത്താനുള്ള ഒരെതിരാളിയായി പ്രകൃതിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു. ഇത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലീനനും പ്രതിയോഗിയുമായി [[ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചി|ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയുടെ]] കലാവീക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായിരുന്നു. അദ്ദേഹം നിർമ്മിച്ച രൂപങ്ങൾ ബാഹ്യലോകത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, അവയുടെ തന്നെ സ്ഥലസീമയിൽ ശക്തവും ചലനാത്മകവുമായിരിക്കുന്നു. ശിലക്കുള്ളിൽ മുന്നേയുള്ള ശിലപത്തെ അനാവശ്യമായതൊക്കെ മാറ്റി പുറത്തുകൊണ്ടുവരുകയാണ് ശില്പിയുടെ നിയോഗം എന്ന് മൈക്കെലാഞ്ചലോ കരുതി. തന്റെ സൃഷ്ടികളുമായി മൈക്കെലാഞ്ചലോ ആത്മബന്ധം പുലർത്തി. "നീ എന്നോട് സംസാരിക്കാത്തതെന്ത്?" എന്നലറിക്കൊണ്ട്, [[ദാവീദ്|ദാവീദിന്റെ]] പ്രതിമയുടെ കാൽമുട്ട് അദ്ദേഹം ഒരിക്കൽ ചുറ്റികകൊണ്ടടിച്ചു പൊട്ടിച്ചുവെന്ന കഥ പ്രസിദ്ധമാണ്. പുരുഷസൗന്ദര്യം മൈക്കെലാഞ്ചലോയെ കലാപരമായും വൈകാരികമായും ആകർഷിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയുടെ മൗലികഘടകം പുരുഷസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ചിത്രീകരണമായിരുന്നു. പൗരുഷത്തെ അദർശവൽക്കരിച്ച [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്യൻ]] നവോത്ഥാനത്തിന്റെ നിലപാടിൽ പങ്കുപറ്റുകയാണ് ഒരളവുവരെ അദ്ദേഹം ചെയ്തതെന്ന് പറയാം. എന്നാൽ പുരുഷസൗന്ദര്യത്തോടുള്ള മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ കലയുടെ പ്രതികരണത്തിൽ വിഷയലോലുപതയും ആരോപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>Hughes, Anthony: "Michelangelo"., page 327. Phaidon, 1997.</ref> == മരണം == എൺപത്തൊമ്പതാം വയസ്സുവരെ മൈക്കെലാഞ്ചലോ കലാകാരനെന്ന നിലയിൽ പ്രവർത്തനനിരതനായിരുന്നു. ഒടുവിൽ മൂത്രാശയസംബന്ധമായ രോഗങ്ങളും മറ്റും അദ്ദേഹത്തെ വലച്ചു. അടുത്തുവരുന്ന അന്ത്യത്തെ അദ്ദേഹം വിശ്വാസിയുടെ നിർമ്മമതയോടെ സമീപിച്ചു. "പടുകിഴവനായ എന്നെ [[മരണം]] ഇടക്കിടെ ഉടുപ്പിന്റെ കഴുത്തിൽ പിടിച്ചുവലിച്ച്, കൂടെച്ചെല്ലാൻ നിർബ്ബന്ധിക്കുന്നു" എന്ന് അദ്ദേഹം വസാരിയോട് പറഞ്ഞു. തന്റെ "ആത്മാവിനെ ദൈവത്തിനും, ശരീരത്തെ ഭൂമിക്കും, വസ്തുവകകളെ ബന്ധുക്കൾക്കും" സമർപ്പിച്ചതല്ലാതെ അദ്ദേഹം ഒസ്യത്തൊന്നും എഴുതിയില്ല. 1564 ഫെബ്രുവരി 18-ന് മരിച്ച മൈക്കെലാഞ്ചലോയുടെ ശരീരം, തനിക്കുപ്രിയപ്പെട്ട ടസ്ക്കനിയിൽ സംസ്കരിക്കപ്പെടണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹം കണക്കിലെടുത്ത്, [[റോം|റോമിൽ]] നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന്, [[ഫ്ലോറൻസ്|ഫ്ലോറൻസിലെ]] വിശുദ്ധ കുരിശിന്റെ ബസിലിക്കായിൽ സംസ്കരിച്ചു. ശവസംസ്കാരച്ചടങ്ങുകൾ ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നു.<ref name=Durant/> == മുഖ്യസൃഷ്ടികൾ == * [[പ്യേത്താ (മൈക്കിൾ ആഞ്ചലോ)‎|പിയേത്ത]] * [[David (Michelangelo)|ദാവീദ്]] * [[Moses (Michelangelo)|മോശെ]] * [[ആദത്തിന്റെ ഉൽപ്പത്തി]] == കുറിപ്പുകൾ == ക.{{note label|ക|ക|none}} ഫ്ലോറൻസുകാരുടെ പതിവനുസരിച്ച്, മൈക്കലാഞ്ചലോയുടെ പിതാവ് ജനനത്തീയതി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്, യേശുവിന്റെ മനുഷ്യാവതാരം കഴിഞ്ഞ് 1474-ആം വർഷം മാർച്ച് മാസം ആറാം തിയതി എന്നാണ്. എന്നാൽ യേശുവിന്റെ ജനനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള റോമൻ കാലഗണനയനുസരിച്ച് മൈക്കലാഞ്ചലോ ജനിച്ചത് 1475-ലാണ്. ഖ.{{note label|ഖ|ഖ|none}}വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങുമ്പോൾ മൈക്കലാഞ്ചലോക്ക് എത്ര വയസ്സായിരുന്നുവെന്ന കാര്യത്തിൽ അഭിപ്രായൈക്യമില്ല. പത്തുവയസായിരുന്നെന്ന് ഡി ടോൽനേയും ഏഴുവയസ്സായിരുന്നെന്ന് സെഡ്ജ്വിക്കും പറയുന്നു. == ഇവയും കാണുക == ഈ പ്രശസ്ത നവോത്ഥാന ചിത്രകാരന്മാർക്ക് മൈക്കലാഞ്ജലോയുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു: * [[റാഫേൽ]] * [[ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചി]] == കൂടുതൽ വായനക്ക് == * {{cite book|last=Ackerman |first=James |title=The Architecture of Michelangelo |url=https://archive.org/details/architectureofmi00acke_0 |publisher=University of Chicago Press |year=1986 |isbn=978-0226002408}} * {{cite book|last=Clément|first=Charles|year=1892|title=''Michelangelo''|publisher=S. Low, Marston, Searle, & Rivington, ltd.: London|location=Harvard University, Digitized June 25, 2007| url=http://books.google.com/books?id=G-sDAAAAYAAJ&printsec=frontcover&dq=michelangelo&as_brr=1#PPA1,M1| authorlink=}} * {{cite book |last=Condivi |first=Ascanio |authorlink=Ascanio Condivi |title=The Life of Michelangelo |url=https://archive.org/details/lifeofmichelange0000cond |year=1553 |coauthors=Alice Sedgewick |publisher=Pennsylvania State University Press |isbn=0-271-01853-4}} * {{cite book |last=Baldini |first=Umberto |title=The Sculpture of Michelangelo |publisher=Rizzoli |coauthors=Liberto Perugi |year=1982 |url=http://www.antiqbook.com/boox/laurie/50121.shtml |isbn=0-8478-0447-x |access-date=2009-03-06 |archive-date=2007-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071124142409/http://www.antiqbook.com/boox/laurie/50121.shtml |url-status=dead }} * Einem, Herbert von (1973). ''Michelangelo''. Trans. Ronald Taylor. London: Methuen. * Gilbert, Creighton (1994). ''Michelangelo On and Off the Sistine Ceiling''. New York: George Braziller. * {{cite book|last=Hart |first=Michael |authorlink=Michael H. Hart |title=[[The 100]] |publisher=Carol |year=1992 |isbn=0-8065-1350-0}} * Hibbard, Howard (1974). ''Michelangelo''. New York: Harper & Row. * Hirst, Michael and Jill Dunkerton. (1994) ''The Young Michelangelo: The Artist in Rome 1496-1501''. London: National Gallery Publications. * {{cite book|last=Liebert |first=Robert |title=Michelangelo: A Psychoanalytic Study of his Life and Images |url=https://archive.org/details/michelangelopsyc0000lieb |publisher=Yale University Press |location=New Haven and London |year=1983 |isbn=0-300-02793-1}} * Pietrangeli, Carlo, et al. (1994). ''The Sistine Chapel: A Glorious Restoration''. New York: Harry N. Abrams * {{cite book|last=Sala |first=Charles |title=Michelangelo: Sculptor, Painter, Architect |publisher=Editions Pierre Terrail |year=1996 |isbn=978-2879390697}} * Saslow, James M. (1991). ''The Poetry of Michelangelo: An Annotated Translation''. New Haven and London: Yale University Press. * Seymour, Charles, Jr. (1972). ''Michelangelo: The Sistine Chapel Ceiling''. New York: W. W. Norton. * {{cite book|last=Stone |first=Irving |authorlink=Irving Stone |title=The Agony and the Ecstasy |url=https://archive.org/details/agonyecstasybiog00ston |publisher=Signet |year=1987 |isbn=0-451-17135-7}} * Summers, David (1981). ''Michelangelo and the Language of Art''. Princeton University Press. * {{cite book |title=The Youth of Michelangelo |url=https://archive.org/details/michelangelo0000unse_c5u7 |last=Tolnay |first=Charles |year=1947 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, NJ}} * Tolnay, Charles de. (1964). ''The Art and Thought of Michelangelo''. 5 vols. New York: Pantheon Books. * {{citebook|last=Néret|first=Gilles|title=Michelangelo|url=https://archive.org/details/michelangelo14750000nere|publisher=Taschen|year=2000|isbn=9783822859766}} * Wilde, Johannes (1978). ''Michelangelo: Six Lectures''. Oxford: Clarendon Press. == അവലംബം == {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commonscat|Michelangelo Buonarroti}} {{commons|Michelangelo}} {{wikiquote|മൈക്കലാഞ്ജലോ}} * [http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html മൈക്കെലാഞ്ജലോ "A World History of Art" ൽ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711132404/http://www.all-art.org/early_renaissance/michelangelo1.html |date=2017-07-11 }} * [http://asv.vatican.va/it/visit/doc/zoom06.html1.html മൈക്കെലാഞ്ജലോ "Vatican Secret Archives" ൽ ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/michel/michel.html Photographs of details at the Campidoglio] [[വർഗ്ഗം:1475-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1564-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 6-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർച്ച് 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:Architects|മൈക്കലാഞ്ചലോ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ചിത്രകാരന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ കവികൾ|മൈക്കലാഞ്ചലോ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ശിൽപ്പികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നവോത്ഥാനകാല ശിൽപികൾ]] gdpk7zvoyg43iruu9cnuibkxvjhnfbp 0 15728 4647963 4584248 2026-07-16T13:51:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647963 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Republic of Ireland}} {{Infobox country | conventional_long_name = Ireland{{Efn|name=nomenclature}}<!---Not to be changed without discussion!---> | native_name = {{native name|ga|Éire}} | common_name = Ireland<!--Not visible. Allows the template to get the correct ISO 3166 code etc.---> | linking_name = the Republic of Ireland<!--so the template links correctly to "(Topic) of the Republic Ireland" articles--> | area_link = #Geography | image_flag = Flag of Ireland.svg | flag_size = 130 | flag_type = [[Flag of Ireland|Flag]] | image_coat = Coat of arms of Ireland.svg | coa_size = 65 | symbol_type = [[Coat of arms of Ireland|Coat of arms]] | image_map = {{switcher|[[File:EU-Ireland (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:EU-Ireland.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Europe}} | map_caption = {{map caption | location_color = dark green | region = Europe | region_color = dark grey | subregion = the [[European Union]] | subregion_color = light green | country = <span>Ireland</span><!--Null tags prevent link to [[Ireland]] being generated by template.--> }} | map_width = 250px | national_anthem = <br/>{{lang|ga|[[Amhrán na bhFiann]]|italic=no}}<br />{{raise|0.1em|"The Soldier's Song"}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</div> <!--Irish is "the first official language" and English "a second official language" – please do not change the order; see reference -->| official_languages = {{hlist|[[Irish language|Irish]]{{Efn|name=national language}}|[[English language|English]]<ref>{{Cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#article8_1 |title=Article 8, Constitution of Ireland |access-date=4 February 2022 |website=Irish Statute Book |archive-date=23 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423200419/https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html |url-status=live }}</ref>}} | demonym = [[Irish people|Irish]] | capital = [[Dublin]] | ethnic_groups_year = 2022<ref>{{cite web | date = 30 May 2023 | title = Population Usually Resident and Present in the State| url=https://data.cso.ie/table/FY023| publisher = Central Statistics Office | access-date = 2 June 2023}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list |76.6% [[Irish people#Genetics|White Irish]] |10.8% other [[White people|White]] |3.3% [[Asian people|Asian]] |1.5% [[Black people in Ireland|Black]] |1.7% [[Demographics of the Republic of Ireland|other]] |6.2% not stated}} | religion = {{Tree list}} * 75.7% [[Christianity in Ireland|Christianity]] ** 69.1% [[Catholic Church in Ireland|Catholicism]] ** 2.5% [[Church of Ireland|Anglicanism]] ** 4.1% other [[List of Christian denominations|Christian]] * 14.5% [[Irreligion in the Republic of Ireland|no religion]] * 3.1% [[Religion in the Republic of Ireland|other]] * 6.7% not stated {{Tree list/end}} | religion_year = 2022<ref name="REL"/> | coordinates = {{Coord|53|20.65|N|6|16.05|W|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[Unitary parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Ireland|President]] | leader_name1 = [[Catherine Connolly]] | leader_title2 = [[Taoiseach]] | leader_name2 = [[Micheál Martin]] | leader_title3 = [[Tánaiste]] | leader_name3 = [[Simon Harris]] | leader_title4 = [[Chief Justice of Ireland|Chief Justice]] | leader_name4 = [[Donal O'Donnell]] | legislature = [[Oireachtas]] | upper_house = [[Seanad Éireann|Seanad]] | lower_house = [[Dáil Éireann|Dáil]] | area_km2 = 70,273 | area_sq_mi = 27,133<!-- Do not remove per WP:MOSNUM --> | area_rank = 118th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = 2.0% | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 5,380,300<ref name="Pop.Ireland">{{cite web |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |publisher=[[Central Statistics Office (Ireland)]] - CSO |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=27 October 2024}}</ref> | population_estimate_year = April 2024 | population_estimate_rank = 122nd | population_census = {{IncreaseNeutral}} 5,149,139<ref>{{Cite web |date=30 May 2023 |title=Remote work up, Catholic numbers down in Census data |url = https://www.rte.ie/news/ireland/2023/0530/1386438-cso-census/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20230530192914/https://www.rte.ie/news/ireland/2023/0530/1386438-cso-census/ |archive-date=30 May 2023 |website=rte.ie}}</ref> | population_census_year = 2022 | population_density_km2 = {{#expr: 5380300/70273 round 1}} | population_density_sq_mi = {{#expr: 5380300/27133 round 1}} <!-- Do not remove per WP:MOSNUM --> | population_density_rank = 113th | GDP_PPP = {{increase}} $736.73 billion<ref name="IMF">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, April 2025 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april |language=en}}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = 42nd | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $134,000<ref name="IMF" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd | GDP_nominal = {{increase}} $598.84 billion<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 25th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $108,920<ref name="IMF" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 2nd | Gini_year = 2022 | Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 27.9 | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=[[Eurostat]] |website=ec.europa.eu |access-date=3 September 2023}}</ref> | HDI = 0.949 | HDI_rank = 11th | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year. --> | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | sovereignty_type = [[History of the Republic of Ireland|Independence]] | sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] | established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Proclamation]] | established_date1 = 24 April 1916 | established_event2 = [[Irish Declaration of Independence|Declaration]] | established_date2 = 21 January 1919 | established_event3 = {{nowrap|[[Anglo-Irish Treaty]]}} | established_date3 = 6 December 1921 | established_event4 = [[Constitution of the Irish Free State|1922 constitution]] | established_date4 = 6 December 1922 | established_event5 = [[Constitution of Ireland|1937 constitution]] | established_date5 = 29 December 1937 | established_event6 = [[The Republic of Ireland Act 1948|Republic Act]] | established_date6 = 18 April 1949 | currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]){{Efn|name=currency}} | currency_code = EUR | utc_offset = {{sp}} | time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]] | utc_offset_DST = +1 | time_zone_DST = [[Time in the Republic of Ireland|IST]] | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = left | calling_code = [[Telephone numbers in the Republic of Ireland|+353]] | cctld = [[.ie]]{{Efn|name=tld}} }} വടക്കു പറിഞ്ഞാറൻ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] [[അയർലന്റ്|അയർലന്റ് ദ്വീപിന്റെ]] 85 ശതമാനത്തോളം ഭൂവിഭാഗം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യമാണ് '''അയർലണ്ട്''' എന്ന് പൊതുവേ അറിയപ്പെടുന്ന '''റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലന്റ്''' (ഐറിഷ്: Éire) (IPA [ˈeːrʲə]) . പൊതുവേ വലിപ്പം കൊണ്ട് ചെറിയ രാജ്യമായ അയർലണ്ട് യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിലെ ഒരു അംഗ രാജ്യം കൂടിയാണ്. ദ്വീപിന്റെ കിഴക്കുവശത്തുള്ള [[ഡബ്ലിൻ]] ആണ് തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും. 1.5 ദശലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുണ്ട്. അയർലൻഡ് ദ്വീപിലെ 32 കൗണ്ടികളിൽ 26 എണ്ണവും ഉൾപ്പെടുന്ന ഇവിടെ ഏകദേശം 5.4 ദശലക്ഷം ജനസംഖ്യയുണ്ട്. പ്രകൃതി രമണീയമായ ഈ രാജ്യം സാമ്പത്തിക കുതിപ്പ് നേടിയതിനാൽ കെൽടിക് കടുവ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ദ്വീപ് ഭാഗംവെച്ചത് 1921-ൽ ആണ്. [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ങ്ഡത്തിന്റെ]] ഭാഗമായ [[വടക്കൻ അയർലണ്ട്|നോർത്തേൺ അയർലണ്ട്]](വടക്ക്), [[അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രം]] (പടിഞ്ഞാറ്), [[ഐറിഷ് കടൽ]] (കിഴക്ക്), സെൽറ്റിക് കടൽ (തെക്ക്), തെക്ക്-കിഴക്ക് സെന്റ് ജോർജ്ജ് ചാനൽ എന്നിവയാണ് ഈ രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകൾ. വടക്കൻ അയർലൻഡുമായി അതിന്റെ ഏക കര അതിർത്തി പങ്കിടുന്നു. വികസിത രാഷ്ട്രമായ അയർലന്റിലെ ജനസംഖ്യ 42 ലക്ഷം ആണ്. കർഷകരുടെ നാടുകൂടിയാണ് ഈ രാജ്യം. യൂറോപ്പിന്റെ ഫാർമസി എന്നും അയർലണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നു. സ്വതന്ത്ര ക്യാപിറ്റലിസ്റ്റ് സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയാണ് അയർലണ്ടിൽ ഉള്ളത്. അയർലണ്ട് ജനാധിപത്യ രാജ്യമാണ്. പാർലിമെന്ററി ജനാധിപത്യം രാജ്യത്ത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതൊരു ഏകീകൃത പാർലമെന്ററി റിപ്പബ്ലിക്കാണ്. ''ഒയിറിയാച്ച്‌ടാസ്'' എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്ന നിയമനിർമ്മാണ സഭയിൽ ''ഡെയ്ൽ ഐറിയൻ'' എന്ന് പേരുള്ള ഒരു താഴ്ന്ന സഭയും ''സീനാഡ് ഐറിയൻ'' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഉപരിസഭയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രസിഡൻ്റ് (''Uachtaran'') ചില പ്രധാന അധികാരങ്ങളും ചുമതലകളും നിർവ്വഹിച്ചുകൊണ്ട് പ്രധാനമായും ആചാരപരമായ ഒരു രാഷ്ട്രത്തലവനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സർക്കാരിന്റെ തലവൻ ''താവോസീച്ച്'' (പ്രധാനമന്ത്രി, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ 'മുഖ്യൻ') ആണ്. ''ഡെയ്ൽ'' അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും പ്രസിഡന്റ് അദ്ദേഹത്തെയും മറ്റ് സർക്കാർ മന്ത്രിമാരെയും നിയമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആംഗ്ലോ-ഐറിഷ് ഉടമ്പടിയെത്തുടർന്ന് 1922-ൽ ഡൊമിനിയൻ പദവിയോടെ ഐറിഷ് ഫ്രീ സ്റ്റേറ്റ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. 1937-ൽ ഒരു പുതിയ ഭരണഘടന അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും "അയർലൻഡ്" എന്ന് പേരിട്ട രാജ്യം, ഫലത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട, ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളില്ലാത്ത പ്രസിഡന്റിനൊപ്പം ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കായി മാറുകയും ചെയ്തു. 1948 ലെ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അയർലൻഡ് ആക്ടിനെ തുടർന്ന് 1949 ൽ ഇത് ഔദ്യോഗികമായി ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. 1955-ൽ അയർലൻഡ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വം നേടി. 1973-ൽ രാജ്യം യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ (EU) മുൻഗാമിയായ യൂറോപ്യൻ കമ്മ്യൂണിറ്റികളിൽ (EC) ചേർന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും വടക്കൻ അയർലൻഡുമായി രാജ്യത്തിന് ഔപചാരിക ബന്ധമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ 1980 കളിലും 1990 കളിലും ബ്രിട്ടീഷ്, ഐറിഷ് സർക്കാരുകൾ വടക്കൻ ഐറിഷ് കക്ഷികളുമായി ചേർന്ന് ''ട്രബിൾസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന സംഘർഷം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. 1998-ൽ ''ഗുഡ് ഫ്രൈഡേ കരാർ'' ഒപ്പുവച്ചതിനുശേഷം, ഐറിഷ് സർക്കാരും വടക്കൻ ഐറിഷ് സർക്കാരും ഈ കരാർ പ്രകാരം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട നോർത്ത്/സൗത്ത് മിനിസ്റ്റീരിയൽ കൗൺസിലിന് കീഴിലുള്ള നിരവധി നയ മേഖലകളിൽ സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നു. 2024 ലെ മാനവ വികസന സൂചിക റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം അസമത്വം ക്രമീകരിച്ചതനുസരിച്ച്, ലോകത്ത് മികച്ച ജീവിത നിലവാരം നിലനിറുത്തുന്ന ആറാം സ്ഥാനത്തുള്ള ഒരു വികസിത രാജ്യമാണ് അയർലൻഡ്.<ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/inequality-adjusted-human-development-index#/indicies/IHDI|title=Inequality-adjusted Human Development Index|accessdate=7 February 2025}}</ref> ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം, സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം, പത്രസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയിലും ഇത് ഉയർന്ന റാങ്കിലാണ്.<ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|access-date=29 January 2022|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|page=343|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|archive-date=15 December 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book |last=Henry |first=Mark |title=In Fact An Optimist's Guide to Ireland at 100. |url=https://archive.org/details/infactoptimistsg0000henr |date=2021 |publisher=Gill Books |isbn=978-0-7171-9039-3 |location=Dublin |oclc=1276861968}}</ref> ഗ്ലോബൽ പീസ് ഇൻഡക്സ് അനുസരിച്ച്, 2024 ൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സമാധാനപരമായ രണ്ടാമത്തെ രാജ്യമായിരുന്നു അയർലൻഡ്.<ref name="peace2024">{{cite web|url=https://www.economicsandpeace.org/wp-content/uploads/2024/06/GPI-2024-web.pdf|title=Global Peace Index 2024|accessdate=21 February 2025|date=2024|work=Economics and Peace}}</ref> ഇത് യുറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗവും കൗൺസിൽ ഓഫ് യൂറോപ്പ്, OECD എന്നിവയുടെ സ്ഥാപകാംഗവുമാണ്. രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് മുതൽ ഐറിഷ് സർക്കാർ ചേരിചേരാ നയത്തിലൂടെ സൈനിക നിഷ്പക്ഷതയുടെ നയം പിന്തുടർന്നതിനാൽ രാജ്യം നാറ്റോയിൽ അംഗമല്ല,<ref>{{cite web|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/nato_countries.htm|title=NATO – Member countries|access-date=29 December 2014|publisher=NATO|archive-url=https://web.archive.org/web/20110924014819/http://www.nato.int/cps/en/natolive/nato_countries.htm|archive-date=24 September 2011|url-status=live}}</ref> എന്നിരുന്നാലും സമാധാനത്തിനായുള്ള പങ്കാളിത്തത്തിലും PESCO യുടെ ചില വശങ്ങളിലും ഇത് അംഗമാണ്. വളരെ പുരോഗമിച്ച ഒരു സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുള്ള<ref>{{cite news|title=Ireland is world's eighth-most 'inclusive' advanced economy|url=https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-world-s-eighth-most-inclusive-advanced-economy-1.3364436|newspaper=The Irish Times|access-date=15 February 2023}}</ref> അയർലണ്ടിലെ ഡബ്ലിൻ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് യൂറോപ്പിലെ പ്രധാന സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്ന് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. പ്രതിശീർഷ ജിഡിപിയുടെയും ജിഎൻഐയുടെയും കാര്യത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ അഞ്ച് രാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Ireland&countryCode=ei&regionCode=eur&rank=27#ei|title=Country Comparison: GDP&nbsp;– per capita (PPP)|access-date=29 August 2011|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20111119060620/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2004rank.html?countryName=Ireland&countryCode=ei&regionCode=eur&rank=27#ei|archive-date=19 November 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-13/-leprechaun-economics-earn-ireland-ridicule-443-million-bill|title='Leprechaun Economics' Earn Ireland Ridicule, $443 Million Bill|date=13 July 2016|publisher=Bloomberg L.P.|access-date=1 January 2021|archive-date=14 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714155406/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-13/-leprechaun-economics-earn-ireland-ridicule-443-million-bill|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gabriel-zucman.eu/missingprofits/|title=The Missing Profits of Nations|access-date=1 January 2021|last1=Gabriel Zucman|author-link=Gabriel Zucman|last2=Thomas Torslov|date=June 2018|publisher=[[National Bureau of Economic Research]], Working Papers|page=31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610071636/http://gabriel-zucman.eu/missingprofits/|archive-date=10 June 2018|quote=Appendix Table 2: Tax Havens|last3=Ludvig Wier|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 June 2018|title=Ireland is the world's biggest corporate 'tax haven', say academics|newspaper=The Irish Times|url=https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-the-world-s-biggest-corporate-tax-haven-say-academics-1.3528401|quote=New Gabriel Zucman study claims State shelters more multinational profits than the entire Caribbean|access-date=1 January 2021|archive-date=28 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221228022815/https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-the-world-s-biggest-corporate-tax-haven-say-academics-1.3528401|url-status=live}}</ref> യൂറോപ്യൻ യൂണിയനിൽ ചേർന്നതിനുശേഷം, 1995 നും 2007 നും ഇടയിൽ സാമ്പത്തിക വളർച്ച വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ച നിരവധി ലിബറൽ സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾ രാജ്യത്തെ സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കി. ഈ കാലഘട്ടത്തെ പലപ്പോഴും കെൽറ്റിക് ടൈഗർ കാലഘട്ടം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അയർലണ്ട് ഒരു കത്തോലിക്ക ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശമാണ്. മതവും സ്റ്റേറ്റും തമ്മിൽ വേർതിരിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നിരുന്നാലും വിദ്യാഭ്യാസ മേഖല പോലെ പല സുപ്രധാന ഇടങ്ങളിലും മതം ഇടപെടുന്നുണ്ട്. അയർലണ്ട് ഒരു മതേതര രാജ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല. പലപ്പോഴും യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും മതേതരത്വം കുറഞ്ഞ പ്രദേശമായി അയർലണ്ട് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഐറിഷ് ദേശീയവാദവും സംസ്കാരവും ഇവിടെ പ്രബലമാണ്. മറ്റുള്ള പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങൾ പോലെ “മൾട്ടി കൾച്ചറിസം” പോലെയുള്ള സാംസ്കാരിക വൈവിദ്ധ്യം അയർലണ്ടിൽ അത്ര കണ്ടു സ്വീകാര്യമല്ല. വംശീയത, നിറം എന്നിവയുടെ പേരിലുള്ള അധിക്ഷേപങ്ങളും ആക്രമണങ്ങളും ഇവിടെ കുറവല്ല. 2025-ഇൽ ഇന്ത്യക്കാരോടും മറ്റ് വിദേശികളോടുള്ള വംശീയ ആക്രമണങ്ങളുടെ പേരിൽ വാർത്തകളിൽ ഏറെ നിറഞ്ഞു നിന്നിരുന്ന ഒരു രാജ്യം കൂടിയാണ് അയർലണ്ട്. മലയാളികളായ നഴ്സുമാരുടെ ഒരു കുടിയേറ്റ രാജ്യം കൂടിയാണ് അയർലണ്ട്. കൂടാതെ ഐടി, എഞ്ചിനീയറിംഗ്, സോഷ്യൽ വർക്ക്‌, മെഡിസിൻ, ഹോട്ടൽ മാനേജ്മെന്റ്/കാറ്ററിംഗ് ആൻഡ് ഷെഫ് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലും ധാരാളം ഇന്ത്യൻ വംശജർ അയർലണ്ടിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. വിദേശ വിദ്യാർഥികളും അയർലണ്ടിൽ പഠനത്തിനായി എത്തുന്നു. ==സവിതാ ഹാലപ്പനാവറിന്റെ മരണവും ഐറിഷ് നിയമ ഭേദഗതിയും== 2012-ഇൽ ഡോക്ടർ സവിതാ ഹാലപ്പനാവർ എന്ന ഡെന്റിസ്റ്റ് ആയ ഇന്ത്യൻ യുവതി അബോർഷൻ നിഷേധിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ പേരിൽ അയർലണ്ടിലെ ഗാൽവേ ആശുപത്രിയിൽ വച്ചു മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളെ തുടർന്ന് അബോർഷൻ അത്യാവശ്യമായി വരികയും എന്നാൽ ഐറിഷ് നിയമപ്രകാരം അത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും അവർ മരണമടയുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുണ്ടായ ലോക വ്യാപകമായ പ്രതിഷേധത്തിൽ സർക്കാർ നിയമത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയുമുണ്ടായി. == അവലംബം == <references/> {{യൂറോപ്യൻ രാഷ്ട്രങ്ങൾ}} {{Euro-geo-stub}} [[വർഗ്ഗം:അയർലന്റ്]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ അംഗരാജ്യങ്ങൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:ഒരു അയൽരാജ്യം മാത്രമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ്‌ ഔദ്യോഗികഭാഷയായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ അംഗത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്]] ja5wvipetwblmgwhpevfpcjbk1onc2p 0 16539 4648015 4643861 2026-07-16T15:07:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 4 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648015 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Napoleone Buonaparte}} {{Infobox Emperor|name=നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ |title=ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തി |image=Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg |caption=''Napoleon in His Study'' by [[Jacques-Louis David]] (1812) |reign=[[20 March]] [[1804]] – [[6 April]] [[1814]]<br />[[1 March]] [[1815]] – [[22 June]] [[1815]] |coronation=[[2 December]] [[1804]] |othertitles=[[King of Italy]]<br />Mediator of the [[Swiss Confederation]]<br />Protector of the [[Confederation of the Rhine]] |full name=Napoléon Bonaparte |predecessor=[[Louis XVI of France|Louis XVI]] |successor=[[Louis XVIII of France|Louis XVIII]] |consort=[[Joséphine de Beauharnais]]<br />[[Marie Louise, Duchess of Parma|Marie Louise of Austria]] |issue=[[Napoleon II of France|Napoleon II]] |royal house=[[Bonaparte]] |royal anthem = |father=കാർലോ ബോണോപ്പാർട്ട് |mother=ലെറ്റിഷ്യ റുമോലിനോ |date of birth={{Birth date|1769|8|15|df=yes}} |place of birth=[[Ajaccio]], [[Corsica]] {{flagicon|France|royal}} |date of death={{Death date and age|1821|5|5|1769|8|15|df=yes}} |place of death=[[Saint Helena]] {{flagicon|UK}} |place of burial=[[Les Invalides]], [[Paris]] {{flagicon|France}} |signature=[[ചിത്രം:Firma Napoleón Bonaparte.svg|left|150px]] |}} '''നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്''' ({{lang-fr|link=no|Napoléon Bonaparte}}; 15 ഓഗസ്റ്റ് 1769&nbsp;– 5 മെയ് 1821) ഒരു പതിറ്റാണ്ടു കാലം (1804- 1814) [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രഞ്ച്]] ചക്രവർത്തിയും സൈനികമേധാവിയുമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|}}. 1789-ലെ [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തെ]] തുടർന്ന് 1792 സെപ്റ്റംബറിൽ അധികാരമേറ്റ ഒന്നാം റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഭരണകൂടത്തിന്,സ്വന്തം നിലനില്പിനായി [[യൂറോപ്പ് |യൂറോപ്പിലെ]] മറ്റു രാജ്യങ്ങളുമായി നിരന്തരം പോരാടേണ്ടി വന്നു. [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങൾ]](French Revolutionary Wars)എന്ന് ചരിത്രത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ യുദ്ധങ്ങളിലാണ് നെപ്പോളിയൻ സൈനികനെന്ന നിലയിൽ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചു പറ്റിയത്. അതേ സമയത്ത് ഫ്രാൻസിന്റെ ആഭ്യന്തരസ്ഥിതിയും സങ്കീർണമായിരുന്നു.വിപ്ലവാനന്തരം നിലവിൽ നിന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭക്ക് നിരന്തരം പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു- [[നാഷണൽ അസംബ്ലി (ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം)]](ജൂൺ -ജൂലൈ 1789) [[നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി(ഫ്രാൻസ്)]](1789 ജൂലൈ- 1791സപ്റ്റമ്പർ ), ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി( 1791 ഒക്റ്റോബർ-1792 സപ്റ്റമ്പർ) എന്നിങ്ങനെ. 1792 സപ്റ്റമ്പറിൽ പൊതു തെരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെ അധികാരത്തിൽ വന്ന [[പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ]](1792 സപ്റ്റമ്പർ.-1799 നവമ്പർ) ഭരണഭാരം [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്)|നാഷണൽ കൻവെൻഷനിൽ]] നിക്ഷിപ്തമായിരുന്നു . 1793-94 കാലത്തെ [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകരവാഴ്ചക്കു]] ശേഷം 1795-ൽ നാഷണൽ കൺവെൻഷനു പകരമായി [[ഡയറക്റ്ററി ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''ഡയറക്റ്ററി''']] എന്ന പേരിൽ നേതൃത്വകൂട്ടായ്മയും രണ്ടു മണ്ഡലങ്ങളുള്ള ജനപ്രതിനിധി സഭയും ഭരണമേറ്റു. 1799-ൽ ഡയറക്റ്ററിയേയും രണ്ടു ജനപ്രതിനിധിസഭകളേയും അട്ടിമറിച്ച് [[കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)|'''കോൺസുലേറ്റ്'''' ]] എന്ന ഭരണസംവിധാനം നടപ്പിലാക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ മുൻകൈയെടുത്തു.{{sfn| AbbottI|1883| page=258}} രാഷ്ട്രത്തലവനെന്ന് സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചില്ലെങ്കിലും, കോൺസുലേറ്റിന്റെ മുഖ്യ നേതാവെന്ന നിലക്ക് തുടർന്നുള്ള അഞ്ചു കൊല്ലങ്ങൾ നെപ്പോളിയൻ സ്വേഛാഭരണം നടത്തി. 1804-ൽ കോൺസുലേറ്റ് പിരിച്ചുവിട്ട് സ്വയം ചക്രവർത്തി പദമേറ്റു{{sfn|AbbottI|1883|p=272}}, <ref name= Napolianica>[http://www.napoleon.org/en/Template/chronologie.asp?idpage=460201&onglet=1. നെപോളിയാനിക വെബ്സൈറ്റ് ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ഫ്രാൻസിനെതിരെ അണിനിരന്ന യൂറോപ്യൻ സൈനിക ശക്തികളുടെ മേൽ നേടിയ വിജയം അദ്ദേഹത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പട്ടാളമേധാവികളിലൊരാൾ എന്ന പ്രശംസക്കു അർഹനാക്കി. നെപ്പോളിയൻ യൂറോപ്പിലാകമാനം തന്റെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ചു. നെപ്പോളിയന്റെ ഈ നീക്കത്തിനെതിരെ മറ്റു യൂറോപ്യൻ ശക്തികൾ പലതവണ സംഘം ചേർന്ന് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങി. [[ ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൺ |ബ്രിട്ടന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ നടന്ന പ്രസിദ്ധമായ [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ]] നെപ്പോളിയൻ പരാജിതനായി<ref>[https://books.google.co.in/books?id=9IIBAAAAYAAJ&hl=en വാട്ടർലൂ യുദ്ധം: രേഖകൾ -ജോൺ ബൂത്ത് 1815]</ref> രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയ നെപ്പോളിയനെ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണാധികാരികൾ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലന ദ്വീപിലേക്ക് ]] നാടു കടത്തി. 1821 മേയ് 5 ന് അൻപത്തിഒന്നാം വയസ്സിൽ സെന്റ് ഹെലെനയിലെ ലോംഗ്‌വുഡിൽ വച്ച് ഇദ്ദേഹം നിര്യാതനായി{{sfn|Barnett|1978|p=213}} ഉദരത്തിലെ കാൻസറായിരുന്നു മരണകാരണമെന്ന് [[പോസ്റ്റ്മോർട്ടം]] റിപ്പോർട്ട് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Arnott|1822|p=27}}. "അസാധ്യമായി ഒന്നുമില്ല" എന്നത് നെപ്പോളിയന്റെ പേരിലുള്ള പ്രസിദ്ധമായ വാക്യമായി അറിയപ്പെടുന്നു. എന്നാല് അദ്ദേഹം കൃത്യമായി ഉപയോഗിച്ച വാക്കുകൾ ഇതല്ല. "അസാധ്യം; അതൊരു ഫ്രഞ്ച് വാക്കല്ല" എന്നാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്.{{തെളിവ്}} ==ജനനം, ബാല്യം == [[കോഴ്സിക്ക]] ദ്വീപിലെ അജാക്ഷിയോ എന്ന ഉൾനാടൻ പ്രദേശത്ത് കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന്റെയും ലറ്റിഷ്യായുടെയും മകനായി [[1769]] [[ഓഗസ്റ്റ് 15]] ന് നെപോളിയൻ ജനിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=18}}. നെപോളിയന്റെ ജനനത്തിന് തൊട്ടു മുമ്പ് 1768-ലാണ് [[ഇറ്റലി |ഇറ്റാലിയൻ]] ദ്വീപായിരുന്ന [[കോഴ്സിക്കാ]] ഫ്രാൻസിനു കൈമാറപ്പെട്ടത്{{sfn|AbbottI|1883|p=17}}, {{sfn|Barnett|1978|p=15}} . [[പാസ്കൽ പൗളി|പാസ്കൽ പൗളിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ കോഴ്സിക്കക്കാർ, ഇതിനെതിരായി പ്രക്ഷോഭം നടത്തിയെങ്കിലും{{sfn|Sloane|p=19}} ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം അതൊക്കെ അടിച്ചമർത്തി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ കാർളോ ബോണപ്പാർട്ട് സജീവം പങ്കെടുത്തു. ഫ്രാൻസിന്റെ അധീനതയിലായെങ്കിലും കോഴ്സിക്കക്കാർ ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷയോ ഇറ്റാലിയൻ സമ്പ്രദായങ്ങളോ, സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന ആശയമോ കൈവിട്ടില്ല. ചെറുപ്പത്തിൽ നെപ്പോളിയന് മാതൃഭാഷയായ ഇറ്റാലിയനേ അറിയുമായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|AbbottI|1883|p=17}},{{sfn|Scott|1839|p=141}}{{sfn|Sloane|p=40}}. കുടുംബത്തിന് പരമ്പരാഗതമായി മുന്തിരിത്തോട്ടങ്ങളും ഒലീവു തോട്ടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരനായിരുന്നു ജോസെഫ്. ലൂസിയെൻ, എലീസാ, ലൂയിസ്, പോളിൻ,കരോളിൻ, ജെറോം എന്നിവർ ഇളയ സഹോദരങ്ങളായിരുന്നു. നെപ്പോളിയന്റെ ബാല്യത്തെക്കുറിച്ച് പല കഥകളും പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. പക്ഷെ അവയ്ക്കൊന്നും വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. ബാല്യകാലത്ത് താൻ കലഹക്കാരനായിരുന്നുവെന്ന് നെപ്പോളിയൻ പിന്നീട് പറയുകയുണ്ടായി. നെപ്പോളിയന് ഗണിതത്തിൽ വലിയ താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=20}}.{{sfn|Barnett|1978|p=16}}{{sfn|Bourrienne I|1831|p=20}} == വിദ്യാഭ്യാസം == പത്ത് വയസ്സ് വരെ നെപ്പോളിയൻ [[കോഴ്സിക്ക|കോഴ്സിക്കയിലെ]] സ്കൂളിലാണ് പഠിച്ചത്. കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്രത്തിനുവേണ്ടി പൊരുതിയ ധീരയോദ്ധാക്കളോട് കരുണ തോന്നിയ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാർ, അവർക്ക് സർക്കാർ ജോലി നൽകുക മാത്രമല്ല ചെയ്തത്, മറിച്ച് അവരുടെ കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വേണ്ടി സഹായവും അനുവദിച്ചു.അജാക്ഷിയോയിലെ ഫ്രഞ്ചു ഗവർണർ മാർബഫുമായി ബോണപാർട്ട് കുടുംബം സൗഹൃദത്തിലായിരുന്നു. മാർബഫ് വഴി കാർലോ ബോണപ്പാർട്ടിന് സർക്കാർ ജോലിയും മൂത്ത മകൻ ജോസെഫിന് വൈദികസ്കൂളിലും ഇളയമകൻ നെപ്പോളിയന് സൈനിക വിദ്യാലയത്തിലും പ്രവേശനവും തരപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=142}},{{sfn|Sloane|p=41,42,43}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=7}} [[1779]]- ൽ ഉത്തര ഫ്രാൻസിലെ‘ബ്രിന്ന്യേ’ സൈനിക സ്കൂളിൽ (école militaire de Brienne)പഠനം ആരംഭിച്ചു. ഈ സ്കൂൾ ഒരു തരത്തിൽ പ്രാരംഭ പടവായിരുന്നു. പട്ടാളപരിശീലനത്തേക്കാൾ ചരിത്രവും, ഭൂമിശാസ്ത്രവും,ഗണിതവും, സയൻസും ലാറ്റിൻ, ഫ്രഞ്ചു ഭാഷകളുമായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ. ഈ സ്കൂളിലെ അവസാനപ്പരീക്ഷാഫലമനുസരിച്ച് വിദ്യാർഥികൾക്ക് ഉയർന്ന സൈനികസ്കൂളുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം ലഭിച്ചു. ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലും ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലും കേമനായ നെപ്പോളിയന് വായനാശീലവും ഉണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Scott |1839|p=143}},{{sfn|Sloane|p=51-52}}. [[ജൂലിയസ് സീസർ |സീസർ]], [[അലക്സാണ്ടർ]] എന്നിവരായിരുന്നു ആ ബാലന്റെ ആരാധനാപുരുഷന്മാർ{{sfn|Barnett|1978|p=16}}. ബ്രിന്ന്യേയിലെ സഹപാഠികൾ നെപോളിയന്റെ ഇറ്റാലിയൻ രീതികളെ പരിഹസിച്ചിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=32}}. ''നാപോളിയോൺ ബൂണോപാർതെ'' എന്ന് ഇറ്റാലിയൻ രീതിയിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ പേർ ഉച്ചരിച്ചത്{{sfn|Barnett|1978|p=17}},{{sfn|Sloane|p=37-38}}. Buonaparte എന്ന ഇറ്റാലിയൻ ചുവയുള്ള കുടുംബപ്പേര് ഫ്രഞ്ചു രീതിയിലുള്ള Bonaparte എന്നായി മാറിയത് വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞാണ്{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}},{{sfn|Barnett|1978|p=43}}. 1784-ൽ ബ്രിന്ന്യേ പഠനം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം നെപ്പോളിയന് വിഖ്യാതമായ പാരിസ് മിലിട്ടറി സ്കൂളിൽ ( Paris Ecole Militaire) പ്രവേശനം ലഭിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=143}}. നാവികവിഭാഗമായിരുന്നു നെപോളിയൻ ഇച്ഛിച്ചതെങ്കിലും പീരങ്കിപ്പട്ടാളത്തിലാണ് (artillery division) പ്രവേശനം ലഭിച്ചത്. {{sfn|Barnett|1978|p=19}}. == സൈനികജീവിതം -പ്രാരംഭം 1785-1791== === 1785 സപ്റ്റമ്പർ -1796 സപ്റ്റമ്പർ -''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ്(വാലെൻസ്)'' === 1785 സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപ്പോളിയന്റെ സൈനിക പരിശീലനം പൂർത്തിയായി. പതിനാറുകാരനായ നെപോളിയൻ ഒന്നാം പീരങ്കിപ്പടയിൽ(La Fere-Artillerie) [[വാലൻസ്]] എന്ന സ്ഥലത്ത് സബ് ലെഫ്റ്റനൻറായിട്ടായിരുന്നു ആദ്യ നിയമനം{{sfn|Scott |1839|p=145}} {{sfn|Barnett|1978|p=21}}. ഒഴിവ് സമയത്ത് പുരാതന [[ഗ്രീക്ക്]] തത്ത്വചിന്തയും ചരിത്രപ്രസിദ്ധരായ പോരാളികളുടെ യുദ്ധനയതന്ത്രങ്ങളും വായിച്ച് മനസ്സിലാക്കുകയും വായിക്കുന്ന പ്രധാന ആശയങ്ങൾ കുറിച്ചെടുത്ത് സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്വഭാവവും അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. മറ്റ് രാജ്യങ്ങളുടെ ഭൂപടം വരയ്ക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാനവിനോദങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=16}} ===1786 സപ്റ്റമ്പർ- 1788 ജൂൺ -''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === 1786-സപ്റ്റമ്പറിൽ നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിലേക്കു തിരിച്ചു. പത്തുവയസ്സിൽ പഠിക്കാൻ പോയതില്പിന്നെ ഏഴു വർഷക്കാലത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യത്തെ വരവായിരുന്നു ഇത്. 1785-ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയന്റെ പിതാവ് കാർളോ ബോണപാർട്ട് ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് നിര്യാതനായശേഷം{{sfn|Gaurgaud |1903|p=36}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=10}} വീട്ടിലെ സാമ്പത്തിക നില തകരാറിലായിരുന്നു. മൾബറി കൃഷിക്കായി ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സർക്കാർ നല്കാമെന്ന് ഏറ്റിരുന്ന ധനസഹായം കിട്ടാതെ വന്നതായിരുന്നു പ്രധാന കാരണം{{sfn|Barnett|1978|p=22}}{{sfn|Sloane|p=70-71}}. അതൊക്കെ ശരിയാക്കിയെടുക്കാൻ രണ്ടു വർഷത്തോളമെടുത്തു. പിന്നീട് 1788 ജൂണിലാണ് നെപോളിയൻ തന്റെ റെജിമെന്റിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. അപ്പോഴേക്കും റെജിമെന്റ് വാലൻസിൽ നിന്ന് ഓക്സോണിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു ===1788 ജൂൺ- 1789 സപ്റ്റമ്പർ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)''=== പതിനഞ്ചു മാസങ്ങൾ നെപോളിയൻ റെജിമ്ന്റിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഒഴിവു സമയം മുഴുവനും എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി. 1789-ജൂലൈ പതിനാലിന് നടന്ന [[ബസ്റ്റീൽ ഭേദനം |ബസ്റ്റീൽ ഭേദനത്തിന്റെ]] അലകൾ അഞ്ചു ദിവസത്തിനകും ജൂലൈ 19-ന് ഓക്സോണിലുമെത്തി. പടയാളികളിൽ രാജഭക്തരും വിപ്ലവാനുകൂലികളും ഉണ്ടായിരുന്നു. വിപ്ലവാനുഭാവികൾ പ്രത്യക്ഷമായി ആഘോഷങ്ങൾ നടത്തി. ഫ്രാൻസിലെ മാറി വരുന്ന രാഷ്ട്രീയാന്തരീക്ഷം കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടാൻ തനിക്കു പ്രയോജനകരമായേക്കാമെന്ന കണക്കുകൂട്ടലുകളോടെ നെപോളിയൻ വീണ്ടും അവധിക്ക് അപേക്ഷിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=25}},{{sfn|Sloane|p=77}}. ===1789 സപ്റ്റമ്പർ -1791 ഫെബ്രുവരി- ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)'' === കോഴ്സിക്കയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യമായിരുന്നില്ല നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും, മറിച്ച് കോഴ്സിക്കൻ നേതാവെന്ന നിലക്ക് , ഫ്രഞ്ചുവിപ്ലവപ്രസ്ഥാനത്തിൽ അധികാരസ്ഥാനം നേടുകയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ലക്ഷ്യമെന്നും ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.{{sfn|Barnett|1978|p=25,26}}. കോഴ്സിക്കയിലെ പിന്തിരിപ്പൻ കൂട്ടായ്മകൾ വിപ്ലവത്തിനെതിരാണെന്ന സന്ദേശം നെപോളിയൻ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു{{sfn|Sloane|p=102}}. കോഴ്സിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരനേതാവ് പൗളിയുമായുള്ള വിരോധത്തിന് ഇതു തുടക്കം കുറിച്ചു. കോഴ്സിക്ക ഫ്രാൻസിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണെന്ന വിപ്ലവസർക്കാർ (നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി) പ്രഖ്യാപിച്ചു. നെപോളിയൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ശ്രദ്ധേയനായി. അജാക്ഷിയോ മുനിസിപ്പൽ കൗൺസിലിലേക്കുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ വിജയിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=115}}. ===1791 ഫെബ്രുവരി-1791 ജൂൺ ''ഒന്നാം ആർട്ടിലറി റെജിമെന്റ് (ഓക്സോൺ)'' === മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഫ്രഞ്ചു സൈനികർക്ക് സ്വന്തം റെജിമെന്റുകളിൽ ഡ്യൂട്ടുിക്കു ഹാജരാവാനുള്ള ഉത്തരവു ലഭിച്ചു. 1791 ഫെബ്രുവരിയിൽ നെപോളിയൻ ഡ്യൂട്ടിക്കു ഹാജരായി. റെജിമെന്റിൽ നല്ലൊരു പങ്ക് രാജഭക്തരും (റോയലിസ്റ്റ്സ്) ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനെ അവർ സൗഹാർദ്ദത്തോടെയല്ല സ്വീകരിച്ചത്. നെപോളിയൻ പഴയപടി വായനയും എഴുത്തുമായി ഒഴിവു സമയം ചെലവഴിച്ചു. ===1791 ജൂൺ- 1791 ഒക്റ്റോബർ ''നാലാം ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റ് (വാലെൻസ്)'' === ജൂൺ ഒന്നിന് വാലെൻസിൽ തമ്പടിച്ചിരുന്ന 4th ആർട്ടില്ലറി റെജിമെന്റിലേക്ക് നെപോളിയൻ മാറ്റപ്പെട്ടു. അതേ ആഴ്ചയാണ് വാറേനിൽ വെച്ച് ലൂയി പതിനാറാമനേയും മേരി അന്റോണൈറ്റിനേയും ഓടിരക്ഷപ്പെടുന്നതിനിടയിൽ വിപ്ലവകാരികൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു പിടികൂടിയത്. ഈ സംഭവത്തെത്തുടർന്ന് പട്ടാളക്കാർക്ക് പുതിയ പെരുമാറ്റച്ചട്ടങ്ങൾ നിലവിൽ വന്നു. തങ്ങളുടെ കൂറ് ഭരണഘടനയോടു മാത്രമാണെന്നും, '''നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലി'''യുടെ ( വിപ്ലവ സർക്കാർ) ഉത്തരവുകൾ മാത്രമേ തങ്ങൾ അനുസരിക്കൂ എന്നും എല്ലാ സൈനികരും പ്രതിജ്ഞയെടുക്കേണ്ടി വന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. രാജാവിനോടും രാജഭരണത്തോടും കൂറുണ്ടായിരുന്ന അസംഖ്യം സൈനികർ പട്ടാളത്തിൽ നിന്നു പിരിഞ്ഞു പോയതോടെ ശേഷിച്ചവർക്ക് ഉദ്യോഗക്കയറ്റം എളുപ്പമായി.നെപോളിയന് ലഫ്റ്റനന്റ് പദവി ലഭിച്ചു{{sfn|Barnett|1978|p=26}}. ഇവിടേയും ഒഴിവു സമയങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ ഒട്ടനേകം പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Sloane|p=127-128}}. ===1791 ഒക്റ്റോബർ 1792 മെയ് ''അവധിയിൽ (കോഴ്സിക്ക)''=== നാഷണൽ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിക്കു പകരം പതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം '''ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി''' പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു{{sfn|Scott |1839|p=54}} . വീണ്ടുമൊരു ഭാഗ്യപരീക്ഷണത്തിനായി നെപോളിയൻ അവധിയെടുത്ത് കോഴ്സിക്കയിൽ എത്തി{{sfn|Scott |1839|p=146}} . ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തലവനെന്ന നിലയിൽ നെപോളിയൻ തറവാട്ടു കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. കോഴ്സിക്കൻ സന്നദ്ധസേന രൂപീകരിച്ച് അതിന്റെ ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ പദവിയിലേക്ക് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടാനുള്ള യോഗ്യത തനിക്കുണ്ടെന്ന് നെപോളിയൻ വിശ്വസിച്ചു{{sfn|Sloane|p=135-136}}. ആ സ്ഥാനത്തിന് സൈനികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നിയമസാധുത ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും.കോഴ്സിക്കയിൽ അധികാരമുറപ്പിക്കാൻ നെപ്പോളിയൻ പലതവണ ശ്രമിച്ചു പക്ഷെ ആ പദ്ധതികൾ നടന്നില്ല{{sfn|Sloane|p=118-119}}. പൗളിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സ്വതന്ത്ര കോഴ്സിക്കക്ക് പിന്തുണ നല്കാഞ്ഞതിനാൽ നെപോളിയനെതിരായി പ്രത്യേകിച്ചും ബോണപാർട്ട് കുടുംബത്തിനെതിരായി പൊതുവേയും ജനരോഷം തിരിഞ്ഞു . നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=43}} == സൈനിക ജീവിതം -ഒന്നാം ഘട്ടം 1792- 1795 == [[പ്രമാണം:Henri Félix Emmanuel Philippoteaux - Portrait of Napoleon Bonaparte (cropped).jpg|thumb|right|200px|നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്- 1792-ൽ]] ===പശ്ചാത്തലം === ====പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് : നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ 1792- 1795==== {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക് }} 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് ഫ്രാൻസിലെ ആദ്യത്തെ റിപ്പബ്ലിക്കൻ ഗവണ്മെൻറ് അധികാരത്തിൽ വന്നു. അന്നു തന്നെ calendrier républicain français എന്ന പുതിയ [[റിപബ്ലിക്കൻ കലണ്ടർ (ഫ്രാൻസ്)|റിപബ്ലിക്കൻ കലൻഡറും]] തുടക്കം കുറിച്ചു.(ഈ കലൻഡർ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവ കലൻഡർ(calendrier révolutionnaire français) എന്നും അറിയപ്പെട്ടു). '''നാഷണൽ കൺവെൻഷൻ''' എന്ന ജനപ്രതിനിധിസഭയിലായിരുന്നു അധികാരം കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നത്. ഭരണനിർവഹണത്തിനായി വിവിധ കമ്മിറ്റികൾ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഇവയിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു പൊതു സുരക്ഷാ സമിതി (Committee for Public Safety).മാക്സിമില്യൻ റോബേസ്പിയറായിരുന്നു ഈ സമിതിയുടെ മുഖ്യൻ. രാജാവിന്റേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളുടേയും കുറ്റവിചാരണകളും പരസ്യമായ വധശിക്ഷയും [[ഭീകരവാഴ്ച |ഭീകര വാഴ്ചക്ക് ]] വഴിതെളിച്ചു. മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജശക്തികളുടെ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിനെതിരെ സംഘടിതമായ പോരാട്ടം തുടങ്ങി. ഇതേ സമയം തന്നെയാണ് ഫ്രഞ്ചുകോളണിയായിരുന്ന [[ഹെയ്റ്റി |സാഡൊമിനിക്കിൽ ]] അടിമക്കച്ചവടത്തിനെതിരായുള്ള പ്രക്ഷോഭം മൂർച്ഛിച്ചത്. <ref>{{Cite web |url=http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |title=Slavery & Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2011-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105214459/http://chnm.gmu.edu/revolution/chap8a.html |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Cite web |url=http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |title=Haitian Revolution accessed 4 August 2015 |access-date=2015-08-04 |archive-date=2015-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424033111/http://www.kreyol.com/the-haitian-revolution-toussaint |url-status=dead }}</ref> 1792 മെയ് മാസം അവസാനത്തോടെ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ കാപ്റ്റൻ പദവിയിലേക്കുയർത്തപ്പെട്ടു{{sfn|Sloane|p=153-154}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=12}}. പക്ഷെ അതേ വർഷം ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ വീണ്ടും കോഴ്സിക്കയിലെത്തി. ഇതിനകം കോഴ്സിക്കയുടെ ജനപ്രതിനിധിയായി നാഷണൽ കൻവെൻഷനിലേക്ക് സാലിസെറ്റി എന്ന പുതിയൊരു നേതാവ് തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിരുന്നു{{sfn|Sloane|p=157-158}}. നെപോളിയൻ സാലിസെറ്റിയുമായി സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. സ്വതന്ത്രകോഴ്സിക്ക എന്ന അവകാശവാദവുമായി പൗളിയും അനുയായികളും സജീവമായി രംഗത്തുണ്ടായിരുന്നു. കോഴ്സിക്കയോടു തൊട്ടു കിടക്കുന്ന സാർഡീനിയൻ ദ്വീപസമൂഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു.അവിടെ താവളമടിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷു സൈന്യം പൗളിയുടെ സഹായത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|Scott |1839|p=147}}. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അതിർത്തി താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ദ്വീപുസമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപുകളിലൊന്നായ മഡലേന ദ്വീപ് ആക്രമിക്കാനുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ നെപോളിയൻ ആദ്യമായി യുദ്ധരംഗത്തിറങ്ങി. ഈ ഉദ്യമം പരാജയത്തിലാണ് കലാശിച്ചത്. പൗളിയുമായുള്ള സംഘർഷം മൂത്തതിനാൽ ബോണപാർട്ട് കുടുംബം ഒന്നടങ്കം കടൽ കടന്ന് ആദ്യം നൈസിലും പിന്നീട് മാഴ്സെയിലിലും വാസമുറപ്പിച്ചു. {{sfn|Scott |1839|p=148}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=14}} === വിജയങ്ങൾ, ഉദ്യോഗക്കയറ്റങ്ങൾ=== നൈസിൽ വെച്ച് യാദൃച്ഛികമായിട്ടാണ് നെപോളിയൻ, കോഴ്സിക്കൻ നേതാവ് സാലിസെറ്റിയേയും ഫ്രഞ്ചു ജനറൽ ഡെഗീറിനേയും കണ്ടുമുട്ടിയത്. സാലിസെറ്റി സ്വാധീനമുള്ള രാഷ്ടീയനേതാവായിത്തീർന്നിരുന്നു. സാലിസെറ്റിയുടെ ശുപാർശയോടെ ഇറ്റലിയൻ റെജിമെന്റിൽ നെപോളിയന് ഇടം ലഭിച്ചു{{sfn|Sloane|p=191-192}}. ഈ റെജിമെന്റിന്റെ പ്രഥമദൗത്യം [[ടൂലോൺ|ടൂലോണിലേക്കായിരുന്നു]]. അതിപ്രധാനമായ ടൂലോൺ തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ രാജഭക്തർ (റോയലിസ്റ്റ്സ്) വിപ്ലവത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു.അവർക്ക് സായുധപിൻബലവുമായി [[ബ്രിട്ടൻ |ബ്രിട്ടീഷ്]]-[[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ തുറമുഖത്തോടടുത്തു{{sfn|abbottI|183|p=50,51}}. ടൂലോൺ തിരിച്ചു പിടിക്കേണ്ടത് ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ അഭിമാനത്തിന്റെ മാത്രമല്ല നിലനില്പിന്റേയും പ്രശ്നമായിത്തീർന്നു. ഇതായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ ദൗത്യം. ====ടൂലോൺ യുദ്ധം 1793 നവമ്പർ-ഡിസമ്പർ ==== [[പ്രമാണം:Napoleon à Toulon par Edouard Detaille.jpg|400Px|right|thumb|നെപോളിുയൻ ടുലോൺ യുദ്ധക്കളത്തിൽ -വർണചിത്രം]] ഫ്രാൻസിലെ പ്രധാന തുറമുഖമായ ടൂലോൺ തിരിച്ച് പിടിക്കാൻ സപ്റ്റമ്പറിൽ ജനറൽ ഫ്രാന്സ്വാ കാർതൂയുടെ കീഴിൽ പീരങ്കിപ്പടയുടെ ചുമതലയുമായി നെപോളിയൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. നവമ്പറിൽ കാർതൂക്കു പകരം ജനറൽ ഡ്യൂഗോമിയർ പദവിയേറ്റു .നെപോളിയൻ പടയാളികൾക്കൊപ്പം നിന്നു പൊരുതി.{{sfn|abbottI|183|p=53,55}} നെപോളിയൻ പ്രയോഗിച്ച യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾ ജനറൽ ഡുഗോമിയറുടേയും ജനനേതാവ് പോൾ ബറാസ്സിന്റേയും വിശേഷ പ്രശംസ നേടിയെടുത്തു.യുദ്ധാനന്തരം ഇരുപത്തിനാലുകാരനായ നെപോളിയന് ചീഫ് ഓഫ് ബറ്റാലിയൻ(ബ്രിഗേഡിയർ) ആയി പദോന്നതി ലഭിച്ചു{{sfn|Scott |1839|p=151}}, {{sfn|Barnett |1978|p=35}},{{sfn|LockhartI |1835|p=21-27}},{{sfn|veusseuxI|1846|p=28}} ==== തിരിച്ചടികൾ 1794 ജൂൺ- 1795 ഓഗസ്റ്റ്==== ഫ്രഞ്ചു മധ്യധരണ്യാഴിയുടെ പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി മാഴ്സെയിലുള്ള പഴയ സെന്റ് നികോളസ് കോട്ടയുടെ കേടുപാടുകൾ തീർക്കേണ്ട കാര്യം നെപോളിയൻ അധികാരികളുടെ പരിഗണനയിൽ പെടുത്തി. ആയുധങ്ങളും വെടിക്കോപ്പും സംഭരിച്ചു വെയ്ക്കാൻ ഇതു പ്രയോജനപ്പെടും എന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ. പക്ഷെ ഇതു പിന്നീട് പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾക്കു വഴിവെച്ചു. റെജിമെന്റിലെ മേലധികാരികൾ നെപോളിയന്റെ പ്രവൃത്തികളെ ശക്തിയുക്തം ന്യായീകരിച്ചതിനാൽ നെപോളിയൻ വിവാദമുക്തനായി. ഭീകരവാഴ്ചയുടെ മുഖ്യനേതാവായിരുന്ന [[മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയർ |മാക്സിമിലിയൻ റോബേസ്പിയറുടെ]] സഹോദരൻ അഗസ്റ്റിൻ റോബേസ്പിയറുമായുള്ള സൗഹൃദവും പിന്നീട് നെപോളിയന് വിനയായി ഭവിച്ചു. മാക്സിമിലിയനും അഗസ്റ്റിനും വധശിക്ഷക്കിരയായശേഷം അവരോട് അനുഭാവമുണ്ടായിരുന്നവരുടെ നേർക്കും സംശയദൃഷ്ടികൾ നീണ്ടു. നെപോളിയൻ ആ സമയത്ത് [[ജെനോവ|ജെനോവയിലെ]] പ്രതിരോധം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന തിരക്കിലായിരുന്നു. ആഗസ്റ്റ് ആദ്യത്തിൽ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും രണ്ടാഴ്ചക്കുശേഷം വിട്ടയക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Scott |1839|p=152}}. നെപോളിയൻ വീണ്ടും മിലിറ്ററിയിലേക്ക് തിരിച്ചു വന്നു. ==സൈനിക ജീവിതം രണ്ടാം ഘട്ടം 1795-1799 == ===പശ്ചാത്തലം : ഡയറക്റ്ററി ഭരണം 1795-1799 === {{പ്രധാന ലേഖനം| ഡയറക്റ്ററി ഭരണം}} [[ഭീകരവാഴ്ച]] ഫ്രാൻസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹ്യ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി. 1792-ൽ ഏറെ പ്രതീക്ഷകോളോടെ നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഭരണഘടന അഴിച്ചു പണിയപ്പെട്ടു. [[നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ(ഫ്രാൻസ്) |നാഷണൽ കൻവെൻഷൻ]] റദ്ദാക്കി, പകരം രണ്ടു ജനപ്രതിനിധി സഭകൾ (Council of five hundred and Council of ancients)നിലവിൽ വന്നു ഭരണനിർവഹണത്തിനായി [[ഡയറക്റ്ററി]] എന്ന അഞ്ചംഗ സമിതിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ തീരുമാനമായി. പക്ഷെ ഇതിനെതിരായി 1795 ഒക്റ്റോബർ ആദ്യത്തിൽ പാരിസിൽ ഒരു വിഭാഗം ജനങ്ങൾ പ്രക്ഷോഭം കൂട്ടി. ഈ പ്രക്ഷോഭത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ [[പോൾ ബറാസ്]] നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ടിനെയാണ് ചുമതല ഏല്പിച്ചത്. നെപോളിയൻ തന്റെ ചുമതല കാര്യക്ഷമതയോടെ നിർവഹിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=33-35}}. നവമ്പർ 1795-ൽ ഡയറക്റ്ററി ഭരണം നിലവിൽ വന്നു. ഇതനുസരിച്ച് അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയും (executive) നിയമനിർമ്മാണത്തിനായി (legislative) അഞ്ഞൂറംഗങ്ങളടങ്ങിയ കൗൺസെ ദുസൈക്സോയും (lower house) ഇരുനൂറ്റി അമ്പത് അംഗങ്ങളുള്ള കൗൺസെ ദുഓൻഷ്യയും (upper house) രൂപം കൊണ്ടു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയിൽ പോൾ ബറാസ് മുഖ്യ അംഗമായതോടെ നെപോളിയന്റെ പ്രാധാന്യവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|abbottI|183|p=65}}.പാരിസ് പ്രാന്തത്തിന്റെ പ്രത്യേക ചുമതലയോടൊപ്പം ഫ്രഞ്ച് ആഭ്യന്തരസേനയുടെ ''കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്'' എന്ന പദവിയും നെപോളിയനു ലഭിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=37-39}}. === ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ :ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യം=== [[പ്രമാണം:Europe, 1700 - 1714.png|thumb|250px|left| യൂറോപ്- പതിനെട്ടാം ശതകത്തിൽ]] രാജവാഴ്ച നിലവിലിരുന്ന യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരായി 1792 മുതൽ സംഘടിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയയും]] [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടും]] [[പ്രഷ്യ |പ്രഷ്യയുമടങ്ങുന്ന]] ഒന്നാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ (First Coalition) ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തികളിൽ അണിനിരന്നു. ഫ്രാൻസ് ഇതിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. സൈനികശക്തിയുള്ള രാജ്യമായിരുന്ന ഓസ്ട്രിയ, [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] പല നാട്ടുരാജ്യങ്ങളേയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഓസ്ട്രിയൻ-പ്രഷ്യൻ സേനകളെ തോല്പിച്ച് [[വിയന്ന|വിയന്നയിലെത്തി]] ഓസ്ട്രിയയെ മുട്ടുകുത്തിക്കുകയായിരുന്നു ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതിനായി നാലു ഫ്രഞ്ചു സൈന്യ വിഭാഗങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ജനറൽ ജോർഡാനും മോറോയും കെല്ലർമാനും റൈൻ തിരത്തുകൂടെ വടക്കുകിഴക്കും നെപോളിയൻ തെക്കു കിഴക്കോട്ടും ആക്രമണം നയിക്കണം. പിന്നീട് മൂന്നു മുന്നണികളും [[ടൈറോൾ |ടൈറോളിൽ]] വെച്ച് ഒത്തുചേർന്ന് വിയന്നയുടെ നേരെ മുന്നേറണം. ഇതായിരുന്നു യുദ്ധതന്ത്രം. {{sfn|Barnett |1978|p=43}}. [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1796.jpg|thumb|250px|right| ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യം ]] [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണെ |ജോസ്ഫൈനുമായുള്ള]] വിവാഹം നടന്ന് രണ്ടു ദിവസത്തിനകം 1796 മാർച്ച് 10-ന്, ഇറ്റാലിയൻ സൈനികദൗത്യത്തിന്റെ തലവനായി നെപോളിയൻ നൈസിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|veusseuxI|1846|p=29}}. ഫ്രാൻസിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ ഭാഗത്ത് ഇറ്റലിയുടെ വടക്കു പടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തിയിലെ പീഡ്മോൺ നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു ആദ്യ ലക്ഷ്യം. ഈ സന്ദർഭത്തിലാണ് Buonaparte എന്നത് Bonaparte ആയതെന്നും {{sfn|Barnett |1978|p=43}} അതല്ല ഫ്രഞ്ചു പൗരന്മാരായപ്പോൾത്തന്നെ അങ്ങനെ എഴുതിത്തുടങ്ങിയെന്നും{{sfn|Gaurgaud |1903|p=35}} വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്. ====പീഡ്മോൺ 1796 മാർച്ച്-ഏപ്രിൽ==== [[ആൽപ്സ്|ആൽപ്സ് മലനിരകൾക്കിടയിലെ]] പീഡ്മോൺ നാട്ടുരാജ്യത്തെ സഹായിക്കാൻ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം എത്തിയിരുന്നു. മോൺടോനോട്ടിലും മോൺഡോവിയിലും ഡീഗോവിലും വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തി. മെയ് മാസത്തിൽ നടത്തിയ ഉടമ്പടിയനുസരിച്ച് പീഡ്മോൺ രാജാവ് നിരുപാധികം കീഴടങ്ങി. ====ലോഡി യുദ്ധം 1796 മെയ് ==== ലോഡി പ്രവിശ്യയിലെ ഓസ്ട്രിയൻ സേനയെ നെപോളിയൻ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഈ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്നു പൊരുതിയതായും അങ്ങനെ സൈനികരുടെ സ്നേഹാദരങ്ങൾ നേടിയെടുത്തതായും പറയപ്പെടുന്നു<ref>[http://www.britannica.com/event/Battle-of-Lodi. ലോഡി യുദ്ധം]]</ref>,{{sfn|LockhartI |1835|p=47,81}} ====മാൺടുവാ കീഴടക്കൽ 1796 ജൂലൈ 1797 ഫെബ്രുവരി- ==== തടാകങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു മാൺടുവാ. നാടുവാഴിയുടെ രക്ഷക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം അണി നിരന്നു. ലോണാറ്റോ, കാസ്റ്റിഗ്ലിയൻ,റോവെർട്ടേ, ബസ്സാനോ, കല്യാനോ, കാൾഡീറോ, അർകോൾ, റിവോളി എന്നിങ്ങനെ പലയിടത്തും വെച്ചു എട്ടു മാസങ്ങളോളം നടന്ന യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ നെപോളിയൻ സൈനികരോടൊപ്പം നിന്ന് മാൺടുവ കീഴ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottI|1883|p=129-130}}. [[വെനീസ്]] നിഷ്പക്ഷത പാലിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|LockhartI |1835|p=86}}. തെക്കോട്ടു നീങ്ങിയ നെപോളിയന്റെ സൈന്യവും [[റോം|റോമുമായി]] മൂന്നു ദിവസത്തെ യാത്രയുടെ ദൂരമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. [[മാർപാപ്പ]] സമാധാന ഉടമ്പടിക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=144}}. ഓസ്ട്രിയൻ സൈനികമേധാവി ആർച് ഡ്യൂക് ചാൾസും സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്കു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=145}},{{sfn|LockhartI |1835|p=84}} ====കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടി 1797 നവമ്പർ==== വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറ്റലിയിലെ ഒരു കൊച്ചു ഗ്രാമമായിരുന്ന കാംപോഫെർമിയോയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ പരാജിത രാഷ്ട്രങ്ങളുമായി ഉടമ്പടി ചെയ്തു. തന്റെ ഇറ്റാലിയൻ ദൗത്യത്തിന് നെപോളിയൻ വിജയകരമായ അന്ത്യം കുറിച്ചത് ഈ ഉടമ്പടിയിലൂടേയാണ്. 1792 മുതൽ 1797 വരെ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ പൊരുതിയ ഒന്നാം യുറോപ്യൻ സൈനിക കൂട്ടായ്മയുടെ (First Coalition) ചരമക്കുറിപ്പു കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. ഓസ്ട്രിയയുടേയും ഇറ്റലിയുടേയും പല പ്രദേശങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റേതായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=160,164}},{{sfn|LockhartI |1835|p=98-99}}. ====പാരിസിൽ 1797-ഡിസമ്പർ-1798 മെയ്==== വിജയികളായി തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഏറെ പ്രശംസകൾക്കു പാത്രമായി{{sfn|Bourrienne I|p=111}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=183}} .നെപോളിയന്റെ വസതി നിന്നിരുന്ന പാതക്കുതന്നെ വിജയപഥം ( rue de la victoire) എന്നു പേരുമാറ്റം സംഭവിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|p=126}}. നെപോളിയന് സമൂഹത്തിലെ വരേണ്യരുടെ സഭയായ ഫ്രഞ്ചു അകാദമിയിൽ( Institut de Francais) അംഗത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=126}},{{sfn|HewestonII|p=35}}. പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസ്വാധീനം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങളെ അസ്വസ്ഥരാക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=166,172}}{{sfn|LockhartI |1835|p=101-102}}. മാത്രമല്ല, ഡയറക്റ്ററിയിലെ അംഗത്വത്തിനും നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=127}}, {{sfn|Barras|p=215,317}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=190}} . ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് നെപോളിയന്റെ മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട് റോമിലേക്കുള്ള അംബാസഡറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടത്.{{sfn|CorJoseph|p=30, Letter43}} . കാംപോഫെർമിയോ ഉടമ്പടിയിൽ ഇംഗ്ലണ്ട് ഭാഗഭാക്കായിരുന്നില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=170}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തി രേഖകൾ അംഗീകരിക്കാനും പിടിച്ചെടുത്ത കോളനികൾ കൈമാറാനും ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായെങ്കിലും ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്ക് ഒത്തുതീർപ്പിന് തയ്യാറായില്ല. സാമ്പത്തികമായി ഏറെ ഞെരുക്കത്തിലായിരുന്ന ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് നോട്ടമിട്ടത് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമ്പന്നവും വിപുലവുമായ പൗരസ്ത്യ കോളനികളേയായിരുന്നു. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നു [[ഇന്ത്യ]]. [[മധ്യധരണ്യാഴി |മധ്യധരണ്യാഴിയിൽ]] ഫ്രഞ്ചു നാവികസേനക്കാണ് മേൽക്കോയ്മ എന്നിരിക്കേ [[ഈജിപ്ത്]] കീഴടക്കി, അതു വഴി ഇന്ത്യയിലെത്താനായിരുന്നു ഡയറക്റ്ററിയുടേയും നെപോളിയന്റേയും പദ്ധതി{{sfn|AbbottI|1883|p=170,174}},{{sfn|LockhartI |1835|p=108}}. ഈ പദ്ധതിയുടെ ആസൂത്രണം മുഴുവനായത് 1798 മാർച്ചിലാണ്. പൗരസ്ത്യസേനാവിഭാഗത്തിന്റെ (Army of the Orient) തലവനായി നെപോളിയൻ നിയമിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett |1978|p=55-56}} ===ഈജിപ്തിലേക്ക് 1798 മെയ് -1799 ഓഗസ്റ്റ് === [[പ്രമാണം:Napoleons Campaign in Egypt 1798.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയൻറെ ഈജിപ്ത് യുദ്ധങ്ങൾ]] 1798 മെയ് 19-ന് നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു{{sfn|LockhartI |1835|p=112}},{{sfn|ThiersFH V|1838|p=225}}. ഈജിപ്ത് വാണിരുന്നത് [[മംലൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|മാമൂലെക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന നാടുവാഴികളായിരുന്നു. ജൂലൈ രണ്ടിന് ഈജിപ്ഷ്യൻ തുറമുഖ പട്ടണം [[അലക്സാണ്ട്രിയ |അലക്സാൻഡ്രിയ]] അതിക്രമിച്ചു കൈവശപ്പെടുത്തി. മൂവായിരത്തോളം സൈനികരേയും യുദ്ധക്കപ്പലുകളേയും കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറുടെ ചുമതലയിൽ അലക്സാൻഡ്രിയയിൽത്തന്നെ നിർത്തിയശേഷം നെപോളിയനും ബാക്കി സൈന്യവും [[കെയ്റോ|കെയ്റോക്കു]] നേരെ നീങ്ങി. യുദ്ധക്കോപ്പുകളും മറ്റു ചരക്കുകളും ചങ്ങാടത്തിൽ കയറ്റി [[നൈൽ നദി|നൈൽ നദിയിലൂടെ]] അയക്കാനും അവക്ക് അകമ്പടിയെന്നോണം സൈന്യം കരയിലൂടെ പോകാനുമായിരുന്നു പ്ലാൻ. നെപോളിയനും സൈനികരോടൊപ്പം തന്നെ നീങ്ങി.{{sfn|AbbottI|1883|p=189}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=147}}, {{sfn|LockhartI |1835|p=116}} [[File:Napoleon-Gérome.jpg|thumb|left|നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ ]] കെയ്റോക്കു നാലഞ്ചു മൈലകലെ വെച്ച് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം മുറാദ് ബേയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മാമുലെക്കു് സൈന്യവുമായി ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottI|1883|p=193}}. ഈ ഏറ്റുമുട്ടലിനെ [[ പിരമിഡ് പിരമിഡ് യുദ്ധം|പിരമിഡ് യുദ്ധമെന്നു]](Battle of Pyramids) വിശേഷിപ്പിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു. കാരണം യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പത്തു പതിനഞ്ചു മൈലകളേയുള്ള കൂറ്റൻ [[പിരമിഡുകൾ]] കാണാമായിരുന്നത്രെ.{{sfn|LockhartI |1835|p=117-118}} പിരമിഡ് യുദ്ധം നെപോളിയൻ നിഷ്പ്രയാസം ജയിച്ചു. കാരണം മാമുലുക്കു സൈന്യത്തേക്കാളും മികച്ച ആയുധങ്ങളും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനുണ്ടായിരുന്നു{{sfn|Barnett |1978|p=58}}. സൈന്യത്തെ ചതുരാകൃതിയിലാണ് നെപോളിയൻ വിന്യസിച്ചത്, ഈ വിന്യാസം മികച്ച യുദ്ധതന്ത്രമായി അറിയപ്പെട്ടു.{{sfn|AbbottI|1883|p=192-194}}. ഈ യുദ്ധത്തോടെ നെപോളിയൻ ഈജിപ്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു. പക്ഷെ ഇതിനിടയക്ക് നെപോളിയന് അവശ്യം വേണ്ടിയിരുന്ന യുദ്ധസാമഗ്രികളുമായെത്തിയവയും അബൂക്കർ ഉൾക്കടലിൽ നങ്കുരമിട്ടിരുന്നവയുമായ എല്ലാ ഫ്രഞ്ചു കപ്പലുകളും 1798 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികമേധാവി അഡ്നമിറൽ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ]] നശിപ്പിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=200-201}},{{sfn|LockhartI |1835|p=120}}. നൈൽ യുദ്ധം (Battle of Nile) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പ്രതിക്രിയയോടെ നെപോളിയനും സൈന്യവും ഈജിപ്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=202}}. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഈജിപ്ത് ഒരു ഫ്രഞ്ചു കോളനിയെന്ന നിലയിൽ പ്രയോജനപ്പെടുത്താനും നെപോളിയന് കഴിയാതായി{{sfn|Barnett |1978|p=61}}. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=154-155}} 1798 സപ്റ്റമ്പറിൽ [[തുർക്കി |തുർക്കി സുൽത്താൻ]] ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. [[സിറിയ |സിറിയയിലെ]] ഗവർണർ ജെസ്സാർ പാഷയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പടയൊരുക്കം തുടങ്ങി. ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ്‌ ഉപദ്വീപ് |സിനായ് മരുഭൂമി]] താണ്ടി സിറിയയിലേക്കു കടന്ന് തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള അക്ര് കോട്ട (ഇന്ന് [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലെ]] അക്കോ) കൈവശപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=204}}. 1799 ഫെബ്രുവരിയോടെ തയ്യാറടുപ്പുകൾ പൂർത്തിയായി. സൈന്യത്തിന്റെ നീക്കം തുടങ്ങി. മൂന്നു മാസത്തോളം കോട്ട പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും പൂർണമായി വിഫലമായി. നെപോളിയനും സൈന്യവും കെയ്റോയിലേക്കു തിരിച്ചു വരാൻ തീർച്ചയാക്കി {{sfn|LockhartI |1835|p=130}}. ഇതിനകം സൈനികരിൽ വലിയൊരു ഭാഗം [[പ്ലേഗ്|പ്ലേഗു]] ബാധിതരായി. ആസന്ന മരണരായ സൈനികരെ അമിതമായ തോതിൽ [[കറുപ്പ് (സസ്യം) |ഓപിയം ]] നല്കി കൊല്ലാൻ നെപോളിയൻ സൈനിക ഡോക്റ്റർക്ക് ആദേശം നല്കിയെന്ന് പ്രസ്താവങ്ങളുണ്ട്; എന്നാൽ അത് വെറും തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ ഫലമാണെന്ന് നെപോളിയൻ പിന്നീട് സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ചു പറഞ്ഞുവത്രെ. {{sfn|LockhartI |1835|p=126,131-132}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=183,196}} ഇന്ത്യയിലെ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി |ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] പട്ടാളത്തിനെതിരെ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെട്ടിരുന്ന [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപു സുൽത്താനുമായി]] നെപോളിയൻ സമ്പർക്കം പുലർത്താൻ ശ്രമിച്ചതായി കാണുന്നു.{{sfn|Watson|2003|p=12-13|}}.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=A28IAAAAQAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&hl=en#v=onepage&q&f=false ടിപു സുൽത്താൻ-ഫ്രാൻസ് സൗഹൃദം- ഔദ്യോഗിക രേഖകൾ 1799]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=dLURAAAAYAAJ&pg=PA341&hl=en#v=onepage&q&f=false Historical Sketches of the South of India, in an Attempt to Trace the History of Mysoor: From the Origin of the Hindoo Government of that State, to the Extinction of the Mohammedan Dynasty in 1799 by Mark Wilks 1817. page 380]</ref>,{{sfn|Bourrienne I|1831|p=171}} എന്നാൽ നാലാം മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപു സുൽത്താൻ മരിച്ചതോടെ(1799 മെയ് 4) ഈ പദ്ധതികളൊക്കെ അലസിപ്പോയി. 1799 ജൂണിൽ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിനെതിരെയുള്ള യൂറോപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയിൽ ബ്രിട്ടനും ഒപ്പു വെച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=206}}. ബ്രിട്ടന്റെ പിൻബലത്തോടെ അബുകീറിലിറങ്ങിയ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം |ഓട്ടോമാൻ സൈന്യം]] നെപോളിയന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. ജൂലൈ 22-നു നടന്ന ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം നിർണായകവിജയം നേടിയെടുത്തെങ്കിലും ഒരു മാസത്തിനകം, സൈന്യത്തിന്റെ ചുമതല കീഴുദ്യോഗസ്ഥൻ ക്ലീബറിനെ ഏല്പിച്ച് നെപോളിയൻ പാരിസിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി{{sfn|Barnett |1978|p=65}}, {{sfn|AbbottI|1883|p=238-240}}. കാരണം ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾക്കിടയിലെ അധികാര വടംവലികളുടേയും ഫ്രാൻസിന്റെ അതിർത്തിപ്രവിശ്യകളിൽ രണ്ടാം യുറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ തുടങ്ങിവെച്ച ആക്രമണങ്ങളുടേയും വിവരങ്ങൾ നെപോളിയനു ലഭിച്ചിരുന്നു.{{sfn|LockhartI |1835|p=135-136}}. മാത്രമല്ല ഈജിപ്തിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള പാതകളൊക്കെയും അടഞ്ഞു പോയിരുന്നു{{sfn|Gaurgaud |1903|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=211}}. ഡയറക്റ്ററിയിൽ നിന്ന് യാതൊരു വിധ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കും കാത്തു നില്ക്കാതെ നെപോളിയൻ സ്വേച്ഛയാ എടുത്ത തീരുമാനമായിരുന്നു ഇത്. ഇതേക്കുറിച്ച് ക്ലീബർ പിന്നീട് ഡയറക്റ്റിയോടു പരാതിപ്പെടുകയുണ്ടായി.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=262-265}}.നെപോളിയനും അഞ്ചു കീഴുദ്യോഗസ്ഥന്മാരും ഓഗസ്റ്റ് 22-ന് അലെക്സാൻഡ്രിയയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട് ഒക്റ്റോബർ 9-ന് ഫ്രാൻസിലെ തെക്കുകിഴക്കേ തിരത്തുള്ള ഫ്രെജസ് എന്ന കൊച്ചു തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. പിന്നീട് അവിടെനിന്ന് പാരിസിലേക്കു യാത്രയായി. നെപോളിയന്റെ ആകസ്മികമായ വരവ് ഡയറക്റ്ററിയും ജനങ്ങളും സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്{{sfn|Bourrienne I|1831|p=219,223}},{{sfn|HewestonII|p=43}}{{sfn|LockhartI |1835|p=142}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=32-33}}. ==അധികാരത്തിലേക്ക് 1799-1804 == ===പശ്ചാത്തലം=== {{പ്രധാനലേഖനം|ഡയറക്റ്ററി ഭരണം (ഫ്രാൻസ്)}} 1797 -1799 കാലത്ത് നെപോളിയൻ യുദ്ധരംഗത്തായിരുന്നപ്പോൾ ഡയറക്റ്ററിയുടെ ഔദ്ധത്യം ഫ്രഞ്ചുരാഷ്ട്രീയസാമൂഹ്യമേഖലകളിൽ വലിയ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി{{sfn|BarrasIII|1831|p=xvii}}. *'''18 ഫ്രക്റ്റിഡോർ വർഷം V''' (4 സപ്റ്റമ്പർ.1797)-രാജഭക്തരെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 197 അംഗങ്ങളെ ഡയറക്റ്ററി നിയമസഭയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി{{sfn|ThiersFH V|1838|p=149-151}},{{sfn|BarrasIII|1831|p=23-28}} *'''22 ഫ്ലോറിൽ വർഷം VI''' (11 മെയ് 1798)-അരാജകത്വവാദികളെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട 60 പേർക്ക് നിയമസഭാംഗത്വം നഷ്ടമായി{{sfn|BarrasIII|1831|p=257-63}}. *'''30 പ്രയറിയാ VII''' (18 ജൂൺ 1799)-ഭരണകൂടത്തിനുനേരെ (executive)നിയമസഭാംഗങ്ങളുടെ(legislative) വക തിരിച്ചടി- രണ്ടു ഡയറക്റ്റർമാർ രാജിവെച്ചൊഴിയാൻ നിർബന്ധിതരായി{{sfn|ThiersFH V|1838|p= 347-353}} . നിയമസഭകളും ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള സ്പർദ്ധ കാരണം ഭരണം അസാധ്യമായിത്തീർന്നിരുന്നു. അഞ്ചംഗ ഡയറക്റ്ററിയുടെ നേതൃത്വം പോൾ ബറാസിനും ഇമ്മാന്വേൽ ഷിയെസിനുമായിരുന്നു മറ്റു മൂന്നു പേർ മൂലാ, ഗോബിയർ,ഡൂക്കോസ് വെറും നാമമാത്ര അംഗങ്ങളും{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}},{{sfn|CorJoseph|p=2}}. ച്വാ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന രാജഭക്തർ പശ്ചിമ പ്രവിശ്യകളിൽ ശക്തി പ്രാപിച്ചു വരികയായിരുന്നു. രണ്ടു നിയമസഭകളിലും സദാ ഉൾപ്പോരുകൾ നടന്നു{{sfn|BarrasIII|1831|p=xv}}. ദേശഭക്തരെന്ന് സ്വയം വിശേഷിപ്പിച്ച വിപ്ലവവാദികൾ(Jacobines) എല്ലാ മിതവാദികളേയും രാജഭക്തരായി (റോയലിസ്റ്റ്) മുദ്രകുത്തി; മിതവാദികൾ വിപ്ലവവാദികളെ അരാജകത്വവാദികളായി പഴിച്ചു{{sfn|BarrasIII|p=xv}},{{sfn|Barnett |1978|p=67}},. മിതവാദികളായിരുന്ന ബറാസും , ഷിയെസും നെപോളിയനുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=73}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=225}}. പാർലമെന്റിന്റെ രണ്ടു സഭകളും ഡയറക്റ്ററിയുടെ അധികാരപരിധിയെ വെട്ടിച്ചുരുക്കുന്നതിനാൽ കാര്യക്ഷമമായ ഭരണനിർവഹണം നടക്കാനാവുന്നില്ല എന്നതായിരുന്നു ഇരുവരുടേയും പരാതികൾ.നിലവിലുള്ള ഭരണഘടന റദ്ദാക്കി രണ്ടു നിയമസഭകളും(legislative) പിരിച്ചു വിട്ട്, അധികാരം ഭരണാധികാരികളിൽ (executive) മാത്രം ഒതുങ്ങിനില്ക്കുന്ന പുതിയൊരു ഭരണസംവിധാനം നടപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഷിയെസിന്റെ പദ്ധതി, ബറാസ്സിന് തന്റേതായ ചില ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|LockhartI |1835|p=142-143}},{{sfn|HewestonII|p=44-45}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=xvii,xxi=xxiv}} . അധികാരകേന്ദ്രീകരണത്തിനായുള്ള ഉദ്യമത്തിൽ, ജനപ്രിയനായ സൈനികനേതാവ് നെപോളിയന്റെ പിൻബലം ഇരുവർക്കും വേണ്ടിയിരുന്നു. ഡയറക്റ്ററി അംഗത്വം വേണമെന്ന നെപോളിയന്റെ ആവശ്യം, വയസ്സ് 40 ആയിട്ടില്ലെന്ന കാരണത്താൽ വീണ്ടും നിരാകരിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=232}}. എന്നാൽ സൈന്യത്തലവനായി നെപോളിയനെ നിയമിക്കാൻ ഷിയേസ് ഒരുക്കമായിരുന്നു. അതിരഹസ്യമായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത രാഷ്ട്രീയ ഗൂഢാലോചന നടപ്പാക്കുന്നതിൽ നെപോളിയൻ ഷിയെസിനെ പിന്താങ്ങി{{sfn|Gaurgaud |1903|p=76}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=233}},{{sfn|BarrasIV|1876|p=77-80}}. ===ഡയറക്റ്ററിയുടെ പതനം -19 ബ്രുമേർ(10, നവമ്പർ 1799) === രാജ്യത്തിനകത്ത് ഭീകരവാദികൾ ആക്രമണത്തിനു മുതിരുന്നെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, നവമ്പർ ഒമ്പതിന് രാവിലെ എട്ടുമണിക്ക് പാർലമെന്റിന്റെ അസാധാരണയോഗം വിളിച്ചു കൂട്ടാൻ ഡയറക്റ്ററി തീരുമാനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടായിരുന്നു അഞ്ഞൂറംഗ സമിതിയുടെ (lower house) അധ്യക്ഷൻ എന്നതും ഏറെ സഹായകരമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=231}}. മൂന്നു മണിക്കൂർ മുമ്പു മാത്രമേ ഈ വിവരം അംഗങ്ങളെ, (അതും തങ്ങളുടെ അനുകൂലികളെ മാത്രം) അറിയിച്ചിരുന്നുള്ളു. ഈ യോഗത്തിൽ, രാജ്യത്തിനകത്തെ ഭീഷണി മുൻനിർത്തി നെപോളിയൻ പാരീസിനകത്തുള്ള സകല സൈനികഘടകങ്ങളുടേയും സർവാധികാരിയായി(കമാൻഡർ ഇൻ ചീഫ്) നിയമിക്കപ്പെട്ടു; അടുത്ത പാർലമെന്റ് യോഗം പാരിസിനു പുറത്ത്, സാക്ലൂവിൽവെച്ച് പിറ്റേന്ന് കൂടുമെന്നും തീരുമാനമായി{{sfn|HewestonII|p=49}}. ഈ തീരുമാനം പുറംലോകത്തെ അറിയിച്ചത് നെപോളിയൻ തന്നെയായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=234,237}}. 10 നവമ്പറിന് (വിപ്ലവ കലണ്ടർ 19 ബ്രൂമേർ) ഇരു സഭകളും സാക്ലൂവിൽ സമ്മേളിച്ചു.നെപോളിയൻ സൈന്യബലത്തോടെ രംഗത്തെത്തി. പ്രതിപക്ഷം അതിശക്തമായി പ്രതികരിച്ചെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ അട്ടിമറി നടന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=240}},{{sfn|LockhartI |1835|p=147-149}},{{sfn|HewestonII|p=54-55}}. ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ പിരിച്ചു വിടപ്പെട്ടു. ഡയറക്റ്ററി അംഗങ്ങൾ അനിഷ്ടത്തോടെയെങ്കിലും രാജിവെച്ചൊഴിഞ്ഞു. ഭരണം താത്കാലികമായി നെപോളിയൻ,ഷിയെസ് , ഡൂക്കോസ് എന്ന മൂന്നംഗ കൗൺസിലിൽ നിക്ഷിപ്തമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=248}}. ===കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം=== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺസുലേറ്റ് ഭരണം(ഫ്രാൻസ്)}} അന്നു രാത്രി പതിനൊന്നു മണിക്ക് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതക്ക് ഒരു തുറന്ന കത്തെഴുതിയതായി ബൂറിയേൻ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}}. ഈ കത്തിൽ താൻ അധികാരമേൽക്കാൻ ഇടയായ സാഹചര്യങ്ങൾ നെപോളിയൻ വ്യക്തമാക്കി. രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ഭീഷണികളും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ കെടുകാര്യസ്ഥതയും ഫ്രാൻസിന്റെ അഖണ്ഡതക്കും വിപ്ലവാദർശങ്ങൾക്കും ഭീഷണിയായി ഭവിച്ചതു കണ്ട് ധാർമികരോഷം കൊണ്ട താൻ, രാഷ്ട്രത്തോടും ഭരണഘടനയോടും പ്രതിബന്ധതയുള്ള പട്ടാളക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, ചുമതലാബോധമുള്ള പൗരനെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യവും സ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന സദുദ്ദേശത്തോടെ എടുത്ത തീരുമാനമാണിതെന്ന് നെപോളിയൻ ജനങ്ങളെ അറിയിച്ചു.{{sfn|Bourrienne I|1831|p=246}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}},{{sfn|HewestonII|p=58}} പിറ്റേന്ന് നെപോളിയനും കുടുംബവും വിജയപഥത്തിലെ (rue de la victoire) വീട്ടിൽ നിന്ന് ലക്സംബുർഗ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=253,257}},{{sfn|AbbottI|1883|p=271}}. ഒന്നാം കൗൺസിൽ എന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ പുറപ്പെടുവിച്ച അതിപ്രധാനമായ പല ഉത്തരവുകളിൽ ചിലത് ഇപ്രകാരമായിരുന്നു . ==== അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു ==== രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ശത്രുക്കൾ ഫ്രാൻസിനെ തകർക്കാൻ തക്കം പാർത്തിരിക്കയാണെന്ന മുഖവുരയോടേയാണ് 16 ജനവരി 1800-ന് ഈ ഉത്തരവ് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടത്. നിലവിലിരുന്ന എഴുപത്തിമൂന്നു പത്രങ്ങളിൽ പതിമൂന്നു പത്രങ്ങൾക്കേ പ്രസിദ്ധീകരണാനുമതി നല്കിയുള്ളു. വർഷാന്ത്യത്തോടെ ഇത് ഇത് ഒമ്പതായി ചുരുങ്ങി. വാർത്തകളും പുസ്തകങ്ങളഉം ലഘുലേഖകളും കർശനമായ സെൻസർഷിപ്പിന് വിധേയമാക്കപ്പെട്ടു. തന്നെ ഇകഴ്ത്തിക്കാണിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷുപത്രങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിനകത്ത് വിലക്കു കല്പിച്ചു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=285-286}},{{sfn|Barnett |1978|p=84}}. ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസ് എന്ന വരേണ്യസഭയിലെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനം ഉൾപ്പെടെ പല വിഭാഗങ്ങളും റദ്ദാക്കി. ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും, ബുദ്ധിജീവികളും സാധാരണജനതയും ചാരപ്പോലീസുകാരുടെ നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=299-304}},{{sfn|Barnett |1978|p=85}}. ചാരപ്പോലീസ് അധികാരിയും സ്വകാര്യ സെക്രട്ടറിയുമായി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=325}} നിയമിതനായ ബൂരിയേൻ പിന്നീട് ''നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ'' എന്ന പുസ്തകമെഴുതി{{sfn|Bourrienne I|1831}}. ====ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്==== നെപോളിയൻ ഫ്രാൻസിലെ വ്യാപാരികളും സ്വകാര്യ ബാങ്കുടമകളുമായി യി ചർച്ചകൾ നടത്തി{{sfn|HewestonII|p=70}}. ഫ്രാൻസിന്റെ സാമ്പത്തിക-വികസന പദ്ധതികൾക്കായി ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ് (Bank of France)18 ജനവരി 1800-ന് സ്താപിതമായി. <ref>[https://www.banque-france.fr/en/banque-de-france/history/the-milestones/1800-creation-of-the-banque-de-france.html ബാങ്ക് ദു ഫ്രാൻസ്]</ref>. ==== പുതിയ ഭരണഘടന, ജനഹിതപരിശോധന, ഭരണകൂടം==== [[പ്രമാണം:Constitution an VIII et le Empire Francais.png|thumb|250px|right|ഭരണസംവിധാനം നെപോളിയന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് ]] [[File:3consuls.jpg|250px|thumb|left| മൂന്നു കൗൺസിലുകൾ-കാംബസേഴ്സ്, നെപോളിയൻ, ലൂബ്രാൺ ]] പുതിയ ഭരണഘടനക്ക് രൂപം നല്കപ്പെട്ടു. മൂന്നംഗ കൗൺസിൽ ഭരണം നടത്തും. കൗൺസിലർമാരുടെ കാലാവധി പത്തുകൊല്ലം. കൗൺസിലിൽ തന്റെ സ്ഥാനം അദ്വിതീയമായിരിക്കണമെന്നും സഹകൗണസിലർമാരെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അധികാരം തനിക്കുണ്ടായിരിക്കണമെന്നും നെപോളിയൻ ശഠിച്ചു. അങ്ങനെ അധികാരം നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി{{sfn|Barnett |1978|p=69}}.സഹകൗൺസിലർമാരായി കാംബസേഴ്സ്, ലൂബ്രാൺ എന്നിവരെ നെപോളിയൻ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്തു. ട്രിബൂണാറ്റ്(lower house) ,സെനറ്റ് (upper house) പുതിയ ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ നിലവിൽ വന്നു. ട്രിബൂണാറ്റിന് ബില്ലുകൾ അംഗീകരിക്കുകയോ നിരാകരിക്കാനോ ഉള്ള അധികാരമേ ഉണ്ടാവൂ. ഭേദഗതി ചെയ്യാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല. സെനറ്റിലെ പകുതി അംഗങ്ങളെ ഒന്നാം കൗൺസിൽ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും. അവർ മറ്റേ പകുതിയേയും.{{sfn|Barnett |1978|p=69}},{{sfn|LockhartI |1835|p=157-58}}. വിപ്ലവവർഷം എട്ടിലെ ഭരണഘടന (Constitution of the year VIII) എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ പുതിയ ഭരണഘടന, 1799 ഡിസമ്പർ 13-ന് (22ഫ്രിമേർ, year VIII)ജനങ്ങൾക്കു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|HewestonII|p=71}}.1800 ഫിബ്രവരി 7-ന് (18 Pluviose, year VIII) വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ ഫ്രഞ്ചു ജനത ഇതംഗീകരിച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=280}},. കോൺസുലേറ്റ് ഭരണവ്യവസ്ഥക്ക് ജനകീയ അംഗീകാരം കൈവന്നു. {{sfn|Bourrienne I|1831|p=253- 254}}. ഫെബ്രുവരി 18-ന് (പ്ലൂവിയോസ്- 30)നെപോളിയൻ ട്യുല്ലെറി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 305-307, 309-310}},{{sfn|AbbottI|1883|p=282}}. ഭരണഘടനയിൽ 7 അധ്യായങ്ങളിലായി 95 ഖണ്ഡികകളുണ്ടായിരുന്നു. പുതിയ ഭരണസംവിധാനത്തിൽ പ്രതിരോധം, ധനകാര്യം, നാവികവിഭാഗം,നീതിന്യായം, ആഭ്യന്തരം, പോലീസ്, വിദേശകാര്യം എന്നീ വകുപ്പുകളാണുണ്ടായിരുന്നത്. താമസിയാതെ ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായി നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂസിയെൻ ചുമതലയേറ്റു{{sfn|Bourrienne I|1831|p= 254}}.൧ ====ഭരണം: നയങ്ങൾ, പരിഷ്കാരങ്ങൾ ==== *ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ചക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയക്കുറ്റം ചുമത്തി ഒരു പാടു പേർ തടവിലാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മാത്രമല്ല ഒളിവിൽ പോയവരുടെ ബന്ധുമിത്രാദികളെ തടവിലാക്കാനുള്ള നിയമവും (Loi des otages) ഡയറക്റ്ററി നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു. ഒന്നാം കൗൺസിലെന്ന നിലക്ക് നെപോളിയൻ ആദ്യമായി ചെയ്ത പ്രവർത്തികളിലൊന്ന് അകാരണമായി അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടവരെ മോചിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങളാൽ ദേശബഹിഷ്കൃതരായ ഫ്രഞ്ചുപൗരന്മാർക്ക് തിരിച്ചു വരാനുള്ള സുഗമമായ വഴികളും ഒരുക്കിക്കൊടുത്തു. ഈ നടപടികളിലൂടെ നെപോളിയൻ തന്റെ ജനപിന്തുണ ഒന്നുകൂടി അരക്കിട്ടുറപ്പിച്ചു.{{sfn|Barnett |1978|p=70}},{{sfn|AbbottI|1883|p=277}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=289}}. *കേന്ദ്ര-പ്രാദേശിക ഭരണവ്യവസ്ഥകളും സ്ഥാപനങ്ങളും നെപോളിയൻ പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. വകുപ്പുകളും ഉദ്യോഗസ്ഥരും ആഴ്ചതോറും നെപോളിയന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമായി. ഓരോമന്ത്രിയും പ്രതിദിന റിപോർട്ട് നല്കേണ്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. *സൈന്യത്തിന്റെ താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല. വിശിഷ്ട സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചവർ പ്രത്യേക പുരസ്കാരങ്ങൾക്ക് അർഹരായി{{sfn|AbbottI|1883|p=285-286}}. *സാമ്പത്തികനില മെച്ചപ്പെടുത്താനായി നെപോളിയൻ പല പദ്ധതികളും ആസൂത്രണം ചെയ്തു.ഫ്രഞ്ചു അധീനപ്രദേശങ്ങളായിരുന്ന സ്വിറ്റ്സർലാൻഡ്, ഹോളണ്ട്, ജനോവ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അധികകരം ഈടാക്കി{{sfn|Barnett |1978|p=70-71}}. ഭീഷണികളും അഴിമതിയും ഇല്ലാത്ത, നിയമാനുസൃതമായ ഭരണം നടത്തുമെന്ന ഉറപ്പു നല്കിയതിൽ ആശ്വാസം കൊണ്ട വ്യാപാരികളും ബാങ്കുടമകളും സർക്കാരിന് വായ്പ നല്കാൻ തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=285}}. *ലൂയി പതിനാറാമനെ കഴുവിലേറ്റിയ ദിനം (ജനവരി 21) വലിയ ആഘോഷങ്ങളോടെ വർഷന്തോറും കൊണ്ടാടിയിരുന്ന പതിവ് നെപോളിയൻ നിർത്തലാക്കി. ഇത് സഭ്യരായ മനഷ്യർക്ക് ചേർന്നതല്ലെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ വാദം{{sfn|AbbottI|1883|p=284-85}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=280}}. *വിപ്ലവസർക്കാർ നിർബന്ധപൂർവം അടച്ചു പൂട്ടിയ എല്ലാ മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും തുറന്നു പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള സ്വതന്ത്ര്യം നെപോളിയൻ അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. ഈ നടപടി കുറെ പേരെ ,വിശേഷിച്ച് വിപ്ലവവാദികളേയും ബുദ്ധിജീവികളേയും പ്രക്ഷുബ്ധരാക്കി{{sfn|HewestonII|p=87-88}}. കാരണം ''മതരഹിതരാഷ്ട്രം'' വിപ്ലവമൂല്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. പക്ഷെ നെപോളിയൻ തന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ചു നിന്നു, സാധാരണജനത നെപോളിയന്റെ കൂടെയായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=277,367-369,372}}.നെപോളിയനും [[മാർപ്പാപ്പ|മാർപാപ്പയുമായുള്ള ]] [[കോൺകോർദാ|ഉടമ്പടിക്കു]] ശേഷം കതോലികാ സഭ വലിയ ആർഭാടത്തോടെ 11 ഏപ്രിൽ 1802-ന് [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം|നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ]] പുനരുദ്ഘാടനം നടത്തി. ഈ ചടങ്ങിൽ നെപോളിയൻ പങ്കെടുത്തെങ്കിലും [[തിരുവോസ്തി]] സ്വീകരിച്ചില്ല..{{sfn|AbbottI|1883|p=370-371}},{{sfn|Barnett |1978|p=86-87}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=392-394}},{{sfn|Scott|1839|p=267-268}},{{sfn|LockhartI |1835|p=207-208}}. *ഫ്രാൻസിനുവേണ്ടി വേണ്ടി ആത്മാർപണബോധത്തോടെ സേവനമർപ്പിക്കുന്നവർക്കായി വിശിഷ്ടസേവാമെഡലുകൾ([[ലെജൺ ഓഫ് ഓണർ(ഫ്രാൻസ്) |Ordre national de la Légion d'honneur]]) നല്കാൻ നെപോളിയൻ തീരുമാനിച്ചത് വളരെയേറെ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കി. എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള സ്ഥാനമാനങ്ങൾ റദ്ദാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള ''സമത്വം'' എന്ന വിപ്ലവാദർശത്തിനു ഇതു തികച്ചു വിരുദ്ധമാണെന്നും, വരേണ്യവർഗത്തിന്റേയും പഴയപാരമ്പര്യങ്ങളുടേയും (ancient regime) തിരിച്ചു വരവാണിതെന്നും പരക്കെ വാദമുയർന്നു. എന്നാൽ പഴയപാരമ്പര്യങ്ങൾ ജന്മാവകാശങ്ങളായിരുന്നെന്നും , താൻ നടപ്പാക്കുന്നത് യോഗ്യത(merit)മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണെന്നുമുള്ള നെപോളിയൻറെ നിലപാട് ജനങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു..1802 മെയ് 19-ന് ഇതു നടപ്പിലായി.{{sfn|AbbottI|1883|p=382-384}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=414,}},{{sfn|LockhartI |1835|p=210-212}}. *പടിഞ്ഞാറൻ തീരപ്രവിശ്യയായ ലാവെൻഡി രാജഭക്തരുടെ ഒളിത്താവളവും ശക്തികേന്ദ്രവുമായിരുന്നു{{sfn|HewestonII|p=27}}. അവർ നിരന്തരം ആഭ്യന്തരസമരങ്ങൾ നടത്തി ഫ്രാൻസിന്റെ ക്രമസമാധാനം അവർ അലങ്കോേലപ്പെടുത്തി. ഇവരെ സഹായിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേനയും ഉണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയൻ അവരുടെ നേതാവിനേയും അനുയായികളേയും ചർച്ചകൾക്കായി പാരീസിലേക്കു ക്ഷണിച്ചു. ദേശഭക്തിയുടെ പേരിൽ അവരിൽ ബഹുഭൂരിപക്ഷം പേരേയും മനസാന്തരപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയനു കഴിഞ്ഞു. {{sfn|AbbottI|1883|p=290-291}}. *നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിക്കാനുള്ള ഉദ്യമം ആരംഭിച്ചു. ഫ്രാൻസിലെ ബഹുമാന്യരായ ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ സമിതി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു.1801-ൽ നിയമാവലി പൂർത്തിയായെങ്കിലും 1804-ലാണ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്{{sfn|Barnett |1978|p=83-84}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. ===രണ്ടാം യൂറോപ്യൻ സൈനികക്കൂട്ടായ്മ 1799-1802=== [[പ്രമാണം:Battle of Hohenlinden, by Schirmer.jpg|thumb|200px|left|ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധം 3ഡിസമ്പർ 1800. ചുവപ്പ് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം . നീല ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യം]] അയൽശക്തികളായ ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടുമായി ഡയറക്റ്ററി വാഴ്ച ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന വിപ്ലവയുദ്ധങ്ങളിൽ ഒത്തുതീർപ്പിലെത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=260-261}}. എന്നാൽ നെപോളിയന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന ജനസമ്മതി ഓസ്ട്രിയയും ഇംഗ്ലണ്ടും ആശങ്കയോടേയാണ് വീക്ഷിച്ചത്{{sfn|LockhartI |1835|p=164,166}},{{sfn|HewestonII|p=93-97}}. ====മാരെംഗോ, ഹോൺലിൻഡൻ യുദ്ധങ്ങൾ, ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടി==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1801.jpg|250px|thumb|right|യൂറോപ് ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിക്കു ശേഷം ]] വടക്ക് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ |ഇംഗ്ലീഷ് ചാനലിൽ]] ഇംഗ്ലീഷു നാവികസൈന്യവും കരയിൽ തെക്കു വടക്കായി ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യവും നിരന്നു. സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ ഫ്രാൻസും യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=291-298}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=337}}. തങ്ങളോളം സാമ്പത്തിക ശേഷിയും സൈന്യബലവും ഇല്ലാത്ത ഫ്രാൻസിനെ തോല്പിക്കുക എളുപ്പമാവുമെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടും ഓസ്ട്രിയയും കരുതി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}}. നെപോളിയന്റേയും കമാൻഡർ മോറോയുടേയും കീഴിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പൊരുതി.14 ജൂൺ 1800-നു നടന്ന മാരെംഗോ യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയൻ സൈന്യത്തെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ ഓസ്ട്രിയയുമായി സമാധാന ഉടമ്പടിക്ക് തയ്യാറായി{{sfn|Abbott|1883|p=321-330}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=345-8}},{{sfn|Scott|1839|p=255-56}}. പക്ഷെ ഫ്രാൻസുമായി ഒറ്റക്ക് ഒത്തു തീർപ്പിലെത്താനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ഓസ്ട്രിയക്ക് ഇല്ലായിരുന്നു. കാരണം , ബ്രിട്ടന്റെ അറിവോ സമ്മതമോ ഇല്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസുമായി യാതൊരു ഇടപാടും നടത്തില്ലെന്നതായിരുന്നു ഓസ്ട്രിയക്കു ബ്രിട്ടൻ നല്കിയ സാമ്പത്തിക വായ്പയിലെ മുഖ്യ നിബന്ധന{{sfn|AbbottI|1883|p=332}}{{sfn|Scott|1839|p=258}}. ഈ വസ്തുത മറച്ചു വെച്ച് ഓസ്ട്രിയ സംഗതികൾ നീട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി{{sfn|AbbottI|1883|p=333-34}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=381}},{{sfn|LockhartI |1835|p=190}}. ശൈത്യമാസങ്ങളിൽ ആൽപ്സ് പർവതത്തിൽ മഞ്ഞുവീഴ്ച തുടങ്ങി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുപടനീക്കങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ലെന്ന ഓസ്ട്രിയൻ കണക്കുകൂട്ടലുകളെ പാടേ അട്ടിമറിച്ച്, ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം ഓസ്ട്രിയയെ തെക്കും വടക്കും ആക്രമിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=335}}.ഹോൺലിൻഡൻ എന്ന സ്ഥലത്തു വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ ഓസ്ട്രിയ പരാജയപ്പെട്ടു.വിയന്നക്കു മുപ്പതു മൈലകലെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം നിലകൊണ്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=383}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഓസ്ട്രിയ ഒത്തു തീർപ്പിനു വഴങ്ങി. 1801 ഫെബ്രുവരി 9-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്ന ലൂൺവിൽ ഉടമ്പടി പ്രകാരം റൈൻ നദി ഫ്രാൻസിന്റെ സ്വാഭാവികവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ വടക്കു കിഴക്കൻ അതിർത്തിയായി ഓസ്ട്രിയ അംഗീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=336-339}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=384}},{{sfn|LockhartI |1835|p=195}}. ====ബ്രിട്ടന്റെ നാവിക ഉപരോധങ്ങൾ, അമിയേ ഉടമ്പടി ==== ഫ്രാൻസിന് [[ഇംഗ്ലീഷ് ചാനൽ|ഇംഗ്ലീഷുചാനലിലൂടേയുള്ള]] സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം ബ്രിട്ടീഷു കപ്പലുകൾ തടഞ്ഞു. ഇതോടെ ഫ്രാൻസിന്റെ സമുദ്രവാണിജ്യം മുടങ്ങി. അതുമാത്രമല്ല മറ്റേതൊരു രാജ്യത്തിന്റേയും കപ്പലുകൾ പരിശോധിച്ച് ഫ്രാൻസിലേക്കെന്നു സംശയിക്കപ്പെടാവുന്ന ചരക്കുകൾ കണ്ടുകെട്ടാനുള്ള അവകാശവും അധികാരവും തങ്ങൾക്കുണ്ടെന്ന് ഇംഗ്ലണ്ട് പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=353}}. ലൂണെവിൽ ഉടമ്പടിയിലൂടെ ഫ്രാൻസുമായി ഇതിനകം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ സഖ്യം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു, റഷ്യയും ഈ സഖ്യത്തിൽ കൂട്ടുചേർന്നു{{sfn|LockhartI |1835|p=1196,198}}. അവരൊന്നിച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ഔദ്ധത്യത്തിനെതിരെ പ്രതികരിച്ചു. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികസേന ചെറുത്തു നില്പ് തുടർന്നു. {{sfn|AbbottI|1883|p=354}}. ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യത്തിന്റെ തലവൻ [[ഹൊറേഷ്യോ നെൽസൺ |നെൽസൺ]] ആയിരുന്നു{{sfn|AbbottI|1883|p=358}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ചാനൽ കടന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെന്നല്ല, ലണ്ടനിൽത്തന്നെ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം എത്തുമെന്ന് നെപോളിയൻ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=357}}. ചാനലിന് ഇരു വശവത്തും [[ ബാൾട്ടിക് കടൽ |ബാൾട്ടിക് തീരത്തും]] ഇരു ചേരിയിലുള്ള സൈന്യങ്ങളും അണിനിരന്നു.[[കോപ്പൻഹേഗൻ |കോപൻഹേഗൻ]] തുറമുഖത്ത് നങ്കുരമിട്ടിരുന്ന [[റഷ്യ|റഷ്യൻ]]-[[ഡെന്മാർക്ക്|ഡാനിഷ്]]-[[സ്വീഡൻ|സ്വീഡിഷ്]] യുദ്ധക്കപ്പലുകളെ നെൽസൺ പാടെ തകർത്തു{{sfn|LockhartI |1835|p=199}}. തുടർന്ന് ഇംഗ്ലീഷു ചാനലിലെ ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകളായി നെൽസണന്റെ ലക്ഷ്യം. ഓഗസ്റ്റ് പതിനാറിന് അർദ്ധരാത്രി നടന്ന അതിഘോരമായ യുദ്ധം ഇരു ചേരികൾക്കും കനത്ത നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കി. വാണിജ്യഉപരോധങ്ങൾ യൂറോപ്പിൽനിന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കുള്ള ചരക്കുനീക്കങ്ങളേയും സാരമായി ബാധിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ യുദ്ധത്തിനെതിരായി ജനാഭിപ്രായം ശക്തിപ്പെട്ടു.{{sfn|Abbott|1883|p=356,358-359}},{{sfn|Scott|1839|p=272}}. ഇംഗ്ലണ്ട് സന്ധിസംഭാഷണത്തിനു തയ്യാറായി{{sfn|AbbottI|1883|p=360}},{{sfn|LockhartI |1835|p=202}} 1802 മാർച്ച് 25-ന് അമിയേ എന്ന ഫ്രഞ്ചു ഉൾനാടൻ പട്ടണത്തിൽവെച്ച് ഇംഗ്ലണ്ടും ഫ്രാൻസും ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കനെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇംഗ്ലണ്ട് തയ്യാറായി. ആഗോളാടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ ആംഗ്ലോ-ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധങ്ങളിലും ഇടപാടുകളിലും നീക്കുപോക്കുകളുണ്ടായി. ഇതിൽ പ്രധാനമായിരുന്നത് [[മാൾട്ട| മാൾട്ടയുടേയും]] ഈജിപ്തിന്റേയും അധീശത്വമായിരുന്നു. ഇവ രണ്ടും നിഷ്പക്ഷമായി നിലനിർത്തൺമെന്ന നെപോളിയന്റെ നിർബന്ധത്തിന് വൈമനസ്യത്തോടേയെങ്കിലും ബ്രിട്ടൻ തത്കാലത്തേക്കു വഴങ്ങി{{sfn|Bourrienne I|1831|p=399, 407}}. ഫ്രാൻസിന്റെ പ്രതിനിധിയായി മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫും ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ പ്രതിനിധിയായി [[കോൺവാലിസ് പ്രഭു|കോൺവാലിസ് പ്രഭുവും]] ഇതിൽ ഒപ്പു വെച്ചു.{{sfn|AbbottI|1883|p=361}}.{{sfn|Barnett|1978|p=78}},{{sfn|Scott|1839|p=273}} ===ആജീവനാന്തം ഒന്നാം കൗൺസിൽ === ഓസ്ട്രിയയുമായി ഒപ്പു വെച്ച [[ലൂണേവിൽ ഉടമ്പടി |ലൂണേവിൽ]] (1801 ഫെബ്രുവരി 9), ഇംഗ്ലണ്ടുമായി നടന്ന [[അമിയേ ഉടമ്പടി|അമിയേ]] (1802 മാർച്ച് 25)ഉടമ്പടികൾ ഫ്രാൻസിനെതിരായി അണിനിരന്ന യൂറേപ്യൻ ശക്തികളുടെ രണ്ടാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മയുടെ അന്ത്യം കുറിച്ചു. ഏതാണ്ട് ഇതേ സമയത്തുതന്നെ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ |അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായും]] നെപോളിയൻ സഖ്യം പുതുക്കി{{sfn|AbbottI|1883|p=349}}. താത്കാലികമായെങ്കിലും ഫ്രാൻസിനകത്ത് ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടാൻ കാരണമായി. ഇതോടെ നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനവും വർദ്ധിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=274}}. ലണ്ടനിൽ രാഷ്ട്രീയാഭയം തേടിയിരുന്ന രാജവംശജർ അവകാശം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ നേരിയ ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും നെപോളിയൻ അതിനെ തീരെ അലക്ഷ്യപ്പെടുത്തി{{sfn|AbbottI|1883|p=299}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=330-33, 458-61}}. നെപോളിയന്റെ ജനസ്വാധീനം കണ്ടറിഞ്ഞ് ഒന്നാം കൗൺസലിന്റെ ഉദ്യോഗകാലാവധി ആജീവനാന്തമായിരിക്കണമെന്ന പരാമർശം ജനപ്രതിനിധിസഭകൾ ചർച്ച ചെയ്തു.കാംബേഴ്സാണ് ഇതിനു മുൻകൈ എടുത്തത്. ''നെപോളിയൻ ആജീവനാന്തം ഫ്രാൻസിന്റെ ഒന്നാം കൗൺസിലായിരിക്കും, പിൻഗാമിയെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യും'' എന്ന ഇരട്ട പ്രമേയം നെപോളിയനു മുമ്പാകെ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു{{sfn|Bourrienne I|1831|p=444-447}},. പ്രമേയത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗം നെപോളിയനു സമ്മതമായിരുന്നില്ല. ഒന്നാം ഭാഗം മാത്രം ജനഹിതപരിശോധനക്കു വിധേയമാക്കാൻ നെപോളിയൻ ശഠിച്ചതായി പറയുന്നു{{sfn|Abbott|1883|p=385-388}}. 1802 ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യവാരത്തിൽ ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു. മൂന്നരലക്ഷത്തോളം പേർ അനുകൂലമായും എണ്ണായിരം പേർ പ്രതികൂലമായും വോട്ടു ചെയ്തു. ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥകളിലൂടെത്തന്നെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും നെപോളിയനിൽ കേന്ദ്രീകൃതമായി,{{sfn|Barnett |1978|p=88}},{{sfn|Bourrienne I|1831|p=451,454}},{{sfn|LockhartI |1835|p=213}}. [[പ്രമാണം:France 1803-04-A 20 Francs.jpg|250px|thumb|right| നെപോളിയന്റെ പേരിലിറങ്ങിയ സ്വർണ നാണയം: റിപബ്ലികൻ വർഷം 12 (1803-04)]] ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഈയവസരത്തിൽ പിൻഗാമിയെ തെരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള നിർബന്ധത്തിനു നെപോളിയൻ വഴങ്ങിക്കൊടുത്തു. ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ഫ്രാൻസ് ആഘോഷപൂർവം കൊണ്ടാടി. ഗവണ്മെന്റിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും മതസ്ഥാപനങ്ങളിലെ അധികാരികളും, വിദേശരാജ്യപ്രതിനിധികളും നെപോളിയനെ അഭിനന്ദിക്കാനെത്തി. ക്രൈസ്തവപള്ളികളിൽ നെപോളിയന്റെ പേരിൽ പ്രാർഥനകൾ നടന്നു. ശബ്ബാത്തു ദിവസങ്ങളിൽ നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും പള്ളിയിലെത്തി പ്രാർഥനകളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി, ജനങ്ങളിൽ പലരും അത് അനുകരിച്ചു.{{sfn|Abbott|1883|p=390}}. നെപോളിയന്റെ ശിരസ്സു മുദ്രിതമായ സ്വർണനാണയങ്ങൾ ഇറങ്ങി. ആഗസ്റ്റ് പതിനഞ്ച്, നെപോളിയന്റെ ജന്മദിനം ദേശീയ അവധിയായി{{sfn|Barnett |1978|p=88}}. [[പ്രമാണം:Pont des Arts vue depuis le quai rive droite.jpg|thumb|250px|right| സെയിൻ നദിക്കു കുറുകെ കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം. ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് (Pont des Arts) ]] കതോലിക്കാ മതത്തോടും അയൽരാജാക്കന്മാരോടുമുള്ള നെപോളിയൻറെ സൗഹാർദ്ദപരമായ സമീപനം കാരണം മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനോടുള്ള ശത്രത കൈവെടിഞ്ഞു. നെപോളിയൻ വിപ്ലവശക്തികളെ അടക്കി നിറുത്തുമെന്ന് അയൽരാജ്യങ്ങളും ഫ്രഞ്ചു ബുർബോൺ രാജവംശത്തിന്റെ തിരിച്ചുവരവ് നെപോളിയൻ അസാധ്യമാക്കിത്തീർക്കുമെന്ന് ഫ്രഞ്ചു ജനതയും ആശ്വാസം കൊണ്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=394}}. ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേ ശാന്തിയും സമാധാനവും വിളയാടി. ഫ്രാൻസിന്റെ വാണിജ്യ-വ്യാവസായിക മേഖലകൾ അഭിവൃദ്ധിപ്പെടുത്താൻ നെപോളിയൻ പരിശ്രമിച്ചു. പാരിസിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഫ്രാൻസിൽ പൊതുവേയും പല നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളും തുടങ്ങി. വേലിയേറ്റം തടയാനായും സെയിൻ നദിയുടെ ഇരുകരകളിലും കരിങ്കല്ലു പാകി ചിറകെട്ടി. ഇരു കരകളിലുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ലൂവ്രിനേയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ദു ഫ്രാൻസിനേയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കാൽനടക്കാർക്കായുള്ള പാലം ( പോൺദീസാ- Pont des Arts) ഇക്കാലത്താണ് ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. പാരീസ് നഗരത്തിലേക്ക് കുടിവെള്ളം കൊണ്ടു വരാനായി ഉർക്ക് നദിയിൽനിന്ന് പുതിയൊരു കനാൽ നിർമിച്ചു. പാരിസ് നഗരപരിധിക്ക് പുറത്ത് മൂന്നു സെമിത്തെരികൾ പണികഴിപ്പിച്ചു മോമാർത്ര്(വടക്ക്) , മൂൺപാർനസ്സ്(തെക്ക്) പേർലാഷസ്(കിഴക്ക്). ====അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘനം==== 1802- മാർച്ചിൽ അമീയേ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവെച്ചു. നെപോളിയൻ തന്റെ കരാറുകൾ പാലിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്തിലേക്കുള്ള ചവിട്ടു പടിയെന്ന നിലക്ക് മാൾട്ട തന്ത്രപ്രാധാന്യമുള്ള ദ്വീപായിരുന്നു 1803-മെയ് ആയിട്ടും ബ്രിട്ടൻ മാൾട്ടയിൽ നിന്നോ ഈജിപ്തിൽ നിന്നോ സൈന്യത്തെ പിൻവലിക്കാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. മാത്രമല്ല ബ്രിട്ടീഷ് ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് ഫ്രാൻസിൽ സ്വതന്ത്ര വിപണി നല്കാൻ നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചതും ബ്രിട്ടനു രസിച്ചില്ല{{sfn|AbbottI|1883|p=395}}. ബ്രിട്ടനിൽ നെപോളിയനെതിരായ കടുത്ത പ്രചരണം ശക്തിപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottI|1883|p=396-97}}.. 1803 മെയ് 18-ന് ബ്രിട്ടൻ ഫ്രാൻസിനെതിരെ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു{{sfn|Scott|1839|p=283}},{{sfn|LockhartI|1835|p=227}}.കടലിലേക്കിറങ്ങിയ ഫ്രഞ്ചു മുക്കുവരെ ബ്രിട്ടീഷു നാവികപ്പട തടവിലെടുത്തു. ഇതിനു പകരമെന്നോണം ഫ്രാൻസിലെ ബ്രിട്ടീഷു സന്ദർശകരെ നെപോളിയനും അറസ്റ്റു ചെയ്തു{{sfn|Scott|1839|p=287}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധക്കപ്പലുകൾ മാത്രമല്ല യാത്രാകപ്പലുകളും ചരക്കുകപ്പലുകളും ബ്രിട്ടീഷ് ആക്രമണത്തിന് ഇരയായി. യുദ്ധം വീണ്ടും തുടങ്ങുന്നതിന് കാരണം ബ്രിട്ടീഷു നിലപാടാണെന്ന് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു {{sfn|AbbottI|1883|p=390-403}}.എന്നാൽ യുറോപ്പിലെ നിഷ്പക്ഷ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ സ്വന്തം അധീനതയിൽ കൊണ്ടു വരാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചതിനെതിരായി ബ്രിട്ടൻ പ്രതികരിച്ചതാണെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Scott|1839|p=275}}, {{sfn|Barnett|1978|p=92-94}}. യുദ്ധം അനിവാര്യമായിത്തീർന്നെന്ന വിവരം മെയ് 20-ന് നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ അറിയിച്ചു.{{sfn|AbbottI1883|p=405-6}}. തുറമുഖപട്ടണമായ ബുളോൺ സർ മേറിൽ(Boulogne-sur-Mer)-ൽ വലിയ തോതിൽ കര-നാവിക സൈന്യങ്ങൾ താവളമടിച്ചു. കടൽതാണ്ടി ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ നെപോളിയൻ ഗൗരവമായി പരിഗണിച്ചുതുടങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=416}}. ഫ്രഞ്ചു യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾ കണ്ട് അമ്പരന്ന ബ്രിട്ടൻ അത്തരമൊരു സാധ്യത ഒഴിവാക്കാനായി,തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുക മാത്രമല്ല, {{sfn|AbbottI|1883|p=418}},{{sfn|Scott|1839|p=289}}, ഫ്രാൻസിൽ ആഭ്യന്തര കലഹങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനും നെപോളിയനെ വധിക്കാനുമുള്ള ഗൂഢാലോചനകൾക്ക് പിന്തുണ നല്കുകയും ചെയ്തു{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}},{{sfn|Scott|1839|p=292}}. സ്പർദ്ധ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഇരു രാജ്യങ്ങളിലേയും പത്രങ്ങളും കൂട്ടു നിന്നു. {{sfn|LockhartI|1835|p=220-25}}. ====നെപോളിയനെതിരെ ഗൂഢാലോചനകൾ, വധശ്രമങ്ങൾ==== വിപ്ലവം അതിജീവിക്കാനായ ഫ്രാൻസിലെ ബൂർബോൺ രാജകുടുംബാംഗങ്ങൾ, രാജവാഴ്ച നിലനിന്നിരുന്ന ബ്രിട്ടനിലും മറ്റു യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും അഭയം തേടിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാറിന്റെ ധനസഹായത്തോടെ രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കാനായി ഇവർ നിരന്തരം ഗൂഢാലോചനകൾ നടത്തി. ജാഗരൂകരായ ഫ്രഞ്ചു പോലീസുകാർ ഇതൊക്കെ തക്ക സമയത്ത് കണ്ടെത്തി,അലസിപ്പിച്ചു. {{sfn|AbbottI|1883|p=419}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=56-58}}. അമീയേ ഉടമ്പടി ലംഘിക്കപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ ലണ്ടനിൽ വാസമുറപ്പിച്ച അർത്വാ പ്രഭു, ബെറി പ്രഭു, വാഴ്സയിൽ താമസമാക്കിയ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ|പ്രോവൻസ് പ്രഭു]](ലൂയി പതിനാറാമന്റെ സഹോദരൻ, പിന്നീട് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ) , ബാദനിൽ അഭയം തേടിയ ഓങ്കിയങ് പ്രഭു ഇവരൊക്കെ ചേർന്ന് 1804 ജനവരിയിൽ അതിബൃഹത്തായ മറ്റൊരു ഗൂഢാലോചന ആസൂത്രണം ചെയ്തു. ഈ ഗൂഢാലോചനയിൽ ബ്രിട്ടീഷു ഗവർമെന്റ് അധികാരികളും പങ്കാളികളായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=419-420}}.രാജഭക്തനും പഴങ്കാല രാജസൈന്യത്തിലെ അംഗവുമായിരുന്ന [[ജോർജ് കദൗദൽ|കദൗദലിന്റേയും]] ഒരു കാലത്ത് വിപ്ലവവാദിയായിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് രാജഭക്തരുടെ പക്ഷം ചേർന്ന [[ഷാങ്-ഷാൾസ് പിച്ചെഗ്രു |പിച്ചെഗ്രുവിന്റേയും]] നേതൃത്വത്തിൽ <ref>{{cite book|title =The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie |author= George James HILL (M.A.)|year=1856}}[https://books.google.co.in/books?id=3UNfAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Story of the War in La Vendée and the Little Chouannerie p234-237 ]</ref>. നൂറോളം തടിമിടുക്കുള്ള യോദ്ധാക്കൾ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ ഫ്രാൻസിനകത്ത് നുഴഞ്ഞുകയറണം; പാരിസിൽ നിന്ന് നഗരാതിർത്തിയിൽ മാൽമിസോണിലുള്ള വസതിയിലേക്കു പോകുന്ന നെപോളിയനെ വഴിക്കുവെച്ചു ആക്രമിച്ച് തത്ക്ഷണം വധിക്കണം എന്നതായിരുന്നു പരിപാടി{{sfn|AbbottI|1883|p=420, 421}},{{sfn|Barnett|1978|p=98}} സംഭവം നടന്നയുടൻ അർത്വാ പ്രഭുവും ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും പാരിസിലെത്തി അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കണം. പക്ഷെ ഇതു നടപ്പാക്കാനും അതിനുശേഷമുള്ള ഭവിഷ്യത്തുക്കൾ നിയന്ത്രണത്തിൽ കൊണ്ടുവരാനും ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ പിന്തുണ അത്യന്താപേക്ഷിതമായിരുന്നു, ഇതിനായി ഗൂഢാലോചനക്കാർ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന്റെ മേധാവി മോറോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു. {{sfn|Abbott|1883|p=420,422}}. നെപോളിയൻറെ ചാരവലയം ഗൂഢാലോചനയുടെ സർവവിവരങ്ങളും വെളിച്ചത്തു കൊണ്ടു വന്നു, നെപോളിയൻ അതൊക്കെ സെനറ്റിനു മുമ്പാകെ വെച്ച.{{sfn|AbbottI|1883|p=423}}. മോറോയടക്കം കുറ്റവാളികൾ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടു {{sfn|Abbott|1883|p=424}}, ചിലർ രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു, ചിലർ കൊല്ലപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=426}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=67-68}} . കദൗദൽ രാജ്യദ്രോഹത്തിന് വധശിക്ഷക്കു വിധേയനാക്കപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=429,432}}. മോറോ അമേരിക്കയിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ടു{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=297}}.പിച്ചെഗ്രു ജയിലറയിൽ തൂങ്ങിമരിച്ച നിലയിൽ കാണപ്പെട്ടു ആത്മഹത്യയാണെന്നും അതല്ല ശ്വസം മുട്ടിച്ചു കൊന്നതാണെന്നും ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്.{{sfn|AbbottI|1883|p=431}},{{sfn|Scott|1839|p=296}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=39-42}} .അതിരഹസ്യമായ ഗൂഢാലോചനയിലൂടെ ബലപൂർവ്വം പാരീസിലേക്കു കടത്തിക്കൊണ്ടു വരപ്പെട്ട ഓങ്കിയങ് പ്രഭുവും വധശിക്ഷക്ക് ഇരയായി{{sfn|Scott|1839|p=299}},{{sfn|AbbottI|1883|p=437}},{{sfn|Barnett|1978|p=90-91}}.ഓങ്കിയോങ് പ്രഭു നിർദ്ദോഷിയായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=18-19}} == ചക്രവർത്തി പദം 1804-1814== നെപോളിയളിയനെ വധിക്കാനുള്ള ബൂർബോൺ ഗൂഢാലോചന ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ ഇളക്കി മറിച്ചു. നെപോളിയനെ ഉടൻ നിയമപരമായിത്തന്നെ ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി വാഴിക്കേണ്ടതാണെന്ന അഭിപ്രായം പരക്കെ ഉയർന്നു.{{sfn|AbbottI|1883|p=439}}. ''നെപോളിയൻ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി ഭരണഭാരം ഏല്ക്കണം, നെപോളിയനു ശേഷം പുത്രനോ ദത്തുപുത്രനോ ഈ പദം ലഭിക്കും. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജപദവി'' ഈ പ്രമേയത്തെ ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഏകകണ്ഠമായി പിന്താങ്ങി{{sfn|AbbottI|1883|p=440}},{{sfn|LockhartI|1835|p=250}}, {{sfn|Bourrienne II|1831|p=52}}. ജനഹിതപരിശോധന നടന്നു,മുപ്പതു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ മൂവായിരം പേർ മാത്രമേ എതിർപു പ്രകടിപ്പിച്ചുള്ളു. {{sfn|Scott|1839|p=302}} 1804 മെയ് 18-ന് നെപോളിയൻ ഈ പദവി സ്വീകരിച്ചു{{sfn|AbbottI|1883|p=441}}.{{sfn|Scott|1839|p=301}}. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന് രാജത്വം കൈവന്നതോടെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും രാജത്വം ലഭിച്ചു{{sfn|LockhartI|1835|p=250}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=54}} . ഇത് 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് നിലവിൽ വന്ന ഒന്നാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലികിന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചു, രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ ഭരണകൂടം അഴിച്ചു പണിതു. കാംബേഴ്സിനെ മുഖ്യ ചാൻസലറായും ലെബ്രൂണിനെ ട്രഷററായും നിയമിച്ചു.ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനും ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിനും അധികാര സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു.{{sfn|LockhartI|1835|p=251}},{{sfn|HewestonII|p=321}},{{sfn|Bourrienne II|1831|p=53}}. ജൂലൈ പതിനഞ്ച് ഞായറാഴ്ച നെപോളിയനും ജോസ്ഫൈനും രാജോചിതമായ അലങ്കാരങ്ങളോടെ പൊതു ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. ''ചക്രവർത്തി നീണാൾ വാഴട്ടെ'' എന്ന ഘോഷത്തോടെ ചടങ്ങുകൾ അവസാനിച്ചു. {{sfn|Bourrienne II|1831|p=82-83}}. ===കിരീടധാരണം=== ====ഫ്രാൻസിന്റെ ചക്രവർത്തി==== [[പ്രമാണം:Crown of Napoleon I.png|thumb|200px|left| നെപോളിയന്റെ കിരീടം]] [[പ്രമാണം:Ingres, Napoleon on his Imperial throne.jpg|thumb|200px|right|നെപോളിയൻ സിംഹാസനത്തിൽ ]] രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിച്ച ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനു ശേഷം 1792-ൽ നിലവിൽ വന്ന പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിൽ മതമോ മതപരമായ ചടങ്ങുകളോ അനുവദനീയമായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ 1797-ൽ നടന്ന നെപോളിയന്റേയും ജോസ്ഫൈന്റേയും വിവാഹം സിവിൽ വിവാഹമായിരുന്നു.1799-ൽ നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിൽ ആയി അധികാരമേറ്റ ശേഷം മതസ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചു കൊടുത്തു. കിരീടധാരണത്തിന്റെ തലേന്നു രാത്രി ടുയിലെറി കൊട്ടാരവളപ്പിനകത്തെ കൊച്ചു പള്ളിയിൽ വെച്ചു നടന്ന സ്വകാര്യച്ചടങ്ങിൽ മാർപാപ്പ ജോസ്ഫൈൻ-നെപോളിയൻ വിവാഹത്തിന് ക്രൈസ്തവ സഭയുടെ അംഗീകാരം നല്കുകയും ദമ്പതികളെ ക്രൈസ്തവവിധികളനുസരിച്ച് ആശീർവദിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. 1804 ഡിസമ്പർ 2-ന് മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ , നോത്ര് ദാം പള്ളിയിൽ വെച്ച് നെപോളിയന്റേയും പത്നി ജോസ്ഫൈന്റേയും കിരീടധാരണച്ചടങ്ങ് ആർഭാടപൂർവം നടന്നു. അന്യദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് വിശിഷ്ടാതിഥികൾ ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാനെത്തി{{sfn|Bourrienne II|1831|p=97-99}}. [[ഴാക് ലൂയി ദാവീദ് |ഷാക് ലൂയി ഡേവിഡ്]] എന്ന ചിത്രകാരനേയാണ് ഈ ചടങ്ങിന്റെ വർണചിത്രം രചിക്കാൻ നെപോളിയൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയത്. ഡേവിഡ് ചടങ്ങിൽ സന്നിഹിതനായിരുന്നു. ഡേവിഡിന്റെ ചില കരടു സ്കെച്ചുകളിൽ നെപോളിയൻ സ്വയം കിരീടമെടുത്തണിയുന്നതായി കാണുന്നുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |title=ലൂവ്ര് മ്യൂസിയം-ശേഖരങ്ങൾ |access-date=2015-07-16 |archive-date=2016-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525232035/http://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/napoleon-crowning-himself-emperor-pope |url-status=dead }}</ref>. അങ്ങനെത്തന്നെയാണ് നടന്നതെന്ന് ചില പുസ്തകങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|LockhartI|1835|p=252}},{{sfn|Scott|1839|p=302}},{{sfn|AbbottI|1883|p=446}}. [[പ്രമാണം:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon.jpg|centre|thumb|600px |നെപോളിയന്റെ കിരീടധാരണം: പാരിസിലെ നോത്ര് ദാം കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ച് ]] ====ഇറ്റലിയുടെ രാജാവ് ==== [[പ്രമാണം:Iron Crown.JPG|thumb|250px|right |ലോംബാർഡി കിരീടം]]ഫ്രഞ്ച് അധീനതയിലെ ഇറ്റാലിയൻ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും നെപോളിയൻ തങ്ങളുടെ രാജാവാകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇറ്റലിയുടെ രാജാവെന്ന നിലക്കുള്ള ഈ കിരീടധാരണം 1805 മേ 26-ന് [[മിലാൻ|മിലാനിലെ]] കത്തീഡ്രലിൽ വെച്ചു നടന്നു. ഇറ്റലിയിലെ ലോംബാർഡി രാജവംശത്തിന്റെ പരമ്പരാഗതവും അതിപുരാതനവുമായ [[കാറൽമാൻ |ഷാർളിമെയ്ൻ]] കിരീടം അണിയവേ നെപോളിയൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞത്രെ ''ഈ കിരീടം എനിക്കു ദൈവദത്തമായി ലഭിച്ചതാണ്. ഇതിൽ തൊടാൻ ഒരുമ്പെടുന്നവനെ ഞാൻ വെറുതെ വിടില്ല'' {{sfn|AbbottI|1883|p=450-452}}. ==പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം == {{പ്രധാനലേഖനം|പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യം}} ===ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ=== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ}} ====മതസമീപനം- കോൺകോർദാ (Concordat)==== {{പ്രധാനലേഖനം|കോൺകോർദാ (ഫ്രാൻസ് 1801)}} പരമോന്നതമായ അദൃശ്യശക്തിയിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും{{sfn|AbbottI|p=366-7}} പൊതുജനങ്ങളെ ഏകോപിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധി എന്നതിൽക്കവിഞ്ഞ് നെപോളിയന് മതത്തോട് വലിയ പ്രതിപത്തിയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈജിപ്ത് ആക്രമണകാലത്ത് ഇസ്ലാം മതത്തോടു കൂറു പ്രഖ്യാപിച്ചത് രാജ്യതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ്{{sfn|AbbottI|p=187,199}}. 1801-ൽ മാർപാപ്പ പയസ് ഏഴാമനുമായി അനുരഞ്ജനക്കരാർ ( കോൺകോർദാ -Concordat) ഉണ്ടാക്കിയതും ഇതേ ലക്ഷ്യത്തോടേയാണ്.ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവപ്രസ്ഥാനം രാജ്യത്തെ ക്രൈസ്തവസ്ഥാപനങ്ങളേയും മതാധികാരികളേയും ശത്രുക്കളായാണ് കണ്ടത്. ഫ്രാൻസിലെ നവഭരണഘടനയോട് കൂറുപ്രഖ്യാപിക്കാൻ കൂട്ടാക്കാഞ്ഞ മതാധികാരികൾ ഭീകരവാഴ്ചക്കാലത്ത് ഒട്ടേറെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ക്രിസ്തുമതത്തിൽ അടിയുറച്ചു വിശ്വസിച്ചിരുന്ന അയൽരാജ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ തിരിഞ്ഞു. ഫ്രാൻസിനകത്തും പുറത്തും സമാധാനം സ്ഥാപിക്കാനായുള്ള ഉപാധിയായാണ് നെപോളിയൻ കോൺകോർദാ ഉപയോഗിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=188,369-70}}. പ്രതീക്ഷിച്ചപോലെ ഓസ്ട്രിയയും റഷ്യയും ഈ ഉടമ്പടിയെ വാഴ്ത്തി{{sfn|AbbottI|p=370}}. ഫ്രാൻസിലെ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ വരുതിയിൽ കൊണ്ടുവന്നതിലൂടെ വിപ്ലവവാദികളേയും കുറച്ചൊന്ന് ശാന്തരാക്കി. ====നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി (Code Napoléon) ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി}} [[പ്രമാണം:Speyer (DerHexer) 2010-12-19 051.jpg|thumb|250px|right| ഫ്രഞ്ചു (സിവിൽ) നിയമാവലി]] [[പ്രമാണം:Code Civil 1804.png|250px|right|thumb|നിയമാവലി ഒന്നാം പേജ്]] ഫ്രാൻസിലെ വിവിധപ്രാന്തങ്ങളിൽ വിവിധതരം നിയമങ്ങളാണ് പ്രയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്നത്. ഇവയിൽ ഭൂരിഭാഗവും പഴക്കവഴക്കങ്ങളനുസരിച്ചുള്ളതും അലിഖിതങ്ങളുമായിരുന്നു. രാജശാസനങ്ങളും ക്രൈസ്തവസഭയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങളും ജനജീവിതം സങ്കീർണമാക്കി. ഇതിനൊരു പ്രതിവിധിയായി നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് ഫ്രാൻസിനകത്ത് ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത നിയമാവലി നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്<ref>[https://archive.org/details/codenapoleonorf00spengoog. നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി]</ref> ഈ നിയമാവലി യൂറോപ്പിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള മറ്റനേകം രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി. കാലത്തിനനുസരിച്ച് അനേകം ഭേദഗതികൾ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഇത് ഇന്നും പ്രാബല്യത്തിലുണ്ട്<ref>[http://digitalcommons.law.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4008&context=lalrev. ഫ്രഞ്ചു സിവിൽ കോഡ് ഇന്ന്. ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1789-ൽ ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമിതി ഉദ്ഘോഷിച്ച [[മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനം (ഫ്രാൻസ് 1789)|മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിലെ]] മിക്ക പ്രസ്താവങ്ങൾക്കും നിയമസാധുത ലഭിച്ചു. ഇതിനൊക്കെ പുറമേ പരമ്പരാവകാശങ്ങളും പ്രത്യകാനുകൂല്യങ്ങളും നിർത്തലാക്കി പൊതു സ്ഥാപനങ്ങളിൽ യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം ഉദ്യോഗം നല്തുന്ന പുതിയ രീതി നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടു<ref>[http://www.britannica.com/topic/Napoleonic-Code നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി-എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക- ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 17, 2015 ]</ref>. ====ഫ്രഞ്ചു വിദ്യാഭ്യാസ ഘടന ==== ആൺകുട്ടികൾക്കായുള്ള ഫ്രഞ്ച് സ്തൂളുകളെ ക്രൈസ്തവസഭകളിൽ നിന്ന് അകറ്റി ദേശീയതലത്തിൽ ഏകീകൃത പാഠ്യപദ്ധതിയും പരീക്ഷാസമ്പ്രദായങ്ങളും നടപ്പിലാക്കിയത് നെപോളിയനാണ്. ക്രൈസ്തവസ്കൂളുകളിലെ വൈദികഅധ്യാപകർ പഴമയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നവരും പുരോഗമനാശയക്കാരുമല്ലെന്നതിനാൽ അവർക്ക് യുവമനസ്സുകളെ പ്രചോദിപ്പിക്കാൻ ആകില്ലെന്ന് നെപോളിയൻ വാദിച്ചു. {{sfn|AbbottI|p=491}}. പക്ഷെ പെൺകുട്ടികളെ ഈശ്വരവിശ്വാസവും അനുസരണയുമുള്ളവരാക്കി വളർത്തിയെടുക്കേണമെന്ന അല്പം വ്യത്യസ്തമായ നിലപാടാണ് നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചത്{{sfn|AbbottI|p=543}}. ===നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ === {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയന്റെ യുദ്ധങ്ങൾ}} ആദ്യം ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനെതിരായും പിന്നീട് ഫ്രാൻസിന്റെ വർദ്ധിച്ചു വരുന്ന സൈനികശക്തിക്കെതിരായും ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും പലതവണ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് തുടങ്ങിവെച്ച യുദ്ധങ്ങൾ അങ്ങനെ പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റേയും നെപോളിയന്റേയും യുദ്ധങ്ങളായി മാറി.നെപോളിയൻ വലിയ തോതിൽ സൈനികസന്നാഹങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിനെ ആക്രമിക്കാനുള്ള ഭാഗമായി അതി വിപുലമായ മഹാസേന (grand army) തയ്യാറായി. ====മൂന്നാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1804-1805)==== ഓങ്കിയോങ്ങ് പ്രഭുവിനെ തട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി വധശിക്ഷ വിധിച്ചത് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിൽ പരക്കെ വിദ്വേഷമുയർത്തി.വലിയൊരു തുക വായ്പയായി നല്കി ബ്രിട്ടൻ സ്വീഡനെ സ്വാധീനിച്ചു ഇവരോടൊപ്പം [[വിശുദ്ധ_റോമാസാമ്രാജ്യം]] ,[[ റഷ്യ]], [[നേപ്പ്ൾസ്]], [[സിസിലി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളും കൂട്ടു ചേർന്നു{{sfn|Barnett|1978|p=105-106}}.[[ട്രഫാൾഗർ യുദ്ധം |ട്രഫൽഗർ യുദ്ധത്തിൽ]] അഡ്മിറൽ നെൽസൺന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസൈന്യം ഫ്രഞ്ചു നാവികപ്പടയെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഉൽമ്, ഓസ്റ്റർലിറ്റ്സ് യുദ്ധങ്ങളിൽ നെപോളിയൻ നിർണായക വിജയം നേടി. പ്രസ്ബർഗിൽ വെച്ചു നടന്ന സമാധാന ഉടമ്പടിയിലൂടെ യൂറോപ്പിനറെ ഭൂപടം തിരുത്തപ്പെട്ടു. വിശുദ്ധ റോമൻ സാമ്രാജ്യം പലഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപതി ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമൻ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. ഫ്രാൻസിനും പ്രഷ്യക്കുമിടയിലായി, മുമ്പ് വിശുദ്ധ റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന മുന്നൂറോളം നാട്ടുരാജ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട് പുതിയ '''റൈൻ സംയുക്തപ്രവിശ്യകൾ'''(Confederation of Rhine States) രൂപം കൊണ്ടു.{{sfn|Barnett|1978|p=121}}. ഫ്രാൻസിന്റെ അധികാരശക്തി പ്രഷ്യയുടെ അതിർത്തിയിലെത്തി. പ്രസ്ബർഗ് ഉടമ്പടിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1806 മാർച്ചിൽ നേപ്പ്ൾസ് നാട്ടു രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി മൂത്ത സഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനേയും ജൂൺ മാസത്തിൽ ഹോളണ്ട് നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ (ബറ്റാവിയ) രാജാവായി, ഇളയ സഹോദരൻ ലൂയി ബോണപാർട്ടിനേയും, അവരോധിച്ചു. അതേ സമയം തന്നെ നെപോളിയന്റെ സഹോദരീഭർത്താവ് മാർഷൽ ഷോകിം മുറാടിന് ബർഗ് പ്രവിശ്യയുടെ പ്രഭുവായി സ്ഥാനക്കയറ്റം ലഭിച്ചു. {{sfn|Barnett|1978|p=119,120}}. ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യ വിവാഹത്തിലെ പുത്രൻ ഓജേൻ (en.യൂജീൻ) ഇറ്റലിയിലെ വൈസ്റോയ് ആയി നിയമിതനായി. ====നാലാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1806-1807)==== [[പ്രമാണം:Strategic Situation of Europe 1809.jpg|thumb|250px|right|യൂറോപ് 1809-ഫെബ്രുവരിയിലെ സ്ഥിതി.]] ഫ്രാൻസിനും ഫ്രാൻസിന്റെ സാമന്തരാജ്യങ്ങൾക്കുമെതിരായി പ്രഷ്യൻ- റഷ്യൻ നേതൃത്വത്തിൽ , സ്വീഡൻ, ഇംഗ്ലണ്ട്,സാക്സണി , സിസിലി എന്നിവർ സംഘടിച്ചു. ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം പ്രഷ്യൻ -റഷ്യൻ സൈന്യങ്ങളെ നിശ്ശേഷം പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും ഇരുഭാഗത്തും വളരെയേറെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലുണ്ടാക്കി. ഐയലു, ഓസ്റ്റർസ്റ്റാറ്റ്, ഫ്രീഡ്ലാൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വെച്ചു നടന്ന യുദ്ധങ്ങളായിരുന്നു അതിഘോരം{{sfn|Barnett|1978|p=128}}.1807ജൂലൈ മാസം ടിൽസിറ്റിൽ വെച്ചു് പ്രഷ്യയും റഷ്യയും ഫ്രാൻസുമായി പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം സമാധാന ഉടമ്പടികളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. പ്രഷ്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യകളൊക്കെയും പോളണ്ടിന്റെ സിംഹഭാഗവും നെപോളിയന്റെ അധീനതയിലായി. മധ്യധരണ്യാഴിയിലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ നെപോളിയനു കൈമാറാമെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സമുദ്രവാണിജ്യത്തിനെതിരായി നെപോളിയനുമായി സഹകരിക്കാമെന്നും റഷ്യ സമ്മതിച്ചു. അങ്ങനെ യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി ഫ്രാൻസായി{{sfn|Barnett|1978|p=134}}. [[പ്രമാണം:Arc de triomphe Paris.jpg|thumb|right|250px|ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]] ഫ്രാൻസിന്റെ സൈനികവിജയങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി വിജയകമാനത്തിന്റെ ([[ആർക് ദു ട്രിയോംഫ്]]) നിർമ്മാണം തുടങ്ങിയത് ഈ സമയത്താണ്. 1806 ഓഗസ്റ്റ് 15-നു നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ച ഈ സ്മാരകം 1836 ജൂലൈ 29-നാണ് പണി പൂർത്തിയായി ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. ====അഞ്ചാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ( 1809 ഏപ്രിൽ- ഒക്റ്റോബർ)==== ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായി ഫ്രാൻസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ '''യൂറോപ്പു വൻകര സഖ്യം''' സംഘടിപ്പിക്കാൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു. 1807 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയന്റെ സൈന്യം ആശ്രിതരാജ്യമായ [[സ്പെയിൻ |സ്പെയിനിലൂടെ]] [[പോർത്തുഗൽ |പോർത്തുഗലിലേക്കു]] നീങ്ങി. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സമുദ്രവ്യാപാരത്തിനു സഹായം ചെയ്യുന്ന പോർത്തുഗലിന്റെ കര-നാവിക സേനകളെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്യുകയായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.പോർത്തുഗലും സ്പെയിനും അടങ്ങുന്ന [[ഐബീരിയൻ ഉപദ്വീപ്‌]] അങ്ങനെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് (Peninsular Wars)വലിച്ചിഴക്കപ്പെട്ടു. നെപോളിയൻ പോർത്തുഗൽ കീഴടക്കി. പോർത്തുഗീസ് രാജകുടുംബം ബ്രസീലിൽ വാസമുറപ്പിച്ചു. ഈയവസരത്തിൽത്തന്നെ സ്പാനിഷ് രാജകുടുംബത്തിലെ ഉൾപ്പോരുകൾ ഒതുക്കിത്തീർക്കാനെന്ന ഭാവേന സ്പാനിഷ് രാജാവ് ചാൾസിനേയും കിരീടാവകാശിയും പുത്രനുമായ ഫെർഡിനൻഡിനേയും ബയോൺ എന്ന സ്ഥലത്തേക്കു ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി{{sfn|AbbottII|1874|p=29-30}}. സ്പാനിഷ് സിംഹാസനത്തിൽ സ്വന്തം സഹോദരൻ ജോസെഫിനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1883|p=33-34}} . പക്ഷെ സ്പാനിഷ് ജനത ഇതിനെതിരെ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു.സ്പെയിനിൽ ഉടനീളം കലാപങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. {{sfn|Barnett|1978|p=145}}.കലാപകാരികളുമായി 1808-ജൂലൈ മാസത്തിൽ [[ബെയ്ലിൻ യുദ്ധം |ബെയ്ലിൻ യുദ്ധത്തിൽ]] ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിന് ആയുധം വെച്ച് കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു. സ്പെയിൻ ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സഹായം തേടി.1808 ഓഗസ്റ്റ് ഒന്നിന് ലഫ്റ്റനന്റ് ജനറൽ [[ആർതർ വെല്ലസ്ലി ]] സൈന്യസന്നാഹങ്ങളോടെ പോർത്തുഗൽ തീരത്തിറങ്ങി.{{sfn|Barnett|1978|p=147-8}},{{sfn|AbbottII|1874|p=46}}. ഫ്രാൻസിനു പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയും യുദ്ധത്തിനു തയ്യാറെടുത്തു. മഹാസേനയെ രണ്ടായി വിഭജിച്ച് കിഴക്കു് സ്പെയിനിലും പടിഞ്ഞാറ് ഓസ്ട്രിയൻ അതിർത്തിയിലും യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ട സാഹചര്യം{{sfn|AbbottII|1874|p=47}} ഉളവാകുന്നതു കണ്ട് 1808 ഒക്റ്റോബറിൽ നെപോളിയൻ റഷ്യൻ സാർ അലക്സാണ്ടറുമായി എർഫുടിൽ വെച്ച് സൗഹൃദസമ്മേളനം നടത്തി. ഫ്രാൻസിന് റഷ്യൻ സൈനിക പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കാനായിരുന്നു ഈ കൂടിക്കാഴ്ച. {{sfn|Barnett|1978|p=148}},{{sfn|AbbottII|1874|p=51-64}}.ഫ്രഞ്ചു പദ്ധതികളോട് സഹകരിക്കാൻ തയ്യാറാവാഞ്ഞതിനാൽ റോം പിടിച്ചെടുത്ത് മാർപാപ്പയെ ബലപൂർവം കടത്തിക്കൊണ്ടുപോയി സവോണയിലെ രാജധാനിയിൽ മൂന്നു വർഷത്തോളം തടവിൽ പാർപ്പിക്കുകയും ഉണ്ടായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=156-157}} ഓസ്ട്രിയക്കു കൂട്ടായി ബ്രിട്ടനും സ്പെയിനും മറ്റു ചില ചെറിയ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും യുദ്ധം ഓസ്ട്രിയയും ഫ്രാൻസും തമ്മിലാണ് നടന്നത്. 1809 ഏപ്രിൽ 9-ന് ഓസ്ട്രിയ ഫ്രാൻസിന്റെ ആശ്രിതരാജ്യമായിരുന്ന ബവേറിയയെ ആകസ്മികമായി ആക്രമിച്ചു. തിരിച്ചടികൾ ഉണ്ടായെങ്കിലും വളരെ ചുരുങ്ങിയ സമയം കൊണ്ട് ഓസ്ട്രിയയെ തോല്പിക്കാൻ ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഒക്റ്റോബർ 14-ന് [[ഷോൺബ്രൂൺ ഉടമ്പടി |ഷോൺബ്രുണിൽ]] വെച്ചു നടന്ന സന്ധിസംഭാഷണത്തിലൂടെ(വിയന്ന ഉടമ്പടിയെന്നും പറയാറുണ്ട്) പല ഓസ്ട്രിയൻ പ്രവിശ്യകളും നെപോളിയനു കൈമാറപ്പെട്ടു{{sfn|Barnett|1978|p=155}}. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങളുണ്ടാകുമെന്ന സാധ്യത ഇല്ലാതായതിനാൽ ജോസ്ഫൈനുമായി നിയമപരമായ വിവാഹവിച്ഛേദം 1809 ഡിസമ്പർ 15-നു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=163}}. പക്ഷെ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=421-22}}. വംശം അന്യം നിന്നു പോകാതിരിക്കാനായി പുനർവിവാഹം ആവശ്യമായിത്തീർന്നു.പുതിയൊരു വിവാഹബന്ധത്തിലൂടെ റഷ്യൻ അഥവാ ഓസ്ട്രിയൻ രാജവംശങ്ങളുമായി സുദൃഢബന്ധം സ്ഥാപിച്ച് യൂറോപ്പിൽ സ്വന്തം അധികാരം ഉറപ്പു വരുത്താൻ നെപോളിയൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=170}} പക്ഷെ റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന മുടങ്ങിപ്പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=171-172}},{{sfn|Caulaincourt|p=10}}. പിന്നീട് ഓസ്ട്രിയൻ രാജകുമാരി മാരീയാ ലൂയിസുമായുള്ള നെപോളിയന്റെ വിവാഹത്തിന് ഓസ്ട്രിയ സമ്മതം മൂളി. പതിനെട്ടു വയസ്സുള്ള മാരിയ ലൂയിസയുമായുള്ള ആർഭാടപൂർവം 1810 മാർച്ച് 11-ന് വിയന്നയിൽ വെച്ചു നടന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=172-174}}. [[പ്രമാണം:Europe 1812 map en.png|250px|thumb|right|യൂറോപ് 1812-ൽ ]] ==പതനം == ===സൈനിക പരാജയങ്ങൾ=== ====റഷ്യയിലേക്കുള്ള പടയെടുപ്പ് ==== [[റഷ്യ|റഷ്യയിലേക്ക്]] നടത്തിയ പടയോട്ടമാണ് നെപ്പോളിയന്റെ ശക്തിക്ഷയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിന് കാരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഫ്രാൻസിനുനേരെ റഷ്യയുടെ നിലപാട് സൗഹാർദ്ദപരമായിരുന്നില്ല. റഷ്യ ഇംഗ്ലണ്ടുമായി വാണിജ്യബന്ധം പുലർത്തുന്നതും റഷ്യൻ തുറമുഖങ്ങളിലൂടെ ഇംഗ്ലീഷു ചരക്കുകൾ യൂറോപ്പിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിലേക്ക് സുഗമമായി പ്രവേശിക്കുന്നതും നെപോളിയനും സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.സ്വീഡനെയും പോളണ്ടിനേയും ചൊല്ലി തുടങ്ങിയ തർക്കം മൂർധന്യത്തിലെത്തി{{sfn|Caulaincourt|p=12,37}}. നെപോളിയൻ സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾക്ക് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലമുണ്ടായില്ല. {{sfn|AbbottII|1874|p=196-201}}.1812 ജൂൺ 21-ന് ഫ്രഞ്ചു സൈന്യം റഷ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=217}}. ഫ്രഞ്ച് സൈന്യവുമായി നേരിട്ടു യുദ്ധം ചെയ്യാതെ, പട്ടണങ്ങളും മറ്റും ഉപേക്ഷിച്ച് പിന്മാറുന്ന തന്ത്രമാണ് ഈ ആക്രമണത്തെ നേരിടാൻ റഷ്യൻ സൈന്യാധിപനായിരുന്ന [[കുട്ടുസോവ്]] സ്വീകരിച്ചത്. റഷ്യയുടെ വിശാലതയിൽ, ആക്രമണ സൈന്യത്തിന് ഈ തന്ത്രത്തെ നേരിടുകയെന്നത് അസാധ്യമായിരുന്നു.{{സൂചിക|൧|}} ഒടുവിൽ, സപ്റ്റമ്പർ 14-ന് ക്ഷീണിച്ചവശരായി മോസ്കോയിലെത്തിയ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യം കണ്ടത് തീരെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട, കത്തിയെരിയുന്ന തലസ്ഥാനമാണ്. പിൻ‌വാങ്ങിയ റഷ്യൻ സൈന്യമാണ് തീ വെച്ചതെന്നും അതല്ല ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പട്ടണത്തിൽ സ്വാഭാവിക കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടുണ്ടായ അഗ്നിബാധയാണ് എന്നുമൊക്കെ അഭിപ്രായമുണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=242-243}},{{sfn|Caulaincourt|p=109-}}. അതിനിശിതമായ റഷ്യൻ ശൈത്യകാലം അടുത്തെത്തിയതോടെ ഒക്റ്റോബറിൽ ഫ്രഞ്ച് സൈന്യത്തിന് പിൻവാങ്ങുകയല്ലാതെ വഴിയില്ലെന്നായി{{sfn|AbbottII|1874|p=239-241}}. അഞ്ചര ലക്ഷം യോദ്ധാക്കളുണ്ടായിരുന്ന സൈന്യം, ഡിസമ്പറിൽ പാരീസിൽ മടങ്ങിയെത്തിയപ്പോൾ ഏതാനും ആയിരമായി ചുരുങ്ങിയിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=267}}. റഷ്യൻ ഒളിപ്പോരാളികളുടെ ആക്രമണത്തിനും റഷ്യയുടെ കടുത്ത കാലാവസ്ഥക്കും വിശപ്പിനും ഒക്കെ അനേകർ ഇരകളായി .ഫ്രഞ്ചു സൈന്യക്കിനു നേരിടേണ്ടിവന്ന യാതനകളുടെ വിശദമായ വിവരണം നെപോളിയന്റെ വിഖ്യാതമായ ഇരുപത്തൊമ്പതാം ബുള്ളറ്റിനിൽ ഉണ്ട്{{sfn|AbbottII|1874|p=254}}. നെപോളിയന്റെ സൈനികത്തളർച്ച മുതലെടുക്കാൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=272-273}} ====ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മ(1812-1814)==== ഇംഗ്ലണ്ട് ആറാം സൈനികക്കൂട്ടായ്മക്ക് കളമൊരുക്കി. 1813 മാർച്ചിൽ റഷ്യയും പ്രഷ്യയും ഫ്രാൻസിനെ ആക്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=273}} ഓസ്ട്രിയ നിഷ്പക്ഷത പാലിച്ചു. . ഓഗസ്റ്റിൽ , നെപോളിയന്റെ കണക്കുകൂട്ടലുകൾക്ക് വിപരീതമായി ഓസ്ട്രിയ ശത്രുപക്ഷത്ത് ചേർന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=306}}.1813 ഒക്റ്റോബർ 16മുതൽ 19 വരെ ലൈപ്സിഗിൽ വെച്ചു നടന്ന [[ലൈപ്സിഗ് യുദ്ധം|യുദ്ധത്തിൽ]] യുറോപ്യൻ സംയുക്തസേന ഫ്രഞ്ചു സൈന്യത്തെ നിരുപാധികം പരാജയപ്പെടുത്തി.{{sfn|AbbottII|1874|p=321-345}} യൂറോപ്യൻ സേന മുന്നോട്ടുവെച്ച നിബന്ധനകൾ നെപോളിയന് സ്വീകാര്യമായിരുന്നില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=288-289}}. നെപോളിയനെതിരെ ഫ്രഞ്ചു ജനതയെ പ്രകോപിപ്പിക്കാനും സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള കുതന്ത്രങ്ങളും നടന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=351}}. സ്പെയിൻ കീഴടക്കിയ ശേഷം ആർതർ വെല്ലസ്ലിയുടെ സൈന്യവും യൂറോപ്യൻ കൂട്ടായ്മയോടൊപ്പം , ഫ്രാൻസിനെ, പാരിസിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=354-360}}. 1814 ജനവരി 25-ന് പത്നി മരിയാ ലൂയിസയോടും മൂന്നു വയസ്സുള്ള പുത്രനോടും യാത്ര പറഞ്ഞ് നെപോളിയൻ ടുയിലെറി കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് യുദ്ധരംഗത്തേക്കു തിരിച്ചു. പത്നിയേയും പുത്രനേയും പിന്നീടൊരിക്കലും കാണാൻ നെപോളിയന് അവസരം കിട്ടിയില്ല.{{sfn|AbbottII|1874|p=358}}.ശത്രുസൈന്യം പാരീസിലെത്തുമെന്ന നില വന്നപ്പോൾ നെപോളിയൻ സന്ധിക്കു തയ്യാറായി.പക്ഷെ നെപോളിയന്റെ സൈനികനില മോശമായതോടെ ശത്രുസഖ്യത്തിന്റെ നിബന്ധനകളും കൂടിക്കൂടി വന്നു.{{sfn|AbbottII|1874|p=361-362}}. നെപോളിയൻ വിസമ്മതിച്ചു. അവസരം മുതലെടുത്ത് ശത്രു സൈന്യം പാരിസിലേക്കു കുതിച്ചു,ഫ്രഞ്ചു തലസ്ഥാനം ശത്രുക്കളുടെ അധീനതയിലായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=374-376}} യൂറോപ്പിന്റെ സമാധാനത്തിനും ശാന്തിക്കും വിലങ്ങുതടിയായി നില്ക്കുന്നത് നെപോളിയനാണെന്ന് ആരോപിച്ച് ശത്രുസൈന്യം നെപോളിയനോട് സ്ഥാനമൊഴിയാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.ഗത്യന്തമില്ലാതെ നെപോളിയൻ [[നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം|സ്ഥാനത്യഗം]] ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചു{{sfn|AbbottII|1874|p=390}}. ഏപ്രിൽ പതിനൊന്നിന് കരാറു തയ്യാറായി. ബോണപാർട്ടു കുടുംബത്തിന്റെ രാജകീയ പദവി നിലനിർത്തും. എൽബാ ദ്വീപിന്റെ പരിപൂർണ അധികാരം നെപോളിയന് ലഭിക്കും, കൂടാതെ നെപോളിയനും കുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും നല്ലൊരു തുക വാർഷിക വേതനവും. 1500 സൈനികരും അംഗരക്ഷകരും നെപോളിയന് ഉണ്ടാകും. {{sfn|AbbottII|1874|p=405-406}}. നെപോളിയൻ ഇത്തരുണത്തിൽ ആത്മഹത്യചെയ്യാൻ ശ്രമിച്ചതായി ഊഹാപോഹങ്ങളുണ്ട്. പക്ഷെ അതു ശരിയല്ലെന്നും ഉദരാർബുദം മൂർഛിക്കുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളായിരുന്നെന്നും അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്.{{sfn|AbbottII|1874|p=407}}.ഫോണ്ടേൻബ്ലൂ , പാരിസ് ഉടമ്പടികൾ പ്രകാരം നെപ്പോളിയൻ എൽബ ദ്വീപിലേക്ക് ബഹിഷ്കൃതനായി.{{sfn|AbbottII|1874|p=410,415,417}}. [[പ്രമാണം:Abdication napoleon02.jpg|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗപത്രം ]] [[പ്രമാണം:Montfort - Adieux de Napoleon a la Garde imperiale.jpg|thumb|250px|right|നെപോളിയൻ വിട പറയുന്നു ]] [[പ്രമാണം:Napoleon's exile to Elba3.jpg|thumb|250px|left| നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്ക് - ബ്രിട്ടീഷ് കാർട്ടൂൺ]] ഏപ്രിൽ 20-ന് നെപോളിയൻ എൽബയിലേക്കു യാത്രയായി. പോകുന്നതിനു മുമ്പ് തന്റെ സൈന്യത്തോടു വിടപറയാൻ നെപോളിയൻ മറന്നില്ല{{sfn|AbbottII|1874|p=418-9}}. പത്നി മരിയാ ലൂയിസക്കും [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ|പുത്രനും]] നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. അവരിരുവരും വിയന്നയിലെ രാജകൊട്ടാരത്തിൽ പിന്നീടുള്ള കാലം കഴിച്ചു കൂട്ടി {{sfn|AbbottII|1874|p=413-4}}. പുത്രൻ ഇരുപത്തൊന്നാം വയസ്സിൽ ക്ഷയരോഗബാധിതനായി മരിച്ചു. ജോസ്ഫൈൻ മെ 29-ന് രോഗബാധിതയായി മരിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=422}} ഫ്രാൻസിൽ ബൂർബോൺ രാജവംശം വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിലെത്തി; [[ലൂയി പതിനാറാമൻ |ലൂയി പതിനാറാമന്റെ]] ഇളയ സഹോദരൻ [[ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ]] രാജാവായി{{sfn|AbbottII|1874|p=427}}. [[പ്രമാണം:Abdication Napoléon 1er - 22 juin 1815.JPG|250px|thumb|left|സ്ഥാനത്യാഗം രണ്ടാം തവണ ]] ====നെപോളിയൻ എൽബയിൽ ==== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ എൽബയിൽ}} ====വാട്ടർലൂ യുദ്ധം ==== {{പ്രധാനലേഖനം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധം}} സിംഹാസനം വീണ്ടെടുക്കാൻ നെപോളിയൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. എൽബയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട് മാർച്ച് 20-ന് ഒരു ചെറു സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഫ്രാൻസിലെത്തിയ നെപ്പോളിയൻ പാരിസിൽ പ്രവേശിച്ചു. ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ ജീവരക്ഷാർഥം ഒളിവിൽ പോയി{{sfn|AbbottII|1874|p=464}}. അങ്ങനെ നെപ്പോളിയൻ വീണ്ടും ചക്രവർത്തിയായി. നെപോളിയന്റെ യുദ്ധസന്നാഹങ്ങൾക്കെതിരായി വിജയം വരെ പൊരുതാൻ ബ്രിട്ടനും യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളും തയ്യാറായി. വടക്ക് ബെൽജിയൻ ഹോളണ്ടിൽ (അക്കാലത്ത് ബെൽജിയവും ഹോളണ്ടും ഒന്നിച്ചൊരു നാട്ടു രാജ്യമായിരുന്നു.) വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷു സേന മുന്നോട്ടു നീങ്ങാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. നെപോളിയൻ സൈന്യവുമായി വടക്കോട്ടു നീങ്ങി. [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം |വാട്ടർലൂവിൽ വെച്ച് ]] ഇരു സൈന്യങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടി{{sfn|AbbottII|1874|p=500-507}}. അതിഘോരമായ യുദ്ധത്തിൽ ഫ്രഞ്ചുസൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു. ക്ഷീണിച്ചവശനായി നെപോളിയൻ പാരിസിൽ തിരിച്ചെത്തിയ നെപോളിയൻ പാരാജയം സമ്മതിച്ചു കൊടുത്തു. {{sfn|AbbottII|1874|p=510}}.ജനാധിപത്യവാദികളും ബൂർബോൺരാജപക്ഷക്കാരും ഇരു ചേരികളിലായി ഫ്രാൻസ് ആഭ്യന്തരകലഹത്തിന്റെ വക്കിലെത്തി നില്ക്കയായിരുന്നു{{sfn|AbbottII|1874|p=511}}. ജൂൺ 22-ന് പുത്രൻ [[നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ| നെപോളിയൻ രണ്ടാമനു]] വേണ്ടി [[ നെപോളിയന്റെ സ്ഥാനത്യാഗം 1815|ചക്രവർത്തി സ്ഥാനം ഒഴിഞ്ഞു]]{{sfn|AbbottII|1874|p=519-20}}. പക്ഷെ മൂന്നു ദിവസത്തിനകം ഫ്രഞ്ചു നിയമസഭ ഇതു റദ്ദാക്കി. ജൂലൈ എട്ടിന് ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ വീണ്ടും സിംഹാസനത്തിൽ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. 1815 മാർച്ച് 20 മുതൽ ജൂലൈ എട്ടുവരേയുള്ള നൂറുദിനങ്ങൾ [[നെപോളിയന്റെ നൂറു ദിനങ്ങൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഫ്രാൻസിൽ നിന്നു പുറത്തുകടക്കാനാകാത്ത വിധം നിരീക്ഷണത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും അമേരിക്കയിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള പദ്ധതി നെപോളിയനും വിശ്വസ്ത സൈനികരും കൂടി ആസൂത്രണം ചെയ്ത് നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|AbbottII|1874|p=521-22, 525}}. പക്ഷെ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികസേന കപ്പൽ തടഞ്ഞ്, നെപോളിയനെ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ പ്ലിമൗത് തുറമുഖപട്ടണത്തിൽ എത്തിച്ചു. പക്ഷെ നെപോളിയന് കരക്കിറങ്ങാനുള്ള അനുവാദം നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. {{sfn|AbbottII|1874|p=542-43}}. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ കഴിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും{{sfn|AbbottII|1874|p=539}} ഇംഗ്ലണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ അറ്റ്ലാന്റിക് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു ചെറിയ ദ്വീപായ [[സൈന്റ് ഹെലേന |സെയിന്റ് ഹെലേനയിലേക്ക്]] നാടുകടത്തുകയാണ് ഉണ്ടായത്{{sfn|AbbottII|1874|p=544-45}}. ==സെന്റ് ഹെലേനയിൽ== {{പ്രധാനലേഖനം|നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ}} [[പ്രമാണം:Testament de Napoléon Ier. Page 5 - Archives Nationales - AE-I-13-21a.jpg|thumb|250px|right| നെപോളിയന്റെ വിൽപത്രത്തിൽ നിന്നൊരു പേജ്]] [[പ്രമാണം:Napoleon sur son lit de mort Horace Vernet 1826.jpg|thumb|250px|left|നെപോളിയൻ-മരണക്കിടക്കയിൽ]] 1815 ഒക്റ്റോബർ 16-നാണ് നെപോളിയൻ സെന്റ് ഹെലേന ദ്വീപിൽ എത്തിയത്{{sfn|AbbottII|p=560}}. ആദ്യത്തെ കുറച്ചു നാളുകൾ ബ്രയേഴ്സ് എന്ന ഗ്രാമീണവസതിയിൽ കഴിച്ചശേഷം പിന്നീട് ലോംഗ്വുഡ് എന്ന വിജനമായ സ്ഥലത്തേക്ക് മാറ്റി താമസിക്കപ്പെട്ടു. താമസസൗകര്യങ്ങൾ തീരെ കുറവായിരുന്നു, വിരളമായെ സന്ദർശകർക്കു പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളു.{{sfn|OMeareI |1822}},{{sfn|OMeareII|1822}}, {{sfn|AbbottII|p=563}}.ജനറൽ ബർട്രാന്ഡും കുടുംബവും, ജനറൽ മോൺടലോംഗും കുടുംബവും ലസ്കാസാ പ്രഭുവും മക്കളും,പന്നെ ജനറൽ ഗോർഗൗഡ്, ഡോക്റ്റർ ഓമീറ ഇത്രയും പേരായിരുന്നു നെപോളിയനോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|AbbottII|p=577}}.സർ ഹഡ്സൺ ലോ എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് കർക്കശനായ ഗവർണറുടെ നിരീക്ഷണത്തിൽ പിന്നീടുള്ള അഞ്ചര വർഷങ്ങൾ നെപോളിയൻ കഴിച്ചുകൂട്ടി. ഹഡ്സൺ ലോ പലപ്പോഴും അന്യായമായ രീതിയിൽ പെരുമാറി.{{sfn|AbbottII|p=584, 589, 594, 598-99,607}}. നെപോളിയന്റെ ആരോഗ്യനില മോശമായിത്തുടങ്ങി{{sfn|AbbottII|p=609}}. === മരണം,മരണകാരണം === 1821 ൽ സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിൽ വച്ച് ഉദരരോഗം നിമിത്തം മരിച്ചു. മരണസമയത്ത് '''ഫ്രാൻസ്, സൈന്യം, സൈന്യത്തലവൻ, ജോസഫൈൻ''' എന്നീ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചിരുന്നു{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെന്റ് ഹെലീനയിൽ വച്ചുള്ള നെപ്പോളിയന്റെ മരണകാരണം ചരിത്രത്തിൽ പലവട്ടം വിവാദത്തിന്‌ കാരണമായിട്ടുണ്ട്. നെപ്പോളിയന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുത്തതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹപരിശോധനക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയ വിദഗ്ദ്ധൻ [[ഫ്രാൻസെസ്കോ അന്റോമാർക്കി]], [[ഉദരാർബുദം]] ആണ്‌ മരണകാരണമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചത്{{sfn|Arnott|1822}}. എന്നാൽ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ [[ആർസെനിക്]] വിഷബാധയാണ്‌ മരണകാരണം എന്ന അഭിപ്രായം ശക്തി പ്രാപിച്ചു. ==ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ പാരീസിലേക്ക് == [[പ്രമാണം:Tumba de Napoleon Bonaparte.jpg|right|thumb|250px| നെപോളിയന്റെ അസ്ഥിപേടകം]] [[പ്രമാണം:Napoleon's Grave on St Helena Island.jpg|പകരം=Napoleon's Grave on St Helena Island|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് ഹെലീന ദ്വീപിലെ നെപ്പോളിയന്റെ ശവകുടീരം]] തന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സ്ഥാപിക്കണമെന്നായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ അന്ത്യഭിലാഷം{{sfn|AbbottII|p=649}}. പക്ഷെ അതു നടപ്പാക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷു ഭരണകൂടം സമ്മതിച്ചില്ല.{{sfn|AbbottII|p=649}}. സെയ്ന്റ് ഹെലനയിൽ, [[വാലി ഓഫ് ദ ടോംബ്|വാലി ഓഫ് ദ വില്ലോസിൽ]] അദ്ദേഹത്തെ സംസ്കരിക്കുവാൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ആവശ്യപ്പെട്ടതുപ്രകാരം നടപ്പാക്കപ്പെട്ടു.<ref name="McLynn655">{{Harvnb|McLynn|1998|p=655}}</ref> നെപോളിയന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഫ്രാൻസിലേക്ക് തിരിച്ചു കൊണ്ടുവരാൻ പിന്നീടുള്ള പല ഫ്രഞ്ചു ഭരണാധികാരികളും ശ്രമിച്ചു. അവസാനം 1840 മേയിൽ ബ്രിട്ടൻ സമ്മതം നല്കി{{sfn|AbbottII|p=653}}.രാജോചിതമായ രീതിയിൽ ഫ്രഞ്ചു ജനത അവയെ പാരീസിലേക്കെത്തിച്ചു, സെയിൻ നദിക്കരയിൽ സൈനിക മന്ദിരത്തിൽ(Hôtel des Invalides) അടക്കം ചെയ്തു.{{sfn|AbbottII|p=659-666}} ==വ്യക്തിഗത ജീവിതം == {{പ്രധാനലേഖനം|ബോണപാർട്ട് വംശാവലി}} തന്റേയും ഫ്രാൻസിന്റേയും പേരും പെരുമയുമായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യങ്ങളെന്ന് ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=281-2}}. നെപോളിയൻ സ്വകാര്യ സമ്പത്ത് സമാഹരിച്ചതായി രേഖകളില്ല. തനിക്കതേപ്പറ്റി ചിന്തിക്കാൻ നേരമില്ലായിരുന്നെന്നും പക്ഷേ തന്റെ സഹോദരങ്ങൾ അങ്ങനെയല്ലെന്നുമായിരുന്നു നെപോളിയൻറെ അഭിമതം.{{sfn|Gaurgaud|p=142}}. ടുയിലെറി അരമനയിലെ നിലവറകളിൽ കോടികൾ വിലമതിക്കുന്ന രഹസ്യസ്വർണനിക്ഷേപം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന പ്രസ്താവന അടിസ്ഥാനരഹിതമായിരുന്നു{{sfn|BourrienneI|p=292}} .അഞ്ചരയടി പൊക്കം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്ന ചെറിയ ശരീരപ്രകൃതിക്കാരനായിരുന്നെങ്കിലും അസാമാന്യ ആകർഷണശക്തിയുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അടുത്തിടപഴകിയവർ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു{{sfn|AbbottI|p=59, 165}},{{sfn|CaulincourtI|p=13}}. സ്വന്തം സൈനികരെ ആവേശഭരിതരാക്കാനുള്ള നെപോളിയന്റെ അനിതരസാധാരണമായ കഴിവിനെപ്പറ്റി വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭുവും ഏറെ അത്ഭുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരൊറ്റവ്യക്തിയുടെ നെപോളിയൻ എന്ന ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ സാന്നിധ്യം നാല്പതിനായിരം സൈനികർക്കു തുല്യമാണ്.<ref>[http://www.napoleonguide.com/aquotes_welli.htm വെല്ലിംഗ്ടൺ പ്രഭു- ഉദ്ധരണികൾ]</ref> ===മാതാപിതാക്കൾ=== നെപോളിയന് പന്ത്രണ്ടു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഉദരരോഗം ബാധിച്ച് അച്ഛൻ കാർളോ ബോണപാർട്ട് മരിച്ചു പോയി. അമ്മ മരിയാ ലെറ്റീഷ്യ ബോണപാർട്ട് നെപോളിയന്റെ ജീവിതത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി{{sfn|AbbottI|p=19, 80}}. നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയായശേഷം ലെറ്റീഷ്യക്ക് ''രാജമാതാവ്'' (Son Altesse Impériale, Madame Mère de l'Empereu) എന്ന സ്ഥാനപ്പേരും 300,000 ഫ്രാങ്ക് വാർഷികവേതനവും ലഭിച്ചു<ref name=Leitizia> [http://www.napoleon.org/en/reading_room/articles/files/mere_sothebys_0106.asp. നെപോളിയന്റെ മാതാവ് -ശേഖരിച്ചത് സെപ്റ്റമ്പർ 18, 2015]</ref>. നെപോളിയന്റെ ഉയർച്ചകളെപ്പറ്റി അവർക്ക് ആശങ്കകളുണ്ടായിരുന്നത്രെ. ഇതൊക്കെ എത്ര കാലത്തേക്ക് (Pourvu que ça dure!) എന്നവർ പറഞ്ഞത്രെ<ref name=Leitizia/>. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിൽ അവർ കുറച്ചു കാലം വസിച്ചു. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹെലേനയിൽ പാർക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും അതു സാധ്യമായില്ല. 1815-മുതൽ റോമിലേക്കു താമസം മാറ്റി. നെപോളിയന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ് ആഴ്ചകളോളം അവർ കിടപ്പിലായിരുന്നു. 1836-ൽ അന്തരിച്ചു<ref name=Leitizia/>. ===സഹോദരങ്ങൾ=== നെപോളിയിന് മൂത്തതായി ജോസെഫും , ലൂസിയെൻ, എലിസാ, പോളിൻ, കാരോളിൻ, ജെറോം സഹോദരന്മാരേയും സഹോദരീ ഭർത്താക്കന്മാരേയും നെപോളിയൻ ഉന്നതപദവികളിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു . സ്വയം ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിപദത്തിലേറിയശേഷം മൂത്തസഹോദരൻ ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനെ ആദ്യം സിസിലി-നേപ്പിൾസ് രാജ്യങ്ങളുടെ നാടുവാഴിയായും(1806-1808 ) പിന്നീട് സ്പെയിനിന്റെ രാജാവായും(1808-1813) വാഴിച്ചു.ജോസെഫ് അലസനാണെന്നും യുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നുമറിയില്ലെന്നുമാണ് നെപോളിയന്റെ അഭിപ്രായം{{sfn|Gaurgaud|p=145}}. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ജോസെഫ് കുടുംബസമേതം അമേരിക്കയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ-ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ പല ഉൾക്കാഴ്ചകളും നല്കുന്നു <ref>[https://archive.org/details/confidentialcorr01naporich നെപോളിയൻ ജോസെഫിനെഴുതിയ കത്തുകൾ Vol.I]</ref>,<ref>[https://books.google.co.in/books?id=F1MRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false നെപോളിയൻ- ജോസെഫ് കത്തിടപാടുകൾ Vol.II]</ref> ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് കൗൺസിൽ ഭരണകാലത്ത് ആഭ്യന്തരവകുപ്പു മന്ത്രിയായിരുന്നു<ref name=Lucien>[https://books.google.co.in/books?id=H1FeAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയെൻ ബോണപാർട്ട് സ്മരണകൾ-Volume I, p=95 ]</ref> അതിനുശേഷം സ്പെയിനിലെ അംബാസഡറായി നിയമിതനായി. പക്ഷേ ലൂസിയന്റെ വിവാഹത്തെച്ചൊല്ലി നെപോളിയനും ലൂസിയനും തെറ്റിപ്പിരിഞ്ഞു<ref >[http://www.britannica.com/biography/Lucien-Bonaparte ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ട് എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref>. ലൂസിയന്റെ സ്മരണകൾ വിശദവിവരങ്ങൾ നല്കുന്നു.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=bLMvAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ I ]</ref> <ref>[https://books.google.co.in/books?id=yNU8AAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ലൂസിയൻ ബോണപാർട്ടിന്റെ സ്മരണകൾ II]</ref> മൂന്നാമത്തെ സഹോദരൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ടിന് 1806-ൽ ഹോളൻഡിലെ രാജസ്ഥാനം ലഭിച്ചു. പക്ഷെ ലൂയിസിന് ഭരണനൈപുണ്യം തീരെ കുറവായിരുന്നെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ലൂയിസ് വിവാഹം ചെയ്തത് ജോസ്ഫൈന്റെ ആദ്യവിവാഹത്തിലെ പുത്രി ഓർട്ടൻസിനെയായിരുന്നു. പക്ഷെ ദാമ്പത്യജീവിതവും സുഖകരമായിരുന്നില്ല. പലേകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും 1810-ൽ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്ത് ലൂയിസ് ഓസ്ട്രിയയിൽ അഭയം തേടി. അവിടെ എഴുത്തും വായനയുമായി കഴിച്ചു കൂട്ടി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Louis-Bonaparte-king-of-Holland. ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ലൂയിസിന്റെ മൂന്നാമത്തെ മകൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808) '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയായി <ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്കാ-ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഏറ്റവും ഇളയ സഹോദരൻ ജെറോം ബോണപാർട്ടിനെ വെസ്റ്റ്ഫാലിയ എന്ന ജർമൻ നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ ഭരണാധികാരിയാക്കി. വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ നെപോളിയനോടൊത്ത് പൊരുതി. നെപോളിയന്റെ പതനശേഷം ഇറ്റലിയിൽ താമസമാക്കി. നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ ഫ്രഞ്ചു രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തേക്കു വന്നപ്പോൾ ജെറോം ബോണപാർട്ടിന് ഔദ്യോഗികസ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. <ref>[http://www.britannica.com/biography/Jerome-Bonaparte ജെറോം ബോണപാർട്ട് -എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക -ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 22, 2015]</ref>,{{sfn|Gourgaud|p=147}} എലീസക്ക് ടസ്കാനിയിലേയും പോളിന് ഗുസ്ഖാലിയയിലെ പ്രഭ്വി സ്ഥാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു. കരോളിന്റെ ഭർത്താവ് ജോഷിം മുറാട്ടിന് ബെർഗിലെ പ്രഭുസ്ഥാനവും (1806-1808 ) പിന്നീട് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ടിനു ശേഷം സിസിലി -നേപിൾസിലെ രാജസിംഹാസനം(1808-1815) ലഭിച്ചതോടെ കരോളിന് രാജ്ഞി പദവിയും കിട്ടി. ബന്ധത്തിൽപെട്ട അമ്മാവൻ ജോസെഫ് ഫെഷിനെ കർദ്ദിനാൾ പദവിയിലേക്കുയർത്തിയതും നെപോളിയനായിരുന്നു.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Joseph-Fesch കർദ്ദിനാൾ ഫെഷ് -എൻസൈക്ലോപീഡിയാ ബ്രിട്ടാനിക്ക, ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 25, 2015]</ref> ===വിവാഹങ്ങൾ, പുത്രൻ === [[ജോസ്ഫൈൻ ദു ബുവാർണ്യെ]] ആയിരുന്നു നെപോളിയന്റെ ആദ്യഭാര്യ. 1796 മാർച്ച് 9-നാണ് ഈ പ്രേമവിവാഹം നടന്നത്. ജോസ്ഫൈൻറെ ഭർത്താവ് അലക്സാൻഡർ ബുവാർണ്യെ പ്രഭു ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവസമയത്ത് ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയായി. ജോസ്ഫൈനും കുറച്ചു കാലം തടങ്കലിൽ കഴിയേണ്ടിവന്നു. പോൾ ബറാസ്സിന്റെ സുഹൃദ്വലയത്തിലെ അംഗമായിരുന്ന ജോസ്ഫൈൻ രണ്ടു കുട്ടികളുടെ മാതാവായിരുന്നു. ജോസ്ഫൈനിൽ സന്താനങ്ങൾ പിറക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ജോസ്ഫൈനുമായി വിവാഹമോചനം നടത്തിയശേഷം നെപോളിയൻ രണ്ടാമതും വിവാഹം ചെയ്തത്{{sfn|AbbottI|p=550}}. ഇക്കാര്യം ജോസ്ഫൈനും അറിയാമായിരുന്നു{{sfn|AbbottI|p=374}}. അവർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധം ജോസ്ഫൈന്റെ മരണം വരെ നിലനിന്നു.<ref>{{cite book|title =Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage..|url =https://archive.org/details/confidentialcorr00napoiala|publisher= Mason broth.|year= 1856}}[https://books.google.co.in/books?id=GrlBAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Confidential correspondence of the emperor Napoleon and the empress Josephine: including letters from the time of their marriage...]</ref>. 1810 ജനുവരി 10-നാണ് നിയമപ്രകാരം വിവാഹമോചനം നടന്നത്. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ ജോസ്ഫൈനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ''രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ജെസ്ഫൈനിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനം നേടിയത്. പാവം എന്റെയീ ദുരിതാവസ്ഥ കാണേണ്ടി വരുംമുമ്പ് ഭാഗ്യവശാൽ അവൾ മരിച്ചു പോയി''.{{sfn|AbbottI|p=76}} ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവകാരികൾ ഗില്ലോട്ടിന് ഇരയാക്കിയ [[മേരി ആന്റൊനൈറ്റ്|മേരി അന്റോണൈറ്റിന്റെ]]സഹോദരപുത്രൻ ഓസ്ട്രിയൻ രാജാവ് ഫ്രാൻസിസ് രണ്ടാമന്റെ പുത്രി മരിയാ ലൂയിസയായിരുന്നു നെപോളിയന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ. രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഈ വിവാഹം നടന്നത്. സൈനികശക്തികളായിരുന്ന റഷ്യയേയും ഓസ്ട്രിയയേയും അനുനയിച്ച് നിർത്തേണ്ടത് നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ ആവശ്യമായിരുന്നു. റഷ്യൻ ചക്രവർത്തി സാർ അലക്സാണ്ടറുടെ സഹോദരിയുമായുള്ള വിവാഹാലോചന അസഫലമായപ്പോഴാണ് മരിയാ ലൂയിസയുമായുള്ള ആലോചന തുടങ്ങിയത്. ഇതും നിഷ്ഫലമാകുമോ എന്ന് നെപോളിയന് ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഏപ്രിൽ ഒന്ന്-രണ്ട് തിയ്യതികളിൽ പാരിസിൽ വെച്ച് വിവാഹാഘോഷം നടന്നു. 1811 മാർച്ച് 20-ന് നെപോളിയന് പുത്രൻ, '''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' ജനിച്ചു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം പുത്രനോടൊപ്പം വിയന്നയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകാൻ മേരി ലൂയിസ് നിർബന്ധിതയായി.<ref>[http://www.britannica.com/biography/Marie-Louise-Austrian-archduchess മരിയാ ലൂയിസ്- എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 18, 2015 ]</ref> നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തിയുടെ നിയമാനുസൃതമായ പുത്രനും അനന്തരാവകാശിയും ആയിരുന്നു'''നെപോളിയൻ രണ്ടാമൻ''' . മുഴുവൻ പേര് നെപോളിയൻ ഫ്രാസ്വാ ചാൾസ് ജോസെഫ് ബോണപാർട്ട്. ക്ഷയരോഗബാധിതനായി ഇരുപത്തിയൊന്നാം വയസ്സിൽ വിയന്നയിൽ വെച്ചു നിര്യാതനായി. മരണാനന്തരം ''ലീഗ്ലോൺ''(കുഞ്ഞിപ്പരുന്ത്) എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു. ===ജോസ്ഫൈന്റെ മക്കൾ=== ജോസ്ഫൈന് ആദ്യവിവാഹത്തിൽ രണ്ടു മക്കളുണ്ടായിരുന്നു. നെപോളിയനുമായുള്ള വിവാഹം നടക്കുമ്പോൾ പുത്രൻ ഓജീന് (യൂജീൻ എന്നും പറയും)പതിനഞ്ചും പുത്രി ഓർട്ടെൻസിന് പതിമൂന്നുമായിരുന്നു പ്രായം. രണ്ടു കുട്ടികളേയും നെപോളിയൻ സ്വീകരിച്ചെങ്കിലും ബോണപാർട്ട് കുടുംബാംഗങ്ങളെന്ന നിലക്കുള്ള അവകാശങ്ങളൊന്നും നല്കിയില്ല. ജോസ്ഫൈൻ മക്കൾക്കുവേണ്ടി പ്രത്യേകാനുകൂല്യങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആവശ്യപ്പെട്ടില്ല. പക്ഷെ ഇരുവരുടേയും കാര്യത്തിൽ നെപോളിയൻ അതീവ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു.{{sfn|AbbottI|p=75, 132}} ഓജീൻ പട്ടാളത്തിൽ ചേർന്നു, നെപോളിയനോടൊപ്പം ഈജിപ്തിലും{{sfn|AbbottI|p=179, 197, 254}} റഷ്യൻ ആക്രമണത്തിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1805-1814 വരെ ഇറ്റലിയിലെ രാജപ്രതിനിധിയായിരുന്നു. നെപോളിയന്റെ പതനത്തോടെ സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അതിനുശേഷം നെപോളിയനുമായി ബന്ധം പുലർത്താൻ ഭാര്യവീട്ടുകാർ (ബവേറിയൻ രാജവംശം) സമ്മതിച്ചില്ല. ഓർട്ടെൻസിനെ വിവാഹം കഴിച്ചത് നെപോളിയന്റെ ഇളയസഹോദരൻ ലൂയിസ് ആയിരുന്നു. ഇരുവർക്കും ഈ വിവാഹത്തിൽ താത്പര്യമില്ലായിരുന്നു. ഈ വിവാഹത്തിന് മുൻകൈ എടുത്തത് ജോസ്ഫൈൻ ആണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു{{sfn|AbbottI|p=376}}. പക്ഷെ ദാമ്പത്യം സുഖകരമായിരുന്നില്ല{{sfn|Hortense|p=80}}. ഇവർക്ക് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. 1802-ൽ ജനിച്ച ആദ്യപുത്രൻ ''നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ചാൾസ് ബോണപാർട്ട്'' അഞ്ചു വയസ്സിൽ മരിച്ചു പോയി. രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ബോണപാർട്ട് (ജ.1804) മൂന്നാമത്തെ പുത്രൻ ചാൾസ് ലൂയിസ്-നെപോളിയൻ ബോണപാർട്ട് (ജനനം 1808). ഇവരിരുവരും ചേർന്ന് നെപോളിയൻ കാലഘട്ടം പുനസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ശ്രമം ഉടനടി സഫലമായില്ല{{sfn|Hortense|p=373, 375-6}}. നെപോളിയൻ ലൂയിസ് ഇരുപത്തിയേഴാമത്തെ വയസ്സിൽ രോഗബാധിതനായി മരിച്ചു{{sfn|Hortense|p=380-1}}. ലൂയിസ് നെപോളിയൻ പിന്നീട് രണ്ടാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കിന്റെ പ്രസിഡൻഡും അതിനുശേഷം അധികാരം തട്ടിയെടുത്ത് '''നെപോളിയൻ മൂന്നാമൻ''' എന്നപേരിൽ രണ്ടാം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ചക്രവർത്തിയുമായി<ref>[http://www.britannica.com/biography/Napoleon-III-emperor-of-France. നെപോളിയൻ III എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് സപ്റ്റമ്പർ 23, 2015 ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===പ്രണയബന്ധങ്ങൾ, മറ്റു സന്താനങ്ങൾ=== നെപോളിയന് ഒരു പാടു പ്രണയബന്ധങ്ങളും അവരിൽ സന്താനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നതായി കിംവദന്തികളുണ്ട്{{sfn|Gourgaud|p=245}},{{sfn|CaulincourtI|p=135}}. പോളിഷ് പ്രഭുകുടുംബത്തിലെ മേരി വാലെവ്സ്കയുമായുള്ള ബന്ധത്തെപ്പറ്റിയും അതിൽ ഒരാൺകുഞ്ഞ് പിറന്നതിനെപ്പറ്റിയും പല ചരിത്രകാരന്മാരും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.അവർക്ക് പ്രതിമാസം പതിനായിരം ഫ്രാങ്ക് നല്കിയിരുന്നതായി നെപോളിയനും അംഗീകരിക്കുന്നു{{sfn|Gourgaud|p=245}}. മേരി വാലെവ്സ്കാ നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്ക് പോകാൻ തയ്യാറായിരുന്നു {{sfn|Gourgaud|p=245}}.മേരിയുടെ രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ അലക്സാൻഡർ ജോസെഫ് വാലെവ്സ്കിയുടെ പിതാവ് നെപോളിയനാണെന്നാണ് പരക്കേയുള്ള ധാരണ. === സുഹൃത്തുക്കൾ === നെപോളിയന് ആത്മാർഥ സുഹൃത്തുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്നോ അഥവാ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ അവരാരൊക്കെ എന്നും മറ്റുമുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല. നെപോളിയനോട് കൂറു പുലർത്തിയവരും വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകിയവരും ഉണ്ട്. അവരൊക്കെ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങൾ പുസ്തകരൂപത്തിൽ പുറം ലോകവുമായി പങ്കു വെച്ചിട്ടുമുണ്ട്. പക്ഷേ ഇവയൊക്കെ തീർത്തും നിഷ്പക്ഷമല്ലെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്. <ref>[http://www.napoleon-series.org/research/eyewitness/c_truth.html നെപോളിയനെപ്പറ്റിയുള്ള സ്മരണകൾ-അവയുടെ സത്യാവസ്ഥ]</ref> മിലിട്ടറി അകാഡമിയിൽ നെപോളിയന്റെ സഹപാഠിയും ഉറ്റസുഹൃത്തുമായിരുന്നു [[ലൂയി ആന്റ്വാ ഫാവുലെ ദു ബുറിയേൻ |ബുറിയേൻ]]{{sfn|AbbottI|p=44}}. നെപോളിയൻ ഒന്നാം കൗൺസിലർ ആയി സ്ഥാനമേറ്റപ്പോൾ ബുറിയേൻ നെപോളിയന്റെ പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി. പലേ തെറ്റിദ്ധാരണകൾ മൂലം 1802-ൽ ബുറിയേൻ ഈ പദവിയിൽ നിന്ന് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1805-ൽ വിദേശനയതന്ത്രപ്രതിനിധിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. തങ്ങളുടെ സൗഹൃദത്തെപ്പറ്റി ബുറിയേൻ തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ സവിസ്തരം പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുണ്ട്{{sfn|BourrienneI}},{{sfn|BourrienneII}}. നെപോളിയന് സുഹൃദ്ബന്ധങ്ങളിൽ വിശ്വാസമില്ലായിരുന്നെവന്ന് ബുറിയേൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=283}} ബുറിയേനുശേഷം പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ട [[മെനേവൽ |മെനേവലും ]] നെപോളിയനോട് വളരെ അടുത്ത് ഇടപഴകി. നെപോളിയനോടൊപ്പം എൽബയിലേക്കും സെന്റ് ഹെലേനയിലേക്കും നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ മെനേവൽ സന്നദ്ധനായിരുന്നെങ്കിലും അധികാരസ്ഥർ അനുവദിച്ചില്ല. തന്റെ അനുഭവങ്ങളെപ്പറ്റി മെനവേലും പുസ്തകമെഴുതീട്ടുണ്ട്.{{sfn|Meneval}}.നെപോളിയനെ അനുഗമിക്കാൻ അനുവാദം ലഭിച്ച ജനറൽ മോൺതലേൻ നെപോളിയന്റെ മരണം വരെ സെന്റ് ഹെലേനയിൽ താമസിച്ചു. എഴുത്തുകാരനും, ഭൂപടനിർമതാവുമായിരുന്ന ലാസ്കസാസും മകനോടൊപ്പം നെപോളിയനെ അനുഗമിച്ചു. പക്ഷെ 1816-ൽ അന്നത്തെ ഗവർണർ ഹഡ്സൺ ലോ ലാസ്കസാസിനേയും മകനേയും സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നിന്നു ബഹിഷ്കരിച്ചു. ലാസ്കസാസും സ്വന്തം അനുഭവക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട്<ref>{{cite book|title= Memoirs of St. Helena |author=Las Cases|year=1823|}}[https://archive.org/details/memorialdesainte00lasc സെന്റ് ഹെലേന സ്മൃതികൾ]</ref>. നെപോളിയനോടൊപ്പം സെന്റ് ഹേലനയിലെത്തിയ സൈനികനായിരുന്നു ഗൂർഗോയും സ്വന്തം ഡയറിക്കുറിപ്പുകളെഴുതീട്ടുണ്ട് {{sfn|Gourgaud|}}. ജനറൽ കൂലാങ്കോർ നെപോളിയന്റെ ഏറ്റവും അടുത്ത സൈനികോദ്യാഗസ്ഥനായിന്നു{{sfn|CaulincourtI}}. സെന്റ് ഹെലേനയിൽ നെപോളിയന്റെ ഡോക്റ്ററായിരുന്ന ഐറിഷുകാരൻ എഡ്വേഡ് മീറയും നെപോളിയനോട് ഏറെ അനുഭാവമുള്ള വ്യക്തിയായിരുന്നു{{sfn|O'Meara}}. ===ചില സ്വഭാവവിശേഷതകൾ=== നെപോളിയൻ വിധിയിൽ ദൃഢമായി വിശ്വസിച്ചു. വലിയ കർമങ്ങൾ ചെയ്യാൻ ജനിച്ചവനാണ് താനെന്ന് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു,മരണഭയം തീരെ തീരെഇല്ലായിരുന്നു .{{sfn|AbbottI|p=132, 134}} നെപോളിയന്റെ ഭാവഹാവങ്ങൾ മിന്നൽ വേഗത്തിൽ മാറിമറിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}. പക്ഷെ വിദ്വേഷമോ തീരാപ്പകയോ വെച്ചു പുലർത്തിയില്ല.{{sfn|AbbottI|p=242}} {{sfn|BourrienneI|p=289}}. അസാധാരണമായ സഹനശക്തി ഉണ്ടായിരുന്ന നെപോളിയന് മണിക്കൂറുകളോളം, വിശ്രമമില്ലാതെ കാൽനടയായോ കുതിരപ്പുറത്തോ സഞ്ചരിക്കാൻ നെപോളിയനു കഴിയുമായിരുന്നു.{{sfn|BourrienneI|p=277}}{{sfn|CaulincourtI|p=145-6}},. അറിവും പ്രതിഭയുമുള്ള സ്ത്രികളെ അംഗീകരിക്കാനുള്ള മനസ്ഥിതി നെപോളിയന് ഇല്ലായിരുന്നു.{{sfn|CaulincourtI|p=135}} == വംശപരമ്പര == {{translated page|en|Napoleon|version=758275255|insertversion=2460281|section=വംശപരമ്പര}} {{collapse top|Napoleon's ancestry}} <center> {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110% |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. ''' നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ, ഫ്രഞ്ചു ചക്രവർത്തിയും ഇറ്റാലിയൻ രാജാവും ''' <br /> (1769–1821) |2= 2. [[Carlo Buonaparte|Carlo Maria Buonaparte]] <br /> (1746–1785) |3= 3. [[Letizia Ramolino|Maria Letizia Ramolino]] <br /> (1750–1836) |4= 4. [[Giuseppe Maria Buonaparte]] <br /> (1713–1763) |5= 5. Maria Saveria Paravicini <br /> (1715–bef. 1750) |6= 6. Giovanni Geronimo Ramolino (1723–1755) |7= 7. Angela Maria Pietrasanta (1725–1790) |8= 8. Sebastiano Nicola Buonaparte <br /> (1683–1720/60) |9= 9. Maria Anna Tusoli <br /> (1690–1760) |10= 10. Giuseppe Maria Paravicini |11= 11. Maria Angela Salineri |12= 12. Giovanni Agostino Ramolino |13= 13. Angela Maria Peri |14= 14. Giuseppe Maria Pietrasanta |15= 15. Maria Giuseppa Malerba |16= 16. Giuseppe Maria Buonaparte <br /> (1663–1703) |17= 17. Maria Colonna Bozzi <br /> (1668–1704) |18= 18. Carlo Tusoli |19= 19. Isabella |20= |21= |22= 22. Angelo Agostino Salineri |23= 23. Francetta Merezano |24= 24. Giovanni Girolamo Ramolino <br /> (1645–?) |25= 25. Maria Laetitia Boggiano |26= 26. Andrea Peri <br /> (1669–?) |27= 27. Maria Maddalena Colonna d'Istria |28= 28. Giovanni Antonio Pietrasanta |29= 29. Paola Brigida Sorba |30= |31= }}</center> {{Collapse bottom}} == കുറിപ്പുകൾ == {{കുറിപ്പ്|൧|}} ഫ്രഞ്ചുകാരുടെ ആക്രമണസൈന്യത്തിന് മുൻപിൽ പിന്മാറി ഓടുമ്പോഴും "ഞാൻ അവരെ കുതിരയിറച്ചി തീറ്റിക്കും" എന്ന് വീമ്പടിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന കുട്ടുസോവിനെ ഒരു കോമാളിയായാണ് അന്ന് പലരും കണക്കാക്കിയത്. റഷ്യയുടെ കാലാവസ്ഥ തന്നെ ആക്രമണസൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ മതി എന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു കുട്ടുസോവിന്റെ തന്ത്രത്തിന് അടിസ്ഥാനം<ref>ലിയോ ടൊൾസ്റ്റോയിയുടെ യുദ്ധവും സമാധാനവും എന്ന നോവൽ</ref> == അവലംബം == {{Reflist|16em}} {{refbegin}} *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title=The History of Napolean Vol.I |date=1883|ref=AbbottI|}},[https://books.google.co.in/books?id=g4ZJAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napolean Vol.I] *{{cite book |last= Abbott|first= John SC |title= The History of Napoleon Vo.II|date=1874|ref=AbbottII}}[https://books.google.co.in/books?id=oHEPAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Vo.II] *{{cite book|last=Arnott|first=Archibald|title=An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte]|publisher=John Murray|year=1822|ref=Arnott}},[https://books.google.co.in/books?id=tNVbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=Arnott,+A+Post+mortem+of+Napoleon&hl=en&sa=X#v=onepage&q&f=false An account of the last illness,disease and postmortem appearances of Napolean Bonaparte] *{{cite book|last= Barnett|first= Correlli|title=Bonaparte|url= https://archive.org/details/bonaparte0000barn|publisher= Hill & Wang, New York ||year=1978|ISBN=9781853266782|ref= Barnett}} *{{cite book|last= Barras|first=Paul|publisher=Harper & Brothers Franlkin Square, NewYork|year=1896|title= Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III |url= https://archive.org/details/memoirsbarrasme07durugoog|ref=BarrasIII}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme07durugoog#page/n12/mode/2up Memoirs of Barras: Member of the Directorate Volume III] *{{cite book|last=Barras|first=Paul|year=1896|title=Memoirs of Barras Vol IV|ref=BarrasIV}}[https://archive.org/stream/memoirsbarrasme06durugoog#page/n11/mode/1up Memoirs of Barras Vol IV] *{{cite book|last= Bonaparte|first= Napoleon|title=The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1 |publisher= J. Murray|year= 1855|ref=CorJoseph|}}[https://books.google.co.in/books?id=a7LSAAAAMAAJ&pg=PR1&dq=napoleon+bonaparte+Correspondance&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q=napoleon%20bonaparte%20Correspondance&f=false The Confidential Correspondence of Napoleon Bonaparte with His Brother Joseph Volume 1] *{{cite book|last=Bourrienne|first=Louis A.F |title=Private Memoirs of Napolean Vol I|year= 1831|ref=Bourrienne I}}[https://books.google.co.in/books?id=gG4PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napolean Vol I] *{{cite book|last=Bourrienne|first= Louis A.F.|title=Private Memoirs of Napoleon Vol. II|year=1831|ref=Bourrienne II}}[https://books.google.co.in/books?id=2m0PAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Private Memoirs of Napoleon Vol. II] *{{cite book|last= de Caulincourt|first=Armand|title=Memoirs of Caulincourt|url= https://archive.org/details/recollectionsca00sorgoog|publisher=Henry Colburn |year=1838|ref=CaulincourtI}}[https://archive.org/details/recollectionsca02sorgoog കൂലാങ്കോറിന്റെ സ്മരണകൾ] *{{cite book|last= de Caulincourt| first=Armand|title=With Napoleon in Russia|publisher =Courier Corporation|year=2012|isbn=9780486148243|ref=Caulincourt}} *{{cite book|last=Gourgaud|first=Baron|title=Talks of Napoleon at Saint Helena|url=https://archive.org/details/talksnapoleonat00latigoog|year=1903|ref=Gourgaud}}[https://archive.org/stream/talkofnapoleonat007678mbp#page/n11/mode/2up Talks of Napoleon at Saint Helena] *{{cite book|last=Heweston|first=William|title=History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2 |year=1815||ref=HewestonII}}[https://play.google.com/books/reader?printsec=frontcover&output=reader&id=C9NBAAAAcAAJ&pg=GBS.PP5 History of Napoleon Bonaparte and Wars of Europe Vol.2] *{{cite book|last= Lockhart|first= John G|title= The History of Napoleon Bonaparte, Volume I|year=1835|ref=LockhartI}}[https://books.google.co.in/books?id=LEc2AAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=the+history+of+napoleon+buonaparte+lockhart&hl=en&sa=X&ei=B9mLVZzPEobnuQSCvJmwDQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false The History of Napoleon Bonaparte, Volume I] *{{cite book|last= O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I|year=1822|ref=OMeareI}}[https://archive.org/stream/napoleoninexile00frengoog#page/n8/mode/2up Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.I] *{{cite book|last=O'Meara|first=Barry E|title=Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II|year=1822|ref=OMeareII}}[https://books.google.co.in/books?id=VHcRAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Napoleon in Exile or A voice from St. Helena Vol.II] *{{cite book|title= Memoirs of Napoleon|year= 1910|url= https://archive.org/details/bwb_T2-DNH-086|author= Meneval|publisher=PF Collier&Son|ref=Meneval}}[https://archive.org/stream/memoirsofnapoleo01mn#page/n7/mode/1up നെപോളിയനെക്കുറിച്ചുള്ള സ്മരണകൾ- മെനേവൽ ] *{{cite book|last=Scott|first=Walter|title= The Life of Napoleon|year=1839|ref=Scott}}[https://books.google.co.in/books?id=wXFAAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Life of Napolean] *{{cite book| last= Sloane|first= William M|title=The Life of Napoleon Bonaparte (Complete)|publisher= Library of Alexandria|year=1909| ISBN= 9781465589675|ref=Sloane}} *{{cite book|last=Thiers|first=MA|title=The history of the French revolution Volume V|publisher=Richard Bentley, London |year=1838|ref=ThiersFH V}} *{{cite book|last= Viusseux|first=Andre|title=Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds|publisher= Charles Knight & Co|year=1846|ref=vieusseuxI}}[https://books.google.co.in/books/reader?id=37OKlelVqjsC&printsec=frontcover&output=reader&pg=GBS.PP9 Napoleon Bonaparte: His Sayings and his deeds] *{{cite book|last= Watson | first=William E. |title=Tricolor and Crescent: France and the Islamic World Perspectives on the twentieth century|url= https://archive.org/details/tricolorcrescent0000wats ||publisher=Greenwood Publishing Group|year= 2003|ISBN=9780275974701|ref=Watson}} *{{cite book|last =Wraxall|first=Lascelles|title=Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III|publisher= Hurst& Backett|year=1864}}[https://archive.org/details/memoirsqueenhor01wehrgoog Memoirs of Queen Hortense-Mother of Napoleon III] {{refend}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{refbegin|30em}} * {{Cite book|title=Life of Napoleon Bonaparte|last=Abbott|first=John|isbn=1-4179-7063-4|publisher=Kessinger Publishing|year=2005}} * {{Cite book|first=Ken|last=Alder|title=The Measure of All Things—The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World|url=https://archive.org/details/measureofallthin0000alde_f1w3|publisher=[[Free Press (publisher)|Free Press]]|year=2002|isbn=0-7432-1675-X}} * {{Cite book|last=Alter|first=Peter|title=Unity and Diversity in European Culture c. 1800|url=https://archive.org/details/unitydiversityin0000unse_f1p7|editor=[[T. C. W. Blanning]] and [[Hagen Schulze]]|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-726382-8}} * {{Cite book|title=Napoleon and Persia|first=Iradj|last=Amini|url=http://books.google.com/books?id=n5IOAAAAQAAJ&pg=PA12|year=2000|isbn=0-934211-58-2|publisher=Taylor & Francis}} * {{Cite book|title=World History of Warfare|url=https://archive.org/details/worldhistoryofwa00arch|first=Christon I.|last=Archer|coauthors=John R. Ferris, Holger H. Herwig|publisher=University of Nebraska Press|year=2002|isbn=0-8032-4423-1}} * {{Cite book|title=Between Salt Water And Holy Water: A History Of Southern Italy|url=https://archive.org/details/betweensaltwater00tomm|last=Astarita|first=Tommaso|year=2005|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-05864-6}} * {{Cite book|year=1845|title=Recollections of the Emperor Napoleon|url=https://archive.org/details/recollectionsem00abelgoog|first=Lucia Elizabeth|last=Balcombe Abell|publisher=J. Murray|oclc=9123757}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=Pw5jup_LyHAC&lpg=PA212&dq=%22total%20war%22%20napoleon&pg=PA13#v=onepage&q&f=false|title=The First Total War|last=Bell|first=David|isbn=0-618-34965-0|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2007}} * {{cite web|url=http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view&annid=10375|title=Execution of the Defenders of Madrid, 3&nbsp;May 1808|publisher=New York University|accessdate=18 November 2008|year=2002|last=Bertman|first=Sandra|archive-date=2021-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210323212419/http://litmed.med.nyu.edu/Annotation?action=view|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Rafe|last=Blaufarb|title=Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents|url=https://archive.org/details/napoleonsymbolfo0000blau|year=2007|publisher=Bedford|isbn=0-312-43110-4}} * {{Cite book|last=Bordes|first=Philippe|title=Jacques-Louis David|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-12346-9|year=2007}} * {{Cite book|last=Boycott-Brown|first=Martin|title=The Road to Rivoli: Napoleon's First Campaign|url=https://archive.org/details/roadtorivolinapo0000boyc|publisher=Cassell & Co|year=2001|isbn=0-304-35305-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|authorlink=David G. Chandler|title=The Campaigns of Napoleon, Volume 1|url=https://archive.org/details/campaignsofnapol00chan|publisher=9780025236608|year=1973|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=The Campaigns of Napoleon|url=https://archive.org/details/campaignsofnapol00chan|publisher=Simon & Schuster|year=1995|isbn=0-02-523660-1}} * {{Cite book|last=Chandler|first=David|title=Napoleon|publisher=Leo Cooper|year=2002|isbn=0-85052-750-3}} * {{Cite book|last=Chesney|first=Charles|title=Waterloo Lectures:A Study Of The Campaign Of 1815|url=https://archive.org/details/waterloolectures0000char|publisher=Kessinger Publishing|year=2006|isbn=1-4286-4988-3}} * {{Cite book|year=2006|title=Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns|url=https://archive.org/details/blunderingtoglor00conn_0|first=Owen|last=Connelly|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-5318-3}} * {{Cite book|title=The Billy Ruffian: The Bellerophon and the Downfall of Napoleon|url=https://archive.org/details/billyruffianbell0000cord_z6w0|first=David|last=Cordingly|year=2004|publisher=Bloomsbury|isbn=1-58234-468-X}} * {{Cite book|first=Vincent|last=Cronin|authorlink=Vincent Cronin|title=Napoleon|url=https://archive.org/details/napoleon0000cron_y3x1|publisher=HarperCollins|year=1994|isbn=0-00-637521-9}} * {{Cite book|title=Is Arsenic an Aphrodisiac?|url=https://archive.org/details/isarsenicaphrodi0000cull|last=Cullen|first=William|year=2008|publisher=Royal Society of Chemistry|isbn=0-85404-363-2}} * {{Cite book|title=As Befits a Legend|url=https://archive.org/details/asbefitslegendbu0000dris|publisher=Kent State University Press|isbn=0-87338-484-9|last=Driskel|first=Paul|year=1993}} * {{cite web|last=Dunan|first=Marcel|url=http://www.napoleon.org/fr/salle_lecture/articles/files/Taillenapo_RIN_89_oct1963_2006.asp|title=Napoleon's height|language=fr|accessdate=11 January 2009|publisher=La Fondation Napoléon|year=1963}} * {{Cite book|title=Napoleon:The Path to Power 1769–1799|url=https://archive.org/details/napoleonpathtopo0000dwye_u9d1|publisher=Bloomsbury|year=2008|last=Dwyer|first=Philip|isbn=978-0-7475-6677-9}} * {{Cite book|title=Roman Presences|url=https://archive.org/details/romanpresencesre00unse|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-59197-X|year=1999|last=Edwards|first=Catharine}} * {{Cite book|isbn=0-313-31912-X|title=Conscription and democracy: The Draft in France, Great Britain, and the United States|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2001|first=George Q.|last=Flynn}} * {{Cite book|last=Fremont-Barnes|first=Gregory|coauthors=Todd Fisher|title=The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire|url=https://archive.org/details/napoleonicwarsri0000frem|publisher=Osprey|year=2004|isbn=1-84176-831-6}} * {{cite web|url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|title=Death Mask of Napoleon|accessdate=4 August 2008|publisher=University of North Carolina|last=Fulghum|first=Neil|year=2007|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlE2nZJ?url=http://www.lib.unc.edu/ncc/gallery/napo.html|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War|url=https://archive.org/details/spanishulcerhist0000gate_o1o7|publisher=Da Capo Press|year=2001|isbn=0-306-81083-2}} * {{Cite book|last=Gates|first=David|title=The Napoleonic Wars, 1803–1815|publisher=Pimlico|isbn=0-7126-0719-6|year=2003}} * {{Cite book|first=Pieter|last=Geyl|authorlink=Pieter Geyl|title=Napoleon For and Against|origyear=1947|year=1982|publisher=Penguin Books|isbn=0-452-00057-2}} * {{Cite book|title=1805: Austerlitz: Napoleon and the Destruction of the Third Coalition|url=https://archive.org/details/1805austerlitzna0000goet|publisher=Greenhill Books|first=Robert|last=Goetz|year=2005|isbn=1-85367-644-6}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/books?id=FUaIGHxCIEwC&pg=PA181&dq=napoleon+height#PPA181,M1|title=Size Matters|year=2006|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|last=Hall|first=Stephen|isbn=0-618-47040-9}} * {{cite web|title=The Claremont Institute: The Little Tyrant, A review of ''Napoleon: A Penguin Life''|url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|accessdate=30 May 2008|publisher=The Claremont Institute|author=Hanson, Victor Davis|year=2003|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://www.webcitation.org/6HZlFG9oP?url=http://www.claremont.org/publications/crb/id.1038/article_detail.asp|url-status=dead}} * {{Cite book|first=Robert|last=Harvey|year=2006|title=The War of Wars|url=https://archive.org/details/warofwarsepicstr0000harv|publisher=Robinson|isbn=978-1-84529-635-3}} *{{Cite journal|journal=Clinical Chemistry|url=http://www.clinchem.org/cgi/reprint/54/12/2092|title=The Death of Napoleon, Cancer or Arsenic?|last=Hindmarsh|first=J. Thomas|coauthors=John Savory|volume=54|page=2092|doi=10.1373/clinchem.2008.117358|publisher=American Association for Clinical Chemistry|year=2008|accessdate=10 October 2010|issue=12}} * {{Cite book|title=Race, Racism, and Science|url=https://archive.org/details/isbn_9791851094485|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-85109-448-2|last=Jackson|first=John|year=2004}} * {{Cite book|last=Johnson|first=P.|title=Napoleon: A life|publisher=Penguin Books|year=2002|isbn=0-670-03078-3|url=http://www.amazon.com/Napoleon-Penguin-Lives-Paul-Johnson/dp/0670030783/}} * {{Cite book|first=Inari|last=Karsh|title=Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923|publisher=Harvard University Press|year=2001|isbn=0-674-00541-4|url=http://books.google.com/books?id=UBilaKRKkC&pg=PA11}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|first=Don|coauthors=Petie Kladstrup|last=Kladstrup|title=Champagne: How the World's Most Glamorous Wine Triumphed Over War and Hard Times|url=https://archive.org/details/champagnehowworl0000klad|publisher=William Morrow|isbn=0-06-073792-1|year=2005}} * {{Cite book|first=Marie Adelaide Belloc|last=Lowndes|authorlink=Marie Adelaide Belloc Lowndes|title=Where Love And Friendship Dwelt|publisher=Macmillan|year=1943|oclc=67554055}} * {{Cite book|title=Dom Pedro: The Struggle for Liberty in Brazil and Portugal, 1798–1834|url=https://archive.org/details/dompedrostruggle0000maca|last=Macaulay|first=Neill|publisher=Duke University Press|year=1986|isbn=0-8223-0681-6}} * {{Cite book|last=Markham|first=Felix|title=Napoleon|publisher=Mass Market Paperback|year=1988|isbn=0-451-62798-9|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=10369968}} * {{Cite book|first=Frank|last=McLynn|title=Napoleon|publisher=Pimlico|year=1998|isbn=0-7126-6247-2|url=http://www.amazon.co.uk/Napoleon-Frank-McLynn/dp/0712662472}} * {{cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Measurement.html|title=The history of measurement|publisher=St Andrew's University|accessdate=18 July 2008|year=2003|last=O'Connor|first=J|coauthors=E F Robertson}} * {{Cite book|year=2003|last=Outhwaite|first=William|isbn=0-631-22164-6|publisher=Blackwell|title=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought}} * {{Cite journal|publisher=HeinOnline|title=1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict|edition=vol 28|last=Poulos|first=Anthi|journal=International Journal of Legal Information|year=2000|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?collection=journals&handle=hein.journals/ijli28&div=12&id=&page=}} * {{Cite book|year=2007|title=[[The Crime of Napoleon|Napoleon's Crimes: A Blueprint for Hitler]]|publisher=Oneworld Publications|first=Claude|last=Ribbe|authorlink=Claude Ribbe|isbn=1-85168-533-2}} * {{Cite book|last=Roberts|first=Andrew|title=Napoleon and Wellington|url=https://archive.org/details/napoleonwellingt0000robe_d5v0|publisher=Weidenfeld and Nicholson|isbn=0-297-64607-9|year=2001}} * {{Cite book|url=http://books.google.com/?id=MdMZqhMzfpYC&pg=PR9&dq=bogeyman+napoleon+nursery+%22bonaparte+will+pass%22#PPA93,M1|title=Heavy Words Lightly Thrown|publisher=Granta|isbn=1-86207-765-7|year=2004|last=Roberts|first=Chris}} *{{Cite book|isbn=1-84520-817-X|first=Raffael|last=Scheck|publisher=Berg|title=Germany, 1871–1945: A Concise History|url=https://archive.org/details/germany18711945c0000sche|year=2008}} *{{Cite book|last=Schom|first=Alan|authorlink=Alan Schom|title=Napoleon Bonaparte|url=https://archive.org/details/napoleonbonapart00scho|year=1997|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-017214-5}} *{{Cite book|last=Schwarzfuchs|first=Simon|publisher=Routledge|year=1979|isbn=0-19-710023-6|title=Napoleon, the Jews and the Sanhedrin|url=https://archive.org/details/napoleonjewssanh0000schw}} *{{cite web|url=http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A030078b.htm|title=Balcombe, Alexander Beatson (1811–77)|publisher=Australian Dictionary of Biography Online|last=Thomson|first=Kathleen|accessdate=27 May 2008|year=1969|archive-date=2013-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515154458/http://adb.anu.edu.au/biography/balcombe-alexander-beatson-2922|url-status=dead}} * {{Cite book|title=The Way the World Works|url=https://archive.org/details/wayworldworks0000wann|last=Wanniski|first=Jude|publisher=Regnery Gateway|isbn=0-89526-344-0|year=1998}} * {{Cite book|title=Tricolor and crescent|first=William|last=Watson|url=http://books.google.com/books?id=o4vrUbMK5eEC&pg=PA13|isbn=0-275-97470-7|publisher=Greenwood Publishing Group|accessdate=12 June 2009|year=2003}} * {{Cite book|last=Wells|first=David|title=The Penguin Dictionary of Curious and Interesting Geometry|publisher=[[Penguin Books]]|isbn=0-14-011813-6|year=1992}} * {{Cite book|title=Napoleon's Submarine|year=1972|last=Wilkins|first=William|isbn=0-450-01028-7|publisher=New English Library|origyear=1944}} * {{Cite journal|last=Wilson|first=J|date=2 August 1975|title=Dr. Archibald Arnott: Surgeon to the 20th Foot and Physician to Napoleon|journal=[[British Medical Journal]]|issue=vol.3|accessdate=7 June 2008|pmc=1674241|pmid=1097047|volume=3|pages=293–5|doi=10.1136/bmj.3.5978.293}} * {{Cite book|last=Wood|first=Philip|title=The Law and Practice of International Finance Series|publisher=Sweet & Maxwell|year=2007|isbn=1-84703-210-9}} {{refend}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Portal|Corsica}} {{Sister project links|Napoleon Bonaparte|b=European History/Napoleon Bonaparte and the Rise of Nationalism|s=Author:Napoleon Bonaparte}} * [http://www.napoleonguide.com/index.htm The Napoleonic Guide] * [http://www.napoleon-series.org/ Napoleon Series] * [http://www.napoleonicsociety.com/ International Napoleonic Society] * {{IMDb character|27456|Napoléon Bonaparte (Character)}} * [http://www.pbs.org/empires/napoleon/home.html Biography] by the US [[Public Broadcasting Service]] * [http://www.inside-longwood.com/index.html Inside Longwood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207064822/http://www.inside-longwood.com/index.html |date=2016-02-07 }} descriptions of Longwood House & other places on St. Helena, articles on Napoleon's captivity * [[Alan Schom]] [http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx Interview on his book ''Napoleon Bonaparte''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423071123/http://www.booknotes.org/Watch/91435-1/Alan+Schom.aspx |date=2012-04-23 }} on ''[[Booknotes]]'', 26 October 1997 * {{Gutenberg author | id=Napoleon+I,+Emperor+of+the+French}} * {{Internet Archive author}} * {{Gutenberg|no=3567|name=Memoirs of Napoleon}} * {{Gutenberg|no=14300|name=The Life of Napoleon I|author=John Holland Rose|authorlink=John Holland Rose}} * {{Gutenberg|no=17579|name=The History of Napoleon Buonaparte|author=John Gibson Lockhart|authorlink=John Gibson Lockhart}} * {{Gutenberg|no=24360|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 1/4 * [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Bonaparte-Napoleon Napoleon Personal Manuscripts & Letters] {{Gutenberg|no=27289|name=The Life of Napoleon I.|author=William Milligan Sloane|authorlink=William Milligan Sloane}} Vol. 3/4 *[https://dr.library.brocku.ca/handle/10464/6173 Letter written by Napoleon Buonaparte (Bonaparte) to Guillaume Thomas Francois Raynal RG 523] Brock University Library Digital Repository {{S-start}} {{S-hou|[[House of Bonaparte]]|name=Emperor Napoleon I of France}} {{s-break}} {{S-off|}} {{s-break}} {{S-bef|before=[[French Directory]]}} {{s-ttl|title=Provisional Consul of France|years=11 November&nbsp;– 12 December 1799|alongside=<br />[[Roger Ducos]] and [[Emmanuel Joseph Sieyès]]}} {{s-non|reason=Became [[French Consulate|Consul]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[French Consulate|Consulate created]]}} {{s-ttl|title=First Consul of France|years=12 December 1799&nbsp;– 18 May 1804|alongside=<br />[[Jean Jacques Régis de Cambacérès]] (Second Consul)<br />[[Charles-François Lebrun, duc de Plaisance|Charles-François Lebrun]] (Third Consul)}} {{s-non|reason=Became [[First French Empire|Emperor]]}} {{s-break}} {{s-new|reason=[[Italian Republic (Napoleonic)|Italian Republic created]]}} {{s-ttl|title=President of the Italian Republic|years=26 January 1802&nbsp;– 17 March 1805}} {{S-non|reason=Became [[Kingdom of Italy|King of Italy]]}} {{s-break}} {{S-reg|}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]|reason=French Revolution|as=King of the French}} {{s-ttl|title=[[Emperor of the French]]|years=18 May 1804&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]|as=King of France and Navarre}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Charles V, Holy Roman Emperor]]|as=last crowned monarch, 1530}} {{s-ttl|title=[[King of Italy]]|years=17 March 1805&nbsp;– 11 April 1814}} {{s-vac|next=[[Victor Emmanuel II of Italy|Victor Emmanuel II of Savoy]]}} {{s-break}} {{S-bef|before=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre}} {{s-ttl|title=Emperor of the French|years=20 March&nbsp;– 22 June 1815}} {{S-aft|after=Louis XVIII of France|as=King of France and Navarre <br />([[Napoleon II]] '''according to his will only''')}} {{s-break}} {{s-vac|last=[[Louis XVI of France]]}} {{s-ttl|title=[[Co-Prince of Andorra]]|years=1806&nbsp;– 11 April 1814}} {{S-aft|after=[[Louis XVIII of France]]}} {{s-break}} {{s-break}} {{s-bef|before=none}} {{s-ttl|title=Sovereign of the Island of Elba|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{S-aft|after=none}} {{s-break}} {{s-new|reason=State created}} {{s-ttl|title=Protector of the [[Confederation of the Rhine]]|years=12 July 1806&nbsp;– 19 October 1813}} {{s-non|reason=Rhine Confederation dissolved|reason2=successive ruler:<br />[[Francis II, Holy Roman Emperor]]<br />as President of the [[German Confederation]]}} {{s-break}} {{S-pre|}} {{s-break}} {{s-new}} {{s-tul|title=Emperor of the French|years=11 April 1814&nbsp;– 20 March 1815}} {{s-vac|next=Napoleon II}} {{S-end}} {{Napoleonic Wars}} {{French Revolution navbox}} {{Imperial House of France (First French Empire)}} {{Bonaparte family}} {{Kings of france}} {{German Confederations 1806–1871}} {{French Pretenders}} {{Heads of state of France}} {{French Consulate}} {{Authority control}} 8uxnd5hr4e6hl5z3z5vp5r02t73fkhu 0 16623 4647938 4631237 2026-07-16T13:09:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647938 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist |name =സർ ഐസക് ന്യൂട്ടൺ |image = GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg |image_width = 250px |caption = [[Godfrey Kneller|ഗോഡ്ഫ്രി കെല്ലർ]] 1689-ൽ വരച്ച രേഖാചിത്രം. ന്യൂട്ടന്റെ പ്രായം&nbsp;46 |birth_date = {{birth date|1643|1|4|df=y}}<br /><small><nowiki>[</nowiki>[[Old Style and New Style dates|OS]]: 25 December 1642<nowiki>]</nowiki></small><ref name="OSNS">ന്യൂട്ടന്റെ ജീവിതകാലത്ത് 2 കലണ്ടറുകൾ യൂറോപ്പിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു: [[Julian Calendar|ജൂലിയൻ കലണ്ടർ]] (പഴയ സമ്പ്രദായത്തിലുള്ള കലണ്ടർ) ബ്രിട്ടനിലും കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. [[Gregorian Calendar|ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ]](പുതിയ മാതൃക) യൂറോപ്പിന്റെ മറ്റുഭാഗങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടുവന്നിരുന്നു. ന്യൂട്ടന്റെ ജനനസമയത്ത് ഗ്രിഗോറിയൻ ദിനങ്ങൾ ജൂലിനൻ ദിനങ്ങളേക്കാൾ പത്തു ദിവസം മുൻപിലായിരുന്നു. ജൂലിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം ഇദ്ദേഹം 1642 ഡിസംബർ 25 ക്രിസ്മസ് ദിവസമാണ് ജനിച്ചതെങ്കിലും ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരം 1643 ജനുവരി 4-നാണ് ജനിച്ചത്. ഇദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോഴേയ്ക്കും ഈ രണ്ടു കലണ്ടറുകൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പതിനൊന്നു ദിവസമായി മാറിയിരുന്നു. 1752-ൽ ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ ബ്രിട്ടനിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതിനു മുൻപ് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പുതുവർഷം ആരംഭിക്കുന്നത് മാർച്ച് 25-നായിരുന്നു (ജനുവരി ഒന്നിനായിരുന്നില്ല). മാർച്ച് 25 അവതാരവാർഷികമായാണ് കണക്കാക്കിയിരുന്നത്. ഈ താളിലെ ഇനിയുള്ള തീയതികൾ എടുത്തുപറയാത്തിടങ്ങളിൽ ജൂലിയൻ കലണ്ടർ പ്രകാരമാണ് കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്.</ref> |birth_place = [[Woolsthorpe-by-Colsterworth|വൂൾസ്തോർപ്പ്-ബൈ-കോൾസ്റ്റർവർത്ത്]]<br />[[ലിങ്കൺഷെയർ]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്]] |residence = ഇംഗ്ലണ്ട് |citizenship = |nationality = ഇംഗ്ലീഷ് |ethnicity = |death_date = {{death date and age|1727|3|31|1643|1|4|df=y}}<br /><small><nowiki>[</nowiki>[[Old Style and New Style dates|OS]]: 20 March 1726<nowiki>]</nowiki></small>{{lower|0.3em|<ref name="OSNS"/>}} |death_place = [[കെൻസിങ്ടൺ]], [[ലണ്ടൻ]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്]] |fields = [[ഭൗതികശാസ്ത്രം]], [[ഗണിതം]], [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം]],<br />[[തത്വചിന്ത]], [[രസതന്ത്രം]],<br />[[മതതത്വശാസ്ത്രം]] |workplaces = [[University of Cambridge|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കേംബ്രിഡ്ജ്]]<br />[[Royal Society|റോയൽ സൊസൈറ്റി]] |alma_mater = [[Trinity College, Cambridge|ട്രിനിറ്റി കോളേജ് കേംബ്രിഡ്ജ്]] |doctoral_advisor = <!--1919 വരെ കേംബ്രിഡ്ജിൽ ഡോക്ടറേറ്റുണ്ടായിരുന്നില്ല--> |academic_advisors = [[Isaac Barrow|ഐസക് ബാരോ]]<br />[[Benjamin Pulleyn|ബെഞ്ചമിൽ പുള്ളിൻ]]<ref>''[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php Dictionary of Scientific Biography,] Newton, Isaac,'' n.4</ref><ref>{{cite book |author=Gjersten, Derek |title=The Newton Handbook |url=https://archive.org/details/newtonhandbook0000gjer |year=1986 |location=London |publisher=Routledge & Kegan Paul}}</ref> |doctoral_students = <!--1919 വരെ കേംബ്രിഡ്ജിൽ ഡോക്ടറേറ്റുണ്ടായിരുന്നില്ല---> |notable_students = [[Roger Cotes|റോജർ കോട്ടസ്]]<br />[[William Whiston|വില്യം വിസ്റ്റൺ]]</br>[[John Wickins|ജോൺ വിക്കിൻസ്]]<ref name="winclavering">{{Cite web |url=http://www.winclavering.ukpeople.com/page3.html |title=Cambridge<!--Bot-generated title--> |access-date=2008-09-20 |archive-date=2008-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509094540/http://www.winclavering.ukpeople.com/page3.html |url-status=dead }}</ref><br />[[Humphrey Newton]]<ref name="winclavering"/> |known_for = [[Newtonian mechanics|ന്യൂട്ടോണിയൻ മെക്കാനിക്സ്]]<br />[[Universal gravitation|ഗുരുത്വാകർഷണസിദ്ധാന്തം]]<br />[[Calculus|കാൽകുലസ്]]<br />[[Optics|ഒപ്റ്റിക്സ്]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = [[Nicolas Fatio de Duillier|നിക്കോളാസ് ഫേഷ്യോ ഡെ ഡുയില്ലിയർ]]</br>[[John Keill|ജോൺ കെയിൽ]] |awards = |religion = [[Monotheism|ഏകദൈവവിശ്വാസം]] |signature = Isaac Newton signature.svg |footnotes = [[Hannah Ayscough|ഹന്ന ഐസോകൗഫ്]] അമ്മ. [[Catherine Barton|കാഥറീൻ ബാർട്ടൺ]] പാതി മരുമകളായിരുന്നു. }} പ്രഗല്ഭനായ ഇംഗ്ലിഷ് [[ഭൗതികശാസ്ത്രം|ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനും]], [[ഗണിതം|ഗണിതജ്ഞനും]], [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനും]], [[തത്വചിന്ത|തത്വചിന്തകനും]], [[ആൽകെമി|ആൽകെമിസ്റ്റും, ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനും ]] ആയിരുന്നു '''സർ ഐസക് ന്യൂട്ടൻ''' (1642 [[ഡിസംബർ 25]] - 1726 [[മാർച്ച് 20]]).ന്യൂട്ടൻ 1687-ൽ പുറത്തിറക്കിയ [[Gravity|ഭൂഗുരുത്വാകർഷണം]], [[ന്യൂട്ടന്റെ ചലനനിയമങ്ങൾ|ചലനനിയമങ്ങൾ]] എന്നിവയെ വിശദീകരിക്കുന്ന [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|പ്രിൻസിപിയ]] എന്ന ഗ്രന്ഥം [[ബലതന്ത്രം|ബലതന്ത്രത്തിന്റെ]] അടിസ്ഥാനശിലയായി കണക്കാക്കുന്നു. തുടർന്നുള്ള മൂന്നു നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഭൗതികപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയവീക്ഷണം ഈ ഗ്രന്ഥത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയായിരുന്നു. ഭൗമോപരിതലത്തിലുള്ള വസ്തുക്കളുടെയും ആകാശഗോളങ്ങളുടെയും ചലനം ഒരേ പ്രകൃതിനിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. പ്രകാശത്തിന്റെ കണികാസ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്ന കണികാസിദ്ധാന്തവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സം‌ഭാവനയാണ്‌. [[ഗണിതം|ഗണിതത്തിൽ]] [[കലനം|കലനസമ്പ്രദായങ്ങളുടെ]] വളർച്ചയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നിസ്തുലമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. 2005-ൽ [[റോയൽ സൊസൈറ്റി]] നടത്തിയ അഭിപ്രായ സർവേയിൽ നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനശക്തിയുള്ള ശാസ്ത്രപ്രതിഭയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത് ഐസക് ന്യൂട്ടൺ ആണ്‌. ലോകചരിത്രത്തെ ഏറ്റവും സ്വാധീനിച്ച നൂറു വ്യക്തികളുടെ ഹ്രസ്വചരിത്രമാണ് [[ദ ഹൻഡ്രഡ് (ഗ്രന്ഥം)|ദ ഹൻഡ്രഡ്]] എന്ന പേരിൽ മൈക്കിൾ ഹാർട്ട് 1978 -ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പുസ്തകം. ഈ പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം ന്യൂട്ടനാണ്. ആദ്യത്തെ '''പ്രാക്ടിക്കൽ റിഫ്ലക്ടിങ് ടെലസ്കോപ്പ്''' നിർമ്മിച്ചു. പ്രഭു പദവി ലഭിച്ച രണ്ടാമത്തെ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ. '''കാൽക്കുലസിന്റെ പിതാവ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആദരവോടെ ശവമടക്കപ്പെട്ട ആദ്യ ഇംഗ്ലീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞൻ. ബലത്തിന്റെ യൂണിറ്റ് ന്യൂട്ടന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. == ജീവിതരേഖ0 == അക്കാലത്ത് ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പ്രചാരത്തിലിരുന്ന ജൂലിയൻ പഞ്ചാംഗം പ്രകാരം 1642 ലെ ക്രിസ്മസ് ദിനത്തിലാണ് ഐസക് ന്യൂട്ടൻ ജനിച്ചത്. ഐസക് ജനിക്കുന്നതിനു മൂന്നു മാസം മുൻപ് അച്ഛൻ മരിച്ചു. മൂന്നാം വയസ്സിൽ അമ്മ പുനർവിവാഹം കഴിച്ചു. അമ്മൂമ്മയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ 12 വയസ്സിലാണ് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിച്ചത്. == വിദ്യാഭ്യാസം == ആദ്യമായി ലിങ്കൺ ഷെയറിലെ ഗ്രാമർസ്കൂളിൽ ചേർന്ന് പഠിച്ചു. ഗ്രാമർസ്കൂളിൽ യാന്ത്രികമോഡലുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിലാണ് ന്യൂട്ടൻ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. സൺ ഡയൽ, വാട്ടർക്ലോക്ക്, നാൽചക്ര വാഹനം തുടങ്ങി അനവധി യാന്ത്രികമോഡലുകൾ സ്കൂൾ പഠനകാലത്ത് ഉണ്ടാക്കി. പതിനഞ്ചാമത്തെ വയസ്സിൽ വീണ്ടും ന്യൂട്ടന് പഠനം നിർത്തിവയ്കേണ്ടിവന്നു. അമ്മയുടെ രണ്ടാം ഭർത്താവിന്റെ മരണത്തോടെ അവരുടെ കൃഷിയിടത്തിൽ പോയി ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബ്ബന്ധിതനായി. കൊച്ചു ബാലനിലുള്ള അസാധാരണത്വം ദർശിച്ച അമ്മാവൻ [[1660]] ല് അതായത് 18 വയസ്സിൽ കേംബ്രിഡ്ജിലെ ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ ചേർത്തു. അവിടെനിന്ന് പ്രകാശത്തെ കുറിച്ച് കെപ്ലർ എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കാനിടയായി. ഡെസ്കാർട്ട്സ്സിന്റെ ‘ജ്യോമട്രി’ ആണ് വാസ്തവത്തിൽ ന്യൂട്ടനെ മൗലികമായ ചിന്തയിലേക്ക് നയിച്ചത്. [[1665]]-ല് ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽനിന്ന് ബിരുദമെടുത്തു. ഇതേവർഷം തന്നെയാണ് പ്രസിദ്ധമായ ബൈനോമിയൽ തിയറം കണ്ടെത്തിയതും [[കാൽക്കുലസ്]] എന്ന ഗണിതശാഖയുടെ പ്രാരംഭം കുറിച്ചതും. 1665 ലെ കുപ്രസിദ്ധമായ [[പ്ലേഗ്]] മൂലം കോളേജുകളെല്ലാം നിർത്തിവച്ചപ്പോൾ വീണ്ടും ലിങ്കൻഷയറിൽ അമ്മയുടെ കൃഷിയിടത്തിലേക്ക് തിരിച്ച് പോകേണ്ടിവന്നു. അവിടെവച്ചാണ് ആപ്പിൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നതിന്റെ ശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് തുടങ്ങിയത്.1665-ൽ [[ആപ്പിൾ]] മരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലിരിക്കുമ്പോൾ ആപ്പിൾ താഴെവീഴുന്നതുകണ്ട് എന്താണ് ഇത് മുകളിലേയ്ക്ക് പോകാത്തതെന്ന് വിചാരിച്ച ന്യൂട്ടന്റെ ചിന്തയാണ് 22 വർഷത്തിനുശേഷം ഗുരുത്വാകർഷണസിദ്ധാന്തമായി 1687- ൽ പുറത്തുവന്നത്. [പരീക്ഷണങ്ങൾ == ആപ്പിളിനെ താഴേക്ക് വീഴാൻ സഹായിക്കുന്ന ബലം തന്നെയാണോ ചന്ദ്രനെ അതിന്റെ സഞ്ചാരപഥത്തിൽ പിടിച്ച് നിർത്തുന്നത് എന്ന ആലോചനയായി. കാരണം, അന്ന് വരെ നിലനിന്നിരുന്ന അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ കനത്ത വാദങ്ങൾക്ക് എതിരായിരുന്നു അത്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ വസ്തുക്കളെല്ലാം രണ്ട് തരം നിയമങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്നതായി അരിസ്റ്റോട്ടിൽ പ്രവചിച്ചിരുന്നു. ഭൂമിയിലെ വസ്തുക്കൾ ഒരുതരം നിയമങ്ങളും ആകാശത്തിലെ ഗോളങ്ങൾ മറ്റൊരുതരം നിയമങ്ങളും അനുസരിക്കുന്നു എന്നായിരുന്നു അത്. ആകാശത്തും ഭൂമിയിലും ഒരേ നിയമം അനുസരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നു ന്യൂട്ടൻ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ അത് ഒരു പുതിയ ആശയവിപ്ലവത്തിന്റെ തുടക്കമായിരുന്നു. അങ്ങനെ 1666- ൽ ന്യൂട്ടൻ [[ഗുരുത്വാകർഷണം|ഗുരുത്വാകർഷണ നിയമം]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാൽ ചന്ദ്രന്റെ സഞ്ചാരപഥത്തെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചപ്പോൾ അത് ന്യൂട്ടന്റെ കണക്കുകൂട്ടലിൽനിന്നും അല്പം വ്യത്യാസമായിരുന്നു. അതിനാൽ ന്യൂട്ടൻ ഭാഗികമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത തന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ നിയമം തൽക്കാലം മാറ്റിവച്ചു.] പ്രകാശത്തിന്റെ ഘടനയെക്കുറിച്ചായിരുന്നു പിന്നീട് ന്യൂട്ടന്റെ പഠനങ്ങൾ. നിറങ്ങളെക്കുറിച്ച് ബോയൽ എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങളും കെപ്ലരുടെ എഴുത്തുകളും ന്യൂട്ടനെ വല്ലാതെ സ്വാധീനിച്ചു. ഒരു പ്രിസത്തിലൂടെ പ്രകാശകിരണം കടത്തിവിടുമ്പോൾ പ്രിസം നിറങ്ങൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നതായി ബോയൽ പ്രസ്താവിച്ചത് ന്യൂട്ടന് സ്വീകാര്യമായില്ല. അദ്ദേഹം പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ അത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിച്ചു. മറ്റൊരു പ്രിസം തിരിച്ചുവച്ച് ആദ്യത്തെ പ്രിസത്തിൽനിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന നിറങ്ങളെ വീണ്ടും കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ച് ആദ്യത്തെ പ്രകാശംതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു. പ്രിസം കൊണ്ടുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ന്യൂട്ടന് വലിയ പ്രസിദ്ധി നേടിക്കൊടുത്തു. ന്യൂട്ടൻ തന്റെ 29 മത്തെ വയസ്സിൽ കേംബ്രിഡ്ജിൽ ലൂക്കേഷ്യൻ പ്രൊഫസർ ഓഫ് മാത്തമാറ്റിക്സ് ആയി. ഇതിന്റെയൊക്കെ പരിസമാപ്തിയായി [[1668]]ൽ പ്രതിഫലന ടെലസ്കോപ്പ് നിർമിച്ചു. ന്യൂട്ടന്റെ പ്രശസ്തി ഉയർന്നതോടെ [[1672]]ൽ റോയൽ സൊസൈറ്റി അദ്ദേഹത്തെ പ്രഭാഷണത്തിന് ക്ഷണിച്ചു. 1672 മുതൽ [[1676]] വരെ റോയൽ സൊസൈറ്റിക്ക് അയച്ച് കൊടുത്ത പ്രഭാഷണങ്ങളുടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളുടെയും എല്ലാം സംഗ്രഹമാണ് അദ്ദേഹം [[1704]]ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘[[ഓപ്റ്റിക്സ്]]’ എന്ന പുസ്തകം. == പ്രിൻസിപ്പിയ == [[1680]]-ഓടെയാണ് [[പ്രിൻസിപ്പിയ]] എഴുതാനുള്ള സാഹചര്യം ന്യൂട്ടന് ഉണ്ടായത്. [[1687]]ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട “[[ഫിലോസോഫിയ നാച്ചുറാലി പ്രിൻസിപ്പിയ മാത്തമാറ്റിക്ക]]” എന്നു മുഴുവൻ പേരും “പ്രിൻസിപ്പിയ” എന്ന ചുരുക്ക് പേരും ഉള്ള ന്യൂട്ടന്റെ ഗ്രന്ഥം “പ്രകൃതിയുടെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഗണിതശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ“ എന്നു ഭാഷാന്തരണം ചെയ്യാം. ഭൗതിക വിജ്ഞാനം ഉള്ളിടത്തോളംകാലം പഠിക്കാതിരിക്കാൻ കഴിയാത്തതാണ് പ്രിൻസിപ്പിയയുടെ ഉള്ളടക്കം. == [ന്യൂട്ടന്റെ അവസാനകാലം == 1689ൽ ബ്രിട്ടിഷ് പാർലമെൻറിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട് പിന്നീട് തിരിച്ച് വന്നതോടെ അദ്ദേഹം രോഗശയ്യയിലായി. അവസാന കാലത്ത് [[ഈയം|ഈയത്തിൽനിന്നും]] [[രസം|രസത്തിൽ]] നിന്നും [[സ്വർണ്ണം|സ്വർണ്ണമുണ്ടാക്കാൻ]] സാധിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുകയും വർഷങ്ങളോളം അതിന് ചെലവഴിക്കുകയുമുണ്ടായി. [[1725]] മുതൽ തികച്ചും രോഗഗ്രസ്തനായ ന്യൂട്ടൻ തന്റെ 85-ആം വയസ്സിൽ; [[1727]] [[മാർച്ച് 20]]ന്‌ ഇഹലോകവാസം വെടിഞ്ഞു. == അവലംബം == പി.സി.കെ.നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ “ന്യൂട്ടനും പ്രിൻസിപ്പിയയും” എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നും == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Ball|first=W.W. Rouse|title=A Short Account of the History of Mathematics|url=https://archive.org/details/bwb_P9-BUL-080|location=New York|publisher=Dover|year=1908|isbn=0-486-20630-0}} * {{cite book|last=Christianson|first=Gale|title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times|url=https://archive.org/details/inpresenceofcr00chri|location=New York|publisher=Free Press|year=1984|isbn=0-02-905190-8}} This well documented work provides, in particular, valuable information regarding Newton's knowledge of [[Patristics]] * {{cite journal|last=Craig |first=John |title=Isaac Newton&nbsp;– Crime Investigator |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1958-07-19_182_4629/page/148 |journal=Nature |year=1958 |volume=182|issue=4629 |pages=149–152 |doi=10.1038/182149a0 |bibcode = 1958Natur.182..149C }} * {{cite journal|last=Craig |first=John |title=Isaac Newton and the Counterfeiters |journal=Notes and Records of the Royal Society of London |volume=18|issue=2 |year=1963 |pages=136–145 |doi=10.1098/rsnr.1963.0017 }} * {{cite book|last=Levenson|first=Thomas|title= Newton and the Counterfeiter: The Unknown Detective Career of the World's Greatest Scientist|url=https://archive.org/details/newtoncounterfei0000leve_g7m7|publisher=Mariner Books|year=2010|isbn=978-0-547-33604-6 }} * {{cite book|last=Stewart|first=James|title= Calculus: Concepts and Contexts|publisher=Cengage Learning|year=2009|isbn=978-0-495-55742-5}} * {{cite book|authorlink=Richard S. Westfall |last=Westfall |first=Richard S. |title=Never at Rest |url=https://archive.org/details/neveratrestbiogr00west |publisher=Cambridge University Press |year=1980, 1998 |isbn=0-521-27435-4 }} *{{cite book|last=Westfall|first=Richard S.|title=Isaac Newton|url=https://archive.org/details/isaacnewton0000west|publisher=Cambridge University Press|year=2007|isbn=978-0-19-921355-9}} *{{cite book|last=Westfall|first=Richard S.|title=The Life of Isaac Newton|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-47737-9}} *{{cite book|authorlink=Michael White (author) |title=Isaac Newton: The Last Sorcerer |url=https://archive.org/details/isaacnewtonlasts0000whit |first=Michael |last=White |publisher=Fourth Estate Limited |year=1997 |isbn=1-85702-416-8}} {{refend}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book|last=Andrade |first=E. N. De C. |title=Isaac Newton |publisher=Chanticleer Press |location=New York |year=1950 |isbn=0-8414-3014-4}} *Bardi, Jason Socrates. ''The Calculus Wars: Newton, Leibniz, and the Greatest Mathematical Clash of All Time.'' 2006. 277 pp. [http://www.amazon.com/dp/1560259922 excerpt and text search] * {{cite book| author=Bechler, Zev | title = Newton's Physics and the Conceptual Structure of the Scientific Revolution | year = 1991 | publisher=Springer | isbn = 0-7923-1054-3}}. * Berlinski, David. ''Newton's Gift: How Sir Isaac Newton Unlocked the System of the World.'' (2000). 256 pages. [http://www.amazon.com/dp/0743217764 excerpt and text search] ISBN 0-684-84392-7 * Buchwald, Jed Z. and Cohen, I. Bernard, eds. ''Isaac Newton's Natural Philosophy.'' [[MIT Press]], 2001. 354 pages. [http://www.amazon.com/dp/0262524252 excerpt and text search] *{{cite journal|author=Casini, P|title=Newton's Principia and the Philosophers of the Enlightenment|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|year=1988|volume=42|issue=1|pages=35–52|issn=0035–9149|doi=10.1098/rsnr.1988.0006|jstor=531368}} * {{cite book | author=Christianson, Gale E | title=Isaac Newton and the Scientific Revolution | url=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri | publisher=[[Oxford University Press]] | year=1996 | isbn=0-19-530070-X }} See [http://www.amazon.com/dp/019530070X this site] for excerpt and text search. * {{cite book |last=Christianson |first=Gale |title=In the Presence of the Creator: Isaac Newton & His Times |url=https://archive.org/details/inpresenceofcr00chri |location=New York |publisher=Free Press |year=1984 |isbn=0-02-905190-8 }} * Cohen, I. Bernard and Smith, George E., ed. ''The Cambridge Companion to Newton.'' (2002). 500 pp. focuses on philosophical issues only; [http://www.amazon.com/dp/0521656966 excerpt and text search]; [http://www.questia.com/read/105054986 complete edition online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008010311/http://www.questia.com/read/105054986 |date=2008-10-08 }} * {{cite book |author=Cohen, I. B |title=The Newtonian Revolution |url=https://archive.org/details/newtonianrevolut0000cohe_t6j4 |year=1980 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-22964-2 }} * {{cite book|author=Craig, John |title=Newton at the Mint |url=https://archive.org/details/newtonatmint0000crai |year=1946 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, England }} * {{cite book |author=Dampier, William C |coauthors=Dampier, M. |title=Readings in the Literature of Science |url=https://archive.org/details/readingsinlitera0000damp |publisher=Harper & Row |location=New York |year=1959 |isbn=0-486-42805-2 }} * {{cite book|author=[[Richard de Villamil|de Villamil, Richard]] |title=Newton, the Man |publisher=G.D. Knox |location=London |year=1931}}&nbsp;– Preface by Albert Einstein. Reprinted by Johnson Reprint Corporation, New York (1972). * {{cite book |author=Dobbs, B. J. T |title=The Foundations of Newton's Alchemy or "The Hunting of the Greene Lyon" |url=https://archive.org/details/foundationsofnew0000dobb_t3t1 |year=1975 |publisher=Cambridge University Press |place=Cambridge }} * {{cite book|author=Gjertsen, Derek |title=The Newton Handbook |url=https://archive.org/details/newtonhandbook0000gjer |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |year=1986 |isbn=0-7102-0279-2 }} *{{cite book|author=Gleick, James|title=Isaac Newton|url=https://archive.org/details/isaacnewton00glei|publisher=Alfred A. Knopf|year=2003 |isbn=0-375-42233-1}} *{{cite journal|author=Halley, E |title=Review of Newton's Principia |year=1687 |journal=Philosophical Transactions |volume=186 |pages=291–297}} *[[Stephen Hawking|Hawking, Stephen]], ed. ''On the Shoulders of Giants''. ISBN 0-7624-1348-4 Places selections from Newton's ''Principia'' in the context of selected writings by Copernicus, Kepler, Galileo and Einstein *{{cite book|last=Herivel, J. W.|title=The Background to Newton's Principia. A Study of Newton's Dynamical Researches in the Years 1664–84|url=https://archive.org/details/backgroundtonewt0000heri|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|year=1965 }} * {{cite book |author=[[John Maynard Keynes|Keynes, John Maynard]] |title=Essays in Biography |url=https://archive.org/details/essaysinbiograph0000keyn |publisher=W. W. Norton & Co |year=1963 |isbn=0-393-00189-X }} Keynes took a close interest in Newton and owned many of Newton's private papers. * {{cite book|author=Koyré, A |title=Newtonian Studies |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |year=1965 }} * Newton, Isaac. ''Papers and Letters in Natural Philosophy'', edited by [[I. Bernard Cohen]]. [[Harvard University Press]], 1958,1978. ISBN 0-674-46853-8. * Newton, Isaac (1642–1727). ''The Principia'': a new Translation, Guide by I. Bernard Cohen ISBN 0-520-08817-4 University of California (1999) * {{cite book |author=Pemberton, H |title=A View of Sir Isaac Newton's Philosophy |url=https://archive.org/details/newtonphilosophy00pembuoft |publisher=S. Palmer |location=London |year=1728 }} * {{cite book|last=Shamos, Morris H. |title=Great Experiments in Physics |location=New York |publisher=Henry Holt and Company, Inc. |year=1959 |isbn=0-486-25346-5 }} * Shapley, Harlow, S. Rapport, and H. Wright. ''A Treasury of Science''; "Newtonia" pp.&nbsp;147–9; "Discoveries" pp.&nbsp;150–4. Harper & Bros., New York, (1946). * {{cite book| author=Simmons, J | title = The Giant Book of Scientists – The 100 Greatest Minds of all Time | location = Sydney | publisher=The Book Company | year = 1996}} * {{cite book|last=Stukeley |first=W. |title=Memoirs of Sir Isaac Newton's Life |publisher=Taylor and Francis | place = London |year=1936}} (edited by A. H. White; originally published in 1752) * {{cite book |author=Westfall, R. S |title=Force in Newton's Physics: The Science of Dynamics in the Seventeenth Century |url=https://archive.org/details/forceinnewtonsph0000west |location=London |publisher=Macdonald |year=1971 |isbn=0-444-19611-0 }} {{refend}} '''മതം''' {{refbegin|colwidth=30em}} * Dobbs, Betty Jo Tetter. ''The Janus Faces of Genius: The Role of Alchemy in Newton's Thought.'' (1991), links the alchemy to Arianism * Force, James E., and Richard H. Popkin, eds. ''Newton and Religion: Context, Nature, and Influence.'' (1999), 342pp . Pp. xvii + 325. 13 papers by scholars using newly opened manuscripts * Ramati, Ayval. "The Hidden Truth of Creation: Newton's Method of Fluxions" ''British Journal for the History of Science'' 34: 417–438. [http://www.jstor.org/stable/4028372 in JSTOR], argues that his calculus had a theological basis *Snobelen, Stephen "'God of Gods, and Lord of Lords': The Theology of Isaac Newton's General Scholium to the Principia," ''Osiris,'' 2nd Series, Vol. 16, (2001), pp.&nbsp;169–208 [http://www.jstor.org/stable/301985 in JSTOR] * {{cite journal | last1 = Snobelen | first1 = Stephen D. | title = Isaac Newton, Heretic: The Strategies of a Nicodemite | jstor = 4027945 | journal=British Journal for the History of Science | volume = 32 | pages = 381–419 | doi=10.1017/S0007087499003751 | year = 1999 | issue = 4}} * {{cite journal | last1 = Pfizenmaier | first1 = Thomas C. | month=January | year = 1997 | title = Was Isaac Newton an Arian? | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_1997-01_58_1/page/57 | jstor = 3653988 | journal=Journal of the History of Ideas | volume = 58 | issue = 1| pages = 57–80 }} * Wiles, Maurice. ''Archetypal Heresy. Arianism through the Centuries.'' (1996) 214 pages, with chapter 4 on 18th century England; pp.&nbsp;77–93 on Newton, [http://books.google.com/books?id=DGksMzk37hMC&printsec=frontcover&dq=%22Arianism+through+the+Centuries%22 excerpt and text search]. {{refend}} '''പ്രാധമിക സ്രോതസ്സുകൾ''' {{refbegin|colwidth=30em}} * Newton, Isaac. ''The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy.'' [[University of California Press]], (1999). 974 pp. ** Brackenridge, J. Bruce. ''The Key to Newton's Dynamics: The Kepler Problem and the Principia: Containing an English Translation of Sections 1, 2, and 3 of Book One from the First (1687) Edition of Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy.'' University of California Press, 1996. 299 pp. * Newton, Isaac. ''The Optical Papers of Isaac Newton. Vol. 1: The Optical Lectures, 1670–1672.'' Cambridge U. Press, 1984. 627 pp. ** Newton, Isaac. ''Opticks'' (4th ed. 1730) [http://books.google.com/books?id=GnAFAAAAQAAJ&dq=newton+opticks&pg=PP1&ots=Nnl345oqo_&sig=0mBTaXUI_K6w-JDEu_RvVq5TNqc&prev=http://www.google.com/search%3Fq%3Dnewton%2Bopticks%26rls%3Dcom.microsoft:en-us:IE-SearchBox%26ie%3DUTF-8%26oe%3DUTF-8%26sourceid%3Die7%26rlz%3D1I7GGLJ&sa=X&oi=print&ct=title&cad=one-book-with-thumbnail online edition] ** Newton, I. (1952). Opticks, or A Treatise of the Reflections, Refractions, Inflections & Colours of Light. New York: Dover Publications. * Newton, I. ''Sir Isaac Newton's Mathematical Principles of Natural Philosophy and His System of the World,'' tr. A. Motte, rev. [[Florian Cajori]]. Berkeley: University of California Press. (1934). * {{cite book|author=[[Whiteside, D. T.|Whiteside, D. T]] |title=The Mathematical Papers of Isaac Newton |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1967–82 |isbn=0-521-07740-0}}&nbsp;– 8 volumes. *Newton, Isaac. ''The correspondence of Isaac Newton,'' ed. H. W. Turnbull and others, 7 vols. (1959–77). * ''Newton's Philosophy of Nature: Selections from His Writings'' edited by H. S. Thayer, (1953), [http://www.questia.com/read/5876270 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090813023028/http://www.questia.com/read/5876270 |date=2009-08-13 }}. * Isaac Newton, Sir; J Edleston; [[Roger Cotes]], [http://books.google.com/books?as_brr=1&id=OVPJ6c9_kKgC&vid=OCLC14437781&dq=%22isaac+newton%22&jtp=I ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes, including letters of other eminent men''], London, John W. Parker, West Strand; Cambridge, John Deighton, 1850 (Google Books). * Maclaurin, C. (1748). An Account of Sir Isaac Newton's Philosophical Discoveries, in Four Books. London: A. Millar and J. Nourse. * Newton, I. (1958). Isaac Newton's Papers and Letters on Natural Philosophy and Related Documents, eds. I. B. Cohen and R. E. Schofield. Cambridge: Harvard University Press. * Newton, I. (1962). The Unpublished Scientific Papers of Isaac Newton: A Selection from the Portsmouth Collection in the University Library, Cambridge, ed. A. R. Hall and M. B. Hall. Cambridge: Cambridge University Press. *Newton, I. (1975). Isaac Newton's 'Theory of the Moon's Motion' (1702). London: Dawson. {{refend}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Spoken Wikipedia|Isaac_Newton.ogg|2008-07-30}} {{Sister project links|s=Author:Isaac Newton}} *[http://scholar.google.com.au/citations?user=xJaxiEEAAAAJ&hl=en Newton's Scholar Google profile] *[http://scienceworld.wolfram.com/biography/Newton.html ScienceWorld biography] by [[Eric Weisstein]] *[http://www.chlt.org/sandbox/lhl/dsb/page.50.a.php Dictionary of Scientific Biography] *[http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=1 "The Newton Project"] *[http://www.isaacnewton.ca/ "The Newton Project – Canada"] *[https://web.archive.org/web/20080629021908/http://www.skepticreport.com/predictions/newton.htm "Rebuttal of Newton's astrology"] (via [[archive.org]]) *[http://www.galilean-library.org/snobelen.html "Newton's Religious Views Reconsidered"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927014559/http://www.galilean-library.org/snobelen.html |date=2007-09-27 }} *[http://www.pierre-marteau.com/editions/1701-25-mint-reports.html "Newton's Royal Mint Reports"] *[http://www.pbs.org/wgbh/nova/newton/ "Newton's Dark Secrets"] - [[Nova (TV series)|NOVA]] TV programme *from ''The [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]:'' **[http://plato.stanford.edu/entries/newton/ "Isaac Newton"], by George Smith **[http://plato.stanford.edu/entries/newton-principia/ "Newton's ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica''"], by George Smith **[http://plato.stanford.edu/entries/newton-philosophy/ "Newton's Philosophy"], by Andrew Janiak **[http://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/ "Newton's views on space, time, and motion"], by Robert Rynasiewicz *[http://www.tqnyc.org/NYC051308/index.htm "Newton's Castle"] - educational material *[http://www.dlib.indiana.edu/collections/newton "The Chymistry of Isaac Newton"], research on his alchemical writings *[http://www.fmalive.com/ "FMA Live!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402142826/http://www.fmalive.com/ |date=2016-04-02 }} - program for teaching Newton's laws to kids *[http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html Newton's religious position] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090822033018/http://www.adherents.com/people/pn/Isaac_Newton.html |date=2009-08-22 }} *[http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm The "General Scholium" to Newton's ''Principia'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030513080422/http://hss.fullerton.edu/philosophy/GeneralScholium.htm |date=2003-05-13 }} *Kandaswamy, Anand M. [http://www.math.rutgers.edu/courses/436/Honors02/newton.html "''The Newton/Leibniz Conflict in Context''"] *[http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html Newton's First ODE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705191603/http://www.phaser.com/modules/historic/newton/index.html |date=2007-07-05 }}&nbsp;– A study by on how Newton approximated the solutions of a first-order ODE using infinite series *{{MacTutor Biography|id=Newton}} *{{MathGenealogy|id=74313}} *[http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ "The Mind of Isaac Newton"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213222519/http://www.ltrc.mcmaster.ca/newton/ |date=2006-12-13 }} - images, audio, animations and interactive segments *[http://www.enlighteningscience.sussex.ac.uk/home Enlightening Science] Videos on Newton's biography, optics, physics, reception, and on his views on science and religion *[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Mathematicians/Newton.html Newton biography (University of St Andrews)] *<!--{{cite EB1911|wstitle=Newton, Sir Isaac}}--> Chisholm, Hugh, ed. (1911). "[[s:1911 Encyclopædia Britannica/Newton, Sir Isaac|Newton, Sir Isaac]]". ''[[Encyclopædia Britannica]]'' (11th ed.). Cambridge University Press. *and see at [[s:Author:Isaac Newton]] for the following works about him: **"Newton, Sir Isaac" in A Short Biographical Dictionary of English Literature by John William Cousin, London: J. M. Dent & Sons, 1910. **"Newton, Isaac," in Dictionary of National Biography, London: Smith, Elder, & Co., (1885–1900) **Memoirs of Sir Isaac Newton's life by William Stukeley, 1752 '''ന്യൂട്ടന്റെ കൃതികൾ''' *[http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=43 Newton's works – full texts, at the Newton Project] * [http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/collections/Humanities/Pages/newton.aspx The Newton Manuscripts at the National Library of Israel - the collection of all his religious writings] *{{gutenberg author|id=Isaac_Newton|name=Isaac Newton}} *[http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/newton/ "Newton's ''Principia''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810003302/http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/newton/ |date=2009-08-10 }} – read and search *[http://www.earlymoderntexts.com/ ''Descartes, Space, and Body'' and ''A New Theory of Light and Colour''], modernised readable versions by Jonathan Bennett *[http://www.archive.org/stream/opticksoratreat00newtgoog#page/n6/mode/2up ''Opticks, or a Treatise of the Reflections, Refractions, Inflexions and Colours of Light''], full text on [[archive.org]] *[http://cudl.lib.cam.ac.uk/collections/newton "Newton Papers"] - Cambridge Digital Library *See Wikisource at [[s:Author:Isaac Newton]] for the following works by him: ** ''Philosophiae Naturalis Principia Mathematica'' ** ''Opticks: or, a Treatise of the Reflections, Refractions, Inflections and Colours of Light'' ** ''Observations upon the Prophecies of Daniel and the Apocalypse of St. John'' ** ''New Theory About Light and Colour'' ** ''An Historical Account of Two Notable Corruptions of Scripture'' {{S-start}} {{S-par|en}} {{S-bef |before=[[Robert Brady (MP)|റോബർട്ട് ബ്രാഡി]]}} {{S-ttl |title=[[Cambridge University (UK Parliament constituency)|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയ്ക്കുവേണ്ടി]] പാർലമെന്റംഗമായിരുന്നു |with=[[Sir Robert Sawyer|റോബർട്ട് സോയർ]] |years=1689–1690}} {{S-aft |after=[[Edward Finch (composer)|എഡ്വേഡ് ഫിഞ്ച്]]}} {{S-bef |before=[[Anthony Hammond|ആന്റണി ഹാമണ്ട്]]}} {{S-ttl |title=[[Cambridge University (UK Parliament constituency)|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവ്വകലാശാലയ്ക്കുവേണ്ടി]] പാർലമെന്റംഗമായിരുന്നു |with=[[Henry Boyle, 1st Baron Carleton|ഹെൻട്രി ബോയ്‌ൽ]] |years=1701–1702}} {{S-aft |after=[[Arthur Annesley, 5th Earl of Anglesey|ആർഥർ അന്നെസ്ലി]]}} {{S-gov}} {{S-bef |before=[[Thomas Neale|തോമസ് നീൽ]]}} {{s-ttl |title=[[Master of the Mint|മാസ്റ്റർ ഓഫ് ദി മിന്റ്]] |years=1700–1727}} {{s-aft |after=[[John Conduitt|ജോൺ കൺഡൂയിറ്റ്]]}} {{S-end}} {| class=wikitable style="background:#f7f7F7; width:99.8%; margin:0" | style="font-size:92%" | <div style="background:#D0D0FF; width:98.7%; padding:2px; margin: 1px 2px 2px 2px;"> &nbsp; &nbsp; '''Related navpages:'''</div> :* [[Template:Lucasian Professors of Mathematics|Lucasian Professors of Mathematics]] (over 20 topics) :* [[Template:Royal Society presidents 1700s|Royal Society presidents 1700s]] (over 15 topics) :* [[Template:Age of Enlightenment|Age of Enlightenment]] (over 60 topics) :* [[Template:Metaphysics|Metaphysics]] (over 130 topics) :* [[Template:Philosophy of science|Philosophy of science]] (over 130 topics) :* [[Template:Scientists whose names are used as SI units|Scientists whose names are used as SI units]] (over 20 topics) |} {{Scientists whose names are used as SI units}} {{Isaac Newton}} {{Navboxes |title= ഐസക് ന്യൂട്ടനെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനങ്ങൾ |list1= {{Age of Enlightenment}} {{Lucasian Professors of Mathematics}} {{Metaphysics}} {{Philosophy of science}} {{Royal Society presidents}} {{Scientists whose names are used as SI units}} }} [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് ആൽകെമിസ്റ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് തത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] {{Authority control|LCCN=n/79/7443|VIAF=22146457}} m1vdhzu7ps3eh3peu5p4qyqvmqkt58c 0 17954 4648010 3828217 2026-07-16T15:01:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648010 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|List of states with nuclear weapons}} {{അണുവായുധങ്ങൾ}} ഇത് '''ആണവായുധം സ്വായത്തമാക്കിയ രാജ്യങ്ങളുടെ''' പട്ടിക ആണ്; ഈ പട്ടിക പലപ്പോഴും "ന്യൂക്ലിയാർ ക്ലബ്" എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നിലവിൽ എട്ടു രാജ്യങ്ങൾ വിജയകരമായി [[ആണവായുധം|അണുവായുധങ്ങൾ]] പരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ അഞ്ചു രാജ്യങ്ങൾ അണുവായുധ രാഷ്ട്രങ്ങൾ എന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട [[അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാർ]] ([[:en:Nuclear Non-Proliferation Treaty|Nuclear Non-Proliferation Treaty (NPT)]])വഴിയായി അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ രാജ്യങ്ങൾ, അവ പ്രസ്തുത ശേഷി കൈവരിച്ച സമയക്രമത്തിൽ: [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]], [[റഷ്യ]] ([[സോവ്യറ്റ് യൂണിയൻ|സോവ്യറ്റ് യൂണിയന്റെ]] പിൻ‌ഗാമി), [[യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]], [[ഫ്രാൻസ്]], [[ചൈന]] എന്നിയവാണ്. [[അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാർ]] രൂപപ്പെടുത്തിയ ശേഷം അതിൽ ഒപ്പുവയ്ക്കാത്ത മൂന്നു രാ‍ഷ്ട്രങ്ങൾ - [[ഇന്ത്യ]], [[പാകിസ്താൻ]], [[ഉത്തര കൊറിയ]]- അണുവായുധ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിനും]] അണുവായുധങ്ങളുള്ളതായി വ്യാപകമായി വിശ്വസിച്ചു പോരുന്നു. എന്നാൽ [[ഇസ്രായേൽ]] പ്രസ്തുത ആരോപണത്തെ അംഗീകരിക്കുകയോ നിരാകരിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല.<ref>http://www.guardian.co.uk/israel/Story/0,,1970616,00.html</ref> ഈ രാജ്യങ്ങൾ [[അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാർ|അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാറിൽ]] ഒപ്പുവയ്ക്കാത്തതിനാൽ ഇവയുടെ അണുവായുധ ശേഷി ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. [[ഇറാൻ|ഇറാന്]] അണുവായുധ വികസന പദ്ധതി ഉള്ളതായി [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്ക]] ആരോപിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[ഇറാൻ]] പ്രസ്തുത ആരോപണം നിരാകരിക്കുന്നു. == ലോകത്താകമാനമുള്ള അണുവായുധശേഖരത്തിന്റെ ഏകദേശ കണക്ക് == {| class="wikitable" |- bgcolor=#efefef ! രാജ്യം || അണുവായുധ പോർമുനകൾ സജ്ജം‍/മൊത്തം* || ആദ്യം പരീക്ഷണം നടത്തിയ വർഷം |- bgcolor=#ffffff | colspan=3 align=center|'''ആണവായുധം സ്വായത്തമാക്കിയ അഞ്ചു രാഷ്ട്രങ്ങൾ - [[അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാർ]] പ്രകാരം''' |- | {{flagicon|United States}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] |align="right"| 5,735/9,960<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "U.S. nuclear forces, 2006," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:1 (January/February 2005): 68-71, ''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=jf06norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928024433/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=jf06norris |date=2006-09-28 }}''</ref>|| 1945 ("''[[Trinity test|Trinity]]''") |- | {{flagicon|Russia}} [[റഷ്യ]] (മുൻ‌കാല {{URS}}) |align="right"| 5,830/16,000<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "Russian nuclear forces, 2006," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 62:2 (March/April 2006): 64-67, ''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=ma06norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928024833/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=ma06norris |date=2006-09-28 }}''</ref>|| 1949 ("''[[Joe 1|RDS-1]]''") |- | {{flagicon|United Kingdom}} [[യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]] |align="right"| 200<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "British nuclear forces, 2005," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:6 (November/December 2005): 77-79, ''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=nd05norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928030613/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=nd05norris |date=2006-09-28 }}''</ref> || 1952 ("''[[Operation Hurricane|Hurricane]]''") |- | {{flagicon|France}} [[ഫ്രാൻസ്]] |align="right"| 350<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "French nuclear forces, 2005," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:4 (July/August 2005): 73-75,''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=ja05norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928030405/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=ja05norris |date=2006-09-28 }}''</ref>|| 1960 ("''[[Gerboise Bleue]]''") |- | {{flagicon|China}} [[ചൈന]] |align="right"| 130<!--DO NOT CHANGE WITHOUT ADDING A RELIABLE SOURCE--><ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "Chinese nuclear forces, 2006," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 62:3 (May/June 2006): 60-63, ''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=mj06norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928030300/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=mj06norris |date=2006-09-28 }}''; Lewis, Jeffery. "The ambiguous arsenal," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:3 (May/June 2005): 52-59. ''[http://www.thebulletin.org/article.php?art_ofn=mj05lewis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928043931/http://www.thebulletin.org/article.php?art_ofn=mj05lewis |date=2006-09-28 }}''.</ref>|| 1964 ("''[[596 (nuclear test)|596]]''") |- bgcolor=#ffffff | colspan=3 align=center|'''അണുവായുധ ശേഷിയുള്ള മറ്റു രാഷ്ട്രങ്ങൾ''' |- | {{flagicon|India}} [[ഇന്ത്യ]] |align="right"| 70-120<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "India's nuclear forces, 2005," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:5 (September/October 2005): 73-75,''[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/india/nuke-stockpile.htm]''</ref>|| 1974 ("''[[Smiling Buddha]]''") |- | {{flagicon|Pakistan}} [[പാകിസ്താൻ]] |align="right"| 30-52<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "Pakistan's nuclear forces, 2001," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 58:1 (January/February 2002): 70-71,''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=jf02norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061217055042/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=jf02norris |date=2006-12-17 }}''</ref>|| 1998 ("''[[Chagai-I]]''") |- | {{flagicon|North Korea}} [[ഉത്തര കൊറിയ]] |align="right"| 1-10<ref>Norris, Robert S. and Hans M. Kristensen. "North Korea's nuclear program, 2005," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 61:3 (May/June 2005): 64-67,''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=mj05norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928030621/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=mj05norris |date=2006-09-28 }}''</ref>||2006 (''[[2006 North Korean nuclear test|The Beginning]]'')<ref>globalsecurity.org. ''[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/dprk/nuke-test.htm Nuclear Weapons Testing - North Korean Statements]''</ref> |- bgcolor=#ffffff | colspan=3 align=center|'''അണുവായുധ ശേഷി പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്താത്ത രാഷ്ട്രങ്ങൾ''' |- | {{flagicon|Israel}} [[ഇസ്രായേൽ]] |align="right"| 75-200<ref>Norris, Robert S., William Arkin, Hans M. Kristensen, and Joshua Handler. "Israeli nuclear forces, 2002," ''Bulletin of the Atomic Scientists'' 58:5 (September/October 2002): 73-75, ''[http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=so02norris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928030415/http://www.thebulletin.org/article_nn.php?art_ofn=so02norris |date=2006-09-28 }}''</ref>|| ഇല്ല അല്ലെങ്കിൽ വ്യക്തമല്ല അല്ലെങ്കിൽ [[1979]] ([[വെല സംഭവം]] കാണുക) |} <font size=-2><nowiki>*</nowiki>All numbers are estimates from the [[Natural Resources Defense Council]], published in the ''[[Bulletin of the Atomic Scientists]]'', unless other references are given. If differences between active and total stockpile are known, they are given as two figures separated by a forward slash. If no specifics are known, only one figure is given. Stockpile number may not contain all intact warheads if a substantial amount of warheads are scheduled for but have not yet gone through dismantlement; not all "active" warheads are deployed at any given time. When a range of weapons is given (e.g., 0–10), it generally indicates that the estimate is being made on the amount of fissile material that has likely been produced, and the amount of fissile material needed per warhead depends on estimates of a country's proficiency at nuclear weapon design.</font> == [[അണുവായുധ നിർവ്യാപന കരാർ]]‍ പ്രകാരം ആണവായുധം സ്വായത്തമാക്കിയ അഞ്ചു രാഷ്ട്രങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Trinity_Test_Fireball_25ms.jpg|right|thumb|200px|ആദ്യത്തെ അണുവായുധ പരീക്ഷണമായ "[[ട്രിനിറ്റി അണുവായുധ പരീക്ഷണം|ട്രിനിറ്റി]]" അഗ്നിഗോളത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടം]] [[പ്രമാണം:US and USSR nuclear stockpiles.svg|200px|thumb|അമേരിക്കയുടെയും സോവ്യറ്റ് യൂണിയൻ/റഷ്യയുടെയും അണുവായുധശേഖരം, 1945–2006.]] [[പ്രമാണം:USS Enterprise FS Charles de Gaulle.jpg|thumb|200px|ആണവ ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഫ്രഞ്ച് [[വിമാനവാഹിനിക്കപ്പൽ]] ''[[Charles de Gaulle (R 91)|ചാൾസ് ഡീ ഗാളും]]'' ആണവ ഇന്ധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന അമേരിക്കൻ [[വിമാനവാഹിനിക്കപ്പൽ|വിമാനവാഹിനിക്കപ്പലായ]] [[USS Enterprise (CVN-65)|USS ''Enterprise'']] (ഇടത്ത്), ഓരോന്നിലും അണുവായുധവാഹകശേഷിയുള്ള [[യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ|യുദ്ധവിമാനങ്ങളുണ്ട്]]]] * {{flagicon|USA}} '''[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]''' {{main|അമേരിക്കയും അണുവായുധവും}} <ref>{{cite book| first=Chuck| last=Hansen| title=U.S. nuclear weapons: The secret history| url=https://archive.org/details/usnuclearweapons0000hans| location=Arlington, TX | publisher=Aerofax| year=1988| id=ISBN 0-517-56740-7}}</ref><ref>{{cite book|first=Chuck| last=Hansen| title=The Swords of Armageddon: U.S. nuclear weapons development since 1945| location=Sunnyvale, CA | publisher=Chukelea Publications| year=1995| url=http://www.uscoldwar.com/}}</ref> == അണുവായുധ ശേഷിയുള്ള മറ്റു രാഷ്ട്രങ്ങൾ == ==അണുവായുധ ശേഷി പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്താത്ത രാഷ്ട്രങ്ങൾ== == അണുവായുധ വികസന പദ്ധതികൾ ഉണ്ടെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന രാഷ്ട്രങ്ങൾ == ==മുൻ സോവിയറ്റ് രാഷ്ട്രങ്ങൾ== == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://thebulletin.metapress.com/content/c4120650912x74k7/?p=25b8e4972ee04168b4c36a2bda0691f7&pi=0 "Global Nuclear Stockpiles, 1945–2006"] from [[Bulletin of the Atomic Scientists]] * [http://www.nti.org Nuclear Threat Initiative] * [http://globalsecurity.org/wmd/world/index.html Globalsecurity.org — World Special Weapons Guide] * [http://nuclearweaponarchive.org The Nuclear Weapon Archive] * [http://www.nrdc.org/nuclear/euro/contents.asp U.S. Nuclear Weapons in Europe: A review of post-Cold War policy, force levels, and war planning] NRDC, February 2005 * [http://cns.miis.edu/research/india/paknucch.htmlevels, Pakistani Nuclear Development]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Online NewsHour with Jim Lehrer:[http://www.pbs.org/newshour/indepth_coverage/military/proliferation/ Tracking Nuclear Proliferation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208135127/http://www.pbs.org/newshour/indepth_coverage/military/proliferation/ |date=2007-12-08 }} {{അപൂർണ്ണം|List of states with nuclear weapons}} [[വർഗ്ഗം:ആണവായുധം]] [[ca:Arma nuclear#Països amb armament nuclear]] 7aoiomvhez4x3uqey9hiw9ho1eei17j 0 19351 4647946 4629857 2026-07-16T13:19:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647946 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|C++ (programming language)}} {{Infobox programming language | name = സി++ | logo = [[File:ISO C++ Logo.svg|120px]] | logo caption = Logo endorsed by Standard C++ | logo size = 120px | paradigms = [[Multi-paradigm programming language|Multi-paradigm]]: [[procedural programming|procedural]], [[functional programming|functional]], [[object-oriented programming|object-oriented]], [[generic programming|generic]], [[Modular programming|modular]] | family = [[C (programming language)|C]] | designer = [[Bjarne Stroustrup]] | developer = [[ISO/IEC_JTC_1/SC_22|ISO/IEC JTC1 (Joint Technical Committee 1) / SC22 (Subcommittee 22)]] / WG21 (Working Group 21) | released = {{Start date and age|df=yes|1985}} | latest release version = [[C++20]] {{Small|(ISO/IEC 14882:2020)}} | latest release date = {{Start date and age|2020|12|15|df=yes}} | latest preview version = [[C++23]] | latest preview date = {{Start date and age|2021|10|23|df=yes}} | typing = [[Static type|Static]], [[Nominal type system|nominative]], [[Type inference|partially inferred]] | scope = | platform = | operating system = [[Cross-platform]] | file ext = .C, .cc, .cpp, .cxx, {{nowrap|.c++}}, .h, .H, .hh, .hpp, .hxx, {{nowrap|.h++}} | file format = | implementations = {{nowraplinks| [[GNU Compiler Collection|GCC]], [[Clang|LLVM Clang]], [[Microsoft Visual C++]], [[C++Builder|Embarcadero C++Builder]], [[Intel C++ Compiler]], [[IBM XL C++]], [[Edison Design Group|EDG]]}} | dialects = | wikibooks = C++ Programming | influenced by = [[Ada (programming language)|Ada]], [[ALGOL 68]],<ref name="history-cpp-paper">{{cite encyclopedia |last=Stroustrup |first=Bjarne |date=1996 |pages=699–769 |title=A history of C++: 1979-1991 |work=History of programming languages---II |publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]] |doi=10.1145/234286.1057836}}</ref> [[BCPL]],<ref name="cppcon21_bj">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=15QF2q66NhU |title=C++20: Reaching for the Aims of C++ - Bjarne Stroustrup - CppCon 2021 |first=Bjarne |last=Stroustrup |publisher=CppCon |date=December 16, 2021}}</ref> [[C (programming language)|C]], [[CLU (programming language)|CLU]],<ref name="history-cpp-paper" /> [[ML (programming language)|ML]], [[Mesa (programming language)|Mesa]],<ref name="history-cpp-paper" /> [[Modula-2]],<ref name="history-cpp-paper" /> [[Simula]], [[Smalltalk]]<ref name="history-cpp-paper" /> | influenced = [[Ada (programming language)|Ada 95]]<!-- 1995 -->, [[C Sharp (programming language)|C#]]<!-- 2001 -->,<ref name="influenceSharp">{{cite journal |last=Naugler |first=David |date=May 2007 |title=C# 2.0 for C++ and Java programmer: conference workshop |journal=Journal of Computing Sciences in Colleges |volume=22 |issue=5 |quote=Although C# has been strongly influenced by Java it has also been strongly influenced by C++ and is best viewed as a descendant of both C++ and Java.}}</ref> [[C99]]<!-- 1999 -->, [[Chapel (programming language)|Chapel]],<ref name="chplspec">{{cite web|title=Chapel spec (Acknowledgements)|url=https://chapel-lang.org/spec/spec-0.98.pdf|date=1 October 2015|access-date=14 January 2016|publisher=Cray Inc|archive-date=24 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150422/https://chapel-lang.org/spec/spec-0.98.pdf|url-status=live}}</ref> [[Clojure]],<ref>{{cite web |url=http://www.codequarterly.com/2011/rich-hickey/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170111184835/http://www.codequarterly.com/2011/rich-hickey/ |url-status=dead |archive-date=2017-01-11 |title=Rich Hickey Q&A by Michael Fogus |access-date=2017-01-11}}</ref> [[D (programming language)|D]]<!-- 1999 -->, [[Java (programming language)|Java]]<!-- 1995 -->,<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=0rUtBAAAQBAJ&pg=PA133 |title=Cracking The Java Programming Interview :: 2000+ Java Interview Que/Ans |author=Harry. H. Chaudhary |access-date=29 May 2016 |date=28 July 2014 |archive-date=27 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527025512/https://books.google.com/books?id=0rUtBAAAQBAJ&pg=PA133 |url-status=live }}</ref> [[JS++]],<ref>{{cite web|url=https://www.onux.com/jspp/blog/scaling-jspp-abstraction-performance-and-readability/|title=Scaling JS++: Abstraction, Performance, and Readability|author=Roger Poon|date=1 May 2017|access-date=21 April 2020|archive-date=11 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511095442/https://www.onux.com/jspp/blog/scaling-jspp-abstraction-performance-and-readability/|url-status=live}}</ref> [[Lua (programming language)|Lua]]<!-- 1993 -->, [[Nim (programming language)|Nim]],<ref>{{cite web|url=https://nim-lang.org/faq.html|title=FAQ Nim Programming Language|access-date=2020-04-21|archive-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711004631/https://nim-lang.org/faq.html|url-status=live}}</ref> [[Objective-C++]], [[Perl]]<!-- 1987 -->, [[PHP]]<!-- 1995 -->, [[Python (programming language)|Python]],<ref>{{Cite web|url=https://docs.python.org/tutorial/classes.html|title=9. Classes — Python 3.6.4 documentation|website=docs.python.org|access-date=2018-01-09|archive-date=23 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023030209/http://docs.python.org/tutorial/classes.html|url-status=live}}</ref> [[Rust (programming language)|Rust]], [[Seed7]] }} '''സി++'''(/ˌsiːˌplʌsˈplʌs/) എന്നത് [[C (programming language)|സി പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയുടെ]] അല്ലെങ്കിൽ "സി വിത്ത് ക്ലാസെസ്സ്" എന്നതിന്റെ ഒരു വിപുലീകരണമായി [[ബ്യാൻ സ്ട്രൗസ്ട്രെപ്]] സൃഷ്ടിച്ച ഒരു പൊതു-ഉദ്ദേശ്യ പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷയാണ്. കാലക്രമേണ ഭാഷ ഗണ്യമായി വികസിച്ചു, ആധുനിക സി++ന് ഇപ്പോൾ [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ്-ഓറിയന്റഡ്]], ജെനറിക്, [[Functional programming|ഫങ്ഷണൽ]] ഫീച്ചറുകൾ ഉണ്ട്, കൂടാതെ ലോ-ലെവൽ [[കമ്പ്യൂട്ടർ മെമ്മറി|മെമ്മറി]] മാനിപ്പുലേഷനുള്ള സൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇത് മിക്കവാറും എല്ലായ്‌പ്പോഴും കംപൈൽ ചെയ്‌ത ഭാഷയായാണ് നടപ്പിലാക്കുന്നത്, കൂടാതെ [[സ്വതന്ത്ര സോഫ്‌റ്റ്‌വെയർ സമിതി]], എൽഎൽവിഎം(LLVM), [[മൈക്രോസോഫ്റ്റ്]], [[ഇന്റൽ]], [[ഒറാക്കിൾ]], [[ഐബിഎം]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ പല വെണ്ടർമാരും സി++ കമ്പൈലറുകൾ നൽകുന്നു, അതിനാൽ ഇത് പല പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലും ലഭ്യമാണ്. == ചരിത്രം == 1983-1985 കാലത്ത് [[ബ്യാൻ സ്ട്രൗസ്ട്രെപ്]] ആണ് ഇത് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. 1983 ന് മുൻപ്, അദ്ദേഹം [[സി പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ]] പുതുക്കി ചേർത്ത് അതിനെ സി വിത് ക്ലാസ്സെസ് എന്ന് വിളിച്ചു. ഇതിനു വേണ്ടി അദ്ദേഹം പ്രോഗ്രാമിങ്ങിൽ 'ഒബ്ജക്റ്റ്’ എന്ന ആശയം [[സിമുല]] എന്ന കമ്പ്യൂട്ടർ ഭാഷയിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തു (എന്നാൽ പ്രായോഗിക ഉപയോഗത്തിന് ഭാഷ വളരെ മന്ദഗതിയിലായിരുന്നു, അതേസമയം [[ബിസിപിഎൽ]](BCPL) വേഗതയേറിയതാണെങ്കിലും വലിയ സോഫ്റ്റ്‌വെയർ വികസനത്തിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത നിമ്ന്ന(low level) തലത്തിലുള്ളതായിരുന്നു), കൂടെ [[സി|സിയുടെ]] ശക്തിയും ലാളിത്യവും. 1983 ലാണ് സി++ എന്ന പേര് ഇതിന് നൽകിയത്. ഒരു പുതിയ ഭാഷ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രചോദനം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പിഎച്ച്ഡി തീസിസിനായുള്ള പ്രോഗ്രാമിംഗിലെ സ്ട്രോസ്ട്രപ്പിൻ്റെ പ്രവർത്തി പരിചയത്തിൽ നിന്നാണ്. == സവിശേഷതകൾ == [[പ്രമാണം:Cpp in GNU emacs.png|250px|right|thumb|[[ഗ്നു ഈമാക്സ്|ഗ്നു ഈമാക്സിൽ]] [[ഗ്നു കമ്പൈലർ ശേഖരം|ജി.സി.സി.]] ഉപയോഗിച്ച് സി++ പ്രോഗ്രാം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നു]] * ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമിങ് (object oriented)- അത്യധികം സങ്കീർണങ്ങളായ [[കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാം|കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമുകൾ]] ഇതുപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുവാൻ കഴിയും. * ഇൻഹെറിറ്റൻസ് ( Inheritance) - സമാനസ്വഭാവമുള്ള പ്രോഗ്രാം ഭാഗങ്ങൾ ഒന്നിലധികം പ്രാവശ്യം ഒന്നിലധികം പ്രാവശ്യം എഴുതുന്നതൊഴിവാക്കാൻ സാധിക്കുന്നതു മൂലം പ്രോഗ്രാമ്മിങ്ങ് സമയം ലാഭിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. * എൻ‌ക്യാപ്സുലേഷൻ (Encapsulation)- ക്ലാസ്സുകളുടെ ഉപയോഗം ദത്തങ്ങളൂടെയും നിർദ്ദേശങ്ങളുടെയും സുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കുന്നു. * പോളിമോർഫിസം (Polimorphism) - സങ്കീർണ്ണമായ പ്രോഗ്രാമ്മിങ്ങ് നിർദ്ദേശങ്ങങ്ങൾക്ക് ലളിതമായ ഒരു കവചം സൃഷ്ടിക്കുന്നു == ഹലോ വേൾഡ് പ്രോഗ്രാം == താഴെ സി++ൽ ഉള്ള ഒരു [[ഹലോ വേൾഡ് പ്രോഗ്രാം]] മാനകരൂപത്തിലും, ഏറെ പ്രചാരത്തിലുള്ള [[ടർബോ സി++]] [[കമ്പൈലർ]] രീതിയിലും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. <ref>{{cite book | first = Bjarne | last = Stroustrup | authorlink = Bjarne Stroustrup | year = 2000 | pages = [https://archive.org/details/cprogramminglang0000stro_f4r4/page/46 46] | title = The C++ Programming Language | url = https://archive.org/details/cprogramminglang0000stro_f4r4 | edition = Special Edition | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-70073-5 }}</ref><ref>[http://www.research.att.com/~bs/3rd_issues.html Open issues for The C++ Programming Language (3rd Edition)] - This code is copied directly from Bjarne Stroustrup's errata page (p. 633). He addresses the <code>std::endl</code> issue. Also see [http://www.research.att.com/~bs/bs_faq2.html#void-main www.research.att.com] and [http://www.delorie.com/djgpp/v2faq/faq22_25.html www.delorie.com/djgpp/] for detail on the valid implicit return value of main. The implicit return of zero is ''not'' available for other functions.</ref> {| class="wikitable" |- ! മാനക രൂപം ! ടർബോ സി++ രൂപം |- | width="300"|<source lang="cpp"> #include <iostream> int main() { std::cout << "Hello, world!"<< std::endl; return 0; }</source> | width=300| <source lang="cpp"> #include <iostream.h> void main() { cout<<"Hello, world!\n"; } </source> |} ഈ പ്രോഗ്രാം തരുന്ന ഫലം (ഔട്ട്പുട്ട്) താഴെ പറയും പ്രകാരമായിരിക്കും. {| |<pre>''Hello, world!''</pre> |} വിവിധ കംപൈലറുകൾക്കനുസരിച്ച് സി ++ പ്രോഗ്രാമ്മിന്റെ സ്ട്രക്ട്ച്ചറുകൾ ചെറുതായി വത്യാസപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കും. == ഇവയും കാണുക == * [[സി (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)]] * [[ഡെവ്-സി++]] * [[ഗ്നു കമ്പൈലർ ശേഖരം]] == അടിക്കുറിപ്പുകൾ == പ്രകൃതി ദൃശ്യങ്ങൾ == അവലംബം == {{refbegin|2}} * {{cite book | first = David | last = Abrahams | authorlink = David Abrahams | coauthors = [[Aleksey Gurtovoy]] | title = C++ Template Metaprogramming: Concepts, Tools, and Techniques from Boost and Beyond | year = 2005 | url = https://archive.org/details/ctemplatemetapro0000abra | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-321-22725-5 }} * {{cite book | first = Andrei | last = Alexandrescu | authorlink = Andrei Alexandrescu | year = 2001 | title = Modern C++ Design: Generic Programming and Design Patterns Applied | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-70431-5 }} * {{cite book | first = Pete | last = Becker | authorlink = Pete Becker | year = 2006 | title = The C++ Standard Library Extensions : A Tutorial and Reference | url = https://archive.org/details/cstandardlibrary0000beck | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-321-41299-0 }} * {{cite book | first = Andrei | last = Alexandrescu | coauthors = Herb Sutter | authorlink = Andrei Alexandrescu | year = 2004 | title = C++ Design and Coding Standards: Rules and Guidelines for Writing Programs | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-321-11358-6 }} * {{cite book | first = James O. | last = Coplien | authorlink = James O. Coplien | year = 1992, reprinted with corrections 1994 | title = Advanced C++: Programming Styles and Idioms | url = https://archive.org/details/advancedcbsprogr00copl | id = ISBN 0-201-54855-0 }} * {{cite book | first = Stephen C. | last = Dewhurst | year = 2005 | title = C++ Common Knowledge: Essential Intermediate Programming | url = https://archive.org/details/ccommonknowledge0000dewh | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-321-32192-8 }} * {{cite book | author = Information Technology Industry Council | authorlink = Information and Communications Technology Council | publisher = ISO/IEC | location = Geneva | title = Programming languages — C++ | id = 14882:2003(E) | edition = Second edition | date = [[2003-10-15]] }} * {{cite book | first = Nicolai M | last = Josuttis | authorlink = Nicolai M. Josuttis | title = The C++ Standard Library | year = 1999 | url = https://archive.org/details/cstandardlibrary00josu | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-37926-0 }} * {{cite book | first = Andrew | last = Koenig | authorlink = Andrew Koenig (programmer) | coauthors = Barbara E. Moo | year = 2000 | title = Accelerated C++ - Practical Programming by Example | url = https://archive.org/details/acceleratedcprac2000koen | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-70353-X }} * {{cite book | first = Stanley B. | last = Lippman | coauthors = Josée Lajoie, Barbara E. Moo | year = 2005 | title = C++ Primer | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-72148-1 }} * {{cite book | first = Stanley B. | last = Lippman | year = 1996 | title = Inside the C++ Object Model | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-83454-5 }} * {{cite book | first = Bjarne | last = Stroustrup | authorlink = Bjarne Stroustrup | year = 2000 | title = The C++ Programming Language | url = https://archive.org/details/cprogramminglang0000stro_f4r4 | edition = Special Edition | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-70073-5 }} * {{cite book | first = Bjarne | last = Stroustrup | authorlink = Bjarne Stroustrup | year = 1994 | title = The Design and Evolution of C++ | url = https://archive.org/details/designevolutiono0000stro | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-54330-3 }} * {{cite book | first = Herb | last = Sutter | authorlink = Herb Sutter | year = 2001 | title = More Exceptional C++: 40 New Engineering Puzzles, Programming Problems, and Solutions | url = https://archive.org/details/moreexceptionalc0000sutt | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-70434-X }} * {{cite book | first = Herb | last = Sutter | authorlink = Herb Sutter | year = 2004 | title = Exceptional C++ Style | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-76042-8 }} * {{cite book | first = David | last = Vandevoorde | authorlink = David Vandevoorde | coauthors = [[Nicolai M. Josuttis]] | year = 2003 | title = C++ Templates: The complete Guide | url = https://archive.org/details/ctemplatescomple0000vand | publisher = Addison-Wesley | id = ISBN 0-201-73484-2 }} * [[Scott Meyers]] (2005). ''Effective C++''. Third Edition. Addison-Wesley. ISBN 0-321-33487-6 {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikibooks|en:C++}} * [http://www.cplusplus.com/doc/tutorial/ Introduction to C++] * [http://www.icce.rug.nl/documents/cplusplus/ C++ Annotations - A thorough and detailed C++ reference] * [https://web.archive.org/web/20061210011432/http://www.research.att.com/~bs/hopl2.pdf A paper by Stroustrup showing the timeline of C++ evolution (1979-1991)] * [http://incubator.apache.org/stdcxx/doc Apache C++ Standard Library Documentation] * [http://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg21/ Standards Committee Page: JTC1/SC22/WG21 - C++] ** [http://www.open-std.org/jtc1/sc22/wg21/docs/papers/2008/n2691.pdf Standard for Programming Language C++ (Working Draft June 2008)] * [http://www.parashift.com/c%2B%2B-faq-lite/ C++ FAQ Lite by Marshall Cline] * [http://www.boost.org/ Boost C++ Libraries] * [http://en.wikibooks.org/wiki/C++ C++ വിക്കിപാഠഷാല] * [http://www.computerworld.com.au/index.php/id;408408016;pp;1;fp;16;fpid;1 Computer World interview with Bjarne Stroustrup] * [http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/24-small-talk-with-dr-bjarne-stroustrup CrazyEngineers.com interview with Bjarne Stroustrup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210032149/http://www.crazyengineers.com/small-talk/1-cover-story/24-small-talk-with-dr-bjarne-stroustrup |date=2008-12-10 }} * [http://www.comeaucomputing.com/tryitout/ Interactive web-based version of Comeau C++ compiler] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016000832/http://www.comeaucomputing.com/tryitout/ |date=2008-10-16 }} * [http://www.devx.com/SpecialReports/Article/38813/0/page/1 The State of the Language: An Interview with Bjarne Stroustrup (August 15, 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131065906/http://www.devx.com/SpecialReports/Article/38813/0/page/1 |date=2009-01-31 }} {{Compu-lang-stub|C++}} [[വർഗ്ഗം:പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സി പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷാ കുടുംബം]] [[വർഗ്ഗം:സി++]] ==അവലംബം== 3got8un7d9eci23vj9w3kfv49mrd8aw 0 27497 4647994 3777943 2026-07-16T14:42:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647994 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pierre de Coubertin}} {{Infobox President | name = Baron Pierre de Coubertin | image = Baron Pierre de Coubertin.jpg | imagesize = 220px | smallimage = | caption = | order = | office = 2nd [[Presidents of the International Olympic Committee|President of the International Olympic Committee]] | term_start = 1896 | term_end = 1925 | predecessor = [[Demetrius Vikelas]] | successor = [[Henri de Baillet-Latour]]<br />[[Godefroy de Blonay]] (Acting) | birth_date = {{Birth date|1863|01|01|df=yes}} | birth_place = Paris, France | death_date = {{Death date and age|1937|02|2|1863|01|01|df=yes}} | death_place = [[Geneva]], Switzerland | nationality = French | spouse = | children = | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | religion = | signature = | website = | footnotes = }} [[പ്രമാണം:Coubertin.jpg|thumb]] ആധുനിക [[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്‌ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ]] പിതാവായി അറിയപ്പെടുന്നത്‌ ഫ്രഞ്ചുകാരനായ '''പിയേർ ദെ കൂബെർത്തേ'''നാണ് (Pierre de Frédy, Baron de Coubertin). അദ്ധ്യാപകനും ചരിത്രകാരനുമായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം [[അന്താരാഷ്ട്ര ഒളിമ്പിക് കമ്മിറ്റി|അന്താരാഷ്ട്ര ഒളിമ്പിക് കമ്മിറ്റിയുടെ]] സ്ഥാപകൻ എന്ന നിലയിലാണ്‌ പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചത്. == പേരിനു പിന്നിൽ == == ആദ്യകാലം == [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] ഒരു സമ്പന്നകുടുംബത്തിൽ 1863 ജനുവരി 1-നാണ്‌ പിയറി ദെ കുബേർത്തിൻ ജനിച്ചത്. ചെറുപ്പത്തിൽത്തന്നെ കായികരംഗത്തോട് വലിയ കമ്പമുണ്ടായിരുന്ന ആ കുട്ടി [[കുതിര]]സവാരിയും [[ജിംനാസ്റ്റിക്സ്|ജിംനാസ്റ്റിക്സും]] വഞ്ചി തുഴയലുമൊക്കെ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി. പ്രഭുകുടുംബത്തിലെ അംഗമായിട്ടും [[പാരീസ്|പാരീസിലെ]] പാർക്കുകളിലൂടെ അവൻ ഓട്ടം പരിശീലിച്ചു. == കായികരംഗം == {{main|കായികം}} ആളുകൾ തമ്മിലുള്ള ചങ്ങാത്തത്തിനും പരസ്പരസഹകരണത്തിനും സ്പോർട്‌സ്‌ നല്ലൊരു മരുന്നാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഉറച്ചുവിശ്വസിച്ചു. തമ്മിൽ പോരടിച്ചുനശിക്കുന്ന യൂറോപ്യൻ ഭരണാധികാരികൾക്ക്‌ സമാധാനത്തിന്റെയും ശാന്തിയുടെയും പാത കാട്ടിക്കൊടുക്കാൻ സ്പോർട്‌സിനു കഴിയും എന്നദ്ദേഹം കണക്കുകൂട്ടി. സ്പ്പോർട്‌സിനെ അവഗണിക്കുന്ന ഫ്രഞ്ച്‌ വിദ്യാഭ്യാസരീതിയെ കുബേർത്തിൻ വെറുത്തു. അപ്പോഴാണ്‌ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] വിക്റ്റോറിയൻ പബ്ലിക്‌ സ്കൂളുകളിൽ സ്പോർട്‌സിനു നൽകുന്ന പ്രാധാന്യത്തെകുറിച്ച്‌ അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കിയത്‌. അതിനെക്കുറിച്ച്‌ വിശദമായി പഠിക്കാൻ കുബേർത്തിൻ പ്രഭു ഇംഗ്ലണ്ടിലെ [[ഷ്രോപ്ഷയർ]] ഗ്രാമത്തിലേക്ക്‌ ഒരു പഠനയാത്ര തന്നെ നടത്തി. അവിടെയുള്ള ഡോ. ബ്രൂക്ക്‌ എന്നയാൾ സ്ഥാപിച്ച [[മച്ച്‌ വെൻലോക്ക്‌ ഒളിംബിയൻ സൊസൈറ്റി]] വളരെ പ്രശസ്തമായിരുന്നു. സ്പോർട്‌സ്‌ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്‌ പ്രചാരം സൃഷ്ടിക്കാൻ കുബേർത്തിൻ പിന്നീട്‌ [[ജർമനി|ജർമനിയിലും]] [[സ്വീഡൻ|സ്വീഡനിലും]] [[യു.എസ്.എ.|അമേരിക്കയിലുമൊക്കെ]] പര്യടനങ്ങൾ‍ നടത്തി. കുബേർത്തിന്റെ ആശയങ്ങളോട്‌ ഈ രാജ്യങ്ങളിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു. തിരികെ പാരീസിലെത്തിയ കുബേർത്തിൻ പ്രഭു രാജ്യാന്തര കായികമൽസരങ്ങളെക്കുറിച്ചുതന്നെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പക്ഷേ, പാരീസിലെ പ്രഭുക്കന്മാർ ഇതൊരു ഭ്രാന്തൻ ചിന്തയായാണ്‌ കണക്കാക്കിയത്‌. == ഒളിമ്പിൿസ് == {{main|ഒളിമ്പിക്സ്}} സ്വന്തം നാട്ടിൽനിന്ന് കാര്യമായ പിന്തുണ കിട്ടിയില്ലെങ്കിലും മറ്റു പല രാജ്യങ്ങളിലെയും കായികപ്രേമികളും സംഘടനകളും ഒളിമ്പിക്‌ പ്രസ്ഥാനത്തിന്‌ പിന്തുണ നൽകി. തുടർന്ന് 1894-ൽ പാരീസിൽ ചേർന്ന യോഗം, [[രാജ്യാന്തര ഒളിമ്പിക്‌ കമ്മിറ്റി|രാജ്യാന്തര ഒളിമ്പിക്‌ കമ്മിറ്റിക്കു]] രൂപം നൽകുകയും ആദ്യ ഒളിമ്പിക്സ്‌ [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീസിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ [[ഏതൻസ്|ഏതൻസിൽ]] വച്ചുനടത്താൻ തീരുമാനിക്കുകയുംചെയ്തു. 1896-ൽ കുബേർത്തിൻ ഈ കമ്മിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റായി. ഇത്രയൊക്കെ കഷ്ടപ്പടുകൾ സഹിച്ചിട്ടും സ്വന്തം രാജ്യം ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തെ വേണ്ട വിധത്തിൽ ആദരിച്ചിരുന്നില്ല. പ്രശസ്തമായ ദേശീയബഹുമതികളൊന്നും ലഭിക്കാതെയാണ്‌ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്‌. 1896 മുതൽ 1925 വരെ ഇന്റർനാഷനൽ ഒളിമ്പിക്‌ കമ്മിറ്റിയുടെ അധ്യക്ഷനായിരുന്നു. ഒളിമ്പിക്‌ കമ്മിറ്റിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും അധികം കാലം പ്രസിഡന്റായിരുന്നത്‌ അദ്ദേഹമായിരുന്നു-29 വർഷം. ഇക്കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം 7 ഒളിമ്പിക്സുകളാണ്‌ സംഘ്ടിപ്പിച്ചത്‌. ജീവിതത്തിൽ ജയിക്കുകയല്ല പ്രധാനം, നല്ലവണ്ണം പൊരുതുകയാണ് എന്നാണ്‌ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്. 1937 സെപ്റ്റംബർ 2-ന്‌ [[സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡ്|സ്വിറ്റ്‌സർലൻഡിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വച്ചായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യം. ==അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ== കുബർത്തേന്റെ വിവിധ് ജേണലുകളിലും മാഗസിനിലും വന്ന രചനകൾ.<ref>MacAloon, pp. 340–342</ref><ref>[http://www.coubertin.ch/pdf/Coubertin%20Bibliography.pdf Full bibliography of Сoubertin's writings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706224301/http://www.coubertin.ch/pdf/Coubertin%20Bibliography.pdf |date=2011-07-06 }}. coubertin.ch</ref> * {{Cite book | title = Une Campagne de 21 ans. | publisher=Librairie de l'Éducation Physique | year = 1908 | location = Paris}} * {{Cite book | title = La Chronique de France (7 vols.) | publisher=Lanier | date = 1900–1906 | location = Auxerre and Paris }} * {{Cite book | title = L'Éducation anglaise en France | publisher=Hachette | year = 1889 | location = Paris }} * {{Cite book | title = L'Éducation en Angleterre | url = https://archive.org/details/lducationenangl00coubgoog | publisher=Hachette | year = 1888 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Essais de psychologie sportive | publisher=Payot | year = 1913 | location = Lausanne }} * {{Cite book | title = L'Évolution française sous la Troisième République | publisher=Hachette | year = 1896 | location = Paris}} * {{Cite book | title = France Since 1814 | url = https://archive.org/details/francesince181400coubrich | publisher=Macmillan | year = 1900 | location = New York }} * {{Cite book | title = La Gymnastique utilitaire | publisher=Alcan | year = 1905 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Histoire universelle (4 vols.) | publisher=Société de l'histoire universelle | year = 1919 | location = Aix-en-Provence }} * {{Cite book | title = Mémoires olympiques | publisher=Bureau international de pédagogie sportive | year = 1931 | location = Lausanne }} * {{Cite book | title = Notes sur l'éducation publique | url = https://archive.org/details/notessurlducati00coubgoog | publisher=Hachette | year = 1901 | location = Paris}} * {{Cite book | title = Pages d'histoire contemporaine | publisher=Plon | year = 1908 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Pédagogie sportive | publisher=Crés | year = 1922 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Le Respect Mutuel | publisher=Alean | year = 1915 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Souvenirs d'Amérique et de Grèce | publisher=Hachette | year = 1897 | location = Paris }} * {{Cite book | title = Universités transatlantiques | url = https://archive.org/details/universitstrans00coubgoog | publisher=Hachette | year = 1890 | location = Paris }} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.coubertin.ch/ The International Pierre De Coubertin Committee (CIPC)] – Lausanne * [http://www.sporteslettres.net/archives/coubertin/Coubertin-reader-of-Flaubert.pdf Coubertin reader of Flaubert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128113734/http://www.sporteslettres.net/archives/coubertin/Coubertin-reader-of-Flaubert.pdf |date=2007-11-28 }} * [http://www.wenlock-olympian-society.org.uk/archives/index.shtml/ The Wenlock Olympian Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410111109/http://www.wenlock-olympian-society.org.uk/archives/index.shtml |date=2009-04-10 }} * [http://www.litteratureaudio.com/index.php/2008/07/26/coubertin-pierre-de-la-renovation-des-jeux-olympiques/ Discourse of Pierre de Coubertin at Sorbonne announcing the restoring of the Olympic games (in french, audio)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080817053852/http://www.litteratureaudio.com/index.php/2008/07/26/coubertin-pierre-de-la-renovation-des-jeux-olympiques/ |date=2008-08-17 }} [[Image:Speaker Icon.svg|20px]] * {{findagrave|6632086}} [[വർഗ്ഗം:കായികം]] [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 1-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1863-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 2-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1937-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒളിമ്പിക്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പട്ടികകൾ]] lfsvcs6az1dce6l8vn23aduzb55jwh0 0 29998 4648139 4614208 2026-07-16T18:42:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648139 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Devanagari}} {{Short description|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ഭാരതീയ ലിപി}} {{Use Indian English|date=June 2016}} {{Use dmy dates|date=May 2016}} {{Infobox writing system | name = ദേവനാഗരി <br> | altname = {{lang|inc-Deva|देवनागरी}} | sample = [[File:Devanagari Varnamala.png|300px|center]] | caption = <small><center>ദേവനാഗരി വർണ്ണമാല</small></center> | type = [[അബുഗിഡ]] | languages = [[അപഭ്രംശം|അപഭ്രംശ]], [[അംഗിക ഭാഷ|അംഗിക]], [[അവധി ഭാഷ|അവധി]], [[ബജ്ജിക ഭാഷ|ബജ്ജിക]], [[ഭിലി ഭാഷ|ഭിലി]], [[ഭോജ്പുരി ഭാഷ|ഭോജ്പുരി]], [[ബോഡോ ഭാഷ|ബോഡോ]], [[ബ്രജ് ഭാഷ|ബ്രജ്]], [[ഛത്തീസ്ഗഢി ഭാഷ|ഛത്തീസ്ഗഢി]], [[ഡോഗ്രി ഭാഷ|ഡോഗ്രി]], [[ഫിജി ഹിന്ദി]], [[ഗഡ്‌വാലി ഭാഷ|ഗഡ്‌വാലി]], [[ഹരിയാൻവി ഭാഷ|ഹരിയാൻവി]], [[ഹിന്ദി ഭാഷ|ഹിന്ദി]], [[കാശ്മീരി ഭാഷ|കാശ്മീരി]], [[ഖാൻദേശി ഭാഷ|ഖാൻദേശി]], [[കൊങ്കണി ഭാഷ|കൊങ്കണി]], [[കുമാവോണി ഭാഷ|കുമാവോണി]], [[മഗാഹി ഭാഷ|മഗാഹി]], [[മൈഥിലി ഭാഷ|മൈഥിലി]], [[മറാഠി ഭാഷ|മറാഠി]], [[മാർവാഡി ഭാഷ|മാർവാഡി]], [[മുണ്ടാരി ഭാഷ|മുണ്ടാരി]], [[നാഗ്പുരി ഭാഷ|നാഗ്പുരി]], [[നേവാരി ഭാഷ|നേവാരി]], [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]], [[പാലി ഭാഷ|പാലി]], [[പഹാരി ഭാഷകൾ|പഹാരി]], [[പ്രാകൃതം|പ്രാകൃത]], [[രാജസ്ഥാനി ഭാഷകൾ|രാജസ്ഥാനി]], [[സംസ്കൃതം]], [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]], [[സർനാമി ഹിന്ദുസ്ഥാനി|സർനാമി]], [[ഷെർപ ഭാഷ|ഷെർപ]], [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]], [[സുർജാപൂരി ഭാഷ|സുർജാപൂരി]], തുടങ്ങി നിരവധി ഭാഷകൾ. | time = 11-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ നിലവിൽ | official script = {{ubli|[[ഇന്ത്യ]]|[[നേപ്പാൾ]] |[[ഫിജി]]}} | fam1 = [[ഈജിപ്ഷ്യൻ ഹൈറോഗ്ലിഫ്|ഈജിപ്ഷ്യൻ]]<ref>Himelfarb, Elizabeth J. "First Alphabet Found in Egypt", Archaeology 53, Issue 1 (January/February 2000): 21.</ref> | fam2 = [[പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിക് ലിപി|പ്രോട്ടോ-സിനൈറ്റിൿ]]{{efn|name=sem|ബ്രാഹ്മി ലിപിയുടെ സെമിറ്റിൿ ഉത്ഭവം സാർവത്രികമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.}} | fam3 = [[ഫിനീഷ്യൻ ലിപി|ഫിനീഷ്യൻ]]{{efn|name=sem}} | fam4 = [[അരമായ ലിപി|അരമായ]]{{sfn|Salomon|1996|p=378}}<ref name="Salomon 1995">{{Citation |last=Salomon |first=Richard |title=On The Origin Of The Early Indian Scripts: A Review Article. ''Journal of the American Oriental Society'' 115.2 (1995), 271–279 |url=https://indology.info/papers/salomon/ |access-date=27 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190522210705/https://www.indology.info/papers/salomon/ |url-status=dead |archive-date=22 May 2019}}</ref>{{efn|name=sem}} | fam5 = [[ബ്രാഹ്മി ലിപി|ബ്രാഹ്മി]] | fam6 = [[ഗുപ്ത ലിപി|ഗുപ്ത]] | fam7 = [[സിദ്ധം ലിപി|സിദ്ധം]]<ref name="daniels">{{Cite book |last=Daniels |first=P.T. |title=Language in South Asia |url=https://archive.org/details/languageinsoutha0000unse |date=January 2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521786539 |editor-last=B. Kachru |location=Cambridge |pages=[https://archive.org/details/languageinsoutha0000unse/page/285 285]–308 |chapter=Writing systems of major and minor languages |doi=10.1017/CBO9780511619069.017 |editor-last2=Y. Kachru |editor-last3=S. Sridhar}}</ref><ref name="masica">{{Cite book |last=Masica |first=Colin |title=The Indo-Aryan languages |date=1993 |page=143}}</ref> | fam8 = [[നാഗരി ലിപി|നാഗരി]] | sisters = [[നന്ദിനാഗരി]]<br />[[കൈത്തി ലിപി|കൈത്തി]]<br />[[ഗുജറാത്തി ലിപി|ഗുജറാത്തി]]<br />[[മോഡി ലിപി|മോഡി]] | children = | unicode = [https://www.unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf U+0900–U+097F] ദേവനാഗരി,<br />[https://www.unicode.org/charts/PDF/UA8E0.pdf U+A8E0–U+A8FF] വികസിത ദേവനാഗരി (Extended),<br />[https://www.unicode.org/charts/PDF/U11B00.pdf U+11B00–11B5F] വികസിത ദേവനാഗരി-എ (Extended-A),<br />[https://www.unicode.org/charts/PDF/U1CD0.pdf U+1CD0–U+1CFF] വേദിക് വിപുലീകരണങ്ങൾ (Vedic Extensions) | iso15924 = Deva | footnotes = {{notelist}} |text_sample = [[File:Rigveda MS2097.jpg|300px|center]] |text_sample_caption = <small><center>19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് ദേവനാഗരി ലിപിയിലെഴുതിയ [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദ]] കയ്യെഴുത്തുപ്രതി</small></center> }} {{ബ്രാഹ്മി}} '''ദേവനാഗരി''' ഒരു ഭാരതീയ ലിപിയാണ്. [[ഹിന്ദി]], [[മറാഠി]], [[നേപ്പാളി ഭാഷ|നേപ്പാളി]] മുതലായ ഭാഷകൾ എഴുതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രധാനലിപിയാണ് ദേവനാഗരി. പത്തൊൻപതാം ശതാബ്ദം മുതൽ [[സംസ്കൃതം]] എഴുതുന്നതിനും പ്രധാനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് ദേവനാഗരിലിപിയാണ്. [[സിന്ധി ഭാഷ|സിന്ധി]], [[ഗോണ്ഡി ഭാഷ|ഗോണ്ഡി]], [[കൊങ്കണി]], [[കശ്മീരി ഭാഷ|കാശ്മീരി]] മുതലായ ഭാഷകൾ എഴുതുന്നതിനും ഈ ലിപി ഉപയോഗിക്കുന്നു. == ഉൽ‌പത്തി == ==തത്വങ്ങൾ== === സ്വരങ്ങൾ === {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:120%; height:400px; width:60%" |- ! !<small>സ്വതന്ത്ര രൂപം !<small>മലയാളം !<small>'प' ഉപയോഗിച്ച് !rowspan="8" style="width:20px"| !<small>സ്വതന്ത്രരൂപം !<small>മലയാളം !<small>'प' ഉപയോഗിച്ച് |- !''കണ്ഠ്യം''<br />(Guttural) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[अ]] |അ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|प |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[आ]] |ആ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पा |- !''താലവ്യം''<br />(Palatal) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[इ]] |ഇ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पि |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ई]] |ഈ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पी |- !''ഓഷ്ഠ്യം''<br />(Labial) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[उ]] |ഉ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पु |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ऊ]] |ഊ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पू |- !''മൂർദ്ധന്യം''<br />(Cerebral) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ऋ]] |ഋ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पृ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ॠ]] |ൠ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पॄ |- !''ദന്ത്യം''<br />(Dental) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ऌ]] |ഌ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पॢ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ॡ]] |ൡ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पॣ |- !''കണ്ഠതാലവ്യം''<br />(Palato-Guttural) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ए]] |ഏ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पे |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[ऐ]] |ഐ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पै |- !''കണ്ഠോഷ്ഠ്യം''<br />(Labio-Guttural) |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |[[ओ]] |ഓ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पो |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|[[औ]] |ഔ |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px"|पौ |} === വ്യഞ്ജനങ്ങൾ === <!-- wikner 73, 14...--> {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:120%; height:400px; width:95%" |- ! ! colspan="8"| ''സ്പർശം''<br />(Plosive) ! colspan="2"| ''അനുനാസികം''<br />(Nasal) ! colspan="2"| ''അന്തസ്ഥങ്ങൾ''<br />(Semivowel) ! colspan="2"| ''ഊഷ്മാക്കൾ''<br />(Fricative) |- !''കണ്ഠ്യം''<br />(Guttural) | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |क||ക | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ख||ഖ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ग||ഗ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |घ||ഘ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ङ||ങ | colspan="2"| | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ह||ഹ |- !''താലവ്യം''<br />(Palatal) | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |च||ച | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |छ||ഛ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ज||ജ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |झ||ഝ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ञ||ഞ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |य||യ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |श||ശ |- !''മൂർദ്ധന്യം''<br />(Cerebral) | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ट||ട | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ठ||ഠ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ड||ഡ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ढ||ഢ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ण||ണ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |र||ര | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ष||ഷ |- !''ദന്ത്യം''<br />(Dental) | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |त||ത | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |थ||ഥ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |द||ദ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ध||ധ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |न||ന | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ल||ല | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |स||സ |- !''ഓഷ്ഠ്യം''<br />(Labial) | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |प||പ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |फ||ഫ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |ब||ബ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |भ||ഭ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |म||മ | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:35px" |व||വ |} വൈദികസംസ്കൃതത്തിൽ മൂന്നക്ഷരങ്ങൾകൂടി ഉപയോഗിക്കുന്നു. {|class="wikitable" style="text-align:center" ! സംസ്കൃതം !colspan="2"|മലയാളം |- | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ळ |ള |- | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |क्ष |ക്ഷ |- | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ज्ञ |ജ്ഞ |} പേർഷ്യൻ, ഇംഗ്ലീഷ് മുതലായ ഭാഷകളിൽ ഉള്ളതും എന്നാൽ ഭാരതീയ ഭാഷകളിൽ ഇല്ലാത്തതുമായ ശബ്ദങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കനായി നിലവിലുള്ള ലിപിയോടൊപ്പം ഒരു ബിന്ദു (നുക്തം)കൂടി ഉപയോഗിക്കുന്നു. {|class="wikitable" style="text-align:center" ! സംസ്കൃതം !ITRANS !IPA |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |क़ |qa |{{IPA|/qə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ख़ |Ka |{{IPA|/xə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ग़ |Ga |{{IPA|/ɢə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ज़ |za |{{IPA|/zə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |फ़ |fa |{{IPA|/fə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |य़ |Ya |{{IPA|/ʒə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ड़ |.Da |{{IPA|/ɽə/}} |- |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" |ढ़ |.Dha |{{IPA|/ɽʱə/}} |} ==== കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ ==== രണ്ടോ അതിലധികമോ വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തെ കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾ കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+കൂട്ടക്ഷരങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങൾ ! 1.!! Vertical stroke |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ग्ल || ''{{IPA|gla}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | न्त || ''{{IPA|nta}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | स्क || ''{{IPA|ska}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | श्व || ''{{IPA|śva}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | त्त || ''{{IPA|tta}}'' |- ! 2.!! Diacritic ''{{IPA|r}}'' |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | र्न || ''{{IPA|rna}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | न्र || ''{{IPA|nra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | र्त || ''{{IPA|rta}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | त्र || ''{{IPA|tra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | र्र || ''{{IPA|rra}}'' |- ! rowspan=3|3.||rowspan=3|Combines<br />below | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्ग || ''{{IPA|dga}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्घ || ''{{IPA|dgha}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्द || ''{{IPA|dda}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्ध || ''{{IPA|ddha}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्न || ''{{IPA|dna}}'' |- | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्ब || ''{{IPA|dba}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्भ || ''{{IPA|dbha}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्म || ''{{IPA|dma}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्य || ''{{IPA|dya}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | द्व || ''{{IPA|dva}}'' |- | bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | क्त || ''{{IPA|kta}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ह्ण || ''{{IPA|hṇa}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ह्म || ''{{IPA|hma}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ह्य || ''{{IPA|hya}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ह्र || ''{{IPA|hra}}'' |- ! 4.!! Two-stroke ''{{IPA|r}}'' |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ट्र || ''{{IPA|ṭra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ठ्र || ''{{IPA|ṭhra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ड्र || ''{{IPA|ḍra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ढ्र || ''{{IPA|ḍhra}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ङ्र || ''{{IPA|ṅra}}'' |- ! 5.!! Other |bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | क्ष || ''{{IPA|kṣa}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | क्ष्म || ''{{IPA|kṣma}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | ज्ञ || ''{{IPA|jña}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | न्त्व || ''{{IPA|ntva}}'' ||bgcolor="#CCCCCC" style="font-size:24px" | न्त्र्य || ''{{IPA|ntrya}}'' |} === Diacritics === * अं (''[[അനുസ്വാരം]]''), . * अः (''[[വിസർഗം]]''), * [[അവഗ്രഹം]] ऽ === ഉച്ചാരണശൈലി അടയാളങ്ങൾ === സംസ്കൃതത്തിൽ വേദസൂക്തങ്ങൾ ഉരുവിടുമ്പോൾ അക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ വൈവിദ്ധ്യങ്ങളുണ്ടു്. വരമൊഴിയിൽ അവയെ സൂചിപ്പിക്കാനുള്ള ചിഹ്നങ്ങളാണിവ: * ''അനുദാത്തം'' എഴുതുന്നത് അക്ഷരത്തിനടിയിൽ ഒരു വരയിട്ടാണ് (॒). * ''സ്വരിതം'' അക്ഷരത്തിനു മുകളിലുള്ള വരകൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു (॑). * ''ഉദാത്തം'' അടയാളങ്ങളൊന്നും കൂടാതെ എഴുതുന്നു. === സംഖ്യകൾ === {|class="wikitable" align=center |- |+ '''ദേവനാഗരി സംഖ്യകൾ''' |- style="font-size:14pt;" | ० || १ || २ || ३ || ४ | ५ || ६ || ७ || ८ || ९ |- | 0 || 1 || 2 || 3 || 4 | 5 || 6 || 7 || 8 || 9 |- |} == ഇതും കൂടി കാണുക == * [[സംസ്കൃതം]] * [[മലയാളം]] == സോഫ്ട്‌വേർ == * [http://devendraparakh.port5.com/ HindiWriter] {{Webarchive|url=https://archive.today/20051217201509/http://devendraparakh.port5.com/ |date=2005-12-17 }} - The Phonetic Hindi Writer with AutoWord lookup and Spellcheck for MS Word and OpenOffice.org for Windows. * [http://www.baraha.com/downloads.htm Baraha] - Devanāgarī Input using English Keyboard == ആധാരങ്ങൾ == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ളകണ്ണികൾ == * [http://www.omniglot.com/writing/devanagari.htm Omniglot.com - Devanagari Alphabets] * [http://ancientscripts.com/devanagari.html AncientScripts.com - Devanagari Intro] * IS13194:1991 [http://tdil.mit.gov.in/isciiapril03.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528001453/http://tdil.mit.gov.in/isciiapril03.pdf |date=2008-05-28 }} * [http://mpp.org.np/detail_guide/images/traditional_keylayout.gif Nepali Traditional keyboard Layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928091216/http://mpp.org.np/detail_guide/images/traditional_keylayout.gif |date=2007-09-28 }} * [http://mpp.org.np/detail_guide/images/new_layout.JPG Nepali Romanized keyboard Layout] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928091209/http://mpp.org.np/detail_guide/images/new_layout.JPG |date=2007-09-28 }} === ഇലക്ട്രോണിക മുദ്രണം === ==== ഫോണ്ടുകൾ ==== * [http://tdil.mit.gov.in/download/openfonts.htm Unicode Compliant Open Type Fonts]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} including ligature glyphs (TDIL Data Centre) *[http://www.languagetype.com/hindi/hindi-fonts Hindi Unicode Fonts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822130702/http://www.languagetype.com/hindi/hindi-fonts |date=2017-08-22 }} ==== രേഖകൾ ==== * [http://tdil.mit.gov.in/isciiapril03.pdf The official Devanāgarī Document (pdf) from Govt. Of India.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528001453/http://tdil.mit.gov.in/isciiapril03.pdf |date=2008-05-28 }} * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf Unicode Chart for Devanāgarī] * [http://www.mpp.org.np/downloads.php Resources for typing in the Nepali language in Devanāgarī] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011031618/http://mpp.org.np/downloads.php |date=2007-10-11 }} * [http://devanaagarii.net/ Resources for viewing and editing Devanāgarī] * [http://www.alanwood.net/unicode/devanagari.html Unicode support for Web browsers] * [http://www.ee.adfa.edu.au/staff/hrp/personal/Sanskrit-External/unicodenotes.html Creating and Viewing Documents in Devanāgarī] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921101307/http://www.ee.adfa.edu.au/staff/hrp/personal/Sanskrit-External/unicodenotes.html |date=2009-09-21 }} * [http://www.avashy.com/hindiscripttutor.htm Hindi/Devanāgarī Script Tutor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050406214025/http://www.avashy.com/hindiscripttutor.htm |date=2005-04-06 }} * [http://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%82%E0%A4%9F%E0%A4%B0%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%9F_%E0%A4%AA%E0%A4%B0_%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%80_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A7%E0%A4%A8 A compilation of Tools and Techniques for Hindi Computing] ==== ഉപകരണങ്ങളും പ്രയോഗങ്ങളും ==== * [http://hindi.nd4.org/hindi-typing Hindi Typing Tools] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170408083052/https://hindi.nd4.org/hindi-typing/ |date=2017-04-08 }} * [http://www.cdacmumbai.in/projects/indix/ IndiX, Indian language support for Linux] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526133128/http://www.cdacmumbai.in/projects/indix/ |date=2008-05-26 }}, a site by the Indian National Centre for Software Technology * [http://girish.co.in/projects/indian_languages.html Devanāgarī Tools: Wiki Sandbox, Devanagari Mail, Yahoo/Google Search & Devanāgarī Transliteration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522082243/http://girish.co.in/projects/indian_languages.html |date=2008-05-22 }} * [http://entrans.sourceforge.net/ EnTrans] - Entrans is an online, collaborative translation tool [[വർഗ്ഗം:ബ്രാഹ്മി ലിപികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദി]] [[വർഗ്ഗം:ദേവനാഗരി]] {{List of writing systems|state = collapse}} ggyg1g25fdlmm8cg2uzfvbr1fke0tit 0 30344 4647886 3827538 2026-07-16T12:16:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647886 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Nicholas Negroponte}} {{Infobox person | name = നിക്കോളാസ് നിഗ്രോപോണ്ടേ | image = Nicholas Negroponte USNA 20090415 cropped.jpg | caption = 2009 ഏപ്രിൽ 15-ന് എംഡിയിലെ അനാപോളിസിലെ യുഎസ് നേവൽ അക്കാദമിയിൽ ഫോറസ്റ്റൽ പ്രഭാഷണം നടത്തുന്ന നിക്കോളാസ് നെഗ്രോപോണ്ടെ | birth_date = {{Birth date and age|1943|12|1|mf=y}} | birth_place = [[New York City]], [[New York (state)|New York]] | occupation = Academic and [[computer scientist]] | children = Dimitri Negroponte | website = | footnotes = }} '''നിക്കോളാസ് നിഗ്രോപോണ്ടേ''' (ജനനം:1943) [[MIT|എംഐടി]]-യിലെ പ്രശസ്തമായ മീഡിയ ലാബിന്റെ സ്ഥാപകനും മുൻ ഡയറക്ടറാണ്. ഭാവിയിലെ കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ, വിവരവിനോദ വിജ്ഞാന സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണങ്ങളാണ് മീഡിയ ലാബ് നടത്തിവരുന്നത്. 2006 ഫെബ്രുവരിയിൽ 'ഒരു കുട്ടിക്ക് ഒരു ലാപ്ടോപ്പ്' എന്ന പദ്ധതിയിൽ പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു. നാൽപ്പതിലധികം ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ട 1995 ലെ ബെസ്റ്റ് സെല്ലർ ബീയിംഗ് ഡിജിറ്റലിന്റെ രചയിതാവാണ് നെഗ്രോപോണ്ടെ.<ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of the City|url=https://archive.org/details/encyclopediaofci0000unse_o0h4|last=Caves|first=R. W.|publisher=[[Routledge]]|year=2004|isbn=9780415252256|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofci0000unse_o0h4/page/482 482]}}</ref> ==മുൻകാലജീവിതം== ഗ്രീക്ക് ഷിപ്പിംഗ് മാഗ്നറ്റും ആൽപൈൻ സ്കീയറുമായ ഡിമിട്രിയോസ് നെഗ്രോപോണ്ടിസിന്റെ (ഗ്രീക്ക്: Νεγροπόντης) ജനിച്ച നെഗ്രോപോണ്ടെ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിന്റെ അപ്പർ ഈസ്റ്റ് സൈഡിലാണ് വളർന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് സഹോദരന്മാരുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്തയാളായ ജോൺ നെഗ്രോപോണ്ടെ മുൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് സ്റ്റേറ്റ് ഡെപ്യൂട്ടി സെക്രട്ടറിയാണ്. എമ്മി അവാർഡ് നേടിയ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവാണ് മൈക്കൽ നെഗ്രോപോണ്ടെ. ജോർജ്ജ് നെഗ്രോപോണ്ടെ ഒരു കലാകാരനാണ്, 2002 മുതൽ 2007 വരെ ഡ്രോയിംഗ് സെന്ററിന്റെ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു. ന്യൂയോർക്കിലെ ബക്ക്ലി സ്കൂൾ, മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ഫേ സ്കൂൾ, സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ ലെ റോസി, കണക്റ്റിക്കട്ടിലെ വാളിംഗ്ഫോർഡിലുള്ള ദി ചോറ്റ് സ്കൂൾ (ഇപ്പോൾ ചോറ്റ് റോസ്മേരി ഹാൾ) എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠിച്ചു, അവിടെ നിന്ന് 1961-ൽ ബിരുദം നേടി. കൂടാതെ ആർക്കിടെക്ചർ ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥിയും, അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗവേഷണം കമ്പ്യൂട്ടർ എയ്ഡഡ് ഡിസൈനിലെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. 1966-ൽ അദ്ദേഹം എംഐടിയിൽ നിന്ന് ആർക്കിടെക്ചറിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. തന്റെ അക്കാദമിക് ജീവിതം മികച്ചതാണെങ്കിലും, നെഗ്രോപോണ്ടെ തനിക്ക് ബാധിച്ച ഡിസ്‌ലെക്സിയ രോഗത്തെക്കുറിച്ചും, വായനയിലുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടിനെക്കുറിച്ചും പരസ്യമായി സംസാരിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Q & A with Nicholas Negroponte|url=http://www.c-span.org/video/?202050-1/qa-nicholas-negroponte|publisher=C-SPAN|access-date=November 30, 2014|date=November 25, 2007}}</ref> == ഇവയും കാണുക == ==കുറിപ്പുകൾ== <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> == അവലംബം == <references/> * [[വിവരസാങ്കേതികരംഗത്തെ പ്രശസ്തരുടെ പട്ടിക]] [[വർഗ്ഗം:വിവരസാങ്കേതികവിദ്യാവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:സംരംഭകർ]] [[വർഗ്ഗം:1943-ൽ ജനിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} 99nmehsdcwfr1dafqaiv8kmjhsrkv68 0 31582 4647968 4533041 2026-07-16T14:01:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647968 wikitext text/x-wiki തോമസ് ആൽവ എഡിസൺ (ഫെബ്രുവരി 11, 1847 - ഒക്ടോബർ 18, 1931) ഒരു അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനും വ്യവസായിയുമാണ്.[1][2][3] വൈദ്യുതോർജ്ജ ഉൽപ്പാദനം, ബഹുജന ആശയവിനിമയം, ശബ്ദ റെക്കോർഡിംഗ്, ചലനചിത്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ അദ്ദേഹം നിരവധി ഉപകരണങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[4] ഫോണോഗ്രാഫ്, മോഷൻ പിക്ചർ ക്യാമറ, ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് ബൾബിൻ്റെ ആദ്യകാല പതിപ്പുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ ആധുനിക വ്യാവസായിക ലോകത്ത് വ്യാപകമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്.[5] നിരവധി ഗവേഷകരോടും ജീവനക്കാരോടും ഒപ്പം പ്രവർത്തിച്ച്, സംഘടിത ശാസ്ത്രത്തിൻ്റെയും ടീം വർക്കിൻ്റെയും തത്ത്വങ്ങൾ കണ്ടുപിടിത്ത പ്രക്രിയയിൽ പ്രയോഗിച്ച ആദ്യ കണ്ടുപിടുത്തക്കാരിൽ ഒരാളായ അദ്ദേഹം,  ആദ്യത്തെ വ്യാവസായിക ഗവേഷണ ലബോറട്ടറി സ്ഥാപിച്ചു.[6][[File:A day with Thomas A. Edison.webm|thumb|thumbtime=1|upright=1.1|{{en}} ''A Day with Thomas Edison'' (1922)]] എഡിസൺ വളർന്നത് അമേരിക്കൻ മിഡ്‌വെസ്റ്റിലാണ്. തൻ്റെ കരിയറിൻ്റെ തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു ടെലിഗ്രാഫ് ഓപ്പറേറ്ററായി പ്രവർത്തിച്ചു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യകാല കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾക്ക് പ്രചോദനമായി. 1876-ൽ, ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ മെൻലോ പാർക്കിൽ അദ്ദേഹം തൻ്റെ ആദ്യത്തെ ലബോറട്ടറി സൗകര്യം സ്ഥാപിച്ചു, അവിടെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യകാല കണ്ടുപിടുത്തങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഫ്ലോറിഡയിലെ ഫോർട്ട് മിയേഴ്‌സിൽ വ്യവസായികളായ ഹെൻറി ഫോർഡ്, ഹാർവി എസ്. ഫയർസ്റ്റോൺ എന്നിവരുമായി സഹകരിച്ച് ഒരു ബൊട്ടാണിക്കൽ ലബോറട്ടറിയും ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോയായ ബ്ലാക്ക് മരിയ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ലബോറട്ടറിയും സ്ഥാപിച്ചു.  1,093 യുഎസ് പേറ്റൻ്റുകളും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലെ പേറ്റൻ്റുകളും സ്വന്തം പേരിലുള്ള  എഡിസൺ അമേരിക്കൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.[7] രണ്ടുതവണ വിവാഹം കഴിച്ച എഡിസൺ ആറു കുട്ടികളുടെ പിതാവായിരുന്നു. 1931-ൽ പ്രമേഹംമൂലമുള്ള സങ്കീർണതകളാൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചു. == ബാല്യം == [[പ്രമാണം:HABS OHIO,22-MILA,1-1.jpg|thumb|എഡിസൺ ജനിച്ച സ്ഥലം]] മിലാനിലെ ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിലാണ് എഡിസൺ ജനിച്ചത്. കാനഡയിൽ നിന്നും അമേരിക്കയിലേക്ക് കുടിയേറിയവരായിരുന്നു എഡിസൻറെ മാതാപിതാക്കൾ.പിതാവിൻറെ പേര് സാം എഡിസൺ. അദ്ദേഹം മിലാനിൽ മരക്കച്ചവടം നടത്തിവരികയായിരുന്നു. മാതാവ് നാൻസി എഡിസൺ<ref>{{Cite web |url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |title=National Historic Landmarks Program (NHL) |access-date=2013-02-11 |archive-date=2011-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110808185308/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=443&ResourceType |url-status=dead }}</ref>. നാൻസിയുടെയും സാമിൻറെയും ഏഴാമത്തെ മകനായി 1847 ഫെബ്രുവരി 11-നാണ് എഡിസൺ ജനിച്ചത്. എഡിസണ് എട്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ കുടുംബം പോർട്ട് ഹൂറണിലേക്ക് സ്ഥലം മാറി. [[Rebellions of 1837|മക്കെൻസി റെബലിയൺ]] എന്ന പരാജയപ്പെട്ട കലാപത്തിൽ പങ്കെടുത്തതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന് നാടുവിടേണ്ടിവന്നത്.<ref>http://www.nps.gov/edis/historyculture/samuel-and-nancy-elliott-edison.htm</ref> ഡച്ച് പൈതൃകമാണ് തനിക്കുള്ളതെന്നാണ് എഡിസൺ അവകാശപ്പെട്ടത്.<ref name="Baldwin">{{cite book | last = Baldwin | first = Neal | title = Edison: Inventing the Century | url = https://archive.org/details/edisoninventingc00bald | publisher=[[Hyperion (publisher)|Hyperion]] | year = 1995 | pages = [https://archive.org/details/edisoninventingc00bald/page/n26 3]–5 | isbn = 978-0-7868-6041-8 }}</ref> [[പ്രമാണം:Young Thomas Edison.jpg|thumb|left|തോമസ് എഡിസൺ കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ.]] ആ വർഷം തന്നെ എഡിസണെ വിദ്യാലയത്തിൽ ചേർത്തു. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസ സമയത്ത് എഡിസൺ ശ്രദ്ധയുള്ള വിദ്യാർത്ഥിയായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. റെവറന്റ് എങ്കിൾ എന്ന അദ്ധ്യാപകൻ എഡിസണെ "[[wikt:addled|പതറിയ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ]]" എന്നുവിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മൂന്നു മാസത്തോടെ എഡിസൺ സ്കൂളിലേക്കുള്ള പോക്ക് നിർത്തി. വിദ്യാലയ പഠനം മുടങ്ങിയതിൽ പിന്നെ അമ്മതന്നെയായിരുന്നു എഡിസൻറെ അദ്ധ്യാപിക. എഡിസൻറെ കഴിവുകൾ പുറത്ത് കൊണ്ടു വരുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ച വ്യക്തി അദ്ദേഹത്തിൻറെ അമ്മതന്നെയാണ്. "എന്റെ അമ്മയാണെന്നെ ഞാനാക്കിയത്. അവർ എന്റെ കഴിവുകളിൽ ഉറച്ച വിശ്വാസമുള്ളവരും സത്യസന്ധയുമായിരുന്നു. എനിക്ക് ജീവിക്കാൻ ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടെന്നും നിരാശപ്പെടുത്താതിരിക്കാൻ ഒരാളുണ്ടെന്നും തോന്നിയിരുന്നു" എന്നും എഡിസൺ പ്രസ്താവിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web| url=http://www.nps.gov/edis/home_family/fam_album.htm| title=Edison Family Album| publisher=US National Park Service| accessdate=March 11, 2006| archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTYO7Sd?url=http://www.nps.gov/edis/home_family/fam_album.htm| archivedate=2010-12-06| url-status=live}}</ref> ഇക്കാലത്താണ് നാൻസി എഡിസണ് ഒരു ശാസ്ത്രപുസ്തകം സമ്മാനിച്ചത്. 'സ്കൂൾ ഓഫ് നാച്വറൽ ഫിലോസഫി' (രചയിതാവ് ആർ. ജി. പാർക്കർ) എന്നതായിരുന്നു പുസ്തകത്തിൻറെ പേര്. എഡിസണ് കിട്ടിയ ആദ്യത്തെ ശാസ്ത്രപുസ്തകമാണിത്. വിവിധ ശാസ്ത്രപരീക്ഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് അതിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. == വിവാഹവും കുട്ടികളും == [[File:Mina Edison 1906.jpg|thumb|right|1906-ൽ മിന എഡിസൺ]] [[ഡിസംബർ 25]] [[1871]]ൽ 24ആം വയസിൽ എഡിസൺ 16 വയസുള്ള മേരി സ്റ്റിൽ‌വെല്ലിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മേരി എല്ലാ കാര്യത്തിലും എഡിസണിനെ സഹായിച്ചു. തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യത്തെ അവർ അംഗീകരിച്ചു. അവർക്ക് മൂന്ന് കുട്ടികൾ ആയിരുന്നു : * മരിയൻ എസ്റ്റെല്ലെ എഡിസൺ (1873–1965), ചെല്ലപ്പേര്: "ഡോട്ട്" * തോമസ് ആൽ‌വാ എഡിസൺ, ജൂനിയർ (1876–1935), ചെല്ലപ്പേര് "ഡാഷ്" * വില്യം ലെസ്ലീ എഡിസൺ (1878–1937)<ref>{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Older Son To Sue To Void Edison Will; William, Second Child Of The Inventor's First Marriage, Sees Leaning To Younger Sons. Charges Undue Influence Attacks Power Of Executors, Holding Father Was Failing When Codicil Was Made. Older Son To Sue To Void Edison Will W.L. Edison An Inventor. Charles Confers With Counsel. |url= |quote=The will of Thomas A. Edison, filed in Newark last Thursday, which leaves the bulk of the inventor's $12 million estate to the sons of his second wife, was attacked as unfair yesterday by William L. Edison, second son of the first wife, who announced at the same time that he would sue to break it. |publisher=[[New York Times]] |date=[[October 31]], [[1931]] |accessdate=2007-07-21 }}</ref> പക്ഷേ മേരി അധികനാൾ ജീവിച്ചില്ല. മൂന്നു കുട്ടികളേയും എഡിസണെ ഏല്പ്പിച്ചിട്ട് മേരി മരിച്ചു. മേരിയുടെ മരണം എഡിസന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഏറെ ആഘാതമുണ്ടാക്കി. പിന്നീട് 1886 ഫെബ്രുവരി 24-ന്,തന്റെ 39-ാം വയസ്സിൽ എഡിസൺ ഇരുപത്കാരിയായ ''മിന മില്ലറിനെ''(1866 - 1947) വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Thomas_Edison%27s_Children |title=Thomas Edison's Children |date=December 16, 2010 |work=IEEE Global History Network |publisher=IEEE |accessdate=June 30, 2011}}</ref> ചാത്ത്വോക്കാ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂഷന്റെ കോ-ഫൗണ്ടറും,ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്ന ലൂയിസ് മില്ലറിന്റെ മകളാണ് മിന.മിനയ്ക്കും മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായി. *മദലീനി എഡിസൺ (1888-1979) [[ജോൺ ഇറെ സ്ലോയൈൻ]] -നെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref>{{cite news |coauthors= |title=Madeleine Edison a Bride. Inventor's Daughter Married to J. E. Sloan by Mgr. Brann |url= |quote= |work=New York Times |date=June 18, 1914}}</ref><ref>{{cite news |coauthors= |title=Mrs. John Eyre Sloane Has a Son at the Harbor Sanitarium Here |url= |quote= |work=New York Times |date=January 10, 1931}}</ref> *ചാൾസ് എഡിസൺ (1890 1969) ന്യൂ ജേഴ്സിയുടെ ഗവർണർ (1941 - 1944) അച്ഛന്റെ മരണത്തിന് ശേഷം വ്യവസായങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തത് ചാൾസ് എഡിസണായിരുന്നു.<ref>{{cite news |title=Charles Edison, 78, Ex-Governor Of Jersey and U.S. Aide, Is Dead |date=August 1969 |work=New York Times}}</ref> *തിയഡോർ മില്ലെർ എഡിസൺ (1898 - 1992) , (എം.ഐ.ടി. ഫിസിക്സ് 1923) 80-ഓളം പേറ്റന്റുകൾക്ക് ഉടമ. == ആദ്യകാല തൊഴിൽ == [[പ്രമാണം:Edison and phonograph edit1.jpg|thumb|200px|തന്റെ ഫോണോഗ്രാഫുമായി എഡിസൺ ഇരിക്കുന്ന ചിത്രം. [[Mathew Brady|മാത്യൂ ബ്രാഡി]] 1877-ൽ എടുത്തത്.]] ആദ്യകാല തൊഴിൽ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ നിന്ന് ഡിട്രോയിറ്റിലേക്ക് ഓടുന്ന ട്രെയിനുകളിൽ പത്രങ്ങൾ, മിഠായികൾ, പച്ചക്കറികൾ എന്നിവ വിൽക്കുന്നവനായാണ് തോമസ് എഡിസൺ തൻ്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. 13 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അദ്ദേഹം ആഴ്ചയിൽ 50 ഡോളർ ലാഭം നേടി, അതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇലക്ട്രിക്കൽ, കെമിക്കൽ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതിലേക്കാണ് പോയത്.[21] 15 വയസ്സിൽ, 1862-ൽ, ഓടുന്ന ഒരു ട്രെയിനിൽ ഇടിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് 3 വയസ്സുള്ള ജിമ്മി മക്കെൻസിയെ അദ്ദേഹം രക്ഷിച്ചു.[22] ജിമ്മിയുടെ പിതാവ്, മിഷിഗണിലെ മൗണ്ട് ക്ലെമെൻസിലെ സ്റ്റേഷൻ ഏജൻ്റ് ജെ. യു. മക്കെൻസി, നന്ദിപൂർവ്വം എഡിസണെ ടെലിഗ്രാഫ് ഓപ്പറേറ്ററായി പരിശീലിപ്പിച്ചു.   എഡിസന്റെ ആദ്യ ടെലിഗ്രാഫി ജോലി ഗ്രാന്റ് ട്രങ്ക് റെയിൽവേയിൽ, പോർട്ട്‌ ഹ്യൂറോണിന് അകലെയുള്ള സ്ട്രാറ്റ്ഫോർഡ് ജംഗ്ഷനിലായിരുന്നു. [2 3]രണ്ട് ട്രെയിനുകൾ കൂട്ടിയിടിച്ചതിൻ്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്ത് ജോലിയിൽ നിന്ന് പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ അദ്ദേഹം ഗുണപരമായ വിശകലനം പഠിക്കുകയും രാസ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു.[24][25][26] റോഡിൽ പത്രങ്ങൾ വിൽക്കാനുള്ള പ്രത്യേക അവകാശം എഡിസൺ നേടി, കൂടാതെ നാല് പേരുടെ സഹായത്തോടെ അദ്ദേഹം ഗ്രാൻഡ് ട്രങ്ക് ഹെറാൾഡ് ടൈപ്പ് ചെയ്ത് അച്ചടിച്ചു, അത് തൻ്റെ മറ്റ് പേപ്പറുകൾക്കൊപ്പം വിറ്റു.[26] ഒരു ബിസിനസുകാരനെന്ന നിലയിൽ എഡിസൻ്റെ കഴിവുകൾ കണ്ടെത്തിയതിനാൽ ഇത് സംരംഭകത്വ സംരംഭങ്ങളുടെ നീണ്ട നിരയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടു. ആത്യന്തികമായി, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സംരംഭകത്വം 14 ഓളം കമ്പനികളുടെ രൂപീകരണത്തിന് കേന്ദ്രമായിരുന്നു, ജനറൽ ഇലക്ട്രിക് ഉൾപ്പെടെ, മുമ്പ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതു വ്യാപാര കമ്പനികളിലൊന്നായിരുന്നു.[27][28] 1866-ൽ, 19-ആം വയസ്സിൽ, എഡിസൺ കെൻ്റക്കിയിലെ ലൂയിസ്‌വില്ലിലേക്ക് താമസം മാറി, അവിടെ വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനിലെ ജീവനക്കാരനെന്ന നിലയിൽ, അസോസിയേറ്റഡ് പ്രസ് ബ്യൂറോ ന്യൂസ് വയറിൽ ജോലി ചെയ്തു. അവിടെ അദ്ദേഹം രാത്രി ഷിഫ്റ്റിനായി അഭ്യർത്ഥിച്ചു. അത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ട രണ്ടു വിനോദങ്ങളായ വായനയിലും പരീക്ഷണങ്ങളിലും കൂടുതൽ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നതിന് സഹായകമായി. ഒടുവിൽ, രണ്ടാമത്തെ വിനോദം  അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജോലി നഷ്ടപ്പെടുത്തി. 1867-ൽ ഒരു രാത്രി, അദ്ദേഹം ഒരു ലെഡ്-ആസിഡ് ബാറ്ററിയുമായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ സൾഫ്യൂറിക് ആസിഡ് തറയിൽ ഒഴിച്ചു. അത് ഫ്ലോർബോർഡുകൾക്കിടയിലും  അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ബോസിൻ്റെ മേശക്കടിയിലേക്കും ഒഴുകി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ എഡിസണെ പുറത്താക്കി.[29] അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യ പേറ്റൻ്റ് ഇലക്‌ട്രിക് വോട്ട് റെക്കോർഡർ, യു.എസ്. പേറ്റൻ്റ് 90,646, 1869 ജൂൺ 1-ന് അനുവദിച്ചു.[30] യന്ത്രത്തിന് ആവശ്യക്കാർ കുറവായതിനാൽ, താമസിയാതെ എഡിസൺ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി. ആ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഉപദേഷ്ടാക്കളിൽ ഒരാൾ  സഹ ടെലിഗ്രാഫറും കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനുമായിരുന്ന ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ലിയോനാർഡ് പോപ്പ് ആയിരുന്നു. ദരിദ്രരായ യുവാക്കളെ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീടായ 'എലിസബത്തി'ൻ്റെ ബേസ്‌മെൻ്റിൽ താമസിക്കാനും ജോലി ചെയ്യാനും എഡിസൺ അനുവദിച്ചു, അതേസമയം എഡിസൺ ഗോൾഡ് ഇൻഡിക്കേറ്റർ കമ്പനിയിൽ  സാമുവൽ ലോസിനുവേണ്ടി ജോലി ചെയ്തു. 1869 ഒക്ടോബറിൽ പോപ്പും എഡിസണും  സ്വന്തം കമ്പനി സ്ഥാപിച്ച് ഇലക്ട്രിക്കൽ എഞ്ചിനീയർമാരായും കണ്ടുപിടുത്തക്കാരായും ജോലി ചെയ്തു. 1874-ൽ ഒരേസമയം രണ്ടു സന്ദേശങ്ങൾ അയയ്‌ക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു മൾട്ടിപ്ലക്‌സ് ടെലിഗ്രാഫിക് സംവിധാനം എഡിസൺ വികസിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.[31]{{multi-listen start}} {{multi-listen item|filename=Thomas Edison Mary had lamb.ogg|title=മേരി ഹാഡ് എ ലിറ്റിൽ ലാമ്പ്|description=എഡിസൺ പറയുന്നു "മേരി ഹാഡ് എ ലിറ്റിൽ ലാമ്പ്"[[Ogg|ഒ.ജി.ജി.]]}} {{multi-listen end}} == മെൻലോ പാർക്ക് == [[പ്രമാണം:Menlo Park Laboratory.JPG|left|thumb|300px|മിച്ചിഗനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഡിയർ ബോർണിലെ ഗ്രീൻ ഫീൽഡ് എന്ന ഗ്രാമത്തെ ഹെൻറി ഫോർഡ് മ്യൂസിയത്തിൽ പുനഃനിർമ്മാണം നടത്തിയ,എഡിസണിന്റെ മെൻലോ പാർക്കിലെ ലബോറട്ടറി.]] എഡിസൺ നടത്തിയ പ്രാധാനപ്പെട്ട ഒരു മാറ്റം എന്നത്,മിഡിൽസെക്സ് രാജ്യമായ ന്യൂ ജേഴ്സിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രാരിറ്റൻ നഗരത്തിന് അടുത്തായുള്ള മെൻലോ പാർക്കിൽ പണിത ഇൻഡസ്റ്റ്രിയൽ റിസർച്ച് ലാബ് ആയിരുന്നു.ഈ ലാബ് എഡിസണിന്റെ മേലുള്ള ആദരവിന്റെ സൂചകമായി ഈ ലാബിന് ''എഡിസൺ'' എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു.ഇത് നിർമ്മിച്ചത് എഡിസന്റെ ക്വാഡറപ്ലെക്സ് ടെലെഗ്രാഫ് വിറ്റ് കിട്ടിയ പണം കൊണ്ടായിരുന്നു. ഈ ടെലഗ്രാഫിനെ ലോകത്തോട് പരിചയപ്പെടുത്തിയതിനുശേഷം, $4,000 മുതൽ $5,000 വരെ അതിന്റെ വില നിശ്ചയിക്കാമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീരുമാനം ശരിയാണെന്ന് കരുതിയിരുന്നില്ല,അതുകൊണ്ടുതന്നെ എഡിസൺ വെസ്റ്റേൺ യൂണിയനോടുള്ള ഒരു കരാറിൽ ഒപ്പിട്ടു.അദ്ദേഹത്തെ തീർത്തും ആശ്ചര്യപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ആ ടെലഗ്രാഫിന് ഇന്നത്തെ $208,400 വിലവരുന്ന അന്നത്തെ $10,000 അത് വിൽക്കപ്പെട്ടു.അത് അദ്ദേഹം വളരെ സന്തോഷത്തോടെതന്നെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.bounceenergy.com/blog/2013/02/happy-birthday-thomas-edison/ |title=Happy Birthday, Thomas Edison! |last=Trollinger |first=Vernon |work=Bounce Energy |date=February 11, 2013 |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602160113/http://www.bounceenergy.com/blog/2013/02/happy-birthday-thomas-edison/ |url-status=dead }}</ref>ഈ ''ക്വാഡറപ്ലെക്സ് ടെലെഗ്രാഫ്'' തന്നെയായിരുന്നു എഡിസണിന്റെ ധനപരമായ ആദ്യത്തെ വിജയം,അതോടെതന്നെ മെൻലോ പാർക്ക്, സ്ഥിരമായ സാങ്കേതിക ശാസ്‌ത്ര സംബന്ധിയായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്കും, അതിന്റെ പരിപോഷണത്തിനുമായുള്ള ആദ്യത്തെ ഇൻസ്റ്റിറ്റൂഷനായി മാറി.മെൻലോ പാർക്കിൽ വച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട മിക്ക കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾക്കും നിയമപരമായി എഡിസൺ ആർഹനായിരുന്നു,എഡിസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അങ്ങനെ ധാരാളം തൊഴിലാളികൾ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും, അതിന്റേതായ റിസർച്ചുകളും നടത്തി.അവിടത്തെ തൊഴിലാളികൾ എഡിസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ നേതൃത്വം നടത്താനായി വിധിക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു, കൂടാതെ അദ്ദേഹം അവരെ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളുടെ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കാനായി കൂടുതൽ ഊർജ്ജം നൽകുകയും ചെയ്തു. ഉപദേശകനായ ഇലക്ട്രിക് എഞ്ചിനീയർ [[വില്ല്യം ജോസെഫ് ഹാമെർ]] 1879 ഡിസമ്പറിനാണ് എഡിസണിന്റെ കീഴെ ലബോറട്ടറി അസിസ്റ്റന്റായി ജോലി ആരംഭിച്ചത്.എഡിസണിന്റെ ടെലഫോൺ, ഫോണോഗ്രാഫ്, ഇലക്ട്രിക് റെയിൽവേ, അയേൺ ഒറെ സെപ്പറേറ്റർ,ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് എന്നിവയും കൂടാതെ മറ്റുപല കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളിലും ജോസഫ് എഡിസണിനെ സഹായിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലും, അതിൽ നടത്തേണ്ടിയിരുന്ന പരീക്ഷണങ്ങളിലും, അതിന്റെ ഫലമായി രേഖപ്പെടുത്തേണ്ട രേഖകളിലും ജോസഫ് പ്രാഥമികമായ സഹായം മാത്രമേ ചെയ്തിരുന്നുള്ളൂ.തുടർന്ന് 1880 -ന് ജോസഫ് എഡിസൺ ലാമ്പ് വർക്കിന്റെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു.ജോസഫിന്റെ ആദ്യ വർഷങ്ങളിൽ, ജെനറൽ മാനേജറായ [[ഫ്രാൻസിസ് റോബിൻസ് അപ്പ്ട്ടോൺ]] -ന്റെ കീഴിലുണ്ടായിരുന്ന സൂത്രങ്ങൾ പിന്നീട് 50,000 ലാമ്പുകളായി മാറി.എഡിസണിന്റെ വാക്കുകളനുസരിച്ച് , ജോസഫ് ഹാമെർ " ഇൻകാന്റസെന്റ് ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് -ന്റെ ഒരു നിർമ്മാതാവാണ്".<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=9 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>1883 -ൽ, ഗണിതജ്ഞനാകാനുള്ള മികവുള്ളയാളും, നാവൽ ഓഫീസറും,ആയ [[ഫ്രാങ്ക് ജെ. സ്പ്രാഗ്വ]] എഡ്വാർഡ് എച്ച്. ജോൺസണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എഡിസൺ ഓർഗനൈസേഷനിൽ ചേർന്നു.മെൻലോ പാർക്കിലെ ലബോറട്ടിറിയുടെ ഗണിതപരമായ രീതികൾ മികച്ചതാക്കാൻ സ്പ്രാഗ്വായുടെ സംഭാവനകൾ സഹായിച്ചു.എന്നിരുന്നാലും, പൊതുവായി ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം എഡിസൺ ഗണിതപരമായ രീതികൾ കൂടുതലായും ഉപയോഗിക്കാത്ത ആളാണെന്നാണ്,പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുറിപ്പുകൾ നമ്മെ മനസ്സിലാക്കി തരുന്നത്, ഫ്രാൻസിസ് റോബിൻസ് അപ്പ്ട്ടോൺ പോലുള്ള എഡിസണിന്റെ അസിസ്റ്റന്റുകൾ സംഘടിപ്പിച്ച ഗണിത സംഗമങ്ങളിൽ എഡിസൺ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയോടെ ഗണിതത്തെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു എന്നാണ്, ഉദാഹരണത്തിന് ലാമ്പ് റെസിസ്റ്റൻസടങ്ങിയ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ അതിന്റെ അവസ്ഥ അറിയാനുള്ള ഘടകം ഓം നിയമവും, ജൂൾ നിയമവുമൊക്കെയാണല്ലോ.....<ref>{{cite web |url=http://edison.rutgers.edu/ |title=The Thomas A. Edison Papers |publisher=Edison.rutgers.edu |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5QWPkyLnu?url=http://edison.rutgers.edu/ |archivedate=2007-07-22 |url-status=live }}</ref> എഡിസണിന്റെ പേറ്റന്റുകളെല്ലാം ആവശ്യവസ്തുക്കളുടെ പേറ്റന്റുകളായിരുന്നു, പ്രകൃതിയിലെ രാസവസ്തുക്കളും, മെക്കാനിക്കൽ ഉത്പന്നങ്ങളും, ഇലക്ട്രിക്കൽ വസ്തുക്കളുടെ പ്രവർത്തനവും, പുതിയ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും അടങ്ങുന്ന ആ പേറ്റന്റുകളെല്ലാം അദ്ദേഹം 17 വർഷക്കാലത്തോളം സംരക്ഷിച്ചു.അതിൽ ഒരു ഡസനോളം ഡിസൈൻ പേറ്റന്റുകളായിരുന്നു, അവയെല്ലാം 14 വർഷക്കാലം സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.എല്ലാ പേറ്റന്റുകളേപോലേയും, എഡിസണിന്റെ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നത് പ്രിയർ ആർട്ടിന്റെ സഹായത്തോടെയാണ്.എന്നാൽ ഫോണോഗ്രാഫ് പേറ്റന്റിൽ ശബ്ദത്തെ റെക്കോർഡ് ചെയ്യുകയും, പുറത്തുവിടുകയും, ചെയ്യുന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യയെ വളരെ അത്ഭുതപൂർവ്വമായാണ് വിവരിക്കുന്നത്.<ref>Evans, Harold, "They Made America." Little, Brown and Company, New York, 2004. ISBN 978-0-316-27766-2. p. 152.</ref> ഏതാണ്ട് ഒരു ദശകം ആകുമ്പോഴേക്കും എഡിസണിന്റെ മെൻലോ പാർക്ക് ലബോറട്ടറി രണ്ട് ബ്ലോക്ക് നഗരങ്ങൾക്ക് ഉൾക്കൊള്ളാവുന്ന വിധം വലുതാക്കി കഴിഞ്ഞു.എഡിസൺ ആഗ്രഹിച്ചത് ഈ ലബോറട്ടറി "സങ്കൽപ്പിക്കാവുന്ന എല്ലാ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളുടേയും കലവറ ആയിരിക്കണം" എന്നായിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.minrec.org/labels.asp?colid=737 |title=Thomas Alva Edison (1847-1931) |last=Wilson |first=Wendell E. |work=The Mineralogical Record |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-04-15 |archive-url=https://archive.today/20130415080355/http://www.minrec.org/labels.asp?colid=737 |url-status=dead }}</ref>1887 -ലെ ഒരു പത്രവാർത്ത ഇതിന്റെ ഗൗരവത്തെ എടുത്തു പറയുകയും, ആ ലാബിൽ 800-ഓളം രാസവസ്തുക്കളും, എല്ലാ തരത്തിലുള്ള സ്ക്രൂകളും, എല്ലാ അളവിലുമുള്ള നീഡിലുകളും, എല്ലാ ഇനത്തിലുമുള്ള ചരടുകളു, വയറുകളും, മനുഷ്യന്റെ മുടികളും, കുതിരകളും,പശുക്കളും, മുയലുകളും, ആടുകളും, ഒട്ടകങ്ങളും,ഇളക്കക്കാരികളും,സിൽക്കുകളും, ശലഭകോശങ്ങളും,കുളമ്പുകളും, തിമിംഗിലത്തിന്റെ പല്ലുകളും, മാനിന്റെ കൊമ്പുകളും, ആമയുടെ പുറന്തോടും,കോർക്കുകളും, മരപ്പശകളും,മിനുക്കെണ്ണകളും, എണ്ണകളും, ഒട്ടകപക്ഷിയുടെ തൂവലുകളും, മയിലിന്റെ പീലികളും, ജെറ്റുകളും,കുന്തിരിക്കങ്ങളും, റബറുകളും, എല്ലാതരം ലഹരി വസ്തുക്കളും എല്ലാം അവിടെയുണ്ട്, ആ വസ്തുക്കളുടെ നിര അങ്ങനെ ...അങ്ങനെ പോകുന്നു. എഡിസണിന്റെ പ്രസംഗ പീഠത്തിൽ സർ ജോഷുവ റെയ്നോൾഡ്സ് -ന്റെ പ്രശസ്തമായ വരികൾ എഴുതിയ ഒരു പ്ലക്കാർഡും വച്ചിട്ടുണ്ട്:"മനുഷ്യനിലെ യഥാർത്ഥ തൊഴിലിനെകുറിച്ചുള്ള ചിന്തയെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ലോകത്ത് ഒരു ഉപകരണവുമില്ല."<ref>{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,752631,00.html |title=AERONAUTICS: Real Labor |work=[[Time (magazine)|TIME Magazine]] |date=December 8, 1930 |accessdate=January 10, 2008 |archive-date=2008-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080125035516/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,752631,00.html |url-status=dead }}</ref> ഈ വരികൾ ഇവിടെ മാത്രമല്ല, മറ്റു പല സ്ഥലങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. മെൻലോ പാർക്കിനോടൊപ്പംതന്നെ, എഡിസൺ കച്ചവടസംബന്ധമായതും,അതിലുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾവച്ച് അറിവിന്റെ നാനാപുറങ്ങൾ തുറക്കുന്നതുമായ ആദ്യത്തെ ലബോറട്ടറി നിർമ്മിക്കുയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.gilderlehrman.org/history-by-era/gilded-age/essays/edison%E2%80%99s-laboratory |title=Edison's Laboratory |last=Israel |first=Paul |work=The Gilder Lehrman Institute of American History |accessdate=February 24, 2013}}</ref> === കാർബൺ ടെലിഫോൺ ട്രാൻസ്‌മിറ്റർ === 1877–78 സമയത്ത് എഡിസൺ [[carbon microphone|കാർബൺ മൈക്രോഫോൺ]] നിർമിച്ചു. 1980-കൾ വരെ ബെൽ റിസീവറിനൊപ്പം ഇതുപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇതിന്റെ പേറ്റന്റിനെച്ചൊല്ലി ദീർഘനാൾ നീണ്ടുനിന്ന നിയമയുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ [[Emile Berliner|എമിൽ ബെർലിനറല്ല]], എഡിസണാണ് ഇതിന്റെ പേറ്റന്റവകാശം എന്ന് 1892-ൽ ഫെഡറൽ കോടതി വിധിച്ചു. 1920-കളിൽ റേഡിയോ സംപ്രേഷണത്തിനും പൊതുയോഗങ്ങളിലും മറ്റും കാർബൺ മൈക്രോഫോൺ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ===വൈദ്യുത പ്രകാശം=== [[File:Edison bulb.jpg|thumb|എഡിസണിന്റെ ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ വൈദ്യുത ലാമ്പ്,ഡിസമ്പർ 1879 -ന് മെൻലോ പാർക്കിലെ പൊതു പ്രദർശനത്തിന് വച്ചു.]] 1878 -കളിൽ എഡിസൺ വൈദ്യുതപ്രാകശത്തിന്റെ ഒരു സിസ്റ്റത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ആ പ്രകാശം ഗാസുകൊണ്ടും, എണ്ണകൊണ്ടും നിർമ്മിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.<ref>Howard B. Rockman, Intellectual Property Law for Engineers and Scientists, John Wiley & Sons - 2004, page 131</ref>നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ഇൻകാന്റസെന്റെ ലാമ്പ് ഉണ്ടാക്കുന്നതിന്റെ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങൾ അദ്ദേഹം ഉപകരണസാമഗ്രികൾ ശേഖരിച്ചുകൊണ്ട് തുടങ്ങി, എന്നാൽ കുറച്ചെണ്ണം അതിന്റകത്തെ നിർമ്മാണത്തിന് ആവശ്യമായിരുന്നു. ധാരാളം പഴയ കണ്ടുപിടിത്തക്കാർ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു, [[അലസ്സാൻഡ്രോ വോൾട്ട|അലസ്സാൻഡ്രോ വോൾട്ടയുടെ]] 1800കളിലെ തിളങ്ങുന്ന വയറിന്റെ നിർമ്മാമഴും, [[ഹെൻറി വുഡ് വാർഡ്|ഹെൻറി വുഡ് വാർഡിന്റേയും]], [[മാത്യു എവൻസ്.|മാത്യു എവൻസിന്റേയും]] കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളും അതിനുദാരഹണങ്ങളാണ്.കൂടാതെ നേരത്തേ തന്നെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട എന്നാൽ അപ്പ്രായോഗികമായ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പിന്റെ നിർമ്മാണം നടത്തിയവരിൽ , ഹംഫ്രി ഡേവി, ജെയിംസ് ബൗമാൻ ലിന്റ്സെ, മോസെസ് ജി. ഫാർമർ, വില്ല്യം ഇ. സോയെർ, ജോസെഫ് സ്വാൻ പിന്നെ ഹെയിൻറിച്ച് ഗോബെൽ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web| url=http://www.eliotmaine.org/mosespage.htm| title=Moses G. Farmer, Eliot's Inventor| accessdate=March 11, 2006| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060619234400/http://eliotmaine.org/mosespage.htm| archivedate=2006-06-19| url-status=dead}}</ref>ഇതുപോലുള്ള ആദ്യകാല ബൾബുകൾ, ചെറിയ കാലയളവുമാത്രം ജീവിതശേഷിയുള്ളതും, നിർമ്മിക്കാൻ ചെലവ് കൂടിയവയും, ഉയർന്നതോതിലുള്ള കറന്റ് വലിച്ചെടുക്കുകയും, ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ അവയെ വലിയ സംവിധാനങ്ങളിൽ ഘടിപ്പിക്കുന്നത് പ്രായോഗികമായി ദുഷ്കരമാണ്.<ref name="Israel"/>{{rp|217–218}}കോപ്പർ വയറിന്റെ കട്ടി ഒരു നിശിത അളവിൽ സ്ഥിരമാക്കി വയ്ക്കാനായി,മാറ്റികൊണ്ടിരിക്കാവുന്ന വലിപ്പത്തിൽ, വൈദ്യുത ബൾബുകൾ ശ്രേണീ രീതിയിൽ ഘടിപ്പിക്കണമെന്നും, അതുമൂലം ബൾബ് കുറവ് കറന്റ് മാത്രമേ വലിച്ചെടുക്കുകയുള്ളൂ എന്നും എഡിസൺ മനസ്സിലാക്കി.അതായത് ലാമ്പുകൾ, ഉയർന്ന പ്രതിരോധത്തിലും, കുറഞ്ഞ വോൾട്ടതയിലും(110 വോൾട്ടിന് താഴെ) പ്രവർത്തിക്കണം.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, page 60</ref> വിവിധ പരീക്ഷങ്ങൾക്കുശേഷം, കാർബൺ ഫിലമെന്റുിൽ തുടങ്ങി, പ്ലാറ്റിനവും, മറ്റു ലോഹങ്ങളിലും പരീക്ഷിച്ച എഡിസൺ വീണ്ടും തിരിച്ച് കാർബണിലേക്കുതന്നെ തിരിച്ചെത്തി.<ref>{{Cite book |title=The story of great inventions |author=Burns, Elmer Ellsworth |url=http://books.google.com/books?id=r1Q3AAAAMAAJ&pg=PA123#v=onepage&q&f=false |year=1910 |publisher=[[Harper & Brothers]] |accessdate=September 12, 2013}}</ref>1879 ഒക്ടോബർ 22 നായിരുന്നു ആദ്യത്തെ വിജയകരമായ പരീക്ഷണം;<ref name="Israel"/>{{rp|186}}അത് 13.5 മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിന്നപരീക്ഷണമായിരുന്നു. <ref>{{cite web|title=Thomas Edison, Original Letters and Primary Source Documents|url=http://www.shapell.org/btl.aspx?2718806|publisher=Shapell Manuscript Foundation|access-date=2015-10-31|archive-date=2012-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119173416/http://www.shapell.org/btl.aspx?2718806|url-status=dead}}</ref>എഡിസൺ തന്റെ ഡിസൈൻ വിപൂലീകരിക്കുകയും, 1879 നവമ്പർ 4-ന് യു.എസ് പേറ്റന്റിലേക്ക് പേര് രേഖപ്പെടുത്തുകയും ജനുവരി 27-ന് പ്ലാറ്റിന കോണ്ടാക്റ്റ് വയറിലേക്ക് ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള കാർബൺ ഫിലമെന്റുകൊണ്ടുള്ള ഇലക്ട്രിക ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ചതിന് അത് അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Patent898">{{US patent|0223898}}</ref>ഇതായിരുന്നു ആദ്യത്തെ വാണിജ്യപരമായ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലാമ്പ്.<ref>{{cite web | title =In Our Time Archive: Thomas Edison | publisher=[[BBC Radio 4]] | url =http://www.bbc.co.uk/podcasts/series/iots/all#playepisode6}}</ref> എന്നിരുന്നാലും ഈ ലാമ്പ് കോട്ടണും, നൂലും, മരവും, കടലാസ്സുമൊക്കെ ഉപയോഗിച്ചും വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ ജനങ്ങളിലേക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുിക്കൊടുത്തിട്ടുണ്ട്,<ref name="Patent898" />ഇത് നടക്കുന്നത് എഡിസണ് പേറ്റന്റ് അംഗീകരിച്ചതിനുശേഷമോ, മാസങ്ങൾക്കുമുമ്പോ ഒന്നുമല്ല്, എഡിസണും സംഘവും, കാർബണൈസഡ് ബാമ്പു ഫിലമെന്റ് നിർമ്മിച്ചതിന് 1,200 മണിക്കൂറിന് ശേഷമായിരുന്നു.ഈ പരുക്കനായ സാധനം ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് എഡിസണ് മനസ്സിലായത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ [[വയോമിങ്|വയോമിങ്ങിൽ]] വച്ചുള്ള ബാറ്റിൽ ലേക്കിനിലടുത്തെ വിശ്രമത്തിനിടയിലെ മുളയുടെ ചീളുകളെടുത്ത് മീൻ പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിന്റെ ഫലമായാണ്,ഇവിടെവച്ചാണ് അദ്ദേഹവും വലിയ ശാസ്ത്ര സംഘവും കൂടി പോയ യാത്രയിൽ, കോണ്ടിനെന്റൽ ഡിവൈഡിൽ വച്ച്, 1878 ജൂലൈ 29 -ന് വച്ച് നടന്ന സൂര്യന്റെ പൂർണ ഗ്രഹണം കാണാൻ കഴിയുന്നത്. <ref>{{cite book | last = Flannery | first = L. G. (Pat) | title = John Hunton's Diary, Volume 3 | year = 1960 | pages = 68, 69 | url = | isbn = }} </ref> [[File:Light bulb Edison 2.jpg|thumb|220px|യു.എസ് പേറ്റന്റ് #223898: ഇലക്ട്രിക് ലാമ്പ്.1880 ജനുവരി 27 -ന് പുറത്തിറക്കി.]] 1878 ന് അദ്ദേഹവും,വെന്റെർബിറ്റ് കുടുംബത്തിലെ അംഗമായ [[ജെ.പി. മോർഗൻ|ജെ.പി. മോർഗനും]] ഉൾപ്പെടുന്ന ധനവിനിയോഗകാര്യവിദഗ്‌ദ്ധന്മാരും ചേർന്ന് [[ന്യയോർക്ക് നഗരം|ന്യയോർക്ക് നഗരത്തിൽ]] ''എഡിസൺ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് കമ്പനി'' നിർമ്മിച്ചു.1879 ഡിസമ്പർ 31-ന് എഡിസൺ മെൻലോ പാർക്കിൽ വച്ച്, തന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബ് പൊതുജനങ്ങൾക്കായി പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു.ഈ സമയത്ത് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതിതാണ്, "ഞങ്ങൾ കുറഞ്ഞ ചിലവിൽ വൈദ്യുതിയുണ്ടാക്കൂം, പക്ഷെ സമ്പന്നർ മാത്രം അതുപയോഗിച്ച് മെഴുകുതിരികൾ കത്തിക്കും."<ref>{{cite web|url=http://www.sloan-c.org/conference/proceedings/1996/doc/96_gomory.doc|title=Keynote Address – Second International ALN1 Conference (PDF)|archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTbqS3d?url=http://www.sloan-c.org/conference/proceedings/1996/doc/96_gomory.doc|archivedate=2010-12-06|url-status=dead|access-date=2015-11-01}}</ref> [[File:SS Columbia Undated Photograph.png|thumb|left|The [[ഒറിഗോൺ റെയിൽറോഡ് ആന്റ് നാവിഗേഷൻ്‍ കമ്പനി]]യുടെ പുതിയ, ആവിയിൽ ഓടുന്ന കപ്പലായ, ''കൊളമ്പിയ'' യാണ് 1880 കളിൽ എഡിസണിന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലൈറ്റ് ബൾബിന്റെ വാണിജ്യ വിഷയപരമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകാട്ടിയത്.]] ഒറിഗോൺ റെയിൽറോഡ് ആന്റ് നാവിഗേഷൻ കമ്പനിയുടെ പ്രെസിഡന്റായ [[ഹെൻറി വില്ലാർഡ്]] 1879-ലെ എഡിസണിന്റെ ആ പൊതു പരിചയപ്പെടുത്തലിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.അത് കണ്ട അത്ഭുതപ്പെട്ട വില്ലാർഡ് ഉടൻ തന്നെ എഡിസണോട്, തന്റെ കമ്പനിയുടെ പുതിയ, ആവിയിൽ ഓടുന്ന കപ്പലിൽ ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബ് ഘടിപ്പിക്കണമെന്ന് എന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.എന്നിരുന്നാലും ആദ്യം ശങ്കിച്ചുനിൽക്കുകയും,എഡിസൺ അത് അംഗീകരിക്കുയും ചെയ്തു.തുടർന്ന് കപ്പലിന്റെ എല്ലാ ഒരുക്കങ്ങൾക്കുശേഷം 1880 -ന് ''കൊളമ്പിയ'' ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടു, ഇവിടെവച്ചാണ് എഡിസണും,ജോലിക്കാരും കപ്പലിന്റെ പുതിയ പ്രകാശ സംവിധാനം ഘടിപ്പിക്കുന്നത്.ഇതിന്റെ ഫലമായി ''കൊളമ്പിയ'', എഡിസണിന്റെ ഇൻകാന്റസെന്റ് ലൈറ്റ് ബൾബിന്റെ വാണിജ്യ വിഷയപരമായ സാധ്യതകൾ തുറന്നുകാട്ടിയ ആദ്യത്തെ കപ്പലായി മാറി.എന്നാൽ അവസാനമായി എഡിസണിന്റെ സാങ്കേതികവിദ്യ ''കൊളമ്പിയ''യിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യപ്പെട്ടു. <ref>Jehl, Francis [http://books.google.com/books?id=OkL1Smk4uiAC&pg=PA563&dq=SS+Columbia+(1880) Menlo Park reminiscences : written in Edison's restored Menlo Park laboratory], Henry Ford Museum and Greenfield Village, Whitefish, Mass, Kessinger Publishing, 1 July 2002, page 564</ref><ref name = "Dalton">Dalton, Anthony [http://books.google.com/books?id=LOQ67VeU3WwC&pg=PA63&dq=SS+Columbia+(1880) A long, dangerous coastline: shipwreck tales from Alaska to California] Heritage House Publishing Company, 1 Feb 2011 - 128 pages</ref><ref>Swann, p. 242.</ref><ref name="Revolution">{{cite web | url=http://americanhistory.si.edu/lighting/19thcent/promo19.htm | title=Lighting A Revolution: 19th Century Promotion | publisher=Smithsonian Institution | accessdate=23 July 2013}}</ref> 1884 -നാണ് [[ലൂവിസ് ലാറ്റിമെർ]] എഡിസൺ ഇലക്ട്രിക് ലൈറ്റ് കമ്പനി യിൽ ചേരുന്നത്.അദ്ദേഹം കാർബൺ ഫിലമെന്റിന്റെ വിപുലീകരണത്തിന് 1881 ജനുവരിക്ക് ഒരു പേറ്റന്റിന് അവകാശിയായി.ലാറ്റിമെർ ഒരു എഞ്ചിനീയറായും, ചിത്രമെഴുത്തുകാരനായും,വൈദ്യുത പ്രകാശ പേറ്റന്റിന്റെ നിയമ വ്യവഹാരത്തിൽ ഒരു വിദ്ക്ദ്ധനായ ദൃക്സാക്ഷിയായും,പ്രവർത്തിച്ചു. <ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/edis/forkids/the-gifted-men-who-worked-for-edison.htm |title=Lewis Howard Latimer |accessdate=June 10, 2007 |publisher=[[National Park Service]] }}</ref> എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുത ലാമ്പിന്റെ വില താഴ്ത്താനും, അതിന്റെ ഉപയോഗം കുറയ്ക്കാനുമായി [[ജോർജ് വെസ്റ്റിങ്ങ്ഹൗസ്]] കമ്പനി [[ഫിലിപ്പ് ഡൈൽസ്|ഫിലിപ്പ് ഡൈൽസിന്റെ]] [[ഇൻഡക്ഷൻ ലാമ്പ്]] നിർമ്മിക്കുകയും, 1882-ൽ 25,000 രൂപയുടെ പേറ്റന്റവകാശം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref> name="EDJ1929">"Diehl's Lamp Hit Edison Monopoly," Elizabeth Daily Journal, Friday Evening, October 25, 1929</ref> 1883 ഒക്ടോബർ 8-ന് യു.എസ് പേറ്റന്റ് ഓഫീസ് എഡിസണിന്റെ പേറ്റന്റ്, [[വില്ല്യം സോവർ]] നിർമ്മിച്ച ഒന്നിന്റെ അടിസ്ഥാത്തിലാണെന്ന് വിധിയെഴുതി.നിയമ വ്യവഹാരങ്ങൾ അടുത്ത അഞ്ച് വർഷം തുടർന്നു, അവസാനം 1889 ഒക്ടോബർ 6ന് എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുത ലാമ്പിന്റെ മെച്ചപ്പെടുത്തിയ രൂപമായ "ഉയർന്ന പ്രതിരോധത്തോടുകൂടിയ കാർബണിന്റെ ഫിലമെന്റ്" -ന്റെ ഉപയോഗം അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=15 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>എഡിസൺ പേറ്റന്റവകാശം ലഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ബ്രിട്ടീഷ് പേറ്റന്റ് ലഭിച്ച വില്ല്യം സോവനുമായുള്ള കോടതി തർക്കങ്ങൾ വീണ്ടും തുടരാതിരിക്കാൻ എഡിസണും, സോവനും ചേർന്ന് ബ്രിട്ടനിൽ സാധനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിവിൽക്കാനുള്ള ഒരു കമ്പനി [[എഡിസ്വാൻ]] എന്ന പേരിൽ തുടങ്ങി. ബ്രണോ -യിൽവച്ച് 1882 -ൽ തുറക്കപ്പെട്ട മേഹെൻ തിയേറ്റ -റാണ് എഡിസൺ ലാമ്പ് ഉപയോഗിച്ച ആദ്യത്തെ പൊതു കെട്ടിടം, അതിലെ ലാമ്പുകളുടെ സജ്ജീകരണം നടത്തിയത് ലാമ്പ് നിർമ്മിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായിരുന്ന [[ഫ്രാൻസിസ് ജെൽ]] ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web |url=http://www.ndbrno.cz/en/about-us/theatre-buildings/mahen-theatre/history-of-mahen-theatre/history-mt/ |title=About the Memory of a Theatre |accessdate=December 30, 2007 |work=National Theatre Brno |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119092027/http://www.ndbrno.cz/en/about-us/theatre-buildings/mahen-theatre/history-of-mahen-theatre/history-mt/ |archivedate=2008-01-19 |url-status=dead }}</ref>പിന്നീട് 2010 സെപ്റ്റമ്പറിന് ഈ തിയേറ്ററിനുമുമ്പായി മൂന്ന് ഭീമാകാരമായ ബൾബുകളുടെ ശിൽപ്പം വയ്ക്കപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|author=Michal Kašpárek |url=http://brnonow.com/2010/09/light-bulbs-edison/ |title=Sculpture of three giant light bulbs: in memory of Thomas Alva Edison |publisher=Brnonow.com |date=September 8, 2010 |accessdate=December 31, 2013}}</ref> === ബൾബ് === [[പ്രമാണം:Thomas Edison, 1878.jpg|thumb|200px|right|Edison in 1878]] === വൈദ്യുതി വിതരണം === 1879, ഒക്ടോബർ 21-ന് ആസൂത്രിതമായ ഒരു വൈദ്യുത പ്രകാശ ബൾബ് ഉണ്ടാക്കിയതിനുശേഷം,നിലവിലുള്ള ഗ്യാസുകൊണ്ട് കത്തുന്ന ഉപപോഭങ്ങൾക്കെതിരായി മത്സരിക്കുവാൻ വേണ്ടി,എഡിസൺ ഒരു വൈദ്യുത ഉപഭോഗസമിതി രൂപീകരിച്ചു.1889 -ന് അദ്ദേഹം വൈദ്യുത വിതരണത്തിന് പേറ്റന്റ് ലഭിക്കുകയും,1880 ഡിസംബർ 17-ന് എഡിസണ്ർ ഇല്ല്യൂമിനേറ്റിങ്ങ് കമ്പനി സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു.ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ പേൾ സ്റ്റ്രീറ്റ് സ്റ്റേഷനിൽ 1882-ന് ആ കമ്പനി ഇലക്ട്രിക് വിതരണം സ്വന്തമാക്കുകയും, അതിനായി പണം ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്തു.1882 സെപ്റ്റമ്പർ 4-നാണ് എഡിസൺ പേൾ സ്റ്റ്രീറ്റിൽ വൈദ്യുത വിതരണം ആരംഭിച്ചത്, മാൻഹാറ്റണിലെ 59 അതിഥികൾക്കോരോർത്തർക്കുമായി 110 വോൾട്ടാണ് അദ്ദേഹം വിതരണം ചെയ്തത്. <ref>{{cite web |url=http://www.coned.com/history/electricity.asp |title=A brief history of Con Edison:"Electricity" |publisher=Coned.com |date=January 1, 1998 |accessdate=December 31, 2013 |archive-date=2012-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp |url-status=dead }}</ref> ഈ വർഷത്തിന് മുമ്പ് 1882 ജനുവരിയിൽ എഡിസൺ ലണ്ടണിലെ ഹോൾബോൺ വയഡക്റ്റിൽ അദ്ദേഹം നൽകികൊണ്ടിരുന്ന വൈദ്യുത വിതരണം നിർത്തലാക്കി.എഡിസൺ നൽകിയ വൈദ്യുതിയിലൂടെ ആ നഗരത്തിന്റെ തെരുവുവിളക്കുകൾ എന്നും പ്രകാശിച്ചിരുന്നു.പിന്നീട് 1883 ജനുവരി 19 -ന് ആദ്യത്തെ ഗുണനിലവാരമുള്ള ഇൻകാന്റസെന്റ് വൈദ്യുത പ്രകാശപ്രവർത്തനം ഓവർഹെ‍ഡ് വയറുകൾ വഴി ന്യൂജേഴ്സിയിലെ,റോസ്സെല്ലയിൽ സേവനം ആരംഭിച്ചുതുടങ്ങി. === ധാരായുദ്ധം === [[പ്രമാണം:PyramidParthenon.jpg|thumb|200px|പ്രകാശ ബൾബുകളുടെ ഉപയോഗം അതിവ്യാപകമായതോടെ, പെട്ടെന്നുതന്നെ അത് പൊതുചടങ്ങുകളുടേയുമെല്ലാം ഭാവിയായി മാറി.ചിത്രത്തിൽ കാണിക്കുന്നത് 1897 -ലെ ടെന്നെസെ സെന്റിന്ന്യൽ എക്സ്പോസിഷന്റെ ചിത്രമാണ്.]] എഡിസൺ ഡിസി വൈദ്യുത വിതരണം ചെയ്യാമെന്ന് വിചാരിച്ച നാളുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് എസി വൈദ്യുതി വിതരണം ചെയ്യുന്ന കമ്പനികളേയും നേരിടേണ്ടിവന്നിരുന്നു. 1880 -കൾക്ക് ശേഷം എസി വൈദ്യുതിയിലോടുന്ന എ.ആർ.സി വൈദ്യുത വിളക്കുകൾ അമേരിക്കയുടെ തെരുവകളിലും, വിസ്തൃതമായ ഇടങ്ങളിലും വൻതോതിൽഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ അത് അമേരിക്കയിൽ വലിയ വ്യാപാര സാധ്യതയായി മാറി.പിന്നീട് ട്രാൻസ്ഫോർമറിന്റേയും , വെസ്റ്റിങ്കോസ് ഇലക്ട്രിക്ക് എന്ന കമ്പനിയുടേയും കണ്ടുപിടിത്തത്തോടെ എസി വൈദ്യുതി താപ നഷ്ടമില്ലാതെ, കട്ടികുറഞ്ഞതും, വിലകുറഞ്ഞതുമായ വയറുകളോടെ ദൂരേക്ക് വിനിമയം ചെയ്യാമെന്നായി,സ്റ്റെപ്പ് ഡൗണിലൂടെ അത് വീടുകളിലേക്കും വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു.തെരുവുകളിലെ പ്രകാശത്തിനുവേണ്ടിമാത്രമല്ല, ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഇതുപയോഗിച്ചു, എന്നാൽ വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കായി എഡിസണിന്റ ഡിസി വൈദ്യുതി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, pages 54-60</ref>എന്നാൽ ഇത് വലിയ നഗരങ്ങൾക്കും, ഉപയോഗക്താക്കളുടെ എണ്ണം കൂടുതലുള്ള സ്ഥലങ്ങൾക്കുമാത്രമേ ഉപയോഗിക്കാനാവുകയൂള്ളൂ.കൂടാതെ എഡിസണിന്റെ ഡിസി വൈദ്യുത പ്ലാന്റുകൾക്ക് നിശ്ചിത മൈലുകൾ അകലേയുള്ളവർക്കുമാത്രമേ വൈദ്യുതി എത്തിക്കാമയാിരുന്നുള്ളൂ.കുഞ്ഞു നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും, എഡിസണിന്റെ ഡിസി വൈദ്യുത രീതിയ്ക്ക് അനിയോജ്യമായിരുന്നില്ല.ഈ വിടവിലൂടെ എസി വൈദ്യുതിയ്ക്ക് അതിന്റെ പൂർണവളർച്ചയിലെത്താൻ സാധിച്ചു. എസി വൈദ്യുതി ഉയർന്ന വോൾട്ടേജിലായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അപകടം നടക്കാനിടയുണ്ടെന്ന് പരീക്ഷണാർത്ഥം അദ്ദേഹം സമർത്ഥിച്ചു.ആ 1886-കളിൽ ജോർജ് വെസ്റ്റിഗ്വൗസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ എ.സി വൈദ്യുതിയുടെ സിസ്റ്റം സ്ഥാപിക്കുകയായിരുന്നു, ഒപ്പം എഡിസൺ അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ വ്യക്തിപരമായും ആക്രമിക്കാൻ തുടങ്ങി.ആറ് മാസം കൊണ്ട് വെസ്റ്റിഗ്വൗസ് തന്റെ ഒരു ഉപഭോഗ്താവിനെ കൊല്ലുമെന്ന് എഡിസൺ പറഞ്ഞു.<ref>Maury Klein, The Power Makers: Steam, Electricity, and the Men Who Invented Modern America, Bloomsbury Publishing USA - 2008, page 257</ref>അങ്ങനെ വെസ്റ്റിഗൗസിന്റെ എസി വൈദ്യുതിയെകുറിച്ച് ധാരാളം വാദഗതികൾ അദ്ദേഹം നിരത്തി.അതിൽ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതിൽ മറ്റൊന്ന്, ഈ യന്ത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാതാവിന് പോലും എ.സി വൈദ്യുതി ഉണ്ടാക്കിയേക്കാവുന്ന അപകടങ്ങളെ തടുത്തുനിർത്താനുള്ള വഴികളറിയില്ല, എന്നായിരുന്നു.കൂടാതെ എഡിസൺ തന്റെ എതിരാളികൾ എ.സി വൈദ്യുതിയെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതിലും, അതിലൂടെ ഉപഭോക്താക്കർക്ക് ഏൽക്കുന്ന മുറിവുകൾകൊണ്ടും അസ്വസ്ഥനായിരുന്നു.<ref>Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The By Jill Jonnes page 146</ref>സത്യത്തിൽ ഇവരുടേയൊക്കെ രീതിശാസ്ത്രത്തിലുള്ള കുറഞ്ഞ വൈദ്യുതിയായ ഡ.സി യാണ് എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുതി.1887 ആയതോടെ എഡിസണിന്റെ വൈദ്യുതി വിപണിയിൽ മൂല്യം കുറ‍ഞ്ഞതായി മാറി,അതോടെ അദ്ദേഹം, തന്റെ 121 ഡി.സി പവർസ്റ്റേഷനോടൊപ്പം ഇറക്കിയ 68 എ.സി പവർസ്റ്റേഷനിന്റ നിർമ്മാതാവായ വെസ്റ്റിഗൗസുമായി കൂട്ടുകച്ചവടത്തിനിറങ്ങി.അതിനായി ലിന്നിന്റെ തോമ്സൺ ഹൗസ്റ്റൺ ഇലക്ട്രിക് കമ്പനി 22 പവർസ്റ്റേഷനുകളും നിർമ്മിച്ചു.<ref>[https://books.google.com/books?id=nq0Le9FfXlAC&pg=PT68&dq=Thomson+Houston+westinghouse+edison+1887&hl=en&sa=X&ei=xhPhVKfmB-aHsQTkyoEY&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=Thomson%20Houston%20westinghouse%20edison%201887&f=false Robert L. Bradley, Jr., Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies, John Wiley & Sons - 2011, page 50]</ref> ഇങ്ങനെ എഡിസണും, എ.സി വൈദ്യുതിയുടെ കമ്പനികളും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന് സമാന്തരമായി 1888-ലെ ഉയർന്ന വോൾട്ടേജിന്റെ ആഘാതത്തിാൽ ഉണ്ടായ മരണ അപകടത്തിനെതുടർന്ന മാധ്യമങ്ങളും അത്തരത്തിലുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കമ്പനികൾക്കുനേരെ തിരിഞ്ഞു, കൂടാതെ പൊതുജനങ്ങളിലും കോലാഹലങ്ങളുണ്ടാകാൻ തുടങ്ങി.<ref>Jill Jonnes, Empires Of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, And The Race To Electrify The World, Random House - 2004, page 143</ref><ref>Mark Essig, Edison and the Electric Chair: A Story of Light and Death, Bloomsbury Publishing USA - 2009, pages 139-140</ref>ഈ സമയം നോക്കി എഡിസൺ ഒരു സംഘം രൂപീകരിച്ച് ന്യൂയോർക്കിൽ എ.സി വൈദ്യുതി അപകടമാണെന്ന് അറിയിക്കുന്ന പോസ്റ്ററുകളും, ജാതകളും, ക്യാമ്പെയ്നുകളും സംഘടിപ്പിച്ചു, കൂടാതെ എ.സി വൈദ്യുതിയാൽ അപകടമേറ്റ മൃഗങ്ങളേയും മനുഷ്യരേയും സംരക്ഷിക്കുകയും, എ.സി നിർമ്മിക്കലിന്റെ പരിമിതികൾ പരസ്യപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു, ഇങ്ങനെ പരസ്പരം വിവിധ തര വൈദ്യുതിവിതരണത്തിന്റെ കച്ചവടത്തിനായി നടന്ന ആകമാന പ്രവർത്തനങ്ങളെയാണ് ധാരായുദ്ധമെന്നറിയപ്പെടുന്നത്. എഡിസണിന്റെ ഭലമാർന്ന എ.സിയെക്കെതിരേയുള്ള നിലപാടുകൾ തന്റെ സ്വന്തം സ്റ്റോക്ക് കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നവരേയും നിലനിർത്താനുള്ളതിന് യോജിച്ചതായിരുന്നില്ല.പിന്നീട് 1890 കൾക്ക് ശേഷം എഡിസണിന്റെ കമ്പനി എ.സി വരവുകൊണ്ട് കുറച്ച് പണമൊക്കെ സമ്പാധിക്കാൻ തുടങ്ങി. അതോടെ ധാരയുദ്ധം 1892-ൽ അവസാനിച്ചു, എന്നാൽ തന്റെ കമ്പനിയെതന്നെ ഭരിക്കാൻ പാടില്ലെന്ന മർദ്ദങ്ങൾ വരുവാൻ തുടങ്ങി. ആ വർഷം പൊതുധനവിനിയോഗകാര്യ വിദഗ്‌ദ്ധനായ ജെപി മോർഗൻ എഡിസണിന്റെ ജെനറൽ ഇലക്ട്രിക്കും, തോമസ് ഹൗസ്റ്റൗണിന്റെ രീതിശാസ്ത്രവും കൂടി ലയിക്കതക്കതരത്തിലുള്ള തോമസ് ഹൗസ്റ്റൗൺ മുതലാളിയായ ജെനറൽ ഇലക്ട്രിക് ( എഡിസൺ എന്ന പേര് എടുത്ത മാറ്റിയാണ് ഈ പേര് നൽകിയത്.) എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പുതിയ കമ്പനി ആരംഭിച്ചു.ഇപ്പോളീ കമ്പനി യുസ് ഇലക്ട്രികൽ ബിസിനസ്സിന്റെ മൂന്ന് കോർട്ടേഴ്സുകളായി നിയന്ത്രിച്ചു നടത്തിപോരുന്നു, കൂടാതെ വെസ്റ്റ്ങ്കൗസിന്റെ എ.സി വ്യാപാരവും കൊണ്ടുനടത്തുന്നു.</ref><ref>Robert L. Bradley, Jr., Edison to Enron: Energy Markets and Political Strategies, John Wiley & Sons - 2011, pages 28-29</ref> ==മറ്റുനിർമ്മാണങ്ങളും പ്രോജക്റ്റുകളും== ===ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പി=== ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ, എക്സ്-റേ വികിരണങ്ങൾകൊണ്ട് റേഡിയോഗ്രാഫുകൾ എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പ് നിർമ്മിച്ചതിന്റെ പേരിലും എഡിസൺ പ്രശസ്തനാണ്.വിൽഹെം റോണ്ട്ഗെൻ അതിന്റെ സ്ക്രീനിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ബേരിയം പ്ലാന്റിനോസയനൈഡ് -നുപകരം എഡിസൺ തന്നെ കൂടുതൽ വെളിച്ചമുള്ള ചിത്രം ലഭിക്കാനായി കാൽഷ്യം ടങ്സ്റ്റേറ്റ് ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പി സ്ക്രീൻ കണ്ടെത്തി, എന്നാൽ ഈ ടെക്നോളജികൊണ്ട് നന്നായി മങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ മാത്രമേ എടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ. ഫ്ലൂറോസ്കോപ്പിന്റെ ഈ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തം ഇപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചുപോരുന്നു, എന്നിരുന്നാലും ഈ പ്രോജക്റ്റിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നിൽ നിന്ന് തനിക്ക് പറ്റിയ കണ്ണിലെ പോറലും, തന്റെ അസിസ്റ്റന്റായ ക്ലാറെൻസ് ഡാലിയ്ക്ക് പറ്റിയ മുറിവിനാലും അദ്ദേഹം ഇതിനെ പാതിവഴിയിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.ഡാലി സ്വന്തമായി ഈ പരീക്ഷണത്തിന് ഒരു ഗിനിപന്നയി വിധേയമാക്കുകയും ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ നിന്ന് വളരെ അപകടപരമായ റേഡിയേഷനുകൾ പുറത്തുവരുന്നുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്തു.പിന്നീട് ഈ വികരണങ്ങൾകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹം മരിക്കുകയാണുണ്ടായത്.1903-ൽ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ എഡിസൺ അമ്പരപ്പോടെ പറഞ്ഞു, " എന്നോട് എക്സ്-റേ യെപറ്റി സംസാരിക്കരുത്, എനിക്കതിനെ പേടിയാണ്." <ref>Duke University Rare Book, Manuscript, and Special Collections Library: Edison fears the hidden perils of the x-rays. New York Worldb/, August 3, 1903, Durham, NC.</ref> ===ടെലഗ്രാഫിന്റെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ=== എഡിസണിന്റെ പ്രശസ്തിയുടെ താക്കോൽ ടെലഗ്രാഫായിരുന്നു.വർഷങ്ങളോളം നടത്തിയ ജോലി യിലൂടെ ഒരു ടെലഗ്രാ ഓപ്പറേറ്ററെന്ന നിലയ്ക്ക് എഡിസൺ അതിനെപറ്റി ധാരാളം അറിവുകൾ സമ്പാദിച്ചു, ഇലക്ട്രിസിറ്റിയുടെ അടിസ്ഥാനം അദ്ദേഹം പഠിച്ചു. ഇതദ്ദേഹത്തിന് സ്റ്റോക്ക് ടിക്കർ എന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിസിറ്റിയിൽ ഓടുന്ന ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിങ്ങ് സിസ്റ്റത്തെ നിർമ്മിക്കാനും തന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് വലിപ്പം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും സഹയിച്ചു.1892 ആഗസ്റ്റ് 9-ന് എ‍ിസൺ ടു.വെ ടെലഗ്രാഫിന്റെ പേറ്റന്റ് സ്വന്തമാക്കി. ===അനങ്ങുന്ന ചിത്രങ്ങൾ=== [[File:Leonard Cushing Kinetograph 1894.ogv|thumb|ജൂൺ 1894, ലിയനാർഡ ബൗട്ടിനെ തോൽപ്പിക്കുയാണ്, ആ മത്സരത്തിന്റെ ഓരോ ആറ് മിനുട്ടും കൈനറ്റിക്കോപ്പ് വച്ച് റെക്കോർഡ് ചെയ്തു,അത് കാണികൾക്ക് 22.50 ഡോളറിനാണ് വിൽക്കപ്പെട്ടത്, ഇതിന്റെ കാണികളും, കസ്റ്റമറും പറഞ്ഞത് ലിയനാർഡ് ഒരു നോക്ക്ഡൗൺ ആണ് ചെയ്തതത്. The June 1894 Leonard–Cushing bout. Each of the six one-minute rounds recorded by the Kinetoscope was made available to exhibitors for $22.50.<ref>[http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/papr:@filreq(@field(NUMBER+@band(edmp+4026))+@field(COLLID+edison)) Leonard–Cushing fight] Part of the Library of Congress/''Inventing Entertainment'' educational website. Retrieved December 14, 2006.</ref> Customers who watched the final round saw Leonard score a knockdown.]] കൈനറ്റോഗ്രാഫ് എന്ന് വിളിക്കുന്ന ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ അനങ്ങുന്ന ചിത്രമെടുക്കാനാവുന്ന ക്യാമറയുടേയും പേറ്റന്റ് എഡിസണിനായിരുന്നു.ഫോട്ടോഗ്രാഫറും, അതിന്റെ മേഖലയിൽ വൈദക്ത്യം നേടിയയാളുമായ W.K.L. ഡിക്ക്സൺ തന്റെ ജോലിക്കാരനായ കാലത്തായിരുന്നു എഡിസണിന് ഈ ഇലക്ട്രോമെക്കാനിക്കൽ ഡിസൈൻ നിർമ്മിച്ചത്.ഇതിന്റെ കൂടുതൽ അവകാശവും ദിക്സനാണ് .<ref name=Israel />1891 ലാണ് എഡിസൺ ഒരു കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് നിർമ്മിച്ചത്. ഹസ്വ സിനിമകളും മറ്റും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കാണാനായി അത് പെന്നി ആർക്കെയ്ഡ്സിലാണ് സ്ഥാപിച്ചത്.കൂടാതെ 1891 മെയ് 20-ൽ തന്നെ അത് വിജയകരമായി പൊതുവേദിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web| title=History of Edison Motion Pictures| url=http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist.html| accessdate=October 14, 2007| archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTfhBN2?url=http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist.html| archivedate=2010-12-06| url-status=live}}</ref> 1896 ഏപ്രിലിൽ തോമസ് ആർമാറ്റിന്റെ വൈറ്റാസ്കോപ് എഡിസണിന്റെ ഫാക്ടറിയിൽ നിർമ്മിച്ച എഡിസണിന്റെ പേരിൽ വിൽക്കപ്പെട്ടു.അത് ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിൽ അനങ്ങുന്ന ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചു. പിന്നീടദ്ദേഹം അക്കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു സിനിമകയ്ക്ക് ശബ്ദവും നൽകി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഫ്രാങ്ക് സെഡ്.മാങ്യുവർ ജോസഫ് ഡി ബക്കസ് എന്നിവർ നിർമ്മിച്ച കമ്പനിയായ കോണ്ടിനെന്റൽ കൊമേഴ്സ് കമ്പനി സമ്പന്നനായ അമേരിക്കൻ ബിസിനസ്സ്മാൻ ഇർവിങ് ടി. ബുഷ് യൂറോപ്പിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോഴാണ് അവിടെ കൈനറ്റ്സോക്പ്പ് പ്രശസ്തമായത്.1894 ഒക്ടോബർ 17നാണ് ബുഷ് കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് ലണ്ടണിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.ഇതേ സമയത്തു തന്നെ ഫ്രെഞ്ച് കമ്പനിയായ കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് എഡിസൺ മൈക്കൽ എറ്റ് അലക്സിസ് വെർനർ ഈ യന്ത്രങ്ങളെ ഫ്രാൻസിലെ കമ്പോളത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു.1894-ന്റെ അവസാനത്തെ മൂന്ന് മാസങ്ങളായപ്പോഴേക്കും കോണ്ടിനെന്റൽ കൊമേഴ്സ് കമ്പനി യൂറോപ്പിൽ നൂറോളം കൈനറ്റോസ്കോപ്പുകൾ വിറ്റഴിച്ചു.ആസ്റ്റ്രിയയിലും, ഹങ്കറിയിലും പിന്നെ ജെർമനിയിലുമായി കൈനറ്റോസ്കോപ്പിനെ പരിചയപ്പെടുത്തിയത് Schokoladen-Süsswarenfabrik Stollwerck & Co of Cologne-ന്റെ ലുഡ്വിഗ് സ്റ്റോൾവെർക്ക് <ref>{{cite web |url=http://www.victorian-cinema.net/stollwerck.htm |title=Martin Loiperdinger. ''Film & Schokolade. Stollwercks Geschäfte mit lebenden Bildern ''. KINtop Schriften Stroemfeld Verlag, Frankfurt am Main, Basel 1999 ISBN 3-87877-764-7 (Buch) ISBN 3-87877-760-4 (Buch und Videocassette) |publisher=Victorian-cinema.net |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTfv73B?url=http://www.victorian-cinema.net/stollwerck.htm |archivedate=2010-12-06 |url-status=live }}</ref> നിർമ്മിച്ച Deutsche-österreichische-Edison-Kinetoscop -നാണ്. 1895 കളിലാണ് ആദ്യമായി ബെൽജിയത്തിൽ കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് എത്തുന്നത്.പിന്നീട് ഫ്രെഞ്ച് കോളണികളിലും, ഫ്രാൻസിലും, മൊണാക്കോയിലും നിയമപരമായി അവകാശമുള്ള ദി എഡിസൺസ് കൈനറ്റോസ്കോപ്പ് ഫ്രാൻകെയിസ് എന്ന ബെൽജിയം കമ്പനി 1895 ജനുവരി 15ന് ബ്രൂസെല്ലി‍ൽ വച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു.ഈ കമ്പനിയുടെ പ്രധാന നിക്ഷേപകർ ബെൽജിയത്തിലെ കച്ചവടക്കാരായിരുന്നു.<ref name="Imdb.com">{{cite web |url=http://www.imdb.com/company/co0111244/ |title=Guido Convents, ''Van Kinetoscoop tot Cafe-Cine de Eerste Jaren van de Film in Belgie, 1894–1908, pp. 33–69.'' Universitaire Pers Leuven. Leuven: 2000. Guido Convents, "'Edison's Kinetscope in Belgium, or, Scientists, Admirers, Businessmen, Industrialists and Crooks", pp. 249–258. in C. Dupré la Tour, A. Gaudreault, R. Pearson (Ed.) ''Cinema at the Turn of the Century''. Québec, 1999 |publisher=Imdb.com |accessdate=January 29, 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5umTgFAJO?url=http://www.imdb.com/company/co0111244/ |archivedate=2010-12-06 |url-status=live }}</ref> ബ്രൂസെല്ലിൽ വച്ച് 1895 മെയ് 14ന് കൈനറ്റോസ്ക്കോപ്പ് ബെൽജ് കണ്ടെത്തി.ലണ്ടണിൽ ജനിച്ച, ഫ്രാൻസിലും, ബെൽജിയത്തിലും സജീവമായിരിക്കുന്ന ബിസിനസ്സ്മാനായ ലാഡിസ്ലാസ് വിക്ടർ ലെവിറ്റ്സ്ക്കി ഈ ബിസിനസിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. ലിയോൺ ഗൗമോണ്ടിലും പിന്നെ ബയോഗ്രാഫ് കമ്പനിയിലും പിടിപാടുണ്ടായിരുന്നു.പിന്നീട് 1898 -ൽ അദ്ദേഹം ബയോഗ്രാഫ്,ഫ്രാൻസിന്റെ മുട്ടോസ്കോപ്പ് എന്നീ കമ്പനികളുടെ ഓഹരിക്കാരൻ ആകുകയും ചെയ്തു.<ref name="Imdb.com"/> എഡിസൺ ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോ 1200 സിനിമകളെ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ഫ്രെഡ് ഓട്ട്സ് സ്നീസ് (1894), ദി കിസ്സ് (1896), ദി ഗ്രേറ്റ് ട്രെയിൻ റോബെറി (1903), ആലിസെസ് അഡ്വെന്ററസ് ഇൻ വണ്ടർലാന്റ് (1910), ആദ്യത്തെ ഫ്രാങ്കസ്റ്റൈൻ (1910) സിനിമ എന്നീ സിനിമകളുടെ പോലെയുള്ള കായികാഭ്യാസപ്രകടനങ്ങൾ കാഴ്ചവയ്ക്കുന്നതായ ഹ്രസ്വ സിനിമകളൊക്കെയായിരുന്നു എഡിസണിന്റെ സ്റ്റുഡിയോയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നത്.ലൂണ പാർക്കിന്റേയും, കോണി ഐലാന്റിന്റേുയും മൊതലാളികൾ ശ്വാസം മുട്ടുകയും, ഷോക്കേൽക്കുകയും, വിഷം ഭക്ഷിക്കുകയും ചെയ്ത് ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന ഒരു ആനയുടെ ''ടോപ്സി ദി എലിഫന്റ്'' എന്ന സിനിമ നിർമ്മിക്കാമെന്ന് 1903-ൽ തീരുമാനിച്ചു.എഡിസണിന്റെ കമ്പനിയിലെ തൊഴിലാളികളെ അങ്ങോട്ട് വിട്ട് അത് സിനിമയാക്കുകയും, അതേ വർഷത്തിൽ തന്നെ ''ഇലക്ട്രക്ക്യട്ടിങ്ങ് ആൻ എലിഫന്റ്'' എന്ന സിനിമ പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:A day with Thomas A. Edison.webm|thumb|left|thumbtime=1|upright=1.1| ''എഡിസണോടൊപ്പം ഒരു ദിനം'' (1922)]] സിനിമ രംഗം ശക്തിപ്രാപിച്ചപ്പോൾ എല്ലാവരും തമ്മിൽ തമ്മിൽ മത്സരക്കുകയും, പകർത്തൽ വ്യാപകമാകുകയും ചെയ്തു.<ref>[http://www.victorian-cinema.net/lubin.htm Siegmund Lubin (1851–1923)], Who's Who of Victorian Cinema. Retrieved August 20, 2007.</ref>അതിന്റെ പകർപ്പവകാശം സൂഷ്കിക്കനായി തന്റെ സിനിമകളുടെ ഫിലുമകളോടൊപ്പം എഡിസൺ തന്റെ യു.എസ് കോപ്പിറൈറ്റ് ഓഫീസിന്റെ സഹായത്തോടെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് പേപ്പറുകൾ എഡിസൺ എന്ന പേര് നാമകരണം ചെയ്യത്തക്കരീതിയിൽ പ്രിന്റ് ചെയ്തു.ഇപ്പോഴും ആ പ്രിന്റുകൾ ആ കാലഘട്ടത്തുനിന്ന് ഒരു കുറവും കൂടാതെ ഇപ്പോഴും അതിജീവിക്കുന്നു.<ref>[http://memory.loc.gov/ammem/edhtml/edmvhist1.html#EE "History of Edison Motion Pictures: Early Edison Motion Picture Production (1892–1895)"], Memory.loc.gov, [[Library of Congress]]. Retrieved August 20, 2007.</ref> ഒമ്പത് പ്രശസ്ത ഫിലിം സ്റ്റുഡിയോകളെ ഒരുമിപ്പിച്ച 1908-ൽ എഡിസൺ മോഷൺ പിക്ച്ചർ പേറ്റന്റ്സ് കമ്പനി നിർമ്മിച്ചു.1929-ൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട അക്ക്വെസ്റ്റിക്കൽ സൊസൈറ്റി ഓഫ് അമേരിക്ക യുടെ ആദ്യത്തെ ഹോണറി ഫെല്ലോവാണ് എഡിസൺ. ദി ബെർത്ത് ഓഫ് നേഷൻ്‍ ആണ് എഡിസണിന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട സിനിമ എന്നദ്ദേഹം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.പക്ഷെ ആ ടോൽക്കീസ് തന്റെ എല്ലാം നിശിപ്പിച്ചു എന്നദ്ദേഹം വിചാരിക്കുന്നു. " അവിടെ ഒരു നല്ല അഭിയവുമില്ല ". " അവരവരുടെ ശബ്ദത്തിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു, അഭിനയിക്കാൻ മറന്നുപോയി.എനിക്കത് അറിയാൻ കഴിയും, കാരണം ഞാനൊരു ചെവി ബധിരനാണ് ".<ref name="condensed1042">Reader's Digest, March 1930, pp. 1042–1044, "Living With a Genius", condensed from The American Magazine February 1930</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട അഭിനേതാക്കൾ മേരി പിക്ക്ഫോർഡും, ക്ലാരാ ബൗവുമായിരുന്നു.<ref>"Edison Wears Silk Nightshirt, Hates Talkies, Writes Wife", Capital Times, October 30, 1930</ref> ===ഖനനം=== 1901-ൽ എഡിസൺ കാനഡയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒന്റാറിയോയിലെ ഒരു എക്സിബിഷൻ കാണാൻ പോയിരുന്നു. അവിടെവച്ചാണ് അദ്ദേഹത്തിന് നിക്കലും, കൊബാൾട്ടും തന്റെ ഇലക്ട്രിക് ഉപകരണങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് തോന്നുന്നത്.അദ്ദേഹം തിരിച്ചു വന്നത് ഖനി പരിശോധകനായായിരുന്നു,കൂടാതെ അത് ഫാൽക്കൺ ബ്രിഡ്ജിന്റേയും, അയിരിന്റെ കണ്ടുപിടിത്തത്തിലേക്കും വഴി തെളിയിച്ചു.പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അയിരിന്റെ ഖനനം വിജയകരമായില്ല,എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹം 1903-ൽ അത് ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref>{{cite web |url=http://www.sudburymuseums.ca/index.cfm?app=w_vmuseum&lang=en&currID=2031&parID=2029 |title=Thomas Edison |accessdate=December 30, 2007 |work=[[Greater Sudbury Heritage Museums]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303184415/http://www.sudburymuseums.ca/index.cfm?app=w_vmuseum&lang=en&currID=2031&parID=2029 |archivedate=2016-03-03 |url-status=dead }}</ref> ഫാൽക്കൺബ്രിഡ്ജിലെ തെരുവിലെ ഫാൽക്കൺ ഖനി കേന്ദ്രങ്ങളുടെ പ്രധാന ഓഫീസ് എഡിസണിന്റെ ഓർമ്മക്കായി എഡിസൺ ബിൾഡിങ്ങ് എന്നാണ് നാമകരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ==വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചും, ഫോർട്ട് മേയറുകളും (1886 - 1931)== [[File:Edison battery exhibit, 1915.jpg|thumb|എഡിസന്റെ വ്യാപാരത്തിന്റെ എക്സിബിഷൻ , പ്രൈമറി ബാറ്ററി സെക്ഷൻ, 1915]] എഡിസന്റെ ആദ്യത്തെ ഭാര്യയായ മേരിയുടെ 1884-ലെ മരണത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം മെൻലോപാർക്കിൽ നിന്നും സ്ഥലം മാറി.തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയായ ന്യൂജേഴ്‍സിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിലെ ലെവ്ല്ലിന്നിലെ മിനയ്ക്കായി 1886-ൽ ഗ്ലെൻമോണ്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വീട് വാങ്ങിച്ചു.പിന്നീട് 1885-ൽ എഡിസൺ ഫ്ലോറിഡയിലെ, ഫോർട്ട് മേയറിൽ കുറച്ച് സ്ഥലം വാങ്ങി, അവിടെ പണിത കെട്ടിടമാണ് പിന്നീട് തണുപ്പിൽ തങ്ങാനായുള്ള സെമിനോൽ ലോഡ്ജ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടത്.എഡിസണും, മിനയും അവിടെ എല്ലാ തണുപ്പുകാലത്തും തങ്ങുമായിരുന്നു, അവിടെവച്ച് എഡിസൺ സ്വാഭാവികമായുള്ള റബ്ബറിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന്റെ സ്രോതസ്സിനെ കണ്ടെത്തി. 1928-ൽ എഡിസൺ ഫോർട്ട് മേയർ സിവിറ്റൻ ക്ലാബിൽ അംഗമായി. അതിനുമേലുള്ള ശക്തമായ വിശ്വാസമായിരുന്നു എഡിസനെ ഇങ്ങനെ എഴുതാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചത്, " സിവിറ്റൻ ക്ലബ് സമൂഹത്തിനായി, സംസ്ഥാനത്തിനായി, രാജ്യത്തിനായി കാര്യങ്ങൾ - വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, കൂടാതെ ആ സംഘടനയുടെ അളവുറ്റ അംഗങ്ങളിൽ ഒരാളായതിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നു."<ref>{{cite book |last= Armbrester |first= Margaret E. |title= The Civitan Story |year= 1992 |publisher=Ebsco Media |location= Birmingham, AL |page= 34 }}</ref>എഡിസന്റെ മരണംവരേയും, ആ ക്ലബിന്റെ സജീവമായ അംഗങ്ങളിലൊരാളായി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു, ചിലപ്പോൾ ഹെൻറി ഫോർഡിനേയും അദ്ദേഹം മീറ്റിങ്ങിന് ക്ഷണിച്ചിരുന്നു. ===അവസാന വർഷങ്ങൾ=== [[File:Ford Edison Firestone1.jpg|thumb|left|[[ഹെൻറി ഫോർഡ്]], തോമസ് എഡിസൺ, [[ഹാർവി ഫയർസ്റ്റോൺ]],എന്നിവർ. [[മേയർ]], ഫ്ലോറിഡ, ഫെബ്രുവരി 11, 1929]] എഡിസണും, ഭാര്യയും, തണുപ്പുകാലത്ത് ഫ്ലോറിഡയിലെ ഫോർട്ട് മേയറിലായിരിക്കുമ്പോഴുള്ള അയൽക്കാരനാണ് ഓട്ടോമൊബൈൽ ധനികനായിരുന്ന ഹെൻറി ഫോർഡ്.എഡിസണും ഓട്ടോമൊബൈലിനുവേണ്ടി ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചുകൊടുത്തു.എഡിസണിന്റെ മരണം വരേയും അവർ കൂട്ടുകാരായിരുന്നു. അതോടെ അദ്ദേഹം വ്യവസായത്തിലും സജീവമായിരുന്നു. എഡിസന്റെ മരണത്തിന് കുറച്ച് മാസങ്ങൾക്കുമുമ്പ്, ലക്ക്വാന റെയിൽറോഡ് ഹോബോക്കെൻ മുതൽ മോണ്ടാക്ലെയറിലേക്കും, ഡോവറിലേക്കും ഗ്ലാഡ്സ്റ്റോണിലേക്കും, ന്യൂ ജേഴ്സിയിലേക്കും പോകുന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിൻ സെർവീസിന്റെ ഉദ്ഘാടനം നടത്തി.ആ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിനുകൾക്കാവശ്യമായ വൈദ്യുതി ഡി.സി വൈദ്യുതി ഉപയോഗിച്ചായിരുന്നു, അതിൽ എഡിസൺ പൂർണ വിജയം നേടിയിരുന്നു.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആര്യോഗ്യം മോശമായിരുന്നിട്ടും, 1930 സെപ്തമ്പറിൽ ലക്ക്വാനയിൽ നിന്നും ഹൊബോക്കനിലേക്ക് പോകാനിരിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രിക് ട്രെയിനിന്റെ പ്രധാനഭാഗത്ത് എഡിസണുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Holland 2001">{{Holland-Classic}}</ref> കാറുകളുടെ ഈ പട അടുത്ത 54 വർഷം വരെ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ കമ്യൂട്ടറുകളായി പ്രവർത്തിച്ചു.ഇന്ന് എഡിസന്റെ സ്മാരകോത്സവം നടത്തുന്ന ലോഹഫലകം ഹൊബേക്കനിലെ ലക്ക്വാന ടെർമിനലിന്റെ വെയിറ്റിങ്ങ് റൂമിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.ഹൊബോക്കൻ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ഒരു പ്രധാന സഞ്ചാരമാർഗ്ഗമാണ്.<ref name="Holland 2001"/> അവസാനത്തെ വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഫാഡ് ഡയറ്റിനോട് താത്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു; "ഓരോ മണിക്കൂറും അദ്ദേഹം കഴിച്ച ദ്രാവകം പാലായിരുന്നു."<ref name="Israel">{{cite book|last=Israel|first=Paul|authorlink=Paul Israel|title=Edison: A Life of Invention|year=2000|publisher=[[John Wiley & Sons]]|isbn=978-0-471-36270-8}}</ref>ഈ ഡയറ്റുകൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആര്യോഗ്യം തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്ന് എഡിസൺ പറഞ്ഞിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഈ കഥ ആവിശ്വസിനീയമാണ്.എഡിസൺ അന്തരിച്ച വർഷമായ 1930 -ൽ മിന ഒരു ഇന്റർവ്യൂവിൽ അദ്ദേഹത്തെകുറിച്ച് പറഞ്ഞതിങ്ങനെയാണ്."ശരിയായ ഭക്ഷണരീതിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശ്രേഷ്ഠമായ ജോലി."കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂടെയുള്ള കാലത്തെ കുറിച്ച് മിന പറഞ്ഞതിങ്ങനെയാണ് " ശ്രേഷ്ഠമായ കുറേ സാഹസികതകൾ."എഡിസൺ ഏഴ് മണിക്ക് എണീക്കും, എട്ട് മണിക്ക് രാവിലത്തെ ഭക്ഷണം കഴിക്കും, ചിലപ്പോൾ ഉച്ചഭക്ഷണത്തിനും, അത്താഴത്തിനും വീട്ടിലേക്ക് വരും.<ref name="condensed1042"/> 1906-ൽ അദ്ദേഹം മിലാൻ ,ഓഹിയോയുടെ ഉടമസ്ഥനായി.1923-ലെ എഡിസന്റെ അവസാനത്തെ സന്ദർശനത്തിൽവച്ചായിരുന്നു തന്റെ പഴയ വീട് ഇപ്പോഴും അതിന്റെ മെഴുകുതിരികളും,പ്രകാശവും പരത്തി നിൽക്കുന്നതായി അമ്പരപ്പോടെ നോക്കി നിന്നത്. ===മരണം=== 1886-ൽ മിന എന്ന എഡിസന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയ്ക്കായി വിവാഹസമ്മാനമായി വാങ്ങിയ വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലെവ്ല്ലിൻ പാർക്കിലെ ഗ്ലെൻമോണ്ട് എന്ന വീടിലാണ് എഡിസൺ പ്രമേഹരോഗപരമായി 1931 ഒക്ടോബർ 18ന് മരണമടഞഅഞത്.അദ്ദേഹത്തെ ആ വീടിനരികിലായി സംസ്കരിച്ചു.<ref>{{cite news|title=Thomas Edison Dies in Coma at 84; Family With Him as the End Comes; Inventor Succumbs at 3:24&nbsp;A.M. After Fight for Life Since He Was Stricken on August 1. World-Wide Tribute Is Paid to Him as a Benefactor of Mankind|quote=[[West Orange, New Jersey]], Sunday, October 18, 1931. Thomas Alva Edison died at 3:24 o'clock this morning at his home, Glenmont, in the Llewellyn Park section of this city. The great inventor, the fruits of whose genius so magically transformed the everyday world, was 84 years and 8 months old.|work=New York Times|date=October 18, 1931}}</ref><ref>{{cite book|title=Where are they buried? How did they die?|url=https://archive.org/details/wherearetheyburi00todb|last=Benoit|first=Tod|year=2003|publisher=Black Dog & Leventhal|isbn=978-1-57912-678-0|page=[https://archive.org/details/wherearetheyburi00todb/page/560 560]}}</ref> എഡിസന്റെ അവസാനത്തെ ശ്വാസം ഹെൻറി ഫോർഡ് മ്യൂസിയത്തിൽ ശീതീകരിച്ച സ്ഥലത്ത് സംരക്ഷിച്ചുവച്ചിരിക്കുന്നു. ഫോർഡ് ചാൾസ് എഡിസണോട് തോമസ് എഡിസന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണ മുറിയിൽ വായുസമ്പർക്കം വരാത്ത രീതിയിൽ ഒരു ടെസ്റ്റ് ട്യൂബ് വെയ്കാൻ പറഞ്ഞിരുന്നു, ഇത് എഡിസനായുള്ള സ്‌മാരകചിഹ്നമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.കൂടാതെ ഒരു പ്ലാസ്റ്റർ ഡെത്ത് മാസ്ക്കും നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>[http://www.straightdope.com/classics/a2_128a.html "Is Thomas Edison's last breath preserved in a test tube in the Henry Ford Museum?"], [[The Straight Dope]], September 11, 1987. Retrieved August 20, 2007.</ref>മിന മരിച്ചത് 1947 -ലായിരുന്നു. ==കാഴ്ചകൾ അതിഭൗതികശാസ്ത്രത്തിലേക്കും,മതത്തിലേക്കും, രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും== ചരിത്രകാരനായ പോൾ ഇസ്രയേൽ എഡിസനെ ഒരു സ്വതന്ത്രചിന്തകനായാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=Israel />[[തൊമസ് പെയ്ൻ|തോമസ് പെയിനിയുടെ]] ''ദി ഏജ് ഓഫ് റീസൺ'' എഡിസനെ നന്നായി സ്വാധീനിച്ച ഒന്നാണ്.<ref name=Israel />"അദ്ദേഹം ഒരു ആന്തിസ്റ്റ് എന്ന വിളിക്കപ്പെട്ടു, പക്ഷെ അദ്ദേഹമല്ല, പെയിനി ഗാഢമായ അറിവിൽ വിശ്വസിക്കുന്നയാളാണ്,ദൈവത്തെ പേടിച്ച് പലരും ചിന്തകൾ വെളിപ്പെടുത്താൻ ഭയക്കുന്നു" എന്നുപറഞ്ഞുകൊണ്ട് എഡിസൺ പെയിനിയുടെ ''ശാസ്ത്രപരമായ ഡിസ''ത്തെ പ്രതിരോധിച്ചിരുന്നു.<ref name=Israel /> 1910 ഒക്ടോബർ 2-ന് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് മാഗസിനുമായുള്ള ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, എഡിസൺ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി: <blockquote> നമുക്കറിയുന്നതെന്തോ അതാണ് പ്രകൃതി. പക്ഷെ നമുക്ക് മതത്തെയോ, ദൈവങ്ങളേയോ അറിയില്ല. ഒപ്പം പ്രകൃതി ദയാശീലയും, സ്നേഹിക്കുന്ന യാളോയല്ല.ദൈവം എന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ - ദയയും, വാത്സല്യവും, സ്നേഹവുമുള്ള ദൈവത്തിന്റെ കാര്യമാണ് ഞാൻ പറയുന്നത് : എനിക്ക് കഴിക്കാനുള്ള മത്സ്യത്തേയും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. അപ്പോൾ എവിടെപ്പോയി ദയയും, വാത്സല്യവും, സ്നേഹവുമൊക്കെ, മീനിനെ അവർക്കിഷ്ടമല്ലേ.അല്ല. നമ്മെ നിർമ്മിച്ചത് പ്രകൃതിയാണ് - പ്രകൃതിയാണ് ഇതെല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചത് - മതങ്ങളോ ദൈവങ്ങളോ അല്ല.<ref>{{cite news |coauthors= |title="No Immortality of the Soul" says Thomas A. Edison. In Fact, He Doesn't Believe There Is a Soul&nbsp;— Human Beings Only an Aggregate of Cells and the Brain Only a Wonderful Machine, Says Wizard of Electricity |url= |quote=Thomas A. Edison in the following interview for the first time speaks to the public on the vital subjects of the human soul and immortality. It will be bound to be a most fascinating, an amazing statement, from one of the most notable and interesting men of the age&nbsp;... Nature is what we know. We do not know the gods of religions. And nature is not kind, or merciful, or loving. If God made me&nbsp;— the fabled God of the three qualities of which I spoke: mercy, kindness, love&nbsp;— He also made the fish I catch and eat. And where do His mercy, kindness, and love for that fish come in? No; nature made us&nbsp;— nature did it all&nbsp;— not the gods of the religions. |work=New York Times |date=October 2, 1910}}</ref> </blockquote> ഇത്രം സംവാദങ്ങളിലൂടെ എഡിസൺ ഒരു ആന്തിസ്റ്റ് ആയി.അദ്ദേഹം തന്നെത്തന്നെ ഒരു സ്വകാര്യ കത്തിൽ എഴുതിരിയിരിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്. <blockquote> നിങ്ങൾ ആ മുഴുവൻ ലേഖനത്തേുയും തെറ്റിദ്ധരിച്ചു, കാരണം നിങ്ങൾ ദൈവത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന നിഗമനത്തിലേക്ക് ചാടിവീണു. അവിടെയെവിടേയും ഒരു നിരാകരണവുമില്ല, നിങ്ങളെന്താണോ ദൈവമെന്ന് പറഞ്ഞത് അതിനെയാണ് ഞാൻ പ്രകൃതിയെന്ന് പറയുന്നത്. ഗാഢമായ അറിവുതന്നെയാണ് എല്ലാത്തിനേയും നയിക്കുന്നത്. അറിവ്, ആത്മാവ് എന്നിങ്ങനെ നാം ജീവനെ വിളിക്കുന്നതെന്തോ അത് കാലം കഴിഞ്ഞാൽ അതിന്റെ അസ്തിത്വത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോകും, നാം നിർമ്മിതമായ സെല്ലുകൾക്കും മീതെ എന്റെ ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ സാധൂകരിക്കുന്നതാണ് എന്റെ എല്ലാ ലേഖനങ്ങളും.<ref name=Israel /> </blockquote> വീണ്ടും അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "ഞാൻ ദൈവത്തിലോ, ദൈവശാസ്ത്രത്തിലോ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; പക്ഷേ അവിടെയും അനന്തമായ അറിവ് ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നുണ്ടുതാനും, അതിനെ ഞാൻ സംശയിക്കുന്നില്ല"<ref>''[https://books.google.com/books?id=75ldAAAAMAAJ&q=%22I+do+not+believe+in+the+God+of+the+theologians;+but+that+there+is+a+Supreme+Intelligence+I+do+not+doubt%22&dq=%22I+do+not+believe+in+the+God+of+the+theologians;+but+that+there+is+a+Supreme+Intelligence+I+do+not+doubt%22&hl=es&sa=X&ei=QDQyUrD0NuPs2wWTwoGADQ&ved=0CGQQ6AEwBg The Freethinker]'' (1970), G.W. Foote & Company, Volume 90, p. 147</ref> അക്രമരാഹിത്യമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സദാചാര കാഴ്ചകളിലേക്കുള്ള താക്കോൽ, ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ സേനയുടെ നാവിക സംബന്ധമായ ഉപദേശകനാകുമോ എന്ന ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉത്തരം താൻ പ്രതിരോധ ആയുധങ്ങളുടെ ജോലി മാത്രമേ ചെയ്യുകയുള്ളൂ എന്നായിരുന്നു, പിന്നീട് ഇങ്ങനനെ പറയുകയുണ്ടായി "കൊല്ലാൻ‍ ഞാൻ ഒരു ആയുധവും നിർമ്മിച്ചിട്ടില്ല എന്നതിൽ ഞാൻ അഭിമാനിക്കുന്നു."എഡിസന്റെ അക്രമരാഹിത്യത്തിന്റെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽ മൃഗങ്ങൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു.അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുതുടങ്ങി:അക്രമരാഹിത്യം എന്നെ ഉയർന്ന നീതിശാസ്ത്രജ്ഞനാക്കുന്നു, അതുതന്നെയാണ് എല്ലാ മാറ്റത്തിന്റേയും ലക്ഷ്യം.മറ്റു ജീവികളെ നാം ഉപദ്രവിക്കന്നത് നിർത്തുംവരെയും മനുഷ്യനും മൃഗം തന്നെ."<ref>Cited in [https://books.google.com/books?id=DtjWFiDKsJ0C&pg=PA37&dq=%22Still+savages%22+edison&ei=KiHMSLJSiNzKBIiglYsJ&sig=ACfU3U2IXFOuvGUriygDwhEkgvqyaefwEg Innovate Like Edison: The Success System of America's Greatest Inventor] by Sarah Miller Caldicott, Michael J. Gelb, page 37.</ref>188 ലെ വൈദ്യുത അപകടത്തിൽ മരിച്ച നായകളെകളുടെ എണ്ണത്തിൽ എഡിസൺ അസ്വസ്ഥനായിരുന്നു,അവയൊക്കെ മരിച്ചത് എ.സി കറന്റിന്റെ ആഘാതത്തിലായിരുന്നു.<ref>Jonnes</ref> മനുഷ്യനന്മയ്ക്കായി നിർമ്മിച്ച ന്യൂയോർക്കിലെ ഇലക്ട്രിക് ചെയറിനാവശ്യമായ എ.സി ഉപയോഗിക്കുന്നതോടൊപ്പം വിജയകരമായി തന്നെ എഡിസൺ ഡി.സി വിതരണം ചെയ്തു. കാരണം ഈ തീരുമാനത്തിൽ വെസ്റ്റിങ്കൗസ് ദേഷ്യത്തിലായിരുന്നു. 1920 -ൽ എഡിസൺ അമേരിക്കൻ മാഗസിനായ ബി.സി ഫോർബെസിനോട് താൻ ഒരു സ്പിരിറ്റ് ഫോൺ നിർമ്മിക്കുവാൻ സഹായിക്കുകയാണെന്ന് പറഞ്ഞു, മരിച്ചവരോട് സംസാരിക്കാൻ പറ്റുമെന്നു പറയുന്ന ഒരു ഫോണായിരുന്നു അത്, ആ വാർത്ത വളരെ പ്രാധാന്യമുള്ളതായി, അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വാർത്ത പല പത്രങ്ങളിലും മാഗസിനുകളിലും ആവർത്തിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.gereports.com/edisons-forgotten-invention-a-phone-that-calls-the-dead/|title=Edison's Forgotten 'Invention': A Phone That Calls the Dead|date=October 28, 2010|publisher=GE Reports|access-date=2016-01-03|archive-date=2013-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131111162640/http://www.gereports.com/edisons-forgotten-invention-a-phone-that-calls-the-dead/|url-status=dead}}</ref>പിന്നീട് ആ ചിന്തയെകുറിച്ച് എഡിസൺ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, " എനിക്കവനോട് ഒന്നും പറയാനില്ല, പക്ഷെ ആ സംവിധാനത്തിൽ എന്റെ എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും നഷ്ടപ്പെട്ടു കാരണം അതെല്ലാം വെറുതെ നുണക്കഥകളായിരുന്നു."<ref>{{cite web|url=http://www.patentplaques.com/blog/?p=1026|title=Invention Geek – Edison Spirit Phone?|access-date=2016-01-03|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924060930/https://www.patentplaques.com/blog/?p=1026|url-status=dead}}</ref> ==കാഴ്ചകൾ പണത്തിലേക്ക്== എഡിസൺ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ ധനപരമായ പരിഷ്കരണത്തിന്റെ അഭിഭാഷകനായിരുന്നു.പക്ഷെ അദ്ദേഹം പണവായ്പയേയും, സ്വർണവായ്പയേയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പണമിടപാടിനോട് ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു. എഡിസൺ അതിനെകുറിച്ച് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "ജൂലിയസ് സീസറിന്റെ സ്മാരകചിഹ്നമായിരുന്നു സ്വർണം, കൂടാതെ താത്പര്യം സാത്താന്റെ നിർമ്മാണവുമാണ്."<ref name="query.nytimes.com">{{cite news |url=http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9C04E0D7103EEE3ABC4E53DFB467838A639EDE |title=FORD SEES WEALTH IN MUSCLE SHOALS |work=[[The New York Times]] |format=PDF |accessdate=February 24, 2013 |date=December 6, 1921}}</ref> അതേ ലേഖനത്തിൽ തന്നെ, അദ്ദേഹം അമേരിക്കയിലെ അയുക്തമായ ടാക്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധനപരമായ സംവിധാനത്തെകുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുകയുണ്ടായി, ലോണെടുത്തതിന് ശേഷം അത് തിരിച്ചടക്കുന്നത് മുതലിന്റെ ഇരട്ടിയോ, അതിൽ കൂടുതലോ ആയിരിക്കും.അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്ത ഇങ്ങനെയായിരുന്നു, സർക്കാരിന് വായ്പയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ധന സംവിധാനത്തെ കൊണ്ടുനടക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ,അത് പണം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് തുല്യമായിരിക്കും, കൂടെ ജനങ്ങൾക്ക് അതൊരു പ്രചോദനമാകുകയും ചെയ്യും.<ref name="query.nytimes.com"/> 1921 - 1922 കാലഘട്ടത്ത് അദ്ദേഹം ധനത്തിന്റെ വലിപ്പത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുകയുണ്ടായി. പിന്നീട് 1922 മെയ്യിൽ "ഫെഡറൽ റിസർവ് ബാങ്കിങ് സിസ്റ്റത്തോടുള്ള തെറ്റു തെരുത്താൻ അപേക്ഷ" എന്ന പേരിട്ട ഒരു അപേക്ഷ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Edison, 1922</ref>അതിൽ വ്യാപാരചരക്കായ പണത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പറയുന്നുണ്ട്,കൂടാതെ ഫെഡറൽ റിസർവ് ബാങ്ക് നിർമ്മിച്ച ക്രിയവസ്തുക്കളുടെ മൂല്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു കർഷകർക്ക് വായ്പ നൽകിയിരുന്നതിനെകുറിച്ചും പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. തന്റെ പ്രിയമിത്രവും, നിർമ്മാതാവുമായ ഹെൻറി ഫോർഡുമായായിരുന്നു കൂടുതൽ പേർ പങ്കെടുത്ത ഒരു ടൂറിൽ എഡിസൺ പങ്കെടുത്തത്, അവിടെവച്ച് അദ്ദേഹം വായ്പ സമ്പർദായം എങ്ങനെ മാറണമെന്ന് തന്റെ അഭിപ്രായം പറഞ്ഞു. ഉൾക്കാഴ്ചക്കുവേണ്ടി അദ്ദേഹം, അക്കാദമിക് തലത്തിലുള്ളവരുമായും, ബാങ്കേഴ്‍സുമായും സംസാരിച്ചു. അവസാനം, എങ്ങനെയോ ആ സംരംഭം പിന്തുണയില്ലാതെ പരാജയപ്പെട്ടു, കൂടാതെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>2006, Hammes, D.L. and Wills, D.T.,"Thomas Edison's Monetary Option", The Journal of the History of Economic Thought. (Vol. 28, No. 3, September 2006). ISSN 1042-7716., pps. 295-308</ref><ref>2012, Hammes, David L., Harvesting Gold: Thomas Edison's Experiment to Re-Invent American Money, Mahler Publishing.</ref> ==ബഹുമതികൾ== *ഓഫീസ് ഓഫ് പോസ്റ്റ്സ് ആന്റ് ടെലഗ്രാഫ്സ് ലൂയിസ് കോച്ചെറി, 1881 നവംബർ 10 *മറ്റ്യൂക്കി മെഡൽ, 1887 *ജോൺ സ്കോട്ട് മെഡൽ, 1889 *എഡ്വാർഡ് ലോങ്സ്റ്റ്രെച്ച് മെഡൽ ,1899 *ജോൺ ഫ്രിറ്റ്സ് മെഡൽ,1908 *ഫ്രാങ്ക്ലിൻ മെഡൽ, 1915 *നേവി ഡിസ്റ്റിങ്ക്വിഷെഡ് സെർവീസ് മെഡൽ, 1920 *എഡിസൺ മെഡൽ, 1923 *കോഗ്രെഷ്ണൽ ഗോൾഡ് മെഡൽ, 1928 മെയ് 29 *ടെക്ക്നിക്കൽ ഗ്രാനി അവാർഡ് ==ശ്രദ്ധാഞ്ജലികൾ== ===എഡിസൺ എന്ന് പേര് നൽകപ്പെട്ട മനുഷ്യരും,സ്ഥലങ്ങളും=== എഡിസന് ശേഷം ധാരാളം സ്ഥലങ്ങൾക്ക് എഡിസൺ എന്ന് നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു,പ്രധാനമായും, ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ പ്രാധാന നഗരമായ എഡിസൺ നഗരത്തിന്.ദേശീയതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന തോമസ് എഡിസൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജ്,ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ട്രെന്റോണിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.കൂടാതെ രണ്ട് സംഘടന കോളേജുകൾക്കും എഡിസൺ എന്ന് പേരിട്ടിരിക്കുന്നു:ഫ്ലോറിഡയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന , മേയറിലെ എഡിസൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജ്, ഓഹിയോയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പിക്വയിലെ എഡിസൺ കമ്മ്യൂണിറ്റി കോളേജ് എന്നിവയാണവ.<ref>{{cite web |url=http://www.edison.cc.oh.us/ |title=Edison Community College (Ohio) |publisher=Edison.cc.oh.us |accessdate=January 29, 2009 |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225065223/http://www.edison.cc.oh.us/ |url-status=dead }}</ref>കൂടാതെ അസംഖ്യം ഹൈസ്ക്കൂളുകളും അങ്ങനെയുണ്ട്.ഫുട്ട്ബാൾ കളിക്കാരനായ പെലെയുടെ അച്ഛൻ പെലയ്ക്ക് എഡിസൺ എന്ന് പേരിടാനാണ് ഇഷ്ടപ്പെട്ടത്, ബൾബ് നിർമ്മിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞന് ഒരു പ്രതിഫലമായി,പക്ഷെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ മാത്രമേ ആ എഡിസൺ എന്ന പേര് വന്നുള്ളൂ.<ref>{{cite book |title=Pelé: The Autobiography |author=Pelé |author2=Orlando Duarte |author3=Alex Bellos |year=2006 |publisher=[[Simon & Schuster]] UK Ltd |location=London |isbn=978-0-7432-7582-8 |page=14 |url=http://books.simonandschuster.com.au/Pele-The-Autobiography/Pele/9781416511212/excerpt_with_id/6070 |accessdate=2 October 2010 |archive-date=2011-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430015130/http://books.simonandschuster.com.au/Pele-The-Autobiography/Pele/9781416511212/excerpt_with_id/6070 |url-status=dead }}</ref> പെനിൻസിൽവാനിയയിലെ സുൺബെറി സിറ്റി ഹോട്ടലായിരുന്നു 1883-ൽ എഡിസൺ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ത്രീ വയർ സിസ്റ്റം ഉപയോഗിച്ച ആദ്യത്തെ കെട്ടിടം.പിന്നീടാ ഹോട്ടലിന് എഡിസൺ ഹോട്ടൽ എന്ന് പേര് നൽകി.<ref name=sunbury>{{cite web |url=http://www.cityofsunbury.com/Pages/Community/Sunbury%20History/TheEdisonHotel.aspx |title=The Edison Hotel |work=City of Sunbury |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2010-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923173644/http://www.cityofsunbury.com/Pages/Community/Sunbury%20History/TheEdisonHotel.aspx |url-status=dead }}</ref> എഡിസൺ നിർമ്മിച്ച ഇൻകാന്റസെന്റ് ബൾബിന്റെ 75-ാം വാർഷികത്തിനാണ് കാലിഫോർണിയയിൽ ലേക്ക് തോമസ് എഡിസൺ എ എഡിസൺ എന്ന് പേരിട്ടത്.<ref name=sce>{{cite web|url=http://asset.sce.com/Documents/Environment%20-%20Power%20Generation/30.pdf|title=Description of the Big Creek System|work=Southern California Edison|accessdate=December 21, 2012}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ന്യൂയോർക്കിൽ 1931 -ൽ നിലവിൽ വന്ന ഹോട്ടൽ എഡിസണിൽ പ്രകാശ സംവിധാനം വച്ചത് എഡിസൺ തന്നെയായിരുന്നു.<ref name="Hotel Edison FAQ">{{cite web |url=http://www.edisonhotelnyc.com/default.aspx?pg=faq |title=Frequently Asked Questions |work=[[Hotel Edison]] |accessdate=February 24, 2013 |archive-date=2013-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424064011/http://www.edisonhotelnyc.com/default.aspx?pg=faq |url-status=dead }}</ref> എഡിസന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥമായി യുണൈറ്റ് സ്റ്റേറ്റ്സിലെ മൂന്ന് പാലങ്ങൾക്കും എഡിസന്റെ പേര് നൽകി: ന്യൂജേഴ്‍സിയിലെ എഡിസൺ ബ്രിഡ്ജ്, <ref>{{cite web |url=http://www.state.nj.us/transportation/publicat/historyedisonbr.pdf |title=The History & Technology of the Edison Bridge & Driscoll Bridge over the Raritan River, New Jersey |work=New Jersey Department of Transportation |year=2003 |accessdate=February 24, 2013}}</ref>ഫ്ലോറിഡയിലെ എഡിസൺ ബ്രിഡ്ജ്,<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: The Fort Myers Connection |last=Solomon |first=Irvin D. |year=2001 |isbn=9780738513690 |page=9 |publisher=[[Arcadia Publishing]]}}</ref>ഓഹിയോയിലെ എഡിസൺ ബ്രി‍ഡ്ജ് എന്നിവയാണവ.<ref>{{cite web |url=http://codes.ohio.gov/orc/5533.18 |title=5533.18 Thomas A. Edison memorial bridge |work=Lawriter LLC |accessdate=February 25, 2013}}</ref> ശൂന്യാകാശത്തിലാണെങ്കിൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ഒരു ഉൽക്കക്കും ഇട്ടിരിക്കുന്നു, ആസ്റ്ററോയ്ഡ് 742 എഡിസോണ എന്നതാണ് ആ ഉൽക്ക. ===മ്യൂസിയങ്ങളും, സ്മാരകങ്ങളും=== [[File:Thomas Edison 1.jpg|thumb|മിച്ചിഗനിലെ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന റെയിൽ റോഡിന് സമീപമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരനായ എഡിസന്റെ ശില.]] ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ, വെസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ 13.5 ഏക്കറ വലിപ്പമുള്ള ഇടത്തിൽ എഡിസൺ നാഷ്ണൽ ഹിസ്റ്റോറിക് സൈറ്റ് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു നാഷ്ണൽ പാർക്ക് സെർവീസ് പരിപാലിച്ചുപോകുന്നു.ഇത് എഡിസന്റെ ലബോറട്ടറിക്കും, വർക്ക്ഷോപ്പിനും, ലോകത്തെ ആദ്യത്തെ സിനിമ സ്റ്റുഡിയോ ആയ ബ്ലാക്ക് മാരിയക്കും അടുത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/edis/|title=Thomas Edison National Historical Park (U.S. National Park Service) |publisher=Nps.gov |date=December 15, 2013 |accessdate=December 31, 2013}}</ref>ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ എഡ‍ിസൺ ടൗണിലാണ് തോമസ് ആൽവ എഡിസൺ മെമ്മോറിയൽ ടവർ ആന്റ് മ്യൂസിയം ഉള്ളത്.<ref>[http://www.menloparkmuseum.org/tower-restoration Menlo Park Museum, Tower-Restoration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923114501/http://menloparkmuseum.org/tower-restoration |date=2010-09-23 }}. Retrieved September 28, 2010.</ref>ടെക്സാസിലെ, ബ്യൂമൊണ്ടിൽ എഡിസൺ മ്യൂസിയവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു,പക്ഷെ അവിടേക്ക് എഡിസൺ വന്നതേയില്ല.<ref>{{cite book |title=Thomas Edison: Life of an Electrifying Man |last=Biographiq |year=2008 |isbn=9781599862163 |page=32 |publisher=Filiquarian Publishing, LLC.}}</ref>മിച്ചിഗനിലെ പോർട്ട് ഹ്യൂറോണിൽ പോർട്ട് ഹ്യൂറോൺ മ്യൂസിയത്തിൽ എഡിസന്റെ ചെറുപ്പകാലത്തെ പ്രതിമ വീണ്ടും പുനസ്ഥാപിക്കുകയുണ്ടായി.അതിനാൽ ഈ മ്യൂസിയത്തിന് തോമ്സ എഡിസൺ ഡീപോട്ട് മ്യൂസിയം എന്ന് പേര് നൽകി.<ref>[http://www.phmuseum.org/drupal/about/depot Thomas Edison Depot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121044332/http://www.phmuseum.org/drupal/about/depot |date=2012-01-21 }}. Retrieved September 28, 2010.</ref>ഈ നഗരത്തിൽ ധാരാളം എഡിസൺ സ്മാരകങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു, അതിൽ എഡിസന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ കല്ലറയും ഉൾപ്പെടും, കൂടാതെ എസ്.ടി. ക്ലെയർ റിവറിന്റെ സമീപ്തത് സ്മാരകവുമുണ്ട്. ഈ നഗരത്തിൽ എഡിസന്റെ സ്വാധീനം വലുതാണ്. ഡെറ്റ്രോയിറ്റിലെ ഗ്രാന്റ് സർക്കസ് പാർക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന എഡിസൺ മെമ്മോറിയൽ ഫൗണ്ടെൻ നിർമ്മിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മാരാകാർത്തമായിരുന്നു. 1929 ഒക്ടോബർ 21 -നാണ് അത് സ്ഥാപിച്ചത്.ഇൻകാന്റസിന്റെ അമ്പതാം വാർഷികമായിരുന്നു അത്.<ref>[http://www.buildingsofdetroit.com/places/ef Edison Memorial Fountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927121621/http://buildingsofdetroit.com/places/ef |date=2010-09-27 }} at Buildings of Detroit. Retrieved September 28, 2010.</ref>അതേ രാത്രിയിൽ തന്നെ എഡിസൺ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡിയർബോണിന് സമീപം വയ്ക്കപ്പെട്ടു. ===എഡിസന്റെ പേര് വഹിക്കുന്ന കമ്പനികൾ=== [[File:Эдисон Томас Альва фото ЖЗЛ.JPG|thumb|200px|1915 -ലെ എഡിസൺ]] *Edison General Electric, merged with [[Thomson-Houston Electric Company]] to form [[General Electric]] * [[Commonwealth Edison]], now part of [[Exelon]] * [[Consolidated Edison]] * [[Edison International]] * [[Detroit Edison]], a unit of [[DTE Energy]] * [[Edison S.p.A.]], a unit of Italenergia * Trade association the [[Edison Electric Institute]], a lobbying and research group for investor-owned utilities in the United States * [[Edison Ore-Milling Company]] * [[Edison Portland Cement Company]] * [[Southern California Edison]] ==എഡിസന്റെ പേര് നൽകപ്പെട്ട ബഹുമതികൾ=== എഡിസന്റെ കൂട്ടുകാരും, സഹപ്രവർത്തകരും കൂടി 1904 ഫെബ്രുവരി 11-നാണ് എഡിസൺ മെഡൽ രൂപീകരിച്ചത്.പിന്നീട് നാല് വർഷത്തിന് ശേഷം അമേരിക്കൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇലക്ട്രിക്കൽസ് എഞ്ചിനീയർസ് ആ സംഘത്തോടൊപ്പം ഒരു കരാറിലൊപ്പുവച്ച് എഡിസണ് മെഡൽ വലിയ ബഹുമതികളിലൊന്നായി മാറ്റി.ആദ്യത്തെ എഡിസൺ മെഡൽ ഏറ്റുവാങ്ങിയത് 1900-ന് ഇലിഹു തോംസണായിരുന്നു.ഇതാണ് ഇലക്ട്രിക്കൽ ആന്റ് ഇലക്ട്രോണിക്ക് എഞ്ചിനീയറിങ്ങിന്റെ പരിസരങ്ങളിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന അവാർഡ്, വർഷാവർഷങ്ങളിൽ ഇലക്ട്രിക് എഞ്ചിനീയറിങ്ങ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ ആർട്ട്സ്, ഇലക്ട്രിക്കൽ സയൻസ് എന്നിവയിൽ മിതവ് പുലർത്തുന്നവർക്ക് ബഹുമതി നൽകിപോന്നു. എഡിസന് ശേഷം നെതർലാന്റിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട സംഗീത പുരസ്കാരത്തിനും എഡിസൺ അവാർഡ് എന്നാണ് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇത് വർഷത്തിൽ കൊടുക്കുന്ന ഡച്ച് സംഗീതത്തിനുള്ള അവാർഡാണ്,സംഗീത തലങ്ങളിൽ ഉയർന്ന നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നവർക്കാണ് ഇത് നൽകുന്നത്, കൂടാതെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന പുരസ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നുകൂടിയാണ്, ആദ്യമായി ഈ പുരസ്കാരം നൽകിയത് 1960-നാണ്. 2000-മുതൽ സ്വകാര്യ പേറ്റന്റുകൾക്ക് തോമസ് എ എഡിസൺ പേറ്റന്റ് അവാർഡ് അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് മെക്കാനിക്കൽ എഞ്ചിനീയർസ് നൽകുവാൻ തുടങ്ങി. ===സംസ്കാരത്തിൽ=== വീഡിയോ ഗെയിമുകളിലും, കോമിക്സുകളിലും, നോവലുകളിലും എഡിസൺ കഥാപാത്രമായി.അദ്ദേഹം ലോകത്തിനു നൽകിയ സംഭാവനകൾ ലോകത്തിന്റെ നെറുകൈയ്യിൽ എത്താൻ അദ്ദേഹത്തിനെ സഹായിച്ചു. 2011 ഫെബ്രുവരി 11-ന് എഡിസന്റെ 164-ാം പിറന്നാളായിരുന്നു, ഗൂഗിളിന്റെ മുഖ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാണങ്ങളുൾപ്പെട്ട അനിമേഷൻ ഗൂഗിൾ ഡൂഡിൽകൊണ്ടായിരുന്നു.കർസർ അതിൻ മീതെ ചലിപ്പിക്കുമ്പോൾ എഡിസന്റെ നിർമ്മിതികൾ ചലിക്കാൻ തുടങ്ങും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകാശ ബൾബ് പ്രകാശിക്കാൻ തുടങ്ങും.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/doodles/thomas-edisons-birthday |title=Google Doodle: February 11, 2011 – Thomas Edison's Birthday}}</ref> ==എഡിസനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചവർ== പല ഇടങ്ങളിലായി എഡിസനോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചവരുടെ പേരുകളാണ് താഴെ കൊടുക്കുന്നത്. * [[Edward Goodrich Acheson]] - chemist, worked at Menlo Park 1880-1884 * [[William Symes Andrews]] - started at the Menlo Park machine shop 1879 * [[Charles Batchelor]] - "chief experimental assistant" * [[John I. Beggs]] - manager of [[Edison Illuminating Company]] in New York, 1886 * [[William Kennedy Dickson]] - joined Menlo Park in 18823, worked on the motion picture camera * [[Justus B. Entz]] - joined [[Edison Machine Works]] in 1887 * [[Reginald Fessenden]] - worked at the [[Edison Machine Works]] in 1886 * [[Henry Ford]] - engineer [[Edison Illuminating Company]] Detroit, Michigan, 1891-1899 * [[William Joseph Hammer]] - started as laboratory assistant Menlo Park in 1879 * [[Miller Reese Hutchison]] - inventor of hearing aid * [[Edward Hibberd Johnson]] - started in 1909, chief engineer at West Orange laboratory 1912-1918 * [[Samuel Insull]] - started in 1881, rose to become VP of General Electric (1892) then President of Chicago Edison * [[Kunihiko Iwadare]] - joined [[Edison Machine Works]] in 1887 * [[Francis Jehl]] - laboratory assistant Menlo Park 1879-1882 * [[Arthur E. Kennelly]] - engineer, experimentalist at West Orange laboratory 1887-1894 * [[John Kruesi]] - started 1872, was head machinist, at Newark, Menlo Park, [[Edison Machine Works]] * [[Lewis Howard Latimer]] - hired 1884 as a draftsman, continued working for General Electric * [[John W. Lieb]] - worked at the [[Edison Machine Works]] in 1881 * [[Thomas Commerford Martin]] - electrical engineer, worked at Menlo Park 1877–1879 * [[George F. Morrison]] - started at Edison Lamp Works 1882 * [[Edwin Stanton Porter]] - joined the [[Edison Manufacturing Company]] 1899 * [[Frank J. Sprague]] - Joined Menlo Park 1883, became known as the "Father of Electric Traction". * [[Nikola Tesla]] - electrical engineer and inventor, worked at the [[Edison Machine Works]] in 1884 * [[Francis Robbins Upton]] - mathematician/physicist, joined Menlo Park 1878 === ജീവിതം-ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ === * 1847 ഫെബ്രുവരി 11: അമേരിക്കയിലെ മിലാൻ എന്ന പട്ടണത്തിൽ ജനനം. * 1854 :മിച്ചിഗണിലുള്ള പോർട്ട് ഹൂറണിലേക്ക് കുടുംബം മാറിത്താമസിക്കുന്നു. കേൾവിക്കുറവിനു കാരണമായി എന്നു കരുതുന്ന കടുത്ത പനി എഡിസണിനു പിടിപ്പെടുന്നതും ഇതേ വർഷം തന്നെ. * 1859 :ഡെട്രോയിറ്റ്-ഹൂറൺ റയിൽവേസ്റ്റേഷനിൽ പത്രം വിൽപ്പനക്കാരൻ പയ്യനാകുന്നു. * 1862 :അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം മുറുകിയതോടെ കൂടുതൽ പത്രം വിൽക്കാനായി എഡിസൺ ടെലിഗ്രാഫിൻറെ സഹായം തേടുന്നു. * 1863 :എഡിസൺ ടെലിഗ്രാഫ് ഓഫീസിൽ ജോലിക്കാരനാകുന്നു. * 1868 :എഡിസൺ ബോസ്റ്റണിലെത്തി വെസ്റ്റേൺ യൂണിയൻ ടെലിഗ്രാഫ് കമ്പനിയിൽ ഉദ്യോഗസ്ഥാനാകുന്നു. വോട്ടിങ്ങ് യന്ത്രത്തിന് വേണ്ടി ആദ്യമായി പേറ്റൻറിന് അപേക്ഷിക്കുന്നതും ഇവിടെ നിന്നാണ്. പേറ്റന്റിനു വേണ്ടിയുള്ള എഡിസണിന്റെ ആദ്യത്തെ അപേക്ഷ ആയിരുന്നു ഇത്. * 1869 :വിപണിയിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന സ്റ്റോക്ക് ടിക്കർ യന്ത്രത്തിനായി പേറ്റൻറിനപേക്ഷിക്കുന്നു. * 1871 :ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ നെവാർക്കിൽ സ്വന്തം ഫാക്ടറി നിർമ്മിക്കുന്നു. ഡിസംബറിൽ മേരി സ്റ്റിൽവെല്ലുമായുള്ള വിവാഹം. * 1874 :ഒരേ സമയം രണ്ടു സന്ദേശങ്ങൾ അയയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന പുതിയൊരു ടെലിഗ്രാഫ് യന്ത്രം കണ്ടു പിടിക്കുന്നു. * 1876 :മെൻലോ പാർക്കിൽ പുതിയ ഗവേഷണശാല സ്ഥാപിക്കുന്നു. * 1877 :ടെലിഫോൺ ട്രാൻസ്മിറ്ററിനുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു. * 1877 :ഡിസംബർ : ഫോണോഗ്രാഫ് നിർമ്മിച്ചു. * 1878 :ഇലക്ട്രിക്ക് ബൾബിനായും വൈദ്യുതിവിതരണയന്ത്രത്തിനുമായുമുള്ള പരീക്ഷണങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നു. അനേകം മണിക്കൂർ അടുപ്പിച്ച് കത്തുന്ന ഫിലമെന്റ് നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ വിജയം. * 1879 : മെൻലോ പാർക്കിൽ ഇലക്ട്രിക് റയിൽവേ നിർമ്മിക്കുന്നു. * 1881 : മെൻലോ പാർക്ക് വിട്ട് ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് മാറുന്നു. * 1882 : വ്യാവസായികാടിസ്ഥാനത്തിൽ വൈദ്യുതിവിതരണം നടത്തുന്ന വൈദ്യുതിനിലയം ആരംഭിച്ചു. * 1884 : ഭാര്യ മേരിയുടെ മരണം. * 1886 : മിന മില്ലറിനെ വിവാഹം ചെയ്ത എഡിസൺ ന്യൂ ജേഴ്സിയിലെ ഓറഞ്ച് വാലിയിലേക്ക് താമസം മാറുന്നു. * 1887 : ഫോണോഗ്രാഫ് പരിഷ്കരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. വേസ്റ്റ് ഓറഞ്ചിൽ വലിയൊരു ഗവേഷണശാല സ്ഥാപിച്ചു. * 1888 : ഇരുമ്പഴിയിൽ നിന്നും ഇരുമ്പ് വേർതിരിച്ചെടുക്കാനുള്ള ഒരു കമ്പനി ന്യൂ ജേഴ്സിയിൽ ആരംഭിച്ചു. * 1891 : കൈനറ്റോസ്കോപ്പൊനു പേറ്റന്റ് ലഭിച്ചു. * 1899 : ഇലക്ട്രിക്ക് കാറിനു വേണ്ടി ബാറ്ററി നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഗവേഷണങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നു. * 1902 : സിമന്റ് ഫാക്ടറി ആരംഭിച്ചു. * 1912 : ഹെൻറി ഫോർഡിന്റെ മോഡൽ-ടി കാറിനു വേണ്ടി ഒരു ഇലക്ട്രിക്ക് സെൽഫ് സ്റ്റാർട്ടർ രൂപകല്പന ചെയ്യുന്നു. * 1914-1918 : ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധകാലം. അമേരിക്കൻ നാവികസേനക്കു വേണ്ടി ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നു. * 1927 : റബറിന്റെ വ്യാവസായികസാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിനായി ഫ്ലോറിഡയിൽ ഒരു ലബോറട്ടറി സ്ഥാപിക്കുന്നു. * 1931 : ഒക്ടോബർ 18-നു എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിൽ മരണം. ഒക്ടോബർ 21 : അമേരിക്ക സകല ദീപങ്ങളും അണച്ച് എഡിസണോടുള്ള ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ; ; ചരിത്രസംബന്ധിയായ സൈറ്റുകൾ * [http://www.tomedison.org/ Edison Birthplace Museum] * [http://www.edisonhouse.org/ Thomas Edison House] * [http://www.edison-ford-estate.com/ Thomas Edison Winter Estate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070426235441/http://www.edison-ford-estate.com/ |date=2007-04-26 }} * [http://www.nps.gov/edis/ Edison National Historic Site] * [http://www.menloparkmuseum.com/ Menlo Park] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601215151/http://www.menloparkmuseum.com/ |date=2007-06-01 }} * "Menlo Park Reminiscences, Volume 1," by Francis Jehl, originally published by Edison Institute, Dearborn, Michigan, 1937. Reprinted by Dover Publications, Mineola, NY, 1990. ISBN 0-486-26357-6 * [http://www.phmuseum.org/depot/depot.htm Edison Depot Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021007230636/http://phmuseum.org/depot/depot.htm |date=2002-10-07 }} * [http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424080435/http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ |date=2006-04-24 }} * [http://www.edisonmuseum.org Edison Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124144352/http://www.edisonmuseum.org/ |date=2010-11-24 }} ; ആർക്കൈവുകൾ * [http://edison.rutgers.edu Rutgers: Edison Papers] * [http://edison.rutgers.edu/patents.htm Rutgers: Edison Patents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817173804/http://edison.rutgers.edu/patents.htm |date=2012-08-17 }} * [http://www.edisonian.com/ Edisonian Museum Antique Electrics] * [http://www.americaslibrary.gov/aa/edison/aa_edison_subj_e.html Thomas A. Edison in his laboratory in New Jersey, 1901] * "[http://www.pbs.org/wgbh/amex/edison/ Edison's Miracle of Light] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204032415/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/light/ |date=2016-12-04 }}" ''[[American Experience]]'', [[PBS]]. * [http://americanhistory.si.edu/archives/d8069.htm William J. Hammer collection]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — c. 1874–1935, 1955–1957. Archives Center, National Museum of American History, Smithsonian Institution. ==ഇത് കൂടി കാണൂ== {{Wikipedia books|Thomas Edison}} * [[List of Edison patents]] * [[Thomas Alva Edison Birthplace]] * [[Thomas Edison National Historical Park]] * [[Edison Pioneers]] - a group formed in 1918 by employees and other associates of Thomas Edison ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |title=The Florida Life of Thomas Edison |url=https://archive.org/details/floridalifeoftho0000albi |first=Michele Wehrwein. |last=Albion|year=2008 |isbn=978-0-8130-3259-7 |publisher=University Press of Florida |location=Gainesville}} * {{Cite book |title=The Search for Thomas Edison's Boyhood Home |first=Glen J. |last=Adams |year=2004 |isbn=978-1-4116-1361-4}} * {{Cite book |first=Ernst |last=Angel |title=Edison. Sein Leben und Erfinden |location=Berlin |publisher=Ernst Angel Verlag |year=1926}} * {{Cite book |title=Edison: Inventing the Century |url=https://archive.org/details/edisoninventingc0000bald |first=Neil |last=Baldwin |publisher=University of Chicago Press |year=2001 |isbn=978-0-226-03571-0}} * {{Cite book |title=Edison: The man who made the future |url=https://archive.org/details/edisonmanwhomade0000clar_n1x4 |first=Ronald William |last=Clark |year=1977 |isbn=978-0-354-04093-8 |publisher=Macdonald and Jane's |location=London: Macdonald & Jane's}} * {{Cite book |title=A Streak of Luck |url=https://archive.org/details/streakofluckcono00cono |first=Robert |last=Conot |publisher=Seaview Books |location=New York |year=1979 |isbn=978-0-87223-521-2}} * {{Cite book |title=Fleet Fire: Thomas Edison and the Pioneers of the Electric Revolution |url=https://archive.org/details/billionaireshell00davi |first=L. J.|last=Davis |publisher=Doubleday |location=New York |year=1998 |isbn=978-0-385-47927-1}} * {{Cite book |title=Edison and the Electric Chair |url=https://archive.org/details/boltoffate0000tuck |first=Mark |last=Essig |isbn=978-0-7509-3680-4 |year=2004 |publisher=Sutton |location=Stroud}} * {{Cite book |first=Mark |last=Essig |title=Edison & the Electric Chair: A Story of Light and Death |url=https://archive.org/details/edisonelectricch0000essi |location=New York |publisher=Walker & Company |year=2003 |isbn=978-0-8027-1406-0}} * {{Cite book |first=Paul |last=Israel |title=Edison: A Life of Invention |url=https://archive.org/details/edisonlifeofinve0000isra_l4c0 |publisher=Wiley |location=New York |year=1998 |isbn=978-0-471-52942-2}} * {{Cite book |first=Jill |last=Jonnes |title=Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse, and the Race to Electrify the World |url=https://archive.org/details/empiresoflighted00jonn |location= New York |publisher=Random House |year=2003 |isbn=978-0-375-50739-7}} * {{Cite book |last=Josephson |first=Matthew |title=Edison |url=https://archive.org/details/edisonbiography00jose |year=1959 |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-033046-7}} * {{Cite book |last=Koenigsberg |first=Allen |title=Edison Cylinder Records, 1889-1912 |year=1987 |publisher=APM Press |isbn=0-937612-07-3}} * {{Cite book |title=Working at Inventing: Thomas A. Edison and the Menlo Park Experience |url=https://archive.org/details/workingatinventi0000unse |author=Pretzer, William S. (ed). |publisher=Henry Ford Museum & Greenfield Village |location=Dearborn, Michigan |year=1989 |isbn=978-0-933728-33-2}} * {{Cite book |title=The Wizard of Menlo Park: How Thomas Alva Edison Invented the Modern World |url=https://archive.org/details/wizardofmenlopar0000stro |first=Randall E. |last=Stross |publisher=Crown |year=2007 |isbn=1-4000-4762-5}} {{Refend}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{commons}} {{wikiquote}} {{wikisource|Author:Thomas Edison}} '''സ്ഥലങ്ങൾ''' * [http://www.menloparkmuseum.com/ Menlo Park Museum and Edison Memorial Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601215151/http://www.menloparkmuseum.com/ |date=2007-06-01 }} * [http://www.nps.gov/edis/index.htm Thomas Edison National Historical Park] (National Park Service) * [http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ Edison exhibit and Menlo Park Laboratory at Henry Ford Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424080435/http://www.hfmgv.org/exhibits/edison/ |date=2006-04-24 }} * [http://www.edisonmuseum.org/ Edison Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124144352/http://www.edisonmuseum.org/ |date=2010-11-24 }} * [http://www.phmuseum.org/depot/depot.htm Edison Depot Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021007230636/http://phmuseum.org/depot/depot.htm |date=2002-10-07 }} * [http://www.tomedison.org/ Edison Birthplace Museum] * [http://www.edisonhouse.org/ Thomas Edison House] '''മറ്റു മാധ്യമങ്ങളും വിവരങ്ങളും''' * {{In Our Time|Thomas Edison|b00wdjr8|Thomas_Edison}} * [https://www.youtube.com/watch?v=KgwY2SdRJ_4 Interview with Thomas Edison in 1931] * [http://ariwatch.com/VS/TheDiaryOfThomasEdison.htm The Diary of Thomas Edison] * {{Gutenberg author |id=Edison,+Thomas+A.+(Thomas+Alva)}} * {{Internet Archive author |sname=Thomas Alva Edison}} * [http://www.archives.gov/exhibits/american_originals_iv/sections/thomas_edison_patent.html Edison's patent application for the light bulb] at the National Archives. * {{IMDb name|id=0249379|name=Thomas Edison}} * [http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0104? "January 4, 1903: Edison Fries an Elephant to Prove His Point"] – ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' article about Edison's "macabre form of a series of animal electrocutions using AC." * [http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm "The Invention Factory: Thomas Edison's Laboratories"] National Park Service (NPS) * {{Gutenberg|no=820|name=Edison, His Life and Inventions}} by Frank Lewis Dyer and Thomas Commerford Martin. * {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.49442|name=''Story of Thomas Alva Edison''}} * [http://edison.rutgers.edu/ Edison Papers] Rutgers. * [http://www.edisonian.com/ Edisonian Museum Antique Electrics] * [http://www.thomasedison.org Edison Innovation Foundation] – [[Non-profit foundation]] supporting the legacy of Thomas Edison. * {{Find a Grave|grid=1630|name=Thomas Alva Edison}} * [http://hfha.org/the-ford-story/the-illustrious-vagabonds The Illustrious Vagabonds] Henry Ford Heritage Association * [https://books.google.com/books?id=vuQDAAAAMBAJ&pg=PA614&dq=Popular+Mechanics+1931+curtiss&hl=en&ei=sZj0TNiVFcPXngeTp8W2CQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDMQ6AEwAw#v=onepage&q=Popular%20Mechanics%201931%20curtiss&f=true "The World's Greatest Inventor"] October 1931, ''[[Popular Mechanics]]''. Detailed, illustrated article. * 14 minutes "instructional" film with fictional elements [https://archive.org/details/filmcollectief-01-661 The boyhood of Thomas Edison] from 1964, produced by Coronet, published by archive.org * [http://www.booknotes.org/Watch/63449-1/Neil+Baldwin.aspx "Edison: Inventing the Century"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616004804/http://www.booknotes.org/Watch/63449-1/Neil+Baldwin.aspx |date=2012-06-16 }} Booknotes interview with Neil Baldwin on March 19, 1995. * [http://www.booknotes.org/Watch/178806-1/Jill+Jonnes.aspx "Empires of Light: Edison, Tesla, Westinghouse and the Race to Electrify the World"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115122520/http://booknotes.org/Watch/178806-1/Jill+Jonnes.aspx |date=2011-11-15 }} Booknotes interview with Jill Jonnes on October 26, 2003. * {{YouTube|id=IfFIeUgt_7Q "A Day with Thomas A. Edison"}} - 1922 - A rare and great documentary silent film * [http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/light "Edison's Miracle of Light"] PBS - ''American Experience''. Premiered January 2015. {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Leon Trotsky]]}} {{S-ttl|title=[[List of People on the Cover of Time Magazine: 1920s|Cover of ''Time'' magazine]] |date=May 25, 1925}} {{S-aft|after=[[Richard Swann Lull]]}} {{S-end}} {{Telecommunications}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Edison, Thomas}} [[വർഗ്ഗം:1847-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1931-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 11-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 18-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] e5lu8acdguko7vnmeg6nbz2nijiyuj2 0 33108 4648077 4628259 2026-07-16T17:08:47Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648077 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=സുൽത്താന റസിയ|title=[[Sultan of Delhi|ഡൽഹിയിലെ സുൽത്താന]]|image=Razia Jital.JPG|caption=Billon Jital of Razia|succession=5th [[Delhi Sultanate|Sultana of the Delhi Sultanate]]|reign=10 October 1236 − 14 October 1240|coronation=10 October 1236|predecessor=[[റുക്‌നുദ്ദീൻ ഫിറൂസ്]]|successor=[[മുയിസുദ്ദീൻ ബഹ്‌റാം]]|spouse=[[മാലിക് അൽതുനിയ]]|issue=|house=[[മംലൂക്ക് രാജവംശം]]|father=[[ഇൽതുമിഷ്]]|mother=ഖുതുബ് ബീഗം|birth_date={{circa}} 1205|birth_place=[[Budaun]], [[ഉത്തർ പ്രദേശ്]], ഇന്ത്യ|death_date=14 October 1240 (aged 34-35)|death_place=[[കൈതൽ]], [[ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ്]]|place of burial=തുർക്ക്മെൻ ഗേറ്റിനടുത്തുള്ള ബുൾബുൾ-ഇ-ഖാൻ, [[ഡൽഹി]]|religion=[[ഇസ്ലാം]]|full name=റസിയ ബീഗം ബിൻത് ഷംസ്-ഉദ്-ദിൻ ഇൽത്തുത്മിഷ്|regnal name=ജലാലത്തുദ്ദീൻ റസിയ}}<br /> [[പ്രമാണം:Coin of Razia Sultana.jpg|thumb|250px|Coins of Sultan Razia]] [[ഇന്ത്യ]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഏക [[മുസ്ലിം]] വനിതാ ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു '''സുൽത്താന റസിയ'''. [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ദില്ലി സുൽത്താനത്തിലെ]] ആദ്യ രാജവംശമായ [[ദില്ലിയിലെ മംലൂക്ക് രാജവംശം|മംലൂക്ക് രാജവംശത്തിലെ]] സുൽത്താൻ [[ഇൽത്തുമിഷ്|ഇൽത്തുമിഷിന്റെ]] പുത്രിയായിരുന്നു '''റസിയ'''. സ്വസഹോദരൻ വധിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്നാണ് അവർ [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്|ഡൽഹിയിലെ]] സുൽത്താനയായി അവരോധിതയായത്. എന്നാൽ കേവലം നാലു വർഷക്കാലമേ റസിയക്ക് ഡൽഹി സൽത്തനത്ത്ന്റെ ഭരണസാരദ്ധ്യം കയ്യാളുവാൻ സാധിച്ചുള്ളു. ഉപജാപങ്ങളെത്തുടർന്ന് മറ്റൊരു സഹോദരനായ രുക്നുദ്ദീൻ ഫിറൂസ് സുൽത്താനായി സ്ഥാനമേറ്റു. റസിയ [[യുദ്ധം]] ചെയ്തെങ്കിലും പരാജയത്തിൽ കലാശിച്ചു. പുരുഷ വേഷം ധരിച്ചായിരുന്നു അവർ യുദ്ധം ചെയ്തത്. യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ട റസിയക്ക് ഓടി രക്ഷപെടേണ്ടി വന്നു. == ആദ്യകാലം == ഒരു തുർക്കി അടിമയായി<ref name="Amazons">{{cite book|title=Amazons to Fighter Pilots: a Biographical Dictionary of Military Women|url=https://archive.org/details/amazonstofighter0000unse|author=Reina Pennington|date=2003|publisher=Greenwood press|isbn=0313291977|location=Westport, CT|page=355}}</ref> ജീവിതം ആരംഭിച്ച ഷംസ്-ഉദ്-ദിൻ ഇൽതുത്മിഷിന്റെ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/the-rise-and-fall-of-delhis-only-female-monarch/article19525480.ece?homepage=true|title=The rise and fall of Delhi’s only female monarch}}</ref> മകളായിരുന്നു റസിയ സുൽത്താന. [[ഡെൽഹി|ദില്ലിയിലെ]] ആദ്യത്തെ സുൽത്താനായിരുന്ന കുത്തുബ് ഉദ്-ദിൻ ഐബക്ക് തന്റെ പ്രിയങ്കരനായിരുന്നു ഇൽത്തുത്മിഷിന് തൻറെ ഏക മകളായ കുത്ബ് ബീഗത്തെ (അല്ലെങ്കിൽ തുർക്കൻ ഖാത്തുൻ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വിവാഹം കഴിച്ചു കൊടുക്കുകയും അവർ റസിയയെ പ്രസവിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=The Status of Muslim Women in Medieval India|url=https://archive.org/details/statusofmuslimwo0000shar|last=Sharma|first=Sudha|date=21 March 2016|publisher=SAGE Publications India|isbn=978-9-351-50567-9|pages=[https://archive.org/details/statusofmuslimwo0000shar/page/196 196], n.2, 3}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9791576070917|title=Women Rulers Throughout the Ages: An Illustrated Guide|last=Jackson-Laufer|first=Guida Myrl|publisher=ABC-CLIO|year=1999|isbn=978-1-576-07091-8|pages=341}}</ref> ഒരു ഭരണകുടുംബത്തിലെ അംഗമായ റസിയ പ്രത്യേകാനുകൂല്യങ്ങൾ അനുഭവിക്കാവുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിലാണ് ചെറുപ്പകാലത്തു വളർന്നത്. അന്തഃപുരത്തിലും (അവിടെ അവളുടെ മാതാവ് ആധിപത്യം പുലർത്തിയിരുന്നു) രാജസഭയിലും (അവിടെ അവർ തന്റെ മുത്തച്ഛന്റെയും അച്ഛന്റെയും പ്രിയങ്കരിയായിരുന്നു) അധികാര കേന്ദ്രങ്ങളോട് ഏറെ അടുപ്പംപുലർത്തിയാണ് റസിയ വളർന്നത്. ഇത് റസിയയുടെ അർദ്ധസഹോദരന്മാരും അധികാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വളരെ അകന്നു വളർന്നിരുന്നവരും മുൻ അടിമ പെൺകുട്ടികളുടെ പുത്രന്മാരുമായിരുന്ന രുക്നുദ്ദീൻ ഫിറൂസ്, മുയിസ് ഉദ്-ദിൻ ബഹ്‌റാം എന്നിവരുടെ ജീവിതത്തിനു തീർത്തും കടക വിരുദ്ധമായിരുന്നു. റസിയക്ക് അഞ്ചു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ഖുതുബുദ്ദീൻ ഐബക്ക് മരണമടയുകയും അദ്ദേഹത്തിന് ശേഷം ഇൽതുത്മിഷ് ഡൽഹിയുടെ ഭരണാധികാരിയായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. റസിയ തന്റെ പിതാവിന്റെ പ്രിയങ്കരിയായിരുന്നതിനാൽ, ഒരു ബാലികയെന്ന നിലയിൽ രാജ്യകാര്യങ്ങളിലേർപ്പെടുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് സമീപത്ത് ഹാജരാകാൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട്, അക്കാലത്തെ മറ്റ് ചില രാജകുമാരിമാരെയുംപോലെ, അവരുടെ പിതാവിന്റെയോ ഭർത്താവിന്റെയോ അഭാവത്തിൽ ആവശ്യമെങ്കിൽ ഒരു രാജ്യം ഭരിക്കാൻ മതിയായ പരിശീലനം അവർ നേടി.<ref name="herstory">Gloria Steinem (Introduction), [http://www.crescentlife.com/thisthat/feminist%20muslims/razia.htm ''Herstory: Women Who Changed the World,''] eds. Deborah G. Ohrn and Ruth Ashby, Viking, (1995) p. 34-36. {{ISBN|978-0670854349}} {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619053357/http://www.crescentlife.com/thisthat/feminist%20muslims/razia.htm|date=19 June 2006}}</ref> മാതാവിന്റെ രാജകീയ വംശപരമ്പരയിൽനിന്നു ലഭിച്ചതിൽനിന്ന് ഒട്ടും കുറവല്ലാത്ത അവരുടെ കഴിവുകളും ഉത്സാഹവും ഇൽതുത്മിഷിൽ മതിപ്പുണ്ടാക്കുകയും അവരെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രിയങ്കരിയാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, റസിയയുടെ സഹോദരനും ഇൽട്ടുത്മിഷിന്റെ മൂത്തമകനുമായിരുന്ന നാസിറുദ്ദീൻ മഹ്മൂദിനെ പിൻ‌ഗാമിയാക്കാൻ ഇൽട്ടുത്മിഷ് പരിശീലനം നൽകിയിരുന്നു. ക്രി.വ. 1229-ൽ നസിറുദ്ദീൻ മഹ്മൂദ് പെട്ടെന്ന് മരണമടഞ്ഞു. ഒരു പിൻഗാമിയെന്ന നിലയിലുള്ള അയാളുടെ മരണം ഇൽതുത്മിഷിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയ നഷ്ടമായിരുന്നു, കാരണം തന്റെ മറ്റ് പത്നിമാരിൽനിന്ന് ജനിച്ചവരായ തന്റെ അവശേഷിക്കുന്ന തന്റെ നിരവധി പുത്രന്മാരിൽ ആരുംതന്നെ സിംഹാസനത്തിന് യോഗ്യരല്ലെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന് തോന്നി.<ref name="Amazons2">{{cite book|title=Amazons to Fighter Pilots: a Biographical Dictionary of Military Women|url=https://archive.org/details/amazonstofighter0000unse|author=Reina Pennington|date=2003|publisher=Greenwood press|isbn=0313291977|location=Westport, CT|page=355}}</ref> 1230-ൽ ഗ്വാളിയറിനെതിരെ ആക്രമണം നടത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് തലസ്ഥാനം വിടേണ്ടിവന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ സുൽത്താന്റെ വിശ്വസ്തനായ മന്ത്രിയുടെ സഹായത്തോടെ റസിയ ഒരു യോഗ്യതയുള്ള റീജന്റായി പ്രവർത്തിച്ചു. ഗ്വാളിയറെ പിടിച്ചെടുത്ത ശേഷം 1231-ൽ ഇൽട്ടുത്മിഷ് ദില്ലിയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും പിന്തുടർച്ചയുടെ വിഷയം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിനെ അലട്ടുകയും ചെയ്തു. റസിയയെ തന്റെ അനന്തരവകാശിയായി വ്യക്തമാക്കിയതോടെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി ഒരു വനിതയെ നിയമിച്ച ആദ്യത്തെ സുൽത്താനായിമാറി ഇൽട്ടുത്മിഷ്. എന്നിരുന്നാലും, 1236 ഏപ്രിൽ 30 ന് ഇൽട്ടുത്മിഷ് മരിച്ചതിനുശേഷം, റസിയയുടെ അർദ്ധസഹോദരനായിരുന്ന രുക്നുദ്ദീൻ ഫിറൂസ് സിംഹാസനത്തിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ടു. രുക്നുദ്ദീൻ ഫിറൂസിന്റെ ഭരണകാലം ഹ്രസ്വമായിരുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ആനന്ദം, അമിതവിഷയാസക്തി എന്നിവയിലേയ്ക്കും തിരിഞ്ഞ രുക്നുദ്ദീൻ രാജ്യകാര്യങ്ങളിൽ ഉപേക്ഷ കാണിച്ചതോടെ രാജ്യത്തെ പൌരന്മാർ പ്രകോപിതരാകുകയും സർക്കാർ നടത്തുന്ന എല്ലാ പ്രായോഗിക ആവശ്യങ്ങളുടേയും ചുമതല ഇൽതുത്മിഷിന്റെ വിധവ ഷാ തുർക്കനിൽ വന്നുചേരുകയും ചെയ്തു. 1236 നവംബർ 9 ന്‌, ആറുമാസത്തെ അധികാരത്തിനുശേഷം റുക്നുദ്ദീനും മാതാവ് ഷാ തുർക്കാനും കൊല്ലപ്പെട്ടു<ref>Satish Chandra, ''History of Medieval India(800–1700),'' New Delhi, Orient Longman, (2007), p.100. {{ISBN|81-250-3226-6}}</ref> വിമുഖതയോടെയെങ്കിലും, റസിയയെ ദില്ലിയിലെ സുൽത്താനയായി വാഴിക്കാൻ കുലീനവർ‌ഗ്ഗം സമ്മതിച്ചു.<ref name="Amazons22">{{cite book|title=Amazons to Fighter Pilots: a Biographical Dictionary of Military Women|url=https://archive.org/details/amazonstofighter0000unse|author=Reina Pennington|date=2003|publisher=Greenwood press|isbn=0313291977|location=Westport, CT|page=356}}</ref> തുർക്കി വംശജനല്ലാത്ത അബ്‌സീനിയൻ പ്രഭു യാകുതിനെ ഉന്നത സ്ഥാനത്തു അവരോധിച്ചതിൽ പ്രഭുക്കൾക്കിടയിൽ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. അവർ കലാപമാരംഭിച്ചു. യാകുത്തിനോട് അമിതമായ സഹൃദം കാട്ടുന്നുവെന്ന ആരോപണവും ശക്തമായിരുന്നു. സർഹിന്ദിലേക്കുള്ള യാത്ര മദ്ധ്യേ യാകുത് വധിക്കപ്പെടുകയും റസിയ തടവിലാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. തന്നെ പിടി കൂടിയ അൽത്തൂനിയയെ വശീകരിച്ചു ഡൽഹിയുടെ ആധിപത്യത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ശ്രമം നടത്തിയെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒടുവിൽ പലായനം ചെയ്യവേ കൊള്ളക്കാർ പിടികൂടി റസിയയെ വധിച്ചു.{{തെളിവ്}} == ശവകുടീരം == [[File:Tomb_of_Rajia_Sultana3.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tomb_of_Rajia_Sultana3.jpg|ലഘുചിത്രം|റസിയയുടെയും സഹോദരിയുടെയും ശവകുടീരങ്ങൾ.]] പഴയ ദില്ലിയിലെ തുർക്ക്മാൻ ഗേറ്റിനടുത്തുള്ള മൊഹല്ല ബൾബുലി ഖാനയിലാണ് റസിയയുടെ ശവകുടീരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref name="TH_tomb">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-forgotten-tomb/article5007006.ece|title=A forgotten tomb|author=Syed Abdullah Zaini|date=9 August 2013}}</ref> പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സഞ്ചാരിയായ ഇബ്നു ബത്തൂത്ത ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രമായി{{sfn|Peter Jackson|2003|p=46}} മാറിയതായി പരാമർശിക്കുന്ന റസിയയുടെ ശവകുടീരത്തിനു മുകളിൽ ഒരു താഴികക്കുടം പണിതിട്ടുള്ളതായും ആളുകൾ അതിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം തേടിയിരുന്നതായും രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.{{sfn|Guida M. Jackson|1999|p=341}} റസിയയുടെ ശവകുടീരം പിൻഗാമിയും അർദ്ധസഹോദരനുമായ ബഹ്‌റാം നിർമ്മിച്ചതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. സഹോദരി ഷാസിയയുടേതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന മറ്റൊരു ശവകൂടീരം അവരുടെ ശവകുടീരത്തിന് അരികിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. സൂഫി സന്യാസിയായ ഷാ തുർക്ക്മാൻ ബയബാനിയുടെ ഭക്തയായിരുന്നു റസിയ. അവരെ അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്ന സ്ഥലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ വഴിയമ്പലമായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref>Rana Safvi, ''The Forgotten Cities of Delhi''. Quote: "The lanes leading to her tomb are very confusing and one has to ask for directions at Bhojala Pahari. There is an ASI board which leads into Bulbuli Khana. At the end of some narrow, dingy lanes is another stone sign by ASI, which announces the last resting place of South Asia's first female monarch."</ref> ഇന്ന് ഈ സൈറ്റ് ഏറെക്കുറെ അവഗണിക്കപ്പെട്ട നിലയിലാണ്. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ ഇതിന് വാർഷിക അറ്റകുറ്റപ്പണി നടത്തുന്നുവെങ്കിലും നിയമവിരുദ്ധ നിർമ്മാണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് കൂടുതൽ ഭംഗിയാക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഇടുങ്ങിയതും തിരക്കേറിയതുമായ ഒരു പാതയിലൂടെ മാത്രമേ ഇവിടേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കാനാകുകയുള്ളു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ അതിനടുത്ത് ഒരു പള്ളി പണിതിരുന്നു.<ref name="TH_tomb2">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-forgotten-tomb/article5007006.ece|title=A forgotten tomb|author=Syed Abdullah Zaini|date=9 August 2013}}</ref> കൈതാലിലെ ഒരു തകർന്ന കെട്ടിടം റസിയയുടെ യഥാർത്ഥ ശവകുടീരത്തിൻറെ സ്ഥലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://haryanatourism.gov.in/Destination/tomb-of-razia-sultan|title=Tomb of Razia Sultan|access-date=10 January 2020|publisher=Haryana Tourism}}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Tomb of Razia Sultana 001.jpg|ദില്ലിയിലെ തുർക്ക്മാൻ ഗേറ്റിനടുത്തുള്ള ബൾബുൾ-ഇ-ഖാനിലെ റസിയ സുൽത്താന്റെ ശവകുടീരം പ്രമാണം:Tomb of Razia Begum.JPG|മൊഹല്ല ബൾബുലി ഖാനയിലെ റസിയ സുൽത്താനയുടെ ശവകുടീരം പ്രമാണം:Razia sultana tomb painting.jpg|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൈതലിലെ റസിയ സുൽത്താനയുടെ ശവകുടീരം ചിത്രീകരിക്കുന്ന പെയിന്റിംഗ്. </gallery> === ഇതും കാണുക === * [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്]] * [[ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീം ഭരണം]] {{Bio-stub|Razia Sultana}} ==അവലംബം== {{Reflist}} {{s-start}} {{succession box| before=[[Rukn ud din Firuz]]| title=[[Mamluk dynasty of Delhi|Mamluk Dynasty]]| years=1236–1240| after=[[Muiz ud din Bahram]] }} {{succession box| before=[[Rukn ud din Firuz]]| title=[[Delhi Sultanate|Sultan of Delhi]]| years=1236–1240| after=[[Muiz ud din Bahram]] }} {{s-end}} ==ബിബ്ലിയോഗ്രഫി== * Asif, Salman, and Kate Montgomery. Razia: Warrior Queen of India. London: Hood Hood Books, 1998. http://www.worldcat.org/oclc/43208215 * Goel, Devendra, Chandrakant Chadda, Nirupa Roy, Jairaj, Kamran, M. Kumar, N.A. Ansari, and Lachhiram. Razia sultan Raziyā Sultāna. Mumbai: Shemaroo Entertainemtn, 2012. DVD; NTSC all regions; 5.1 surround sound. Hindi with English subtitles. Abstract: A tale of stormy love and passion for each other and unflinching loyalty between Razia, the Queen Empress of India and an Abyssinian slave Yaqub. She became immortalised as a symbol of the highest, the noblest and the most sacred in love. http://www.worldcat.org/oclc/905056178 * Dasgupta, Shahana. Razia: The People's Queen. New Delhi: Rupa & Co, 2001. http://www.worldcat.org/oclc/422540172 * Maqbul Arshad. Razia Sultana. Lahore: Maqbul Academy, 1900. Fiction: Juvenile audience: Urdu. http://www.worldcat.org/oclc/651942430 * Waeerkar, Ram, and Anant Pai. Sultana Razia: Empress of India. Mumbai: Amar Chitra Katha, ACK Media, 2009. http://www.worldcat.org/oclc/609715545 * Zakaria, Rafiq. Razia, Queen of India. [Bombay]: Popular Prakashan, 1966. http://www.worldcat.org/oclc/1210383 ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * [http://www.projectcontinua.org/sultan-raziyya-bint-iltutmish/ Project Continua: Biography of Sultan Raziyya bint Iltutmish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171217104121/http://www.projectcontinua.org/sultan-raziyya-bint-iltutmish/ |date=2017-12-17 }} <br> * An Impartial History of the Only Empress of India : Jalalat -al-din Razia Sultan (r. 1236/7-40 C.E.) : http://ishq-e-dilli.blogspot.in/2016/06/an-impartial-history-of-only-empress-of.html * Exploring Razia Sultan’s Tomb at Mohalla Bulbuli Khana,Delhi : http://ishq-e-dilli.blogspot.in/2016/07/exploring-razia-sultans-tomb-at-mohalla.html Abseeniyan prabhu yakuthinod amitha souhrdam pularthunnavalenn aropich lahorilum sirhindilum kalapam pottipurappettu.oduvil sirhindilekulka yathramadye yakuth vadhikjappettu.rasiya thadavilskkappettu.pidikydiya althuniyaye vaseekarich rasiya ayale vivaham cheithu.ennitum delhi adhipathyam nedanakathe kattil vech kollakkar pidikudi vadhichu. [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീ ഭരണാധികാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ദില്ലിയിലെ സുൽത്താന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീം ഭരണം]] 9a137zijltglx67uuqjnl5webemer48 0 34722 4648236 4627294 2026-07-17T10:06:14Z Malikaveedu 16584 4648236 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ | nickname = RCB | image = रॉयल_चैलेंजर्स_बेंगलुरु_लोगो.png|center | image_size = 160px | league = [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]] | captain = [[രജത് പട്ടിദാർ]]<br/>(2025–present)<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005|title=Rajat Patidar appointed new RCB captain for IPL 2025|publisher=ESPN Cricinfo|access-date=13 February 2025}}</ref> | coach = <!-- Do not add flagicons here (see MOS:INFOBOXFLAG)-->[[Andy Flower]]<br/>(2024–present)<ref>{{cite news |title=Andy Flower takes over as head coach at Royal Challengers Bangalore |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-rcb-andy-flower-takes-over-as-head-coach-mike-hesson-and-sanjay-bangar-leave-1390794 |access-date=4 August 2023 |work=ESPNcricinfo |archive-date=4 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804045247/https://www.espncricinfo.com/story/ipl-rcb-andy-flower-takes-over-as-head-coach-mike-hesson-and-sanjay-bangar-leave-1390794 |url-status=live }}</ref> | batting_coach = [[ദിനേഷ് കാർത്തിക്]]<br/>(2025–present) | fielding_coach = [[റിച്ചാർഡ് ഹാൽസാൽ]] | city = [[ബെംഗളൂരു]], [[കർണാടക]] |colours = {{color box|#FF0000}} {{color box|#191970}} | owner = [[യുണൈറ്റഡ് സ്പിരിറ്റ്സ്]]<ref>{{cite news |title=IPL 2019: Meet the owners of the 8 teams taking the field in season 12 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/sports-trends/ipl-2019-meet-the-owners-of-the-8-teams-taking-the-field-in-season-12-2542331.html |access-date=15 August 2019 |work=Moneycontrol |archive-date=15 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815211914/https://www.moneycontrol.com/news/trends/sports-trends/ipl-2019-meet-the-owners-of-the-8-teams-taking-the-field-in-season-12-2542331.html |url-status=live}}</ref> | founded = {{start date and age|2008}} | dissolved = | ground = [[എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയം]] | capacity = 35,000 | title1 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]] | title1wins = [[File:Simple gold cup.svg|20px]] ([[2025 Indian Premier League final|2025]]) | title2 = [[Champions League Twenty20|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] | title2wins = | website = {{URL|https://www.royalchallengers.com/|Website}} | h_pattern_la = | h_pattern_b = _rcb24 | h_pattern_ra = | h_pattern_pants = | h_leftarm = 191970 | h_body = 191970 | h_rightarm = 191970 | h_pants = FF0000 | h_title = Regular [[Cricket clothing and equipment|kit]] | t_pattern_la = | t_pattern_b = _rcb24_gogreen | t_pattern_ra = | t_pattern_pants = | t_leftarm = 191970 | t_body = 191970 | t_rightarm = 191970 | t_pants = 13da24 | t_title = Green [[Cricket clothing and equipment|kit]] }} '''റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറു''', സാധാരണമായി 'ആർ‌സി‌ബി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ മത്സരിക്കുന്ന [[കർണാടക|കർണാടകയിലെ]] ബെംഗളൂരു ആസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു പ്രൊഫഷണൽ ഫ്രാഞ്ചൈസി ക്രിക്കറ്റ് ടീമാണ് ആർസിബി. 2008-ൽ യുണൈറ്റഡ് സ്പിരിറ്റ്സ് സ്ഥാപിച്ച ഈ ടീമിന്റെ ഹോം ഗ്രൗണ്ട് ബെംഗളൂരുയിലുള്ള എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയമാണ്. 2025-ൽ ആർ‌സി‌ബി അവരുടെ ആദ്യ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ട്രോഫി നേടി.ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ 2009, 2011, 2016 എന്നീ മൂന് വർഷങ്ങളിൽ റണ്ണേഴ്‌സ് അപ്പായി; ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ പ്ലേഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടി. ഈ ടീമിൻറെ മൂല്യം കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത് ചെയ്തു ₹ 595 കോടി നടത്തിയ ഒരു സർവേ പ്രകാരം 2019 (അമേരിക്കൻ $ 83 ദശലക്ഷം) ഡഫിന്റെ & ഫെൽപ്സ് ==ചരിത്രം== ===2008–2010=== പ്രാരംഭ സീസണുകൾ പ്രധാന ലേഖനങ്ങൾ: 2008, 2009, 2010 വർഷങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് 2008 ൽ ടീമിന്റെ ഐക്കൺ കളിക്കാരനായിരുന്നു രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്. 2008 ലെ പ്ലെയർ ലേലത്തിന് മുന്നോടിയായി ഐപി‌എൽ ബാംഗ്ലൂർ ഫ്രാഞ്ചൈസിയുടെ ഐക്കൺ പ്ലെയറായി രാഹുൽ ദ്രാവിഡിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു, അതായത് ലേലത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബിഡ് കളിക്കാരനേക്കാൾ 15% കൂടുതൽ ദ്രാവിഡിന് നൽകപ്പെടും. ജാക്വസ് കാലിസ്, അനിൽ കുംബ്ലെ, [[സഹീർ ഖാൻ]], മാർക്ക് ബൗച്ചർ, ഡേൽ സ്റ്റെയ്ൻ, കാമറൂൺ വൈറ്റ് തുടങ്ങി നിരവധി ഇന്ത്യൻ അന്തർദേശീയ കളിക്കാരെ ഫ്രാഞ്ചൈസി ലേലത്തിൽ സ്വന്തമാക്കി. [[റോസ് ടെയ്‌ലർ]], മിസ്ബ ഉൾ ഹഖ്, ഇന്ത്യ അണ്ടർ 19 ലോകകപ്പ് ജേതാവ് ക്യാപ്റ്റൻ വിരാട് കോഹ്‌ലി എന്നിവരും സൈൻ അപ്പ് ചെയ്തുരണ്ടാം ഘട്ട ലേലത്തിൽ. ഉദ്ഘാടന സീസണിലെ 14 മത്സരങ്ങളിൽ നാലെണ്ണത്തിൽ മാത്രമാണ് ടീം വിജയിച്ചത്, എട്ട് ടീമുകളുടെ പട്ടികയിൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ്. ടൂർണമെന്റിൽ 300 ലധികം റൺസ് നേടാൻ ദ്രാവിഡിന് മാത്രമേ സാധിച്ചുള്ളൂ, മോശം ഫോം കാരണം അവരുടെ ചിലവ് കുറഞ്ഞ വിദേശ കളിക്കാരൻ കാലിസിനെ ചില മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബെഞ്ച് ചെയ്യേണ്ടിവന്നു. സീസണിലെ പരാജയങ്ങളുടെ തോത് സി‌ഇ‌ഒ ചാരു ശർമയെ പുറത്താക്കി, അദ്ദേഹത്തിന് പകരം ബ്രിജേഷ് പട്ടേലിനെ നിയമിച്ചു. ലേലത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുത്ത കളിക്കാരെ ദ്രാവിഡിനെയും ശർമയെയും പരസ്യമായി വിമർശിച്ച ടീം ഉടമ വിജയ് മല്യ, ടീമിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുകയാണ് തന്റെ ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ് എന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു. ഒടുവിൽ ചീഫ് ക്രിക്കറ്റ് ഓഫീസർ മാർട്ടിൻ ക്രോ രാജിവച്ചു. 2009-ലെ കളിക്കാരന്റെ ലേലത്തിൽ, ഫ്രാഞ്ചൈസി 1.55 മില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ റെക്കോർഡ് തുകയ്ക്ക് കെവിൻ പീറ്റേഴ്സണെ സൈൻ അപ്പ് ചെയ്തു, അദ്ദേഹത്തെ സംയുക്ത ചെലവേറിയ കളിക്കാരനാക്കി, ഒപ്പം സഹ ഇംഗ്ലീഷുകാരനായ ആൻഡ്രൂ ഫ്ലിന്റോഫിനൊപ്പം ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് അതേ തുകയ്ക്ക് സൈൻ അപ്പ് ചെയ്തു. അവർ സഹീർ ഖാൻ വ്യാപാരം റോബിൻ ഉത്തപ്പ കൂടെ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് കൂടാതെ പ്രാദേശിക ബാറ്റ്സ്മാനായി പരിശ്രമത്തിലാണ് മനീഷ് പാണ്ഡെഅവരിൽനിന്ന്. പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ് കാരണം ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് മാറ്റിയ ടൂർണമെന്റിന് മുന്നോടിയായി റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ഈ സീസണിലെ ടീം ക്യാപ്റ്റനായി പീറ്റേഴ്സണെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2009 സീസണിന്റെ ആദ്യ മത്സരങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലൂർ പോരാട്ടം തുടർന്നു, പുതിയ ക്യാപ്റ്റന്റെ കീഴിൽ അവരുടെ ആദ്യ ആറ് കളികളിൽ രണ്ടെണ്ണം മാത്രമാണ് വിജയിച്ചത്. എന്നിരുന്നാലും, പീറ്റേഴ്‌സൺ ദേശീയ ഡ്യൂട്ടിക്ക് പോയതിനുശേഷം കുംബ്ലെ ക്യാപ്റ്റൻസി ഏറ്റെടുത്തതോടെ ടീമിന്റെ ഭാഗ്യം മെച്ചപ്പെട്ടു, ശേഷിക്കുന്ന എട്ട് ലീഗ് മത്സരങ്ങളിൽ ആറെണ്ണത്തിലും ടീം വിജയിച്ച് പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ നേരിട്ട സെമിഫൈനലിന് ടീം യോഗ്യത നേടി. ആദ്യം കളത്തിലിറങ്ങിയ ബാംഗ്ലൂർ എതിരാളികളെ 146 റൺസിൽ ഒതുക്കി. അഞ്ച് വിക്കറ്റുകൾ വീഴ്ത്തി. പാണ്ഡെ, ദ്രാവിഡ് എന്നിവർ യഥാക്രമം 48 ഉം 44 ഉം റൺസ് നേടി. ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിനെതിരായ ഫൈനലിൽകുംബ്ലെയുടെ 16 വിക്കറ്റിന് 4 റൺസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറുക്കാർ ചാർജേഴ്സിനെ 143/6 ലേക്ക് താഴ്ത്തി. എന്നിരുന്നാലും, റൺ‌ചേസിൽ അവർ പാടുപെട്ടു, നാല് ബാറ്റ്സ്മാൻമാർ മാത്രമാണ് ഇരട്ട കണക്കുകളിൽ എത്തിയത്, മത്സരത്തിൽ ആറ് റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. <br />2009-ലും 2010-ലും ആർ‌സിബിയുടെ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു റോസ് ടെയ്‌ലർ. 2010-ൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് കുംബ്ലെയുടെ ക്യാപ്റ്റൻസിയിൽ തുടർന്നു, പതിവ് സീസൺ 14 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും 14 പോയിന്റുകളിൽ നിന്നും ഏഴ് വിജയങ്ങൾ നേടി. 14 പോയിന്റുമായി സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ നാല് ടീമുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു രണ്ട് സെമിഫൈനൽ സ്‌പോട്ടുകൾ. ഡെൽഹി ഡെയർ‌ഡെവിൾ‌സ്, കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് എന്നിവയേക്കാൾ മികച്ച റൺ നിരക്ക് ഉള്ളതിനാൽ അവർ സെമിഫൈനലിന് യോഗ്യത നേടി. സെമിഫൈനലിൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിനെ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് 35 റൺസിന് പരാജയപ്പെടുത്തി. മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാരായ പ്ലേഓഫിൽ നിലവിലെ ചാമ്പ്യൻമാരായ ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിനെതിരെ ഒമ്പത് വിക്കറ്റിന്റെ വിജയത്തോടെ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് 2010 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20 യിലേക്ക് യോഗ്യത നേടി. ആ വർഷം ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെയും സി‌എൽ‌ടി 20 ന്റെയും സെമിഫൈനലിലേക്ക് ടീമിനെ നയിച്ച ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ സമാപനത്തിൽ കുംബ്ലെ വിരമിച്ചു. ===2011-2017 ഗെയ്‌ൽ-കോഹ്‌ലി-ഡി വില്ലിയേഴ്‌സ് യുഗം=== 2011&nbsp;ജനുവരി 8 ന് ഐപി‌എൽ ഗവേണിംഗ് കൗൺസിൽ ലീഗിന്റെ നാലാം സീസണിലെ ലേലം നടത്തി. 4.5&nbsp;മില്യൺ യുഎസ് ഡോളറിന് പരമാവധി നാല് കളിക്കാരെ നിലനിർത്താനുള്ള അവസരം ഫ്രാഞ്ചൈസികൾക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് അവരുടെ കളിക്കാരിലൊരാളായ വിരാട് കോഹ്‌ലിയെ മാത്രം നിലനിർത്തി, ബാക്കിയുള്ള കളിക്കാരെ ലേലക്കുളത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു. മറ്റ് ഐ‌പി‌എൽ ഫ്രാഞ്ചൈസികൾ‌ അവരുടെ ഓരോ ടീമുകളിൽ‌ നിന്നും പ്രകടനം നടത്താത്തവരെ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ‌, മുൻ‌ സീസണിൽ‌ നിന്നും മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവച്ചവരെ ആർ‌സി‌ബി നഷ്ടപ്പെടുത്തി. ദിവസം-ഒരു ലേലത്തിൽ ന് ബാംഗ്ലൂർ ശ്രീലങ്കൻ വാങ്ങി [[തിലകരത്നെ ദിൽഷാൻ|തിലകരത്നെ ദിൽഷൻ]], $&nbsp;650.000 അവരുടെ മുൻ താരവും മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് നേതൃത്വം സഹീർ ഖാൻ, $&nbsp;900,000 വേണ്ടി മധ്യനിര ബാറ്റ്സ്മാൻ താരം എബി ഡിവില്ലിയേഴ്സ് 11&nbsp;ലക്ഷം ഡോളറിന്, മുൻ ന്യൂസിലൻഡ് ക്യാപ്റ്റൻ ഡാനിയൽ വെട്ടോറി 550,000&nbsp;ഡോളറിന്, കഴിഞ്ഞ സീസൺ വരെ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസുമായി കളിച്ച ഇന്ത്യയുടെ പുതിയ സംവേദനം, 1.6&nbsp മില്യൺ ഡോളറിന് സൗരഭ് തിവാരി, ഓസ്‌ട്രേലിയയുടെ ഡിർക്ക് നാനസ് 650,000&nbsp;ഡോളറിനും ഇന്ത്യയുടെ യുവ പ്രതിഭകളായ ചേതേശ്വർ പൂജാര 700,000&nbsp;ഡോളറിനും. ടൂർണമെന്റിന്റെ മധ്യത്തിൽ പരിക്കേറ്റ ഡിർക്ക് നാനസിന് പകരക്കാരനായി വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിനെ കൊണ്ടുവന്നു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ നാലാം സീസണിലേക്ക് വെട്ടോറി ടീമിനെ നയിച്ചു. പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട ടീമായ കൊച്ചി ടസ്‌കേഴ്‌സ് കേരളത്തിനെതിരെ ആറ് വിക്കറ്റ് ജയം നേടി ആർ‌സി‌ബി അവരുടെ പ്രചാരണത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചു. മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്, ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സ്, ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് എന്നിവരുടെ കൈകളിൽ മൂന്ന് വലിയ തോൽവികൾ അവർ നേടി. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, സ്പീഡ്സ്റ്റർ ഡിർക്ക് നാനെസിനെ ടൂർണമെന്റിൽ നിന്നും പുറത്താക്കി, പകരക്കാരനായി വെസ്റ്റ് ഇന്ത്യൻ ഓപ്പണർ ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിനെ ആർ‌സി‌ബി ടീം മാനേജ്‌മെന്റ് തിരഞ്ഞെടുത്തു. കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സിനെതിരെ സെഞ്ച്വറി (55 പന്തിൽ 102 *) നേടി ഗെയ്‌ൽ ടൂർണമെന്റ് ആരംഭിച്ചു, ചലഞ്ചേഴ്സിന് 9&nbsp;വിക്കറ്റ് ജയം. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് തല്ലി കൈകാര്യം ഡൽഹി ഡെയർ ആൻഡ് പൂനെ വാരിയേഴ്സ്അവരുടെ അടുത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ. ടൂർണമെന്റിന്റെ രണ്ടാം സെഞ്ച്വറി (49 പന്തിൽ 107) ഗെയ്ൽ തകർത്തതോടെ അവർ കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെ 85&nbsp;റൺസിന് പരാജയപ്പെടുത്തി. കൊച്ചി, രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ് എന്നിവർക്കെതിരായ അടുത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ 9 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു. ബാംഗ്ലൂരിൽ മഴയെ ബാധിച്ച മത്സരത്തിലും അവർ കൊൽക്കത്തയെ പരാജയപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ, കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ്, അവരുടെ ക്യാപ്റ്റൻ ആദം ഗിൽ‌ക്രിസ്റ്റിന്റെ സെഞ്ച്വറി നേടി, ആർ‌സിബിയുടെ 7 മത്സരങ്ങളുടെ വിജയശതമാനം അവസാനിപ്പിച്ചു, 111 റൺസ് മാർജിൻ ജയം. തങ്ങളുടെ അവസാന ലീഗ് മത്സരത്തിൽ നിലവിലെ ചാമ്പ്യൻമാരായ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ ചാലഞ്ചേഴ്സ് പരാജയപ്പെടുത്തിപോയിന്റ് പട്ടികയുടെ മുകളിൽ അവസാനിക്കാൻ 8 വിക്കറ്റിന്. ക്രിസ് ഗെയ്ൽ 50 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 75 റൺസ് നേടി. മുംബൈയിൽ നടന്ന ഒന്നാം യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ നേരിട്ടു. വിരാട് കോഹ്‌ലി 44&nbsp;പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 70&nbsp;റൺസ് നേടി. 20&nbsp;ഓവറിൽ 175/4 റൺസ് നേടി. നേരത്തെ വിക്കറ്റ് നഷ്ടമായെങ്കിലും ചെന്നൈ 6&nbsp;വിക്കറ്റിന് ജയിച്ചു. ജയം ചെന്നൈയെ ഫൈനലിലേക്കും ആർ‌സി‌ബി മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ നേരിട്ടുചെന്നൈയിലെ രണ്ടാം യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ. ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്ത റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് 20&nbsp;ഓവറിൽ 185/4 എന്ന വമ്പൻ ഗോളടിച്ചു. 47&nbsp;പന്തിൽ നിന്ന് 89&nbsp;റൺസ് നേടിയ ക്രിസ് ഗെയ്ൽ അവർക്ക് വീണ്ടും താരമായിരുന്നു. 43&nbsp;റൺസിന്റെ തോൽവിയിലേക്ക് മുംബൈ തകർന്നതിനാൽ ജയം തേടാനായി മുംബൈ ഒരിക്കലും ശ്രമിച്ചില്ല. ഈ വിജയത്തോടെ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ഫൈനലിന് യോഗ്യത നേടി, ഫൈനലിൽ സ്വന്തം മൈതാനത്ത് ചെന്നൈയെ നേരിട്ടു. ടോസ് നേടിയ ചെന്നൈ ഫൈനലിൽ ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്യാൻ തിരഞ്ഞെടുത്തു. സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 205/5 എന്ന വമ്പൻ ടോട്ടൽ നേടി. ചാലഞ്ചേഴ്സ് നന്നായി ബാറ്റ് ചെയ്യാതിരുന്നതിനാൽ മത്സരം 58&nbsp;റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിനെ മാൻ ഓഫ് ദി ടൂർണമെന്റായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രോട്ടിൽ 7&nbsp;മത്സരങ്ങൾ ജയിച്ചുകൊണ്ട് ബാംഗ്ലൂർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിജയങ്ങൾ നേടി. [[പ്രമാണം:Rahul dravid Bangalore Royal Challengers.jpg|പകരം=Rahul Dravid was the team's icon player in 2008|ലഘുചിത്രം|493x493ബിന്ദു|രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്]] റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ 2008 ൽ ടീമിന്റെ ഐക്കൺ കളിക്കാരനായിരുന്നു രാഹുൽ ദ്രാവിഡ്. [[പ്രമാണം:Virat Kohli at the 2015 IPL opening ceremony (cropped).jpg|പകരം=ക്യാപ്റ്റൻ വിരാട് ചലഞ്ചേഴ്സ് ചെയ്തത് 2015 ഐപിഎൽ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ്|ലഘുചിത്രം|313x313ബിന്ദു|ക്യാപ്റ്റൻ വിരാട് ചലഞ്ചേഴ്സ് ചെയ്തത് 2015 ഐപിഎൽ ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങ്]] [[പ്രമാണം:Royal Challengers Bangalore colours 2008.svg|ലഘുചിത്രം|'''<big>Royal Challengers Bangalore colours</big>''']] '''2011 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരായ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറു 2011&nbsp;ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി-20 യുടെ പ്രധാന മത്സരത്തിന് യോഗ്യത നേടി, ടൂർണമെന്റിന്റെ മൂന്ന് സീസണുകളിലും കളിച്ച ആദ്യത്തേതും ഏകവുമായ ടീമായി ഇത് മാറി. ടൂർണമെന്റിന്റെ ആദ്യ റ in ണ്ടിൽ ഗ്രൂപ്പ് ബിയിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ച ചലഞ്ചേഴ്സ്, വാരിയേഴ്സിനോട് അവസാന പന്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ മഹത്വത്തിനായുള്ള അവരുടെ അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചു. രണ്ടാം ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ ഐ‌പി‌എൽ എതിരാളികളായ കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സിന്റെ കയ്യിൽ 9&nbsp;വിക്കറ്റ് തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങി, സെമി ഫൈനലിന് യോഗ്യത നേടുന്നതിന് രണ്ട് ജയിക്കേണ്ട മത്സരങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിച്ചു. സോമർസെറ്റിനെ 51&nbsp;റൺസിന് തോൽപ്പിച്ച് അവർ മത്സരത്തിൽ ആദ്യ വിജയം ഉറപ്പിച്ചുക്രിസ് ഗെയ്‌ലിന്റെ 46 പന്തിൽ 86. ജയം അവരുടെ മോശം റൺ റേറ്റും ഉറപ്പിച്ചു. അവരുടെ അവസാന ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ, ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ നിന്നുള്ള ചാമ്പ്യൻമാരായ സതേൺ റെഡ്ബാക്കിനെ അവർ നേരിട്ടു . ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്ത ഒരു സെഞ്ച്വറിയുടെ പ്രകാരം റെഡ്ബാക്ക്സ് കയറി ഡാനിയൽ ഹാരിസ് (61&nbsp;പന്തിൽ നിന്ന് 108 *) സെറ്റ് ചലഞ്ചേഴ്സ് ലേക്ക് 215. ദി റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ഒരു ലക്ഷ്യം ഒരു സ്പിരിതെദ് ബാറ്റിംഗ് പ്രകടനം പുറപ്പെട്ടു തിലകരത്നെ ദിൽഷൻ ആൻഡ് വിരാട് കോഹ്ലി സ്കോറിംഗ് അർധ സെഞ്ചുറി. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്നിംഗ്സിന്റെ അവസാനത്തിൽ പതിവ് ഘട്ടത്തിൽ വിക്കറ്റ് വീഴ്ത്തി റെഡ്ബാക്ക് റൺ-ചേസിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. മത്സരം വിജയിക്കാൻ അവസാന പന്തിൽ ആറ് റൺസ് ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ ഡാനിയൽ ക്രിസ്റ്റ്യനെ അടിച്ച അരുൺ കാർത്തിക്കിൽ ആർ‌സിബി ഒരു നായകനെ കണ്ടെത്തിആർ‌സി‌ബിയെ സെമി ഫൈനലിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിന് ഒരു ഓവർ‌ ഡീപ് മിഡ് വിക്കറ്റിന്. ചലഞ്ചേഴ്സ്, കൂടെ പോയിന്റ് നില ഒരാളായി ഉണ്ടായിട്ടും കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് ആൻഡ് വാരിയേഴ്സ് രണ്ടു ടീമുകൾ മികച്ച ഒരു നെറ്റ് റൺ റേറ്റ് ഇല്ലാതെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സെമി ഫൈനലിലേക്ക് യോഗ്യത. ടൂർണമെന്റിന്റെ സെമി ഫൈനലിൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസ് ബ്ലൂസ് കളിച്ചു. ടോസ് നേടിയ ഡാനിയൽ വെറ്റോറി ബ്ലൂസിനെ ബാറ്റിംഗിനിറക്കി. 20&nbsp;ഓവറിൽ 203/2 എന്ന നിലയിലാണ് ബ്ലൂസ് നേടിയത്. ഡേവിഡ് വാർണറുടെ ശ്രമം മൂലം 68 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 123&nbsp;റൺസ് നേടി. ഓടിച്ച ദിൽ‌ഷനെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ തോറ്റെങ്കിലും ആർ‌സി‌ബി മികച്ച തുടക്കം കുറിച്ചു, ക്രിസ് ഗെയ്ൽ 41 പന്തിൽ നിന്ന് 92 റൺസ് നേടി. 49 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 84 റൺസ് നേടിയ കോഹ്‌ലിയുടെ പിന്തുണ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചു. 9 പന്തുകൾ മാത്രം ശേഷിക്കെ ആർ‌സിബിക്ക് 6 വിക്കറ്റ് ജയം. ഫൈനലിൽ അവർ പരിക്കേറ്റ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ നേരിട്ടുചെന്നൈ. ടോസ് നേടിയ മുംബൈ ബാറ്റിംഗ് തിരഞ്ഞെടുത്തു 20 ഓവറിൽ 139 റൺസ് നേടി. 19.2 ഓവറിൽ 108 റൺസിന് പുറത്താകുന്നതിന് മുമ്പ് കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന് വിക്കറ്റ് നഷ്ടമായി. 31 റൺസിന് ലക്ഷ്യത്തിലെത്തി. നാല് ഓവറിൽ 3/20 റൺസ് നേടിയതിന് മുംബൈ ക്യാപ്റ്റൻ ഹർഭജൻ സിങ്ങിന് മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് ലഭിച്ചു. പ്രീ-സീസൺ ട്രാൻസ്ഫർ വിൻഡോയിൽ, റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഓൾ‌റ round ണ്ടർ ആൻഡ്രൂ മക്ഡൊണാൾഡിനെ ഡൽഹി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിൽ നിന്ന് മാറ്റി. കൈമാറ്റം ചെയ്ത ഫീസായി ആർ‌സി‌ബി ഒരു ലക്ഷം യുഎസ് ഡോളർ നൽകി. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂരും ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിനെ അടുത്ത രണ്ട് ഐപിഎൽ സീസണുകളിൽ നിലനിർത്തി. 2012-ലെ ലേലത്തിന് മുമ്പ് ആൻഡ്രൂ മക്ഡൊണാൾഡിനെ ഡൽഹി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിൽ നിന്ന് മാറ്റി. ജോഹാൻ വാൻ ഡെർ വാത്ത്, ജോനാഥൻ വണ്ടിയർ, നുവാൻ പ്രദീപ് എന്നിവരുടെ കരാറുകളും അവർ വാങ്ങിയിരുന്നു. ലേലത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി ഒരു മില്യൺ ഡോളറിന് വിനയ് കുമാറും മുത്തയ്യ മുരളീധരൻ 220,200 ഡോളറിനും മാത്രമാണ് വാങ്ങിയത്. കഴിഞ്ഞ ബംഗ്ലാദേശ് പ്രീമിയർ ലീഗിൽ അരക്കെട്ടിനേറ്റ പരുക്കിനെത്തുടർന്ന് ഇന്ത്യയിലെത്തിയ താലിസ്‌മാൻ ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിന്റെ സേവനമില്ലാതെയാണ് റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ 2012 ഐപിഎൽ ആരംഭിച്ചത്. 2011 ൽ ആർ‌സി‌ബിയുടെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ബ ler ളർ ശ്രീനാഥ് അരവിന്ദ് പരിക്കിനെത്തുടർന്ന് താഴ്ന്നു. ഹർഷാൽ പട്ടേൽ അഭിമന്യു മിഥുനെക്കാൾ മുന്നിലുള്ള മൂന്നാം സീമറായി. എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്സും മുത്തയ്യ മുരളീധരനും ദില്ലിക്കെതിരെ ടീമിന് വിജയകരമായ തുടക്കം നൽകിയെങ്കിലും തുടർച്ചയായി 3 തോൽവികൾ. രാഹുൽ ശർമ, സൗരഭ് തിവാരി എന്നിവർ തുടർച്ചയായി 5 സിക്‌സറുകൾ പറത്തി ക്രിസ് ഗെയ്‌ൽ അവസാന പന്തിൽ ഒരു സിക്‌സർ പറത്തി പൂനെക്കെതിരെ ടീമിനെ ശക്തമായി പിന്തുടർന്നു. സമഗ്ര വിജയത്തിൽ ഗെയ്‌ൽ മൊഹാലിയിൽ വീണ്ടും തിളങ്ങി. ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ്, തില്ലകരത്‌നെ ദിൽഷൻ, കെ പി അപ്പന്ന എന്നിവർ ജയ്പൂരിൽ മറ്റൊരു ജയം നേടി. ചെന്നൈയ്‌ക്കെതിരായ ബാംഗ്ലൂരിൽ നടന്ന ഒരു വാഷൗട്ട് മത്സരം ടീമിന് 2 പോയിന്റ് നേടാനുള്ള അവസരം നിഷേധിച്ചു, ടീമുകൾ 1-1 വീതം പോയിന്റുകൾ പങ്കിട്ടു. പിന്നീടുള്ള രണ്ട് തോൽവികൾ രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ്, ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്, കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ് എന്നിവരുമായി അവസാന പ്ലേ ഓഫ് സ്ലോട്ടിൽ മത്സരിച്ചു. മുത്തയ്യ മുരളീധരനെ കളിക്കാൻ ഡാനിയൽ വെട്ടോറി സ്വയം ബെഞ്ച് ചെയ്തു, പ്ലേയിംഗ് ഇലവനിൽ അനുവദിച്ച നാല് വിദേശികളിൽ ഒരാളായി വിരാട് കോഹ്‌ലി ക്യാപ്റ്റൻസി ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുത്തു. പരിക്കേറ്റ ശ്രീനാഥ് അരവിന്ദിന് പകരക്കാരനായി 2011 ഐ‌പി‌എല്ലിൽ കൊച്ചി ടസ്‌കേഴ്‌സ് കേരളത്തിനായി കളിച്ച പ്രശാന്ത് പരമേശ്വരനെ ടീം ഒപ്പിട്ടു. ബാംഗ്ലൂരിലെ ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിനെതിരായ ഗംഭീരമായ പിന്തുടരലും മുംബൈയിലും പൂനെയിലും നടന്ന രണ്ട് റൂട്ടുകളും പ്ലേ ഓഫുകളിൽ ഇടം നേടാൻ ടീമിനെ പിന്നോട്ട് നയിച്ചു. ടൂർണമെന്റിലെ മറ്റ് ഫലങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ആർ‌സി‌ബിയെ ചെന്നൈയുമായി നേരിട്ടുള്ള മത്സരത്തിൽ അവസാന പ്ലേ ഓഫ് സ്ലോട്ടിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. നെറ്റ് റൺ നിരക്കിൽ ചെന്നൈയുമായി ടീമുകൾ സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞെങ്കിലും ആർ‌സി‌ബിക്ക് ഒരു കളിയുണ്ടായിരുന്നു, ചെന്നൈ അവരുടെ ഗെയിമുകൾ കളിച്ചിരുന്നു. ഈ സീസണിലെ ആർ‌സി‌ബിയുടെ അവസാന മത്സരത്തിൽ ഹൈദരാബാദിൽ നടന്ന ഒരു ബാറ്റിംഗ് പരാജയം ടീമിന്റെ 2012 കാമ്പെയ്ൻ അവസാനിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു, 2009 ന് ശേഷം ആദ്യമായാണ് പ്ലേ ഓഫുകൾക്കും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി-20 ക്കും യോഗ്യത നേടുന്നതിൽ അവർ പരാജയപ്പെട്ടത്. ടൂർണമെന്റിൽ തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ ക്രിസ് ഗെയ്ൽ 7 അർദ്ധസെഞ്ച്വറികളും 1 സെഞ്ച്വറിയും 160.74 സ്ട്രൈക്ക് റേറ്റുമായി 61.08 ൽ 733 റൺസ് നേടി. ടൂർണമെന്റിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന അഞ്ചാമത്തെ വിക്കറ്റായി വിനയ് കുമാർ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 19 വിക്കറ്റുകൾ നേടി. 2013-ലെ ലേലത്തിന് മുമ്പ് മുഹമ്മദ് കൈഫ്, ചാൾ ലാംഗെവെൽഡ്, ഡിർക്ക് നാനസ്, ലൂക്ക് പോമർസ്ബാക്ക്, റൈലി റോസ്സോവ് എന്നിവരെ ആർ‌സി‌ബി പുറത്തിറക്കി. ക്രിസ്റ്റഫർ ബാർ‌വെൽ, ഡാനിയൽ ക്രിസ്റ്റ്യൻ, മൊയ്‌സെസ് ഹെൻ‌റിക്സ്, രവി റാം‌പോൾ, പങ്കജ് സിംഗ്, ആർ‌പി സിംഗ്, ജയദേവ് ഉനദ്‌കട്ട് എന്നിവരെ ലേലത്തിൽ വാങ്ങി. മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെതിരായ 2 റൺസിന്റെ വിജയത്തോടെ ആരംഭിച്ച ആർ‌സി‌ബി 2013 ലെ ആദ്യ 6 ഹോം ഗെയിമുകൾ ആരംഭിച്ചു. ക്രിസ് ഗെയ്ൽ 58 പന്തിൽ 92 നൊട്ടൗട്ട് ഉം വിനയ് കുമാർ 3 വിക്കറ്റും നേടി. പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദിനോട് അവർ സൂപ്പർ ഓവർ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങിയെങ്കിലും അതേ എതിരാളികളെ 6 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി വിരാട് കോഹ്‌ലി 93 റൺസ് നേടി. കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സിനെ 8 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ഗെയ്‌ലും കോഹ്‌ലിയും മികച്ച ഫോമിലായിരുന്നു. വിനയ് കുമാറും പന്തിൽ നായകനായിരുന്നു. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ആർപി സിംഗ് ഒരു ക്യാച്ച് ആയിരുന്നു മത്സരത്തിൽ അവസാന പന്തിൽ ഒരു യാതൊരു പന്തിൽ വഴങ്ങിയ അവിടെ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ഒരു ഷോക്ക് സമ്മതിച്ചില്ല. എന്നിരുന്നാലും, അടുത്ത 3 മത്സരങ്ങളിൽ വിജയിക്കാൻ ടീം അണിനിരന്നു. പൂനെ വാരിയേഴ്സിനെതിരായ ഒരു മത്സരത്തിൽ ക്രിസ് ഗെയ്ൽ വെറും 66 പന്തിൽ നിന്ന് 175 റൺസ് നേടി. ഇത് ടി 20 ക്രിക്കറ്റിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വ്യക്തിഗത സ്കോറായിരുന്നു. ആർ‌സി‌ബി 263-5 റൺസ് നേടി. പിന്തുടർന്ന പൂനെ ഒരിക്കലും 130 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ആളുകൾ പലപ്പോഴും ബാംഗ്ലൂരിനെ "ബാൻ-ഗെയ്‌ൽ-അയിർ" എന്ന് വിളിപ്പേരുണ്ടാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, ടീം വീട്ടിൽ നിന്ന് അകലെ മത്സരങ്ങൾ തോൽക്കാൻ തുടങ്ങി. പഞ്ചാബിനെതിരായ മത്സരങ്ങളിലൊന്നിൽ ഡേവിഡ് മില്ലർ വെറും 38 പന്തിൽ നിന്ന് 101 റൺസ് നേടി. പൂനെ വാരിയേഴ്സ് ഇന്ത്യയെയും ദില്ലി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിനെയും തോൽപ്പിക്കാൻ ആർ‌സിബിക്ക് കഴിഞ്ഞു. 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 16 പോയിന്റുമായി സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദുമായി നേരിട്ടുള്ള മത്സരത്തിലാണ് അവർ 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 16 പോയിന്റുമായി. കൊൽക്കത്തയ്‌ക്കെതിരായ ബാറ്റിംഗ് പരാജയവും ബാംഗ്ലൂരിൽ പഞ്ചാബിനെതിരായ മോശം ഫീൽഡിംഗും ബ bow ളിംഗ് പ്രകടനവും ബാംഗ്ലൂരിൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെതിരായ അവസാന ലീഗ് മത്സരത്തിൽ ആർ‌സി‌ബിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ദൗർഭാഗ്യവശാൽ, മഴയെ ബാധിച്ച അവരുടെ അവസാന മത്സരത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി തകർപ്പൻ ജയം നേടി. കൊൽക്കത്ത ഹൈദരാബാദിനെ തോൽപ്പിച്ചാൽ മാത്രമേ ആർ‌സിബിക്ക് പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടാനാകൂ. നിർഭാഗ്യവശാൽ, സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ് 5 വിക്കറ്റിന് വിജയിച്ചു. ഇത് ആർ‌സിബിയുടെ 2013 കാമ്പെയ്ൻ അവസാനിപ്പിച്ചു. ക്രിസ് ഗെയ്ൽ 708 റൺസ് നേടി, 22 വിക്കറ്റ് വീഴ്ത്തിയ വിനയ് കുമാർ. ആർ‌സി‌ബി ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായി വിരാട് കോഹ്‌ലിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 2014-ലെ ലേലത്തിന് മുമ്പ് എബി ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ്, ക്രിസ് ഗെയ്ൽ, വിരാട് കോഹ്‌ലി എന്നിവരെ മുൻ സീസണുകളിൽ നിന്ന് നിലനിർത്തി. ആൽബി മോർക്കൽ, മിച്ചൽ സ്റ്റാർക്ക്, രവി രാംപോൾ, പാർത്ഥിവ് പട്ടേൽ, അശോക് ദിന്ദ , മുത്തയ്യ മുരളീധരൻ, നിക്ക് മാഡിൻസൺ, ഹർഷാൽ പട്ടേൽ, വരുൺ ആരോൺ, വിജയ് സോൽ, യുവരാജ് സിംഗ് എന്നിവരാണ് 2014 ലെ ലേലത്തിൽ വാങ്ങിയ കളിക്കാർ. 14 കോടി രൂപ നേടിയ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ കളിക്കാരൻ. പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ അവർ 2014 ഐ‌പി‌എല്ലിൽ പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടിയില്ല. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് നിലനിർത്തി വിരാട് കോഹ്ലി, എബി ഡിവില്ലിയേഴ്സ്, ക്രിസ് ഗെയ്ൽ, മിച്ചൽ സ്റ്റാർക്, അശോക് ദിൻഡ, വരുൺ ആരോൺ, ഹര്ശല് പട്ടേൽ, യുജ്വെംദ്ര ചാഹൽ, എൻഐസി മദ്ദിംസൊന്, രിലെഎ രൊഷൊഉവ്, അബു നെച്ചിം, യോഗേഷ് തകവലെ, വിജയ് സോൾ ആൻഡ് സന്ദീപ് വാര്യർ വേണ്ടി 2015 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്. കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ്, മന്ദീപ് സിംഗ് എന്നിവരിൽ നിന്ന് മൻവീന്ദർ ബിസ്ല, ഇക്ബാൽ അബ്ദുല്ല എന്നിവരും വാങ്ങിട്രാൻസ്ഫർ വിൻഡോ സമയത്ത് കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിൽ നിന്ന്. അവർ വാങ്ങി ഡാരൻ സമി, ഡേവിഡ് വിഎസെ, ആദം മിൽനെ, സീൻ ആബട്ട് , ബദരിനാഥ്, ജലജ് സക്സേന, സർഫറാസ് ഖാൻ ആൻഡ് ദിനേശ് കാർത്തിക് വേണ്ടി ₹ 10.5 കോടി 2015 പ്ലേയർ ലേലങ്ങൾ നിന്ന് (അമേരിക്കൻ $ 1.5 മില്യൺ). റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറു തങ്ങളുടെ സീസൺ ആരംഭിച്ചത് കൊൽക്കത്തയിൽ കെകെആറിനെതിരെ അവിശ്വസനീയമായ വിജയത്തോടെയാണ്, ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിന്റെ 96 റൺസിന്റെ പിന്തുണ. എന്നാൽ ബാംഗ്ലൂരിലെ അവരുടെ അടുത്ത മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിൽ SRH, MI, CSK എന്നിവരോട് പരാജയപ്പെട്ടു. രണ്ട് മികച്ച ബൗളിംഗ് പ്രകടനങ്ങൾ ആർ‌ആർ‌ബിക്കും ഡി‌ഡിക്കുമെതിരെ ആർ‌സിബിക്ക് ആധിപത്യം ഉറപ്പാക്കി, യഥാക്രമം 9 വിക്കറ്റും 10 വിക്കറ്റും. ആർ‌ആർ‌ബിക്കെതിരായ അവരുടെ അടുത്ത മത്സരം ആർ‌സി‌ബിയുടെ ശക്തമായ ബാറ്റിംഗ് പ്രകടനത്തിന് ശേഷം ഒഴുകിപ്പോയി. സി‌എസ്‌കെയുമായുള്ള ഒരു മത്സരത്തിൽ അവർ പരാജയപ്പെട്ടു, പക്ഷേ കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെ 138 റൺസിന് തകർത്തു, ക്രിസ് ഗെയ്‌ലിന്റെ സെഞ്ച്വറിയും, ശ്രീനാഥ് അരവിന്ദ്, മിച്ചൽ സ്റ്റാർക്ക് എന്നിവരുടെ നാല് വിക്കറ്റ് നേട്ടവും. മികച്ച വിജയം നേടുന്നതിനായി എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്സും വിരാട് കോഹ്‌ലിയും മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെതിരെ എക്കാലത്തെയും ഉയർന്ന ടി 20 പങ്കാളിത്തം (പിന്നീട് ഐപി‌എൽ 2016 ൽ അതേ ജോഡിയാൽ പരാജയപ്പെടുത്തി) തകർത്തപ്പോൾ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന്റെ മികച്ച ഫോം തുടർന്നു. പിന്നീട്, മഴയെ ബാധിച്ച മത്സരത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനോട് തോറ്റു, അവരുടെ പ്ലേ ഓഫ് യോഗ്യതയെ സംശയത്തിലാക്കി. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അവർ SRH നെ നേരിട്ടു, മഴയെ വീണ്ടും ബാധിച്ചു. വിരാട് കോഹ്‌ലി, ഗെയ്‌ൽ എന്നിവരുടെ മികച്ച പ്രകടനങ്ങൾക്കും നാടകങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ ഹൈദരാബാദിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ആർ‌സിബി വിജയിച്ചു. ഇപ്പോൾ, പ്ലേ ഓഫിൽ നിന്ന് പുറത്താകാനുള്ള ഒരേയൊരു വഴി വളരെ സാധ്യതയില്ല, പക്ഷേ സാധ്യമാണ്. മഴ ഡിഡി നേരെ അവസാന മത്സരത്തിൽ മഴമൂലം ശേഷം ചലഞ്ചേഴ്സ് പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാപിച്ചതായി അവരുടെ അവസരം നഷ്ടപ്പെട്ടു. 14 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 7 വിജയങ്ങൾ നേടി അവർ മൂന്നാം സ്ഥാനത്ത് ലീഗ് ഘട്ടം അവസാനിപ്പിച്ചു. മെയ് 20 ന്, അവർ എലിമിനേറ്ററിൽ രാജസ്ഥാൻ റോയൽസിനെ നേരിട്ടു, ക്വാളിഫയർ 2 ൽ സ്ഥാനം നേടി. എന്നിരുന്നാലും, ക്വാളിഫയർ 2 ൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനോട് പരാജയപ്പെട്ടു , സീസൺ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്സ്, വിരാട് കോഹ്‌ലി, ക്രിസ് ഗെയ്ൽ എന്നിവർ യഥാക്രമം 4, 5, 6 റൺസ് നേടി. യു‌വേന്ദ്ര ചഹാൽ ആർ‌സിബിയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിക്കറ്റ് നേട്ടക്കാരാണ്, ഈ സീസണിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മൂന്നാമത്തെ വിക്കറ്റ്.''' <br /> 2016 ൽ ഐ‌പി‌എൽ സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ റെക്കോർഡ് (973) വിരാട് കോഹ്‌ലി . ഉടമ / ചെയർമാൻ വിജയ് മല്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക അഴിമതികളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, അമൃത് തോമസ് റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന്റെ ചെയർമാനായി. ആർ‌സി‌ബി ടീം ലോഗോ മാറ്റി, ഹോം, എവേ മത്സരങ്ങൾക്കായി വ്യത്യസ്ത ജേഴ്സി സ്വീകരിച്ച ഐ‌പി‌എല്ലിലെ ആദ്യ ടീമായി. വിരാട് കോഹ്‌ലി, എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ്, ക്രിസ് ഗെയ്ൽ, മിച്ചൽ സ്റ്റാർക്ക്, ഡേവിഡ് വീസെ, ആദം മിൽനെ, വരുൺ ആരോൺ, മന്ദീപ് സിംഗ്, ഹർഷാൽ പട്ടേൽ, കേദാർ ജാദവ്, സർഫരസ് ഖാൻ, ശ്രീനാഥ് അരവിന്ദ്, യുശ്വേന്ദ്ര ചഹാൽ, അബു നെചിം എന്നിവരെ ആർ‌സിബി നിലനിർത്തി. 2016 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്. പ്ലെയർ ലേലത്തിൽ നിന്ന് അവർ വാങ്ങിയ ഷെയ്ൻ വാട്സൺ വേണ്ടി ₹ 9.5 കോടി (അമേരിക്കൻ $ 1.3 മില്യൺ), കെയ്ൻ റിച്ചാർഡ്സൺ ആൻഡ് സ്റ്റുവർട്ട് ബിന്നി ₹ 2 കോടി രൂപ വീതവും എന്നിവ ട്രാവിസ് ഹെഡ് ആൻഡ് സാമുവൽ ബദ്രീ ₹ 50 ലക്ഷം ഓരോ. സച്ചിൻ ബേബി, ഇക്ബാൽ അബ്ദുല്ല, പ്രവീൺ ദുബെ, അക്ഷയ് കർനേവർ, വിക്രംജീത് മാലിക്, വികാസ് ടോകസ് എന്നിവരാണ് ടീമിൽ ചേർന്ന മറ്റ് കളിക്കാർ. കെ.എൽ. രാഹുൽ ആൻഡ് പർവേസ് റസൂൽ ഐപിഎൽ 2016 പതിപ്പ് ചലഞ്ചേഴ്സ് ചേർന്നു. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബെംഗളൂറുവിൽ എസ്ബിഎച്ചിനെതിരെ എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ്, വിരാട് കോഹ്‌ലി എന്നിവർ ചേർന്നാണ് അവരുടെ സീസൺ ആരംഭിച്ചത്. ക്വിന്റൺ ഡി കോക്കിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സെഞ്ച്വറി, ഈ സീസണിലെ രണ്ടാം മത്സരത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി പരാജയപ്പെട്ടു. അടുത്ത അഞ്ചിൽ ഒരു മത്സരത്തിൽ മാത്രം വിജയിച്ച അവരുടെ ഫോം വരുന്ന മത്സരങ്ങളിൽ വഷളായി. എന്നിരുന്നാലും, വിരാട് കോഹ്‌ലിയുടെയും എ ബി ഡിവില്ലിയറുടെയും മികച്ച ഫോം, കെ‌എൽ‌ രാഹുൽ‌ ആർ‌സിബിയുടെ ബാറ്റിംഗിലെ ഒരു പ്രധാന അംഗമായി ഉയർന്നുവന്നതും പോസിറ്റീവ് പോയിൻറുകളായിരുന്നു. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന് അവരുടെ അടുത്ത ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ ആറെണ്ണമെങ്കിലും ജയിക്കേണ്ടതുണ്ട്, പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടാനുള്ള അവസരം. അവർ ടൂർണമെന്റിൽ പുതിയ എംത്രംത് കിങ്സ് ഉയർന്നുവരുന്ന പുനെ സുപെര്ഗിഅംത് നേരെ തോൽപ്പിക്കാൻ. മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെതിരായ തോൽവിക്ക് യോഗ്യത നേടാൻ 4 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 വിജയങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്. അന്ന് മുതൽ, ക്യാപ്റ്റൻസിയും ബാറ്റും ഉപയോഗിച്ച് വിരാട് കോഹ്‌ലി മികച്ച രൂപത്തിൽ സ്വയം കണ്ടെത്തി. ഐ‌പി‌എൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാർജിനായ ആർ‌സി‌ബി 144 റൺസിന് ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. ക്യാപ്റ്റൻസിയും ബാറ്റും ഉപയോഗിച്ച്. ഐ‌പി‌എൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാർജിനായ ആർ‌സി‌ബി 144 റൺസിന് ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. ക്യാപ്റ്റൻസിയും ബാറ്റും ഉപയോഗിച്ച്. ഐ‌പി‌എൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാർജിനായ ആർ‌സി‌ബി 144 റൺസിന് ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. ഐ‌പി‌എൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാർജിനായ ആർ‌സി‌ബി 144 റൺസിന് ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. ഐ‌പി‌എൽ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മാർജിനായ ആർ‌സി‌ബി 144 റൺസിന് ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. മറ്റ് മത്സര ഫലങ്ങളിലൂടെ, ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ആർ‌സി‌ബി രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് അവസാനിച്ചു. റൺ സ്‌കോറിംഗ് പട്ടികയിൽ വിരാട് കോഹ്‌ലി ആധിപത്യം പുലർത്തിയപ്പോൾ ലീഗ് ഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്‌വേന്ദ്ര ചഹാലും ചേർന്ന് വിക്കറ്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. വെയ്ൻ എടുക്കുന്ന പട്ടികയിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്വേന്ദ്ര ചഹാലും ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. വെയ്ൻ എടുക്കുന്ന പട്ടികയിൽ ഷെയ്ൻ വാട്സണും യുസ്വേന്ദ്ര ചഹാലും ഒന്നാമതെത്തി. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെ അവരുടെ ഹോം ഗ്രൗണ്ടായ എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ക്വാളിഫയർ 1 ൽ നേരിട്ടു. 4 വിക്കറ്റിന് അവർ വിജയിച്ചു, ഒമ്പത് സീസണുകളിൽ മൂന്നാം ഫൈനലിലെത്തി. ബാംഗ്ലൂരിൽ വീണ്ടും SRH നെതിരെ അവർ ഫൈനൽ കളിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഈ ഒമ്പതാം സീസണിൽ റണ്ണേഴ്സ് അപ്പായി അവസാനിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബിക്ക് 8 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ഫൈനൽ‌ തോറ്റതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ സംഭവമാണിത്. ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിക്കറ്റുകൾ നേടിയ പട്ടികയിൽ യുസ്വേന്ദ്ര ചഹാലും ഷെയ്ൻ വാട്സണും യഥാക്രമം രണ്ടും മൂന്നും സ്ഥാനങ്ങൾ നേടി. 2016 ഒക്ടോബറിൽ ന്യൂഡൽഹിയിൽ നടന്ന 'ഡ്രൈവൻ: ദി വിരാട് കോഹ്‌ലി സ്റ്റോറി' എന്ന ജീവചരിത്രത്തിന്റെ സമാരംഭ പരിപാടിയിൽ, ആർ‌സി‌ബി തന്റെ സ്ഥിരമായ ഐ‌പി‌എൽ ഫ്രാഞ്ചൈസിയായിരിക്കുമെന്ന് കോഹ്‌ലി പ്രഖ്യാപിച്ചു. [10] [11] '''വിരാട് കോഹ്ലി , എബി ഡിവില്ലിയേഴ്സ് , ക്രിസ് ഗെയ്ൽ , മിച്ചൽ സ്റ്റാർക് , ആദം മിൽനെ , മൻദീപ് സിംഗ് , ഹര്ശല് പട്ടേൽ , കേദാർ ജാദവ് , സർഫറാസ് ഖാൻ , ശ്രീനാഥ് അരവിന്ദ് , യുജ്വെംദ്ര ചാഹൽ , ഷെയ്ൻ വാട്സൺ , സ്റ്റുവർട്ട് ബിന്നി , ട്രാവിസ് ഹെഡ് , സാമുവൽ ബദ്രീ , സച്ചിൻ ബേബി , ഇക്ബാൽ 2017 ലെ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ അബ്ദുല്ല , പ്രവീൺ ദുബെ , കെ എൽ രാഹുൽ എന്നിവരെ ആർ‌സിബി നിലനിർത്തി. പ്ലെയർ ലേലത്തിൽ നിന്ന് അവർ വാങ്ങിയ ത്യ്മല് മിൽസ് വേണ്ടി ₹ 12 കോടി (അമേരിക്കൻ $ 1.7 മില്യൺ), അനികെത് ചൗധരി ₹ 2 കോടി പവൻ നേഗി ₹ 30 ലക്ഷം ₹ 1 കോടി ബില്ലി സ്തംലകെ വേണ്ടി. ചാമ്പ്യൻസ് ട്രോഫിക്കുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിനായി മിച്ചൽ സ്റ്റാർക്ക് ഈ സീസണിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്നു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിന് പകരമായി ടൈമൽ മിൽസിനെ നിയമിക്കാൻ മാനേജ്‌മെന്റിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ക്യാപ്റ്റൻ വിരാട് കോഹ്‌ലിയും എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്സും പ്രാരംഭ മത്സരങ്ങളിൽ കളിക്കാതിരുന്നതിനാലാണ് ടീമിനെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പരിക്കേറ്റത്. ഷെയ്ൻ വാട്സണെ ഇടക്കാല നായകനാക്കി. അവരുടെ താരങ്ങളായ കെ എൽ രാഹുൽ, സർഫരസ് ഖാൻ എന്നിവരെ പോലും ഈ സീസണിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി.''' സീസണിലെ ആദ്യ മത്സരത്തിൽ 172 റൺസിന് പുറത്തായ അവർ 35 റൺസിന് പരാജയപ്പെട്ടു. ഹൈദരാബാദിലെ സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദിനോട്. എന്നാൽ ഡൽഹി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിനെതിരായ രണ്ടാം മത്സരത്തിൽ അവർ സ്വന്തം ഗ്രൗണ്ടിൽ വിജയിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ്, മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്, റൈസിംഗ് പൂനെ സൂപ്പർജിയന്റ് എന്നിവയ്‌ക്കെതിരായ തുടർച്ചയായ അടുത്ത മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിൽ അവർ പരാജയപ്പെട്ടു. എബി ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ് 46 പന്തിൽ നിന്ന് 89 റൺസ് നേടി. കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെതിരായ മത്സരത്തിൽ ആർ‌സിബി പരാജയപ്പെട്ടു, മറ്റ് കളിക്കാർ 57 ഡോട്ട് പന്തുകൾ നേടി. മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് മത്സരം ഹാട്രിക് ക്ലെയിം ഐപിഎൽ ചരിത്രത്തിൽ 14 ക്രിക്കറ്റർ പെട്ടെന്നുള്ള 62 47 പന്തിൽ സാമുവൽ ബദ്രീ ഓഫ് വിരാട് കോഹ്ലി മടങ്ങിവരവ് കണ്ടു, എന്നാൽ പൊള്ളാർഡ് ജയം 47 പന്തിൽ 70 എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് അവർ തോറ്റു മുംബൈ ഇന്ത്യക്കാർക്ക്. റൈസിംഗ് പൂനെ സൂപ്പർജിയന്റിനെതിരായ മത്സരത്തിൽ 27 റൺസിന് അവർ പരാജയപ്പെട്ടു. ഗുജറാത്ത് ലയൺസിനെതിരായ അവരുടെ അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അവർ 20 റൺസിന് വിജയിച്ചു, യാദൃശ്ചികമായി ക്രിസ് ഗെയ്ൽ ടി 20 യിൽ 10,000 റൺസ് നേടിയ ആദ്യ കളിക്കാരനായി. എന്നാൽ, കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് 2013 പൂനെ വാരിയേഴ്സ് നേരെ 263/5 ചെയ്തു ഉയർന്ന ഐപിഎൽ സ്കോർ ആയിരുന്നു ദിവസം അവർ 49 ഏത് ഏറ്റവും ഐപിഎൽ സ്കോർ ആണ് എല്ലാവരും പുറത്തായി സ്ഥലത്തു വച്ചു, ചെയ്തു ഒരു ബാറ്റ്സ്മാനും 10 റൺസ് നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ഉയർന്ന സ്‌കോറുകളും വലിയ തോക്കുകളും നേടാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ അവർ തുടർച്ചയായി മത്സരങ്ങളിൽ പരാജയപ്പെട്ടു - ക്രിസ് ഗെയ്ൽ, വിരാട് കോഹ്‌ലി, എ ബി ഡിവില്ലിയേഴ്‌സ് എന്നിവ ആവർത്തിച്ച് പരാജയപ്പെട്ടു. എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിലെ പിച്ച് ഒരു സാധാരണ ബാറ്റിംഗിൽ നിന്ന് ബൗളിംഗ് പിച്ചിലേക്ക് മാറ്റി, ഇത് ബാറ്റ്സ്മാന്മാരെ റൺസിനായി സമരം ചെയ്തു. അവർ പട്ടികയുടെ അടിയിൽ അവസാനിച്ചു, ഓരോ മത്സരത്തിനും അവർ തങ്ങളുടെ ടീമിനെ മാറ്റി, അത് അതിന്റെ പതനത്തിന് കാരണമായി. എന്നിരുന്നാലും, ഡൽഹിയിൽ ഡൽഹി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിനെതിരെ 10 റൺസിന് ജയിച്ചതിന് ശേഷമാണ് അവർ തങ്ങളുടെ മോശം സീസൺ അവസാനിപ്പിച്ചത്. കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സിനെതിരെ 49 ഓൾ out ട്ട്, റൈസിംഗ് പൂനെ സൂപ്പർജിയന്റിനെതിരെ 96/9, കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെതിരെ 119 ഓളൗട്ട്. ===2018 പ്രധാന ലേഖനം=== 2018 ൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ 2018 ഐ‌പി‌എല്ലിൽ‌, പോയിൻറ് പട്ടികയിൽ‌ ആർ‌സി‌ബി ആറാം സ്ഥാനത്തെത്തി, പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടിയില്ല. ===2019 പ്രധാന ലേഖനം=== 2019 ൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ ജാഗ്രത 2019 ഐപിഎല്ലിൽ, റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ ശിവം ദുബെ, ശിമ്രോൻ ഹെത്മ്യെര്, അക്ശ്ദെഎപ് നാഥ്, പ്രയസ് ബിയര് ഇയാൾ, ഗുർകീരത് സിങ്, ഹെൻറിച്ച് ക്ലഅസെന്, ദെവ്ദുത്ത് പദിക്കല് ​​ആൻഡ് മിലിന്ദ് കുമാർ പ്ലയെര്സ്- ഒമ്പത് വാങ്ങാൻ ₹ 16.4 കോടി (അമേരിക്കൻ $ 2.4 മില്യൺ) ചെലവഴിച്ചത് . ടൂർണമെന്റിനിടയിൽ, ഗെയിമിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫാസ്റ്റ് ബ lers ളർമാരിൽ ഒരാളായ ഡേൽ സ്റ്റെയ്ൻ ടീമിൽ ചേർന്നു, ടീമിന്റെ വിജയങ്ങൾക്ക് നിർണായകമായിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ, തോളിന് പരിക്കേറ്റതിനാൽ 3 മത്സരങ്ങൾ കളിച്ചതിന് ശേഷം ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് പുറത്തായി. അവരുടെ കഠിനാധ്വാനം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടങ്ങളിൽ എത്തിക്കാൻ ആർ‌സി‌ബി വീണ്ടും പരാജയപ്പെട്ടു. കളിച്ച 14 കളികളിൽ അഞ്ചെണ്ണത്തിൽ വിജയിച്ചു, എട്ട് തോൽവി, ഒരെണ്ണം സമനില. തൽഫലമായി, അവർ രണ്ടാം തവണ പോയിന്റ് പട്ടികയുടെ അടിയിൽ അവസാനിച്ചു (മുമ്പ് 2017 ൽ). വരാനിരിക്കുന്ന ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിൽ തന്റെ രാജ്യത്തെ നയിക്കേണ്ടതിനാൽ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റൻ വിരാട് കോഹ്‌ലിക്ക് വളരെയധികം കണ്ണുകൾ പതിച്ചിരുന്നു, ഇത് ക്യാപ്റ്റനെ വളരെയധികം സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കി. ഈ സമ്മർദത്തിനിടയിലും കോഹ്‌ലി 464 റൺസ് നേടി, അതിൽ ഒരു മത്സരത്തിൽ വിജയിച്ച സെഞ്ച്വറിയും രണ്ട് അർധസെഞ്ച്വറിയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ സീസണിൽ ആർ‌സിബിയുടെ നിരാശാജനകമായ പ്രകടനം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, അവരുടെ മിക്ക മത്സരങ്ങളും അടുത്ത ഏറ്റുമുട്ടലുകളായിരുന്നു, മാത്രമല്ല അവരുടെ ആരാധകരെ നന്നായി രസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഐപിഎൽ ഫ്രാഞ്ചൈസി 12 സീസൺ അവസാനത്തോടെ ചലഞ്ചേഴ്സ് ഇപ്പോഴും ഫ്രാഞ്ചൈസി മൂന്നു യഥാർത്ഥ ടീമുകൾ ഇടയിൽ തുടരുന്നു ഇതുവരെ ഐപിഎൽ ട്രോഫി നേടി ചെയ്യാത്ത (മറ്റ് രണ്ട് കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ്, ഡൽഹി തലസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവ). ===2020=== 2020 ഐപിഎൽ ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, ചലഞ്ചേഴ്സ് അവരുടെ കളിക്കാർ പുറത്തിറക്കി: അക്ശ്ദെഎപ് നാഥ്, കോളിൻ ഡി ഗ്രംധൊംമെ, ഡെയ്ൽ സ്റ്റെയ്ൻ, ഹെൻറിച്ച് ക്ലഷെന് ഇയാൾ താസമിക്കുന്ന ഖെജ്രൊലിയ, മാർക്കസ് സ്തൊഇനിസ്, മിലിന്ദ് കുമാർ, നഥാൻ കൗൾട്ടർ നൈൽ, പ്രയസ് റേ ബിയര് ശിമ്രോൻ ഹെത്മ്യെര് ആൻഡ് ടിം സ out ത്തി . ഐ.പി.എൽ. ലേലത്തിൽ അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു ആരോൺ ഫിഞ്ച് (₹ 4.4 കോടി), ക്രിസ് മോറിസ് (₹ 10 കോടി), ജോഷ്വാ ഫിലിപ്പ് (₹ 20 ലക്ഷം), കെയ്ൻ റിച്ചാർഡ്സൺ (₹ 4 കോടി), പവന്കുമാറിന്റെ ദേശ്പാണ്ഡെ (₹ 20 ലക്ഷം), ഡേൽ സ്റ്റെയ്ൻ (crore 2 കോടി), ഷഹബാസ് അഹമദ് (lakh 20 ലക്ഷം), ഇസുരു ഉദാന (lakh 50 ലക്ഷം). ===2025=== റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറു അവരുടെ ആധ്യത്തെ IPL ജയം നേടി റജത് പടിദാറിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ പഞ്ചാബിനെ തൊൽപിച്ചിട്ട്. ===2026=== റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബെംഗളൂറു അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ IPL ജയം നേടി റജത് പടിദാറിൻറെ നേതൃത്വത്തിൽ ഗുജറാത്തിനെ തൊൽപിച്ചിട്ട്. ==ടീം ഐഡന്റിറ്റി വിതരണം== 2009 മുതൽ 2015 വരെ ആർ‌സിബിയുടെ ലോഗോ. 2016 മുതൽ 2019 വരെ ആർ‌സിബിയുടെ ലോഗോ. തന്റെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന മദ്യ ബ്രാൻഡുകളിലൊന്നായ മക്ഡൊവലിന്റെ ഒന്നാം നമ്പർ അല്ലെങ്കിൽ റോയൽ ചലഞ്ചിനെ ടീമുമായി ബന്ധപ്പെടുത്താൻ വിജയ് മല്യ ആഗ്രഹിച്ചു. രണ്ടാമത്തേത് തിരഞ്ഞെടുത്തു, അതിനാൽ ഈ പേര്. ലോഗോ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചുവന്ന അടിത്തട്ടിൽ മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള ആർ‌സി ചിഹ്നം ലോഗോയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു, വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ലോഗോയ്‌ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഫോർമാറ്റിൽ "റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ" എന്ന കറുത്ത വാചകം. ആർ.സി ലോഗോയുടെ മുകളിലായാണ് വയ്ക്കേണ്ടത് അലറുന്ന സിംഹം കിരീടം ചിഹ്നം യഥാർത്ഥ നിന്ന് സൃഷ്ടിച്ചതാണ് റോയൽ ചലഞ്ച് ലോഗോ. ലോഗോയുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ കാര്യമായ മാറ്റങ്ങളൊന്നും 2009 മുതൽ സ്വർണ്ണത്തിന് പകരം നൽകിയിട്ടില്ല. ആർ‌സി ചിഹ്നത്തിന് ചുറ്റും വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള വൃത്തവും ഈ ലോഗോയ്ക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു . ഗെയിം ഫോർ ഗ്രീൻ മാച്ചുകൾക്കായി ടീം ഒരു ഇതര ലോഗോയും ഉപയോഗിക്കുന്നു, അവിടെ പച്ച സസ്യങ്ങൾ ലോഗോയെ ചുറ്റുന്നു, ഗെയിം ഫോർ ഗ്രീൻലോഗോയ്ക്ക് താഴെ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. കറുപ്പ് ദ്വിതീയ നിറമായി ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് 2016 ലോഗോ പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്‌തു. ചിഹ്നത്തിലെ സിംഹ ചിഹ്നം വലുതാക്കുകയും പരിചയെ പുതിയ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്തു. 2020 ൽ, ഒരു വലിയ സിംഹവും മുമ്പത്തെ ലോഗോയിൽ നിന്ന് മടങ്ങുന്ന കിരീടവും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു പുതിയ ലോഗോ പുറത്തിറക്കി. ഈ ചിഹ്നത്തിനായി ആർ‌സി ചിഹ്നം ഒഴിവാക്കി. ജേഴ്സി 2008 ലെ ടീമിന്റെ ജേഴ്സി നിറങ്ങൾ ചുവപ്പും സ്വർണ്ണ മഞ്ഞയും ആയിരുന്നു, അന of ദ്യോഗിക കന്നഡ പതാകയ്ക്ക് സമാനമാണ് , കളിക്കാരുടെ പേരുകൾ വെള്ളയിൽ അച്ചടിക്കുകയും പിന്നിൽ കറുപ്പിൽ അച്ചടിച്ച നമ്പറുകൾ. ഭാവി സീസണുകളിൽ മഞ്ഞ ഒഴിവാക്കുകയും പകരം സ്വർണ്ണം നൽകുകയും ചെയ്തു. 2010 മുതൽ നീല നിറത്തെ വസ്ത്രത്തിൽ ഒരു ത്രിതീയ നിറമായി അവതരിപ്പിച്ചു. ജേഴ്സി രൂപകൽപ്പനയിൽ ഓരോ സീസണിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി, 2014 ലെ പ്രധാന സ്വർണ്ണത്തിന് മുകളിൽ നീല നിറമുള്ള ആധിപത്യം. 2014 മുതൽ കളിക്കാരന്റെ പേരും അക്കങ്ങളും സ്വർണ്ണത്തിൽ അച്ചടിച്ചു. 2015 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള ഷേഡ് ജേഴ്സിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. 2016 ൽ നീല പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കി, ജേഴ്സിയുടെ രണ്ട് പതിപ്പുകളിൽ കറുപ്പ് മൂന്നാം നിറമായി മാറ്റി; ഒന്ന് ഹോം മത്സരങ്ങൾക്കും മറ്റൊന്ന് അകലെ മത്സരങ്ങൾക്കും. 2020 മുതൽ കറുപ്പിന് പകരം ഇരുണ്ട നീലയ്ക്കും കറുപ്പിനും ഇടയിൽ ഒരു നിഴൽ നൽകി.2008 മുതൽ 2014 വരെ റീബോക്ക് ടീമിനായി കിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും 2015 ൽ അഡിഡാസ് കിറ്റുകൾ വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. 2016 മുതൽ ടീമിനായി കിറ്റുകൾ സെവൻ നിർമ്മിക്കുന്നു. തീം സോംഗ് 2008 സീസണിലെ ടീമിന്റെ തീം സോംഗ് "ജീതെങ്കെ ഹം ഷാൻ സേ" ആയിരുന്നു . 2009 സീസണിനായി "ഗെയിം ഫോർ മോർ" എന്ന ടീം ഗാനം സൃഷ്ടിച്ചു. അമിത് ത്രിവേദി സംഗീതം നൽകിയതും അൻഷു ശർമയാണ്. "ഹെയർ വി ഗോ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ്" എന്ന പുതിയ ഗാനം 2013 സീസണിനായി സൃഷ്ടിക്കുകയും 2015 വരെ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. "പ്ലേ ബോൾഡ്" എന്ന ഗാനം സലീം-സുലൈമാൻ രചിച്ചതാണ് , സിദ്ധാർത്ഥ് ബസ്രൂർ ആലപിച്ച ഇത് 2016 ൽ പുറത്തിറങ്ങി. സീസണിലെ ജേഴ്സി. ഇംഗ്ലീഷ്, കന്നഡ, തെലുങ്ക്, ബംഗാളി, മറാത്തി, പഞ്ചാബി എന്നീ 6 ഭാഷകളിൽ ആനന്ദ് ഭാസ്‌കർ 2017 ൽ ഇതേ ഗാനം വീണ്ടും ആലപിച്ചു.''' '''അംബാസഡർമാർ 2008 ൽ ടീമിന്റെ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡറായി കത്രീന കൈഫ് സ്ഥാനമേറ്റെങ്കിലും പിന്നീട് ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകരുമായുള്ള പ്രതിജ്ഞാബദ്ധത കാരണം അദ്ദേഹം സ്ഥാനമൊഴിഞ്ഞു. പ്രാരംഭ സീസണുകളിൽ ദീപിക പദുക്കോൺ , രമ്യ , പുനീത് രാജ്കുമാർ , ഉപേന്ദ്ര , ഗണേഷ് എന്നിവരാണ് ടീമിന്റെ അംബാസഡർമാർ. [20] സീസൺ 11 ന്റെ ബ്രാൻഡ് അംബാസഡറാണ് ശിവ രാജ്കുമാർ .''' '''കിറ്റ് നിർമ്മാതാക്കളും സ്പോൺസർമാരും 2008 ൽ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിന്റെ തുടക്കം മുതൽ മല്യയുടെ ഹോം ബ്രാൻഡായ റോയൽ ചലഞ്ച് ടീമിന്റെ പ്രാഥമിക സ്പോൺസറായി. യുണൈറ്റഡ് സ്പിരിറ്റ്സ് ലിമിറ്റഡ് (ഇപ്പോൾ ഡിയാജിയോയുടെ അനുബന്ധ സ്ഥാപനമാണ് ) അവരുടെ ബ്രാൻഡുകളുടെ ഉന്നമനത്തിനായി വസ്ത്രത്തിലെ മിക്കവാറും എല്ലാ പരസ്യ സ്ലോട്ടുകളും ഉപയോഗിച്ചു. കിംഗ്ഫിഷർ , മക്ഡൊവലിന്റെ നമ്പർ 1 , വൈറ്റ്, മാക്കെ , വൈറ്റ് മിഷീഫ് എന്നിവ ജേഴ്സിയിൽ പ്രാരംഭ സീസണുകളിൽ പരസ്യപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 2014 ൽ, ആദ്യമായി ഒരു ഹോം ഇതര ബ്രാൻഡായ ഹുവാവേ രണ്ട് സീസണുകളിൽ ജേഴ്സിയിലെ പ്രധാന സ്ലോട്ട് സ്വന്തമാക്കി. 2016 2017-ൽ, ഹീറോ സൈക്കിളുകൾ എന്നിവ ജിയോണിഹെഡ് ജേഴ്സി സ്പോൺസർമാരെ യഥാക്രമം ഏറ്റെടുത്തു. 2018 ൽ ടീമിന്റെ ജേഴ്സി സ്പോൺസർ ചെയ്യാൻ ഇറോസ് ന Now official ദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2015 ൽ ടീമിന് യുണൈറ്റഡ് സ്പിരിറ്റ്സ്, ഹുവാവേ , കിംഗ്ഫിഷർ എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന സ്പോൺസർമാർ. മിഡിയ , ടാറ്റ മോട്ടോഴ്‌സ് (ടാറ്റ ബോൾട്ട് എന്ന് ലേബൽ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്), ബ്രിട്ടാനിയ ഇൻഡസ്ട്രീസ്, ടിജിഎസ് കൺസ്ട്രക്ഷൻസ്, 7 യുപി, എഡ് ഹാർഡി, അലൻ കരിയർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, ഡെയ്‌ലി ന്യൂസ് & അനാലിസിസ്, മല്യ ഹോസ്പിറ്റൽ, പനി 104 എഫ്എം, റെഡ്ബസ്.ഇൻ, ഉബർ, അഡിഡാസ് എന്നിവരാണ് അസോസിയേറ്റ് സ്പോൺസർമാർ. 2016-ൽ, ചലഞ്ചേഴ്സ് സ്വന്തം ബ്രാൻഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു കിങ്ഫിഷർ പ്രകാരം യുണൈറ്റഡ് മദ്യംവാറ്റുന്ന ഗ്രൂപ്പ് സഹിതം ഹീറോ സൈക്കിളുകൾ തത്ത്വം സ്പോൺസർ. ലോയ്ഡ് എയർ കണ്ടീഷണറുകൾ, എൽ‌വൈ‌എഫ് , ടാറ്റ സെസ്റ്റ് , ബ്രിട്ടാനിയ , ഹിമാലയ മെൻ , ഏസർ , ഓല എന്നിവരാണ് അസോസിയേറ്റ് സ്പോൺസർമാർ. മൾട്ടി സ്പോർട്സ് വസ്ത്ര ബ്രാൻഡായ സെവൻ , മഹേഷ് ഭൂപതി , ശിഖർ ധവാൻ എന്നിവർ അഡിഡാസിനു പകരം കിറ്റ് സ്പോൺസർമാരായി. 7 യുപി , മണിപ്പാൽ ഹോസ്പിറ്റലുകൾ, പനി 104 എഫ്എം , ഡിഎൻഎ നെറ്റ്‌വർക്ക് എന്നിവയാണ് 2016 ലെ partners ദ്യോഗിക പങ്കാളികൾ.''' 2017 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, സെവൻ ടീമിനായി കിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത് തുടർന്നപ്പോൾ, ജിയോണി പ്രധാന സ്പോൺസറായി. ലോയ്ഡ് എയർ കണ്ടീഷണറുകൾ , ജിയോ , കർണാടക ടൂറിസം ജംഗിൾ ലോഡ്ജസ് & റിസോർട്ടുകൾ , ഹിമാലയ മെൻ , ഡ്യൂറോഫ്ലെക്സ് മെത്ത, 7 യുപി എന്നിവരാണ് അസോസിയേറ്റ് സ്പോൺസർമാർ. മറ്റ് ഔദ്യോഗിക പങ്കാളികൾ ഉൾപ്പെടെ ഗതൊരദെ , വ്രൊഗ്ന് , ബൂസ്റ്റ് , തിഷൊത് , റേഡിയോ മിർച്ചി , എയ്സർ , ഡിഎൻഎ നെറ്റ്വർക്ക് , AbhiBus.com, നിഷിന് ഗലീലിയോ-ഇനുര്തുരെ. വർഷം നിറങ്ങൾ കിറ്റ് നിർമ്മാതാവ് ഫ്രണ്ട് തിരികെ നെഞ്ച് 2008 ചുവപ്പും മഞ്ഞയും റീബോക്ക് റോയൽ ചലഞ്ച് റോയൽ ചലഞ്ച് റീബോക്ക് 2009 ചുവപ്പും സ്വർണ്ണവും വൈറ്റ് & മാക്കെ 2010 മക്‌ഡൊവലിന്റെ നമ്പർ 1 2011 ചുവപ്പ്, സ്വർണം, നീല മക്‌ഡൊവലിന്റെ നമ്പർ 1 റോയൽ ചലഞ്ച് 2012 മക്‌ഡൊവലിന്റെ നമ്പർ 1 റോയൽ ചലഞ്ച് 2013 റോയൽ ചലഞ്ച് 2014 ഹുവാവേ കിംഗ്ഫിഷർ 2015 അഡിഡാസ് മിഡിയ 2016 ചുവപ്പ്, സ്വർണം, കറുപ്പ് സെവൻ ഹീറോ സൈക്കിൾസ് ലോയ്ഡ് എയർകണ്ടീഷണറുകൾ 2017 ജിയോണി 2018 ഇറോസ് ഇപ്പോൾ ഡ്യുറാഗാർഡ് സിമൻറ് എച്ച്പി 2019 തെറ്റ് പിൽസ്ബറി കുക്കി കേക്ക് വാൽവോലിൻ 2020 ചുവപ്പ്, സ്വർണ്ണം, ഇരുണ്ട നീല തെറ്റ് സജീവമാണ് മുത്തൂത്ത് ഫിൻ‌കോർപ്പ് ഡിപി വേൾഡ് മൈന്ത്ര റോയൽ ചലഞ്ച് , മക്‌ഡൊവൽസ് നമ്പർ 1 , വൈറ്റ് മിഷീഫ് , കിംഗ്ഫിഷർ മുതലായ യുബി ഗ്രൂപ്പ് വഴി വിജയ് മല്യയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള മദ്യ ബ്രാൻഡുകൾ ടീം 2013 വരെ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. 2014 സീസണിൽ വസ്ത്രത്തിൽ മദ്യ ബ്രാൻഡുകളൊന്നും പരസ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല, എന്നിരുന്നാലും റോയൽ ചലഞ്ച് സ്പോർട്സ് ഗിയർ ആൻഡ് കിങ്ഫിഷർ കുടിവെള്ളം പാക്കേജുചെയ്ത എസ് ദൃശ്യമാകുന്നു. ==എതിരാളികൾ== റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂരിന് ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് , കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്‌സ് എന്നിവയുമായി സജീവമായ മത്സരമുണ്ട് . നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സുമായുള്ള വൈരാഗ്യം 2008 ലേക്ക് പോകുന്നു, കാരണം ഇത് ആദ്യ ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഉദ്ഘാടന മത്സരമായിരുന്നു. {{യഥാർത്ഥ ഗവേഷണം?}} ===ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്=== അത്തവണത്തെ ഉടലെടുക്കുന്നത് കാവേരി നദി ജല തർക്ക എന്ന തമ്മിലുള്ള കർണാടക ആൻഡ് തമിഴ്നാട് . എതിരാളിയെ "കാവേരി ഡെർബി", "ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ഡെർബി" എന്നും വിളിക്കുന്നു. 2011 ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി, ഐ‌പി‌എൽ ഫൈനലിൽ ഇരു ടീമുകളും തമ്മിലുള്ള ഏക കൂടിക്കാഴ്ച. പിന്തുണയും ഫാൻ പിന്തുടരലും റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന് ഇന്ത്യയിലുടനീളം, പ്രത്യേകിച്ച് ബാംഗ്ലൂർ നഗരത്തിൽ ആരാധകരുണ്ട് . ആരാധകർ, അവരുടെ പിന്തുണയിൽ വിശ്വസ്തരും ശബ്ദമുയർത്തുന്നവരുമാണ്, ആർ‌സിബിയുടെ ഹോം മത്സരങ്ങൾ പലപ്പോഴും സ്റ്റേഡിയത്തെ "ചുവന്ന കടൽ" എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്ഥലമാക്കി മാറ്റുന്നു. അവർ നന്നായി "ചലഞ്ചേഴ്സ്, ചലഞ്ചേഴ്സ്" അവരുടെ മാസ്റ്റർ ബ്ലാസ്റ്റർ ബാറ്റ്സ്മാൻ "അബ്ദുൽ, അബ്ദുൽ" എന്ന ആൽബമാണ് അവരുടെ ആൽബമാണ് മുഖമുദ്ര എബി ഡിവില്ലിയേഴ്സ്, കോ-ഒര്ദിനതെദ് മെക്സിക്കൻ ചിന്നസ്വാമിയിൽ തിരമാല. സ്റ്റേഡിയം സംഘാടകർ ഹോം ടീം ആരാധകർക്ക് ചിയർ കിറ്റുകൾ, ആർ‌സി‌ബി ഫ്ലാഗുകൾ, ശബ്‌ദ നിർമ്മാതാക്കൾ എന്നിവയും നൽകുന്നു. റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ ബോൾഡ് ആർമി എന്ന പേരിൽ ഒരു ആരാധക സംഘത്തെ രൂപീകരിച്ചു. കാലത്ത് 2014 ഐപിഎൽ , റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് സ്വതന്ത്ര നൽകാൻ ആദ്യ മാറി വൈ-ഫൈ അവരുടെ വീട്ടിൽ ഗ്രൗണ്ടിൽ ആരാധകർ ബന്ധം. ചിന്നസ്വാമിയിലെ മത്സര ദിവസങ്ങളിൽ ആരാധകർക്ക് കണക്റ്റിവിറ്റി നൽകുന്നതിന് ഫൈബർ ഒപ്റ്റിക് കേബിളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് 50 ആക്സസ് പോയിന്റുകൾ സജ്ജമാക്കി. ==ഋതുക്കൾ== വർഷം ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20 2008 ലീഗ് ഘട്ടം (7/8) റദ്ദാക്കി 2009 രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ ലീഗ് ഘട്ടം 2010 പ്ലേ ഓഫുകൾ (3rd / 8) സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾ 2011 രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ 2012 ലീഗ് ഘട്ടം (5/9) DNQ 2013 2014 ലീഗ് ഘട്ടം (7/8) 2015 പ്ലേ ഓഫുകൾ (3rd / 8) പ്രവർത്തനരഹിതമാണ് വർഷം ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് 2016 രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ 2017 ലീഗ് ഘട്ടം (8/8) 2018 ലീഗ് സ്റ്റേജ് (ആറാം / 8) 2019 ലീഗ് സ്റ്റേജ് (8/8) 2020 പ്ലേ ഓഫുകൾ (നാലാം / 8) നിലവിലെ സ്ക്വാഡ് അന്താരാഷ്ട്ര ക്യാപ്സ് കൂടെ കളിക്കാർ ലിസ്റ്റുചെയ്യപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ ബോൾഡ് . ==പരാമർശങ്ങൾ== "ഐ‌പി‌എൽ 2019: സീസൺ 12 ൽ കളത്തിലിറങ്ങുന്ന 8 ടീമുകളുടെ ഉടമകളെ കണ്ടുമുട്ടുക" . മണികൺട്രോൾ . ശേഖരിച്ചത് 15 ഓഗസ്റ്റ് 2019 .'''വീരപ്പ, മനുജ (24 ഓഗസ്റ്റ് 2019). "സഞ്ജയ് ബംഗറിനെ ആർ‌സി‌ബി ബാറ്റിംഗ് പരിശീലകനായി തിരഞ്ഞെടുക്കാം" . ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ . ശേഖരിച്ചത് 22 നവംബർ 2019. അനന്തനാരായണൻ, എൻ (28 മെയ് 2018). "ഐ‌പി‌എൽ 2018: റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ ലക്ഷ്യമിടുന്നത് അണ്ടർ‌റീച്ചേഴ്സ് ടാഗ്" . ഹിന്ദുസ്ഥാൻ ടൈംസ് . ശേഖരിച്ചത് 22 നവംബർ 2019 "ഫ്രാഞ്ചൈസീസ് ഫോർ ബോർഡിന്റെ പുതിയ ട്വന്റി-20 ലീഗ്" . ESPNcricinfo. 13 സെപ്റ്റംബർ 2007 . ശേഖരിച്ചത് 6 ജൂൺ 2013 . "ഐ‌പി‌എൽ: ആർ‌സി‌ബി, കെ‌കെ‌ആർ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ബ്രാൻഡ് മൂല്യം; വിൻ‌ഡോൾ ഫോർ എം‌ഐ" . സ്‌പോർട്‌സ്റ്റാർ . 19 സെപ്റ്റംബർ 2019 . ശേഖരിച്ചത് 25 ഫെബ്രുവരി 2020 . "കൂടുതൽ റൺസ്, ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്, 2007/08" . Cricinfo.com . ശേഖരിച്ചത് 30 മെയ് 2007 . "ബാംഗ്ലൂരിലെ ചീത്ത വേനൽ തുടരുന്നു" . Cricinfo.com . ശേഖരിച്ചത് 30 മെയ് 2007. "തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുകയായിരുന്നു ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ് - മല്യ". Cricinfo.com. 11 മെയ് 2008. ശേഖരിച്ചത് 23 മെയ് 2008.''' "എ ടെസ്റ്റ് ടീം ഇൻ ട്വന്റി 20 വസ്ത്രങ്ങൾ". 28 ഏപ്രിൽ 2008. "വിരാട് കോഹ്‌ലി തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ബന്ധങ്ങൾ തുറക്കുന്നു, വിശ്വസ്തതയെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം എന്ന് വിളിക്കുന്നു" . സീ ന്യൂസ്. 19 ഒക്ടോബർ 2016 . ശേഖരിച്ചത് 25 ഒക്ടോബർ 2016 . "വിരാട് കോഹ്ലി ലോയൽറ്റി തന്റെ കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകം വിക്ഷേപണം അവനെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം പറയുന്നു" . ഫസ്റ്റ്പോസ്റ്റ് . ശേഖരിച്ചത് 25 ഒക്ടോബർ 2016 . "റിലീസ് ചെയ്തത് റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ, മാർക്കസ് സ്റ്റോയിനിസ് സ്ലാംസ് സെൻസേഷണൽ സെഞ്ച്വറി ഇൻ ബിബിഎൽ" . ക്രിക്കറ്റ് അഡിക്റ്റർ . 12 ജനുവരി 2020 . ശേഖരിച്ചത് 18 ജനുവരി 2020. "കായിക ബ്രാൻഡ് ജെവെന് ചലഞ്ചേഴ്സ് (സൈഡ്ബാർ) ഔദ്യോഗിക കിറ്റ് പാർട്ണർ - ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ". ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ . ശേഖരിച്ചത് 26 ഏപ്രിൽ 2016. "മുകേഷ്, ഐ‌പി‌എല്ലിനായുള്ള മല്യ ടോപ്പ് ബിഡ്ഡേഴ്സ്" . ദി ഹിന്ദു . ചെന്നൈ, ഇന്ത്യ. 25 ജനുവരി 2008 . ശേഖരിച്ചത് 20 ഫെബ്രുവരി 2008 . "കാവേരി യുദ്ധം" . ക്രിക്ക്ബസ് . ശേഖരിച്ചത് 20 ഏപ്രിൽ 2015 . "കയ്പേറിയ എതിരാളികൾ സ്ക്വയർ ഓഫ് മാർക്യൂ സതേൺ ഡെർബി" . ക്രിക്ക്ബസ് . ശേഖരിച്ചത് 20 ഏപ്രിൽ 2015 . "ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് റോയൽ ചലഞ്ചിനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു" . ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ . ശേഖരിച്ചത് 20 ഏപ്രിൽ 2015 . "ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ ടിക്കറ്റ് രഹസ്യം" . ESPNcricinfo. 5 മെയ് 2014 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "വർഷം തോറും ഐ‌പി‌എൽ സ്പിരിറ്റ് ഫാനിംഗ്" . വിസ്ഡൻ ഇന്ത്യ . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015. "ഗെയ്ൽ കൊടുങ്കാറ്റ് ആർ‌സി‌ബി വിജയിക്കാൻ തുടക്കം നൽകുന്നു" . ഡെക്കാൻ ഹെറാൾഡ്. 5 ഏപ്രിൽ 2013 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയത്തിൽ സിക്സറുകൾ പെയ്തു തുടർന്നു" . ദി ഹിന്ദു . 23 മെയ് 2011 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "ശൈലി മേൽ സമ്പത്തു ഉംദെരഛിഎവെര്സ് ചലഞ്ചേഴ്സ് രൂപം" . ESPNcricinfo. 4 ഏപ്രിൽ 2015 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "മഴ, റൺസ്, ഒരു ആർ‌സി‌ബി പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കൽ" . ESPNcricinfo. 19 മെയ് 2013 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയം സെറ്റ്സ് ദി ബെഞ്ച്മാർക്ക്" . ESPNcricinfo. 16 മാർച്ച് 2010 . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ ആരാധകർ വീട്ടിൽ മത്സരങ്ങളിൽ സൗജന്യ വൈ-ഫൈ ആസ്വദിക്കാനാകും" . NDTV . ശേഖരിച്ചത് 4 ഏപ്രിൽ 2015 . "ആനന്ദ് ക്രിപലു ചലഞ്ചേഴ്സ് പുതിയ ചെയർമാൻ എന്ന" . ഫിനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രസ് . 18 സെപ്റ്റംബർ 2020 . ശേഖരിച്ചത് 23 ജനുവരി 2021 . "നവ്നിത ഗൗതം ചലഞ്ചേഴ്സ്, ഐപിഎല്ലിൽ അപൂർവ സ്ത്രീ പിന്തുണ ജീവനക്കാരൻ ചേരുന്നു" . ESPNcricinfo . 18 ഒക്ടോബർ 2019 . ശേഖരിച്ചത് 17 ഫെബ്രുവരി 2020. "റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ ക്രിക്കറ്റ് ടീം റെക്കോർഡുകൾ & സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ | ESPNcricinfo.com" . ക്രിസിൻഫോ . ശേഖരിച്ചത് 4 മാർച്ച് 2021 . "റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ ക്രിക്കറ്റ് ടീം റെക്കോർഡുകൾ & സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ | ESPNcricinfo.com" . ക്രിസിൻഫോ . ശേഖരിച്ചത് 4 മാർച്ച് 2021 . ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് vടിe ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ഋതുക്കൾ 20082009201020112012201320142015201620172018201920202021 Ipl.svg ഫൈനലുകൾ 2008200920102011201220132014201520162017201820192020202120222023202420252026 പങ്കെടുക്കുന്ന ടീമുകൾ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്ദില്ലി തലസ്ഥാനങ്ങൾകൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ്മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്പഞ്ചാബ് രാജാക്കന്മാർരാജസ്ഥാൻ റോയൽസ്റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർസൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ് പ്രവർത്തനരഹിതമായ ടീമുകൾ ഡെക്കാൻ ചാർജറുകൾഗുജറാത്ത് ലയൺസ്കൊച്ചി ടസ്കേഴ്സ് കേരളംപൂനെ വാരിയേഴ്സ് ഇന്ത്യറൈസിംഗ് പൂനെ സൂപ്പർജയന്റ് ലേലം സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളും രേഖകളും ടീംഫലമായിസ്‌കോറുകൾബാറ്റിംഗ്ബ ling ളിംഗ്വിക്കറ്റ് കീപ്പിംഗ്ഫീൽഡിംഗ്വ്യക്തിപങ്കാളിത്തംപലവകഅമ്പയർമാർ ലിസ്റ്റുകൾ ഋതുക്കൾഅവാർഡുകൾവേദികൾകളിക്കാർക്യാപ്റ്റൻമാർഅമ്പയർമാർനൂറ്റാണ്ടുകൾഅഞ്ച് വിക്കറ്റ്നൂറുകണക്കിന് റൺ പങ്കാളിത്തം വിവാദങ്ങൾ 2012 സ്പോട്ട് ഫിക്സിംഗ് കേസ്2013 സ്പോട്ട് ഫിക്സിംഗ്, വാതുവയ്പ്പ് കേസ് അനുബന്ധ വിഷയങ്ങൾ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20ലളിത് മോദിഐക്കൺ പ്ലെയർ വിക്കിപീഡിയ പുസ്തകം പുസ്തകംവിഭാഗം വിഭാഗംകോമൺസ് പേജ് കോമൺസ്വിക്കി പ്രോജക്റ്റ് വിക്കി പ്രോജക്റ്റ് vടിe റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ ലിസ്റ്റുകൾ കളിക്കാർരേഖകള് ഹോം ഗ്ര .ണ്ട് എം ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയം ക്യാപ്റ്റൻമാർ രാഹുൽ ദ്രാവിഡ് (2008)കെവിൻ പീറ്റേഴ്‌സൺ (2009)അനിൽ കുംബ്ലെ (2009–2010)ഡാനിയൽ വെട്ടോറി (2011–2012)വിരാട് കോഹ്‌ലി (2013 - ഇന്നുവരെ) കോച്ചുകൾ മാർട്ടിൻ ക്രോ (2008)വെങ്കിടേഷ് പ്രസാദ് (2008–2009, 2011–2013)റേ ജെന്നിംഗ്സ് (2009–2013)ഡാനിയൽ വെട്ടോറി (2014–2018)അലൻ ഡൊണാൾഡ് (2014–2017)ഗാരി കിർസ്റ്റൺ (2018–2019)ആശിഷ് നെഹ്‌റ (2018–2019)സൈമൺ കാറ്റിച്ച് (2020)മൈക്ക് ഹെസ്സൺ (2020) == '''സീസൺ 2008''' == പ്രഥമ ഐ.പി.എൽ. ടൂർണമെന്റിൽ നാല് മത്സരങ്ങളിൽ മാത്രം ജയിച്ച ബാംഗ്ലൂർ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിന് പോയിന്റ് നിലയിൽ ഏഴാം സ്ഥാനത്തെത്താനെ കഴിഞ്ഞുള്ളൂ. == '''സീസൺ 2009''' == * രണ്ടാം സ്ഥാനം. 2009 സീസണിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നടന്ന മത്സരങ്ങളിൽ ഫൈനലിൽ [[ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സ്|ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിനോട്]] പരാജയപ്പെട്ടു. =='''സീസൺ 2010'''== *മൂന്നാം സ്ഥാനം 2010 സീസണിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി =='''സീസൺ 2011'''== *രണ്ടാം സ്ഥാനം 2011 സീസണിൽ നടന്ന മത്സരങ്ങളിൽ ഫൈനലിൽ [[ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സ്|ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സിനോട്]] പരാജയപ്പെട്ടു. =='''സീസൺ 2012'''== *അഞ്ചാം സ്ഥാനം 2012 സീസണിൽ നടന്ന മത്സരങ്ങളിൽ 17 പോയന്റോടെ അഞ്ചാം സ്ഥാനക്കാരായി. =='''സീസൺ 2013'''== *അഞ്ചാം സ്ഥാനം 2013 സീസണിൽ നടന്ന മത്സരങ്ങളിൽ 18 പോയന്റോടെ അഞ്ചാം സ്ഥാനക്കാരായി. =='''സീസൺ 2014'''== *ഏഴാം സ്ഥാനം 2014 സീസണിൽ നടന്ന മത്സരങ്ങളിൽ 10 പോയന്റോടെ ഏഴാം സ്ഥാനക്കാരായി. [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ടീമുകൾ]] nhce5phluaus11gt7auh4lhac8m198c 0 34738 4648235 4513014 2026-07-17T10:03:29Z Malikaveedu 16584 4648235 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team |county = ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സ് |image = [[File:ChennaiSuperKings.png|200px]] |coach = {{flagicon|New Zealand}} [[സ്റ്റീഫൻ ഫ്ലെമിംഗ്]] |captain = {{flagicon|IND}}&nbsp;[[Ruturaj Gaikwad|ഋതുരാജ് ഗയ്‌ക്വാദ്]] |founded = 2008 |colors = [[മഞ്ഞ]], [[നീല]] {{color box|#FFFF00}} {{color box|blue}} |owner = [[India Cements|ഇന്ത്യൻ സിമന്റ്സ് ലിമിറ്റഡ്]] |title1 = [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്]] |title1wins = '''(5)''' [[2010, 2011, 2018, 2021, 2023]] |title2 = [[ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി20]] |title2wins = '''(2)''' [[2010,2014 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി20|2010,2014]] |website = [http://www.chennaisuperkings.com/ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സ്] |ground = [[എം.എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയം]], (ചെപ്പോക്ക്) |capacity = 50,000 }} [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ]] [[ചെന്നൈ]] നഗരത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ടീമാണ് '''ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സ്'''. മുൻ ന്യൂസീലന്റ് ക്യാപ്റ്റൻ [[സ്റ്റീഫൻ ഫ്ലെമിംഗ്]] ആണ് പരിശീലകൻ. 91 മില്യൺ അമേരിക്കൻ ഡോളറിന് [[ഇന്ത്യൻ സിമന്റ്സ്|ഇന്ത്യൻ സിമന്റ്സാണ്]] ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്സിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകഅശം നേടിയത്. 10 വർഷമാണ് കരാറിന്റെ കാലാവധി. == ഫ്രാഞ്ചൈസി ചരിത്രം == 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ , ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് സ്ഥാപിക്കുമെന്ന് ബോർഡ് ഓഫ് കൺട്രോൾ ഫോർ ഇന്ത്യ (ബിസിസിഐ) പ്രഖ്യാപിച്ചു, 2008 ൽ ഒരു ട്വന്റി -20 മത്സരം ആരംഭിക്കും. 2008 ജനുവരിയിൽ ബിസിസിഐ എട്ട് നഗര അധിഷ്ഠിത ഉടമകളെ അനാവരണം ചെയ്തു. ഫ്രാഞ്ചൈസികൾ. ചെന്നൈ ഫ്രാഞ്ചൈസി ഇന്ത്യ സിമന്റിന് 91 മില്യൺ ഡോളറിന് വിറ്റു, മുംബൈ , ബാംഗ്ലൂർ , ഹൈദരാബാദ് എന്നിവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ലീഗിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ നാലാമത്തെ ടീമാണിത് .  ഇന്ത്യ സിമൻറ്സ് ഫ്രാഞ്ചൈസിയുടെ അവകാശം 10 വർഷത്തേക്ക് സ്വന്തമാക്കി. മുൻ ഐസിസി ചെയർമാൻ എൻ. ശ്രീനിവാസൻഇന്ത്യ സിമൻറ്സ് ലിമിറ്റഡിന്റെ വൈസ് ചെയർമാനും മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറുമായ അദ്ദേഹം ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായിരുന്നു. ഫ്രാഞ്ചൈസിയെ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ക്രിക്കറ്റ് ലിമിറ്റഡ് എന്ന പ്രത്യേക സ്ഥാപനത്തിലേക്ക് മാറ്റി . ഇന്ത്യ അനുവദിച്ച ബോർഡ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ 22 ജനുവരി 2015 ന് എൽ, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20 യിൽ ഒരു വാണിജ്യ താൽപര്യം എന്നത് ബിസിസിഐ ഭരണഘടന ന്റെ ക്ലോസ് ൬.൨.൪ വരെ വിവാദ ചൂടുകാലമാണ് അടിച്ചു = ടീം ചരിത്രം = === 2008-2009: ആദ്യ സീസണുകൾ === പ്രധാന ലേഖനങ്ങൾ: 2008 ലും 2009 ലും ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് പ്ലേ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് ചെയ്തത് എം.എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയത്തിൽ ൽ 2008 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് . 2008 ജനുവരിയിൽ നടന്ന ഉദ്ഘാടന ഐ‌പി‌എൽ സീസണിലെ ആദ്യ കളിക്കാരൻ ലേലത്തിനിടെ , സമകാലീന സ്റ്റാർ ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങളായ മഹേന്ദ്ര സിംഗ് ധോണി , മാത്യു ഹെയ്ഡൻ , സ്റ്റീഫൻ ഫ്ലെമിംഗ് , [[മുത്തയ്യ മുരളീധരൻ]] , മൈക്കൽ ഹസി എന്നിവരെ ചെന്നൈ ഫ്രാഞ്ചൈസി വാങ്ങി .  ധോണി ലേലത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ കളിക്കാരനായി, കാരണം ചെന്നൈ ഫ്രാഞ്ചൈസി അദ്ദേഹത്തെ 1.5 മില്യൺ ഡോളറിന് വാങ്ങി.  ഫ്രാഞ്ചൈസി ധോണിയെ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും കെപ്ലർ വെസ്സൽസിനെ മുഖ്യ പരിശീലകനായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു .  2008 ഏപ്രിൽ 19 ന് കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെതിരെ അവർ ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചുമൊഹാലിയിൽ. 20 ഓവറിൽ 240/5 റൺസ് നേടിയ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 33 റൺസിന് വിജയിച്ചു, ഇത് ടൂർണമെന്റിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ടോട്ടലായിരുന്നു, ഇത് 2010 ൽ സ്വന്തമാക്കിയ റെക്കോർഡാണ്.  സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ലീഗ് ഘട്ടം അവസാനിപ്പിച്ചത് 14 ൽ നിന്ന് എട്ട് വിജയങ്ങൾ ഗെയിമുകൾ പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി.  സെമിഫൈനലിൽ കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെ 9 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി.  മുംബൈയിൽ നടന്ന ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് രാജസ്ഥാൻ റോയൽ‌സിനെ നേരിട്ടു . ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്ത സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 20 ഓവറിൽ 163/5 റൺസ് നേടി, മത്സരത്തിന്റെ അവസാന പന്തിൽ 3 വിക്കറ്റിന് ജയിച്ചു.  ഉദ്ഘാടന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20 യിലും അവർ സ്ഥാനം നേടി2008 ലെ മുംബൈ ആക്രമണത്തെത്തുടർന്ന് ടൂർണമെന്റ് റദ്ദാക്കുകയും രാജസ്ഥാനിനൊപ്പം സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് 5 മില്യൺ ഡോളർ വീതം നഷ്ടപരിഹാരമായി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.  ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ആദ്യ സീസണിനുശേഷം എല്ലാത്തരം കളികളിൽ നിന്നും വിരമിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച ഫ്ലെമിംഗ് അടുത്ത സീസണിൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന വെസ്സൽസിൽ നിന്നുള്ള സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ടീമിന്റെ പരിശീലകനായി ചുമതലയേറ്റു. വേണ്ടി 2009 സീസണിൽ , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഇംഗ്ലീഷ് താരം വാങ്ങി ആൻഡ്രൂ ഫ്ലിൻറോഫ് $ 1.55 ദശലക്ഷം രാവിലെ ലേലം നന്നായി ഇംഗ്ലീഷ് സഹതാരം സഹിതം ഏറ്റവും-പെയ്ഡ് ഐപിഎൽ ക്രിക്കറ്റ് making കെവിൻ പീറ്റേഴ്സൺ അതേ തുക വാങ്ങിയത് ആർ [[റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സ് ബാംഗ്ലൂർ]] .  എന്നിരുന്നാലും, കാൽമുട്ടിനേറ്റ പരിക്കിനെത്തുടർന്ന് ഫ്ലിന്റോഫ് അവർക്ക് വേണ്ടി 3 മത്സരങ്ങൾ മാത്രമാണ് കളിച്ചത്. ആഷസിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ ഐ‌പി‌എൽ സീസൺ ഒഴിവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ച ഹസ്സിയുടെ സേവനങ്ങളില്ലാതെയായിരുന്നു സൂപ്പർ കിംഗ്സും .  സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 14 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 17 പോയിന്റുമായി ഫിനിഷ് ചെയ്യുകയും ലീഗ് പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും, സെമി ഫൈനലിൽ രണ്ടാം തവണയും ഫൈനലിൽ പ്രവേശിക്കാമെന്ന അവരുടെ പ്രതീക്ഷയെ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് 6 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി.  സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഓപ്പണർ മാത്യു ഹെയ്ഡൻ 12 ഇന്നിംഗ്‌സുകളിൽ നിന്ന് 5 അർദ്ധസെഞ്ച്വറികളുമായി 52 ശരാശരിയിലും 145 സ്ട്രൈക്ക് റേറ്റിലും 572 റൺസ് നേടി, ഈ സീസണിലെ മുൻനിര റൺസ് നേടിയ ഓറഞ്ച് ക്യാപ് നേടി  പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ടൂർണമെന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. === 2010: ഐ‌പി‌എൽ, സി‌എൽ‌ടി 20 ഇരട്ട === പ്രധാന ലേഖനം: 2010 ൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ൽ 2010 , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഏഴു മാത്രം രണ്ട് മത്സരങ്ങൾ നേടിയ, സാധാരണ സീസണിൽ ആദ്യ പകുതിയിൽ സമരത്തിൽ. ഈ സീസണിൽ അവരുടെ അടുത്ത അഞ്ച് കളികളിൽ നാലെണ്ണത്തിലും വിജയിച്ചത് മുരളി വിജയ് , സുരേഷ് റെയ്‌ന എന്നിവരുടെ ശ്രമഫലമാണ് . വീട്ടിൽ ഒരു തോൽവി ശേഷം ഡൽഹി ഡെയർ , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഒരു വിജയം അനിവാര്യമായ മത്സരത്തിൽ ശേഷിച്ചിരുന്ന കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ് ന് ധദരംശല . 193 പന്തിൽ രണ്ട് പന്തുകൾ പിന്നിട്ട സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ആറ് വിക്കറ്റിന് വിജയിച്ചു. ക്യാപ്റ്റൻ ധോണി 29 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 54 റൺസ് നേടി. അങ്ങനെ 14 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഏഴ് വിജയങ്ങൾ നേടിയ ചെന്നൈ മറ്റ് മൂന്ന് ടീമുകൾക്ക് തുല്യമായ പോയിന്റുമായി രണ്ട് സെമി ഫൈനൽ സ്ഥാനങ്ങൾ നേടി. 14 പോയിന്റുമായി ഫിനിഷ് ചെയ്ത നാല് ടീമുകളുടെ മികച്ച നെറ്റ് റൺ നിരക്ക് ഉള്ളതിനാൽ ചെന്നൈയ്ക്ക് മൂന്നാം സ്ഥാനം ലഭിച്ചു .  സെമിഫൈനലിൽ സൂപ്പർ ചാമ്പ്യന്മാർ നിലവിലെ ഓവറുകളായ ഡെക്കാൻ ചാർജേഴ്സിനെതിരെ 20 ഓവറിൽ 142/7 എന്ന സ്കോറാണ് നേടിയത് . എന്നാൽ ഒരു നിശ്വസ്ത ബൗളിംഗ് അക്ഷരപ്പിശക് ഡഗ് ബോളിംഗർ ചാർജേഴ്സ് 104 ഈ റൺസിന് എല്ലാവരും പുറത്തായി പോലെ (നാല് ഓവറിൽ 4/13) ഏറ്റവും കേടുപാടുകൾ ചെയ്തു സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഫൈനലിൽ പിടിച്ചു ഒരു 38 റൺസ് വിജയം.  ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ടൂർണമെന്റിന്റെ പ്രിയങ്കരരായ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ സ്വന്തം മൈതാനത്ത് നേരിട്ടു. സുരേഷ് റെയ്‌നയുടെ 57 (35) സൂപ്പർ ഓവറിൽ 12 ഓവറുകൾക്ക് ശേഷം 68/3 ൽ നിന്ന് കരകയറാൻ സഹായിച്ചു. 20 ഓവറുകൾ അവസാനിക്കുമ്പോൾ 168/5 റൺസ് നേടി. അവരുടെ സ്പിൻ ജോഡികളായ രവിചന്ദ്രൻ അശ്വിൻ , മുരളീധരൻ എന്നിവർ എറിഞ്ഞ 8 ഓവറിൽ 41 റൺസ് മാത്രമാണ് വഴങ്ങിയത്. സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് 22 റൺസിന് ജയം നേടാനും അവരുടെ ആദ്യ ഐപി‌എൽ കിരീടം നേടാനും സഹായിച്ചു.  ഇതോടെ,ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിൽ നടന്ന 2010 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ട്വന്റി -20 യിലും സൂപ്പർ കിംഗ്സ് യോഗ്യത നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ ഓസ്ട്രേലിയ, [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക]], ന്യൂസിലൻഡ്, ശ്രീലങ്ക എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ട്വന്റി -20 മത്സരങ്ങളിലെ ചാമ്പ്യൻമാർക്കൊപ്പം ഗ്രൂപ്പ് എയിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ ഉൾപ്പെടുത്തി. വിക്ടോറിയൻ ബുഷ്‌റേഞ്ചേഴ്സിനോട് മൂന്ന് വിജയങ്ങളും സൂപ്പർ ഓവർ തോൽവിയുമായാണ് സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഗ്രൂപ്പ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തിയത് .  ഡർബനിൽ നടന്ന സെമി ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഐപി‌എൽ എതിരാളികളായ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂരിനെ 52 റൺസിന് പരാജയപ്പെടുത്തി. 48 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 94 റൺസാണ് റെയ്ന മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് നേടിയത്.  സൂപ്പർ കിംഗ്സ് തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ സി‌എൽ‌ടി 20 ഫൈനൽ ജോഹന്നാസ്ബർഗിൽ കളിച്ചു, അവിടെ ഷെവർലെ വാരിയേഴ്സിനെ 8 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി, സി‌എൽ‌ടി 20 നേടിയ ആദ്യ ഐ‌പി‌എൽ ടീമായി .  ഫൈനലിൽ മുരളി വിജയ് 58 റൺസിന് മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് നേടി, ടൂർണമെന്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ ഗോൾഡൻ ബാറ്റ്, മുൻനിര വിക്കറ്റ് നേടിയ അശ്വിൻ എന്നിവരെ പ്ലെയർ ഓഫ് സീരീസ് ആയി തിരഞ്ഞെടുത്തു. സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ, മാത്യു ഹെയ്ഡൻ ഐ‌പി‌എല്ലിൽ നിന്ന് വിരമിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. === 2011–2015: വിജയവും സസ്‌പെൻഷനും === പ്രധാന ലേഖനങ്ങൾ: 2011 , 2012 , 2013 , 2014 , 2015 വർഷങ്ങളിൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സൂപ്പർ കിംഗ്സിനായി സുരേഷ് റെയ്‌നയാണ് മുൻനിര റൺസ് ൽ 2011 , രണ്ട് പുതിയ ടീമുകൾ ഐപിഎൽ ചേർക്കുകയായിരുന്നു, ഐപിഎൽ ഗവേണിംഗ് കൗൺസിൽ ഓരോ ഫ്രാഞ്ചൈസി, ടീമിൽ നാലു കളിക്കാർ പരമാവധി നിലനിർത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല ആരെ മാത്രം മൂന്ന് ഇന്ത്യൻ താരങ്ങൾ കഴിയും, അന്താരാഷ്ട്ര താരങ്ങൾ ബാക്കി തന്നെ പ്രഖ്യാപിച്ചു മെഗാ ലേലത്തിൽ ഇടുക. ക്യാപ്റ്റൻ എം‌എസ് ധോണി, വൈസ് ക്യാപ്റ്റൻ സുരേഷ് റെയ്‌ന, മുരളി വിജയ്, ഓൾ‌റ round ണ്ടർ ആൽ‌ബി മോർക്കൽ എന്നിവരെ മൊത്തം 4.5 ദശലക്ഷം ഡോളറിന് ചെന്നൈ ഫ്രാഞ്ചൈസി നിലനിർത്തി . മെഗാ ലേലത്തിൽ 4.5 മില്യൺ ഡോളർ മാത്രം ചെലവഴിക്കാനുള്ള ശേഷി ഈ നിലനിർത്തൽ അവശേഷിപ്പിച്ചു. ന് ലേലം , അവർ അത്തരം ഹസി, അശ്വിൻ, ബോളിംഗർ, ഒപ്പം സീസണിലും അവരുടെ നക്ഷത്ര കളിക്കാർ ചില തിരികെ വാങ്ങി ബദരീനാഥ് . ൽ 2011 ഐപിഎൽ, അവരുടെ ആദ്യ അഞ്ച് കളികളിൽ മൂന്നെണ്ണം തോറ്റു, അത് പത്ത് ടീം പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ ഏറ്റവും താഴെയായി.  എന്നാൽ, അടുത്ത എട്ട് കളികളിൽ ഏഴെണ്ണത്തിലും അവർ വിജയിക്കുകയും രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തുകയും നോക്കൗട്ട് ഘട്ടത്തിൽ സ്ഥാനം നേടുകയും ചെയ്തു. യോഗ്യതാ ഫൈനലിൽ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂരിനെ നേരിട്ട അവർ 6 വിക്കറ്റിന് വിജയിച്ചു. സുരേഷ് റെയ്‌നയുടെ 73 റൺസിന് പുറത്താകാതെ നിന്നു.  ഫൈനലിൽ, അവർ അതേ എതിരാളികളെ വീണ്ടും നേരിട്ടു, അത് അവരുടെ സ്വന്തം മൈതാനമായ ചെപാക്കിൽ വെച്ച് നടന്നു. 133 റൺസ് ഫസ്റ്റ് വിക്കറ്റ് കൂട്ടുകെട്ടിൽ വിജയും ഹസ്സിയും ചേർന്ന് 205/5 റൺസ് നേടാൻ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ സഹായിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിലെ തുടർച്ചയായ രണ്ടാം കിരീടത്തിലേക്ക് സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ എത്തിക്കാൻ അവരുടെ ബ lers ളർമാർ ബാംഗ്ലൂരിനെ 147 ആയി പരിമിതപ്പെടുത്തി. 95 റൺസ് നേടിയ ഇന്നിംഗ്‌സിന് വിജയ് മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് അവാർഡ് നേടി.  ആ സീസണിൽ സി‌എസ്‌കെ അവരുടെ എല്ലാ ഹോം ഗെയിമുകളിലും വിജയിച്ചു. ഐ‌പി‌എല്ലിലെ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ആദ്യ ടീമായി സി‌എസ്‌കെ. എന്നിരുന്നാലും, ആ വർഷം അവസാനം നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ , അവരുടെ നാല് ഗ്രൂപ്പ് മത്സരങ്ങളിൽ ഒരെണ്ണം മാത്രമേ അവർ വിജയിച്ചിട്ടുള്ളൂ, ഏറ്റവും താഴെയായി. ൽ 2012 , ഫ്രാഞ്ചൈസി ഇന്ത്യൻ ഓൾ റൗണ്ടർ സൈൻ രവീന്ദ്ര ജഡേജ ചെയ്തത് $ 2 മില്യൺ തന്നെ ലേലം .  പതിവ് സീസണിൽ അവർ മന്ദഗതിയിലുള്ള തുടക്കത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി, അവരുടെ ആദ്യ 12 കളികളിൽ അഞ്ചെണ്ണത്തിൽ മാത്രമേ വിജയിച്ചുള്ളൂ, ഇത് പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടുന്നതിൽ സംശയമുണ്ടാക്കി. അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ മൂന്നെണ്ണത്തിൽ വിജയിക്കുകയും റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്സിനേക്കാൾ മികച്ച നെറ്റ് റൺ റേറ്റോടെ പ്ലേ ഓഫിലേക്ക് യോഗ്യത നേടുകയും ചെയ്തു.  എലിമിനേറ്ററിൽ അവർ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ 38 റൺസിന് പരാജയപ്പെടുത്തി. പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തിയ ദില്ലി ഡെയർ‌ഡെവിൾസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയോഗ്യതാ ഫൈനലിൽ 86 റൺസിന്. തന്റെ രണ്ടാം ഐ‌പി‌എൽ സെഞ്ച്വറി (58 പന്തിൽ നിന്ന് 113) നേടിയ മുരളി വിജയ് മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് നേടി.  ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ 5 വിക്കറ്റിന് പരാജയപ്പെടുത്തി കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് 191 റൺസ് ലക്ഷ്യമിട്ട് രണ്ട് പന്തുകൾ ബാക്കി നിൽക്കെ സൂപ്പർ കിംഗിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി.  ന് ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് , വീണ്ടും അവർ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിൽ കഴിഞ്ഞ രണ്ടു ജയവും രണ്ടു ജയം പുരോഗതി കഴിഞ്ഞില്ല. ൽ 2013 , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് അഞ്ചു വിദേശ അഞ്ച് ഇന്ത്യൻ ബൗളർമാർ അപ്പ് ചെയ്ത് ബൗളിംഗും ഉറപ്പിച്ചു.  ഐ‌പി‌എൽ സീസണിൽ, 16 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 11 വിജയങ്ങളുമായി അവർ പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി, പ്ലേ ഓഫുകൾക്കും 2013 സി‌എൽ‌ടി 20 നും യോഗ്യത നേടി .  ആറ് സീസണുകളിൽ ആദ്യമായാണ് സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ലീഗ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാമതെത്തുന്നത്. ഈ സീസണിൽ, ഐ‌പി‌എല്ലിൽ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവുമധികം വിജയങ്ങൾ നേടിയ റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂരിന്റെ 2011 റെക്കോർഡും അവർ തുല്യമാക്കി (ട്രോട്ടിൽ 7 വിജയങ്ങൾ).  ദില്ലിയിൽ നടന്ന ആദ്യ യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽമുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്, സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 20 ഓവറിൽ 144. അവരുടെ എതിരാളികൾ പുറത്തായി മുമ്പ് ഹസി (58 പന്തിൽ 86 *), റെയ്ന (42 പന്തിൽ 82 *) നിന്ന് നേടിയ അർദ്ധ സെഞ്ചുറി ഓടിക്കുന്ന പോസ്റ്റുചെയ്ത 192/1 നേരെ  അങ്ങനെ ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഫൈനലിൽ തുടർച്ചയായി നാലാം തവണയും കൊൽക്കത്തയിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ നേരിടും . ഫൈനലിൽ ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്ത മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് 20 ഓവറിൽ 148/9 റൺസ് നേടി. മറുപടിയായി, സൂപ്പർ കിംഗ്‌സ് ഒരു ഘട്ടത്തിൽ 39/6 ആയി ചുരുങ്ങി, ക്യാപ്റ്റൻ ധോണി അർദ്ധസെഞ്ച്വറി നേടി. മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് മത്സരത്തിൽ 23 റൺസിന് വിജയിച്ചു. ഈ സീസണിൽ 52 ശരാശരിയിൽ 733 റൺസ് നേടിയ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഓപ്പണിംഗ് ബാറ്റ്സ്മാൻ മൈക്കൽ ഹസി ഈ സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ ഓറഞ്ച് ക്യാപ് നേടി. ഓൾറ round ണ്ടർ ഡ്വെയ്ൻ ബ്രാവോ പർപ്പിൾ ക്യാപ് നേടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിക്കറ്റുകൾ നേടി (32).  സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെ ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന 2013 സി‌എൽ‌ടി 20 നുള്ള സൂപ്പർ കിംഗ്‌സ് നേരിട്ടുള്ള യോഗ്യത നേടി . ഗ്രൂപ്പ് ബിയിൽ ബ്രിസ്ബേൻ ഹീറ്റ് , സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ് , ടൈറ്റാൻസ് , ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം അവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി . ട്രിനിഡാഡ് ആൻഡ് ടൊബാഗോയ്‌ക്കെതിരായ അവസാന ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ പരാജയപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് അവർ ആദ്യ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിൽ വിജയിച്ചു. നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 12 പോയിന്റുമായി, ജയ്പൂരിൽ നടന്ന രാജസ്ഥാൻ റോയൽസിന്റെ കൈയിൽ 14 റൺസിന്റെ തോൽവി ഏറ്റുവാങ്ങിയ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സെമിഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി. ൽ 2014 , കളിക്കാരുടെ മെഗാ ലേലത്തുക, ചെന്നൈ നിലനിർത്തി ധോണി, റെയ്ന, ജഡേജ, അശ്വിൻ, ബ്രാവോ. നിലനിർത്തൽ ലേലത്തിൽ ചെലവഴിക്കാൻ 21 കോടി ഡോളർ പേഴ്‌സ് നൽകി . ബ്രെൻഡൻ മക്കല്ലം , ഡ്വെയ്ൻ സ്മിത്ത് , ഫാഫ് ഡു പ്ലെസിസ് , ആശിഷ് നെഹ്‌റ , മോഹിത് ശർമ തുടങ്ങിയവരെ ലേലത്തിൽ വാങ്ങി . ഐ‌പി‌എൽ സീസണിന്റെ ആദ്യ ഘട്ടം പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിനോടനുബന്ധിച്ച് യു‌എഇയിൽ നടന്നു . രണ്ടാം ഘട്ടം ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെങ്കിലും സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ഹോം മത്സരങ്ങൾ "സ്റ്റേഡിയം അധികാരികളും സംസ്ഥാന ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള പ്രതിസന്ധി" കാരണം ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് മാറ്റി.റാഞ്ചിയിലെ ജെ.എസ്.സി.എ ഇന്റർനാഷണൽ സ്റ്റേഡിയം .  ഓപ്പണിംഗ് മത്സരത്തിൽ തോൽവിയോടെ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സീസൺ ആരംഭിച്ചു, അതിനുശേഷം അവർ അടുത്ത ഒമ്പത് മത്സരങ്ങളിൽ എട്ടും വിജയിച്ച് പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം നേടി. എന്നിരുന്നാലും, പതിവ് സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ അവർക്ക് ഫോം നഷ്ടമായി, ഇത് തുടർച്ചയായി മൂന്ന് തോൽവികൾക്ക് കാരണമായി. തങ്ങളുടെ അവസാന ലീഗ് മത്സരത്തിൽ വിജയിച്ച അവർ പോയിന്റ് പട്ടികയിൽ മൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി, നാലാം സ്ഥാനത്തുള്ള മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെതിരെ എലിമിനേറ്ററിന് യോഗ്യത നേടി. മുംബൈയിൽ എലിമിനേറ്റർ 7 വിക്കറ്റിന് ജയിച്ച അവർ ക്വാളിഫയറിന് യോഗ്യത നേടി. കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനെതിരായ ക്വാളിഫയറിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ടോസ് നേടി ഫീൽഡിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. പഞ്ചാബ് 20 ഓവറിൽ 226/6 റൺസ് നേടി. റെയ്‌നയുടെ 25 പന്തിൽ 87 റൺസ് നേടിയിട്ടും സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് 202/7 മാത്രമേ നേടാനായുള്ളൂ.  അവർ ഐ‌പി‌എല്ലിൽ നിന്ന് പുറത്തായി, പക്ഷേ, മൂന്നാം സ്ഥാനം നേടിയതിനാൽ, 2014 സി‌എൽ‌ടി 20 ന്റെ പ്രധാന ഇവന്റിന് യോഗ്യത നേടി . സി‌എൽ‌ടി 20 ന്റെ ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടത്തിൽ, സൂപ്പർ കിംഗ്സ് രണ്ട് മത്സരങ്ങളിൽ വിജയിച്ചു, ഒന്ന് തോറ്റു, മറ്റൊരു മത്സരം ഫലമുണ്ടായില്ല. അങ്ങനെ 10 പോയിന്റുമായി അവർ ഗ്രൂപ്പ് പട്ടികയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി സെമിഫൈനലിന് യോഗ്യത നേടി, അവിടെ അവർ കിംഗ്‌സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിലെ എതിരില്ലാത്ത ടീമിനെ കണ്ടുമുട്ടി. 39 പന്തിൽ 67 റൺസ് നേടിയ ബ്രാവോയ്ക്ക് സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 20 ഓവറിൽ 182/7 റൺസ് നേടി. എട്ടാം ഓവറിൽ പഞ്ചാബിനെ 34/6 ആക്കി അവരുടെ ബ lers ളർമാർ 117 റൺസിന് പുറത്തായി.  ബാംഗ്ലൂരിൽ നടന്ന ഫൈനലിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ഐപി‌എൽ ചാമ്പ്യന്മാരായ കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സിനെ നേരിട്ടു, അവർ 20 ഓവറിൽ 181 റൺസ് നേടി. 62 പന്തിൽ നിന്ന് പുറത്താകാതെ 109 റൺസാണ് റെയ്നയെ നയിച്ചത്, എട്ട് വിക്കറ്റിന്റെ വിജയത്തിനും അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ സി‌എൽ‌ടി 20 കിരീടത്തിനും ടീമിനെ സഹായിച്ചു.  സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സ്പിന്നർ പവൻ നേഗികൊൽക്കത്തയുടെ ഇന്നിംഗ്സിൽ 5/22 റൺസ് നേടിയ മാൻ ഓഫ് ദ മാച്ച് നേടി, ടൂർണമെന്റിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റൺസ് നേടിയ റെയ്‌നയ്ക്ക് മാൻ ഓഫ് ടൂർണമെന്റ് ലഭിച്ചു. 2015 ൽ കളിക്കാരുടെ ലേലത്തിന് മുമ്പ് ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ബെൻ ഹിൽഫെൻഹോസ് , ജോൺ ഹേസ്റ്റിംഗ്സ് , വിജയ് ശങ്കർ , ഡേവിഡ് ഹസി എന്നിവരെ വിട്ടുകൊടുത്തു . ലേലത്തിൽ അവർ 1.5 കോടി രൂപയ്ക്ക് മൈക്കൽ ഹസ്സിയെ തിരികെ വാങ്ങി . അവർ വാങ്ങിയ കെയ്ൽ അബോട്ട് , ഇർഫാൻ പഠാൻ , ആൻഡ്രൂ ത്യെ , ഏകലവ്യ ദ്വിവേദി , അങ്കുഷ് ചാമ്പേറൈ , പ്രത്യുശ് സിംഗ് ആൻഡ് രാഹുൽ ശർമ . ഫൈനലിൽ മുംബൈയ്‌ക്കെതിരെ അവർ തോറ്റു. === 2018 - ഇന്നുവരെ === പ്ലേ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ് ൽ 2018 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് പൂനെ, മഹാരാഷ്ട്ര എം.സി.എ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ. കളിക്കാരുടെ മെഗാ ലേലത്തിന് മുന്നോടിയായി ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് മഹേന്ദ്ര സിംഗ് ധോണി , സുരേഷ് റെയ്‌ന , രവീന്ദ്ര ജഡേജ എന്നിവരെ നിലനിർത്തി . കൂടാതെ, ഫാഫ് ഡു പ്ലെസിസ് , ഡ്വെയ്ൻ ബ്രാവോ എന്നിവരെ ആർ‌ടി‌എം ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും വശത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ഐപിഎൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് മടക്കം 10,000 ലധികം നടന്ന പ്രാക്റ്റീസ് അപ്പ് തിരിഞ്ഞു ഒരു കൂട്ടം കൂടി, ആരാധകർ കൂട്ടത്തിൽ ആഘോഷപൂർവമാണ് തീപിടിച്ചു ഒരു വലിയ തുക കാരണം എം.എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയത്തിൽ തുടങ്ങും ചെന്നൈ ടൂർണമെന്റ്. ഈ സീസണിലെ ആദ്യ മത്സരത്തിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെതിരായ ആവേശകരമായ ഒരു വിക്കറ്റ് വിജയത്തോടെ ചെന്നൈയുടെ പ്രചരണം ആരംഭിച്ചു .  ചെന്നൈ ആദ്യ ഹോം ഗെയിം പ്ലേ, രാജാക്കന്മാർ വിജയകരമായി നടത്തിയ 202 സെറ്റ് ഒരു ലക്ഷ്യം തിരയേണ്ടതില്ല കൈകാര്യം കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് , ഒരു പന്തിൽ അർധ സെഞ്ചുറി ചെയ്തതോടെ ചെയ്തത് സാം ബില്ലിംഗ്സ് . മൊഹാലിയിൽ കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബിനോട് തോറ്റ ടീം പിന്നീട് രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ് , സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ് , റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെ തുടർച്ചയായി മൂന്ന് മത്സരങ്ങൾ ജയിച്ചു . സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ അടുത്ത എട്ട് മത്സരങ്ങൾ വിജയത്തിനും തോൽവികൾക്കുമിടയിൽ ഒന്നിടവിട്ട് മാറിദില്ലി ഡെയർ‌ഡെവിൾസ് , റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ, സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ്, കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ് എന്നിവരും മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്, രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ്, ദില്ലി ഡെയർ‌ഡെവിൾസ്, കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്‌സ് എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെയും തോറ്റു.  സൂപ്പർ കിംഗ്സിനൊപ്പം സൺറൈസേഴ്‌സിന് പിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് ലീഗ് ഘട്ടം അവസാനിച്ചത്.  ആദ്യ യോഗ്യതാ മത്സരത്തിലും സൺ‌റൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദിനെതിരെയും ചെന്നൈ ബാക്ക്-ടു-ബാക്ക് വിജയങ്ങൾ പോസ്റ്റുചെയ്തു , ടൂർണമെൻറ് ആരംഭിച്ചതിനുശേഷം മൂന്നാം തവണയും ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് നേടി. 2018 സീസണിൽ നേടിയ അഞ്ച് സെഞ്ച്വറികളിൽ മൂന്നെണ്ണം ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിലെ കളിക്കാരാണ് ( അംബതി റായുഡു 100 *, ഷെയ്ൻ വാട്സൺ 106, 117 *). ഒരു സീസണിൽ നാല് തവണ എതിർ ടീമിനെ (സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ്) പരാജയപ്പെടുത്തിയ ആദ്യ ടീമായി സൂപ്പർ കിംഗ്സ് മാറി. ൽ 2019 , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് പ്ലേ യോഗ്യത ആദ്യ ടീം ആയിരുന്നു. ലീഗിൽ എട്ടാം തവണയാണ് അവർ ഐപിഎല്ലിന്റെ ഫൈനലിൽ പ്രവേശിച്ചത്. ഫൈനലിൽ ആദ്യം ബാറ്റ് ചെയ്ത മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് 20 ഓവറിൽ 149/8 റൺസ് നേടി. മറുപടിയായി, സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് മുംബൈയുടെ മൊത്തം 148/7 ൽ ഒരെണ്ണം മാത്രം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, കിരീടം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഈ സീസണിലെ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ സ്റ്റാർ ബ ler ളർ 26 വിക്കറ്റുകൾ നേടിയ ഇമ്രാൻ താഹിർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിക്കറ്റുകൾ നേടിയതിന് പർപ്പിൾ ക്യാപ് നേടി. == ഐപിഎൽ 2008 == പ്രഥമ ഐപിൽ ടൂർണമെന്റിൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്ങ്‌സ് രണ്ടാം സ്ഥാനം നേടി. ജൂൺ 1ന് ചെന്നൈ [[രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ്|രാജസ്ഥാൻ റോയൽസിനെതിരെ]] നടന്ന കലാശക്കളിയിൽ ഇവർ 3 വിക്കറ്റിന് തോറ്റു. ==ഐ.പി.എൽ. 2009== {{main|2009 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2009-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലുർ റോയൽ ചാലഞ്ചേഴ്സിനോട് 6 വിക്കറ്റുകൾ പരാജയപ്പെട്ടു. ==ഐ.പി.എൽ. 2010== {{main|2010 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2010-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിനെ 22 റൺസിനു പരാജയപ്പെടുത്തി ജേതാക്കളായി. ==ഐ.പി.എൽ. 2011== {{main|2011 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2011-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ ബാംഗ്ലുർ റോയൽ ചാലഞ്ചേഴ്സി 58 റൺസിനു പരാജയപ്പെടുത്തി ജേതാക്കളായി. ==ഐ.പി.എൽ. 2012== {{main|2012 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2012-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ 17 പോയന്റോടെ നാലാം സ്ഥാനക്കാരായി. ==ഐ.പി.എൽ. 2013== {{main|2013 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2013-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ 22 പോയന്റോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരായി. ==ഐ.പി.എൽ. 2014== {{main|2014 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} 2014-ലെ ഐ.പി.എൽ. മത്സരങ്ങളിൽ 18 പോയന്റോടെ മൂന്നാം സ്ഥാനക്കാരായി.<ref>http://www.rediff.com/cricket/report/points-table-indian-premier-league-2014-ipl-7-standings/20140416.htm</ref> == ഹോം ഗ്ര .ണ്ട് == {| class="wikitable sortable" |- | colspan="6" |'''സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ഹോം റെക്കോർഡ്''' |- ! !പൊരുത്തങ്ങൾ !വിജയിച്ചു !നഷ്ടങ്ങൾ !ടൈ / എൻആർ !വിജയ നിരക്ക് |- !ഐ‌പി‌എല്ലിൽ |39 |26 |13 |0 |66.67% |- !CLT20- ൽ |4 |1 |3 |0 |25% |- !'''മൊത്തത്തിൽ''' |'''43''' |'''27''' |'''16''' |'''0''' |'''62.79%''' |} പ്രധാന ലേഖനം: എം‌എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയം ചെന്നൈയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ള എം‌എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയമാണ് ("ദി ചെപാക്" എന്നറിയപ്പെടുന്നത്) സൂപ്പർ കിംഗ്‌സിന്റെ ഹോം ഗ്ര ground ണ്ട്. മുൻ ബിസിസിഐ പ്രസിഡന്റ് എം‌എ ചിദംബരത്തിന്റെ പേരിലാണ് സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ പേര് . ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സ്റ്റേഡിയമാണിത്. തമിഴ്‌നാട് ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സ്റ്റേഡിയം 2013 മെയ് വരെ 50,000 പേർക്ക് ഇരിക്കാനുള്ള ശേഷിയുണ്ട്.  2010 ൽ, 2011 ലെ ഐസിസി ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിലെ ചില മത്സരങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നതിനായി സ്റ്റേഡിയം ഒരു വലിയ നവീകരണത്തിന് വിധേയമായി . ഇരിപ്പിട ശേഷി 36,000 ൽ നിന്ന് 50,000 ആയി ഉയർത്തുകയും ഈ നവീകരണ സമയത്ത് മൂന്ന് പുതിയ സ്റ്റാൻഡുകൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വേദിയിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് 67.44% വിജയ റെക്കോർഡ് ഉണ്ട്, ഇതിനെ "കോട്ട ചെപ്പാക്ക്"  , "ലയൺസ് ഡെൻ" എന്നും വിളിക്കാറുണ്ട് .  ൽ 2011 സീസണിൽ , സൂപ്പർ കിംഗ്സ് എല്ലാ അവരുടെ ഹോം ഗെയിമുകൾ ബാംഗ്ലൂർ റോയൽ ചാലഞ്ചേഴ്സിനെ ഫൈനൽ ഉൾപ്പെടെ (8 മത്സരങ്ങളും) നേടി. അങ്ങനെ ഒരു സീസണിൽ തങ്ങളുടെ ഹോം ഗെയിമുകളെല്ലാം വിജയിച്ച ആദ്യ ടീമായി സൂപ്പർ കിംഗ്സ് മാറി. 2014 ൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് തമിഴ്‌നാട് സർക്കാരുമായുള്ള പ്രശ്‌നങ്ങളെത്തുടർന്ന് റാഞ്ചിയിൽ അവരുടെ എല്ലാ ഹോം മത്സരങ്ങളും കളിച്ചു . 2018-ൽ, ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ തനിച്ചിരിക്കുന്ന ഹോം ഗെയിം കളിക്കാൻ കൈകാര്യം കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് നഗരം വിട്ടുമാറേണമോ ഐപിഎൽ മത്സരങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ട് കാരണം സ്റ്റേഡിയം പുറത്ത് പ്രതിഷേധം നടത്തി ഏതാനും തൊങ്ങൽ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളുടെ അതുപോലെ ചെന്നൈ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ അംഗങ്ങൾക്ക് ബഹുമാനപ്പെട്ട സുപ്രീം കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം കാവേരി മാനേജ്മെന്റ് ബോർഡ് (സിഎംബി) രൂപീകരിക്കുന്നതുവരെ. കെ‌കെ‌ആറിനെതിരായ മത്സരത്തിന് കർശന സുരക്ഷ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടും, ബാക്കിയുള്ള ഗെയിമുകൾ സുഗമമായി നടത്തുന്നതിന് വേദിയിൽ ആവശ്യമായ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഉറപ്പാക്കാൻ ചെന്നൈ പോലീസ് കഴിവില്ലായ്മ പ്രകടിപ്പിച്ചു. ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന ആറ് ഹോം മത്സരങ്ങൾ ചെന്നൈയിൽ നിന്ന് മാറ്റി. ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന ആറ് ഹോം മത്സരങ്ങൾക്ക് ആതിഥേയത്വം വഹിക്കാൻ പൂനെയിലെ മഹാരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2012 ൽ എം‌എ ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയത്തിന്റെ പനോരമിക് കാഴ്ച. == കളിക്കാർ == പ്രധാന ലേഖനം: ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് ക്രിക്കറ്റ് താരങ്ങളുടെ പട്ടിക ഐപി‌എൽ നേടുന്ന ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ക്യാപ്റ്റനാണ് മഹേന്ദ്ര സിംഗ് ധോണി . 2008 ൽ ഇന്ത്യൻ ലിമിറ്റഡ് ഓവർ ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായിരുന്ന മഹേന്ദ്ര സിംഗ് ധോണിയെ 2008 ലെ കളിക്കാരുടെ ലേലത്തിൽ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് 1.5 മില്യൺ ഡോളറിന് വാങ്ങി. സൂപ്പർ ഓൾ‌റ round ണ്ടർ ആൻഡ്രൂ ഫ്ലിന്റോഫിനെ 1.55 മില്യൺ ഡോളറിന് സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സൈൻ അപ്പ് ചെയ്യുന്നതുവരെ 2009 വരെ ഐ‌പി‌എല്ലിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ കളിക്കാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം . സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ എട്ട് ഫൈനലുകളിലേക്ക് നയിച്ച ഐ‌പി‌എല്ലിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ക്യാപ്റ്റൻമാരിൽ ഒരാളാണ് ധോണി, അതിൽ മൂന്ന് മത്സരങ്ങളിൽ ടീം വിജയിച്ചു. 2008 മുതൽ 2015 വരെ ടീമിന്റെ വൈസ് ക്യാപ്റ്റൻ സുരേഷ് റെയ്‌നയായിരുന്നു . മിക്ക ക്യാപ്സ്, കൂടുതൽ റൺസ്, കൂടുതൽ ക്യാച്ചുകൾ എന്നിങ്ങനെ ഒന്നിലധികം ഐ‌പി‌എൽ റെക്കോർഡുകൾ റെയ്‌നയ്ക്ക് ഉണ്ട്.  ഓസ്ട്രേലിയൻ ബാറ്റ്സ്മാൻ മൈക്കൽ ഹസ്സിയാണ് സൂപ്പർ കിംഗ്സിനായി ഏറ്റവും മികച്ച ബാറ്റിംഗ് ശരാശരി.  ഐ‌പി‌എല്ലിൽ സെഞ്ച്വറി നേടിയ സൂപ്പർ കിംഗ്സിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യ ബാറ്റ്സ്മാനാണ് അദ്ദേഹം. ശേഷം മാത്യു ഹെയ്ഡൻ 2010 ന്റെ വിരമിച്ച, ഹസി ബാറ്റ്സ്മാൻ തുറക്കുന്ന തന്റെ സ്ഥലം ഏറ്റെടുത്തു 2011 2013 സീസണിലും ടീമിന്റെ റൺസ് സ്കോററായി.  2009 മുതൽ 2013 വരെ ടീമിനായി കളിച്ച മുരളി വിജയ് , ഐ‌പി‌എല്ലിൽ രണ്ട് സെഞ്ച്വറികൾ നേടിയ ആദ്യ ഇന്ത്യൻ ബാറ്റ്സ്മാനാണ്. സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ സ്പിന്നർ രവിചന്ദ്രൻ അശ്വിൻഐപിഎൽ മൂന്നാം മികച്ച സാമ്പത്തിക നിരക്ക് (6.53) ഉണ്ട്  ടീം മുൻനിര വിക്കറ്റ് നേടിയവരുടെ. == ടീം ഐഡന്റിറ്റി == {| class="wikitable" | |ഈ വിഭാഗത്തിന്റെ ലിസ്റ്റുചെയ്ത ഉറവിടങ്ങളിൽ '''ചിലത് വിശ്വസനീയമല്ലായിരിക്കാം''' . മികച്ചതും വിശ്വസനീയവുമായ ഉറവിടങ്ങൾക്കായി ഈ ലേഖനത്തെ സഹായിക്കുക. വിശ്വസനീയമല്ലാത്ത അവലംബങ്ങൾ വെല്ലുവിളിക്കുകയോ ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്യാം. <small>''( ഏപ്രിൽ 2018 ) ( ഈ ടെംപ്ലേറ്റ് സന്ദേശം എങ്ങനെ, എപ്പോൾ നീക്കംചെയ്യണമെന്ന് മനസിലാക്കുക )''</small> |} === ടീമിന്റെ പേര്, ലോഗോ രൂപകൽപ്പന, ചിഹ്നം, നിറങ്ങൾ === തമിഴ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഭരണാധികാരികളെ ബഹുമാനിക്കുന്നതിനായി ചെന്നൈ ഫ്രാഞ്ചൈസി ടീമിനെ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു . "സൂപ്പർ" എന്ന വാക്ക് തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ പ്രത്യേകിച്ച് തമിഴ്‌നാട്ടിൽ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ സിമന്റിന്റെ ബ്രാൻഡായ "കോറമാണ്ടൽ കിംഗ്" എന്നതിൽ നിന്നും ടീമിന്റെ പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞു. ഓറഞ്ചിൽ അലറുന്ന സിംഹത്തിന്റെ തലയും ടീമിന്റെ പേര് നീലനിറത്തിൽ റെൻഡർ ചെയ്‌തിരിക്കുന്നു. കോറമാണ്ടൽ കിംഗ് എന്ന ബ്രാൻഡിന്റെ ലോഗോയിൽ ഉപയോഗിച്ചതിന് സമാനമാണ് ടീമിന്റെ പേരിന് മുകളിലുള്ള കിരീടം. ലോഗോ ഡിസൈനർമാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ^{[ ''അവലംബം ആവശ്യമാണ്'' ]} , സിംഹം കാട്ടിലെ രാജാവായതിനാൽ, അലറുന്ന സിംഹ ലോഗോ ടീമിന്റെ പേരിനെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു ^{[ ''ulation ഹക്കച്ചവടങ്ങൾ?'' ]} . ലോഗോയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ‌ യുവത്വം, ib ർജ്ജസ്വലത, ദൃ performance മായ പ്രകടന ദിശാബോധം, അഗ്നിജ്വാല എന്നിവ പോലുള്ള വിവിധ ഗുണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജേഴ്സിയുടെ ഇരുവശത്തും നീല, ഓറഞ്ച് വരകളുള്ള മഞ്ഞയാണ് ടീമിന്റെ പ്രാഥമിക നിറം. പ്രധാന സ്പോൺസർ മുത്തൂട്ട് ഗ്രൂപ്പിന്റെ ലോഗോയ്ക്ക് താഴെയുള്ള ഷർട്ടിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് അലറുന്ന സിംഹ ലോഗോയും ജേഴ്സിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് . ആദ്യ സീസൺ മുതൽ ജേഴ്സിയുടെ അടിസ്ഥാന രൂപം അതേപടി തുടരുന്നു, സ്പോൺസർ പ്ലെയ്‌സ്‌മെന്റ് ഒഴികെ മാറ്റങ്ങളൊന്നുമില്ല. 2014 വരെ കിറ്റ് നിർമ്മാതാവ് ''റീബോക്ക് ആയിരുന്നു'' , 2015 മുതൽ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ അപ്പാരൽ, സ്‌പോർട്‌സ് ഗിയർ നിർമ്മാതാക്കളായ സ്പാർട്ടൻ ടീമിനായി കിറ്റുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. === തീം സോംഗ് === അരവിന്ദ്-ശങ്കർ (അരവിന്ദ് മുരളിയുടെയും ജയ്ശങ്കർ അയ്യറിന്റെയും ജോഡി) രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത " ''വിസിൽ പോഡു'' " ആണ് ടീമിന്റെ തീം സോംഗ് . 2008 ൽ യൂട്യൂബിനായി മാത്രമാണ് ഈ ട്രാക്ക് സൃഷ്ടിച്ചതെങ്കിലും , 2009 സീസണിൽ ഇത് ജനപ്രീതി നേടുകയും പിന്നീട് ടീമിന്റെ തീം സോങ്ങായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഗാനത്തിന്റെ വീഡിയോ തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ചില സമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ വളരെ പ്രചാരമുള്ള ''ദപ്പങ്ങുത്തിന്റെ'' തെരുവ് നൃത്ത രൂപത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു . തമിഴ് സിനിമയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന നാടോടി നൃത്ത, സംഗീത വിഭാഗമാണിത് . ചില സൂപ്പർ കിംഗ്സ് കളിക്കാരുടെ വിസിലിംഗിന്റെ റെക്കോർഡിംഗുകൾ മ്യൂസിക് വീഡിയോയിൽ ഉപയോഗിച്ചു. == കിറ്റും സ്പോൺസർമാരും == 2021 സീസണിലെ പ്രിൻസിപ്പൽ ഷർട്ട് സ്പോൺസറിനായി മൈന്ത്ര കരാർ ഒപ്പിട്ടു. 2018 ൽ മൂന്നുവർഷത്തെ കരാർ ഒപ്പിട്ട മുത്തൂത്ത് ഗ്രൂപ്പ് പ്രധാന ഷർട്ട് സ്പോൺസറുകളിൽ ഒരാളായിരുന്നു.  ടെലികോം സേവന ദാതാക്കളായ എയർസെൽ 2008 ൽ മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാർ ഒപ്പിട്ടതിനുശേഷം മുൻ ഷർട്ട് സ്പോൺസറായിരുന്നു, അത് 2011 ൽ പുതുക്കി ₹ 850 ദശലക്ഷം, പിന്നെ ഐ‌പി‌എല്ലിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സ്പോൺസർഷിപ്പ് കരാർ.  സംഘം കൂടെ സ്പോൺസർഷിപ്പ് ഡീലുകൾ ഉണ്ട് ഇന്ത്യാ സിമന്റ്സ് , ഗൾഫിലെ , എകുഇതസ് ചെറിയ ഫിനാൻസ് ബാങ്ക് , ഹില് , നിപ്പോൺ പെയിന്റ് , പാർലെ അഗ്രോ ഫ്രൊഒതി ആൻഡ്ആട്രിയ കൺ‌വെർ‌ജെൻ‌സ് ടെക്നോളജീസ് . {| class="wikitable" !വർഷം !കിറ്റ് നിർമ്മാതാക്കൾ !ഷർട്ട് സ്പോൺസർ (നെഞ്ച്) !ഷർട്ട് സ്പോൺസർ (പിന്നിലേക്ക്) !നെഞ്ച് ബ്രാൻഡിംഗ് !പാന്റ്സ് ബ്രാൻഡിംഗ് !ക്യാപ് / ഹെൽമെറ്റ് ബ്രാൻഡിംഗ് !സ്ലീവ് ബ്രാൻഡിംഗ് !മറ്റ് സ്പോൺസർമാർ |- |2008 | rowspan="7" |റീബോക്ക് | rowspan="8" |എയർസെൽ | rowspan="12" |ഇന്ത്യ സിമൻറ്സ് | rowspan="12" |ഗൾഫ് ഓയിൽ |- |2009 |- |2010 |- |2011 |- |2012 |- |2013 |- |2014 |- |2015 |സ്പാർട്ടൻ |- |2018 | rowspan="4" |ഏഴ് | rowspan="3" |മുത്തൂട്ട് ഗ്രൂപ്പ് |- |2019 |- |2020 |- |2021 |മൈന്ത്ര |} == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == === മൊത്തത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ === {| class="wikitable" |+ഫലങ്ങളുടെ ഐ‌പി‌എൽ സംഗ്രഹം !വർഷം !കളിച്ചു !വിജയിച്ചു !നഷ്ടങ്ങൾ !കെട്ടി !NR !വിൻ% !സ്ഥാനം |- !2008 |16 |9 |7 |0 |0 |56.25 |2/8 |- !2009 |15 |8 |6 |0 |1 |53.33 |4/8 |- !2010 |16 |9 |7 |0 |0 |56.25 |1/8 |- !2011 |16 |11 |5 |0 |0 |68.75 |1/10 |- !2012 |19 |10 |8 |0 |1 |52.63 |2/9 |- !2013 |18 |12 |6 |0 |0 |66.67 |2/9 |- !2014 |16 |10 |6 |0 |0 |62.5 |3/8 |- !2015 |17 |10 |7 |0 |0 |58.82 |2/8 |- !2016 | colspan="3" rowspan="2" | - വിലക്ക് നേരിട്ടിരുന്ന വർഷങ്ങൾ | - | - | - | - |- !2017 | - | - | - | - |- !2018 |16 |11 |5 |0 |0 |68.75 |1/8 |- !2019 |17 |10 |7 |0 |0 |58.82 |2/8 |- !2020 |14 |6 |8 |0 |0 |42.85% |7/8 |- !ആകെ |'''180''' |106 |'''72''' |'''0''' |'''2''' |'''58.88%''' | |} അവസാനം അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തത്: 1 നവംബർ 2020 * ഉപേക്ഷിച്ച മത്സരങ്ങൾ NR ആയി കണക്കാക്കുന്നു (ഫലമില്ല) * സൂപ്പർ ഓവർ അല്ലെങ്കിൽ ബൗണ്ടറി ക by ണ്ട് വഴിയുള്ള വിജയമോ നഷ്ടമോ സമനിലയായി കണക്കാക്കുന്നു. ഉറവിടം: ESPNcricinfo == പിന്തുണയും ഫാൻ പിന്തുടരലും == സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് ഇന്ത്യയിലുടനീളം വലിയ ആരാധകരുണ്ട്, ഇതിനെ "യെല്ലോ ആർമി" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.  ടീം "വിസിൽ പൊദു ആർമി" ഐപിഎൽ നിന്നും ടീമിന്റെ സസ്പെൻഷൻ ശേഷം ജനുവരി 2016 ൽ സ്ഥാപിതമായ പേരുള്ള ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ഫാൻ ക്ലബ് ഉണ്ട്.  2018 ലും 2019 ലും പതിനായിരത്തിലധികം ആരാധകർ ടീമിന്റെ പ്രാക്ടീസ് സെഷനുകൾ കാണുന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.  ടീം ഹോം ഗെയിമുകൾ 2018 ൽ പുണെ നീക്കിയിട്ടുണ്ട് ശേഷം, സൂപ്പർ കിംഗ്സ് മാനേജ്മെന്റ് ചെന്നൈ, പൂനെ തമ്മിൽ ചാർട്ടർ ട്രെയിൻ, അതുപോലെ സൗജന്യ, ടീം 1000 ലധികം ആരാധകർ ക്രമീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. == മുംബൈ ഇന്ത്യക്കാരുമായുള്ള മത്സരം == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക്: ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്-മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് മത്സരം ഐ‌പി‌എല്ലിലെ മറ്റ് രണ്ട് ടീമുകളേക്കാൾ കൂടുതൽ തവണ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സും മുംബൈ ഇന്ത്യൻസും പരസ്പരം കളിച്ചിട്ടുണ്ട്.  ഏറ്റവും വിജയകരമായ രണ്ട് ഐ‌പി‌എൽ ടീമുകളാണ് ഇവയെ, കളിക്കാരുടെ ലേലത്തിൽ "വലിയ ചിലവുകൾ" എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്.  ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ ഫൈനലിൽ ഇരുടീമുകളും പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി, മുംബൈ മൂന്ന് തവണയും ചെന്നൈ ഒരു തവണയും വിജയിച്ചു. മുംബൈ ഒഴികെ ഐ‌പി‌എല്ലിലെ മറ്റെല്ലാ ടീമിനെതിരെയും മികച്ച പ്രകടനം പുറത്തെടുക്കാൻ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന് കഴിയും. ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെ എൽ ക്ലാസിക്കോ എന്നാണ് ഈ ശത്രുതയെ പലപ്പോഴും വിളിക്കുന്നത് . == ബ്രാൻഡ് മൂല്യം == 2018 ഐ‌പി‌എൽ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ 65 മില്യൺ യുഎസ് ഡോളറിലെ ഏറ്റവും മൂല്യവത്തായ ബ്രാൻഡായി ബ്രാൻഡ് ഫിനാൻസ് തിരഞ്ഞെടുത്തു .  ഐ‌പി‌എല്ലിന്റെയും എട്ട് ഫ്രാഞ്ചൈസി ടീമുകളുടെയും ബ്രാൻഡ് വിലയിരുത്തൽ നടത്താൻ യുകെ ആസ്ഥാനമായുള്ള ബ്രാൻഡ് ഫിനാൻസിനെ ഇക്കണോമിക് ടൈംസ് നിയോഗിച്ചു (അത് 2011 ൽ 10 ആയി വർദ്ധിപ്പിച്ചു). ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് $ 100 ദശലക്ഷം (ഏകദേശം ഒരു ബ്രാൻഡ് മൂല്യം 2010-11 ലെ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ "ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട ടീം" വിലയിരുത്തപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് ₹ 2.24 ബില്യൺ).  2013 ഫെബ്രുവരിയിൽ ലണ്ടൻ ആസ്ഥാനമായുള്ള ബ്രാൻഡ് ഫിനാൻസ്ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച 150 ടീമുകളെ വിലയിരുത്തി, അതിൽ 467 മില്യൺ ഡോളർ വിലമതിക്കുന്ന 147-ാം സ്ഥാനത്ത് ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സ്ഥാനം നേടി, മുംബൈ ഇന്ത്യൻസിന് തൊട്ടുപിന്നിൽ . == വിവാദങ്ങൾ == 2008 സെപ്റ്റംബർ വരെ, ബിസിസിഐ റെഗുലേഷൻ, ക്ലോസ് 6.2.4 "ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർക്കും നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ ബോർഡ് നടത്തുന്ന മത്സരങ്ങളിലോ ഇവന്റുകളിലോ വാണിജ്യപരമായ താൽപ്പര്യമൊന്നും ഉണ്ടാകില്ല" എന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, അന്ന് ബിസിസിഐയുടെ ട്രഷററും വൈസ് ചെയർമാനുമായിരുന്ന എൻ. ശ്രീനിവാസൻ ഇന്ത്യ സിമന്റ്സിന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്നതിനാൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ''യഥാർത്ഥ'' ഉടമയായി. 2008 ൽ ഈ നിബന്ധന ലംഘിച്ചതായി ബിസിസിഐ മുൻ പ്രസിഡന്റ് എ സി മുത്തയ്യ ബിസിസിഐക്ക് കത്തെഴുതിയിരുന്നുവെങ്കിലും ബിസിസിഐ പ്രതികരിച്ചില്ല. 2008 സെപ്റ്റംബറിൽ മുത്തയ്യ മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയിൽ പോയിതിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടക്കാനിരുന്ന പൊതുസഭാ യോഗത്തിൽ ശ്രീനിവാസനെ പങ്കെടുക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ബിസിസിഐയെ തടയുക. എന്നാൽ, ഈ കേസ് ഹൈക്കോടതി തള്ളുകയും അടുത്ത ദിവസം ശ്രീനിവാസനെ ബിസിസിഐ സെക്രട്ടറിയായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു.  ഐ‌പി‌എൽ, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്, ട്വന്റി -20 എന്നിവയൊഴികെ ബി‌സി‌സി‌ഐയുടെ ഏതെങ്കിലും സംഭവങ്ങളിൽ ഒരു അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർക്കും നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ വാണിജ്യപരമായ താൽപ്പര്യം ഉണ്ടായിരിക്കില്ല എന്ന നിബന്ധന ഭേദഗതി ചെയ്തു.  മുത്തയ്യ പിന്നീട് മാറ്റി സുപ്രീം കോടതി ഓഗസ്റ്റിൽ 2011 പിന്നീട് ഏപ്രിൽ 2011 ൽ ഒരു വിഭജന വിധി, മുത്തയ്യ ബിസിസിഐ പ്രസിഡന്റ് ആയി ഏറ്റെടുത്ത് നിന്ന് ശ്രീനിവാസൻ തടയാൻ മറ്റൊരു ഹർജി  എന്നാൽ സുപ്രീം കോടതി തള്ളി, ഒപ്പം ശ്രീനിവാസൻ ബിസിസിഐ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2011 ൽ, മറ്റ് ടീമുകളുടെ ഉടമകൾക്ക് ഐ‌പി‌എൽ ലേലത്തിൽ സംഭവിക്കാനിടയുള്ള റിഗ്ഗിംഗിനെക്കുറിച്ച് ആശങ്കയുണ്ടായിരുന്നു. ലേലം ആരംഭിക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് കളിക്കാരുടെ മാറുന്ന ക്രമത്തെ മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് ഉടമ നിത അംബാനി ചോദ്യം ചെയ്തു.  ഐപിഎൽ മുൻ ചെയർമാൻ ലളിത് മോഡി ഭുജം-വളച്ചൊടിച്ച് അദ്ദേഹത്തെയും ഇംഗ്ലീഷ് ഓൾ റൗണ്ടർ ഉറപ്പാക്കാൻ 2009 ഐപിഎൽ ലേലത്തിൽ വില കൃത്രിമമായി എന്ന ശ്രീനിവാസൻ പ്രതി ആൻഡ്രൂ ഫ്ലിന്റോഫ് അത് ശ്രീനിവാസൻ അഭ്യസിച്ചിരുന്നില്ല ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് സ്വന്തമാക്കിയപ്പോൾ. 2013 മെയ് മാസത്തിൽ ശ്രീനിവാസന്റെ മരുമകനായ ഗുരുനാഥ് മിയപ്പനെ ഐപി‌എൽ മത്സരങ്ങളിൽ പന്തയം വച്ചുവെന്നാരോപിച്ച് മുംബൈ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തിരുന്നു .  സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെ ടീം പ്രിൻസിപ്പലായിരുന്ന മിയപ്പന് മുംബൈ പോലീസ് സമൻസ് അയച്ചു. ചോദ്യം ചെയ്യലിൽ നടൻ വിന്ദു ദാര സിംഗ് വഴി മിയപ്പൻ വാതുവെപ്പുകാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു .  ഇതിനെത്തുടർന്ന്, 2013 ജൂൺ 2 ന് ശ്രീനിവാസൻ വാതുവയ്പ്പ് കേസുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അന്വേഷണം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ താൽക്കാലികമായി ബിസിസിഐ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മാറിനിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.  2014 ഫെബ്രുവരിയിൽ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച മൂന്നംഗ പാനൽവാതുവെപ്പ് കേസ് അന്വേഷിക്കുകയും 2013 ഐ‌പി‌എൽ സമയത്ത് നിയമവിരുദ്ധമായി വാതുവെപ്പ് നടത്തിയതിന് മിയപ്പനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ശ്രീനിവാസൻ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം രാജിവയ്ക്കുകയോ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് നീക്കുകയോ ചെയ്യണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് 2014 മാർച്ച് 25 ന് സുപ്രീം കോടതി ബിസിസിഐക്ക് അന്ത്യശാസനം നൽകി .  2015 ജൂലൈ 14 ന് ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിൽ നിന്ന് രാജസ്ഥാൻ റോയൽസിന്റെയും ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിന്റെയും ഉടമകളെ ആർ‌എം ലോധ കമ്മിറ്റി രണ്ട് വർഷത്തേക്ക് സസ്‌പെൻഡ് ചെയ്തു.  2016 ഫെബ്രുവരി 24 ന് ചെന്നൈ സൂപ്പർ രാജാക്കന്മാർക്കുള്ള വിലക്ക് നീക്കാനുള്ള അപേക്ഷ പരിഗണിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി സമ്മതിച്ചു. == ഋതുക്കൾ == {| class="wikitable" !'''വർഷം''' !'''ലീഗ് സ്റ്റാൻഡിംഗ്''' !'''അന്തിമ നില''' |- !'''2008''' !8 ൽ 3 ആം സ്ഥാനം !രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !'''2009''' !8 ൽ രണ്ടാമത്തേത് !സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾ |- !'''2010''' !8 ൽ 3 ആം സ്ഥാനം !ചാമ്പ്യന്മാർ |- !'''2011''' !പത്തിൽ രണ്ടാമത്തേത് !ചാമ്പ്യന്മാർ |- !'''2012''' !9 ൽ നാലാമത് !രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !'''2013''' !9 ൽ ഒന്നാമത് !രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !'''2014''' !8 ൽ 3 ആം സ്ഥാനം !പ്ലേ ഓഫുകൾ |- !'''2015''' !8 ൽ ഒന്നാമത് !രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !'''2018''' !8 ൽ രണ്ടാമത്തേത് ! colspan="2" |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !'''2019''' !8 ൽ രണ്ടാമത്തേത് ! colspan="2" |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2020 !8 ൽ 7 മത് !ലീഗ് ഘട്ടം |- !2021 !8 ൽ 2 ആമത് !ചാമ്പ്യന്മാർ |- !2022 !10 ൽ 9 ആമത് !ഒൻപതാം സ്ഥാനം |- !2023 !10 ൽ 2 ആമത് !ചാമ്പ്യന്മാർ |} == സ്ക്വാഡ് == * അന്താരാഷ്ട്ര ക്യാപ്സ് കൂടെ കളിക്കാർ ലിസ്റ്റുചെയ്യപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ '''ബോൾഡ്''' . * *  നിലവിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കലിന് ലഭ്യമല്ലാത്ത ഒരു കളിക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. * *  ബാക്കി സീസണിൽ ലഭ്യമല്ലാത്ത ഒരു കളിക്കാരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. {| class="wikitable" !ഇല്ല. !പേര് !നാറ്റ് !ജനിച്ച ദിവസം !ബാറ്റിംഗ് രീതി !ബ ling ളിംഗ് രീതി !ഒപ്പിട്ട വർഷം !ശമ്പളം !കുറിപ്പുകൾ |- ! colspan="9" |ബാറ്റ്സ്മാൻമാർ |- |13 |'''ഫാഫ് ഡു പ്ലെസിസ്''' | |13 ജൂലൈ 1984 (വയസ്സ് 36) |വലംകൈ |വലതു കൈ ലെഗ് ബ്രേക്ക് |2018 |6 1.6 കോടി (യുഎസ് $ 224,000) |വിദേശത്ത് |- |9 |'''അംബതി റായുഡു''' | |23 സെപ്റ്റംബർ 1985 (വയസ്സ് 35) |വലംകൈ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2018 |2 2.2 കോടി (യുഎസ് $ 308,000) | |- |3 |'''സുരേഷ് റെയ്‌ന''' | |27 നവംബർ 1986 (വയസ്സ് 34) |ഇടം കയ്യൻ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2018 |₹ 11 കോടി (അമേരിക്കൻ $ 1.5 മില്യൺ) |വൈസ് ക്യാപ്റ്റൻ |- |25 |'''ചേതേശ്വർ പൂജാര''' | |25 ജനുവരി 1988 (വയസ്സ് 33) |വലംകൈ |വലതു കൈ ലെഗ് ബ്രേക്ക് |2021 |Lakh 50 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 70,000) | |- |16 |ചെസിയൻ ഹരിനിഷാന്ത് | |16 ഓഗസ്റ്റ് 1996 (വയസ്സ് 24) |ഇടം കയ്യൻ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2021 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) | |- |31 |ഋതുരാജ് ഗയ്‌ക്വാദ് | |31 ജനുവരി 1997 (വയസ്സ് 24) |വലംകൈ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2019 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) |ക്യാപ്റ്റൻ |- ! colspan="9" |ഓൾ‌റ round ണ്ടർമാർ |- |47 |'''ഡ്വെയ്ൻ ബ്രാവോ''' | |7 ഒക്ടോബർ 1983 (വയസ്സ് 37) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2018 |4 6.4 കോടി (യുഎസ് $ 897,000) |വിദേശത്ത് |- |10 |'''മൊയിൻ അലി''' | |18 ജൂൺ 1987 (വയസ്സ് 33) |ഇടം കയ്യൻ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2021 |₹ 7 കോടി (യുഎസ് $ 980,000) |വിദേശത്ത് |- |79 |കൃഷ്ണപ്പ ഗൗതം | |20 ഒക്ടോബർ 1988 (വയസ്സ് 32) |വലംകൈ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2021 |25 9.25 കോടി (യുഎസ് $ 1.3 ദശലക്ഷം) | |- |8 |'''രവീന്ദ്ര ജഡേജ''' | |6 ഡിസംബർ 1988 (വയസ്സ് 32) |ഇടം കയ്യൻ |മന്ദഗതിയിലുള്ള ഇടത് കൈ യാഥാസ്ഥിതികൻ |2018 |₹ 7 കോടി (യുഎസ് $ 981,000) | |- |74 |'''മിച്ചൽ സാന്റ്നർ''' | |5 ഫെബ്രുവരി 1992 (വയസ്സ് 29) |ഇടം കയ്യൻ |മന്ദഗതിയിലുള്ള ഇടത് കൈ യാഥാസ്ഥിതികൻ |2018 |Lakh 50 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 70,000) |വിദേശത്ത് |- |58 |'''സാം കുറാൻ''' | |3 ജൂൺ 1998 (വയസ്സ് 22) |ഇടം കയ്യൻ |ഇടത് കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2020 |₹ 5.5 കോടി (യുഎസ് $ ൭൭൧,൦൦൦) |വിദേശത്ത് |- |27 |ഭഗത് വർമ്മ | |21 സെപ്റ്റംബർ 1998 (വയസ്സ് 22) |വലംകൈ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2021 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) | |- ! colspan="9" |വിക്കറ്റ് കീപ്പർമാർ |- |7 |'''എം.എസ് ധോണി''' | |7 ജൂലൈ 1981 (വയസ്സ് 39) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഇടത്തരം-വേഗത |2018 |₹ 15 കോടി (അമേരിക്കൻ $ 2.1 മില്യൺ) |കീപ്പർ ബാറ്റർ |- |77 |'''റോബിൻ ഉത്തപ്പ''' | |11 നവംബർ 1985 (വയസ്സ് 35) |വലംകൈ |വലംകൈ ഓഫ് ബ്രേക്ക് |2021 |₹ 3 കോടി (യുഎസ് $ ൪൨൦,൬൦൦.൦൦) | |- |18 |നാരായണ ജഗദീസൻ | |24 ഡിസംബർ 1995 (വയസ്സ് 25) |വലംകൈ | |2018 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) | |- ! colspan="9" |സ്പിൻ ബ lers ളർമാർ |- |99 |'''ഇമ്രാൻ താഹിർ''' | |27 മാർച്ച് 1979 (വയസ്സ് 41) |വലംകൈ |വലതു കൈ ലെഗ് ബ്രേക്ക് |2018 |₹ 1 കോടി (യുഎസ് $ 140,000) |വിദേശത്ത് |- |36 |'''കർൺ ശർമ്മ''' | |23 ഒക്ടോബർ 1987 (വയസ്സ് 33) |ഇടം കയ്യൻ |വലതു കൈ ലെഗ് ബ്രേക്ക് |2018 |₹ 5 കോടി (യുഎസ് $ 701,000) | |- |96 |ആർ സായ് കിഷോർ | |6 നവംബർ 1996 (വയസ്സ് 24) |ഇടം കയ്യൻ |മന്ദഗതിയിലുള്ള ഇടത് കൈ യാഥാസ്ഥിതികൻ |2020 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) | |- ! colspan="9" |പേസ് ബ lers ളർമാർ |- |38 |'''ജോഷ് ഹാസിൽവുഡ്''' | |8 ജനുവരി 1991 (വയസ്സ് 30) |ഇടം കയ്യൻ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2020 |₹ 2 കോടി (യുഎസ് $ ൨൮൦,൦൦൦) |വിദേശത്ത് |- |54 |'''ഷാർദുൽ താക്കൂർ''' | |16 ഒക്ടോബർ 1991 (വയസ്സ് 29) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2018 |6 2.6 കോടി (യുഎസ് $ 365,000) | |- |90 |'''ദീപക് ചഹാർ''' | |7 ഓഗസ്റ്റ് 1992 (വയസ്സ് 28) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2018 |Lakh 80 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 112,000) | |- |24 |കെ എം ആസിഫ് | |24 ജൂലൈ 1993 (വയസ്സ് 27) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2018 |Lak 40 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 56,000) | |- |22 |'''ലുങ്കി എൻ‌ജിഡി''' | |29 മാർച്ച് 1996 (വയസ്സ് 24) |വലംകൈ |വലതു കൈ വേഗത്തിൽ |2018 |Lakh 50 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 70,000) |വിദേശത്ത് |- |46 |ഹരിശങ്കർ റെഡ്ഡി | |2 ജൂൺ 1998 (വയസ്സ് 22) |വലംകൈ |വലതു കൈ ഫാസ്റ്റ്-മീഡിയം |2021 |Lakh 20 ലക്ഷം (യുഎസ് $ 28,000) | |} == അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ, സപ്പോർട്ട് സ്റ്റാഫ് == {| class="wikitable" !സ്ഥാനം !പേര് |- |ഉടമ |എൻ. ശ്രീനിവാസൻ , രൂപ ഗുരുനാഥ് ( ഇന്ത്യ സിമൻറ്സ് ) |- |സിഇഒ |കാസിനാഥ് വിശ്വനാഥൻ |- |ടീം മാനേജർ |റസ്സൽ രാധാകൃഷ്ണൻ |- |ബ്രാൻഡ് അംബാസഡർ |വിജയ് , നയന്താര , ലക്ഷ്മി റായ് |- |മുഖ്യ പരിശീലകൻ |സ്റ്റീഫൻ ഫ്ലെമിംഗ് |- |ബാറ്റിംഗ് കോച്ച് |മൈക്കൽ ഹസി |- |ബ ling ളിംഗ് കോച്ച് |ലക്ഷ്മിപതി ബാലാജി |- |ബ ling ളിംഗ് കൺസൾട്ടന്റ് |എറിക് സൈമൺസ് |- |ഫീൽഡിംഗ് കോച്ച് |രാജീവ് കുമാർ |- |ത്രോഡൗൺ സ്പെഷ്യലിസ്റ്റ് |നരസിംഹൻ വി, കോണ്ടപ്പ രാജ് |- |കൺസൾട്ടന്റ് |സുന്ദർ രാമൻ |- |ഫിസിയോ |ടോമി സിംസെക് |- |ഫിസിക്കൽ ട്രെയിനർ |ഗ്രെഗ് കിംഗ് |- |അനലിസ്റ്റ് |ലക്ഷ്മി നാരായണൻ |- |ടീം ഡോക്ടർ |ഡോ. മധു തോട്ടപ്പില്ലിൽ |- |ലോജിസ്റ്റിക് മാനേജർ |സഞ്ജയ് നടരാജൻ |- ! colspan="11" |<small>ഉറവിടം: സി‌എസ്‌കെ സ്റ്റാഫുകൾ</small> |} == മുൻ കളിക്കാർ == {| class="wikitable" !ഇന്ത്യൻ കളിക്കാർ !വിദേശ കളിക്കാർ |- | * പാർത്ഥിവ് പട്ടേൽ | * മുത്തയ്യ മുരളീധരൻ |} == ഫല സംഗ്രഹം == === സീസൺ അനുസരിച്ച് === {| class="wikitable sortable" !വർഷം !ആകെ !വിജയിച്ചു !നഷ്ടങ്ങൾ !NR !വിൻ% !സ്ഥാനം !സംഗ്രഹം |- !2008 |16 |9 |7 |0 |56.25% |രണ്ടാമത്തേത് |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2009 |15 |8 |6 |1 |53.33% |നാലാമത് |സെമി ഫൈനലിസ്റ്റുകൾ |- !2010 |16 |9 |7 |0 |56.25% |ഒന്നാമത് |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !2011 |16 |11 |5 |0 |68.75% |ഒന്നാമത് |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !2012 |19 |10 |8 |1 |55.55% |രണ്ടാമത്തേത് |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2013 |18 |12 |6 |0 |61.11% |രണ്ടാമത്തേത് |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2014 |16 |10 |6 |0 |62.50% |3 മത് |പ്ലേ ഓഫുകൾ |- !2015 |17 |10 |7 |0 |58.8% |രണ്ടാമത്തേത് |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2018 |16 |11 |5 |0 |68.75% |ഒന്നാമത് |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !2019 |17 |10 |7 |0 |58.82% |രണ്ടാമത്തേത് |രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാർ |- !2020 |14 |6 |8 |0 |42.85% |7 മത് |ലീഗ് ഘട്ടം |- !ആകെ |'''180''' |'''106''' |'''72''' |'''2''' |'''58.88%''' | | |} <small>അവസാനം അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തത്: 1 നവംബർ 2020</small> * 1 ടൈഡ് മാച്ച് - വൺ ഓവർ എലിമിനേറ്ററിൽ ("സൂപ്പർ ഓവർ") ടൈബ്രേക്കറിൽ സി‌എസ്‌കെ പരാജയപ്പെട്ടു * ടൈഡ് + വിൻ - ഒരു വിജയമായി കണക്കാക്കുകയും ടൈഡ് + ലോസ് - ഒരു നഷ്ടമായി കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു * ഫലമില്ലെന്ന് എൻആർ സൂചിപ്പിക്കുന്നു === എതിർപ്പിനാൽ === {| class="wikitable sortable" !പ്രതിപക്ഷം !സ്‌പാൻ !പൊരുത്തങ്ങൾ !ജയിച്ചു !നഷ്ടപ്പെട്ടു !കെട്ടി !NR !വിൻ% |- |ഡെക്കാൻ ചാർജറുകൾ |2008–2012 |10 |6 |4 |0 |0 |60% |- |ദില്ലി തലസ്ഥാനങ്ങൾ |2008–2015 2018-2019 |21 |15 |6 |0 |0 |71.42% |- |കിംഗ്സ് ഇലവൻ പഞ്ചാബ് |2008–2015, 2018 |21 |12 |9 |0 |0 |59.52% |- |കൊച്ചി ടസ്കേഴ്സ് കേരളം |2011 |2 |1 |1 |0 |0 |50% |- |കൊൽക്കത്ത നൈറ്റ് റൈഡേഴ്സ് |2008–2015, 2018 |20 |13 |7 |0 |0 |65.00% |- |മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ് |2008–2015, 2018 |32 |12 |19 |0 |0 |37.16% |- |പൂനെ വാരിയേഴ്സ് ഇന്ത്യ |2011–2013 |6 |4 |2 |0 |0 |66.67% |- |രാജസ്ഥാൻ റോയൽസ് |2008–2015, 2018-2019 |21 |14 |7 |0 |0 |66.76℅ |- |റോയൽ ചലഞ്ചേഴ്‌സ് ബാംഗ്ലൂർ |2008–2015 2018-2019 |24 |15 |8 |0 |1 |65.21% |- |സൺറൈസേഴ്‌സ് ഹൈദരാബാദ് |2013–2015, 2018 |12 |9 |3 |0 |0 |75.00℅ |- |'''ആകെ''' |'''2008–20152018-2019''' |'''165''' |'''100''' |'''64''' |'''0''' |'''1''' |'''61.25%''' |} <small>അവസാനം അപ്‌ഡേറ്റുചെയ്‌തത്: 25 ജൂലൈ 2020</small> === CLT20- ൽ മൊത്തത്തിലുള്ള ഫലങ്ങൾ === {| class="wikitable sortable" !വർഷം !പൊരുത്തങ്ങൾ !ജയിച്ചു !നഷ്ടപ്പെട്ടു !NR !വിൻ% !സംഗ്രഹം |- !2008 ! colspan="6" |റദ്ദാക്കി |- !2010 |6 |5 |1 |0 |83.33% |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !2011 |4 |2 |2 |0 |50% |ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടം |- !2012 |4 |2 |2 |0 |50% |ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ടം |- !2013 |5 |3 |2 |0 |60% |സെമിഫൈനലിസ്റ്റുകൾ |- !2014 |6 |4 |1 |1 |66.66% |ചാമ്പ്യന്മാർ |- !ആകെ |'''25''' |'''15''' |'''9''' |'''1''' |'''60.00%''' | |} <small>അവസാനം അപ്ഡേറ്റ് ചെയ്തത്: 19 ഡിസംബർ 2018</small> == ഇതും കാണുക == * ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് റെക്കോർഡുകളുടെ പട്ടിക * 2020 ൽ ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ് {{ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്}} [[വിഭാഗം:ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ടീമുകൾ]] 45meiz4utji9ayzfk4qj233g3nz10zi 0 39208 4648022 4136471 2026-07-16T15:20:47Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648022 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dmitri Mendeleev}} {{Infobox scientist | name = ദിമിത്രി മെൻഡിലിയോഫ് | image = DIMendeleevCab.jpg | caption = ദിമിത്രി മെൻഡലിയേവ് 1897 | birth_date = {{birth date|1834|2|8|df=yes}} | birth_place = Verhnie Aremzyani, [[Russian Empire]] | death_date = {{death date and age|1907|2|2|1834|2|8|df=yes}} | death_place = [[St. Petersburg]], [[Russian Empire]] | nationality = [[Russians|Russian]] | fields = [[കെമിസ്ട്രി]], physics and adjacent fields | workplaces = | alma_mater = [[Saint Petersburg University]] | doctoral_advisor = | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = [[Dmitri Petrovich Konovalov|Dmitri Konovalov]], [[Valery Gemilian]], [[Alexander Baykov]] | known_for = Inventing the [[Periodic table]] of chemical elements | influences = | influenced = | religion = [[Eastern Orthodox Christian]] | signature = <!--(filename only)--> }} [[പ്രമാണം:medeleeff_by_repin.jpg|thumb|234px|ദിമിത്രി മെൻഡലീവിന്റെ ചിത്രം,[[ഇല്യ റെപിൻ]] വരച്ചത്]] ആദ്യത്തെ [[ആവർത്തനപ്പട്ടിക]] അവതരിപ്പിച്ച [[റഷ്യ|റഷ്യക്കാരനായ]] ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ '''ദിമിത്രി മെൻഡലിയേവ്'''. പൂർണ്ണനാമം:'''ദിമിത്രി ഇവാനോവിച്ച് മെൻഡലിയേവ്''' . ({{lang-ru|Дми́трий Ива́нович Менделе́ев}}, '''Dmitri Ivanovich Mendeleev''' {{Audio|ru-Dmitri_Mendeleev.ogg|listen}}) രസതന്ത്രജ്ഞൻ, ഗവേഷകൻ, കണ്ടുപിടിത്തക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ആവർത്തനപ്പട്ടികയിലേക്ക് സംഭാവന നൽകിയ മറ്റു ശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി കണ്ടുപിടിക്കാനിരിക്കുന്ന മൂലകങ്ങളൂടെ സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ അദ്ദേഹം പ്രവചിച്ചു. [[File:Mendelejevs periodiska system 1871.png|thumb|മെൻഡലീവിന്റെ ആവർത്തനപ്പട്ടിക‍]] ==ആദ്യകാല ജീവിതം== സൈബീരിയയിലെ [[Tobolsk|ടോബ്ലോസ്കിൽ]] വെർഖ്നീ അരെംസയാനി എന്ന ഗ്രാമത്തിലാണ് ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. ഇവാൻ പാവ്ലോവിച്ച് മെൻഡലിയേവ്, മരിയ ഡിമിട്രിയേവ്ന മെൻഡലിയേവ് എന്നിവരാണ് മാതാപിതാക്കൾ. പാവെൽ മാക്സിമോവിച്ച് സോകോലോവ് എന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹ‌ത്തിന്റെ മുത്തച്ഛന്റെ പേര്. [[Russian Orthodox Church|റഷ്യൻ ഓർ‌ത്തഡോക്സ് സഭയിലെ]] ഒരു പാതിരിയായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. <ref>[http://www.mendcomm.org/Mendeleev.aspx Dmitriy Mendeleev: A Short CV, and A Story of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170825073835/http://www.mendcomm.org/Mendeleev.aspx |date=2017-08-25 }}, mendcomm.org</ref> ഇവാനും സഹോദരീസഹോദരന്മാരും ഒരു സെമിനാരിയിലെ പഠനത്തിനിടെ പുതിയ കുടുംബപ്പേര് സ്വീകരിച്ചു. <ref>[http://starina.library.tver.ru/us-35-1.htm Удомельские корни Дмитрия Ивановича Менделеева (1834–1907)<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070908083404/http://starina.library.tver.ru/us-35-1.htm |date=2007-09-08 }}, starina.library.tver.ru</ref> [[Orthodox Christian|ഓർത്തഡോക്സ് ക്രിസ്ത്യാനിയായാണ്]] ജനിച്ചതെങ്കിലും ഇദ്ദേഹം പിന്നീട് മതത്തെ ത‌ള്ളിക്കളയുകയും ഒരു തരം [[deism|ഡേയിസം]] മതമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=A Well-ordered Thing: Dmitrii Mendeleev And The Shadow Of The Periodic Table|url=https://archive.org/details/wellorderedthing00gord|year=2004|publisher=Basic Books|isbn=9780465027750|author=Michael D. Gordin|pages=[https://archive.org/details/wellorderedthing00gord/page/229 229]–230|accessdate=30 August 2012|quote=Mendeleev seemed to have very few theological commitments. This was not for lack of exposure. His upbringing was actually heavily religious, and his mother — by far the dominating force in his youth - was exceptionally devout. One of his sisters even joined a fanatical religious sect for a time. Despite, or perhaps because of, this background, Mendeleev withheld comment on religious affairs for most of his life, reserving his few words for anti-clerical witticisms. ...Mendeleev's son Ivan later vehemently denied claims that his father was devoutly Orthodox: "I have also heard the view of my father's 'church religiosity' — and I must reject this categorically. From his earliest years Father practically split from the church — and if he tolerated certain simple everyday rites, then only as an innocent national tradition, similar to Easter cakes, which he didn't consider worth fighting against." ...Mendeleev's opposition to traditional Orthodoxy was not due to either atheism or a scientific materialism. Rather, he held to a form of romanticized deism.}}</ref> 11-ഓ, 13-ഓ, 14ഓ 17ഓ സഹോദരീസഹോദരന്മാരാണ് ഇദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നത്. <ref>{{cite news|last=Johnson|first=George|title=The Nitpicking of the Masses vs. the Authority of the Experts|url=http://www.nytimes.com/2006/01/03/science/03comm.html|accessdate=14 March 2011|newspaper=New York Times|date=3 January 2006}}</ref> പല സ്രോതസ്സുകളും പല എണ്ണമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടു‌ള്ളത്. ഇദ്ദേഹം ഏറ്റവും ഇളയ ആളായിരുന്നു. <ref>The number of Mendeleev's siblings is a matter of some historical dispute. When the Princeton historian of science Michael Gordin reviewed this article as part of an analysis of the accuracy of Wikipedia for the 14 December 2005 issue of ''[[Nature (journal)|Nature]]'', he cited as one of Wikipedia's errors that "They say Mendeleev is the 14th child. He is the 14th surviving child of 17 total. 14 is right out." However in a ''[[New York Times]]'' article from January 2006, it was noted that in Gordin's own 2004 biography of Mendeleev, he also had the Russian chemist listed as the 17th child, and quoted Gordin's response to this as being: "That's curious. I believe that is a typographical error in my book. Mendeleyev was the final child, that is certain, and the number the reliable sources have is 13." Gordin's book specifically says that Mendeleev's mother bore her husband "seventeen children, of whom eight survived to young adulthood," with Mendeleev being the youngest. See: George Johnson, "The Nitpicking of the Masses vs. the Authority of the Experts" ''New York Times'' (3 January 2006) ([http://www.nytimes.com/2006/01/03/science/03comm.html online]); "Supplementary information to accompany Nature news article 'Internet encyclopaedias go head to head' (Nature 438, 900–901; 2005)", posted on the ''Nature'' website 22 December 2005 ([http://blogs.nature.com/wp/nascent/supplementary_information.pdf PDF]); Gordin 2004, p. 178.</ref> രാഷ്ട്രമീമാംസ, തത്ത്വശാസ്ത്രം, ഫൈൻ ആർട്ട്സ് എന്നിവ പഠിപ്പിക്കുന്ന അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛന്റെ കാഴ്ച്ചശക്തി നഷ്ടപ്പെടുകയും അതോടെ ജോലി ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്തു. അമ്മ ജോലി ചെയ്യാനാരംഭിച്ചു. കുടുംബത്തിന്റെ ഗ്ലാസ്സ് ഫാക്ടറി അടഞ്ഞുകിടന്നിരുന്നത് ഇവർ തുറന്നു പ്രവർ‌ത്തിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഇദ്ദേഹത്തിനു പതിമൂന്ന് വയസ്സായപ്പോഴേയ്ക്കും അച്ഛൻ മരിക്കുകയും ഫാക്ടറി തീപ്പിടുത്തത്തിൽ നശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ഇദ്ദേഹം ടോബ്ലോസ്കിലെ ഒരു ജിംനേഷ്യത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി പോകാൻ തുടങ്ങിയത് ഈ സമയത്താണ്. 1849-ൽ ദാരിദ്ര്യത്തിലായ മെൻഡലിയേവ് കുടുംബം [[Saint Petersburg|സെയിന്റ് പീറ്റേഴ്സ്ബർഗിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറ്റി. ഇദ്ദേഹം ഇവിടത്തെ [[Main Pedagogical Institute|മെയിൻ പെഡഗോഗിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ]] 1850-ൽ ചേർന്നു. ബിരുദത്തിനു ശേഷം ഇദ്ദേഹത്തിന് [[tuberculosis|ക്ഷയരോഗം]] പിടിപെടുകയും ഇതിനാൽ 1855-ഓടെ [[Black Sea|കരിങ്കടലിന്റെ]] വടക്കേ തീരത്തിനടുത്തുള്ള [[Crimea|ക്രിമിയയിലേയ്ക്ക്]] ഇദ്ദേഹം താമസം മാറി. [[Simferopol gymnasium №1|ഒന്നാം നമ്പർ സിംഫെറോപോൾ ജിംനേഷ്യത്തിൽ]] ഇദ്ദേഹം ശാസ്ത്രാദ്ധ്യാപകനായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. 1857ഓടെ ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത് ഇദ്ദേഹം സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ്ബർഗിൽ തിരിച്ചെത്തി. ==അവലംബം== <references/> ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book | first = Michael | last = Gordin | authorlink = Michael Gordin | title = A Well-Ordered Thing: Dmitrii Mendeleev and the Shadow of the Periodic Table | url = https://archive.org/details/wellorderedthing00gord | publisher=Basic Books | location = New York | year = 2004 | isbn = 0-465-02775-X }} * {{cite book | first = Dmitry Ivanovich | last = Mendeleyev | coauthors = Jensen, William B. | title = Mendeleev on the Periodic Law: Selected Writings, 1869–1905 | url = https://archive.org/details/mendeleevonperio0000mend | location = Mineola, New York | publisher=[[Dover Publications]] | year = 2005 | isbn = 0-486-44571-2 }} * {{cite book | first = Paul | last = Strathern | authorlink = Paul Strathern | title = Mendeleyev's Dream: The Quest For the Elements | url = https://archive.org/details/mendeleyevsdream0000stra_u9p1 | location = New York | publisher=[[St Martins Press]] | year = 2001 | isbn = 0-241-14065-X }} * {{cite book | last = Mendeleev | first = Dmitrii Ivanovich | title = Principles of Chemistry | url=http://www.archive.org/details/principlesofchem00menduoft | publisher=Collier | location = New York | year = 1901 }} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons|Дмитрий Иванович Менделеев|ദിമിത്രി മെൻഡലിയേവ്}} {{Wikisource author|Dmitri Mendeleev}} *[http://webserver.lemoyne.edu/faculty/giunta/EA/MENDELEEVann.HTML Original Periodic Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040803141736/http://webserver.lemoyne.edu/faculty/giunta/EA/MENDELEEVann.HTML |date=2004-08-03 }}, annotated. webserver.lemoyne.edu *[http://www.chemheritage.org/classroom/chemach/pop/04periodic/meyer1.html Mendeleev's first draft version of the Periodic Table] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219230614/http://www.chemheritage.org/classroom/chemach/pop/04periodic/meyer1.html |date=2014-02-19 }}, 17 February 1869. chemheritage.org *[http://www.nytimes.com/library/magazine/millennium/m1/sacks.html "Everything in its Place"], essay by Oliver Sacks * {{worldcat id|lccn-n81-37129}} {{Authority control |VIAF=71528062 |LCCN=n/81/37129}} {{Copley Medallists 1901-1950}} [[വർഗ്ഗം:റഷ്യൻ രസതന്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:കോപ്ലി മെഡൽ നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1834-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1907-ൽ മരിച്ചവർ]] e2y7uxwhatxi7vdrfyyurxdj5kzvrj0 0 41654 4648151 4629612 2026-07-16T19:01:26Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 6 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648151 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alexander the Great}} {{Infobox Emperor |name =മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ മൂന്നാമൻ |title =[[Basileus]] of Macedon, [[Hegemon]] of the [[League of Corinth|Hellenic League]], [[Pharaoh]] of Egypt, [[Shahanshah]] of Persia |image =Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg |caption =Alexander fighting Persian king [[Darius III of Persia|Darius III]]. From [[Alexander Mosaic]], from [[Pompeii]], [[Naples]], [[Museo Archeologico Nazionale]]. |reign =336-323 ബിസി |coronation = |predecessor =[[ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ|ഫിലിപ് II]] |successor =[[Alexander IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ IV]] |heir = |consort =[[റോക്സാന|ബാക്ട്രിയയിലെ റോക്സാന]] <br /> [[സ്റ്റാറ്റെരിയ II|പെർസ്യയിലെ സ്റ്റാറ്റെരിയ]] |issue =[[അലക്സാണ്ടർ IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ IV]] |royal house = |royal anthem = |father =[[മാസിഡോണിലെ ഫിലിപ് II]] |mother =[[ഒളിമ്പിയാസ്|എപിറസിലെ ഒളിമ്പിയാസ്]] |date of birth =[[ജൂലൈ 20]], [[356 BC]] |place of birth =[[പെല്ല]], [[മാസിഡോണിയ (പുരാതന സാമ്രാജ്യം)|മാസിഡോണിയ]] |date of death =[[ജൂൺ 10]], [[323 BC]] (33ആം വയസിൽ) |place of death =[[ബാബിലോൺ]] |place of burial= }} പുരാതന [[മാസിഡോണിയ (പുരാതന സാമ്രാജ്യം)|മാസിഡോണിയ]]യിലെ ഒരു [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീക്ക്]] രാജാവായിരുന്നു '''അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി'''. '''അലക്സാണ്ടർ മൂന്നാമൻ'''(20/21 ജുലൈ 356-10/11 ജൂൺ 323 ബീ.സി), '''മാസിഡോണിയക്കാരനായ അലക്സാണ്ടർ''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ലോകചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രഗൽഭരായ സൈന്യാധിപരിൽ ഒരാളായി അലക്സാണ്ടർ വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ഇദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ല. മരണമടയുമ്പോഴേക്കും അലക്സാണ്ടർ പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർക്ക് പരിചിതമായ പ്രദേശങ്ങൾ ഒട്ടുമിക്കവയും തന്നെ കീഴടക്കിയിരുന്നു. BC 334-ൽ ആർക്കീമെനിഡ്‌ സാമ്രാജ്യം കീഴടക്കിയ അദ്ദേഹം സൈന്യത്തെ [[ഏഷ്യാമൈനർ|ഏഷ്യാ മൈനാറിലേക്ക്‌]] നയിച്ചു. അവിടെ നിന്ന്‌ പത്തു വർഷത്തിനുള്ളിൽ തുടർച്ചയായ കീഴടക്കലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെയായിരുന്നു. പത്ത്‌ വർഷം കൊണ്ട്‌ തന്നെ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യയുടെ]] ആധിപത്യം അവസാനിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു. ഇസ്സസും ഗ്വാങ്ങമെല യുദ്ധങ്ങൾ എന്നിവ അതിൽ പ്രധാനമാണ്‌. [[ദാരിയൂസ് III|ദാരിയസ്സ്‌ മൂന്നാമനെ]] കീഴടക്കിക്കൊണ്ട്‌ ആദ്യ പേർഷ്യൻ സമ്രാജ്യം. അതേ സമയം തന്നെ [[അഡ്രിയാറ്റിക് കടൽ|അഡ്രിയാറ്റിക്ക്‌]] കടൽ മുതൽ [[സിന്ധു നദി]] വരെ തന്റെ സാമ്രാജ്യം വികസിപ്പിച്ചു. ബി.സി.326-ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യ]] കീഴടക്കി, എന്നാൽ സൈന്യത്തിന്റെ അഭിപ്രായം കണക്കിലെടുത്ത്‌ അദ്ദേഹം ഗ്രീസിലേക്ക്‌ തിരിച്ചു‌ പോയി.ബി.സി 323-ൽ [[ബാബിലോണിയ|ബാബിലോണിയയിൽ]] വച്ച്‌ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷം തുടർച്ചയായ ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങൾതന്നെ അധികാരത്തിനായി നടക്കുകയുണ്ടായി. അതിനു ശേഷം അലക്സാൻഡറിന്റെ ബന്ധുവും ജനറലുമായിരുന്ന ഡിയഡോച്ചി (Diadochi)യാണ്‌ ഭരണം നയിച്ചത്. അലക്സാൻഡറുടെ പടയോട്ടത്തിന്റെ ഫലമായി സാംസ്ക്കാരിക സങ്കലനങ്ങൾ ഉണ്ടായി .[[ഗ്രീക്കോ-ബുദ്ധമതം|ഗ്രീക്കോ-ബുദ്ധിസം]] അവയിൽ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്‌. ഇരുപതോളം നഗരങ്ങൾക്ക്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര്‌ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി<!-- This links to a disambiguation page on purpose. -->.[[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിലെ]] അലക്സാൻഡ്രിയയാണ്‌ അതിൽ പ്രസിദ്ധമായത്. അലക്സാൻഡറിന്റെ വരവ് ഗ്രീക്ക്‌- കോളനിവൽക്കരണത്തിനും, ഗ്രീക്ക്‌ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിനും, [[ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് യുഗം|ഹെല്ലനിസ്റ്റിക്ക്‌ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ]] ഉദയത്തിനും കാരണമായി.15 -ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിലനിന്നിരുന്ന [[ബൈസാന്റൈൻ സാമ്രാജ്യം|ബൈസാന്റേയിൻ(Byzantine) സാമ്രാജ്യവും]] 1920 വരെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധേഷ്യയിലും]] ,അനാറ്റോളിയയുടെ കിഴക്കും ഗ്രീക്ക്‌ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടുതലായിരുന്നതും അലക്സാണ്ടറുടെ കാലത്തെ ഗ്രീക്ക്-‌ സ്വാധീനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മറ്റ്‌ സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ എണ്ണവും തമ്മിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന രീതി ഇന്നും മിലിട്ടറി അക്കാഡമികൾ തുടർന്ന്‌ പോകുന്നു. ഇന്നും മിലിട്ടറി അക്കാഡമികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്‌ വരുന്നു.{{Sfn |Yenne|2010|page=viii}}{{cref |ii}}ഗുരുവായ [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലിനോടോപ്പം]] ലോകത്തെ എക്കാലവും സ്വാധീനിച്ച വ്യക്ത്തികളിൽ ഒരാളാണ്‌ അലക്സാൻഡർ.<ref>{{Cite web|url = http://www.theguardian.com/books/2014/jan/30/whos-most-significant-historical-figure|title = Guardian on Time Magazine's 100 personalities of all time}}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.ranker.com/crowdranked-list/the-most-influential-people-of-all-time|title = Ranker.com - The most influential people of all time}}</ref> ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമനിൽ നിന്ന്‌ ഇരുപതാം വയസ്സിൽ കിരീടം ഏറ്റെടുത്തു. [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയും]] വടക്ക് -കിഴക്ക്‌[[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയും]] വരെ നീണ്ട്‌ കിടക്കുന്ന സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധിപനായി. ഗ്രീസ്‌ മുതൽ ഈജിപ്റ്റ്‌ വരെയും, പിന്നെ വടക്ക്‌ പടിഞ്ഞാറ്‌ ഇന്ത്യ വരെയും അലക്സാണ്ടർ തന്റെ മുപ്പത്‌ വയസ്സിനിടയിൽ പിടിച്ചടക്കി.<ref>{{cite web | place = UK | title = Alexander the Great (356–323 BC) | publisher = BBC | url = http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/alexander_the_great.shtml}}</ref> ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിജയം നേടിയ സൈനിക നേതാവായി അദ്ദേഹത്തെ കരുതുന്നു.{{Sfn |Yenne|2010 | page = 159}} തത്വചിന്തകനായ [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്‌റ്റോട്ടിലാണ്‌]] പതിനാറ്‌ വയസ്സു വരെ അദ്ദേഹത്തെ പഠിപ്പിച്ചിരുന്നത്‌. BC 336-ൽ അച്ഛനായ ഫിലിപ്പിൽ നിന്ന്‌ അധികാരം ഏറ്റെടുത്തു. അതിനുശേഷം ഫിലിപ്പ്‌ വധിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്‌. അലക്സാണ്ടറിന്‌ ശക്തമായ ഒരു സാമ്രാജ്യവും അനുഭവസമ്പന്നരായ സൈനികരെയും അച്ഛനായ ഫിലിപ്പിൽ നിന്ന്‌ കിട്ടിയിരുന്നു. ഗ്രീസിന്റെ മുഴുവൻ നിയന്ത്രണവും അദ്ദേഹത്തിനായിരുന്നു.<ref>{{cite book|editor1-last=Heckel|editor1-first=Waldemar|editor2-last=Tritle|editor2-first=Lawrence .|title=Alexander the Great: A New History|url=https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse|date=2009|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=1405130822|page=[https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse/page/99 99]|chapter=The Corinthian League}}</ref><ref>{{cite book|last1=Burger|first1=Michael|title=The Shaping of Western Civilization: From Antiquity to the Enlightenment|url=https://archive.org/details/shapingofwestern0000mich|date=2008|publisher=University of Toronto Press|isbn=1551114321|page=[https://archive.org/details/shapingofwestern0000mich/page/76 76]}}</ref>. അക്കീലിസിന്റെ പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട ആളായിരുന്നു മാതാവായ ഒളിമ്പിയസ്‌. [[ഹെർക്കുലീസ്|ഹെർക്കുലീസിന്റെ]] പിൻതലമുറയിൽപ്പെട്ട വ്യക്തിയായിരുന്നു പിതാവായ ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവും. ധീരനും പരാക്രമിയുമായ പുത്രനായിരിക്കും തങ്ങൾക്ക്‌ ജനിക്കുകയെന്ന്‌ ഇരുവർക്കും സ്വപ്ന ദർശനമുണ്ടായിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. {{TOC limit|3}} Alpy redio ==ജനനം== [[File:Alexander1256.jpg|thumb|ഇസ്താംബൂളിലെ ആർക്കിേേയേ ളജിക്കൽ മ്യൂസിയത്തിലെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ പ്രതിമ.]] അലക്സാൻഡർ ജനിച്ചത്‌ ഗ്രീക്ക്‌ മാസമായ ഹെകറ്റോംബയൊൻ(Hekatombaion)ണിൽ ആറാം തീയതിയാണ്.‌ ഇത്‌ ഏകദേശം ബി.സി 356 ജൂലൈ 20 ആം തീയതിയായി വരും.കൃത്യമായ തീയതി അറിയില്ല.<ref>{{cite web | url = http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7 | title = The birth of Alexander the Great | work = Livius | quote = Alexander was born the sixth of [[Attic calendar|Hekatombaion]]. | accessdate = 16 December 2011 | archive-date = 2016-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161005011405/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t32.html#7 | url-status = dead }}</ref>മാസിഡോണിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ പെല്ലയിലാണ്‌ അദ്ദേഹം ജനിച്ചത്‌.<ref>{{citation |title = Alexander of Macedon, 356–323 B.C.: a historical biography |series= Hellenistic culture and society | first = Peter | last = Green |edition= illustrated, revised reprint |publisher= University of California Press |year = 1970 |isbn= 978-0-520-07165-0 |page= xxxiii |url= https://books.google.com/books?id=g6Wl4AKGQkIC&pg=PA559&dq=alexander+the+great+356+OR+355&sa=X&ei=h78uT-uaFYSzhAe436jsCg&ved=0CF8Q6AEwCDgK#v=onepage&q=356&f=false | quote = 356 – Alexander born in Pella. The exact date is not known, but probably either 20 or 26 July.}}</ref>മാസിഡോണിയയുടെ രാജാവായ ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമനാണ്‌ അച്ഛൻ. ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ നാലാമത്തെ ഭാര്യയായ ഒളിമ്പിയസാണ്‌ അമ്മ. എപ്പിരസിലെ രാജാവായ നിയോപ്റ്റോലിമസ്‌(Neoptolemus) ഒന്നാമന്റെ മകളാണ്‌ ഒളിമ്പിയസ്‌.<ref>"Renault, p. 28"</ref><ref>durant538</ref> ഫിലിപ്പിന്‌ ഏഴോ എട്ടോ ഭാര്യമാരുണ്ടായിരുന്നു. ഒളിമ്പിയസായിരുന്നു മുഖ്യപത്നി. ചിലപ്പോൾ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജനനത്തിലൂടെയാകാം.{{Sfn |Roisman|Worthington | 2010 | p= 171}} പല ഇതിഹാസകാരന്മാരും അലക്സാൻഡറിന്റെ ജനനവും കുട്ടിക്കാലവും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌.<ref>"Roisman 2010 188"</ref> പുരാതന ഗ്രീക്ക്‌ ജീവചരിത്രകാരനായ [[പ്ലൂട്ടാർക്ക്|പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ]] രേഖപ്പെടുത്തലിൽ വിവാഹത്തിനു ശേഷം ഫിലിപ്പ് ‌ ഒരു സ്വപ്നം കണ്ടതായി പറയുന്നു.ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രം സിംഹത്തിന്റെ ചിത്രം അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. മറ്റോരു സ്വപ്നത്തിൽ ഫിലിപ്പ്‌ ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ ഒരു മിന്നൽ ഏൽക്കുകയും അതിൽ നിന്നുണ്ടായ തീ ജ്വാലകൾ ഉയരുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തതായും കണ്ടു.ഈ സ്വപ്നത്തിന് പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌ വിവിധ തരത്തിൽ വ്യാഖ്യാനം നൽകിയിട്ടുണ്ട്‌. ഒളിമ്പിയസിന്റെ ഗർഭപാത്രത്തിലെ അടയാളം സീയൂസ്‌ ദേവന്റെ ചിത്രത്തിലേക്കാണ്‌ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നതെന്നാണ്‌ അദ്ദേഹം പറയുന്നത്‌.അലക്സാൻഡർ ജനിച്ച ദിവസം ഫിലിപ്പ്‌ ചാൽസിഡൈസ്‌(Chalcidice)സിന്റെ ഉപദ്വീപായ പോറ്റിടിയ വളയാനുള്ള തയാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുകയായിരുന്നു. കുട്ടി ജനിച്ച ദിവസം ചില ഭാഗ്യലക്ഷണങ്ങൾ കാണുകയുണ്ടായി. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവിന്റെ മുഖ്യസൈൈന്യാധിപനായ പാർമേനിയൊ, ഇല്യാര്യന്മാരുടെയും പിയൊണിയന്മാരുടെയും സംയുക്ത സൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ കീഴ്പ്പെടുത്തി.രാജാവിന്റെ കുതിര ഒളിമ്പിക്സ്‌ മൽസരത്തിൽ വിജയിച്ചു.അതേ ദിവസം തന്നെ ലോകാദ്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഇഫെസസി(Ephesus)ലെ ആർറ്റിമിസിന്റെ ക്ഷേത്രം കത്തിയെരിഞ്ഞു. മഗ്നേഷ്യയിലെ ഹെഗേസിയസ്‌(Hegesias of Magnesia) പറഞ്ഞതെന്തെന്നാൽ അത്‌ കത്തി തകർന്നു എന്തെന്നാൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജനനം കണ്ട്‌ ആർറ്റിമിസ്‌ അവിടെ നിന്നും പോയി.<ref>Renault, p. 28"</ref>ചില ഐതിഹ്യങ്ങൾ അലക്സാൻഡർ രാജാവായതിനു ശേഷം ഉണ്ടായതായിരിക്കാം. അദ്ദേഹം അതി മാനുഷനാണെന്നും ജന്മനാ മഹാനാണെന്നും വിശ്വസിപ്പിക്കാൻ<ref>"Roisman 2010 188"</ref>കുട്ടിക്കാലത്ത്‌ അലക്സാൻഡറിനെ വളർത്തിയത്‌ പരിചാരികയായ ലനിക(Lanika) ആയിരുന്നു. ഭാവിയിൽ അലക്സാൻഡറിന്റെ ജനറലായി മാറിയ ക്ലീറ്റസ്‌ ദി ബ്ലാക്കിന്റെ സഹോദരിയായിരുന്നു അവർ. അമ്മയുടെ ബന്ധുവായ കർക്കശക്കാരനായ ലയോണിദാസ്‌(Leonidas)-ൽ നിന്നും ഫിലിപ്പിന്റെ ജനറലായ ലൈസിമകസ്‌(Lysimachus)ൽനിന്നുംക്രൂരമായ ദേഹോപദ്രവമാണ്‌ കിട്ടിയത്‌. അലക്സാൻഡർ കുലീനനായ മാസിഡോണിയൻ യുവാവിനെപ്പോലെ [[കുതിര സഞ്ചാരം|കുതിരസവാരിയും]] വേട്ടയും ആയുധാഭ്യാസവും വായനയും വാദ്യോപകരണങ്ങൾ വായിക്കാനും പഠിച്ചു. <ref name="Roisman 2010 186">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p= 186}}</ref> [[File:Alexander taming Bucephalus by F. Schommer, German, late 19th century.jpg|250px|left|By F. Schommer]] അലക്സാൻഡറിന്‌ പത്ത്‌ വയസ്സുള്ളപ്പോൾ തെസ്സ്ലിയിൽ നിന്നൊരു വ്യാപാരിയിൽ നിന്ന്‌ ഫിലിപ്പ്‌ ഒരു കാട്ടുകുതിരയെ വാങ്ങിച്ചു..കുതിരയെ കൊട്ടാരത്തിൽ കൊണ്ടു‌വന്നു. എന്നാൽ കുതിരയെ മെരുക്കാൻ ആർക്കും സാധിക്കുന്നില്ല. വീരന്മാരെയും കുതിരസവാരിക്കാരെയും കുതിര തള്ളിയിട്ടു. ഒടുവിൽ സേനാനായകൻ തന്നെ കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറാൻ എത്തി. എന്നാൽ അദ്ദേഹവും കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. അതോടെ ഫിലിപ്പ് രാജാവ്‌ കുതിരയെ കൊണ്ട്‌ പോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു.അപ്പോൾ അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറാൻ രാജാവിനോട്‌ അനുവാദം ചോദിച്ചു.ആദ്യം അനുവാദം കൊടുക്കാതിരുന്ന രാജാവ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ നിർബന്ധത്തിനു വഴങ്ങി അനുവാദം നൽകി. സന്തോഷത്തോടെ അടുത്തെത്തിയ ബാലൻ കുതിരയെ തിരിച്ചുനിർത്തി കുതിരപ്പുറത്ത്‌ കയറുകയും മൈതാനത്തിലൂടെ ഓടിക്കുകയും ചെയ്തു. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവിന്‌ അത്ഭുതവും സന്തോഷവും തോന്നി. കുതിരപ്പുറത്ത്‌ നിന്നിറങ്ങിയ അലക്സാൻഡർ, രാജാവിനോട്‌ പറഞ്ഞു“ സ്വന്തം നിഴൽ കണ്ട്‌ ഭയപ്പെട്ടതിനാലാണ്‌ കുതിര മെരുങ്ങാത്തത്.‌ തിരിച്ച്‌ നിർത്തിയപ്പോൾ കുതിരക്ക്‌ നിഴൽ കാണാതായി.അപ്പോൾ അത്‌ ശാന്തമായി നിന്നു”. BALA9.<ref name = "Roisman 2010 186">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p= 186}}</ref>പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌ രേഖപ്പെടുത്തി.“ഫിലിപ്പ്‌ തന്റെ മകന്റെ കഴിവിലും ധൈര്യത്തിലും സന്തുഷ്ടനായി മകനെ കണ്ണീരോടെ ഉമ്മവെച്ചു എന്നിട്ട്‌ പറഞ്ഞു”നിന്റെ കഴിവിനുസരിച്ച്‌ മാസിഡോണിയ വളരെ ചെറുതാണ്.‌ നീ ഒരു പുതിയ സാമ്രാജ്യം കണ്ടുപിടിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു“. എന്നിട്ട്‌ ആ കുതിരയെ അലക്സാണ്ടറിന്‌ നൽകി. അലക്സാണ്ടർ ആ കുതിരയ്ക്ക് [[ബ്യൂസിഫാലസ്‌|ബ്യൂസിഫലസ്‌]] എന്ന്‌ നാമകരണം ചെയ്തു.ബ്യൂസിഫലസ്‌ എന്നാൽ “കാള തല” എന്നാണ്‌ അർത്ഥം. ബ്യൂസിഫലസ്‌ അലക്സാൻഡറിനെ വഹിച്ചു കൊണ്ട്‌ ഇന്ത്യ വരെ ഉണ്ടായിരുന്നു, അതിന്റെ അന്ത്യം വരെ.ബ്യൂസിഫലസ്‌ മരിച്ചതിനു ശേഷം (പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ വയസ്സായി മരിച്ചതാണ്‌ 30ആം വയസ്സിൽ) അലക്സാൻഡർ ബ്യുസിഫലസിന്റെ സ്മരണക്കയി ഒരു നഗരത്തിന്‌ “ബ്യൂസിഫല” എന്ന്‌ പേരിട്ടു.<ref name=durant538>{{harvnb|Durant|1966|p=538}}</ref>{{Sfn |Renault|2001|p=39}} ==യൗവനവും വിദ്യാഭ്യാസവും== [[File:Aristotle tutoring Alexander.jpg|thumb|''[[Aristotle]] tutoring Alexander'', by [[Jean Leon Gerome Ferris]]]] 13 വയസ്സായപ്പോൾ ഫിലിപ്പ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്‌ പറ്റിയ ഗുരുവിനെ അന്വേഷിക്കൻ തുടങ്ങി. ഇസൊക്രറ്റെസ്‌(Isocrates)ന്റെയും സ്പ്യൂസിപ്പുസ്‌(Speusippus)ന്റെയും അക്കാഡമികൾ പരിഗണിച്ചതിനു ശേഷം ഫിലിപ്പ്‌ തിരഞ്ഞെടുത്തത്‌ അരിസ്റ്റോട്ടിലിനെയാണ്‌. മീസ(Mieza)യിലെ നിംഫിലെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ക്ലാസ്‌ സൗകര്യവും ഒരുക്കിക്കൊടുത്തു. ഫിലിപ്പ്‌ മറ്റൊരു വാഗ്ദാനവും നൽകി. അലക്സാണ്ടറിനെ പഠിപ്പിച്ചു കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം, അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ സ്വന്തം നഗരമായ സ്റ്റഗൈര(Stageira) പുനർ നിർമ്മിച്ച്‌ നൽകാമെന്ന്‌ പറഞ്ഞു. ഈ സ്ഥലം ഫിലിപ്പ്‌ ഇടിച്ച്‌ നിരത്തുകയും അടിമകളെ വാങ്ങാനും വില്ക്കാനും പുറത്താക്കിയവർക്ക്‌ ഇളവ്‌ നല്കി പാർപ്പിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Renault|2001|p=44}}</ref><ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=15}}</ref>അലക്സാണ്ടറിനും മറ്റ്‌ മാസിഡോണിയൻ ഉന്നതകുലജാതരായ കുട്ടികൾക്കും മീസ ഒരു ബോർഡിങ്ങ്‌ സ്കൂൾ പോലെയായിരുന്നു. അവരിൽ ചിലരാണ്‌ ടോളമി, ഹെഫൈസ്റ്റയോൻ, കസ്സാൻഡർ തുടങ്ങിയവർ. പല വിദ്യാർഥികളും കൂട്ടുകാരും ഭാവിയിൽ ജനറൽമാരുമായി. ഇവരെ പൊതുവെ “കംപനിയൻസ്‌”(സഹപാഠികൾ)എന്ന്‌ അറിയപ്പെട്ടു. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ അലക്സാണ്ടറിനെയും സഹപാഠികളെയും വൈദ്യം,തത്ത്വചിന്ത,ധർമ്മം,മതം, യുക്തിചിന്ത,കല തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ ശിക്ഷണത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ ഹോമറിന്റെ കടുത്ത ആരാധകനായിത്തീർന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ‌ [[ഇലിയഡ്|ഇലിയഡിന്റെ]]. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഷ്യം അലക്സാണ്ടറിന്‌ നൽകി.അദ്ദേഹം തന്റെ യുദ്ധത്തിനോടൊപ്പാം വരെ അത്‌ സൂക്ഷിക്കുമായിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=45–47}}</ref><ref>{{harvnb|McCarty|2004|p=16}}</ref> ==യുദ്ധ രംഗത്തേക്ക്‌== [[File:AlexandreLouvre.jpg|250px|thumb|left|Roman copy of a [[herma]] by [[Lysippos]], [[Louvre Museum]]. Plutarch reports that sculptures by Lysippos were the most faithful.]] അലക്സാണ്ടറിന്‌ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ കീഴിലെ പഠനം അവസാനിച്ചു. ഫിലിപ്പ്‌ രാജാവ്‌ ബൈസാന്റിയത്തിനെതിരെ യുദ്ധത്തിന്‌ പോയപ്പോൾ രാജകൊട്ടാരത്തിന്റെയും പരിസര പ്രദേശത്തിന്റെയും ചുമതല അലക്സാണ്ടറിനായി.<ref>"Roisman 2010 188"</ref> ഫിലിപ്പിന്റെ അഭാവം മുതലെടുത്ത്‌ താർസിയൻ വർഗ്ഗത്തിലെ “മേഡി” വിഭാഗക്കാർ മാസിഡോണിയക്കെതിരെ കലാപം ആരംഭിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ ഇതിനോട്‌ പെട്ടെന്ന്‌ പ്രതികരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ അവരുടെ പ്രദേശത്തേക്ക്‌ കുതിച്ചു. കലാപം അടിച്ചമർത്തി. തദ്ദേശീയരെ പുറത്താക്കി അദ്ദേഹം ഗ്രീക്ക്കാരുടെ കോളനി സ്ഥപിച്ചു. അതാണ്‌ “അലക്സാണ്ടർ പോളിസ്‌” എന്നറിയപ്പെട്ടത്‌.{{Sfn |Renault|2001|p=47}}{{Sfn |Bose|2003|p= 43}} ഫിലിപ്പ്‌ തിരിച്ച്‌ വന്നതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറിനെയും കുറച്ച്‌ സൈന്യത്തെയും തെക്കൻ ത്രാസി(Thrace)ലെ കലാപം തടയാൻ അയച്ചു. അതിലും അലക്സാണ്ടർ വിജയിച്ചു. ബി.സി.338-ൽ ഫിലിപ്പിനും സൈന്യത്തിനോടുമൊപ്പംപതിനെട്ടു-കാരനായ അലക്സാണ്ടറും തെർമൊപയ്‌ലേ(Thermopylae)യിലൂടെ തീബൻ കാവൽ സൈന്യത്തെ നേരിട്ടു. ഇലാറ്റിയ(Elatea) നഗരത്തെ കൈവശമാക്കൻ പുറപ്പെട്ടു. കുറച്ച്‌ ദിവസം കൊണ്ട്‌ ഏഥൻസും തീബ്സും മാർച്ച്‌ ചെയ്തു. ഡിമോസ്തെനെസ്‌(Demosthenes) ആയിരുന്നു ഏഥീനിയന്മാരെ നയിച്ചിരുന്നത്‌. അവർ മാസിഡോണിയക്കെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തീബ്സിനോട്‌ സഹായം അഭ്യർത്ഥിച്ചു. ഏഥൻസും ഫിലിപ്പും അവരുടെ ദൂതന്മാരെ തീബ്സിലേക്ക്‌ അയച്ചു. ആഥൻസിനൊപ്പം ചേരാനാണ്‌ തീബ്സ്‌ തീരുമാനിച്ചത്‌.{{Sfn |Bose|2003|pp=44–45}}{{Sfn |McCarty|2004|p=23}}ഫിലിപ്പ്‌ ആംപിസ്സ(Amphissa)യിലൂടെ മാർച്ച്‌ ചെയ്തു ഡെമോസ്തെനെസ്‌ അയച്ച കൂലിപ്പടയാളികളെ പിടിച്ച്‌ നഗരത്തെ കീഴടങ്ങൽ അംഗീകരിപ്പിച്ചു. ഫിലിപ്പ്‌ തിരിച്ച്‌ ഇലറ്റിയയിൽ എത്തി ഏഥൻസിനും തീബ്സിനും സമാധാന ശ്രമമെന്ന നിലയിൽ അവസാനമായി കീഴടങ്ങാൻ സന്ദേശം നൽകി. എന്നാൽ രണ്ടു പേരും ആ നിർദ്ദേശം തള്ളുകയാണ്‌ ചെയ്തത്‌.{{Sfn |Bose|2003|p=47}}{{Sfn |McCarty | 2004 |p= 24}} തെക്ക്‌ വശത്തു കൂടെ ഫിലിപ്പ്‌, മാർച്ച്‌ ചെയ്തു. ബൊയൊഷിയ(Boeotia)യിലെ ചേരൊനിയ(Chaeronea)യിൽ വച്ച്‌ എതിരാളികൾ അദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. പിന്നെ പൊരിഞ്ഞ പോരാട്ടം തന്നെ നടന്നു. ഫിലിപ്പ്‌, സേനയുടെ വലതു വശവും അലക്സാണ്ടർ, സേനയുടെ ഇടതു വശവും കൂടെ ഫിലിപ്പിന്റെ വിശ്വസ്തരായ ജനറൽമാരും നയിച്ചു. പഴയ രേഖകൾ പ്രകാരം പല സമയത്തും ഇരു വശത്തിനും കടുത്ത പ്രയാസങ്ങൾ നേരിട്ടു. ഫിലിപ്പ്‌ തന്ത്രപൂർവം തന്റെ സേനയെ പിൻവലിച്ചു. എണ്ണത്തിൽ കൂടുതലായിരുന്ന യുദ്ധാനുഭവമില്ലാത്ത അഥീനിയൻ സൈനികർ അവരെ പിന്തുടർന്നു. അതോടെ അവരുടെ വരി മുറിഞ്ഞു. അലക്സാണ്ടറാണ്‌ തീബൻ സേനയുടെ വരി മുറിച്ചത്‌,പിന്നാലെ ഫിലിപ്പിന്റെ ജനറൽമാരും. ഛിന്നഭിന്നമായ എതിരാളികൾക്ക്‌ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടായി. ഫിലിപ്പ്,‌ സേനയോട് മുന്നോട്ട്‌ പോകാനും എതിരാളികളെ വളയാനും ഉത്തരവിട്ടു. അതോടെ അഥീനിയക്കാർ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു. തീബ്സ്‌ വളയപ്പെട്ടു. ഇടതു വശത്ത്‌ ഒറ്റക്ക്‌ പൊരുതി അവരും പരാജയപ്പെട്ടു<ref>DiodXVI</ref>.ചറൊനിയയിലെ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഫിലിപ്പും പെലോപൊന്നിസ്‌(Peloponnis)ലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്തു.അവിടത്തെ എല്ലാ നഗരത്തിലും ഇവർക്ക്‌ മികച്ച സ്വീകരണമാണ്‌ ലഭിച്ചത്‌ .എന്നാലും സ്പാർട്ട്‌(Sparta) അവരെ സ്വീകരിച്ചില്ലെങ്കിലും യുദ്ധം ചെയ്യാൻ തയ്യാറായില്ല.<ref>{{cite web| url = http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html |title=History of Ancient Sparta |work= Sikyon |accessdate= 14 November 2009| archiveurl = https://web.archive.org/web/20091210135050/http://www.sikyon.com/sparta/history_eg.html | archivedate= 10 December 2009 |url-status=live}}</ref>കോരിന്ത്‌(Corinth)ൽ വച്ച്‌ ഫിലിപ്പ്‌ “ഹെല്ലനിക്‌ ഉടമ്പടി” (പഴയ കാലത്ത്‌ ഗ്രീക്‌-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിലെ പേർഷ്യൻ വിരുദ്ധ ഉടമ്പടി)കൊണ്ട്‌ വന്നു. സ്പാർട്ട, ഒഴികെ, മറ്റ്‌ മിക്ക ഗ്രീക്ക്‌ നഗരത്തിലും ഈ ഉടമ്പടി പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു. ഫിലിപ്പ്‌ “ഹെഗെമോൻ”(Hegemon)(പരമോന്നതനായ സേനാനായകൻ) എന്ന്‌ സ്വയം നാമകരണം ചെയ്യുകയും പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം ആക്രമിക്കുകയാണ്‌ ലക്ഷ്യമെന്ന്‌ പ്രഖ്യപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.{{Sfn |McCarty|2004|p= 26}} ==പുറത്താക്കലും തിരിച്ചുവരവും== [[File:Mid-nineteenth century reconstruction of Alexander's catafalque based on the description by Diodorus.jpg|thumb|19th century depiction of Alexander's funeral procession based on the description of Diodorus]] ഫിലിപ്പ്‌ പെല്ലയിലെത്തിയതിനു ശേഷം ക്ലിയോപാട്ര യൂറിഡൈസു(Cleopatra Eurydice)മായി പ്രണയത്തിലേർപ്പെടുകയും വിവാഹിതരാവുകയും ചെയ്തു. ജനറലായ അറ്റാലസിന്റെ ബന്ധുവായിരുന്നു ക്ലിയോപാട്ര.<ref name="Roisman 2010 179">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=179}}</ref>ഈ വിവാഹത്തോടെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സ്ഥാനം പരുങ്ങലിലായി. ക്ലിയോപാട്രക്ക്‌ ജനിക്കുന്ന കുഞ്ഞ്‌ പൂർണമായും മാസിഡോണിയക്കാരനാകും. അലക്സാണ്ടറിന്റെ അമ്മ മാസിഡോണിയക്കാരിയല്ല. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ അലക്സാൻഡർ പാതി മാസിഡോണിയക്കാരനാണ്‌.<ref>McCarty27</ref> [[File:Alexander-Empire 323bc.jpg|thumb|Alexander's empire was the largest state of its time, covering approximately 5.2&nbsp;million square km.]] {{Quote|ഫിലിപ്പിനെ സംബന്ധിച്ച്‌ ക്ലിയോപാട്ര തീരെ ചെറുപ്പമായിരുന്നു. ക്ലിയോപാട്രയുടെയും ഫിലിപ്പിന്റെയും വിവാഹത്തിനോടനുബന്ധിച്ച്‌ നടന്ന‌ മദ്യസല്ക്കാരത്തിൽ അലക്സാണ്ടറും അറ്റാലസും പങ്കെടുത്തിരുന്നു.ക്ലിയോപാട്രയുടെ അമ്മാവനായിരുന്ന അറ്റാലസ്‌ മദ്യ സല്ക്കാരത്തിനിടയിൽ മാസിഡോണിയക്കാർക്ക്‌ കിരീടവകാശിയായി ഒരു പുത്രനുണ്ടാകാൻ പ്രാർഥിക്കാമെന്ന്‌ പറയുകയും<ref name="Roisman 2010 179"/> ഇത്‌ കേട്ട അലക്സാൻഡർ കുപിതനാവുകയും കൈയിലിരുന്ന ഒരു കപ്പ്‌ അറ്റാലസിന്‌ നേർക്ക്‌ എറിയുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ ഫിലിപ്പ്‌ അറ്റാലസിന്റെ പക്ഷം ചേർന്ന്‌ സംസാരിച്ചുകൊണ്ട്‌ അലക്സാണ്ടറിനു നേരെ വാളെടുത്ത്‌ കുതിച്ചു. അലക്സാണ്ടറും വാളെടുത്ത്‌ തയ്യാറായി നിന്നു. രണ്ടു പേരുടെയും ഭാഗ്യത്തിന്‌ ഇരുവരും നിന്ന ദൂരം കാരണവും‌ അമിതമായി മദ്യപിച്ചിരുന്നതു കൊണ്ടും ഫിലിപ്പ്‌ അടി തെറ്റി നിലത്ത്‌ വീണു. അതുകണ്ട്‌ അലക്സാണ്ടർ പുച്ഛത്തോടെയും അധിഷേപ രൂപത്തിലും പറഞ്ഞു“ഇതാ ഒരു മനുഷ്യൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന്‌ ഏഷ്യ വരെ പോകാൻ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നു.എന്നിട്ടും ഒരു മേശയിൽ നിന്നും അടുത്ത മേശയിലേക്ക്‌ പോകാൻ കഴിയുന്നില്ല”| ---പ്ലൂട്ടാർക്ക്‌,ഫിലിപ്പിന്റെ വിവാഹം}} ഇതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറും മാതാവും മാസിഡോൻ വിട്ടു.ഒളിംപിയസ്‌ സഹോദരനായ ഇംപീരസിലെ രാജാവായ അലക്സാണ്ടർ ഒന്നമനോടൊപ്പം മൊളൊസ്സിയൻ(Molossians)സിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ ഡോഡ്ണ(Dodona) യിൽ താമസിച്ചു..<ref name="Roisman 2010 180">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=180}}</ref>അലക്സാണ്ടർ ഇല്ല്യരിയയിൽ രാജാവിന്റെ അതിഥിയായി കഴിഞ്ഞു<ref name="Roisman 2010 180"/>.കുറച്ച്‌ വർഷങ്ങൾക്ക്‌ മുൻപ്‌ മാസിഡോണിയ ഇല്യേരിയയെ യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയമായും സൈനികമായും കഴിവ്‌ തെളിയിച്ച മകനെ ഫിലിപ്പ്‌ തിരികെ വിളിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 180"/> അലക്സാണ്ടർ ആറു മാസത്തിനു ശേഷം കുടുംബ- സുഹ്രുത്തായ ഡിമാരറ്റസി(Demaratus)ന്റെ ശ്രമ ഫലമായി അലക്സാണ്ടർ മാസിഡോണിൽ തിരിച്ചെത്തി.<ref>{{harvnb|Renault|2001|p=56}}</ref> [[File:Pella Lion Hunt Mosaic.jpg|thumb|left|Alexander (left) fighting an [[Asiatic lion]] with his friend [[Craterus]] (detail). 3rd century BC [[mosaic]], [[Pella]] Museum.]] അടുത്ത വർഷങ്ങളിൽ പേർഷ്യയിലെ കാരിയ(caria)യിലെ സറ്റ്രാപ്‌(ഗവർണർ)ആയിരുന്ന പിക്സോഡാരസ്‌(Pixodarus) തന്റെ മൂത്ത പുത്രിയെ അലക്സാൻഡറിന്റെ അർദ്ധസഹോദരനായ ഫിലിപ്പ്‌ അർഹിഡ്യൂസിന്‌ വിവാഹം ആലോചിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 180"/> .ഒളിംപിയസും മറ്റ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ കൂട്ടുകാരും ഇത്‌ ഫിലിപ്പ്‌ അർഡ്യൂസിനെ തന്റെ പിൻഗാമിയായി പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള അവസരമായി എടുക്കുമെന്ന്‌ ഭയന്നു.<ref name="Roisman 2010 180"/> അലക്സാണ്ടർ ഒരു നടനെ പിക്സൊഡരസിന്റെ അടുത്തേക്ക്‌ അയച്ച്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകളെ ഫിലിപ്പിന്റെ ശരിക്കുള്ള മകനല്ലാത്ത അർഹിഡിയൗസിന്‌്‌ നൽകരുതെന്നും അലക്സാണ്ടറിന്‌ വിവാഹം ചെയ്ത്‌ നൽകാനും പറഞ്ഞ.ഈ ഈ വാർതത്‌ ഫിലിപ്പിന്തചെവിയിലുമെത്തി. ി പിക്സൊഡരൗസിന്റെ പുത്രിയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നതിൽ വഴക്ക്‌ പറയുകയും അവളേക്കാൾ മികച്ച മറൊറോരു പെുകുട്ടിയെ അലക്സാണറിരിന്റെ ജീവിതത്തിൽ വരണമെന്നാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹമെന്നും പറഞ്ഞു.<ref name="Roisman 2010 180"/> ഫിലിപ്പ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളായ ഹാർപലസ്‌(Harpalus),നിയർചുസ്‌(Nearchus),ടോളമി,എരിഗ്യയോസ്‌(Erigyius) എന്നിവരെ പുറത്താക്കി.<ref>McCarty27</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|p=59}}</ref><ref>{{harvnb|Fox|1980|p=71}}</ref> [[File:Filip II Macedonia.jpg|left|thumb|250px|[[Philip II of Macedon]], Alexander's father.]] ബി.സി 336-ൽ ഏഗേ(Aegae)യിൽ തന്റെ മകളായ ക്ലിയോപാട്രയുടെയും ഇംപീരിസിലെ അലക്സാണ്ടറുമായി വിവാഹ വേളയിൽ ഫിലിപ്പ്‌ തന്റെ അംഗരക്ഷകന്മാരുടെ ക്യാപ്റ്റനായ പൗസനിയസിന്റെ കുത്തേറ്റ്‌ കൊല്ലപ്പെട്ടു.{{cref|vi}}തന്റെ നേർക്ക്‌ അറ്റാലസ്‌ ചെയ്ത തെറ്റ്‌ കണ്ടില്ലന്ന്‌ നടിച്ചു എന്നതായിരുന്നു പൗസനിയസ്‌ കൊലക്ക്‌ പറഞ്ഞ കാരണം. രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച അലക്സാൻഡറിന്റെ സഹചരികളായ പെർഡികസും (Perdiccas)ലിയന്നറ്റുസ്‌(Leonnatus)എന്നിവർ ഉടനെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.അങ്ങനെ അലക്സാൻഡർ രാജാവും സൈന്യതലവനുമായി, ഇരുപതാം വയസ്സിൽ.<ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=61–62}}</ref><ref name="Fox 1980 72"> {{harvnb|Fox|1980|p=72}}</ref> 1977ൽ തെസലോനികിയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശവകുടീരം അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ പിതാവ്‌ ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റേതാണെന്നു 2014ൽ സ്‌ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. രണ്ട്‌ അറകളുള്ള കുടീരം ശാസ്‌ത്രീയ പരിശോധനകളിലൂടെയാണു സ്‌ഥിരീകരിച്ചതെന്നു [[ഡിസ്കവറി ചാനൽ|ഡിസ്‌കവറി ചാനൽ]] റിപ്പോർട്ട്‌ ചെയ്തിരുന്നു. രാജാവിന്റെ 350 എല്ലുകളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌.1977ൽ ഗ്രീക്ക്‌ ഗവേഷകൻ മനോലിസ്‌ ആൻഡ്രോനികോസ്‌ ആണു ശവകുടീരം കണ്ടെത്തിയത്‌. എന്നാൽ ഇവിടെനിന്നു സ്‌ത്രീയുടെ ശരീര അവശിഷ്‌ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയതാണ്‌ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കിയത്‌. ഇത്‌ രാജ്‌ഞിയുടേതാണെന്നാണു വിശ്വാസം.ശവകുടീരത്തിൽനിന്നു ലഭിച്ച സ്വർണാഭരണങ്ങളാണ് രാജകുടുംബത്തിലേക്കുള്ള സൂചന നൽകിയത്‌. മൃതദേഹത്തിൽ കണ്ടെത്തിയ പരുക്ക്‌, കുടീരത്തിൽനിന്നു ലഭിച്ച ആയുധങ്ങൾ എന്നിവയും ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ ശവകുടീരം തിരിച്ചറിയാൻ സഹായകമായി. ബി.സി. 359 മുതൽ 336 വരെയാണു ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമൻ മാസെഡോണിയ ഭരിച്ചത്‌<ref>http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/international/239400{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} kathha http://sundayshalom.com/?p=4540{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == അധികാരത്തിലേക്ക് == [[File:Map Macedonia 336 BC-en.svg|thumb|The Kingdom of Macedon in 336&nbsp;BC.]] പിതാവായ [[ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ|ഫിലിപ് രണ്ടാമന്റെ]] മരണത്തോടെയാണ് അലക്സാണ്ടറിന് രാജപദവി ലഭിച്ചത്. ഫിലിപ് രാജാവ് ഗ്രീസിലെ വൻ‌കര സംസ്ഥാനങ്ങളെയെല്ലാം തന്നെ മാസിഡോണിയൻ ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. അധികാരത്തിലേറിയ അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സിംഹാസനം സുരക്ഷിതമാക്കൻ ഏതിരാളികളെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ നീക്കം നടത്തിയ ബന്ധുവായ അമ്യന്റസ്‌(Amyntas) നാലാമനെ വധിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 190">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=190}}</ref>ലൈൻസെസ്റ്റിസ്‌ നിന്നുള്ള മാസിഡോണിയൻ രാജകുമാരന്മാരായ രണ്ടുപേരെയും വധിച്ചു. എന്നാൽ മൂന്നാമതൊരു രാജകുമരനായ അലക്സാണ്ടർ ല്യൻസെസ്റ്റെർ(Lyncesters)-രോട്‌ ദയ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ക്ലിയോപാറ്റ്ര യൂറിഡിസിനെയും യൂറോപ്പയെയും ഫിലിപ്പിന്റെ മക്കളെയും ജീവനോടെ ചുട്ടുകരിക്കുകയാണ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ദുഷ്ടയായ മാതാവ് ഒളിംപിയാസ്‌ ചെയ്തത്‌. എന്നാൽ ഈ വാർത്തയറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ ദുഖിതനാവുകയും, ഒളിംപിയാസിനോട്‌ കോപാകുലനാവുകയും ചെയ്തു. ഏഷ്യാമൈനറിന്റെ സേനാനായകനും ക്ലിയോപാട്രയുടെ അമ്മാവനുമായിരുന്ന അറ്റാലസിനെ<ref name="Green 2007 5–6">{{harvnb|Green|2007|pp=5–6}}</ref> വധിക്കാനും അലക്സാണ്ടർ ഉത്തരവിട്ടു.<ref name="Roisman 2010 190"/> അറ്റാലസ്‌ അതേസമയം ഡെമൊസ്തെനെസ്‌(Demosthenes)സുമായി ആഥൻസിനെ പരാജയപ്പെടുത്താൻ പദ്ധതി ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു.. പല അവസരങ്ങളിലും നിന്ദിക്കുമായിരുന്നു. ക്ലിയോപ്പാട്രയുടെ മരണത്തിനു ശേഷവും അലക്സാണ്ടറിനെ അറ്റാലസ്‌ കുറ്റപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ തന്റെ ജീവന്‌ ഭീഷണിയായി അലക്സാണ്ടർ കരുതി.ഇതാണ്‌ അറ്റാലസിന്റെ വധത്തിലേക്ക്‌ നയിച്ചത്‌.<ref name="Green 2007 5–6"/> മനോനില തെറ്റിയ അർഹിഡിയസിനോടും അലക്സാണ്ടർ ദയ കാണിച്ചു. ഒളിംപിയയുടെ വിഷ പ്രയോഗത്തിലൂടെയാണ്‌ അർഹിഡിയസിന്റെ മനോനില തെറ്റിയതെന്നാണ്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്‌.<ref name="Fox 1980 72"/><ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=70–71}} https://marianpathram.com/</ref> [[File:Fresco Alexander and Stateira.jpg|thumb|A mural in Pompeii, depicting the marriage of Alexander to Barsine (Stateira) in 324 BC. The couple are apparently dressed as Ares and Aphrodite.]] അധികാരത്തിലെത്തിയശേഷം അലക്സാണ്ടറിന്റെ ആദ്യ നീക്കം തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ കലാപം അടിച്ചമർത്തലായിരുന്നു. ഫിലിപ്പിന്റെ മരണവാർത്തയറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം കീഴടക്കിയ പല പ്രദേശവും സ്വതന്ത്രമാവാൻ കലാപം ആരംഭിച്ചു. തീബ്സ്‌,ആഥൻസ്‌,തെസ്സലി എന്നിവയും മാസിഡോണിയയുടെ വടക്കുള്ള ത്രസിയൻ(Thracian) ഗോത്രങ്ങളും ഇവയിൽപ്പെടും. കലാപത്തിന്റെ വാർത്തയറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ പെട്ടെന്ന്‌ തന്നെ ഇതിനോട്‌ പ്രതികരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ 3,000 മാസിഡോണിയൻ കുതിര സൈന്യത്തോടെ തെസ്ലിയിലേക്ക്‌ സവാരി ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടർ തെസ്സ്ലിയൻ സ്യൈനത്തെ ഒളിമ്പസ്‌ ‌ പർവതത്തിനും ഒസ്സ പർവതത്തിനുമിടയിൽ കണ്ടു. അദ്ദേഹം സൈന്യത്തോട്‌ ഒസ്സ പർവതത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാൻ പറഞ്ഞു. പിറ്റേന്ന്‌ ‌ ഉറക്കമുണർന്ന തെസ്സ്ലിയൻ സൈന്യം കണ്ടത്‌ അലക്സാണ്ടർ അവരുടെ സൈന്യത്തിന്റെ പിൻവശത്ത് നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നതാണ്. സ്വാഭാവികമായും അവർ കീഴടങ്ങി. അവരും അലക്സാണ്ടറിന്റെ കാലാൾപടയോടൊപ്പം ചേരുകയും തെക്കോട്ടു സഞ്ചരിച്ച്‌ പെലൊപ്പോണീസിലേക്ക്‌ എത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>"Renault, p. 72"</ref><ref>{{harvnb|Fox|1980|p=104}}</ref><ref>{{harvnb|Bose|2003|p=95}}</ref> അലക്സാണ്ടർ തെർമൊപൈലേ(Thermopylae) നില്ക്കുകയും ആംഫിസ്യ്റ്റോണിക്ക്‌(Amphictyonic) സഖ്യത്തിന്റെ തലവനായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആഥൻസ്‌ സമാധാനത്തിനായി അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ അലക്സാണ്ടർ അവിടത്തെ വിപ്ലവകാരികളോട്‌ ക്ഷമിച്ചു. കോരിന്തിൽ എത്തിയപ്പോഴാണ്‌ ഡിയോജെനെസി(Diogenes)നെ കാണുന്നത്‌. അലക്സാണ്ടർ ഡിയോജെനെസിനോട്‌ ചോദിച്ചത്‌ “താങ്ങൾക്ക്‌ എന്തും ചെയ്ത്‌ തരാൻ കഴിവുള്ള അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയാണ്‌ ഞാൻ. എന്ത്‌ വേണമെങ്കിലും ചോദിച്ചു കൊള്ളൂ”. അതിനു മറുപടിയായി ഡിയോജനിസ്‌ പറഞ്ഞത്‌ ഇങ്ങനെയാണ്. അലക്സാണ്ടർ പണം വാഗ്ദാനം ചെയ്തപ്പോൾ [[ഡയോജനസ്|ഡയോജനിസ്]] ആവശ്യപ്പെട്ടത് പണം കൊണ്ട് നേടാനാവാത്തത് തരാനാണ്‌. ആർക്കും അതെന്താണെന്ന് മനസ്സിലായില്ല. അപ്പോൾ ഡിയോജനിസ് പറഞ്ഞു "പണം കൊണ്ട് നേടാനാവത്തത് ദാരിദ്ര്യമാണ്. അതാണ്‌ തനിക്കാവശ്യം".‌ അത് നല്കാനാണ്‌ ഡിയോജനിസ് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. എന്തെങ്കിലും തന്നിൽ നിന്ന് വാങ്ങണമെന്ന് അലക്സാണ്ടർ അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ഡയോജനിസ് പറഞ്ഞു "എനിക്ക്‌ ‌ നേരെ വരുന്ന സൂര്യപ്രകാശത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്താതെ ഒന്ന്‌ മാറി നില്ക്കാമോ ?”അത്കേട്ട്‌ ‌ ഡിയോജനിസിന്റെ മഹത്ത്വം അലക്സാണ്ടർക്ക്‌ മനസ്സിലായി.<ref>{{harvnb|Stoneman|2004|p=21}}</ref> അദ്ദേഹത്തിനെ വണങ്ങി തിരിച്ച്‌ വരാൻ നേരത്ത്‌ അലക്സാണ്ടർ സഹചാരികളോട്‌ പറഞ്ഞു. “ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉറപ്പിച്ചു, ഞാൻ അലക്സാണ്ടറായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഡിയോജെനിസായേനെ”.<ref>{{harvnb|Dillon|2004|page=187–188}}</ref> കോരിന്തിൽ വച്ച്‌ ഹെഗെമോൻ എന്ന ഫിലിപ്പിന്റെ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു. പേർഷ്യ ആക്രമിക്കനുള്ള യുദ്ധത്തിന്റെ സേനാനായകന്നായി നിയമിതനായി. ഇതേ അവസരത്തിൽ തന്നെ ത്രാസിയൻ കലാപത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വാർത്തകളും കേട്ടിരുന്നു.<ref>Renault, p. 72</ref> == കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള സൈനികാക്രമണം == [[പ്രമാണം:MacedonEmpire.jpg|thumb|300px|അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭൂപടം]] ലോകം മുഴുവൻ കീഴടക്കണം എന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ മാസിഡോണിയയിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അലക്സാണ്ടർ, ബി.സി.ഇ. 334-ൽ തന്റെ 22-ആം വയസ്സിൽ 20,000 പേരടങ്ങുന്ന സൈന്യവുമായി യുദ്ധങ്ങൾ തുടങ്ങി. ഏഷ്യയിലേക്ക്‌ കടക്കും മുൻപ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്‌ വടക്കൻ അതിർത്തികൾക്ക് സുരക്ഷ ഒരുക്കേണ്ടിയിരുന്നു. ബി.സി 335-ൽ അദ്ദേഹം ചില കലാപങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തി.ആഫീപോളിസിൽ നിന്ന്‌, കീഴടങ്ങാത്ത "ത്രാസിയനി”ലേക്കും"ഹേമുസ്"‌ പർവതത്തിലേക്കും തിരിച്ചു. മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം ത്രാസിയൻ സേനയെ മുകളിൽ നിന്ന്‌ നേരിട്ടു തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു.മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം ട്രിബല്ലിയിലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്ത്‌ ലൈഗിനസ്‌ (Lyginus)(ഡാന്യുബെ നദിയുടെ പോഷക നദി) നദീ തീരത്ത്‌ അവരുടെ സൈന്യത്തെ തോല്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 2}}</ref> അലക്സാൻഡർ മൂന്ന്‌ ദിവസം കൊണ്ട്‌ മാർച്ച്‌ ചെയ്ത്‌ [[ഡാന്യൂബ്|ഡാന്യുബെയിലെത്തി]] .അവിടെ ഗെറ്റേ(Getae)ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ മറുകരയിൽ നിന്ന്‌ പ്രത്യാക്രമണം നടത്തി. രാത്രിയിൽ നദി കടന്ന അലക്സാണ്ടർ അത്ഭുതപ്പെട്ടു. കാരണം അവരുടെ സേനയിലെ ചെറു സംഘങ്ങൾ തമ്മിൽ ചെറുപോര്‌ നടന്നതിനാൽ പിൻവലിച്ചിരുന്നു. ഇല്ല്യേരിയയിലെ രാജാവും റ്റൗലന്റി(Taulanti)യിലെ രാജാവും അവരുടെ അതിർത്തി സംബന്ധിച്ച്‌ കലാപം തുടങ്ങി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3–4}}</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|pp=73–74}}</ref> ക്ലീറ്റസിൽ നിന്ന്‌ വിവരമറിഞ്ഞ അലക്സാണ്ടർ ഇല്ല്യേരിയയിലേക്ക്‌ മാർച്ച്‌ നടത്തി ഒന്നൊന്നായി കീഴടക്കാൻ തുടങ്ങി. മറ്റ്‌ ഇരു സൈന്യവും അവരുടെ സൈന്യവുമായി രക്ഷപ്പെട്ടു. ഈ വിജയത്തോടെ വടക്കൻ അതിർത്തി പ്രദേശങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 5–6}}</ref><ref>{{harvnb|Renault|2001|p=77}}</ref> എന്നാൽ അലക്സാണ്ടർ വടക്കോട്ട്‌ പടയോട്ടം നടത്തിയപ്പോൾ തീബ്സും അഥീനിയന്മാരും വീണ്ടും കലാപം ഉണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. അതോടെ അലക്സാണ്ടർ തെക്കോട്ട്‌ യാത്ര തിരിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 192">{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=192}}</ref>അതോടെ മറ്റ്‌ നഗരങ്ങൾ വീണ്ടും അറച്ച്‌ നില്ക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ തീബ്സ്‌ പൊരുതാൻ തന്നെ തീരുമാനിച്ചു.നഗരം തുടച്ച്‌ നീക്കാനാണ്‌ അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞത്‌. ക്രൂരമായ നരഹത്യയും 30,000 ആളുകളെ അടിമയായും മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം പിടികൂടി.നഗരം ഇടിച്ച്‌ നിരത്തി.ബോയ്ഷിയൻ നഗരത്തിൽ അതിർത്തിമാറ്റി.നഗരമില്ലാതാക്കിക്കളഞ്ഞു. തീബ്സിന്റെ അന്ത്യത്തോടെ ആഥൻസ്‌ ഭയപ്പെട്ടു. ഗ്രീസിൽ സമാധാനം പുന:സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Roisman 2010 192"/>അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യ പിടിച്ചടക്കാൻ വീണ്ടും ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചു<ref>Roisman 2010 199</ref>{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=199}} {{quote|പെല്ലൈയൻസിലെ യുവാക്കളും മാസിഡോണിയന്മാരും ലകെഡൈമോനിയനസും കൊരിന്തന്മാരും.അങ്ങനെ ഗ്രീക്ക്‌ ജനത മുഴുവനും അലക്സാൻഡറിനു പിന്നിൽ ഒന്നായി നിരന്നു.<ref>Pseudo-Kallisthenes, ''Historia Alexandri Magni'', [http://www.attalus.org/translate/alexander1c.html#25 1.25.1-4]</ref>}} [[File:Napoli BW 2013-05-16 16-25-06 1 DxO.jpg|thumb|Detail of Alexander Mosaic, showing [[Battle of Issus]], from the [[House of the Faun]], Pompeii.]] ബീ സി 334-ൽ അലക്സാൻഡറിന്റെ സൈന്യം ഹെല്ലെസ്പോണ്ട്‌(Hellespont) കടന്നു. പെല്ലൈയൻസിലെ യുവാക്കളും മാസിഡോണിയന്മാരും ലകെഡൈമോനിയന്മാരും കൊരിന്തന്മാരും ത്രാസ്‌,പൈ‍ാനിയ,ഇല്ല്യരിയ എന്നിവടങ്ങളിലെ അടിമകളും...അങ്ങനെ ഗ്രീക്ക്‌ ജനത മുഴുവനും അലക്സാൻഡറിനു പിന്നിൽ ഒന്നായി നിരന്നു. 48,100 സൈനികരും 6,100 കുതിരപ്പടയും 120 കപ്പൽപ്പടയിൽ 38,000 ജീവനക്കാരും ഉണ്ടെന്ന്‌ ടോളമിയിൽ മിന്ന്‌ മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref name="Roisman 2010 192"/> dഎന്നാൽ ഡയോഡോറസ്‌ ഇതേ കണക്കിൽ 5,100 കുതിരകളും 32,000 കാലാളും ഉണ്ടെന്നാണ്‌ രേഖപ്പെടുത്തിയത്‌. ഡയോഡൊറുസ്‌ ഇതു രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു ഏഷ്യയിൽ ഒരു സേന(ഏകദേശം 10,000സേന) മുൻപ്‌ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന്‌.പോളിയനെനുസ്‌(Polyaenus)ന്റെ തന്ത്രമായിരുന്നു അത്‌.പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം കീഴടക്കാൻ ഏഷ്യൻ മണ്ണിൽ കൗന്തമെറിഞ്ഞ്‌ ഏഷ്യ ദൈവത്തിന്റെ വരദാനമായി അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചെന്ന്‌ പറയുകയും ചെയ്തു.<ref name="Roisman 2010 192"/> ഇത്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ യുദ്ധക്കൊതിയെയാണ്‌ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.‌ ഫിലിപ്പിനെപ്പോലെ നയതന്ത്രത്തിലൂടെ രാജ്യം സ്വന്തമാക്കുന്ന രീതിയല്ലന്നും ഇത്‌ വ്യക്തമാക്കുന്നു.<ref name="Roisman 2010 192"/> പേർഷ്യൻ സൈന്യത്തിനെതിരെയുള്ള ഗ്രാനികുസിലെ(Granicus)യുദ്ധത്തിനു<ref>Ε. Grzybeck, Du calendrier macédonien au calendrier ptolémaïque, Basel, 1990, p. 63.</ref>ശേഷം അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ പ്രദേശവും കലവറയുമായ സർദിസ്‌(sardis)ന്റെ കീഴടങ്ങൽ അംഗീകരിക്കുകയും ലോണിയൻ തീരത്തേക്ക്‌ പടനയിക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിലെ മനുഷ്യരുടെ ജീവന്‌ വില കൽപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു അലക്സാൻഡർ. മാഹാത്മ്യമുള്ളവരുടെ‌ ‌ മരണത്തിൽ അദ്ദേഹം ദുഖിതനായിരുന്നു. അവരുടെ ബന്ധുജനങ്ങൾക്ക് നികുതിയിൽ നിന്നും പൊതു പ്രവർത്തനത്തിലും ഇളവുകൾ അനുവദിച്ചിരുന്നു. അത്‌ ‌ സ്വന്തം സൈനികനായാലും പേർഷ്യൻ സൈനികനായാലും മരിച്ച വ്യക്തികളെ അദ്ദേഹം ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു.കാരിയയിലെ ഹലികർനസ്സുസ്‌(Helicarnassus)ൽ അലക്സാൻഡർ കുറേ പ്രദേശങ്ങൾ വിജയകരമായി വളയുകയും എതിരാളികളെ ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.കാരിയയിലെ പേർഷ്യൻ സ്വേച്ഛാധിപതിയായ ഒറോന്റൊബറ്റെസും(Orontobates) കൂല്പിപടയുടെ നായകനുമായ മെമ്നോൻ ഓഫ്‌ റോഡ്സ്‌ (Memnon of Rhodes)ഉം കടൽ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 20–23}}</ref>അലക്സാൻഡർ കാരിയയിലെ ഗവണ്മെന്റിനെ അഡയിലെക്ക്‌ അയച്ച്‌ അവിടം ഏറ്റെടുത്തു..<ref name="Arrian 1976 loc=I, 23">{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 23}}</ref> ഹെലികാർണസ്സുസിൽ അലക്സാൻഡർ ലൈസിയ(Lycia)പർവതത്തിലേക്കും പാംഫിലിയൻ സമതലത്തിലേക്കും മുന്നേറി.അങ്ങനെ പേർഷ്യൻ തീരങ്ങൾ മുഴുവൻ തന്റെ അധീനതയിലായന്ന്‌ അലക്സാൻഡർ ഉറപ്പിച്ചു.പാംഫ്യ്‌ലിയയിൽ നിന്ന്‌ മുന്നോട്ട്‌ പോകാൻ വേറെ പ്രധാന തുറമുഖമില്ലാത്തതിനാൽ അലക്സാൻഡർ ഉൾപ്രദേശത്തിലൂടെ നീങ്ങി.ടെർമെസ്സോസ്‌(Termessos)ൽ പിസിഡിയൻ നഗരം അലക്സാൻഡർ തകർത്തില്ല.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 27–28}}</ref> ==ലെവന്റും സിറിയയും== [[File:Battle issus decisive.png|left|thumb|The [[Battle of Issus]], 333 BC]] അവസാനത്തെ അക്കമീനിയൻ രാജാവായിരുന്നു ദാരിയൂസ് III. അക്കമീനിയൻ രാജാവായ അന്താസെർക്സസിന്റെ അനന്തരവന്റെ മകനായി ബി.സി. 380-ൽ ദാരിയൂസ് III ജനിച്ചു. അന്താസെർക്സസിനെയും പുത്രനെയും വധിച്ചശേഷം പ്രധാനമന്ത്രി ബാഗോസ്, ദാരിയൂസിനെ രാജാവായി അവരോധിച്ചു. എന്നാൽ താമസിയാതെ ബാഗോസിനെ വധിച്ചുകൊണ്ട് ദാരിയൂസ് അധികാരം ഉറപ്പിച്ചു. ദാരിയൂസ് II-ന്റെ കാലത്ത് പേർഷ്യൻ ഭരണത്തിൽനിന്നു സ്വതന്ത്രമായ ഈജിപ്തിനെ വീണ്ടും അധീനപ്പെടുത്തിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല സൈനിക നേട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. [[File:Battle granicus.png|thumb|The [[Battle of the Granicus]], 334 BC]] അലക്സാൻഡർ തെക്കോട്ട്‌ യാത്ര തുടരവെ,ബി.സി.ഇ.[[ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]] കോഡോമാനസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ [[ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യം|ഹഖാമനി സൈന്യത്തെ]] നിർണായകമായി വലിയ സൈന്യത്തെ എളുപ്പത്തിൽ തോല്പിച്ചു. അതോടെ ഡാരിയസ്‌ പേടിച്ചോടി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 11–12}}</ref>അലക്സാണ്ടറിന്റെ ചില സംഘങ്ങൾ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു. അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിന്റെ കൂടുബത്തെ ബഹുമാനത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു. ഇതിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം കീടക്കിയവരോട്‌ കാണിക്കുന്ന ഔദാര്യവും ദയയും വ്യക്തമാണ്‌.യുദ്ധത്തിൽ ഡാരിയസിന്റെ സൈന്യം ചിതറി പ്പോയിരുന്നു ഭാര്യയെയും രണ്ട്‌ മക്കളെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയേയും(സിസ്യ്ഗംബിസ്‌) അമൂല്യമായ നിധിയും ഉപേക്ഷിച്ചാണ്‌ അദ്ദേഹം ഒളിച്ചോടിയത്‌.ഒളിവിലിരുന്ന്‌ ഡാരിയസ്‌ ഒരു സമാധാന കരാർ മുന്നോട്ട്‌ വച്ചു.തന്റെ പകുതി രാജ്യം തരാമെന്ന ം പറഞ്ഞു.എന്നാൽ അലക്സാണ്ടർ താൻ ഏഷ്യയുടെ രാജാവായി ഒറ്റക്ക്‌ അറിയപ്പെടാനാണ്‌ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്നും ആ സ്ഥാനം പങ്ക്‌ വയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹമില്ലന്നും മറുപടി നൽകി. 332 ബിസിയിൽ ഡാരിയസ്‌ വീണ്ടും വീണ്ടും അലക്സാണ്ടറിനെ തോലിപിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.എന്നാൽ ആ ശ്രമം വിഫലമായി.എന്നാൽ ഡാരിയസ്‌ കീഴടങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. ഡാരിയസ്‌ വീണ്ടും അലക്സാണ്ടറിനോട്‌ ഏറ്റുമുട്.ടി വീണ്ടും തോറ്റു.അതോടെ ഡാരിയസ്‌ മുൻപത്തേക്കൾ നല്ല ഒരു കരാർ മുന്നോട്ട്‌ വച്ചു.യൂഫ്രറ്റെസ്‌ വരേയുള്ള മുഴുുസ്ഥലവും ം ഭീമമായ തയുംുക അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തെ മോചിപ്പിക്കൻ നൽകാമെന്നും മൂത്ത പുത്രിയെ വിവാഹം ചെയ്തു തരാമെന്നും വാഗ്‌ദാനം നൽകി.ഈ പുതിയ ബന്ധം മറ്റ്‌ രാഷ്ട്ര നേതാക്കന്മാർക്ക്‌ തോൽവി ഭയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.ഇതോടെ ചില ബാർബറിയൻ രാജാക്കന്മാർ മരണ ഭയത്തോടെ അലക്സാണ്ടറിനു സ്ഥാനത്യാഗം ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടർ സിറിയ കഴിഞ്ഞ്‌ ലെവന്റ്‌ തീരം ഏകദേശം മുഴുവൻ അധീനതയിലാക്കി.ബിസി 332-ൽ അദ്ദേഹം ടൈർ(Tyre)നെ ആക്രമിച്ചു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 16–24}}</ref><ref>{{harvnb|Gunther|2007|p=84}}</ref> സീഗെ(Siege) കുറേനാൾ നീണ്ട്‌ നിന്ന ബുദ്ധിമുട്ടി കീഴടക്കി.അലക്സാണ്ടർ കീഴടക്കിയ സൈനികരെയെല്ലാം കൂട്ടകൊല ചെയ്തു.അവരുടെ ഭാര്യമാരെ വിറ്റു,കുട്ടികളെ അടിമകളാക്കി.<ref>{{harvnb|Sabin|van Wees|Whitby|2007|p=396}}</ref> ==ഈജിപ്റ്റ്‌== [[File:Alexander Sarcophagus.jpg|left|thumb|Detail of Alexander on the [[Alexander Sarcophagus]].]] അലക്സാണ്ടർ ടൈർ നശിപ്പിച്ചതോടെ ഈജിപ്റ്റിലെ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളും അടിയറവ്‌ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഗാസ(Gaza) മാത്രം കീഴടങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കിയില്ല. 'ഗാസ'ക്ക്‌ ചുറ്റും വലിയൊരു കോട്ടയുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രമല്ല ഗാസ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്‌ ഒരു മലയിലുമാണ്‌. അലക്സാണ്ടർ, നഗരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിത പ്രധിരോധവും കോട്ടയും കണ്ട്‌ വിദഗ്ദ്ധരോട്‌ അഭിപ്രായം തേടി. എഞ്ചിനീയർമാർ കോട്ടയുടെ ഉയരം കാരണം ഗാസ കീഴടക്കൽ ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്ന്‌ വ്യക്തമാക്കി.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26}}</ref> എന്നാൽ, അലക്സാണ്ടർ ഇതൊരു വെല്ലുവിളിയായി സ്വയം സ്വീകരിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്താൽ അത്ഭുതം സാധ്യമാണെന്ന്‌ വിശ്വസിച്ചു. തുടർച്ചയായ മൂന്ന്‌ ശ്രമങ്ങൾക്ക്‌ ശേഷം കോട്ട തകർക്കാൻ അലക്സാണ്ടറിനായി. പക്ഷെ മുൻപത്തേതിനു വ്യത്യസ്ത‌മായി അലക്സാണ്ടറിനു ഷോൾഡറിൽ ഗുരുതരമായി മുറിവേറ്റു. ടൈർനെ പ്പോലെ എതിർസൈനികരെ കൂട്ടക്കൊല നടത്തുകയും പെണ്ണുങ്ങളെ വില്ക്കുകയും കുട്ടികളെ അടിമകളാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=II, 26–27}}</ref> ജെറുസലേമിന്റെ വാതിൽ കീഴടക്കിക്കൊണ്ട്‌ തുറന്നു. അദ്ദേഹം ജെറുസലേമിൽ താമസിച്ചതിനു ശേഷം ഈജിപ്റ്റിലൂടെ തെക്കോട്ട്‌ പോയി. [[File:Roman - Medallion with Alexander the Great - Walters 591 - Obverse.jpg|thumb|This medallion was produced in [[Imperial Rome]], demonstrating the influence of Alexander's memory. [[Walters Art Museum]], [[Baltimore]].]] അലക്സാണ്ടർ ഈജിപ്റ്റിൽ ബിസി 332-ൽ വളരെ പുരോഗമിച്ചു<ref>{{harvnb|Ring|Salkin|Berney|Schellinger|1994|pp=49, 320}}</ref> അദ്ദേഹം താൻ മാസ്റ്റെർ ഓഫ്‌ ദ യൂണിവേഴ്സ്‌ ആണെന്നും അമുൻ(Amun)ന്റെ ദേവന്റെ മകനാണെന്നും ലിബ്യൻ മരുഭൂമിയിൽ വച്ച്‌ പറഞ്ഞു<ref>grimal</ref>.സിയൂസ്‌-അമ്മുൻ(Zwus-Ammon)നാണ്‌. അലക്സാണ്ടറിന്റെ യഥാർത്ഥ പിതാവെന്നും പരാമർശിക്കുന്ന കറൻസിയും ഇറങ്ങിയിരുന്നു.<ref>{{harvnb|Dahmen|2007|pp=10–11}}</ref> ഈജിപ്റ്റിൽ തങ്ങുമ്പോഴാണ്‌ 'അലക്സാണ്ട്രിയ' സ്ഥാപിക്കുന്നത്‌. പിന്നീട്‌ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിനു ശേഷം ഇത് ടോളമിയുടെ രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമാവുകയും ചെയ്തു<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 1}}</ref>. ==അസ്സിറിയയും ബാബിലോണിയയും== ബിസി 331-ൽ ഈജിപ്റ്റ്‌ വിട്ടു. ബി.സി.ഇ. 331 നവംബർ 1-ന് ഉത്തര മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ (ഇന്നത്തെ വടക്കൻ ഇറാഖിലേക്ക്‌) [[ഗോഗമാല യുദ്ധം|ഗൗഗാമാലയിൽ വച്ച് നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ]], [[ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]] കോഡോമാനസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പേർഷ്യൻ [[ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യം|ഹഖാമനി സൈന്യത്തെ]] എളുപ്പത്തിൽ തോല്പിച്ചു. <ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III 7–15}}; also in a contemporary Babylonian account of the battle of Gaugamela, http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t40.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224083355/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_t40.html |date=2017-02-24 }}</ref> അലക്സാണ്ടർ അദ്ദേഹത്തെ അർബേല(Arbela) വരെ പിന്തുടർന്നു. ഗൗഗമേലയാണ്‌ ഇരുവരും തമ്മിലുള്ള അവസാനത്തെ യുദ്ധം. ഡാരിയസ്,‌ എക്ബറ്റാന (Ecbatana)(ഇന്നത്തെ ഹമെഡൻ(Hamedan)) പർവതത്തിൽ ഓടി മറഞ്ഞു. ഈ സമയം അലക്സാണ്ടർ ബാബിലോൺ കീഴടക്കി. ==പേർഷ്യ== [[File:Al-khidr.jpg|left|thumb|Post-Islamic [[Persian miniature]] depicting [[Khidr]] and Alexander watching the Water of Life revive a salted fish]] ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന്‌ അലക്സാണ്ടർ ആക്കെമെനിഡി(Achaemenid)-ന്റെ ഒരു തലസ്ഥാനമായ സൂസ(susa)യിലേക്ക്‌ പോയി. അവിടെ ഇതിഹാസപരമായ നിധി സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹം ഒരു വലിയ സൈന്യത്തെ പേർഷ്യൻ ആഡംബര തലസ്ഥാനമായ പെർസെപോളിസിലേക്ക്‌ രാജധാനി വഴി അയച്ചു. അലക്സാണ്ടർ, തിരഞ്ഞെടുത്ത സൈന്യവുമായി സ്വയമേവ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന വീഥിയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു. അരിയോബർസനെസ് ‌(Ariobarzanes) ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പേർഷ്യൻ സേന പേർഷ്യങ്ങേറ്റിൽ(ഇന്നത്തെ സാഗ്രോസ്‌ മലനിരകൾ) വെച്ച്‌ തടഞ്ഞു. എന്നാൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സേന അത്‌ തകർത്ത്‌ മുന്നേറി. പെട്ടെന്നു തന്നെ പെർസെപോളിസിലെ നിധി കൊള്ളയടിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=III, 18}}</ref> . പെർസെപോളിസിലെത്തിയതോടെ അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യത്തിന്, നഗരത്തെ കൊള്ളയടിക്കാൻ അനുവാദം നൽകി<ref>{{harvnb|Foreman|2004|page=152}}</ref> .അലക്സാണ്ടർ അഞ്ച്‌ മാസത്തോളം പെർസെപോളിസിൽ തങ്ങി<ref name="Morkot 1996 121">{{harvnb|Morkot|1996|p=121}}</ref>.ആ നാളുകളിലാണ്‌ സെർക്സെസ്‌(Xerxes)-ന്റെ കിഴക്കൻ പ്രദേശത്ത് തീ പടർന്ന്‌ പിടിക്കുകയും അത്‌ മറ്റ്‌ നഗരങ്ങളിലേക്ക്‌ വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തത്‌. ഇത്‌ മദ്യലഹരി പിടിച്ച സമയത്ത്‌ അലക്സാണ്ടർ ചെയ്തതോ ആഥൻസിലെ അക്രോപോളിസിൽ രണ്ടാം പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിൽ പേർഷ്യ നടത്തിയ തീവെപ്പിനു പ്രതികാരം ചെയ്തതോ ആകാം. ==ആർക്കീമിഡിയൻ സാമ്രാജ്യ തകർച്ചയും ഏഷ്യയും== [[Image:Batalla de Gaugamela (M.A.N. Inv.1980-60-1) 03.jpg|250px|At the Battle of Gaugamela 18th cent. ivory relief,Museo Arqueológico Nacional de España|M.A.N.,Madrid]] അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു,ആദ്യം മീഡിയയി(Media)ലും പിന്നെ പാർത്ഥിയ(Parthia)യിലും{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 19–20}}.കൂടുതൽ നാൾ തന്റെ ജാതകം കൊണ്ട്‌ പോകാൻ പേർഷ്യൻ രാജാവിനു സാധിച്ചില്ല.തന്റെ സൈന്യത്തിലുള്ളവരാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976| loc= III, 21}} A.ബെസ്സുസ്‌(Bessus),ബക്ട്രിയൻ രാജപ്രതിനിധി,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധു എന്നിവരാണ്‌ കുറ്റാരോപിതരായിരുന്നത്‌.അലക്സാണ്ടർ വരുന്നതറിഞ്ഞ്‌ ബെസ്സുസ്‌ ഡാരിയസ്സിനെ കുത്തികൊല്ലുകയും അടുത്ത ഡാരിയസ്‌ താനാണെന്ന്‌ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അർടാക്സെർ‌ക്സെസ് എന്ന പേരിൽ സ്വയം പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. സൈന്യത്തോടൊപ്പം മധേഷ്യയിലേക്ക്‌ പിൻവാങ്ങുകയും [[ഗറില്ലായുദ്ധം|ഗറില്ല യുദ്ധത്തീന്‌]] അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്തു{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 21, 25}} .ഡാരിയസ്സിന്റെ മൃത്ദേഹം അലക്സാണ്ടർ പൂർവാധികം ബഹുമതികളോടെ ആർകീമിഡിയൻ മരണനന്തര ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തി{{Sfn | Arrian| 1976 | loc = III, 22}}.ഡാരിയസ്സിന്റെ മരണത്തോടെ ആർക്കീമെഡിയൻ സാമ്രാജ്യം നശിച്ചു<ref>BriefLife81</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=Livius|accessdate=16 November 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> അലക്സാണ്ടർ ഡാരിയസ്സിനെ പിന്തുടർന്നു, ആദ്യം മീഡിയയി(Media)ലും പിന്നെ പാർത്ഥിയ(Parthia)യിലും{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 19–20}}.കൂടുതൽ നാൾ തന്റെ ജാതകം കൊണ്ട്‌ പോകാൻ പേർഷ്യൻ രാജാവിനു സാധിച്ചില്ല.ത ന്റെ സൈന്യത്തിലുള്ളവരാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976| loc= III, 21}} A.ബെസ്സുസ്‌(Bessus),ബക്ട്രിയൻ രാജപ്രതിനിധി,അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധു എന്നിവരാണ്‌ കുറ്റാരോപിതരായിരുന്നത്‌. അലക്സാണ്ടർ വരുന്നതറിഞ്ഞ്‌ ബെസ്സുസ്‌ ഡാരിയസ്സിനെ കുത്തിക്കൊല്ലുകയും അടുത്ത ഡാരിയസ്‌ താനാണെന്ന്‌ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും അർടാക്സെർ‌ക്സെസ് എന്ന പേരിൽ സ്വയം പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജാവായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. സൈന്യത്തോടൊപ്പം മദ്ധ്യേഷ്യയിലേക്ക്‌ പിൻവാങ്ങുകയും [[ഗറില്ലായുദ്ധം|ഗറില്ല യുദ്ധത്തിന്‌]] അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്തു{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 21, 25}} ഡാരിയസ്സിന്റെ മൃതദേഹം അലക്സാണ്ടർ പൂർവ്വാധികം ബഹുമതികളോടെ ആർക്കീമിഡിയൻ മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളോടെ നടത്തി{{Sfn | Arrian| 1976 | loc = III, 22}}.ഡാരിയസ്സിന്റെ മരണത്തോടെ ആർക്കീമിഡിയൻ സാമ്രാജ്യം നശിച്ചു<ref>BriefLife81</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=Livius|accessdate=16 November 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> [[File:2persian gate wall.JPG|thumb|Site of the [[Persian Gate]]; the road was built in the 1990s.]] ബെസ്സുസാൺ ഡാരിയസ്സിനെ ആക്രമിച്ച്‌ വധിച്ചതായി മനസ്സിലാക്കിയ അലക്സാണ്ടർ, ബേസ്സുസിനെ പിടിക്കാനായി പട നയിച്ചു. അങ്ങനെ മദ്ധ്യേഷ്യയിലേക്ക്‌ തിരിഞ്ഞു. പേർഷ്യക്കാരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം അലക്സാണ്ടറിന്റെ കിഴക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ കാര്യമായ പ്രതിബന്ധങ്ങളൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ലബി.സി.ഇ. 330 വർഷക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടർ ഇന്നത്തെ [[അഫ്ഘാനിസ്താൻ|അഫ്ഘാനിസ്താനിലെത്തി]]. തന്റെ വലിയൊരു സേനാവ്യൂഹത്തെ അറാകൊസിയയിൽ (ഇന്നത്തെ [[കന്ദഹാർ]]) വിന്യസിച്ച് വടക്കുകിഴക്ക് ദിശയിൽ കാബൂൾ തടം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങി. ബി.സി.ഇ. 330/329 വർഷത്തെ മഞ്ഞുകാലത്ത് ഇദ്ദേഹം [[കാബൂൾ]] താഴ്വരയിലെത്തി. ഇതിനു ശേഷം [[ഹിന്ദുകുഷ്|ഹിന്ദുകുഷിനു]] വടക്കോട്ട് കടന്ന് [[ബാക്‌ട്രിയ]] അധീനതയിലാക്കി. [[File:Alexander and Hephaestion.jpg|thumb|left|Alexander, left, and [[Hephaestion]], right]] തുടർന്നുള്ള രണ്ടുവർഷങ്ങളിൽ [[അമു ദാര്യ]] കടന്ന് ഇന്നത്തെ [[തുർക്ക്മെനിസ്താൻ]], [[ഉസ്ബെക്കിസ്താൻ]], [[താജികിസ്താൻ]] പ്രദേശങ്ങളിലേക്കുള്ള സൈനികപരിപാടികളുടെ താവളം [[ബാക്ട്ര]] ആയിരുന്നു. [[ഖുരാ ഖും]] സമതലം താവളമാക്കിയിരുന്ന [[സിഥിയൻ]] നേതാവ് [[സ്പിറ്റാമെനെസ്]] ആയിരുന്നു ഇക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടറുടെ പ്രധാന പ്രതിയോഗി. ഇദ്ദേഹവും പിൽക്കാലത്ത് തോല്പിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് [[സിർ ദാര്യ|സിർ ദാര്യയുടെ]] തീരം വരെ അലക്സാണ്ടർ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇവിടെ [[അലക്സാണ്ട്രിയ എസ്ചാറ്റ]] എന്ന ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ചു. താജിക്കിസ്താനിലെ ഇന്നത്തെ [[ഖൂജന്റ്|ഖൂജന്റിനടുത്താണ്‌]] ഈ സ്ഥലം. അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുകിഴക്കേ അതിരാണിത്. ബി.സി.ഇ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[സൈറസ്]] സ്ഥാപിച്ച പെർസെപോളിസ് നഗരവും ഇതിനടുത്താണ്.<ref name=afghans8/>. അവിടെ അലക്സാണ്ടർ കുറെ പുതിയ നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു ‘അലക്സാണ്ട്രിയ’എന്ന പേരിൽ. അതിൽ അഫ്ഗാനിസ്ഥനിലെ കാണ്ഡഹാർ,ഇന്നത്തെ താജിക്കിസ്ഥാനിലെ അലക്സാണ്ട്രിയ എസ്ചറ്റെ(Eschate) എന്നിവയും ഉൾപ്പെടും. അലക്സാണ്ടറിന്റെ പടയോട്ടം മീഡിയ,പാർഥിയ,അരിയ(Aria)(പടിഞ്ഞാറൻ അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ),ഡ്രങ്ങിയന(Drangiana),അരചോസിയ()Arachosia(തെക്കും മധ്യ്‌ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനും),ബാക്ട്രിയ(Bactria),സ്ക്യ്തിയ(Scythia)എന്നി സ്ഥലങ്ങൾ ഉല്പ്പെടുന്നു<{{Sfn |Arrian|1976|loc=III, 23–25, 27–30; IV, 1–7}}. സോഗ്ഡിയാന(Sogdiana)യിലെ സ്വേചഛധിപതിയായ സ്പിറ്റമെനെസ്‌(Spitamenes)ന്റെ രക്ഷതയിൽ കഹിഞ്ഞ ബേസ്സുസിനെ ബി.സി.329ൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ വിശ്വസ്തനായ ടോളമി വധിച്ചു{{Sfn |Arrian|1976|loc= III, 30}} .പിന്നീട്‌ അലക്സാണ്ടർ ജെക്സർറ്റെസ്‌(Jexartes)ല്കുതിരകളുമായി അലഞ്ഞു തിരിഞ്ഞ്‌ നടക്കുന്ന സൈന്യ്വുമായി ഉടബടി ഉണ്ടാക്കി.ഇതറിഞ്ഞ സ്പിറ്റമെൻസസ്‌ സോഡിയനയിൽ കലാപം അഴിച്ചു വിട്ടു.അലക്സാണ്ടർ സ്ക്യ്തിയന്മാരെ ജെക്സർറ്റെസ്‌ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി പെട്ടെന്നു തന്നെ സ്പിറ്റമെനെസിനെ ഗബൈ()Gabai യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്തി.സ്പിറ്റമെനെസ്‌ തന്റെ സൈനികരാൽ തന്നെ വധിക്കപ്പെട്ടു{{Sfn |Arrian|1976|loc = IV, 5–6, 16–17}}. ==പ്രശ്നങ്ങളും സംഭവങ്ങളും== [[File:The killing of Cleitus by Andre Castaigne (1898-1899) reduced.jpg|thumb|left|''The killing of [[Cleitus the Black|Cleitus]]'', [[André Castaigne]] 1898–1899]] ഈ സമയത്താണ്‌ അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ രാജാക്കന്മാരുടെ സ്ഥാനപ്പേരായ 'ഷഹൻഷ' (King of King) സ്വീകരിച്ചത്. മറ്റ്‌ ചില കാര്യങ്ങളും അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. പേർഷ്യൻ വസ്ത്രധാരണ രീതി, ആചാരങ്ങൾ എന്നിവ തന്റെ ദർബാരിൽ ഉപയോഗിച്ചു. കൈയിൽ ചുംബിക്കുന്ന പ്രതീകാത്മക പ്രൊസ്ക്യ്നെസിസ്‌(Proskynesis)ആചാരം, സാഷ്ടാംഗപ്രണാമം തുടങ്ങിയ പേർഷ്യൻ സാമൂഹിക മഹത്ത്വം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവയും സ്വീകരിച്ചു. ഗ്രീക്കുകാർ തങ്ങളുടെ പ്രദേശത്തെ ദേവനായാണ്‌ കണ്ടിരുന്നത്‌. ഇത്‌ അനേകം ജനങ്ങൾക്ക്‌ അദ്ദേഹത്തോട്‌ സിമ്പതി തോന്നാൻ കാരണമായി<ref>Morkot 1996 111</ref>. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തി ജീവിതത്തിൽ കരിപുരളുന്ന ചില സംഭവങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്‌. തന്റെ ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥനായ ഫിലോറ്റസ്‌(Philotas)നെ ജാഗ്രത കുറഞ്ഞെന്ന കുറ്റത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ വധിച്ചു. പർമേനിയന്റെ മരണം.ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റ്‌ ,തന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ച ക്ലീറ്റസ്‌ ദ ബ്ലാക്കിനെ മറകൻഡ (Maracanda)(ഇന്നത്തെ ഉസ്ബെകിസ്ഥാൻ സമർകണ്ട)ൽ മദ്യ ലഹരിയിൽ വധിച്ചു. ക്ലീറ്റസ്‌ അലക്സാൻഡറിന്റെ പല ന്യായതെറ്റുകളും ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. മാസിഡോണിയൻ ജീവിത രീതി മറന്നുള്ള കുത്തഴിഞ്ഞ ജീവിതത്തെപ്പറ്റിയും ക്ലീറ്റസ്‌ ആക്ഷേപിച്ചു. അലക്സാണ്ടറിനേക്കാൾ കേമൻ അച്ഛനായ ഫിലിപ്പാണെന്നും ക്ലീറ്റസ്‌ പറഞ്ഞിരുന്നു<ref>BriefLife99</ref>. അതിനു ശേഷം മദ്ധ്യേഷ്യൻ പടയോട്ടത്തിലാണ്‌ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടാം അദ്ധ്യായം തുറക്കുന്നത്‌. അതിൽ ഒന്നിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചരിത്രകാരനായ കല്ലിസ്തെനെസ്‌(callisthenes of olynthus)ഉം ഉൾപ്പെടുന്നു. ചരിത്രകാരനായ കല്ലിസ്തെനെസിന് പ്രൊസ്ക്യ്നെസ്സിസ്ന്റെ എതിർ നിരയെ നയിച്ചതാരാണെന്ന്‌ അവരുടെ സൈന്യത്തെപ്പറ്റി വിവരിക്കുന്നിടത്ത് പറയാൻ സാധിക്കുന്നില്ല<ref>{{harvnb|Heckel|Tritle|2009|pp=47–48}}</ref> ഇതിലും അലക്സാണ്ടറിന്റെ കൈകളാണെന്നാണ്‌ ചില ചരിത്രകാരന്മാരുടെ അഭിപ്രായം<!--historian solidarity?-->. ==മാസിഡോണിയ അലക്സാൻഡറിന്റെ അഭാവത്തിൽ== [[File:Name of Alexander the Great in Hieroglyphs circa 330 BCE.jpg|250px|thumb|Name of Alexander the Great in Egyptian hieroglyphs (written from right to left),c.330&nbsp;BC, Egypt.Louvre Museum]] അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യയിലേക്ക്‌ കടന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒരു ജനറലും ഫിലിപ്പ്‌ രണ്ടാമന്റെ പഴയ അംഗരക്ഷകനുമായ ആന്റിപറ്റെർ(Antipater)ന് ആയിരുന്നു<ref>"Roisman 2010 199"</ref>രാഷ്ട്രീയ സൈനിക ചുമതല. അലക്സാണ്ടർ തീബ്സ്‌ കൊള്ളയടിച്ചതോടുകൂടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവത്തിലും ഗ്രീസ്‌ ശാന്തമായിരുന്നു. ഇതിൽ നിന്ന്‌ ഒരു വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നത്‌ സ്പാർട്ടൻ രാജാവായ ആഗിസ് ‌(Agis) മൂന്നാമനാണ്‌. അദ്ദേഹം ബി.സി.331ൽ ആയുധമെടുത്തു. തൊട്ടടുത്ത വർഷം തന്നെ ആന്റിപറ്റെർ അദ്ദേഹത്തെ മെഗലോപ്പോളിസിലെ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചു. ആന്റിപറ്റെറും ഒളിംപിയാസും പരസ്പരം വഴക്കിടുകയും രണ്ടുപേരും അലക്സാണ്ടറിനോട്‌ പരാതിപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മൊത്തത്തിൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ഏഷ്യൻ പടയോട്ട സമയത്ത് ഗ്രീസിൽ സമാധാനവും ഐശ്വര്യവും നിലനിന്നിരുന്നു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ രാജ്യത്തോട്‌ പല രാജ്യങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും സമ്പത്ത്‌ വർദ്ധിപ്പികയും ചെയ്തു. സാമ്രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരവും വർധിപ്പിച്ചു.<ref>{{harvnb|Roisman|Worthington|2010|p=205}}</ref> അലക്സാണ്ടറിന്റെ തുടർച്ചയായ സൈനിക നടപടികളിൽ മാസിഡോണിയൻ ജനത ചിതറിപ്പോയി. പ്രതേകിച്ച്‌ അലക്സാണ്ടറിനു ശേഷം..<ref name="Roisman 2010 186"/> === വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ === [[File:Marriage of Alexander and Roxana by Sodoma.jpg|250px]] അമു ദാര്യക്ക് വടക്ക് ഇന്നത്തെ [[ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ|ഉസ്ബെക്കിസ്താൻ]] [[താജികിസ്താൻ]] അതിർത്തി പ്രദേശത്ത് മൗവാസെസ്, ഓക്സിയാർട്ടസ്, സിസിമിത്രസ് തുടങ്ങിയ സിഥിയൻ നേതാക്കൾ, അലക്സാണ്ടറോട് ധീരമായി പൊരുതിയിരുന്നു. അലക്സാണ്ടറോട് കീഴടങ്ങിയ ഓക്സിയാർട്ടസിനെ പാരോപനിസഡെ പ്രദേശത്തെ (ഇന്നത്തെ കാബൂൾ മേഖല) സത്രപ് ആയി വാഴിച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശം സം‌രക്ഷിക്കുന്നതിന്‌ ആവശ്യമുള്ള ബന്ധങ്ങളുള്ള ഒരു വിശ്വസ്തനായി അലക്സാണ്ടർ ഇദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കി. റൊക്സാനയെ കല്യാണം കഴിച്ച്‌ ബാക്ട്രിയൻ രാജ്യപ്രതിനിധികളുമായുള്ള ബന്ധം അരക്കിട്ട്‌ ഉറപ്പിച്ചു. ഇതിനു പുറമേ ഇന്ത്യയിലേക്ക് തുടർന്നുള്ള മുന്നേറ്റസമയത്ത് മാസിഡോണിയൻ സേനക്ക് പുറകിൽ നിന്നുള്ള സം‌രക്ഷകനായും ഇദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കിയിരിക്കണം. റോക്സനെ എന്ന ഓക്സിയാർട്ടസിന്റെ പുത്രിയെ അലക്സാണ്ടർ വിവാഹം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം ഈ ബന്ധത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രനും അലക്സാണ്ടർ (നാലാമൻ) എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടു<ref name=afghans8>{{cite book |last=Voglesang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 8 - The Greeks|pages=[https://archive.org/details/afghans0000will/page/113 113]-122|url=https://archive.org/details/afghans0000will}}</ref>‌. അലക്സാണ്ടറിന് തന്റെ സുഹൃത്ത്, ജനറൽ, മാസിഡോണിയൻ പ്രഭുവിന്റെ മകൻ അംഗരക്ഷകനായ [[:en:Hephaestion|ഹെഫെസ്റ്റെൻ]] മായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ഹെഫെഷന്റെ മരണം അലക്സാണ്ടറിനെ തകർത്തു. ഈ സംഭവം അവസാന നാളുകളിൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ ആരോഗ്യനില മോശമാകാനും മാനസികാവസ്ഥയെ അകറ്റാനും കാരണമായിരിക്കാം. അലക്സാണ്ടറിന്റെ ലൈംഗികത ആധുനിക കാലത്ത് വിവാദങ്ങൾക്ക് വിഷയമായിട്ടുണ്ട്. ചില ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ (ഉദാ. റോബിൻ ലെയ്ൻ ഫോക്സ്) വിശ്വസിക്കുന്നത് അലക്സാണ്ടറുടെ ഹെഫെസ്റ്റേഷനുമായുള്ള ബന്ധം ലൈംഗിക ബന്ധം മാത്രമായിരുന്നില്ല, അവരുടെ ലൈംഗിക ബന്ധങ്ങൾ തുടർന്നിരുന്നു, ഇത് ഏഥൻസ് പോലുള്ള ചില ഗ്രീക്ക് നഗരങ്ങളുടെ സാമൂഹിക മാനദണ്ഡങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. ചില ആധുനിക ഗവേഷകർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു മാസിഡോണിയ (അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് മാസിഡോണിയൻ കോടതി) മുതിർന്നവർ തമ്മിലുള്ള സ്വവർഗരതിയോട് കൂടുതൽ സഹിഷ്ണുത പുലർത്തിയിരിക്കാമെന്ന്. അലക്സാണ്ടറിന് സ്ത്രീകളോട് ജഡിക താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് പുരാതന സ്രോതസ്സുകളിൽ തെളിവുകളില്ലെന്ന് ഗ്രീൻ വാദിക്കുന്നു; ജീവിതാവസാനം വരെ അദ്ദേഹം ഒരു അവകാശിയെ സൃഷ്ടിച്ചില്ല. അലക്സാണ്ടർ IV ജനിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണ ശേഷമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, എട്ട് വർഷത്തിനിടെ മൂന്ന് തവണ പങ്കാളികളെ ഗർഭം ധരിപ്പിച്ച അലക്സാണ്ടറിന് അതേ പ്രായത്തിൽ തന്നെ പിതാവിനേക്കാൾ ഉയർന്ന മാട്രിമോണിയൽ റെക്കോർഡ് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഓഗ്ഡൻ കണക്കാക്കുന്നു. ഈ ഗർഭാവസ്ഥകളിൽ രണ്ടെണ്ണം - സ്റ്റാറ്റിറ, ബാർസിൻ - എന്നിവ സംശയാസ്പദമായി അവ്യക്തമാണ്. === ഇന്ത്യയിലേക്ക് === [[File:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|left|300px|thumb|The [[Gautama Buddha|Buddha]], in [[Greco-Buddhist art|Greco-Buddhist style]], 1st–2nd century AD, [[Gandhara]], ancient India. [[Tokyo National Museum]].]] ബി.സി.ഇ 327-ലെ വേനൽക്കാലത്ത് അലക്സാണ്ടർ [[ഹിന്ദുകുഷ്|ഹിന്ദുകുഷിന്‌]] തെക്കോട്ട് തിരിച്ചുകടന്നു. കാബൂൾ നദിക്കരയിലൂടെ സിന്ധൂതടത്തിലേക്കുള്ള തന്റെ സൈനികനീക്കം തുടർന്നു. രണ്ടു വിഭാഗങ്ങളായാണ്‌ അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യം ഇന്ത്യയിലേക്ക് (ഇന്നത്തെ പാകിസ്താൻ) കടന്നത്. പെർഡിക്കസ്, ഹെഫേസ്റ്റ്യൻ എന്നീ സേനാനായകന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സംഘം കാബൂൾ നദിക്കരയിലൂടെ നീങ്ങി [[ഖൈബർ ചുരം]] വഴിയും, അലക്സാണ്ടറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മറ്റൊരു സംഘം [[കാബൂൾ നദി|കാബൂൾ നദിക്ക്]] വടക്കുള്ള കുനാർ താഴ് വരയിലൂടെ വടക്കോട്ട് കടന്ന് [[ചിത്രാൽ|ചിത്രാലിനു]] തെക്കുഭാഗത്ത് പഞ്ച്കോറ നദികൾക്കിടയിലുള്ള പ്രദേശത്തുകൂടിയുമാണ് ഇന്നത്തെ പാക്കിസ്താനിൽ പ്രവേശിച്ചത്. [[ബിയാസ് നദി]] വരെ അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യം എത്തിച്ചേർന്നു<ref name=rockliff>{{cite book |last=HILL |first= JOHN|authorlink= |coauthors= |title=THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT|year=1963 |publisher=BARRIE & ROCKLIFF |location=LONDON|isbn=|chapter=1-INTRODUCTION|pages=4|url=}}</ref>‌. (ഹൈഫാസിസ് എന്നാണ്‌ ഗ്രീക്കുകാർ ഈ നദിയെ വിളിക്കുന്നത്). ഈ നദീതീരമാണ്‌ അലക്സാണ്ടറുടെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കിഴക്കേ അതിര്‌<ref name=afghans8/>. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലേക്ക്‌ കടന്ന് ഗാന്ധാര രാജ്യത്തിന്റെ മുൻ നേതാവിനെ ക്ഷണിച്ചു.[[ഗാന്ധാരം]] പാക്കിസ്ഥാന്റെ വടക്കാണ്‌ ഇന്ന്‌. ഗാന്ധാര നേതാവ്‌ വരികയും തന്റെ പ്രദേശങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ചില മലഗോത്ര നേതാക്കന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ((അസ്പസയോയി(Aspasioi)യും അസ്സകെ‍ായി(Assakenoi) തുടങ്ങിയവർ)) കാംബോജസീലെ ചില പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടങ്ങാൻ തയ്യാറായില്ല.ഇന്തൻ പുസ്തകങ്ങളിൽ ഇവരുടെ പേര്‌ 'അശ്വയന'യെന്നും 'അശ്വകയൻ' എന്നുമാണ്‌. ഇതേ സമയം,തക്സില(Taxila) ഭരിച്ചിരുന്ന ഓംഫിസ്‌(Omphis)(ഇന്ത്യൻ നാമൻ അംബി കുമാർ) പേടിയോടെ അലക്സാണ്ടറിനെ സമീപിച്ചു. ഇൻഡസ് മുതൽ ഹൈദസ്പെസ്(ഝലം) വരെ നീണ്ട് കിടക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ രാജാവാണ്‌ അദ്ദേഹം. അംബി അദ്ദേഹത്തിന്‌ കാഴ്ച വസ്തുക്കൾ സമർപ്പിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ പേർഷ്യൻ തുണിത്തരങ്ങളും സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും 30 കുതിരകളെയും മറ്റ് വിശിഷ്ട വസ്തുക്കളും നല്കി. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യത്തെ ബലപ്പെടുത്തി രണ്ടായി ഭാഗിച്ചു. അംബി ഇൻഡസ് മുതൽ ഹാണ്ഡ്(ഃഉന്ദ്‍ാമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പാലം നിർമ്മിച്ചു ഹെഫേസ്റ്റയോണിനെയും പെർഡിക്കസ്സിനെയും സഹായിച്ചു. സാധനങ്ങൾ സൈന്യത്തിനും അലക്സാണ്ടറിനും വിതരണം ചെയ്യാനും,തലസ്ഥനമായ ടക്സിലയിൽ സൗകര്യമൊരുക്കി. അംബി തന്റെ അതിഥിക്ക് തുറന്ന മനസ്സോടെ സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു. അടുത്ത രാജ്യം കീഴടക്കാൻ അവിഭക്ത ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിൽ, സിന്ധു നദിയുടെ ഒരു ഉപനദിയായ ഹൈഡാസ്പസ് നദിയുടെ (ഇന്ന് ഝലം നദി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു) കിഴക്കേ കരയിൽ ആണ് യുദ്ധം നടന്നത്. പിന്നീട് അലക്സാണ്ടർ ഈ യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്ത് ഒരു നഗരം സ്ഥാപിച്ച് അതിനെ നികേ എന്ന് വിളിച്ചു. ഇന്നുവരെ ഈ നഗരത്തെ കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല, അതുകൊണ്ടുതന്നെ യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥാനം കൃത്യമായി നിർണ്ണയിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വിജയിച്ചിട്ടില്ല (ഭൂപ്രകൃതി ഇതിനകം ഗണ്യമായി മാറി). ഇന്ന് ഏറ്റവും സാദ്ധ്യതയുള്ള സ്ഥലമായി കരുതുന്നത് ഝലം നഗരത്തിന്റെ തൊട്ട് തെക്കുഭാഗത്തായി ആണ്, ഇവിടെ ഒരു പുരാതന പ്രധാനപാത നദിയെ മുറിച്ചുകടക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ജലാല്പൂർ/ഹരൻപൂർ എന്നീ നഗരങ്ങൾ ആയിരിക്കാം യുദ്ധസ്ഥലം എന്ന സിദ്ധാന്തം തെറ്റാണ്, കാരണം ഝലം നദി പുരാതന കാലത്ത് ഈ നഗരങ്ങളിൽ നിന്നും വളരെ അകലെയാണ് ഒഴുകിയിരുന്നത്.<ref>P.H.L. Eggermont, Alexander's campaign in Southern Punjab (1993).</ref> [[File:MacedonEmpire.jpg|thumb|Map of Alexander's empire and his route.]] അലക്സാണ്ടറിന് കിഴക്കോട്ട് പട നയിക്കുന്നതിന് പുരു രാജാവിനെ കീഴടക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പാർശ്വത്തിൽ ഇത്ര ശക്തനായ ഒരു എതിരാളിയെ വിട്ടുപോവുന്നത് വീണ്ടുമുള്ള ഏതൊരു അധിനിവേശത്തെയും അപായപ്പെടുത്തുമായിരുന്നു. അതുവരെ കീഴടക്കിയ ഇന്ത്യൻ രാജാക്കന്മാരുടെ വിധേയത്വം ഉറപ്പിച്ചുനിറുത്തുന്നതിനും അലക്സാണ്ടർ എന്തെങ്കിലും ഒരു ശക്തിക്ഷയം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നത് അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. പോറസിന് (പുരു രാജാവിന്) തന്റെ രാജ്യത്തെ പ്രതിരോധിക്കേണ്ടിയിരുന്നു, അലക്സാണ്ടറിന്റെ മുന്നേറ്റത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സ്ഥാനം പോറസ് തിരഞ്ഞെടുത്തു.യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും അലക്സാണ്ടറിന്റെ ഏറ്റവും വിജയിയായ എതിരാളിയായി പോറസ് മാറി. ===അലക്സാണ്ടർ ഹൈഡാസ്പസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നു=== [[File:AlexanderConquestsInIndia.jpg|thumb|Alexander's invasion of the Indian subcontinent]] പോറസ് ഝലം നദിയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് നിലയുറപ്പിച്ച് അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നതിനെ ചെറുക്കാൻ തയ്യാറായി നിന്നു. ഝലം നദി ആഴമേറിയതും വേഗത്തിൽ നീങ്ങുന്നതുമായതിനാൽ നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നതിന് എതിരേയുള്ള ഏതൊരാക്രമണവും ആക്രമിക്കുന്ന സൈന്യത്തെ നശിപ്പിക്കാൻ പര്യാപ്തമായിരുന്നു. നേരിട്ട് നദി മുറിച്ചുകടക്കുന്നത് വിജയിക്കാൻ വളരെ സാദ്ധ്യത കുറവാണെന്ന് അറിയാമായിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ നദിയിൽ മറ്റ് ആഴം കുറഞ്ഞ വഴികൾ നോക്കി. ഓരോ രാത്രിയും തന്റെ കുതിരപ്പടയെ അലക്സാണ്ടർ നദീതടത്തിനു മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നടത്തി, പോറസ് എതിർവശത്ത് നിഴൽപോലെ പിന്തുടർന്നു. ഒടുവിൽ, തന്റെ പാളയത്തിൽ നിന്നും 17 മൈൽ അകലെ, അലക്സാണ്ടർ അനുയോജ്യമായ ഒരു കടവ് കണ്ടെത്തി. അലക്സാണ്ടർ ഭൂരിഭാഗം സൈന്യങ്ങളുമായി തന്റെ സൈന്യാധിപൻ ക്രറ്റേറസിനെ പിന്നിൽ വിട്ടു. അര്രിയന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ 6,000 കാലാളും 5,000 കുതിരപ്പടയാളികളും വരുന്ന ഒരു ശക്തമായ സൈന്യവുമായി അലക്സാണ്ടർ നദി മുറിച്ചുകടന്നു. പോറസ് തന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവുമായി അലക്സാണ്ടറിനെ ആക്രമിച്ചാൽ ക്രറ്റേറസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കണമായിരുന്നു, എന്നാൽ പോറസ് തന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രമുപയോഗിച്ച് അലക്സാണ്ടറിനെ ആക്രമിച്ചാൽ ക്രറ്റേറസ് മറുകരെ തന്നെ നിലയുറപ്പിക്കണമായിരുന്നു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ സൈന്യ വിഭാഗത്തെ പെട്ടെന്ന് നദിയുടെ മുകൾ ഭാഗത്തേക്ക്, ഏറ്റവും രഹസ്യമായി കൊണ്ടുപോയി. തെറ്റായി ഒരു ദ്വീപിലാണ് അലക്സാണ്ടർ എത്തിച്ചേർന്നതെങ്കിലും, പെട്ടെന്നുതന്നെ അദ്ദേഹം മറുവശത്തേക്ക് മുറിച്ചുകടന്നു. പോറസ് തന്റെ എതിരാളിയുടെ കരുനീക്കം വീക്ഷിച്ചു, തന്റെ മകന്റെ കീഴിൽ ഒരു ചെറിയ കുതിരപ്പടയെയും രഥങ്ങളെയും അലക്സാണ്ടറിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അയച്ചു. ഇവർക്ക് അലക്സാണ്ടർ നദിമുറിച്ചുകടക്കുന്നത് തടയാൻ കഴിയും എന്നായിരുന്നു പോറസിന്റെ കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ അതിനകം മുറിച്ചുകടന്നിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ എളുപ്പത്തിൽ തന്റെ എതിരാളിയെ തോല്പ്പിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ചും രഥങ്ങൾ നദീതീരത്തുള്ള ചെളിയിൽ പൂണ്ടുപോയി. മരിച്ചവരിൽ പോറസിന്റെ മകനും ഉൾപ്പെട്ടു. അലക്സാണ്ടർ തന്റെ ഭാഗത്തേക്ക് മുറിച്ചുകടന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ പോറസ് പെട്ടെന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഭാഗവുമായി അലക്സാണ്ടറിനെ എതിരിടാൻ പോയി, സൈന്യത്തിന്റെ ചെറിയ ഒരു ഭാഗത്തെ ക്രാറ്റസ് നദി മുറിച്ചുകടക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണെങ്കിൽ ക്രാറ്ററസിന്റെ സൈന്യങ്ങളെ നേരിടാനായി പിന്നിൽ വിട്ടു. ===യുദ്ധം=== [[File:Demetrius I of Bactria.jpg|300px|thumb|The [[Greco-Bactrian]] king [[Demetrius I of Bactria|Demetrius]] (reigned c. 200–180&nbsp;BC), wearing an elephant scalp, took over Alexander's legacy in the east by again invading [[India]], and establishing the [[Indo-Greek kingdom]] (180&nbsp;BC–10&nbsp;AD).]] അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം വിന്യസിച്ചിരുന്ന പ്രദേശത്ത് എത്തിയപ്പോൾ പോറസ് തന്റെ സേനയെ വിന്യസിച്ച് ആക്രമണം തുടങ്ങി. ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഇരുഭാഗത്തും കുതിരപ്പടയാളികളും, മദ്ധ്യത്തിൽ കാലാളുകളും അവയ്ക്കിടയിൽ സമദൂരത്തിൽ ആനകളും ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. ആനകൾ മാസിഡോണിയൻ ഫാലങ്ക്സിന് (യുദ്ധ വിന്യാസത്തിന്) വലിയ നാശങ്ങൾ ഏല്പ്പിച്ചെങ്കിലും ഒടുവിൽ ഫാലങ്ക്റ്റായിയുടെ (നീണ്ട കുന്തങ്ങൾ നീട്ടിപ്പിടിച്ച്, പരിചകൾ കൊണ്ട് ഇടവില്ലാതെ മറച്ച്, ചതുരാകൃതിയിൽ വിന്യസിച്ച സൈനിക വിന്യാസം) നിബിഢമായ കുന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് അവ തിരിഞ്ഞോടി, സ്വന്തം സൈനിക നിരകൾക്കു തന്നെ വലിയ നാശങ്ങൾ വരുത്തി. കുതിരപ്പടയുടെയും കാലാളിന്റെയും ഒരുമിച്ചുള്ള ആക്രമണം. [[File:The phalanx attacking the centre in the battle of the Hydaspes by Andre Castaigne (1898-1899).jpg|thumb|left|300px|''The [[phalanx]] attacking the centre in the [[Battle of the Hydaspes]]'' by André Castaigne (1898–1899)]] അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തുള്ള അമ്പെയ്ത്തുകാരെ അയച്ച് ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തുള്ള കുതിരപ്പടയെ ആക്രമിച്ചുകൊണ്ടാണ് യുദ്ധം തുടങ്ങിയത്. പിന്നാലെ, ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തി ക്ഷയിച്ച ഇടതുവശത്തെ അലക്സാണ്ടർ ആക്രമിച്ചു. ഇന്ത്യൻ കുതിരപ്പടയുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിന്റെ ക്ഷീണിതമായ ഭാഗത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി കുതിച്ചു, പക്ഷേ ഇതേ സമയം കോയെനസിന്റെ കുതിരപ്പടയാളികൾ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യക്കാർ ഒരു ഇരട്ട ഫാലങ്ക്സ് രൂപവത്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, എന്നാൽ ഇതിനു വേണ്ടിവന്ന സങ്കീർണ്ണമായ നീക്കങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ നിരകളിൽ കൂടുതൽ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാക്കി, ഇത് മാസിഡോണിയൻ കുതിരപ്പടയാളികളുടെ ജോലി എളുപ്പമാക്കി. അവശേഷിച്ച ഇന്ത്യൻ കുതിരപ്പടയാളികൾ രക്ഷയ്ക്കായി ആനകൾക്ക് ഇടയ്ക്ക് ഓടി, എന്നാൽ അപ്പൊഴേയ്ക്കും നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ട ആനകൾ പിന്നാലെ യുദ്ധക്കളത്തിൽ നിന്നും ക്ഷീണിതരായി തിരിഞ്ഞോടി. അവശേഷിച്ച പോറസിന്റെ സൈന്യത്തെ മാസിഡോണിയൻ കുതിരപ്പടയാളികളും ഫാലങ്ക്സും വളഞ്ഞു. ഈ സമയത്ത് ഫാലങ്ക്റ്റായ് തങ്ങളുടെ പരിചകൾ കോർത്ത് പ്രതിരോധ കവചം ചമച്ച് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാഴ്ന്ന ശത്രുവിനു നേരെ നീങ്ങി. ധീരമായി പൊരുതിയതിനു ശേഷം പോറസ് കീഴടങ്ങി. യുദ്ധം അവസാനിച്ചു. ജസ്റ്റിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ <ref>Justin, Epitome of Pompeius Trogus, 12.8</ref>, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ പോറസ് അലക്സാണ്ടറിനെ വെല്ലുവിളിച്ചു, അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തേറി പോറസിന്റെ നേർക്കു കുതിച്ചു. ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിൽ അലക്സാണ്ടർ കുതിരപ്പുറത്തുനിന്നും നിലത്തുവീണു, അലക്സാണ്ടറിന്റെ അംഗരക്ഷകർ അലക്സാണ്ടറിനെ രക്ഷിച്ച് എടുത്തുകൊണ്ടുപോവുകയും പോറസിനെ ബന്ധനസ്ഥനാക്കുകയും ചെയ്തു. അലക്സാണ്ടറിന്റെ മറ്റ് എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളെയും അപേക്ഷിച്ച് മാസിഡോണിയൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഹൈഡാസ്പസ് യുദ്ധത്തിൽ കനത്തതായിരുന്നു. ആര്രിയന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 310 മാസിഡോണിയരും ഡിയൊഡോറസിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 1000 പേരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. വിജയിയായ സൈന്യത്തിന് ഇത് വലിയ ഒരു സംഖ്യയാണേങ്കിലും ഇന്ത്യൻ ആനപ്പടയുടെ ഭാഗിക വിജയം പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ഇത് സംഭവ്യമാണ്. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ആര്രിയന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് 23,000 പേരും,അലക്സാണ്ടറുമായി യുദ്ധം ചെയ്ത പുരുവിന്റെ സേനയിൽ 200 ആനകളും 300 രഥങ്ങളും, 30,000 കാലാൾഭടന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു<ref>HILL, JOHN (1963). "1-INTRODUCTION". THE ROCKLIFF NEW PROJECT - ILLUSTRATED GEOGRAPHY - THE INDIAN SUB-CONTINENT. LONDON: BARRIE & ROCKLIFF. p. 4.</ref> ഡിയൊഡോറസിന്റെ കണക്കനുസരിച്ച് മരിച്ചവർ: 12,000, ബന്ധനസ്ഥർ 9,000-എന്നും ആണ്. അര്രിയൻ നാശനഷ്ടങ്ങളിൽ തടവുകാരെയും എണ്ണിയിരുന്നു എന്ന് പരിഗണിച്ചാൽ ഈ രണ്ട് സംഖ്യകളും തമ്മിൽ വളരെ ഒത്തുപോകുന്നു എന്നുകാണാം. അവരുടെ സൈന്യത്തിന് ശക്തമായ പടച്ചട്ടകളുണ്ടായതിനാൽ പോറസിന്റെ സൈനികരുടെഅസ്ത്രപ്രയോഗം അവർക്ക് ഏശിയില്ല.പോറസിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ശക്തമായ ആയുധമായ വലിയ വില്ലുകൾക്ക് ഇതിനെ തകർക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നു.പക്ഷേ അവ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല.ഒടുവിൽ പോറസ് അലക്സാണ്ടറിനുമുമ്പിൽ കീഴടങ്ങി.അലക്സാണ്ടർ പോറസിനോട് ഞാൻ എങ്ങനെയാണ് നിങ്ങളെ കാണേണ്ടത് എന്ന് ചോദിച്ചു. അതിന് ഒരു രാജാവ് മറ്റൊരു രാജാവിനെയെന്ന പോലെ എന്നായിരുന്നു മറുപടി. പോറസിന്റെ ധൈര്യവും യുദ്ധനൈപുണ്യവും രാജകീയ പെരുമാറ്റവും അലക്സാണ്ടറിൽ മതിപ്പുളവാക്കി, അലക്സാണ്ടർ പോറസിനെ അലക്സാണ്ടറിന്റെ പേരിൽ ഹൈഡാസ്പസ് ഭരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. തന്റെ തോളിൽ മുറിവേറ്റ്, ആറടിയിലേറെ ഉയരത്തിൽ എഴുന്നേറ്റുനിന്ന പോറസിനോട് നിങ്ങളോട് എങ്ങനെ പെരുമാറണം എന്നു ചോദിച്ച അലക്സാണ്ടറോട്, "പെരുമാറൂ അലക്സാണ്ടർ, ഒരു രാജാവിനോടെന്നപോലെ" എന്ന് പോറസ് മറുപടിപറഞ്ഞു.<ref>Rogers, p.200</ref> അലക്സാണ്ടർ തീർച്ചയായും ഒരു രാജാവായി പോറസിനോട് പെരുമാറി, തന്റെ കിരീടം നിലനിർത്താൻ പോറസിനെ അനുവദിച്ചു. അലക്സാണ്ടർ രണ്ട് നഗരങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു, തന്റെ വിജയത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി യുദ്ധം നടന്ന സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിച്ച നികേ (മഹത്തായ വിജയം) എന്ന നഗരം, ഹൈഡാസ്പസിന്റെ മറുകരയിൽ, യുദ്ധത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ മരിച്ച തന്റെ വിശ്വസ്തനായ കുതിരയുടെ ഓർമ്മക്കായി സ്ഥാപിച്ച അലക്സാണ്ട്രിയ ബ്യൂസിഫാലസ് എന്ന നഗരം. ക്രി.മു. 326-ൽ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം മഗധയുടെ അതിർത്തിയിൽ എത്തി. തുടർച്ചയായ യുദ്ധങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്ഷീണിതരും വീണ്ടും മറ്റൊരു ഭീമമായ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തെ നേരിടുന്ന സാദ്ധ്യതയിൽ ഭയചകിതരുമായ അലക്സാണ്ടറിന്റെ സൈന്യം അവർ പടിഞ്ഞാറേയ്ക്ക് തിരിച്ചുപോവണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇത് നടന്നത് ഹൈഫസിസ് (ഇന്നത്തെ ബ്യാസ്) നദിയുടെ തീരത്താണ്. ഈ സ്ഥാനം ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ഇൻഡോറ തെഹ്സിലിലെ 'കഥ്ഗഢ്' എന്ന സ്ഥലത്താണ് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. == മടക്കവും അന്ത്യവും == [[File:Porcelana de Alejandro Magno (M.A.N. Inv.2004-74-1) 01.jpg|300px|left|<small>18th cent. porcelain sculptural group ([[:Category:Museo Arqueológico Nacional de España|M.A.N.]], [[Madrid]])</small>]] ബി.സി.ഇ. 326-ൽ മാസിഡോണിയൻ സൈന്യം പിന്തിരിഞ്ഞ് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി<ref name=afghans8/>. [[സിന്ധൂനദി|സിന്ധൂനദിയിലൂടെ]] താഴേക്കുള്ള പാതയാണ്‌ അലക്സാണ്ടറും സംഘവും മടക്കയാത്രക്ക് തെരഞ്ഞെടൂത്തത്. (അന്നത്തെ സിന്ധുനദിയുടെ പാത ഇന്നത്തേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു). [[പട്യാല]] വരെ എത്തിയ സംഘം അവിടെ നിന്നും രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. നേർച്ചൂസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം കടൽമാർഗ്ഗം നാട്ടിലേക്ക് യാത്രയായപ്പോൾ അലക്സാണ്ടറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റുള്ളവർ [[മക്രാൻ തീരം|മക്രാൻ തീരത്തുകൂടെ]] കരമാർഗ്ഗം മടക്കയാത്ര നടത്തി<ref name=rockliff/>. ബി.സി.ഇ. 324-ആമാണ്ടിലെ വസന്തത്തിൽ അലക്സാണ്ടറുടെ സംഘം (ആറുവർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം) പെർസെപോളിസിൽ തിരിച്ചെത്തി. ബി.സി.ഇ. 323 ജൂൺ മാസം [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിൽ]] വെച്ചു ഒരു ജലയാത്ര നടത്തവേ [[മലമ്പനി]]യും [[ടൈഫോയ്ഡ്|ടൈഫോയ്ഡും]] വന്നാണ് ഇദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞത്. <ref>{{Cite web |url=http://digitalpaper.mathrubhumi.com/313669/Vidya/01-AUGUST-2014#page/1/1{{!}} |title=മാതൃഭൂമി വിദ്യ 01-ആഗസ്ത്-2014 |access-date=2014-08-06 |archive-date=2018-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507022804/http://digitalpaper.mathrubhumi.com/313669/Vidya/01-AUGUST-2014#page/1/1{{!}} |url-status=dead }}</ref>വിഷബാധ മൂലമാകാമെന്നും ചില വാദങ്ങളുണ്ട്.<ref>http://www.independent.co.uk/news/science/mystery-of-alexander-the-greats-death-solved-ruler-was-killed-by-toxic-wine-claim-scientists-9054625.html</ref><ref>http://www.eyewitnesstohistory.com/alexanderdeath.htm</ref><ref>http://www.historytoday.com/james-romm/who-killed-alexander-great</ref> [[File:Babylonian astronomical diary recording the death of Alexander the Great (British Museum).jpg|thumb|A [[Babylonian astronomical diary]] (c. 323–322&nbsp;BC) recording the death of Alexander ([[British Museum]], London)]] ന്യൂസിലണ്ടിലെ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് ഒട്ടാഗോവിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരാണ് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ മരണത്തിന് കാരണമായ വസ്തുതകൾ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.അലക്സാണ്ടർ മരിച്ചത് വിഷവീഞ്ഞ് മൂലമാണെന്ന് ന്യൂസിലൻഡിലെ ഒട്ടാഗോ സർവകലാശാല വിഷപഠനകേന്ദ്രത്തിലെ ഡോ. ലിയോ ഷെപ് പറയുന്നു. ഹാനികരമല്ലാത്ത ചെടിയിൽനിന്ന് ഉൽപാദിപ്പിച്ച വീഞ്ഞായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവനെടുത്തതെന്ന് ഇതുസംബന്ധിച്ച് 10 വർഷത്തോളമായി ഗവേഷണം നടത്തുന്ന അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മരിക്കുന്നതിന് മുമ്പുള്ള പന്ത്രണ്ട് ദിവസങ്ങൾ അദ്ദേഹം കൊടിയ വേദന അനുഭവിക്കുകയും , പന്ത്രണ്ടാം നാൾ ദുരൂഹതകൾ ബാക്കിവച്ച് യാത്രയാകുകയുമായിരുന്നു. ബിസി 323 യിൽ മുപ്പത്തിരണ്ടാം വയസിലാണ് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്. കൊടിയ വിഷാംശം കലർന്ന വീഞ്ഞ് കഴിച്ചതാണ് മരണ കാരണമെന്നാണ് പുതിയ കണ്ടെത്തൽ. ഒരു പ്രത്യേക ചെടിയിൽ നിന്നും നിർമിച്ച വീഞ്ഞ് മാരകമായ വിഷാംശമായി മാറി. ഈ മാരക വിഷം ഉള്ളിൽ ചെല്ലുകയും അലക്‌സാണ്ടർ വലിയ ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവിക്കുകയും മരിക്കുകയുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെത് സാധാരണ മരണമാണെന്ന് ഒരു കൂട്ടർ വാദിക്കുമ്പോൾ മറ്റ് ചരിത്രകാരന്മാർ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉയർത്തുകയുണ്ടായി.ചക്രവർത്തിയുടെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് ചരിത്രകാരന്മാർ വ്യത്യസ്താഭിപ്രായമാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയത്. രോഗബാധിതനായായിരുന്നു മരണമെന്ന് വാദിക്കുന്നവരും രഹസ്യമായി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നുവെന്ന് വാദിക്കുന്നവരുമുണ്ട്. കടുത്ത പനി മൂലമായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറിൻെറ മരണമെന്നാണ് 1998ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനം വ്യക്തമാക്കിയത്. സ്റ്റൈക്സ് നദിയിൽനിന്ന് അലക്സാണ്ടർ കുടിച്ച ജലത്തിലെ ബാക്ടീരിയ മൂലം രോഗം ബാധിച്ചായിരുന്നു മരണമെന്ന് 2010ലെ പഠനം വാദിച്ചിരുന്നു. ഐതിഹാസികമായ ആ പോരാളിയെ ഒരു വിരുന്ന് സൽക്കാര ചടങ്ങിനിടയിൽ അതിവിദഗ്ദ്ധമായി കൊലപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു എന്നാണ് ഇവരുടെ വിലയിരുത്തൽ. പക്ഷേ ,ആധികാരികമല്ലാത്ത ഇത്തരം ഊഹാപോഹങ്ങളെ മുഴുവനും ഖണ്ഡിക്കുന്ന തരത്തിലാണ് [[ന്യൂസിലാന്റ്|ന്യൂസിലണ്ടിലെ]] ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ വാദങ്ങൾ .വിഷമയമല്ലാത്ത ഒരു ചെടിയിൽ നിന്നും ഉണ്ടാക്കിയ വീഞ്ഞ് മനഃപൂർവം വിഷലിപ്തമാകുന്ന തരത്തിലാക്കി അലക്‌സാണ്ടറിന് നൽകി. ആർസെനിക്ക്, ഷ്ട്രൈനൈൻ തുടങ്ങിയ മാരക വിഷാംശമാകാം ഉള്ളിൽ ചെന്നിരിക്കുക എന്നും പഠനം വിലയിരുത്തി. വെളുത്ത പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വെറട്രം ആൽബം എന്ന ചെടിയായിരിക്കാം ഇതെന്ന് ഗവേഷണത്തിൽ പങ്കാളിയായ ഡോ. പാറ്റ് വെട്ലി പറയുന്നു.വെറേട്രം വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ എന്ന ചെടിയിൽ ഫെർമെന്റേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ അത് വിഷമയമായി മാറും, ന്യൂസിലണ്ടിലെ നാഷണൽ പോയിസൺ സെന്റർ ടോക്‌സിക്കോളജിസ്റ്റും , അലക്‌സാണ്ടറുടെ മരണവുമായി ബന്ധിപ്പെട്ട പഠനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഡോ. ലിയോ ഷെപ്പ് വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗ്രീക് ആരോഗ്യശാസ്ത്രത്തിൽ വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ മരുന്നായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് . എന്നാൽ ചില സമയങ്ങളിൽ അത് അപകടകാരിയാകും. നടക്കാനോ സംസാരിക്കാനോ പോലും കഴിയാത്ത വിധത്തിലേക്ക് അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ രോഗാവസ്ഥ കടുത്തിരുന്നു. ലോകം വിറപ്പിച്ച ആ ഭരണാധികാരിയുടെ ദുരന്തമുഖമായിരുന്നു അത്. ഹെംലോക്ക് ,ആക്കൊണൈറ്റ് ,വേംവുഡ്,ഹെൻബേൻ ആന്റ് ഓട്ടം കോക്കസ്സ് എന്നീ പേരുകളിലുള്ള വിഷാംശവും മരണകാരണമായിട്ടുണ്ടാകാമെന്നും സംശയങ്ങളുണ്ട് . ഒരു ഡോക്യുമെന്ററിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ബിബിസി ചാനലുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ കൂടി നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് 2003 മുതൽ അലക്‌സാണ്ടറുടെ മരണത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളിലേക്ക് കടന്ന് ചെല്ലുന്ന ഗവേഷണത്തിന് തുടക്കമിടാൻ ഷെപ്പ് തീരുമാനിച്ചത്. വൈറ്റ് ഹെല്ലിബോർ പുളിപ്പിച്ചതിനുശേഷം വൈനാക്കി ചക്രവർത്തിക്ക് നൽകിയത് തന്നെയാണ് മരണകാരണമെന്ന് ഷെപ്പ് പറയുന്നു. തുടക്കം കയ്പ് രസമാണെങ്കിലും കുടിക്കുന്തോറും മധുരമേറുന്ന ഈ പാനീയം ചക്രവർത്തി മുഴുവനായും കഴിച്ചിട്ടുണ്ടാവണം, ഷെപ്പ് പറയുന്നു.<ref>.www.madhyamam.com/news/265575/140112</ref> <ref>http://infomalayalee.com/index.php?page=newsDetail&id=39945 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140115175555/http://infomalayalee.com/index.php?page=newsDetail&id=39945 |date=2014-01-15 }} ,/Published on Sun, 01/12/2014</ref> ==അലക്സാണ്ടറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചില സംഭവങ്ങൾ == [[Image:Alexander the Great in the Temple of Jerusalem.jpg|300px|Visiting the temple of God in Jerusalem; by Sebastiano Conca, ca. 1750]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ധാരാളം കഥകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്.മിക്കവയും സോഫോക്ലീസിന്റെ നാടകത്തിൽ നിന്നും പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ രചനകളിൽ നിന്നുമാണ്‌ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്. അനേകം രാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കി വിജയശ്രീലാളിതനായ അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി ഭാരതത്തെ ആക്രമിക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിൽ, യുദ്ധത്തിനു പോകുന്നതിനു മുമ്പ് തന്റെ ഗുരുവായ അരിസ്റ്റോട്ടിലിനെ സന്ദർശിച്ചുകൊണ്ടു "താൻ ഭാരതത്തെ കീഴടക്കുവാൻ നീങ്ങുകയാണെന്നും. ജയിച്ചു വരുമ്പോൾ അങ്ങേയ്ക്ക് എന്താണ് കൊണ്ടുവരേണ്ടണെന്നും" ചോദിച്ചു. കുട്ടികൾ കളിപ്പാട്ടം ആവശ്യപ്പെടുന്ന ലാഘവത്തോടെ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ പെട്ടെന്നു പറഞ്ഞു. "ഇവിടെ കിട്ടാത്തതെന്താണോ, അത് കൊണ്ടുവരിക."എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചതെന്ന് അലക്‌സാണ്ടർക്ക് മനസ്സിലായില്ല<ref>http://www.quora.com/What-were-the-things-Aristotle-told-Alexander-to-bring-from-India-after-the-war</ref><ref>[https://books.google.co.in/books?id=id-9CQAAQBAJ&pg=PT116&lpg=PT116&dq=Aristotle+told+Alexander+to+bring+from+india&source=bl&ots=dTQCsFYvFp&sig=iZ3X0cPnMJZynurRIkbI-lSX-qE&hl=en&sa=X&ved=0CBwQ6AEwADgKahUKEwiigsTxy4DHAhWWB44KHYubAbw#v=onepage&q=Aristotle%20told%20Alexander%20to%20bring%20from%20india&f=false https://books.google.co.in/books?id=id-9CQAAQ]</ref>. നീരസമുണ്ടാകുമെന്നു കരുതി രണ്ടാമത് ചോദിച്ചുമില്ല. മരണസമയത്താണ്‌ അത് എന്താണെന്ന് അലക്സാണ്ടറിന്‌ മനസ്സിലാതായി വെളുപ്പെടുത്തിയത്. (Sudhi)അവസാനമായി അമ്മയെ ഒരു നോക്ക് കാണണമെന്നായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറുടെ ആഗ്രഹം. എന്നാൽ ബാബിലോണിയയിൽ നിന്ന് മാസിഡോണിയയിൽ എത്താനുള്ള സമയം പോലും തനിക്കില്ല എന്ന സത്യം തന്റെ ഡോക്ടർമാരിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം മനസ്സിലാക്കുന്നു. ആദ്യമായി അലക്സാണ്ടർ കരയുന്നത് പടയാളികൾ കണ്ടു. മരണത്തെയോർത്തല്ല നിരർത്ഥകമായ ജീവിതത്തെ കുറിച്ചോർത്താണ് അലക്സാണ്ടർ കരഞ്ഞത്(Sudhi). മരിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ മൂന്നു കാര്യങ്ങൾ തനിക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യാൻ അലക്സാണ്ടർ സൈനികർക്ക് ഉത്തരവ് നല്കിരുന്നു<ref>http://news.keralakaumudi.com/news.php?nid=60aa4791a25b95f86bee13d926677421</ref>. ഒന്ന്, തന്റെ ശവമഞ്ചം ചുമക്കുന്നത് തന്നെ ചികിൽസിച്ച ഡോക്ടർമാരാവണമെന്നും. ഡോക്ടർമാരുടെ സഹായികൾ തനിക്കു നൽകിയ മരുന്നുകളുടെ ഒഴിഞ്ഞതും ബാക്കിയുള്ളതുമായ കുപ്പികളുമായി കൂടെ ഉണ്ടാകണമെന്നും . മറ്റൊന്ന് നാളിതുവരെ ഞാൻ നേടിയ പണവും രത്‌നങ്ങളും സ്വർണങ്ങളുമെല്ലാം ശവമഞ്ചം കടന്നുപോകുന്ന വഴിയരികിൽ നിരത്തിവയ്ക്കണമെന്നും . മൂന്നാമത്തെ കാര്യം തന്റെ ഒഴിഞ്ഞ കൈകൾ രണ്ടും ശവപ്പെട്ടിക്കു പുറത്തേക്ക് എല്ലാവരും കാണുംവിധം തൂക്കിയിടണമെന്നും<ref>http://binscorner.com/pages/t/the-greats-last-words.html</ref>. .' അലക്‌സാണ്ടറുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സേവകർ ഒന്നും മനസ്സിലാകാതെ പരസ്പരം നോക്കി. അവരിൽ പ്രധാനിയും ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനുമായ മന്ത്രി നിറകണ്ണുകളോടെ അലക്‌സാണ്ടറുടെ അടുത്തെത്തി ആശ്വസിച്ചപ്പോൾ.ഇവിടെ കിട്ടാത്തത് എന്തെങ്കിലും ഭാരതത്തിൽ കണ്ടെത്തിയാൽ അത് കൊണ്ടുവരാൻ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നെന്നും. അങ്ങനെയൊന്ന് താൻ കണ്ടത് ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മീയതയാണെന്നും അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു. ഡയോജനിസിനെ കണ്ടതു മുതൽ അലക്സാണ്ടർ ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി. ജീവിതത്തിന്റെ നിരർത്ഥകത ജനത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്താനാണ് അലക്സാണ്ടർ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ലോകത്തുള്ള ഏറ്റവും പ്രശസ്തരായ ഡോക്ടർമാരാണ് അലക്സാണ്ടറിനെ ചികിത്സിച്ചിട്ടുള്ളത്. അവർക്കോ അവർ നൽകിയ ഔഷധങ്ങൾക്കോ ഈശ്വരവിധിയെ മറികടന്ന് അലക്സാണ്ടറിനെ രക്ഷിക്കാനായില്ല എന്ന് ജനത്തിന് ബോധ്യപ്പെടാനാണ് തന്റെ ശവമഞ്ചം അവർ ചുമക്കണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടത്. ഞാൻ നേടിയ ധനവും രത്‌നങ്ങളും പണവുമൊന്നും എനിക്ക് ഒന്നും നേടിത്തന്നില്ല എന്നു കാണിക്കാനാണ് അവയെല്ലാം വഴിയരികിൽ നിരത്തിയിടാൻ പറഞ്ഞതെന്നും എത്ര വിജയങ്ങൾ നേടിയിട്ടും എന്തെല്ലാം സമ്പാദിച്ചിട്ടും ശൂന്യമായ കൈകളോടെയാണ് ഇവിടം വിടേണ്ടിവരുന്നത് എന്നു ശവമഞ്ചത്തിനു വെളിയിലേക്ക്‌ നീട്ടിയിട്ട തന്റെ കൈകൾ പറയുമെന്നും അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു<ref>https://bestofthestories.wordpress.com/2011/10/16/%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D-%E0%B4%9A%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%B5%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D%E0%B4%A4%E0%B5%8D</ref>. നമുക്കുവേണ്ടി നാം സമ്പാദിക്കുന്നതല്ല മറിച്ച് മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി നാം ചെയ്യുന്നതു മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. അലക്‌സാണ്ടർ എന്ന ചക്രവർത്തിയുടെ ജന്മത്തേക്കാൾ ഞാനിഷ്ടപ്പെടുന്നത് ലോകം ഭ്രാന്തനെന്നു വിളിക്കുന്ന ഡയോജനിസ് എന്ന ജ്ഞാനിയുടേതാണ്'അലക്സാണ്ടർ പറഞ്ഞു<ref>https://farectification.wordpress.com/2007/08/27/the-final-three-wishes-of-greek-king-alexander-the-great/</ref><ref>http://www.sunniforum.com/forum/showthread.php?70211-Alexander-the-great-s-last-words{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. അന്നേ ദിവസം ഏതാനും മണിക്കൂറുകളുടെ വ്യത്യാസത്തിലാണ് മഹാനായ ഡയോജനിസിന്റേയും അന്ത്യം എന്നത് മറ്റൊരു വസ്തുത<<ref name=Plutarch717>[[Plutarch]], ''Moralia'', 717c; [[Diogenes Laërtius]] vi. 79, citing [[Demetrius of Magnesia]] as his source. It is also reported by the [[Suda]], [http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?db=REAL&search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&user_list=LIST&page_num=1&searchstr=delta%2C1143+&field=adlerhw_gr ''Diogenes'' δ1143] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924121324/http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?db=REAL&search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&user_list=LIST&page_num=1&searchstr=delta%2C1143+&field=adlerhw_gr |date=2015-09-24 }}</ref><ref>NadodiOfficial/posts/197360170431559</ref> [[File:Diadochen1.png|200px|left]] ഒരിക്കൽ തന്റെ സൈന്യവുമായി കൊടും ചൂടിൽ മരുഭൂമിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്നു അലക്‌സാണ്ടർ. യാത്ര ആഴ്ചകൾ പിന്നിട്ടു. അപ്പോഴേക്കും കയ്യിൽ കരുതിയിരുന്ന വെള്ളം തീർന്നു. ചക്രവർത്തിയും സംഘവും ദാഹിച്ചു മരിക്കുമെന്ന സ്ഥിതിയിലെത്തി. എന്നിട്ടും യാത്ര തുടരാൻ തന്നെയായിരുന്നു അലക്സാണ്ടറിന്റെ തീരുമാനം. ഒരു ദിവസം ഉച്ചയായപ്പോൾ തന്റെ സൈനികരിൽ രണ്ടുപേർ എവിടെ നിന്നോ കുറച്ചു വെള്ളവുമായി ചക്രവർത്തിയുടെ അരികിലെത്തി. ഒരു കപ്പ് പോലും തികച്ചില്ല. അലക്സാണ്ടർ വെള്ളം വാങ്ങി. ഏവരും നോക്കി നില്ക്കെ അദ്ദേഹം അത് ചുട്ട് പൊള്ളുന്ന മണലിലേക്ക് ഒഴിച്ചു. ദാഹിച്ചു തൊണ്ട വരണ്ട് നിന്നിരുന്ന സേനാംഗങ്ങൾ ഈ കാഴ്ച കണ്ട് അമ്പരന്നു. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി പറഞ്ഞു.’കൂടെയുള്ളവർ ദാഹിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഒരാൾ മാത്രം ഈ വെള്ളം കുടിച്ച് ദാഹമകറ്റുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ല എന്ന്. യഥാർത്ഥ നേതാവ് കൂടെയുള്ളവരെ, വിശ്വസിക്കുന്നവരെ, ചതിക്കില്ല എന്ന് ഈ പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം കാണിച്ചു കൊടുത്തു<ref>{{Cite web |url=http://www.vayanamuri.com/archives/13911 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2015-07-22 |archive-date=2015-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711171357/http://www.vayanamuri.com/archives/13911 |url-status=dead }}</ref>. മഹാനായ അലെക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി സ്വന്തം സൈനികരുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത പരിശോധിക്കാൻ വേഷപ്രച്ഛന്നനായി പടയാളികളെ സന്ദർശിക്കുന്ന പതിവുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ പരിശോധനയ്‌ക്കിടയിൽ, ഉറങ്ങുന്ന ഒരു പടയാളിയെ അലക്സാണ്ടർ കണ്ടു. തട്ടിയുണർത്തിയിട്ട്‌ ചക്രവർത്തി പേരെന്താണെന്ന് ചോദിച്ചു. ഉത്തരം അലക്സാണ്ടർ എന്നായിരുന്നു. ഇത് കേട്ട് “ഒന്നുകിൽ നീ നിന്റെ പേര്‌ മാറ്റണം ഇല്ലെങ്കിൽ സ്വഭാവം മാറ്റണം”എന്നാണ്‌ ചക്രവർത്തി പറഞ്ഞത്.<ref>http://gmnewsonline.com/newscontent.php?id=762#sthash.uDPf5ImM.dpuf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151013061551/http://gmnewsonline.com/newscontent.php?id=762#sthash.uDPf5ImM.dpuf |date=2015-10-13 }}.</ref> ===ഗോർഡിയൻ കെട്ട്=== അലക്‌സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ ഗോർഡിയൻ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു .അവിടെ വെച്ച്‌ ഗോർഡിയൻ നഗരത്തിലെ ക്ഷേത്രത്തിനെ പറ്റി കേൾക്കുകയും അവിടെയുള്ള കയറു കൊണ്ടുള്ള ഒരു കെട്ടിനെപ്പറ്റി അറിയാൻ ഇടയായി .ആ കെട്ട് അഴിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന വ്യക്തി ഏഷ്യയുടെ ചക്രവർത്തിയായി തീരുമെന്നാണ് അനാട്ടിലെ വിശ്വാസം <ref>{{harvnb|Arrian|1976|loc=I, 3}}</ref>.ഗോർഡിയൻ കെട്ട് ഒന്ന് കാണാനും അഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കാനും അലക്സാണ്ടർ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തി. വളരെ കിണഞ്ഞു പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ആ കെട്ട് അഴിക്കാർ അലക്സാണ്ടറിന് സാധിച്ചില്ല. ദേഷ്യം വന്ന അലക്സാണ്ടർ തന്റെ വാളെടുത്ത് ആ കെട്ട് മുറിച്ചു കളഞ്ഞു. ഏത് വിധേനയും തന്റെ ലക്ഷ്യം കാണുന്ന അലക്സാണ്ടറിന്റെ മനസ്സിനെയാണ് ഈ സംഭവത്തിലൂടെ ചരിത്രകാരന്മാർ നോക്കിക്കാണുന്നത്<ref>{{harvnb|Green|2007|p=351}}</ref>. ഏതായാലും അലക്സാണ്ടർ ഏഷ്യയുടെ ചക്രവർത്തിയായി തീർന്നു. == അലക്സാണ്ടറുടെ പിൻഗാമികൾ == [[പ്രമാണം:AlexanderTheGreat Bust.jpg|thumb|[[ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം|ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയത്തിൽ]] സൂക്ഷിച്ചിട്ടുള്ള അലക്സാണ്ടറുടെ പ്രതിമ - ബി.സി.ഇ. രണ്ട്/ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടു കാലത്തേതാണെന്നു കരുതുന്നു. ഈ പ്രതിമ ഈജിപ്തിലെ അലക്സാണ്ട്രിയയിൽ നിന്നും എത്തിച്ചതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.]] അലക്സാണ്ടറുടെ മരണശേഷം, പിന്തുടർച്ചവകാശത്തിനുള്ള തർക്കങ്ങൾ ഏതാണ്ട് 20 വർഷത്തോളം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു (ബി.സി.ഇ. 321-301) [[ഡയഡോക്കി]] അഥവാ [[പിൻ‌ഗാമികളുടെ യുദ്ധം]] (Wars of the successors) എന്ന് ഈ യുദ്ധങ്ങൾ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name=afghanI2>{{cite book |last=William Kerr Fraser-Tytler|authorlink= |coauthors= |title=AFGHANISTAN - A study of political development in Central and Southern Asia - Second Edition|year=1953 |publisher=Oxford University Press|location=LONDON|isbn=|chapter= Part - I The Country of Hindu Kush , Chapter 2 - THe Early Empires 500 BC-AD650|pages=[https://archive.org/details/afghanistan00020unse_v8y6/page/18 18]|url=https://archive.org/details/afghanistan00020unse_v8y6}}</ref> അലക്സാണ്ടറുടെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേനാനായകന്മാർക്കിടയിൽ അധികാരവടം‌വലി ശക്തമയി. യുദ്ധങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അരങ്ങേറി. അലക്സാണ്ടറുടെ ഭാര്യ റോക്സന്നെയും മകൻ [[അലക്സാണ്ടർ നാലാമൻ|അലക്സാണ്ടർ നാലാമനും]] ഈ സേനാനായകന്മാരുടെ കൈകളിലെ കളിപ്പാവകളായി മാറി (പിന്നീട് ബി.സി.ഇ. 311/310-ൽ [[കസ്സാണ്ടർ]], അലക്സാണ്ടറുടെ ഇവരെ കൊലപ്പെടുത്തി‌). മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ സേനാനായകന്മാർക്കു പുറമേ അലക്സാണ്ടർ, കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിൽ ഭരണമേൽപ്പിച്ചു പോന്ന സത്രപരും ഒന്നു സചേർന്ന് അലക്സാണ്ടറൂടെ പിന്തുടർച്ചാവകാശത്തിനായി പൊരുതിയിരുന്നു.ബാക്ട്രിയയിലും സമീപപ്രദേശത്തും ഇങ്ങനെ തമ്പടിച്ചിരുന്ന ഏതാണ്ട് 23000-ത്തോളം വരുന്ന ഗ്രീക്ക്/മാസിഡോണിയൻ സൈനികരുണ്ടായിരുന്നു. ഇവരുടെ ഭീഷണിയെ ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി, അക്കാലത്തെ അലക്സാണ്ടറൂടെ പിന്തുടർച്ചാവകാശികളുടെ പ്രതിനിധിയായി ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന [[പെർഡിക്കാസ്]], പിത്തോൺ എന്ന സേനാനായകന്റെ നേഠൃത്വത്തിൽ 20,000 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സൈന്യത്തെ കിഴക്കോട്ടയച്ചു. കിഴക്കൻ ദേശത്തെ വിമതരെ തോല്പിച്ച് പിത്തൻ തന്റെ ലക്ഷ്യം വിജയകരമായി പൂർത്തിയാക്കിയെങ്കിലും മീഡിയയുടെ സത്രപ് ആയിരുന്ന പിത്തോണെ, ബി.സി.ഇ. 317-ൽ കിഴക്കൻ സത്രപരുടെ 6,500 പേരടങ്ങുന്ന ഒരു സേന പരാജയപ്പെടുത്തി. പിൽക്കാലത്ത് ആന്റിഗോണസ്, കിഴക്കൻ സത്രപരെ പരാജയപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും പാരോപനിസഡേയിലെ റോക്സന്നെയുടെ പിതാവായ ഓക്സിയാർട്ടസിന്‌ സ്ഥാനനഷ്ടം സംഭവിച്ചില്ല<ref name=afghans8/>. ഈജിപ്തിലെ സത്രപ് ആയിരുന്ന ടോളമിയെ നേരിടാനെത്തിയ പെർഡിക്കാസിനെ, ടോളമിയുമായി ഗൂഢാലോചന നടത്തി ബി.സി.ഇ. 321/320-ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൈന്യത്തിലെ ചിലർ തന്നെ വധിച്ചു. മീഡിയയുടെ സത്രപ് ആയിരുന്ന പിത്തോണും പെർഡിക്കാസിന്റെ ഒരു സേനാനായകനായിരുന്ന സെല്യൂക്കസും ഇതിൽ പങ്കാളികളാണെന്ന് കരുതുന്നു. പെർഡിക്കാസിന്റെ പിൻഗാമിയായി മാസിഡോണിയയിൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ [[ആന്റിപാറ്റർ]], ബാബിലോണിലെ സത്രപ് ആയി ബി.സി.ഇ. 321-ൽ സെല്യൂക്കസിനെ നിയമിച്ചു. എന്നാൽ 315-ബി.സി.ഇയിൽ ഏഷ്യാ മൈനറിലെ സത്രപ് ആയ ആന്റിഗോണസിനെ ഭയന്ന് സെല്യൂക്കസ് ഈജിപ്തിൽ അഭയം തേടുകയും, ബി.സി.ഇ. 312/311 കാലത്ത് തിരിച്ചെത്തി ബാബിലോൺ ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കുകയും [[സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യം|സെല്യൂക്കിഡ് സാമ്രാജ്യത്തിന്‌]] ആരംഭം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു. == ചരിത്രപ്രാധാന്യം == [[File:Mappa di Eratostene.jpg|thumb|The Hellenistic world view after Alexander: [[ancient world map]] of [[Eratosthenes]] (276–194&nbsp;BC), incorporating information from the campaigns of Alexander and his successors.<ref>{{cite web | title = World map according to Eratosthenes (194 B.C.) | publisher = Henry Davis Consulting | work = henry-davis.com | url = http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/112.html | accessdate = 16 December 2011 | archive-date = 2018-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180929075759/http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient | url-status = dead }}</ref>]] അലക്സാണ്ടറുടെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞരും, സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും, ചരിത്രകാരന്മാരും, ജീവചരിത്രകാരന്മാരും മറ്റുമടങ്ങുന്ന ഒരു സംഘവും കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. അലക്സാണ്ടറുടെ സൈനികനടപടികളുടേയും അവർക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്ന ജനസമൂഹങ്ങളുടെയും ഈ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭൂഘടനയെക്കുറിച്ചും മറ്റും വിലപ്പെട്ട വിവരങ്ങൾ ഇവർ ശേഖരിച്ചു. ഏഷ്യയുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ വിലപ്പെട്ട രേഖകളാണിവ. അലക്സാണ്ടറുടെ പടനീക്കങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംഘത്തിലുണ്ടായിരുന്ന [[ആരിയൻ]] രചിച്ച ഗ്രന്ഥമാണ്‌ [[അനബാസിസ് അലക്സാണ്ട്രി]]<ref name=afghans8/>. അലക്സാണ്ടറുടെ കാലശേഷം ചില എഴുത്തുകാർ ഹിന്ദുകുഷ് മലനിരയെ കോക്കാസസ് എന്നും ഇന്ത്യൻ കോക്കാസസ് എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യങ്ങളിൽ ഭൂമിയുടെ അറ്റമായി കണക്കാക്കുന്ന മലയാണ് കോക്കാസസ്. അലക്സാണ്ടർ ഇതും മറികടന്നു എന്നു കാണിക്കത്തക്ക രീതിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രസന്നനാക്കുന്നതിനായിരിക്കണം ഗ്രീക്ക് സൈനികർ ഈ മലനിരയെ കോക്കാസസ് എന്ന് വിളിച്ചതെന്നു കരുതുന്നു. ഏതാണ്ട് മൂന്നു വർഷം നീണ്ടുനിന്ന അലക്സാണ്ടറുടെ ഇന്ത്യൻ അധിനിവേശം വഴി യുറോപ്യന്മാർക്ക് ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ അറിയാനും ഇന്ത്യയെക്കുറിച്ച് പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യ ങ്ങളിൽ പ്രചരിച്ചിരുന്ന പല അബദ്ധധാരണകളും നീങ്ങാനും ഇടയായി<ref name=rockliff/>. ==അലക്സാണ്ട്രിയ== [[File:Plan of Alexandria c 30 BC Otto Puchstein 1890s EN.svg|thumb|left|Plan of Alexandria c. 30 BC]] കാബൂളിന് വടക്ക് കോക്കാസസ് മലനിരകൾക്കിടയിൽ അലക്സാണ്ടർ സ്ഥാപിച്ച നഗരം കോക്കാസസിലെ [[അലക്സാണ്ട്രിയ]] എന്നുമാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഉത്തര-മദ്ധ്യ ഈജിപ്തിൽ മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽത്തീരത്തിന്റെ 32 കിലോമീറ്ററിലായി ഈ നഗരം വ്യാപിച്ച് കിടക്കുന്നു. പ്രകൃതി വാതക നിക്ഷേപവും സൂയസിൽ നിന്നുള്ള എണ്ണ പൈപ്പുകളും അലക്സാണ്ട്രിയയെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായ കേന്ദ്രമാക്കുന്നു. മെഡിറ്ററേനിയൻ കടലിനും ചെങ്കടലിനും ഇടയിലായുള്ള സ്ഥാനം മൂലം മുൻ കാലങ്ങളിൽ യൂറോപ്പും ഏഷ്യയും തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരങ്ങളുടെ ഒരു കേന്ദ്രമായും അലക്സാണ്ട്രിയ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പുരാതന കാലത്ത് അലക്സാണ്ട്രിയ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. 334 ബി.സി.യിൽ ഒരു ഫറവോ പട്ടണത്തിനു ചുറ്റുമായി മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയാണ് ഈ നഗരം സ്ഥാപിച്ചത്. 641-ലെ മുസ്ലീം ആക്രമണം വരെ ഈ നഗരം ഈജിപ്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ദീപസ്തംഭം, അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ ഗ്രന്ഥശാല തുടങ്ങിയവ പുരാതന കാലത്ത് ഈ നഗരത്തിന് വളരെയധികം പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്തിരുന്നു. ==അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവചരിത്രം== [[File:Alexander the Great - Wall painting in Acre, Israel.jpg|300px|left|thumb|Wall painting of Alexander the Great, at the wall of Acre's Auditorium, Israel]] അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ പടയോട്ടങ്ങളും റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ വികാസവും വഴി രൂപപ്പെട്ട സംയോജിത ധാർമ്മികതയാണ് (syncretism) [[പ്ലോട്ടിനസ്|പ്ലോട്ടിനസിന്റെ]] നവപ്ലേറ്റോണിസത്തിൽ പ്രകടമായതെന്ന് സർവ്വേപ്പള്ളി രാധാകൃഷ്ണൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. യവന മതവിഭാഗങ്ങളുടെ യോഗാത്മകതയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച അതിന് അലക്സാണ്ട്രിയൻ യഹൂദമതവുമായും വേദാന്തദർശനവുമായും സമാനതകളുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി.<ref>സർവ്വേപ്പള്ളി രാധാകൃഷ്ണൻ,പൗരസ്ത്യമതങ്ങളും പാശ്ചാത്യചിന്തയും (പുറങ്ങൾ 107-115)</ref> ഈ ജീവിതകഥകളിൽ താൻ അന്വേഷിച്ചത് ചരിത്രമല്ലെന്നും സ്വഭാവത്തിലെ നന്മതിന്മകൾ നായകന്മാരുടെ ജീവിതത്തേയും വിധിയേയും എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തി എന്നതാണെന്നും അലക്സാണ്ടറുടെ കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്ലൂട്ടാർക്ക് ഏറ്റുപറയുന്നു. പലപ്പോഴും ചരിത്രത്തിലെ മഹാസംഭവങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന അദ്ദേഹം ഹൃദ്യമായ ഉപാഖ്യാനങ്ങൾക്കും ആനുഷംഗികമായ തുച്ഛസംഭവങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു. ഏറെ പ്രഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങളേക്കാൾ ചരിത്രനായകന്മാരുടെ സ്വഭാവത്തിലേക്കു വെളിച്ചം വീശുന്നത് ഇത്തരം നിസ്സാരതകളാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. തന്റെ നായകന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങളെ സമഗ്രമാക്കാൻ പരമാവധി ശ്രമിച്ച പ്ലൂട്ടാർക്ക് ജീവചരിത്രരചനയെ ചിത്രകാരന്റെ തൊഴിലിനോടുപമിച്ചു. ബാഹ്യരൂപത്തിൽ സ്വഭാവത്തികവിനെ സംബന്ധിച്ച ഉൾക്കാഴ്ചകൾ തേടിയ അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും ഉറപ്പില്ലാത്ത നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ കഥയിൽ നായകന്റെ കർമ്മകുശലതയുടെയും മഹത്ത്വാകാംക്ഷയുടെയും വിവരണത്തിന് ഏറെ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് സ്വഭാവത്തിലെ ഈ സവിശേഷതകൾ തുടക്കം മുതൽ പ്രകടമായിരുന്നുവെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അലക്സാണ്ടറുടെ ഇഷ്ടശില്പി ലിസ്സിപ്പസിന്റെ വിവരണം പിന്തുടർന്ന് നായകന്റെ ആകാരത്തിന്റെ സമഗ്രചിത്രവും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും അലക്സാണ്ടറുടെ സ്വഭാവചിത്രീകരണത്തിൽ, പ്ലൂട്ടാർക്കിന് പലപ്പോഴും പിഴവു പറ്റുന്നുണ്ട്. ഒട്ടേറെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ആത്മസംയമനമില്ലാതെ പെരുമാറിയിട്ടുള്ള അലക്സാണ്ടറെ വലിയ സംയമിയായി അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഏതായാലും കഥയുടെ അവസാനഭാഗമാകുമ്പോൾ നായകനോടുള്ള പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ ആരാധനകുറയുന്നതു കാണാം."ഭാഗ്യം അല്ലെങ്കിൽ മഹാനായ അലക്സാണ്ടറുടെ നന്മ" എന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് ലേഖനം, അലക്സാണ്ടറുടെ ജീവചരിത്രത്തോടു ചേർന്ന് നില്ക്കുന്നവയാണ്‌ ({{lang-el|Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας}} ref>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great: "Youths of the Pellaians and of the Macedonians and of the Hellenic Amphictiony and of the Lakedaimonians and of the Corinthians… and of all the Hellenic peoples, join your fellow-soldiers and entrust yourselves to me, so that we can move against the barbarians and liberate ourselves from the Persian bondage, for as Greeks we should not be slaves to barbarians."] Pseudo-Kallisthenes, ''Historia Alexandri Magni'', 1.15.1-4 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great: "Now you fear punishment and beg for your lives, so I will let you free, if not for any other reason so that you can see the difference between a Greek king and a barbarian tyrant, so do not expect to suffer any harm from me. A king does not kill messengers."] ''Historia Alexandri Magni of Pseudo-Kallisthenes'', 1.37.9-13 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander the Great addressing his troops prior to the Battle of Issus: "There are Greek troops, to be sure, in Persian service — but how different is their cause from ours! They will be fighting for pay – and not much of at that; we, on the contrary, shall fight for Greece, and our hearts will be in it."] ''Anabasis Alexandri'' by Roman historian [[Arrian]], Book II, 7 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander's letter to Persian king Darius in response to a truce plea: "Your ancestors came to Macedonia and the rest of Hellas (Greece) and did us great harm, though we had done them no prior injury. I have been appointed leader of the Greeks, and wanting to punish the Persians I have come to Asia, which I took from you."] ''Anabasis Alexandri'' by [[Arrian]]; translated as ''Anabasis of Alexander'' by P. A. Brunt, for the "Loeb Edition" Book II 14, 4 <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great– – Alexander the Great: "If it were not my purpose to combine barbarian things with things Hellenic (Greek), to traverse and civilize every continent, to search out the uttermost parts of land and sea, to push the bounds of Macedonia to the farthest Ocean, and to disseminate and shower the blessings of the Hellenic justice and peace over every nation, I should not be content to sit quietly in the luxury of idle power, but I should emulate the frugality of Diogenes. But as things are, forgive me Diogenes, that I imitate Herakles, and emulate Perseus, and follow in the footsteps of Dionysos, the divine author and progenitor of my family, and desire that victorious Hellenes should dance again in India and revive the memory of the Bacchic revels among the savage mountain tribes beyond the Kaukasos."]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''On the Fortune of Alexander'' by Plutarch, 332 a-b <br>[https://simple.wikiquote.org/wiki/Alexander_the_Great – Alexander addressing the dead Hellenes (the Athenian and Thebean Greeks) of the Battle of Chaeronea: "Holy shadows of the dead, I'm not to blame for your cruel and bitter fate, but the accursed rivalry which brought sister nations and brother people, to fight one another. I do not feel happy for this victory of mine. On the contrary, I would be glad, brothers, if I had all of you standing here next to me, since we are united by the same language, the same blood and the same visions."] ''Historiae Alexandri Magni'' by [[Quintus Curtius Rufus]] <br>[[q:Alexander I of Macedon|– Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty: "Tell your king (Xerxes), who sent you, how his Greek viceroy of Macedonia has received you hospitably."]] [[Herodotus]], ''Histories'', 5.20.4, Loeb <br>[[q:Alexander I of Macedon|– Alexander I of Macedon, ancestor of Alexander the Great, member of the Argead dynasty, when he was admitted to the Olympic games: "Men of Athens... In truth I would not tell it to you if I did not care so much for all Hellas; I myself am by ancient descent a Greek, and I would not willingly see Hellas change her freedom for slavery. I tell you, then, that Mardonius and his army cannot get omens to his liking from the sacrifices. Otherwise you would have fought long before this. Now, however, it is his purpose to pay no heed to the sacrifices, and to attack at the first glimmer of dawn, for he fears, as I surmise, that your numbers will become still greater. Therefore, I urge you to prepare, and if (as may be) Mardonius should delay and not attack, wait patiently where you are; for he has but a few days' provisions left. If, however, this war ends as you wish, then must you take thought how to save me too from slavery, who have done so desperate a deed as this for the sake of Hellas in my desire to declare to you Mardonius' intent so that the barbarians may not attack you suddenly before you yet expect them. I who speak am Alexander the Macedonian."]] [[Herodotus]], ''Histories'', 9.45 (ed. A. D. Godley) <br>[https://books.google.com/books?id=CZsTAQAAIAAJ&redir_esc=y – Ian Worthington, English historian and archaeologist: "Not much need to be said about the Greekness of ancient Macedonia: it is undeniable."] Ian Worthington, ''Philip II of Macedonia'', Yale University Press, 2008 <br>[[q:Ulrich Wilcken|– Ulrich Wilcken: "When we take into account the political conditions, religion and morals of the Macedonians, our conviction is strengthened that they were a Greek race and akin to the Dorians. Having stayed behind in the extreme north, they were unable to participate in the progressive civilization of the tribes which went further south."]] [[Ulrich Wilcken]], ''Alexander the Great'', p. 22 <br>[[q:Strabo|– Strabo: "And Macedonia, of course, is a part of Greece."]] [[Strabo]]. VII, Frg. 9 (Loeb, H.L. Jones) <br>[[q:Herodotus|– Herodotus: "Now that these descendants of Perdiccas (Perdiccas I of Macedon, King of Macedonia from about 700 BCE to about 678 BCE) are Greeks, as they themselves say, I myself chance to know and will prove it in the later part of my history."]] [[Herodotus]], Book 5, Ch. 22, 1 (Loeb) <br>[https://web.archive.org/web/20150419070118/http://www.ucg.org/news-and-prophecy/alexander-reads-about-himself-book-daniel/ – Josephus: "And when the book of Daniel was showed to Alexander the Great, where Daniel declared that one of the Greeks should destroy the empire of the Persians, he supposed that himself was the person intended; and as he was then glad, he dismissed the multitude for the present."] [[Josephus]] 11.8.5 <br>[http://www.fordham.edu/halsall/ancient/arrian-bookVIII-India.asp – Arrian: "There a man appeared to them wearing a Greek cloak and dressed otherwise in the Greek fashion, and speaking Greek also. Those Macedonians who first sighted him said that they burst into teers, so strange did it seem after all these miseries to see a Greek, and to hear Greek spoken."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141001221227/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/arrian-bookVIII-India.asp |date=2014-10-01 }} [[Arrian]]: ''Anabasis Alexandri: Book VIII'' (Indica) <br>[[q:Livy|– Titus Livius: "The Aitolians, the Akarnanians, the Macedonians, men of the same speech, are united or disunited by trivial causes that arise from time to time; with aliens, with barbarians, all Greeks wage and will wage eternal war; for they are enemies by the will of nature, which is eternal, and not from reasons that change from day to day."]] [[Livy|Titus Livius]], ''Liber XXXI'', 29, 15 <br>[http://history-of-macedonia.com/2007/09/19/modern-historians-about-macedonia-david-h-levinson/ – David H. Levinson: "It should be noted that there is no connection between the Macedonians of the time of Alexander the Great who were related to other Hellenic tribes and the Macedonians of today, who are of Slavic Origin and related to the Bulgarians."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111212023/http://history-of-macedonia.com/2007/09/19/modern-historians-about-macedonia-david-h-levinson/ |date=2018-01-11 }} ''Encyclopedia of World Cultures'' (1991), by David H. Levinson, page 239. <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "Philip was born a Greek of the most aristocratic, indeed of divine, descent... Philip was both a Greek and a Macedonian, even as Demosthenes was a Greek and an Athenian... The Macedonians over whom Philip was to rule were an outlying family member of the Greek-speaking peoples."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''Philip of Macedon'', Duckworth Publishing, 1998 <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "All in all, the language of the Macedones was a distinct and particular form of Greek, resistant to outside influnces and conservative in pronunciation. It remained so until the fourth century when it was almost totally submerged by the flood tide of standardized Greek."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''A History of Macedonia'' Vol ii, 550-336 BC <br>[[q:N. G. L. Hammond|– Nicholas Hammond: "As members of the Greek race and speakers of the Greek language, the Macedonians shared in the ability to initiate ideas and create political forms."]] [[N. G. L. Hammond|Nicholas Hummond]], ''The Miracle that was Macedonia'', 1992, p. 206 <br> – M. Opperman, ''The Oxford Classical Dictionary'' 3rd ed. (1996) - Macedonia, Cults, page 905: "Nowadays historians generally agree that the Macedonian ethnos form part of the Greek ethnos; hence they also shared in the common religious and cultural features of the Hellenic world" <br>[[q:Robin Lane Fox|– Robin Lane Fox: 1) "Alexander was still the Greek avenger of Persian sacrilege who told his troops, it was said 'that Persepolis was the most hateful city in the world'. On the road there, he met with the families of Greeks who had deported to Persia by previous kings, and true to his slogan, he honoured them conspicuously, giving them money, five changes of clothing, farm animals, corn, a free passage home, and exemption from taxes and bureaucratic harassments." p. 256,<br>2) "To his ancestors (to a Persian's ancestors) Macedonians were only known as 'yona takabara', the 'Greeks who wear shields on their heads', an allusion to their broad-brimmed hats." p. 104,<br>3) "Alexander was not the first Greek to be honoured as a god for political favour." p. 131,<br>4) "In spirit, Alexander made a gesture to the Lydians' sensitivities, though his Greek crusade owed them nothing as they were not Greeks." p. 128.]] [[Robin Lane Fox]], ''Alexander the Great'', Penguin Books, UK, 1997 <br>[https://books.google.com/books/about/Encyclopedia_of_the_Archaeology_of_Ancie.html?id=XNdgScxtirYC&redir_esc=y – Katheryn A. Bard: "The Macedonians were originally one of several Greek tribes living on the northern frontier of the Hellenic world."] Katheryn A. Bard, ''Encyclopaedia of the Archaeology of Ancient Egypt'', Taylor & Francis, 1999, p. 460. <br>[http://www.amazon.com/Alexander-Merging-Universal-History-Benjamin/dp/B004IIBH8O – Benjamin Ide Wheeler: "That the Macedonians were Greek by race there can be no longer any doubt. They were the northernmost fragments of the race left stranded behind the barriers."] [[Benjamin Ide Wheeler]], ''Alexander the Great: The Merging of East and West in Universal History'', Elibron Classics, 2011</ref><ref name="Macedonians">{{harvnb|Zacharia|2008|loc=Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods", pp. 55–58}}; {{harvnb|Joint Association of Classical Teachers|1984|pp=50–51}}; {{harvnb|Errington|1990|pap=3–4}}; {{harvnb|Fine|1983|pp=607–608}}; {{harvnb|Hall|2000|p=64}}; {{harvnb|Hammond|2001|p=11}}; {{harvnb|Jones|2001|p=21}}; {{harvnb|Osborne|2004|p=127}}; {{harvnb|Hammond|1989|pp=12–13}}; {{harvnb|Hammond|1993|p=97}}; {{harvnb|Starr|1991|pp=260, 367}}; {{harvnb|Toynbee|1981|p=67}}; {{harvnb|Worthington|2008|pp=8, 219}}; {{harvnb|Chamoux|2002|p=8}}; {{harvnb|Cawkwell|1978|p=22}}; {{harvnb|Perlman|1973|p=78}}; {{harvnb|Hamilton|1974|loc=Chapter 2: The Macedonian Homeland, p. 23}}; {{harvnb|Bryant|1996|p=306}}; {{harvnb|O'Brien|1994|p=25}}.</ref><ref>Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods" in Katerina Zacharia, ''Hellenisms'', Ashgate Publishing, 2008, pp. 55–58.</ref> <ref>Simon Hornblower, "Greek Identity in the Archaic and Classical Periods" in Katerina Zacharia, ''Hellenisms'', Ashgate Publishing, 2008, pp. 55–58.</ref> == അവലംബം == {{reflist}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} ===പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ=== * {{Cite book|isbn=0-14-044253-7|authorlink=Arrian |last=Arrian |title=[[Anabasis Alexandri]] (The Campaigns of Alexander) |editor1-first=Aubrey |editor1-last=de Sélincourt|editor1-link=Aubrey de Sélincourt |year=1976 |publisher=[[Penguin Books]]|ref=harv}} * {{cite web |last=[[Diodorus Siculus]] |url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Diod.+toc |title=Library of History |publisher=[[Perseus Project]] |accessdate=14 November 2009 |year=1989 |ref=harv }} C.H. Oldfather, translator {{In lang|en}} * {{cite book |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0243 |title=Plutarch, Alexander |editor-first=Bernadotte |editor-last=Perrin |last=[[Plutarch]] |year=1919 |publisher=Perseus Project |accessdate=6 December 2011 |ref=harv }} {{In lang|en}} * {{cite book |url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Fortuna_Alexandri*/home.html |title=Plutarch, On the Fortune of Alexander |last=Plutarch |publisher=[[Loeb Classical Library]] |editor-first=Frank Cole |editor-last=Babbitt |accessdate=26 November 2011 |volume=IV |year=1936 |ref=harv |pages=379‑487 }} {{In lang|en}} ===ദ്വിതീയ സ്രോതസ്സുകൾ=== * {{cite book|last=Barnett |first=C. |title=Bonaparte |url=https://archive.org/details/bonaparte0000barn |publisher=Wordsworth Editions |year=1997 |isbn=1-85326-678-7 |ref=harv}} * {{cite book|last=Baynes|first=Norman G.|title=Byzantium: An Introduction to East Roman Civilization|publisher=Baynes Press|year=2007|page=170|chapter=Byzantine art|isbn=978-1-4067-5659-3|url=http://books.google.com/?id=HdHiVlZ3ErIC&pg=PA170&dq=hellenistic+culture+in+byzantine+traditions&cd=39#v=onepage&q=hellenistic%20culture%20in%20byzantine%20traditions|ref=harv}} * {{cite book |url=http://books.google.com/books?id=N7mj2NhCGNYC&pg=PA101&dq=hephaestion+and+alexander+the+great+lover#v=onepage&q=hephaestion%20and%20alexander%20the%20great%20lover&f=false |title=Moses in the Hieroglyphs |first=Grant |last=Berkley |publisher=Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1-4120-5600-4 |accessdate=13 January 2011 |ref=harv }} * {{cite book |first1=Pierre |last1=Cambon |first2=Jean-François |last2=Jarrige |chapter=Afghanistan, les trésors retrouvés: Collections du Musée national de Kaboul |title=Éditions de la Réunion des musées nationaux |year=2006 |url=http://books.google.com/?id=xJFtQgAACAAJ&dq=afghanistan,+les+tresors+retrouves |ref=harv |pages=297 |isbn=978-2-7118-5218-5 }} * {{cite book|last=Bose |first=Partha|title=Alexander the Great's Art of Strategy|publisher=Allen & Unwin| location= Crows Nest, N.S.W|isbn=1-74114-113-3|year=2003|ref=harv}} * {{cite book|last=Bosworth |first=A.B. |title=Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/conquestempirere0000bosw |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year= 1988 |ref=harv}} * {{cite book|last=Cawthorne |first=Nigel |title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/alexandergreat0000cawt |publisher=Haus Publishing |year=2004 |isbn=1-904341-56-X |ref=harv}} * {{cite book|last1=Chamoux |first1=François |last2=Roussel |first2=Michel|title=Hellenistic Civilization |url=https://archive.org/details/hellenisticcivil0000cham |publisher=Blackwell Publishing |year=2003 |isbn=0-631-22242-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Connerney |first=R.D. |title=The upside-down tree: India's changing culture |url=http://books.google.com/?id=4WadcncjsRUC&pg=PA68&dq=sikandar+%2B+alexander#v=onepage&q=sikandar%20%2B%20alexander&f=false |publisher=Algora Publishing |year=2009 |isbn=0-87586-649-2 |ref=harv |pages=214 }} * {{cite book |last1=Curtis |first1=J. |last2=Tallis |first2=N. |last3=Andre-Salvini |first3=B. |title=Forgotten empire: the world of ancient Persia |page=154 |url=http://books.google.com/books?id=kJnaKu9DdNEC&pg=PA154&dq=Alexander+%2B+gojastak&hl=en&ei=Rd25TrynCsXJiQKasey8BA&sa=X&oi=book_result&ct=result& |publisher=University of California Press |year=2005 |isbn=0-520-24731-0 |ref=harv |pages=272 }} * {{cite book|last=Dahmen|first=Karsten|title=The Legend of Alexander the Great on Greek and Roman Coins |publisher=Taylor & Francis|isbn=0-415-39451-1|year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Danforth|first=Loring M.|title=The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World |publisher=Princeton University Press|isbn=0-691-04356-6|year=1997|ref=harv}} * {{cite book|last=Dillon|first=John M.|title=Morality and custom in ancient Greece|url=https://archive.org/details/moralitycustomin0000dill|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34526-4|year=2004|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=Will Durant |last=Durant|first=Will |title=The Story of Civilization: The Life of Greece |publisher=Simon & Schuster|isbn=0-671-41800-9|year=1966|ref=harv}} * {{cite journal |first=Patrick Leigh |last=Fermor |title=Mani: Travels in the Southern Peloponnese |url=http://books.google.com/?id=8V5QBkD7IIYC&printsec=frontcover&dq=patrick+leigh+fermor+mani#v=onepage&q=alexander%20&f=false |publisher=[[New York Book Review]] |year=2006 |isbn=1-59017-188-8 |ref=harv |pages=358 }} * {{cite book |last=Fischer |first=M.M.J. |title=Mute dreams, blind owls, and dispersed knowledges: Persian poesis in the transnational circuitry |page=66 |url=http://books.google.com/?id=KibBH6cI8BgC&pg=PA66&dq=Alexander+%2B+shahnameh#v=onepage&q=Alexander%20%2B%20shahnameh&f=false |publisher=[[Duke University Press]] |year=2004 |isbn=0-8223-3298-1 |ref=harv |pages=474 }} * {{cite book|title=Alexander the conqueror: the epic story of the warrior king|first=Laura|last=Foreman|publisher=Da Capo Press|year=2004|pages=217|url=http://books.google.com/books?id=rVEa4nzLkT4C&pg=PA152&dq=vandalism+in+Persepolis#v=onepage&q=vandalism%20in%20Persepolis&f=false|isbn=978-0-306-81293-4|ref=harv|access-date=2013-02-16|archive-date=2012-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112160927/http://books.google.com/books?id=rVEa4nzLkT4C&pg=PA152&dq=vandalism+in+Persepolis#v=onepage&q=vandalism%20in%20Persepolis&f=false|url-status=dead}} * {{cite book|authorlink=Robin Lane Fox|last=Fox|first=Robin Lane|title=Alexander the Great|format=Kindle Edition|publisher=ePenguin|year=2006|asin=B002RI9DYW|ref=harv}} * {{cite book|last=Fox|first=Robin Lane|title=The Search for Alexander|url=https://archive.org/details/searchforalexand00lane|publisher=Little Brown & Co. Boston|year=1980|isbn=0-316-29108-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Gabriel|first=Richard A.|title=The Great Armies of Antiquity|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|page=277|chapter=The army of Byzantium|isbn=0-275-97809-5|url=http://books.google.com/?id=y1ngxn_xTOIC&printsec=frontcover&q=romano-Hellenistic|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Gergel |editor-first=Tania|title=The Brief Life and Towering Exploits of History's Greatest Conqueror as Told By His Original Biographers|url=https://archive.org/details/alexandergreatse00gerg |publisher=Penguin Books|year=2004|isbn=0-14-200140-6|ref=harv}} * {{cite book|editor1-last=Glick|editor1-first=Thomas F. |editor2-last=Livesey|editor2-first= Steven John |editor3-last=Wallis |editor3-first=Faith |title=Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia |url=https://archive.org/details/medievalsciencet0000unse|publisher=Routledge |location=New York |year=2005 |isbn=0-415-96930-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Goldsworthy |first=A. |title=The Fall of Carthage |url=https://archive.org/details/fallofcarthagepu0000gold |publisher=Cassel |year=2003 |isbn=0-304-36642-0|ref=harv}} * {{cite book| first1=Anthony |last1=Grafton |coauthors=Most, Glenn W.; Settis, Salvatore (eds.) |title=The Classical Tradition | url=https://archive.org/details/classicaltraditi0000unse_l4k4 |year=2010 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-03572-0 |ref=harv}} * {{cite book|authorlink=Peter Green (historian)|last=Green|first=Peter|title=Alexander the Great and the Hellenistic Age|url=https://archive.org/details/alexandergreathe0000gree|publisher=Phoenix|location=London|year=2007|isbn=978-0-7538-2413-9|ref=harv}} * {{cite book |first=Nicolas|last=Grimal|title=A History of Ancient Egypt |url=https://archive.org/details/historyofancient0000grim_o8d3|edition=reprint |publisher=Blackwell Publishing |year=1992 |isbn=978-0-631-17472-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Gunther|first=John|title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/alexandergreat0000gunt|publisher=Sterling |isbn=1-4027-4519-2 |year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Hammond |first=N.G.L. |title=A History of Greece to 323 BC |location=Cambridge University |year=1986 |ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond|first=N.G.L.|title=Sources for Alexander the Great|publisher=Cambridge University Press|year=1983|isbn=978-0-521-71471-6|url=http://books.google.com/?id=gay_i14p9oEC&pg=PA72&lpg=PA72&dq=%22statue+of+Xerxes%22+alexander&q=|ref=harv}} * {{cite book |first=E.F. |last=Harrison |title=The language of the New Testament |url=http://books.google.com/?id=qh7b4o6JQpIC&pg=PA51&dq=armies+of+alexander+the+great+koine#v=onepage&q&f=false |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |year=1971 |page=508 |isbn=0-8028-4786-2 |ref=harv }} * {{cite book|last=Holland|first= Tom|title=Rubicon: Triumph and Tragedy in the Roman Republic |url=https://archive.org/details/rubicon0000holl|year=2003 |publisher=Abacus|isbn=978-0-349-11563-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Holt| first= Frank Lee|title=Alexander the Great and The Mystery of the Elephant Medallions|year=2003 |publisher=University of California Press|isbn=0-520-23881-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Keay |first=John |title=India: A History |url=https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse |publisher=Grove Press |year=2001 |isbn=0-8021-3797-0|ref=harv}} * {{cite book|last1 =Liddell |first1=Henry George |first2=Robert |last2=Scott |title=A Greek-English Lexicon on Perseus Digital Library |editor1-first=Sir Henry Stuart |editor1-last=Jones|editor2-first=Roderick |editor2-last=McKenzie |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |year=1940 |ref=harv}} * {{cite book|last=Luniya |first=Bhanwarlal Nathuram|title=Life and Culture in Ancient India: From the Earliest Times to 1000 A.D. |year=1978 |publisher=Lakshmi Narain Agarwal|lccn=78907043|ref=harv}} * {{cite book|last=McCarty |first=Nick |title=Alexander the Great |publisher=Penguin|location=Camberwell, Victoria |year=2004 |isbn=0-670-04268-4|ref=harv}} * {{cite book|first=J. W. |last=McCrindle |chapter=Curtius |title=History of Punjab |volume=I |year=1997 |publisher=[[Punjabi University]] |location=Patiala |editor1-first=Fauja |editor1-last=Singh |editor2-first=L. M. |editor2-last=Joshi|ref=harv}} * {{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=lMoOAAAAQAAJ&pg=PA54&dq=transplant+of+populations+from+Asia+to+Europe+and+in+the+opposite+direction+from+Europe+to+Asia#v=onepage&q&f=false|title=Outsiders in the Greek cities in the fourth century B.C.|last=McKechnie|first=Paul|page=54|publisher=Taylor & Francis|year=1989|isbn=0-415-00340-7|accessdate=28 December 2010|ref=harv}} * {{cite book|last=Morkot|first=Robert|title=The Penguin Historical Atlas of Ancient Greece|url=https://archive.org/details/penguinhistorica0000mork|publisher=Penguin|year=1996|ref=harv}} * {{cite book|last=Narain |first=AK|title=Alexander the Great: Greece and Rome–12 |year=1965|ref=harv}} * {{cite book|last=Ogden|first=Daniel |chapter=Alexander's Sex Life|title=Alexander the Great: A New History|url=https://archive.org/details/alexandergreatne0000unse|editor=Alice Heckel, Waldemar Heckel, Lawrence A. Tritle |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=1-4051-3082-2|ref=harv}} * {{cite book|first=D. |last=Pingree |volume=15 |year=1978 |pages=533–633 |ref=harv |chapter=History of Mathematical Astronomy in India | title=Dictionary of Scientific Biography}} * {{cite book|last=Pratt|first=James Bissett|title=The Pilgrimage of Buddhism and a Buddhist Pilgrimage |year=1996 |publisher=Laurier Books |isbn=81-206-1196-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Renault |first=Mary |title=The Nature of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/natureofalexande0000rena_z9j4 |publisher=Penguin |year=2001 |isbn=0-14-139076-X |ref=harv}} * {{cite book |editor1-last= Ring |editor1-first=Trudy |editor2-last=Salkin |editor2-first=Robert M. |editor3-last=Berney|editor3-first=K. A. |editor4-last=Schellinger|editor4-first=Paul E. |title=International dictionary of historic places |year=1994 |isbn=978-1-884964-04-6 |location=Chicago |publisher=Fitzroy Dearborn, 1994–1996|ref=harv}} * {{cite book|last1=Roisman|first1=Joseph|last2=Worthington|first2=Ian|title=A Companion to Ancient Macedonia|publisher=John Wiley and Sons|year=2010|isbn=1-4051-7936-8|url=http://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC|ref=harv}} * {{cite book|last1=Sabin |first1=P |last2=van Wees |first2=H |last3=Whitby |first3=M |title=The Cambridge History of Greek and Roman Warfare: Greece, the Hellenistic World and the Rise of Rome |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_b8l8 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-78273-2|year=2007|ref=harv}} * {{cite book|last=Sacks|first=David|title=Encyclopedia of the Ancient Greek World |url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000sack|publisher=Constable and Co. |isbn=0-09-475270-2|year=1995|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/isbn_2900415319323|publisher=Routledge |isbn=0-415-31932-3 |year=2004|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=The Novel in the Ancient World|url=https://archive.org/details/novelancientworl00schm|editor=Schmeling; Gareth L.|chapter=The Metamorphoses of Alexander Romance|pages=[https://archive.org/details/novelancientworl00schm/page/n602 601]–612|publisher=BRILL|year=1996|isbn=90-04-09630-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Studniczka |first=Franz |title=Achäologische Jahrbook 9 |year=1894|ref=harv}} * {{cite book|last=Tripathi|first=Rama Shankar|title=History of Ancient India|year=1999|url=http://books.google.com/?id=WbrcVcT-GbUC|isbn=978-81-208-0018-2|ref=harv}} * {{cite book|title=Alexander the Great: A New History|editor1-last=Heckel|editor1-first=Waldemar|editor2-first=Lawrence A.|editor2-last=Tritle|publisher=Wiley-Blackwell|year=2009|pages=47–48|isbn=978-1-4051-3082-0|url=http://books.google.com/?id=jbaPwpvt8ZQC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=callisthenes+of+olynthus+conspiracy&q=callisthenes%20of%20olynthus%20conspiracy|ref=harv}} * {{cite book |last=Wood |first=Michael |title=In the Footsteps of Alexander the Great: A Journey from Greece to Asia |publisher=University of California Press |year=2001 |url=http://books.google.com/?id=5wDWn1dL6HMC&pg=PA226&dq=alexander+the+great+%2B+fever#v=onepage&q=alexander%20the%20great%20%2B%20fever&f=false |ref=harv |isbn=978-0-520-23192-4 }} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=Alexander the Great: A Reader|url=http://books.google.com/?id=OiM51I7_A1gC&pg=PA175&dq=Alexander+Nicaea+Punjab#v=onepage&q=Alexander%20Nicaea%20Punjab&f=false|publisher=Routledge|isbn=0-415-29187-9|year=2003|ref=harv|pages=332}} * {{cite book|last=Yenne|first=Bill|title=Alexander the Great: Lessons From History's Undefeated General|publisher=Palmgrave McMillan|isbn=978-0-230-61915-9|year=2010|ref=harv}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite journal|last=Badian |first=Ernst |title=Alexander the Great and the Unity of Mankind |journal=Historia |volume=7 |year=1958 |pages=425–444 |ref=harv}} * {{cite book|last1=Beazley |first1=JD |last2=Ashmole |first2=B. |title=Greek Sculpture and Painting |url=https://archive.org/details/greeksculpturepa0000beaz |publisher=Cambridge University Press |year=1932 |ref=harv}} * {{cite book|last=Bowra|first=Maurice|title=The Greek Experience|publisher=Phoenix Books|isbn=1-85799-122-2|year=1994 |ref=harv}} * {{cite book|last=Burn |first=A.R. |title=Alexander the Great and the Hellenistic Empire |url=https://archive.org/details/alexandergreathe0000arbu |edition=2 |location=London |publisher=English Universities Press |year=1951 |ref=harv}} * {{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Curtius/home.html |last=Curtius |title=Curtius Rufus, History of Alexander the Great |publisher=penelope.uchicago.edu |accessdate=16 November 2009 |ref=harv}} {{In lang|la}} * {{cite book|last=Encyclopædia Britannica|url=http://books.google.ca/books?id=6_ctAAAAIAAJ&q=Nicaea+Mong&dq=Nicaea+Mong |title=Encyclopædia Britannica |publisher=Books.google.ca|volume=14 |accessdate=29 January 2011|year=1910}} * {{cite book|last=Engels |first=Donald W. |title=Alexander the Great and the Logistics of the Macedonian Army |url=https://archive.org/details/alexandergreatlo0000enge |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1978|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Fawcett|editor-first=Bill|title=How To Lose A Battle: Foolish Plans and Great Military Blunders |url=https://archive.org/details/howtolosebattlef0000unse|publisher=Harper|isbn=0-06-076024-9|year=2006|ref=harv}} * {{cite book|last=Fuller |first=J.F.C. |title=The Generalship of Alexander the Great |location=London |publisher=Eyre and Spottiswoode |year=1958|ref=harv | url = http://books.google.com/books?id=q3M0NE2RJgYC&printsec=frontcover}} * {{cite book|authorlink=Peter Green (historian)|last=Green|first=Peter|title=Alexander of Macedon: 356–323 B.C. A Historical Biography|url=https://archive.org/details/alexanderofmaced0000gree|publisher=University of California Press|year=1992|isbn=0-520-07166-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Greene|first=Robert|title=The 48 Laws of Power|url=https://archive.org/details/48lawsofpower00gree|publisher=Penguin Books|year=2000|page=[https://archive.org/details/48lawsofpower00gree/page/350 351]|isbn=0-14-028019-7|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=Alexander the Great: King, Commander, and Statesman |edition=3 |location=London |publisher=Bristol Classical Press|year=1994|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=The Genius of Alexander the Great |url=https://archive.org/details/geniusofalexande00nglh|location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1997|ref=harv}} * {{cite book|authorlink=N. G. L. Hammond|last=Hammond |first=N.G.L.|title=The Macedonian State: Origins, Institutions, and History|url=https://archive.org/details/macedonianstateo0000hamm|year=1989 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-814883-6|ref=harv}} * {{cite web|url=http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/index.html |last=Justin |title=Justin: Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus |publisher=forumromanum.org |year=1853 |accessdate=14 November 2009|ref = harv}} Rev. John Selby Watson, translator{{In lang|en}} * {{cite book|last=McCrindle |first=J.W. |title=The Invasion of India by Alexander the Great as Described by Arrian, Q Curtius, Diodorus, Plutarch, and Justin |url=http://books.google.com/books?id=A9YNAAAAIAAJ |location=Westminster |publisher=Archibald Constable and Co |year=1893|ref=harv}} * {{cite book |title=A Synoptic History of Classical Rhetoric |first=James Jerome|last=Murphy |coauthors=Richard A. Katula, Forbes I. Hill, Donovan J. Ochs |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |year=2003 |page=17 |isbn=1-880393-35-2|ref=harv}} * {{cite book |last1=Nandan |first1=Y. |last2=Bhavan |first2=BV|title=British Death March Under Asiatic Impulse: Epic of Anglo-Indian Tragedy in Afghanistan |isbn=81-7276-301-8 |year=2003|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|location=Mumbai|ref=harv}} * {{cite book|last=O'Brien |first=John Maxwell |title=Alexander the Great: The Invisible Enemy |location=London |publisher=Routledge |year=1992|ref=harv}} * {{cite book|author=Pomeroy, S.|coauthors=Burstein, S.; Dolan, W.; Roberts, J.|year=1998|title=Ancient Greece: A Political, Social, and Cultural History|url=https://archive.org/details/ancientgreecepol00sara|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-509742-4|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Roisman |editor-first=Joseph |title=Alexander the Great Ancient and Modern Perspectives |url=https://archive.org/details/alexandergreatan0000unse |series=Problems in European Civilization |location=Lexington, MA. |publisher=D.C. Heath |year=1995|ref=harv}} * {{cite book|last=Savill |first=Agnes |title=Alexander the Great and His Time|url=https://archive.org/details/alexandergreathi0000savi_n3m7 |edition=3 |location=London|publisher=Barrie and Rockliff |year=1959|ref=harv}} * {{cite book |title=Kambojas Through the Ages |year=2005 |page=134 |first=Kirpal |last=Singh |ref=harv}} * {{cite book|last=Stewart |first=Andrew |series=Hellenistic Culture and Society |title=Faces of Power: Alexander's Image and Hellenistic Politics |volume=11|location=Berkeley|publisher=University of California Press |year=1993|ref=harv}} * {{cite book|last=Stoneman|first=Richard|title=Alexander the Great: A Life in Legend|url=https://archive.org/details/alexandergreatli00ston|publisher=Yale University Press|year=2008|isbn=978-0-300-11203-0 |ref=harv}} * {{cite book|last=Tarn |first=W.W. |title=Alexander the Great |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.499219 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year= 1948|ref=harv}} * {{cite book|last=Wilcken|first=Ulrich|authorlink=Ulrich Wilcken|origyear=1932|title=Alexander the Great |location=New York|publisher=W. W. Norton & Company|year=1997|isbn=0-393-00381-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Worthington|first=Ian|title=Alexander the Great: Man And God |url=https://archive.org/details/alexandergreatma0000wort| publisher=Pearson| isbn=978-1-4058-0162-1 | year=2004 | ref=harv}} {{refend}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{Sister project links|n=no}} {{Wikisource author|Alexander III of Macedon}} * {{dmoz|Society/History/By_Time_Period/Ancient/Greece/People/Alexander_the_Great/}} * [http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_z1b.html Alexander the Great: An annotated list of primary sources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514002230/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander_z1b.html |date=2011-05-14 }} from Livius.org * [http://www.archaeology.org/online/features/alexander/tomb.html The Elusive Tomb of Alexander the Great:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041115053241/http://www.archaeology.org/online/features/alexander/tomb.html |date=2004-11-15 }} * Two Great Historians On Alexander the Great (conversations between historians James Romm and [[Paul Cartledge]]), on Forbes: [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/12/two-great-historians-on-alexander-the-great-part-one/ Part 1], [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/17/two-great-historians-on-alexander-the-great-part-two/ Part 2], [http://blogs.forbes.com/booked/2010/12/20/two-historians-talk-alexander-the-great-part-3/ Part 3], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/03/two-great-historians-talk-alexander-the-great-part-4/ Part 4], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/10/how-great-a-general-was-alexander/?boxes=financechannelforbes Part 5], [http://blogs.forbes.com/booked/2011/01/28/two-great-historians-talk-alexander-the-great-part-6/ Part 6] * Alexander the Great- National Geographic Documentary [http://www.youtube.com/watch?v=ZkZk4JCVXOw] {{start}} {{s-hou|[[Argead dynasty|ആർഗീഡ് രാജവംശം]]||356 BC||323 BC}} {{s-bef|before=[[Philip II of Macedon|ഫിലിപ്പ് രണ്ടാമൻ]]}} {{s-ttl|title=[[Kings of Macedon|മാസിഡോണിലെ രാജാവ്]]|years=336–323 BC}} {{s-aft|rows=4|after=[[Philip III of Macedon|ഫിലിപ്പ് മൂന്നാമൻ]] & [[Alexander IV of Macedon|അലക്സാണ്ടർ നാലാമൻ]]}} {{s-bef|rows=2|before=[[Darius III of Persia|ദാരിയസ് മൂന്നാമൻ]]}} {{s-ttl|title=[[ഷാ രാജാവ് (പേർഷ്യ)]]|years=330–323 BC}} |- {{s-ttl|title=[[ഈജിപ്റ്റിലെ ഫറവോ]]|years=332–323 BC}} {{s-bef|before=New Title}} {{s-ttl|title=[[King of Asia|ഏഷ്യയുടെ രാജാവ്]]|years=331–323 BC}} {{end}} {{Empires}} [[വർഗ്ഗം:ബി.സി. 356-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: ബി.സി. 323-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 10-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് രാജാക്കന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി]] [[വർഗ്ഗം:ദേവത്വം കല്പിക്കപ്പെട്ടവർ]] rtp0fe9u3rspc8ecqt0wv4w1l8z3v31 0 42111 4647945 4092336 2026-07-16T13:19:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647945 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Genghis Khan}}<br /> {{Infobox_Monarch|name=ചിംഗിസ് ഖാൻ |title= |image=Genghis Khan.jpg |reign=[[1206]]–[[1227]] | birth_date = ~1162 | birth_place = [[കെന്തീൻ മലകൾ]], [[ഖമഗ മൊംഗോൾ]] (ഇന്നത്തെ മംഗോളിയ) | death_date = {{Death date|1227|8|25|df=y}}{{sfn|You|Galassi|Varotto|Henneberg|2021|pp=347–348}} | death_place = [[‍ശിങ്ചിങ് പ്രീഫെക്ചർ|ശിങ്ചിങ്]], [[പടിഞ്ഞാറൻ ശിയ​]] (ഇന്നത്തെ ചൈന​) | burial_place = ''[[ചിംഗിസ് ഖാനെ അടക്കം ചെയ്ത ഇടം|അജ്ഞാതം]]'' |othertitles=[[ഖാൻ]], [[ഖഗൻ]] |full name=ചിംഗിസ് ഖാൻ <br>([[ജനന നാമം]]: തെമുജിൻ)<br>[[മംഗോൾ ലിപി]]: [[പ്രമാണം:Cinggis qagan.svg|15px]] |successor=[[ഒഗെദെയ് ഖാൻ]] |consort=[[ബൊർതെ|ബൊർതെ ഉജിൻ]]<br />[[കുലൻ]]<br />[[യിസുഗെൻ]]<br />[[യിസുയി]]<br />others |issue=[[ജോചി]]<br />[[ചഗത്തൈ ഖാൻ|ചഗത്തൈ]]<br />[[ഒഗെദെയ് ഖാൻ|ഒഗെദെയ്]]<br />[[തുലുയ് ഖാൻ|തുലുയ്]]<br />മറ്റും |dynasty=[[ബൊർജിഗിൻ]] |father=[[യെസുഗെയ്]] |mother=[[ഹൊയെലുൻ]] |date of birth={{circa}} [[1162]] |place of birth=[[ഖെന്തി മലനിരകൾ]], [[മംഗോളിയ]] |date of death=[[1227]] |}}[[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം|മംഗോൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] സ്ഥാപകനും ആദ്യത്തെ ഗ്രേറ്റ് ഖാനും (ഭരണാനാധികാരി) ചക്രവർത്തിയും ആയിരുന്നു [[മംഗോൾ]] വംശജനായ '''ചെങ്കിസ് ഖാൻ''' (മംഗോളിയായ്:чингис хаан). ആദ്യനാമം '''തെമുജിൻ'''അഥവാ തെമുചിൻ (കൊല്ലൻ എന്നർത്ഥം<ref name=afghans13/>) എന്നായിരുന്നു. സമീപസ്ഥങ്ങളായ പ്രദേശങ്ങളെ മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു [[മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]]. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമ്രാജ്യമായി ഇത് മാറി. സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചതിനുശേഷം സാർവത്രിക ഭരണാധികാരി എന്നർത്ഥമുള്ള ചെങ്കിസ് ഖാൻ എന്ന നാമധേയം പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് ശേഷം അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ച മംഗോളിയൻ ആക്രമണങ്ങൾ യുറേഷ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗവും കീഴടക്കി, പടിഞ്ഞാറ് പോളണ്ടിലേക്കും മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ലെവന്റിലേക്കും എത്തി. തെമുചിൻ എന്നായിരുന്നു ചെങ്കിസ് ഖാന്റെ ആദ്യ നാമം. തന്റെ 44-ആം വയസിലാണ് തെമൂചിൻ, ഓങ്ഖാനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കി ചെങ്കിസ് ഖാൻ എന്ന പേരിൽ മംഗോളിയൻ വംശജരുടെ നേതാവായത്.<ref name=hiro>{{cite book |last=Dilip Hiro|authorlink= |coauthors= |title=Inside Central Asia - A political history of Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgistan, Tajikistan, Turkey and Iran|year=2009 |publisher=Overlook Duckworth|location=New York|isbn=978-1-59020-221-0|chapter=Introduction|pages=17|url=http://books.google.co.in/books?id=ZBfv-BSbwJcC&dq=Inside+Central+Asia&hl=en&ei=s90VTeuDG4OIrAfjh7TFCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA}}</ref> വടക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലെ പല പ്രാകൃതഗോത്രങ്ങളെ ഏകീകരിച്ചുകൊണ്ട് 1206-ൽ ചെങ്കിസ് ഖാൻ എല്ലാ മംഗോളിയരുടേയും അധിപനായി (ഖാൻ). ഉടൻ തന്നെ ചൈനയടക്കം സമീപദേശങ്ങളിലെ ഇതരജനവിഭാഗങ്ങളെ കീഴടക്കാനായി ചെങ്കിസ്ഖാൻ പുറപ്പെട്ടു<ref name=afghans13>{{cite book |last=Vogelsang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter=13-The Mongols|pages=204|url=http://books.google.co.in/books?id=9kfJ6MlMsJQC}}</ref>. ഖാൻ ആയി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടതിനു ശേഷം ഏഷ്യയുടെ കിഴക്ക്, മദ്ധ്യ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് അധിനിവേശം നടത്തിക്കൊണ്ട് ആക്രമണോത്സുകമായ ഒരു വിദേശനയം പിന്തുടർന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഏഷ്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും മംഗോൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിലായി. == പടയോട്ടം == 1218-ൽ ചെങ്കിസ് ഖാന്റെ സ്ഥാനപതിയെ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധ്യേഷ്യയിലെ]] ഭരണാധികാരികളായിരുന്ന [[സെൽജ്യൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജ്യൂക്കുകൾ]] വകവരുത്തി. മംഗോളിയരുമായി കച്ചവടം നടത്തിയതിന് 450 കച്ചവടക്കാരുടെ തലവെട്ടുകയും ചെയ്തു. 2 വർഷത്തിനുള്ളിൽ ചെങ്കിസ് ഖാൻ ബുഖാറയിലെത്തുകയും 30,000-ത്തോളം പേരെ കൊന്നൊടുക്കി തന്റെ ദൂതന്റെ കൊലക്ക് പകവീട്ടി. മദ്ധ്യേഷ്യക്ക് പുറമേ കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ്, റഷ്യയുടെ ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ചെങ്കിസ് ഖാൻ തന്റെ അധികാരം വ്യാപിപ്പിച്ചു. [[പട്ടുപാത|പട്ടുപാതയുടെ]] വാണിജ്യപ്രാധാന്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം, അതിനെ ഒരു സുരക്ഷിതപാതയാക്കി മാറ്റുകയും ഇടത്താവളങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച് [[തപാൽ]] സൗകര്യം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>name=hiro>cite book |last=Dilip Hiro|authorlink= |coauthors= |title=Inside Central Asia - A political history of Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgistan, Tajikistan, Turkey and Iran|year=2009 |publisher=Overlook Duckworth|location=New York|isbn=978-1-59020-221-0|chapter=Introduction|pages=19|url=http://books.google.co.in/books?id=ZBfv-BSbwJcC&dq=Inside+Central+Asia&hl=en&ei=s90VTeuDG4OIrAfjh7TFCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA</ref> [[ടാംഗുട്|ടാംഗുടുകളെ]] പരാജയപ്പെടുത്തിയശേഷം 1227ൽ ജെങ്കിസ് ഖാൻ മരണമടഞ്ഞു. ജന്മദേശമായ മംഗോളിയയിൽ എവിടെയോ ഇദ്ദേഹത്തെ അടക്കം ചെയ്തു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികൾ [[യൂറേഷ്യ|യൂറേഷ്യയുടെ]] ഭൂരിഭാഗവും ആധുനിക [[ചൈന|ചൈനയിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന മുഴുവൻ പ്രദേശങ്ങളും ആധുനിക [[റഷ്യ]], തെക്കൻ [[ഏഷ്യ]], കിഴക്കൻ [[യൂറോപ്പ്]], [[മദ്ധ്യ പൗരസ്ത്യ ദേശം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ പ്രധാന പ്രദേശങ്ങളും കീഴടക്കിക്കൊണ്ട് മംഗോൾ സാമ്രാജ്യത്തെ വ്യാപിപ്പിച്ചു. == അവലംബം == {{reflist|2}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{Cite book |last=Brent |first=Peter |title=The Mongol Empire: Genghis Khan: His Triumph and His Legacy |url=https://archive.org/details/mongolempiregeng0000bren |year=1976 |publisher=Weidenfeld & Nicholson |location=London |isbn=0-297-77137-X }} * {{Cite book |last=Bretschneider |first=Emilii |title=Mediæval Researches from Eastern Asiatic Sources; Fragments Towards the Knowledge of the Geography & History of Central & Western Asia |series=Trübner's Oriental Series |year=1888, repr. 2001 | location=London | publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co (repr. Munshirm Manoharlal Pub Pvt Ltd) |isbn=81-215-1003-1}} * {{Cite book |last=Cable |first=Mildred |coauthors=Francesca French |title=The Gobi Desert |year=1943 |publisher=Landsborough Publications |location=London}} * {{cite book | last = Chapin | first = David | year = 2012 | title = Long Lines: Ten of the World's Longest Continuous Family Lineages | publisher = VirtualBookWorm.com | location = College Station, Texas | isbn = 978-1-60264-933 }} * {{Cite book |last=Charney |first=Israel W. (ed.) |title=Genocide: A Critical Bibliographic Review |year=1994 |publisher=Facts on File Publications |location=New York}}<!-- Volume number?--> * {{Cite book |last=De Hartog |first=Leo |title=Genghis Khan: Conqueror of the World|year=1988 |publisher=I.B. Tauris & Co. Ltd. |location=London}} * {{In lang|fr}} {{cite book |last=Farale |first=Dominique |title=De Gengis Khan à Qoubilaï Khan : la grande chevauchée mongole |series=Campagnes & stratégies |year=2002 |publisher=Economica |location=Paris |isbn=2-7178-4537-2}} * {{In lang|fr}} {{cite book |last=Farale |first=Dominique |title=La Russie et les Turco-Mongols : 15 siècles de guerre |year=2007 |publisher=Economica |location=Paris |isbn=978-2-7178-5429-9}} * {{Cite encyclopedia |title=Genghis Khan |encyclopedia=Funk & Wagnalls New Encyclopedia |publisher=World Almanac Education Group |year=2005 |url=http://www.historychannel.com/thcsearch/thc_resourcedetail.do?encyc_id=210250 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060113174030/http://www.historychannel.com/thcsearch/thc_resourcedetail.do?encyc_id=210250 |archivedate=2006-01-13 |accessdate=May 22, 2008 |url-status=dead }} Via the [[Internet Archive]]'s copy of the [[History (U.S. TV channel)|History Channel]] Web site. * {{cite web |last=Smitha |first=Frank E | title=Genghis Khan and the Mongols |work=Macrohistory and World Report | url=http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm | accessdate=June 30, 2005}} * {{Cite book |last=Kahn |first=Paul (adaptor) |title=Secret History of the Mongols: The Origin of Chingis Khan (expanded edition): An Adaptation of the Yüan chʾao pi shih, Based Primarily on the English Translation by [[Francis Woodman Cleaves]] |series=Asian Culture Series |year=1998 |publisher=Cheng & Tsui Co. |location=Boston |isbn=0-88727-299-1}} * {{Cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=Mongols, Huns & Vikings'' |url=https://archive.org/details/mongolshunsvikin0000kenn |year=2002 |publisher=Cassell |location=London |isbn=0-304-35292-6}} * {{Cite book |last=Kradin |first=Nikolay |authorlink=Nikolay Kradin |coauthors=Tatiana Skrynnikova |title=Imperiia Chingis-khana (Chinggis Khan Empire) |year=2006 |publisher=Vostochnaia literatura |location=Moscow |isbn=5-02-018521-3}} {{In lang|ru}} (summary in English) * {{Cite journal |last=Kradin |first=Nikolay |authorlink=Nikolay Kradin |coauthors=Tatiana Skrynnikova |title=Why do we call Chinggis Khan's Polity 'an Empire' |journal=Ab Imperio |volume=7 |issue=1 |year=2006 |pages =89–118 |id=5-89423-110-8}} * {{Cite book |last=Lamb |first=Harold |authorlink=Harold Lamb |title=Genghis Khan: The Emperor of All Men |year=1927 |publisher=R. M. McBride & company |location=New York |unused_data=a|url=http://archive.org/details/genghiskhantheem035122mbp}} * {{Cite book |last=Lister |first=R. P. |title=Genghis Khan |url=https://archive.org/details/genghiskhan0000list |year=2000 [c1969] |publisher=Cooper Square Press |location=Lanham, Maryland |isbn=0-8154-1052-2}} * {{Cite book |last=Man |first=John |authorlink=John Man (author) |title=Genghis Khan: Life, Death and Resurrection |url=https://archive.org/details/genghiskhanlifed0000manj_q4g0 |year=2004 |publisher=Bantam Press |location=London; New York |isbn=0-593-05044-4}} * {{Cite book |last=Man |first=John |authorlink=John Man (author) |title=Gobi: Tracking the Desert |url=https://archive.org/details/gobi00john |year=1997, 1998, 1999 |publisher=Weidenfeld & Nicolson; Yale University Press |location=London; New Haven, Conn |isbn=0-7538-0161-2}} * {{Cite book |last=Martin |first=Henry Desmond |title=The Rise of Chingis Khan and his Conquest of North China |year=1950 |publisher=Johns Hopkins Press |location=Baltimore}} * {{cite web |last=May |first=Timothy |title=Mongol Arms |year=2001 |work=Explorations in Empire: Pre-Modern Imperialism Tutorial: The Mongols |publisher=San Antonio College History Department |url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |accessdate=May 22, 2008 |archive-date=2008-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705151702/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |url-status=dead }} * {{Cite book |last=Morgan |first=David |authorlink=David Morgan (historian) |title=The Mongols |url=https://archive.org/details/mongolspeoplesof00davi |series=The Peoples of Europe |year=1986 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-17563-6}} * {{Cite book |last=Saunders |first=J.J. | title=History of the Mongol Conquests |year=1972, repr. 2001 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |isbn=0-8122-1766-7}} * Stevens, Keith. {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20080625210646/http://ideas.union.edu/articles/files/22_Stevens_Heirs_to_Discord.pdf "Heirs to Discord: The Supratribal Aspirations of Jamukha, Toghrul, and Temüjin"]|72.1&nbsp;KB}} Retrieved May 22, 2008. * {{Cite book |last=Stewart |first=Stanley |title=In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads |year=2001 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=0-00-653027-3}} * {{Cite book |last=Turnbull |first=Stephen |title=Genghis Khan & the Mongol Conquests 1190–1400 |url=https://archive.org/details/genghiskhanmongo0000turn |year=2003 |publisher=Osprey Publishing|location=Oxford |isbn=1-84176-523-6}} * {{Cite book |last=Valentino |first=Benjamin A. |title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale |year=2004 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, N.Y. |isbn=0-8014-3965-5}} * {{Cite book |last=Weatherford |first=Jack |title=[[Genghis Khan and the Making of the Modern World]] [http://www.cse.iitk.ac.in/~amit/books/weatherford-2004-genghis-khan-making.html (review)] |year=2004 |publisher=Crown |location=New York |isbn=0-609-61062-7}} * {{Cite journal | author=Zerjal, Xue, Bertorelle, Wells, Bao, Zhu, Qamar, Ayub, Mohyuddin, Fu, Li, Yuldasheva, Ruzibakiev, Xu, Shu, Du, Yang, Hurles, Robinson, Gerelsaikhan, Dashnyam, Mehdi, Tyler-Smith | title= The Genetic Legacy of the Mongols | journal=The American Journal of Human Genetics | year=2003 | volume= 72| issue=3 | pages= 717–721; | url=http://www.journals.uchicago.edu/AJHG/journal/issues/v72n3/024530/024530.web.pdf | doi = 10.1086/367774 | format=&nbsp;– ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3AThe+Genetic+Legacy+of+the+Mongols&as_publication=The+American+Journal+of+Human+Genetics&as_ylo=2003&as_yhi=2003&btnG=Search Scholar search]} | pmid=12592608 | pmc=1180246}} {{Dead link|date=February 2009}} ===പ്രാധമിക സ്രോതസ്സുകൾ=== * {{Cite book |last=Juvaynī |first=Alā al-Dīn Atā Malik, 1226–1283 |title=Genghis Khan: The History of the World-Conqueror [Tarīkh-i jahāngushā] |others=tr. John Andrew Boyle |year=1997 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle |isbn=0-295-97654-3 }} ** {{Cite book |title=History of the World-Conqueror |last=Juvaini |first='ala-ad-Din 'Ata-Malik |others=tr. John Andrew Boyle |year=1958 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |page=361 |url=http://archive.org/details/historyoftheworl011691mbp |accessdate=2012-04-16 }} * {{Cite book |last=Rashid al-Din Tabib |authorlink=Rashid-al-Din Hamadani |title=A Compendium of Chronicles: Rashid al-Din's Illustrated History of the World [[Jami' al-Tawarikh]] |series=The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Vol. XXVII |others=Sheila S. Blair (ed.) |year=1995 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-727627-X}} * {{Cite book |last=Rashid al-Din Tabib |authorlink=Rashid-al-Din Hamadani |title=The Successors of Genghis Khan (extracts from Jami’ Al-Tawarikh) |series=[[UNESCO Collection of Representative Works]]: Persian heritage series |others=tr. from the Persian by John Andrew Boyle |year=1971 |publisher=Columbia University Press |location=New York |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=109217551 |isbn=0-231-03351-6}} * {{Cite book |title=The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century [Yuan chao bi shi] |url=https://archive.org/details/secrethistoryofm0002unse |series=Brill's Inner Asian Library vol. 7 |others=tr. [[Igor de Rachewiltz]] |year=2004 |publisher=Brill |location=Leiden; Boston |isbn=90-04-13159-0}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Sister project links|v=no|voy=no|species=no|n=no|d=Q720|s=no|b=no}} * {{In Our Time|Genghis Khan|b00773mr|Genghis_Khan}} *[http://www.epinions.com/content_399273397892 Book Review of Genghis Khan by Leo De Hartog] *[http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm Genghis Khan and the Mongols] *Welcome to [http://www.coldsiberia.org/ The Realm of the Mongols] *Parts of this biography were taken from the [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/mntoc.html Area Handbook series at the Library of Congress] *[http://necrometrics.com/pre1700a.htm#Mongol Estimates of Mongol warfare casualties] *[http://www.isidore-of-seville.com/genghis/ Genghis Khan on the Web] (directory of some 250 resources) *[http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html Mongol Arms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705151702/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |date=2008-07-05 }} *[http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 Genghis Khan's leadership approach – LeaderValues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112072759/http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 |date=2012-01-12 }} *[http://nobsnews.blogspot.com/1994/01/inspirations-of-historians.html#rashid-ad-din-juwayni ‘Ala’ al-Din ‘Ata Malik Juvayni] A History of the World-Conqueror Ghengis Genghis Khan, [[Ata al-Mulk Juvayni]] and [[Rashid-al-Din Hamadani]] {{S-start}} {{S-hou|[[Borjigin|ബോർജിഗിൻ രാജവംശം]] (1206–1635)||c. 1162||1227}} {{S-reg}} |- {{S-bef|before=[[Hotula Khan|ഹോറ്റുല ഖാൻ]]}} {{S-ttl|title=[[Khamag Mongol|ഖാഗൻ ഓഫ് ഖമാഗ് മംഗോൾ]]|years=1189–1206}} {{S-non|reason=ഖമാഗ് മംഗോൾ അവസാനിച്ച്<br>'''<small>മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം ആരംഭിക്കുന്നു</small>}} |- {{S-new|reason=മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു}} {{S-ttl|title=''[[Khagan|ഖാഗാൻ]]'' ഓഫ് ദി [[Mongol Empire|മംഗോൾ എമ്പയർ]]|years=1206–1227}} {{S-aft|after=[[Tolui|ടോളൂയി]]<br>'''<small>റീജന്റായി</small>}} {{S-end}} {{Authority control|VIAF=100172770|LCCN=n/82/24842|PND=118527576}} [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:1162-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1227-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മംഗോൾ സാമ്രാജ്യം]] [[വർഗ്ഗം:മംഗോളിയൻ ചക്രവർത്തിമാർ]] {{Bio-stub}} [[tt:Çıñğız xan]] ltx0x3qals0m9tacfalf6ftma9v0x8z 0 42387 4648248 4647826 2026-07-17T11:26:24Z Malikaveedu 16584 4648248 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khan Abdul Ghaffar Khan}} {{Infobox person | name = ഖാൻ അബ്ദുൽ ഗാഫർ ഖാൻ | title = ബച്ചാ ഖാൻ | image = Undated picture of Bacha Khan 1.jpg | caption = ഖാൻ, {{circa|1960s}} | birth_name = ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ | birth_date = {{birth date|df=yes|1890|02|06}} | birth_place = [[Utmanzai, Charsadda|ഉത്മാൻസായ്]], [[Punjab Province (British India)|പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യ]], ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ<ref name="Manishika-2021">{{Cite book |last=Manishika |first=Meena |year=2021 |title=Biography of Khan Abdul Ghaffar Khan: Inspirational Biographies for Children |publisher=Prabhat Prakashan |language=en |url=https://books.google.com/books?id=EhAVEAAAQBAJ }}</ref><br />(ഇന്നത്തെ [[ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]], പാകിസ്ഥാൻ) | death_date = {{death date and age|df=yes|1988|01|20|1890|02|06}} | death_place = [[പെഷാവർ]], [[വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യ]], പാകിസ്ഥാൻ | resting_place = [[ജലാലാബാദ്]], അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ | education = [[അലിഗഢ് മുസ്ലീം സർവകലാശാല]] | political_party = {{plainlist| * [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] (1920–1947) * [[Independent politician|സ്വതന്ത്രൻ]] (1947–1949) *[[ആസാദ് പാകിസ്ഥാൻ പാർട്ടി]](1949–1957) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി]](1957–1967) * [[നാഷണൽ അവാമി പാർട്ടി (വാലി)]](1967–1986) * [[അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടി]] (1986–1988) }} | movement = [[ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം]] | spouse = {{plainlist| * {{marriage|മെഹർഖണ്ഡ കിനാങ്കെl|1912|1918}} * {{marriage|നമ്പാട കിനാങ്കെl|1920|1926}} }} | children = 5, including {{plainlist|[[അബ്ദുൾ ഗനി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൽ വാലി ഖാൻ]], [[അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ]]}} | parents = [[Khan Abdul Bahram Khan|അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ]] (പിതാവ്) | relatives = [[ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാൻ]] (സഹോദരൻ) | awards = {{plainlist| * [[ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ]] [[പ്രിസണർ ഓഫ് കോൺഷ്യസ്]] (1962) * [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു അവാർഡ്]] (1967) * [[ഭാരത് രത്‌ന]] (1987) }} }} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ]] നോർത്ത്-വെസ്റ്റ് ഫ്രോണ്ടിയർ പ്രവിശ്യയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനായിരുന്നു '''ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാൻ''' (6 ഫെബ്രുവരി 1890-20 ജനുവരി 1988)<ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref>. ബച്ചാഖാൻ, ബാദ്ഷാ ഖാൻ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|സ്വാതന്ത്ര്യസമരകാലത്ത്]] [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്ഥാപക നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref>{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |url=https://books.google.com/books?id=mWb7AAAAQBAJ&pg=PA137 |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |date=7 January 2014 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-72411-8 |pages=137 |language=en}}</ref>. ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടെ പാകിസ്ഥാനിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു<ref name="Burrell2011">{{Cite book |last=Burrell |first=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |url=https://archive.org/details/towardsjewishchr0000burr |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=[https://archive.org/details/towardsjewishchr0000burr/page/138 138] |language=en}}</ref>. സമാധാനപരമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ സമരം ചെയ്ത അദ്ദേഹം ഹിന്ദു-മുസ്‌ലിം ഐക്യത്തിന്റെ വക്താവായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref>. [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സൗഹൃദവും ഇരുവരുടേയും ആശയസമാനതകളും കാരണം അതിർത്തി ഗാന്ധി ("the Frontier Gandhi" (सरहदी गांधी, Sarhadi Gandhi) എന്ന വിശേഷണത്തിലൂടെ പ്രസിദ്ധനായി<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{Cite book |last=Raza |first=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Hamling |first=Anna |url=https://books.google.com/books?id=1ei4DwAAQBAJ&dq=Abdul+Ghaffar+khan+pashtun&pg=PA173 |title=Contemporary Icons of Nonviolence |date=16 October 2019 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-5275-4173-3 |language=en}}</ref><ref name="Burrell2011">{{cite book |last1=Burrell |first1=David B. |title=Towards a Jewish-Christian-Muslim Theology |url=https://archive.org/details/towardsjewishchr0000burr |date=23 March 2011 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-9579-2 |page=[https://archive.org/details/towardsjewishchr0000burr/page/138 138] |language=en}}</ref><ref>''An American Witness to India's Partition'' by Phillips Talbot, (2007), Sage Publications {{ISBN|978-0-7619-3618-3}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/uttarakhand-journalist-gave-frontier-gandhi-title-to-abdul-gaffar-khan-claims-book-174496|title=Uttarakhand journalist gave Frontier Gandhi title to Abdul Gaffar Khan, claims book|access-date=28 April 2021|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref name="RazaAhmad1990">{{cite book |last1=Raza |first1=Moonis |title=An Atlas of Tribal India: With Computed Tables of District-level Data and Its Geographical Interpretation |last2=Ahmad |first2=Aijazuddin |publisher=Concept Publishing Company |year=1990 |isbn=978-8170222866 |page=1}}</ref> 1929-ൽ ഖാൻ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|''ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗ''ർ]] എന്ന പേരിൽ ഒരു കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ, അഹിംസാത്മക പ്രതിരോധ പ്രസ്ഥാനം കെട്ടിപ്പടുത്തു. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജനകീയതയിൽ പരിഭ്രാന്തരായ കൊളോണിയൽ സർക്കാർ കടുത്ത അടിച്ചമർത്തൽ നടപടികളുമായി മുന്നോട്ടുപോയി<ref name="Zartman">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref>. ഇതോടെ സംഘടനാപ്രവർത്തകർ വലിയ പീഢനങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. മതാടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യയെ വിഭജിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളെ നഖശിഖാന്തം എതിർത്തുവന്ന ഖാനും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച സംഘടനയും, [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസുമായി]] സഹകരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref><ref name="QasmiRobb2017">{{cite book |last1=Qasmi |first1=Ali Usman |title=Muslims against the Muslim League: Critiques of the Idea of Pakistan |last2=Robb |first2=Megan Eaton |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108621236 |pages=2 |language=en}}</ref>. കോൺഗ്രസ് ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തിന് സമ്മതിച്ചതോടെ തങ്ങളെ കോൺഗ്രസ് ചതിച്ചു എന്നവർ കരുതി<ref name="icdc.com">{{cite web|url=http://www.icdc.com/~paulwolf/pakistan/pashtunistan.htm#pashtunistanpoliticsPakistan:|title=Partition and Military Succession Documents from the U.S. National Archives}}</ref>. വിഭജനം യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്ന് ഉറപ്പായതോടെ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരാൻ താല്പര്യപ്പെടാതിരുന്ന അവർ പഷ്തൂൺ പ്രവിശ്യകൾ ചേർന്നുള്ള ഒരു പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചുകൊണ്ട് ബന്നു പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചു. ഇതിനായി റഫറണ്ടം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് അധികൃതർ അവ നിരസിച്ചു<ref name="Ali Shah">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref><ref name="Books.google.com">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/110699/was-jinnah-democratic-ii/|title=Was Jinnah democratic? — II|access-date=24 February 2019|date=25 December 2011|website=Daily Times}}</ref>. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യയെ വിഭജിച്ചതിനുശേഷം, പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട പാകിസ്ഥാൻ രാഷ്ട്രത്തോട് കൂറ് പുലർത്തുന്നതായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത ഖാൻ, ഇന്നത്തെ പാകിസ്ഥാൻ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയിൽ താമസിക്കുകയും ചെയ്തു. 1948 നും 1954 നും ഇടയിൽ പാകിസ്ഥാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു.<ref name="BKT">{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=10 July 2013|last=Shah|first=Sayed Wiqar Ali|work=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180325020951/http://baachakhantrust.org/AbdulGhaffarKhan.pdf|archive-date=25 March 2018}}</ref><ref name="Jaffrelot2015">{{cite book |author=Christophe Jaffrelot |author-link=Christophe Jaffrelot |url=https://books.google.com/books?id=i5GMCwAAQBAJ&pg=PA153 |title=The Pakistan Paradox: Instability and Resilience |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-023518-5 |pages=153}}</ref>1956-ൽ, വൺ യൂണിറ്റ് പരിപാടിയോടുള്ള എതിർപ്പിന്റെ പേരിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെടുകയും, പടിഞ്ഞാറൻ പാക്കിസ്ഥാനിലെ എല്ലാ പ്രവിശ്യകളെയും പഴയ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ്റെ (ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശ്) രാഷ്ട്രീയ ഘടനയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഒരൊറ്റ യൂണിറ്റായി ലയിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതി സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഖാൻ ജയിലിലടയ്ക്കപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. 1987 ൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ പരമോന്നത സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ [[ഭാരതരത്നം]] നൽകി ആദരിച്ചു. 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വച്ച് അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്ത്യാഭിലാഷമനുസരിച്ച്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ജലാലാബാദിലുള്ള വീട്ടുവളപ്പിൽ ഖബറടക്കി. പെഷവാറിൽ നിന്ന് ഖൈബർ ചുരം വഴി ജലാലാബാദിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവുകയായിരുന്നു. അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള ഉൾപ്പെടെ പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. അഫ്ഗാൻ സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് സൈനിക ബഹുമതികൾ നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. അഫ്ഗാൻ-സോവിയറ്റ് സംഘർഷങ്ങൾ നടന്നിരുന്ന ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സംസ്കാര ചടങ്ങ് പ്രമാണിച്ച് വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലായി 15 പേർ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987-ൽ ഇദ്ദേഹത്തിനു [[ഭാരതരത്നം]] പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ് ഇദ്ദേഹം.<ref name="indiaGov" /><ref name="ndtvList" /> == ജീവിതരേഖ == 1890-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയുടെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി സംസ്ഥാനത്തെ [[അഷ്ടനഗർ|ഹാഷ്‌ത്നഗ]][[അഷ്ടനഗർ|ർ]] എന്ന സ്ഥലത്ത് ഉസ്മാൻസായ് ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു സമ്പന്ന സുന്നി മുസ്ലീം മുഹമ്മദ്സായി പഷ്തൂൺ കുടുംബത്തിൽ ബഹ്റാം ഖാൻ എന്നയാളുടെ നാലാമത്തെ പുത്രനായി ജനിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് അബ്ദുൾ ബഹ്‌റാം ഖാൻ ഹാഷ്‌ത്നഗറിലെ ഒരു ഭൂവുടമയായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പഞ്ചാബ് പ്രവിശ്യയിലുൾപ്പെട്ടിരുന്ന സ്വാത് നദിയുടെ ഒരു ശാഖയായ ജിൻഡീ-എയ്ക്ക് സമീപമാണ് അവർ താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="Kyber-Gateway">{{Cite web|url=http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|title=Ghani Khan|publisher=Kyber Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823223758/http://www.khyber.org/people/literary/GhaniKhan.shtml|archive-date=23 August 2007|url-status=usurped}}</ref> മത പാഠശാലയിൽ നിന്ന് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം കരസ്ഥമാക്കിയ ഗാഫർ ഖാൻ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിലെ]] ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള എഡ്വേർഡ്‌സ് മിഷൻ സ്കൂളിൽ ഉപരിവിദ്യാഭ്യാസം നടത്തി. ഈ മേഖലയിലെ പൂർണ്ണമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഏക സ്‌കൂളായിരുന്നു അത്, ക്രിസ്ത്യൻ മിഷനറിമാരാണ് നടത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂളിൽ, ഖാൻ പഠനത്തിൽ മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവയ്ക്കുകയും പ്രാദേശിക സമൂഹത്തിന് സേവനം നൽകുന്നതിൽ വിദ്യാഭ്യാസം വഹിക്കുന്ന നിർണായക പങ്ക് കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേഷ്ടാവായ റെവറന്റ് വിഗ്രാമിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്തു. സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ പത്താം വർഷത്തിലും അവസാന വർഷത്തിലും, ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ ആർമിയുടെ കോർപ്സ് ഓഫ് ഗൈഡ്സ് റെജിമെന്റിൽ വളരെ അഭിമാനകരമായ ഒരു കമ്മീഷൻ അദ്ദേഹത്തിന് വാഗ്ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗൈഡ്സിന്റെ ഇന്ത്യൻ ഓഫീസർമാർ പോലും സ്വന്തം രാജ്യത്ത് ഇപ്പോഴും രണ്ടാംതരം പൗരന്മാരായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന നിരീക്ഷണം ചെയ്ത ഖാൻ ആ വാഗ്ദാനം നിരസിച്ചു. യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ ചേരണമെന്ന തന്റെ പ്രാരംഭ ആഗ്രഹവുമായി അദ്ദേഹം പിന്നീട് മുന്നോട്ടുപോകുകയും, റവറന്റ് വിഗ്രാം (ഖാന്റെ അധ്യാപകൻ) തന്റെ സഹോദരൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനെ പിന്തുടർന്ന് ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലണ്ടനിൽ പഠിക്കാൻ അവസരം നൽകുകയും ചെയ്തു. അലിഗഡ് മുസ്ലീം യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടിയ ശേഷം, ഖാന് ഒടുവിൽ ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാൻ പിതാവിൽ നിന്ന് അനുമതി ലഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, മറ്റൊരു മകനെ ലണ്ടനിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ അമ്മ തയ്യാറായില്ല, അതിനാൽ തന്റെ അടുത്ത ലക്ഷ്യത്തേലേയ്ക്കുള്ള ചുവടുവയ്പ്പിനായി പിതാവിന്റെ ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.<ref name="Karl">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref> 1910-ൽ 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഖാൻ തന്റെ ജന്മനാടായ ഉത്മൻസായിയിൽ ഒരു മദ്രസ ആരംഭിച്ചു. 1911-ൽ അദ്ദേഹം തുരാങ്‌സായിയിലെ പഷ്തൂൺ ആക്ടിവിസ്റ്റ് ഹാജി സാഹിബിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ ചേർന്നു. 1915-ഓടെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ അധികാരികൾ ഖാന്റെ മദ്രസയുടെ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ അനുകൂല പ്രവർത്തനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിന് ഭീഷണിയാണെന്ന് കരുതി അടച്ചുപൂട്ടി.<ref>{{cite web|url=http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|title=Khan Abdul Ghaffar Khan|access-date=4 February 2013|publisher=Baacha Khan Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827031507/http://www.baachakhantrust.org/Chronology%20of%20Baacha%20Khan.pdf|archive-date=27 August 2018|url-status=dead}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ഇന്ത്യൻ കലാപങ്ങളുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പരാജയം കണ്ട ഖാൻ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങളും പരിഷ്കരണങ്ങളും വംശീയ പഷ്തൂണുകൾക്ക് കൂടുതൽ ഗുണം ചെയ്യുമെന്ന് കണ്ടു. ഇത് 1921-ൽ അഞ്ജുമാൻ-ഇ ഇസ്‌ലാഹ്-ഇ അഫ്ഗാനിയ ([[പഷ്തു]]: انجمن اصلاح افاغنه, 'അഫ്ഗാൻ റിഫോം സൊസൈറ്റി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്കും 1927 ൽ യുവജന പ്രസ്ഥാനമായ പാക്‌ടൂൻ ജിർഗ (پښتون جرګه, 'പഷ്തൂൺ അസംബ്ലി') രൂപീകരിക്കുന്നതിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. 1928 മെയ് മാസത്തിൽ ഹജ്ജ് തീർഥാടനത്തിനായി മക്കയിലെ ഹെജാസ്−നെജ്ദ് (ഇന്നത്തെ സൗദി അറേബ്യ) ലേക്ക് പോയി മടങ്ങിയെത്തിയ ഖാൻ, പാഷ്തോ ഭാഷയിലെ പ്രതിമാസ രാഷ്ട്രീയ ജേണലായ ''Pax̌tūn'' (پښتون, 'പഷ്തൂൻ') സ്ഥാപിച്ചു. ഒടുവിൽ, 1929 നവംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനും ഏകീകൃതവും സ്വതന്ത്രവുമായ ഒരു ഇന്ത്യ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനും വേണ്ടി ശക്തമായി വാദിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ''[[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗാർ]]'' (خدايي خدمتګار, 'ദൈവദാസന്മാർ') എന്ന പ്രസ്ഥാനം സ്ഥാപിച്ചു.<ref name="Zartman2">{{cite book |last=Zartman |first=I. William |author-link=I. William Zartman |url=https://books.google.com/books?id=fyUV8NnlXhEC&pg=PA284/ |title=Peacemaking in International Conflict: Methods & Techniques |publisher=US Institute of Peace Press |year=2007 |isbn=978-1929223664 |page=284 |access-date=4 February 2013}}</ref> == ആദ്യകാല കരിയർ == [[File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_at_Peshawar_meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|1938-ൽ പെഷവാറിൽ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം സ്വാതന്ത്ര്യാനുകൂല റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഖാൻ.]] [[File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pesh_muhajireengoingtokabul_1920.jpg|ലഘുചിത്രം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം (c. 1920) ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഇസ്ലാമിക ഖിലാഫത്തിനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സമയത്ത് ഇന്ത്യയിലെ പെഷവാറിൽ നിന്ന് അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ കാബൂളിലേക്ക് മാർച്ച് നയിക്കുന്ന ഖാൻ.]] സ്വന്തം വിദ്യാഭ്യാസം തുടരാൻ കഴിയാതിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ മറ്റുള്ളവരെ വിദ്യാഭ്യാസം ആരംഭിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. ലോകത്തിലെ അത്തരം പല പ്രദേശങ്ങളെയും പോലെ, റഷ്യൻ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന് ഒരു സംരക്ഷണമായി പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ അതിർത്തി പ്രവിശ്യയുടെ (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിലെ [[ഖൈബർ പഖ്തുൻഖ്വ|ഖൈബർ പഖ്തൂൺഖ്വ]]) തന്ത്രപരമായ പ്രാധാന്യം അവിടത്തെ നിവാസികൾക്ക് വലിയ പ്രയോജനമൊന്നും ചെയ്തിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തോടുള്ള എതിർപ്പിനോടൊപ്പം മുല്ലമാരുടെ അധികാരം, അക്രമം, പ്രതികാരം എന്നിവയിലൂന്നിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ പുരാതന സംസ്കാരം എന്നിവയാണ് ബച്ചാ ഖാനെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ കൂടെയുള്ളവരെ സേവിക്കാനും ഉയർത്താനും പ്രേരിപ്പിച്ചത്. 20 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, ബച്ചാ ഖാൻ ഉത്മാൻസായിയിൽ തന്റെ ആദ്യ വിദ്യാലയം ആരംഭിച്ചു. അത് ഒരു തൽക്ഷണ വിജയമാകുകയും, താമസിയാതെ പുരോഗമന ചിന്താഗതിക്കാരായ പരിഷ്കർത്താക്കളുടെ ഒരു വലിയ വലയത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹത്തെ ക്ഷണിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനമുള്ള "ആസാദ്" വിദ്യാലയങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ പഖ്തൂണുകൾക്കിടയിൽ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങൾ വ്യാപിക്കുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ഈ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ പലതും അടച്ചുപൂട്ടി. അതിർത്തികളിലെ പഖ്തൂണുകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ആവശ്യമില്ലെന്നും ലളിതവും പരമ്പരാഗതവുമായ ഒരു ജീവിതരീതിയിൽ ഒതുങ്ങി നിൽക്കണമെന്നുമുള്ള അവരുടെ കൊളോണിയൽ ആശയത്തിലും വിശ്വാസത്തിലും ഇത് വേരൂന്നിയിരുന്നു.'''<ref>{{Cite book |last=Khan |first=Mohammad Sohail |title=Bacha Khan`s Vision of Alternative Education |publisher=Bacha Khan Chair |year=2018 |isbn=9789692325813 |edition=First}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref>''' ഒട്ടേറെ എതിർപ്പുകൾക്കും വ്യക്തിപരമായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കിടയിലും , ബച്ചാ ഖാൻ തന്റെ സഹ [[പഷ്തൂൺ|പഷ്തൂണുകളെ]] സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്കിടയിൽ അവബോധം വളർത്തുന്നതിനും അക്ഷീണം യത്നിച്ചു.1915 നും 1918 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യയിലെ (NWFP) ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ 500 ഗ്രാമങ്ങളെങ്കിലും സന്ദർശിച്ചു. ഈ ഉന്മത്തമായ പ്രവർത്തനത്തിൽ അദ്ദേഹം ബാദ്ഷാ ഖാൻ ("മൂപ്പൻമാരുടെ രാജാവ്") എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങുകയും പിന്നീട് അത് ബച്ചാ ഖാൻ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരായി മാറുകയും ചെയ്തു.<ref name="Karl2">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/12/07/opinion/07MEYE.html|title=The Peacemaker of the Pashtun Past|last=Meyer|first=Karl E.|newspaper=The New York Times|date=7 December 2001}}</ref><ref name="Ahmad-2005">{{Cite journal |last=Ahmad |first=Aijaz |year=2005 |title=Frontier Gandhi: Reflections on Muslim Nationalism in India |journal=Social Scientist |volume=33 |issue=1/2 |pages=22–39 |jstor=3518159}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == [[File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Khan_Abdul_Ghaffar_Khan_1939.jpg|ലഘുചിത്രം|മോഡേൺ റിവ്യൂവിൽ (1939) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു ചിത്രം.]] 1912-ൽ അദ്ദേഹം ഉത്മാൻസായിക്ക് സമീപത്തുള്ള ഗ്രാമമായ റസ്സറിലെ മുഹമ്മദ്സായി ഗോത്രത്തിലെ കിനാൻഖേൽ വംശത്തിലെ യാർ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളായിരുന്ന മെഹർഖണ്ഡയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. 1913-ൽ അവർക്കുണ്ടായ മകൻ പിൽക്കാലത്ത് ഒരു പ്രശസ്ത കലാകാരനും കവിയുമായി മാറി. തുടർന്ന്, അവർക്ക് മറ്റൊരു മകനായ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ (17 ജനുവരി 1917 - 2006), മകളായ സർദാരോ എന്നിവരും ജനിച്ചു. 1918-ലെ [[ഇൻഫ്ലുവെൻസ|ഇൻഫ്ലുവൻസ]] പകർച്ചവ്യാധിയുടെ കാലത്ത് മെഹർഖണ്ഡ മരിച്ചു. 1920-ൽ, ബച്ച ഖാൻ വീണ്ടുമൊരു വിവാഹം കഴിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ ഭാര്യയായ നമ്പാത്ത, ആദ്യ ഭാര്യയുടെ കസിനും റസ്സറിലെ സുൽത്താൻ മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ മകളുമായിരുന്നു. അവർക്ക് മെഹർ താജ് (25 മെയ് 1921 - 29 ഏപ്രിൽ 2012), അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ (20 ഓഗസ്റ്റ് 1922 - 19 ഫെബ്രുവരി 1997) എന്ന മകനും ജനിച്ചു. വിധിവൈപരീത്യമെന്നുപറയട്ടെ, 1926-ൽ ജറുസലേമിൽ താമസിച്ചിരുന്നപ്പോൾ അപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ പടികളിൽ നിന്ന് വീണു നമ്പാറ്റയും അകാലത്ത് അന്തരിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ബച്ചാ ഖാൻ, തന്റെ മകൾക്ക് ആൺമക്കൾക്ക് തുല്യമായ വിദ്യാഭ്യാസമാണ് നൽകിയത്.<ref name=":02">{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MAnEjbFeV8|title=Badshah Khan: A Perfect Muslim Exponent of Nonviolence|date=21 June 2025|last=Vinay Lal|access-date=22 June 2025|via=YouTube}}</ref> == ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ == [[File:Nv-army-gray_BG.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nv-army-gray_BG.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാന്റെ [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ]] പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ അനുയായികൾ (c. 1947).]] കാലക്രമേണ, ബച്ചാ ഖാന്റെ ലക്ഷ്യം ഒരു ഏകീകൃത, സ്വതന്ത്ര, മതേതര ഇന്ത്യ രൂപീകരിക്കുക എന്നതായി മാറി. ഈ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുന്നതിനായി, 1920-കളിൽ അദ്ദേഹം "റെഡ് ഷർട്ടുകൾ" (സുർഖ് പോഷ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] ("ദൈവത്തിന്റെ ദാസന്മാർ") സ്ഥാപിച്ചു. ഒരു സത്യപ്രതിജ്ഞയിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്ന സജീവമായ അഹിംസയുടെ ഒരു രൂപമെന്ന നിലയിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|ഗാന്ധിജിയുടെ]] സത്യാഗ്രഹമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ശക്തിയിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലാണ് ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ സ്ഥാപിതമായത്, അദ്ദേഹം അതിലെ അംഗങ്ങളോട് പറഞ്ഞു: "പോലീസിനും സൈന്യത്തിനും നേരിടാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധമാണ് ഞാൻ നിങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ പോകുന്നത്. അത് പ്രവാചകന്റെ ആയുധമാണ്, പക്ഷേ നിങ്ങൾ ഇനിയും അത് എന്താണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ആ ആയുധം ക്ഷമയും നീതിയുമാണ്. ഭൂമിയിലെ ഒരു ശക്തിക്കും അതിനെ ചെറുക്കാൻ കഴിയില്ല."<ref>[http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html Nonviolence in the Islamic Context by Mohammed Abu Nimer 2004] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701052717/http://www.forusa.org/fellowship/sept-oct-04/abu-nimer.html|date=1 July 2007}}</ref> കൊളോണിയൽ സർക്കാരിനെതിരായ ചെറുത്തുനിൽപ്പിനായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ ഈ സംഘടന ഏകദേശം 100,000-ത്തിലധികം അംഗങ്ങളെ ചേർത്തു. പണിമുടക്കുകൾ, രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകൾ, അഹിംസയിലൂന്നയി ചെറുത്തുനിൽപ്പ് എന്നിവയിലൂടെ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിന് ഏതാനും ചില വിജയം നേടാനും NWFP യുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും കഴിഞ്ഞു. പ്രവിശ്യയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന (1937 മുതലും പിന്നീട് 1947 വരെയും മുസ്ലീം ലീഗിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുവരെ) സഹോദരൻ ഡോ. ഖാൻ അബ്ദുൾ ജബ്ബാർ ഖാനായിരുന്നു (ഡോ. ഖാൻ സാഹിബ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു) പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. == കിസ്സ ഖ്വാനി കൂട്ടക്കൊല == 1930 ഏപ്രിൽ 23 ന്, [[ഉപ്പുസത്യാഗ്രഹം|ഉപ്പു സത്യാഗ്രഹവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കിടെ ബച്ചാ ഖാൻ അറസ്റ്റിലായി. പെഷവാറിലെ കിസ്സ ഖ്വാനി (കഥാകൃത്ത്) ബസാറിൽ ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗറിൻ്റെ അനുയായികളായ ജനക്കൂട്ടം ഒത്തുകൂടി. നിരായുധരായ ജനക്കൂട്ടത്തിന് നേരെ മെഷീൻ ഗൺ ഉപയോഗിച്ച് വെടിയുതിർക്കാൻ കൊളോണിയൽ ഗവൺമെൻ്റ് സൈന്യത്തോട് ഉത്തരവിട്ടു. ഈ വെടിവയ്പ്പിൽ ഏകദേശം 200-250 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു.<ref>Habib, p. 56.</ref> ബച്ചാ ഖാന്റെ കീഴിൽ അഹിംസയിൽ അധിഷ്ടിതമായ പരിശീലനം നേടിയിരുന്ന ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ അംഗങ്ങൾ സൈന്യത്തിന്റെ വെടിയുണ്ടകളെ നിരായുധരായി നേരിട്ടു.<ref>Johansen, p. 62.</ref> ചന്ദ്ര സിംഗ് ഗർവാലിയുടെ കീഴിലുള്ള ഗർവാൾ റൈഫിൾസ് റെജിമെന്റിലെ രണ്ട് പ്ലാറ്റൂണുകൾ സമാധാനപരമായി സമരം ചെയ്ത ജനക്കൂട്ടത്തിനു നേരെ വെടിയുതിർക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചു. പിന്നീട് അവരെ കോർട്ട്മാർഷൽ ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവ് ഉൾപ്പെടെ വിവിധ ശിക്ഷകൾക്ക് വിധിക്കുകയും ചെയ്തു. == മരണം == 1988-ൽ [[പെഷവാർ|പെഷവാറിൽ]] വെച്ച് [[ഹൃദയാഘാതം|ഹൃദയാഘാതത്തെ]] തുടർന്ന് ബച്ചാ ഖാൻ അന്തരിച്ചു, [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ]] [[ജലാലാബാദ്|ജലാലാബാദിലുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ സംസ്കാരം നടന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-01-21-mn-37192-story.html|author=Ron Tempest|title=Ghaffar Khan: 'Frontier Gandhi' of India|newspaper=Los Angeles Times|date=21 June 1988|accessdate=19 July 2024}}</ref><ref name="15-killed">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> അഫ്ഗാൻ പ്രസിഡന്റ് [[മുഹമ്മദ് നജീബുള്ള|മുഹമ്മദ് നജിബുള്ള]] ഉൾപ്പെടെ 200,000-ത്തിലധികം പേർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. സുരക്ഷാ കാരണങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി [[സിയ ഉൾ ഹഖ്|സിയ ഉൾ-ഹഖ്]] അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[രാജീവ് ഗാന്ധി|രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ]] സന്ദർശനം തടയാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന് ആദരാഞ്ജലികൾ അർപ്പിക്കാൻ രാജീവ് ഗാന്ധി പെഷവാറിലേക്ക് പോയി. കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ അഞ്ച് ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="Abdul Ghaffar Khan 1988">Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi (21 January 1988) ''The New York Times''. Retrieved 21 January 2008</ref> ആവർത്തിച്ച് തടവിലാക്കപ്പെടുകയും പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് വിലാപയാത്രക്കാർ പങ്കെടുത്തു. ഒരു റിപ്പോർട്ടർ വിശേഷിപ്പിച്ചത്, "സ്നേഹത്തിന്റെ സന്ദേശം വഹിക്കുന്ന സമാധാനത്തിന്റെ ഒരു യാത്രാസംഘം" ഖൈബറിന് കിഴക്കുള്ള പഷ്തൂണുകളിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുള്ളവരിലേക്ക്, പെഷവാറിൽ നിന്ന് ജലാലാബാദിലേക്ക് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ [[ഖൈബർ ചുരം|ഖൈബർ ചുരത്തിലൂടെ]] മാർച്ച് ചെയ്തു" എന്നാണ്. [[അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സോവിയറ്റ് യുദ്ധം|സോവിയറ്റ്-അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ]], പതിനഞ്ച് പേർ കൊല്ലപ്പെട്ട ബോംബ് സ്ഫോടനങ്ങളാൽ പ്രദേശം കലുഷിതമായിരുന്നെങ്കിലും ശവസംസ്കാരം നടത്താൻ അനുവദിക്കുന്നതിനായി വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="15-killed2">{{Cite news|agency=AP|date=23 January 1988|title=15 Killed at Afghan Rites for Pathan Leader|newspaper=[[The New York Times]]|page=Section 1, page 28|url=https://www.nytimes.com/1988/01/23/world/15-killed-at-afghan-rites-for-pathan-leader.html}}</ref> == സ്വാതന്ത്ര്യസമര രംഗത്ത് == 1919-ൽ [[റൗലറ്റ് നിയമം|റൗലറ്റ് നിയമത്തിനെതിരെ]] നടന്ന പ്രക്ഷോഭ സമയത്ത് [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയെ]] കണ്ടുമുട്ടി. ഗാന്ധി-ഖാൻ സൗഹൃദം നീണ്ട നാളുകൾ തുടർന്നു. അതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] അംഗമാവുകയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ അനുയായിയായി മാറുകയും ചെയ്തു. == ബച്ചാ ഖാനും ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസും == അഹിംസാത്മകമായ ബഹുജന സിവിൽ നിയമലംഘനത്തിന്റെ തുടക്കക്കാരനായ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി]] അടുത്ത് ഇടപഴകിയ ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹവുമായി ആത്മീയവും തടസ്സമില്ലാത്തതുമായ ഒരു സൗഹൃദബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഇരുവരും പരസ്പര ബഹുമാനം പുലർത്തുകയും 1947 വരെ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗർ]] (ദൈവദാസന്മാർ) സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായി പോരാടുന്ന പ്രമുഖ ദേശീയ സംഘടനയായ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിനോടൊത്ത് (ഐഎൻസി) പ്രക്ഷോഭം നടത്തുകയും യോജിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. ബച്ചാ ഖാൻ ആ സംഘടനയിലെ മുതിർന്ന അംഗവും ആദരണീയനുമായിരുന്നു. കോൺഗ്രസ് മഹാത്മാഗാന്ധിയോട് നയപരമായ വിയോജിപ്പുകൾ പ്രകടിപ്പിച്ച പല സന്ദർഭങ്ങളിലും ബച്ചാ ഖാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉറച്ച സഖ്യകക്ഷിയായി തുടർന്നു. 1931-ൽ കോൺഗ്രസ് അദ്ദേഹത്തിന് പാർട്ടിയുടെ പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുവെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് സ്നേഹപൂർവ്വം നിരസിച്ചു, "ഞാൻ ഒരു ലാളിത്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരു പട്ടാളക്കാരനും ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുമാണ്, എനിക്ക് സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ മാത്രമേ ആഗ്രഹമുള്ളൂ." വർഷങ്ങളോളം കോൺഗ്രസ് വർക്കിംഗ് കമ്മിറ്റിയിൽ അംഗമായി തുടർന്നു അദ്ദേഹം, പാർട്ടിയുടെ യുദ്ധനയവുമായുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ കാരണം 1939-ൽ മാത്രമാണ് രാജിവച്ചത്. യുദ്ധനയം പരിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം വീണ്ടും കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയിൽ അംഗമായി ചേർന്നു. വനിതകളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വക്താവായിരുന്നു ബച്ചാ ഖാൻ. അക്രമം ആധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ അദ്ദേഹം ഒരു നായകനായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലിബറൽ കാഴ്ചപ്പാടുകളും അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസവും വ്യക്തമായ ധൈര്യവും വളരെയധികം ബഹുമാനം നേടുന്നതിന് കാരണമായി. ജീവിതത്തിലുടനീളം, അഹിംസാത്മക രീതികളിലോ ഇസ്ലാമിന്റെയും അഹിംസയുടെയും പൊരുത്തത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടില്ല. വാളുകൾ മാത്രം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളുമായി ഒരു ജിഹാദ് പോരാട്ടം നടത്തേണ്ടിതിന്റെ ആവശ്യകത അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അഹിംസാത്മക തത്വങ്ങൾ കാരണം മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദഹം ഇന്ത്യയിൽ 'അതിർത്തി ഗാന്ധി' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കോൺഗ്രസ് സഹകാരികളിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു പെഷവാറിലെ പണ്ഡിറ്റ് അമീർ ചന്ദ് ബോംബ്വാൾ. == വിഭജനം == [[File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi,_Ghaffar_Khan_with_a_Khaksar_leader.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഒരു സംയുക്ത ഹിന്ദു-മുസ്ലിം രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കാനും ശ്രമിച്ച ഇസ്ലാമിക പ്രസ്ഥാനമായ ഖക്‌സർ തെഹ്‌റിക്കിൻ്റെ നേതാവിനൊപ്പം ഖാനും ഗാന്ധിജിയും പെഷവാറിൽ. (6 മെയ് 1938).]] [[File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Ghaffar_Khan_during_prayer_Cropped_Brighter.jpg|ലഘുചിത്രം|മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം പ്രാർത്ഥനയിലിരിക്കുന്ന ഖാൻ (ഏകദേശം 1940-കൾ)]] ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തെ ഖാൻ ശക്തമായി എതിർത്തിരുന്നു.<ref name="Encyclopædia Britannica-Abdul Ghaffar Khan3">{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Khan-Abdul-Ghaffar-Khan|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref><ref name="iloveindia.com -Abdul Ghaffar Khan2">{{cite web|url=http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|title=Abdul Ghaffar Khan|access-date=24 September 2008|publisher=I Love India|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306052505/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/abdul-ghaffar-khan.html|archive-date=6 March 2023|url-status=dead}}</ref> ചില രാഷ്ട്രീയക്കാർ അദ്ദേഹം ഒരു മുസ്ലീം വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിച്ചതോടെ, 1946-ൽ ഖാൻ ശാരീരികമായി ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പെഷവാറിൽ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>"Abdul Ghaffar Khan, 98, a Follower of Gandhi." ''The New York Times'', 21 January 1988.</ref> 1947 ജൂൺ 21-ന്, വിഭജനത്തിന് കേവലം ഏഴ് ആഴ്ച മുമ്പ് ബന്നുവിൽവച്ച്, ബച്ചാ ഖാൻ, [[ഖുദായി ഖിദ്മത്ഗർ|ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗറുകൾ]], പ്രവിശ്യാ അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ, മിർസാലി ഖാൻ (ഇൽപിയിലെ ഫഖീർ), മറ്റ് ഗോത്ര മേധാവികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ലോയ ജിർഗ (സമവായത്തിലൂടെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന ഗോത്ര നേതാക്കളുടെ ഒരു സമ്മേളനം) നടന്നു. ഇന്ത്യയിലോ പാകിസ്ഥാനിലോ ചേരുന്നതിന് പകരം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ എല്ലാ പഷ്തൂൺ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു സ്വതന്ത്ര പഷ്തൂണിസ്ഥാൻ സംസ്ഥാനം പഷ്തൂണുകൾക്ക് നൽകണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ലോയ ജിർഗ ബന്നു പ്രമേയം പുറപ്പെടുവിച്ചു.<ref name="Ali Shah2">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard2">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഈ പ്രമേയപ്രകാരമുള്ള ആവശ്യം പാലിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വിസമ്മതിച്ചു.<ref name="Ali Shah3">{{cite book |last=Ali Shah |first=Sayyid Vaqar |url=https://books.google.com/books?id=c05uAAAAMAAJ |title=Afghanistan and the Frontier |date=1993 |publisher=Emjay Books International |editor1-last=Marwat |editor1-first=Fazal-ur-Rahim Khan |location=[[University of Michigan]] |page=256}}</ref><ref name="Thomas Howard3">{{cite book |last1=H Johnson |first1=Thomas |author-link1=Thomas Howard Johnson |url=https://books.google.com/books?id=B9ZZAgAAQBAJ |title=Culture, Conflict, and Counterinsurgency |last2=Zellen |first2=Barry |date=2014 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-0804789219 |page=154}}</ref> കാബിനറ്റ് മിഷൻ പദ്ധതിയും ജിന്നയ്ക്ക് പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്യാനുള്ള ഗാന്ധിയുടെ നിർദ്ദേശവും പോലെ വിഭജനം തടയാനുള്ള അവസാനത്തെ വിട്ടുവീഴ്ചകൾ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി നിരസിച്ചു. 1947 ജൂലൈയിൽ പാകിസ്ഥാനിൽ ചേരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള NWFP റഫറണ്ടം നടന്നപ്പോൾ ബച്ചാ ഖാൻ, ഖുദായ് ഖിദ്മത്ഗാർസ്, അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി ഖാൻ സാഹിബ്, ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് പാർട്ടി എന്നിവർ റഫറണ്ടം ബഹിഷ്കരിച്ചു. ജനസംഖ്യയിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ചിലർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="Books.google.com2">{{cite book |last1=Meyer |first1=Karl E. |url=https://books.google.com/books?id=M9iwFmvKTwcC |title=The Dust of Empire: The Race For Mastery in the Asian Heartland – Karl E. Meyer – Google Boeken |publisher=PublicAffairs |year=2008 |isbn=978-0786724819 |access-date=10 July 2013}}</ref> == പൈതൃകം == [[File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gandhi_and_Abdul_Gaffa_Khan.jpg|ലഘുചിത്രം|ഖാൻ മഹാത്മാഗാന്ധിയോടൊപ്പം (ഏകദേശം 1940).]] [[File:Abdul_Ghaffar_Khan_1993_stamp_of_India.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Abdul_Ghaffar_Khan_1993_stamp_of_India.jpg|ലഘുചിത്രം|1993 ൽ ഇന്ത്യ തപാൽ സ്റ്റാമ്പ് പുറത്തിറക്കി.]] അഹിംസാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ബച്ചാ ഖാന്റെ രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം പഷ്തൂണുകൾക്കിടയിലും ഒപ്പം ആധുനിക ഇന്ത്യയിലുള്ളവർക്കിടയിലും പ്രസിദ്ധമാണ്. പഷ്തൂൺ ദേശീയതയുടെ മുൻനിര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Ashraf |first=Syed Irfan |url=https://www.google.com.pk/books/edition/The_Dark_Side_of_News_Fixing/obdMEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=bacha+khan+pashtun+nationalism&pg=PA61&printsec=frontcover |title=The Dark Side of News Fixing |date=2 November 2021 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-138-8 |language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പാകിസ്ഥാനിൽ മുസ്ലീം ലീഗിനോടും ഇന്ത്യാ വിഭജനത്തോടും ജിന്നയോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിർപ്പിനെക്കുറിച്ചും അതുപോലെതന്നെ അഖിലേന്ത്യാ കോൺഗ്രസിനോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് സംബന്ധമായും സമൂഹത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷവും ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പ്രത്യേകിച്ച്, ബച്ചാ ഖാന്റെ രാജ്യസ്നേഹം എവിടെയാണ് കുടികൊള്ളുന്നതെന്നും ആളുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകൻ ഘാനി ഖാൻ ഒരു കവിയായിരുന്നു. ഘാനി ഖാന്റെ ഭാര്യയായിരുന്ന റോഷൻ ഒരു പാർസി കുടുംബത്തിൽ നിന്നുള്ള വനിതയും [[ഹൈദരാബാദ് രാജ്യം|ഹൈദരാബാദ്]] രാജകുമാരനായിരുന്ന നവാബ് റുസ്തം ജാങ്ങിന്റെ മകളുമായിരുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Arbab |first=Safoora |year=2016 |title=Ghani Khan: A Postmodern Humanist Poet-Philosopher |url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/82647/sagarxxiv.pdf?sequence=2&isAllowed=y |journal=Sagar: A South Asia Research Journal |volume=24 |issue= |pages=24–63, 30}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മകൻ അബ്ദുൾ വാലി ഖാൻ 1986 മുതൽ 2006 വരെ അവാമി നാഷണൽ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാപകനും നേതാവുമായിരുന്നു, മാത്രമല്ല 1988 മുതൽ 1990 വരെ അദ്ദേഹം പാകിസ്ഥാൻ നാഷണൽ അസംബ്ലിയിൽ പ്രതിപക്ഷ നേതാവുമായിരുന്നു. മൂന്നാമത്തെ മകനായ അബ്ദുൾ അലി ഖാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരനല്ലാത്തയാളും ഒരു മികച്ച അധ്യാപകനുമായിരുന്നു. പെഷവാർ സർവകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുള്ള അദ്ദേഹം ലാഹോറിലെ ഐച്ചിസൺ കോളേജിന്റെയും മർദാനിലെ ഫാസിൽ ഹഖ് കോളേജിന്റെയും തലവനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവളായിരുന്ന മറിയം 1939 ൽ ജസ്വന്ത് സിംഗിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. ജസ്വന്ത് സിംഗ് ഒരു യുവ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനാ ഉദ്യോഗസ്ഥനും സിഖ് മതവിശ്വാസിയുമായയിരുന്നു. മറിയം പിന്നീട് ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്തു.<ref>{{cite book |last=Banerjee |first=Mukulika |url=https://books.google.com/books?id=8xk-4ZS6uHEC&q=Whose+niece |title=The Pathan Unarmed: Opposition & Memory in the North West Frontier |publisher=James Currey Publishers |year=2001 |isbn=0852552734 |page=185}}</ref> ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * 1969-ൽ നെഹ്രു അവാർഡ് * [[1987]]-ൽ [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] പരമോന്നത ബഹുമതിയായ '[[ഭാരതരത്ന]]' ഇദ്ദേഹത്തിന് സമ്മാനിക്കപ്പെട്ടു. * ഭാരതരത്നം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ വിദേശിയാണ ഇദ്ദേഹം.(ഇദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലാണു ജനിച്ചതെങ്കിലും, വിഭജനാനന്തരം പാക് പൗരനായി അറിയപ്പെടുന്നു.) == മരണം == [[1988]] [[ജനുവരി 20]]ന് അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ അന്തരിച്ചു. == ചിത്രശാല == <gallery widths="140" heights="100" perrow="4" caption="ഖാൻ അബ്ദുൾ ഗഫാർ ഖാന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Badshah Khan.jpg|മഹാത്മാഗാന്ധിജിയുമൊത്ത് ഗഫാർ ഖാൻ. പ്രമാണം:Khan Abdul Ghaffar Khan.jpg|അബ്ദുൽ ഗഫാർ ഖാൻ പ്രമാണം:Sheikh, Nehru and Badshah Khan 1945.jpg|ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ളയ്ക്കും ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റുവിനുമൊപ്പം ജമ്മു കശ്മീരിലെ ശ്രീനഗറിനു സമീപമുള്ള നിഷാത് ബാഗിൽ (1945). </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2|refs= <ref name=britanica>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/232353/Abdul-Ghaffar-Khan Abdul Ghaffar Khan, britannica.com]</ref> <ref name=indiaGov>[http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards_list1.php bharatratna_awards_list1]</ref> <ref name=waging>[http://wagingnonviolence.org/2013/07/who-was-badshah-khan/ Who was Badshah Khan, wagingnonviolence.org ]</ref> <ref name=ndtvList>[http://www.ndtv.com/article/india/list-of-all-bharat-ratna-award-winners-81336 List of all Bharat Ratna award winners, NDTV]</ref> }} {{IndiaFreedomLeaders}} {{Bharat Ratna}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1988-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച ദിവസം ഇല്ലാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 20-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഭാരതരത്ന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] {{Bio-stub}} 361n65opjjz2madph956vou9gdnfmoe 0 42608 4648095 4645540 2026-07-16T17:38:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648095 wikitext text/x-wiki {{featured}}{{prettyurl|Komodo dragon}} {{ taxobox | name = കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ<ref name="itis">{{ITIS|ID=202168|taxon=Varanus komodoensis|year=2007|date=19 June}}</ref> | status = VU | status_system = iucn3.1 | image = Varanus komodoensis1.jpg | image_width = 256px | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Reptile|Reptilia]] | ordo = [[Squamata]] | subordo = Scleroglossa | familia = [[Varanidae]] | genus = ''[[Varanus]]'' | range_map=Komodo_dragon_distribution.gif | range_map_caption=Komodo dragon distribution | species = '''''V. komodoensis''''' | binomial = ''Varanus komodoensis'' | binomial_authority = [[Peter Ouwens|Ouwens]], [[1912]] }} [[ഇന്തോനേഷ്യ|മദ്ധ്യ ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] [[കൊമോഡോ (ദ്വീപ്)|കൊമോഡോ]], [[റിൻ‌കാ]], [[ഫ്ലോർസ്]], [[ഗിലി ദ്വീപുകൾ|ഗിലി]] മുതലായ ദ്വീപുകളിൽ കണ്ടുവരുന്നതും ഒരു പ്രത്യേക വംശത്തിൽപ്പെടുന്നവയുമായ പല്ലികളാണ് '''കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ'''<ref name="komo">{{cite book |author=Trooper Walsh;Murphy, James Jerome; Claudio Ciofi; Colomba De LA Panouse|title=Komodo Dragons: Biology and Conservation (Zoo and AquariumBiology and Conservation Series) |year=2002|url=https://archive.org/details/komododragonsbio0000unse|publisher=SmithsonianBooks|location=[[Washington, D.C.]]|isbn=1-58834-073-2}}</ref>. [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങളായ]] വരനിഡേയ് (Varanidae) കുടുംബത്തിൽ പെടുന്ന ഇവയാണ് ലോകത്തിൽ ഇന്ന് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും വലിയ പല്ലികൾ. ഇവക്ക് 2 മുതൽ 3 മീ വരെ നീളവും വെക്കുന്നതും 70 കി.ഗ്രാം വരെ ഭാരവും വരാറുണ്ട്. അധിവാസ[[ദ്വീപ്|ദ്വീപുകളിൽ]] എതിരാളികൾ ഒന്നുമില്ലാതായതും [[ജീവപരിണാമം|പരിണാമത്തിലുണ്ടായ]] അസാധാരണമായ മന്ദതയുമാണ് ഈ ജീവികൾക്ക് അസാധാരണമായ വലിപ്പം കിട്ടാൻ കാരണമായതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു<ref name="world">{{cite book |author=Chris Mattison, |title=Lizards of the World |url=https://archive.org/details/lizardsofworld0000matt |publisher=Facts on File |location=New York|year=1989 & 1992 |pages= pp. 16, 57, 99, 175 |isbn=0-8160-5716-8|oclc= |doi=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Burness G, Diamond J, Flannery T |title=Dinosaurs, dragons, and dwarfs: theevolution of maximal body size |journal=Proc Natl Acad Sci U S A|volume=98 |issue=25 |pages=14518-23 |year=2001|pmid=11724953}}</ref>. ദ്വീപുകളിലെ വലിപ്പം കൂടിയ ജീവിയായതുകൊണ്ട് ഇവിടത്തെ [[ആഹാരശൃഖല|ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിലേയും]] [[ജൈവവ്യവസ്ഥ|ജൈവവ്യവസ്ഥയുടേയും]] അവസാനകണ്ണിയാണ് ഈ പല്ലികൾ<ref name="firefly">{{cite book |author=Tim Halliday(Editor), Kraig Adler (Editor) |title=Firefly Encyclopedia of Reptiles and Amphibians |year=2002 |url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse_u9t8 |publisher=Firefly Books Ltd |location=Hove |pages=[https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse_u9t8/page/112 112], 113, 144, 147, 168, 169 |isbn=1-55297-613-0 |oclc=|doi=}}</ref>. മറ്റുജീവികളുടെ ശവശരീരങ്ങളാണ് പ്രധാനഭക്ഷണമെങ്കിലും ഇരകളാക്കാവുന്ന എന്തിനേയും വേട്ടയാടിപ്പിടിച്ചും ഇവ ഭക്ഷിക്കാറുണ്ട്. മേയ് മുതൽ ഓഗസ്റ്റ് വരെയാണ് ഇണചേരൽ കാലം. സെപ്തംബറോടുകൂടി മുട്ടകളിടുന്നു. [[മെഗാപോഡ്]] എന്ന പക്ഷികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന കൂടുകളിലാണ് കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ മുട്ടയിടുന്നത്. ഏഴെട്ടുമാസം അടയിരുന്നതിനു ശേഷം മുട്ടകൾ ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ വിരിയുന്നു. കൊച്ചു കൊമോഡോകളെ മുതിർന്നവതന്നെ തിന്നാനിടയുള്ളതിനാൽ അവ മരങ്ങളിലും മറ്റും ഒളിച്ചാണു പാർക്കുക. അമ്പത് കൊല്ലം വരെ ജീവിച്ചിരിക്കാറുള്ള കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുകൾക്ക് [[ബീജസംയോജനം]] കൂടാതെ മുട്ടയിടാനുള്ള കഴിവുമുണ്ട്<ref>http://www.nature.com/nature/journal/v444/n7122/full/4441021a.html;jsessionid=97944BF417119D462D0B87A1460A87B6</ref><ref> {{cite news |title = 'Virgin births' for giant lizards |url = http://www.nature.com/nature/journal/v444/n7122/full/4441021a.html;jsessionid=97944BF417119D462D0B87A1460A87B6 |publisher =[[ബിബിസി]] |date = [[2006]] [[നവംബർ 16]]|accessdate =17-07-2008 |language =ഇംഗ്ലീഷ്}}</ref>. 1910 -ൽ മാത്രമാണ് ഈ [[ഉരഗങ്ങൾ]] പടിഞ്ഞാറൻ ശാസ്ത്രലോകത്തിന്റെ കണ്ണിൽ പെടുന്നത്. പ്രാദേശികപരിസ്ഥിതിയിൽ മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലിന്റെ ഫലമായി വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിലെത്തിയ ഇവയെ [[ഐ.യു.സി.എൻ.]] പെട്ടെന്നുതന്നെ നാശോന്മുഖമായ ജീവികളുടെ പട്ടികയിൽ പെടുത്തുകയുണ്ടായി. [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] ഇവ നിയമത്താൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി [[കൊമോഡോ ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നൊരു [[ദേശീയോദ്യാനം]] തന്നെ അവിടേയുണ്ട്. ശാസ്ത്രസാഹിത്യത്തിൽ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളെ പലപ്പോഴും കൊമോഡോ മോണിറ്റർ അല്ലെങ്കിൽ കൊമോഡോ ഐലൻഡ് മോണിറ്റർ (Komodo Island Monitor) എന്നൊക്കെ വിളിക്കാറുണ്ട്<ref name="itis"/>. പ്രാദേശികമായി ഇവയെ ‘ഓറ’യെന്നോ ‘ബുവാജ ദുറാത്’ (കര മുതല) എന്നോ ‘ബിയാവക് രാക്സസ‘ (ഭീമൻ രാക്ഷസൻ) എന്നൊക്കെ വിളിക്കുന്നു<ref name="amnh">{{cite web|publisher=[[American Museum of Natural History]]|url=http://www.amnh.org/nationalcenter/Endangered/ora/ora.html|title=Endangered! Ora|accessdate=2007-01-15}}</ref><ref name="sciam"/>. == പരിണാമം == ഏകദേശം പത്തുകോടി വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മദ്ധ്യേഷ്യൻ പ്രദേശത്താണ് വരനസ് ഗണത്തിലെ ആദ്യജീവികൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. കടലിലും കരയിലും അവ ജീവിച്ചിരുന്നു. കടലിലുണ്ടായിരുന്നവ പടുകൂറ്റന്മാരായിരുന്നു. കരയിലുണ്ടായിരുന്ന മൂന്നു മീറ്റർ വരെ നീളമുണ്ടായിരുന്ന ജീവികളിൽ നിന്നാണ് ഉടുമ്പ് വർഗ്ഗങ്ങളായ<ref>{{Cite web |url=http://zipcodezoo.com/Key/Animalia/Varanus_Genus.asp |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-03-11 |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206015042/http://zipcodezoo.com/Key/Animalia/Varanus_Genus.asp |url-status=dead }}</ref> വരാനിഡ്ഡുകൾ രൂപം കൊണ്ടത്. അഞ്ചു കോടി വർഷങ്ങൾ കഴിയുമ്പോഴേക്ക് അവ യൂറോപ്പിലേക്കും തെക്കനേഷ്യയിലേക്കും, വടക്കെ അമേരിക്കയിലേക്കും എത്തിപ്പെട്ടു. ഒന്നരക്കോടി വർഷം മുമ്പ് ആസ്ത്രേലിയൻ വൻകര ഏഷ്യയുടെ തെക്കുഭാഗത്ത് വന്നിടിച്ചപ്പോൾ വരനിഡ്ഡുകൾ ആസ്ത്രേലിയയിലെത്തി. [[ഹിമയുഗം|ഹിമയുഗങ്ങളുടെ]] അവസാനത്തോടെ സമുദ്രനിരപ്പിൽ വന്ന മാറ്റങ്ങളുടെ (130 അടി വരെ) ഫലമായി ഇന്തോനേഷ്യക്കും ആസ്ത്രേലിയക്കുമിടയിൽ നിരവധി ദ്വീപുകൾ രൂപം കൊണ്ടു. അവയിൽ ഏതാനും ദ്വീപുകളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയ വരാനിഡ്ഡുകളുടെ പിതുടർച്ചക്കാരാണ് കൊമൊഡൊ ഡ്രാഗണുകൾ.കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ അവയുടെ ഓസ്ട്രേലിയൻ പൂർവികരിൽ നിന്നും 40 ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പെങ്കിലും വേർപെട്ടുവെന്നും അവയുടെ ആവാസം കിഴക്കോട്ട്, [[ടിമോർ]] ദ്വീപ് വരെ വ്യാപിച്ചിരുന്നു എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. <ref name="sciam"/>. == ശരീരപ്രകൃതി == [[പ്രമാണം:Komodo dragon skin.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|ഭീമൻ പല്ലികളുടെ ചർമ്മത്തിന്റെ സമീപദൃശ്യം.]] കാടുകളിൽ വസിക്കുന്ന പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തിയ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് 70 കിലോഗ്രാം വരെ ഭാരമുണ്ടാകും<ref name="animal" />. എന്നാൽ മൃഗശാലകളിൽ വളർത്തുന്നവക്ക് അതിനേക്കാൾ ഭാരം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. അക്കൂട്ടത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വലുത്, 166 കിലോഗ്രാം ഭാരമുള്ളതും(ദഹിക്കാത്ത ഭക്ഷണമടക്കം) 3.13 മീറ്റർ നീളമുള്ളതുമായ ഒന്നാണ്‌ <ref name="sciam">{{cite web |author=Ciofi, Claudio |publisher=[[Scientific American]] |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=the-komodo-dragon |title=The Komodo Dragon|accessdate=2006-12-21 |format= |work=}}</ref>. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ വാലിന് അതിന്റെ ഉടലിനോളം തന്നെ നീളമുണ്ടാകും. 2.5 സെ.മീ. നീളമുള്ളതും ഇടക്കിടക്ക് പൊഴിയുന്നതുമായ അറുപതോളം പരുപരുത്ത [[പല്ല്|പല്ലുകളും]] ഇവയ്ക്കുണ്ടാകും. പല്ലുകളുടെ അഗ്രം മാത്രമേ [[മോണ|മോണക്കു‍]] പുറത്തേക്ക് കാണുകയുള്ളൂ. തന്മൂലം ഭക്ഷണം ചവയ്ക്കുമ്പോൾ മോണ ഇടക്കിടെ{{Ref|gingiva}}മുറിയുന്നതിനാൽ [[ഉമിനീർ|ഉമിനീരിൽ]] എപ്പോഴും രക്താംശമുണ്ടായിരിക്കും<ref name="location"/>. ഇത് വായ്ക്കുള്ളിൽ അത്യന്തം അപകടകാരികളായ പ്രത്യേകതരം [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്റ്റീരിയകൾക്ക്]] താമസിക്കാനുള്ള മാദ്ധ്യമമായി വർത്തിക്കുന്നു<ref name="docent">{{cite web |publisher=[[Singapore Zoological Gardens]] |url=http://szgdocent.org/resource/rr/c-komodo.htm |title=Komodo Dragon |accessdate=2006-12-21 |format= |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061127173608/http://www.szgdocent.org/resource/rr/c-komodo.htm |archivedate=2006-11-27 |url-status=live }}</ref>. നീണ്ടു രണ്ടായി പിരിഞ്ഞ മഞ്ഞനിറമുള്ള നാവാണ് ഇവയ്ക്കുള്ളത്. === ഇന്ദ്രിയ ശേഷികൾ === കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് അത്ര സൂക്ഷ്മമായ കേഴ്‌വിശക്തി ഇല്ല, 400 ഹെട്സിനും 2000 ഹെട്സിനും ഇടയിൽ [[ആവൃത്തി|ആവൃത്തിയുള്ള]] ശബ്ദം മാത്രം ശ്രവിക്കാനുള്ള കഴിവേ അവയ്ക്കുള്ളു<ref name="bbc">{{cite web|publisher=[[bbc.co.uk]]|url=http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/336feature1.shtml|title=Komodo Conundrum|accessdate=2007-11-25|format=|work=|archiveurl=https://archive.today/20121223085541/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Komodo_dragon|archivedate=2012-12-23|url-status=live}}</ref><ref name="sciam"/>. മുന്നൂറ് മീറ്റർ അകലെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ കാണാനുള്ള കഴിവുണ്ടെങ്കിലും [[റെറ്റിന|റെറ്റിനയിൽ]] [[കോൺ കോശം|കോൺ കോശങ്ങൾ]] മാത്രം ഉള്ളതിനാൽ രാത്രികാഴ്ച തുലോം പരിമിതമാണ്. [[ദൃശ്യപ്രകാശം|ദൃശ്യപ്രകാശത്തിലെ]] നിറങ്ങൾ കാണാനുള്ള കഴിവുണ്ടെങ്കിലും നിശ്ചലമായ വസ്തുക്കളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് കുറവാണ്<ref name="nzpfactsheet">{{cite web|publisher=[[National Zoo]]|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/ReptilesAmphibians/Facts/FactSheets/Komododragon.cfm|title=Komodo Dragon Fact Sheet |accessdate=2007-11-25 |format=|work=}}</ref>. [[പ്രമാണം:Varanus komodoensis3.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇടത്ത്‌|150px|വെയിൽ കായുന്ന കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ - ചിത്രീകരിച്ചത് ഡിസ്നിയുടെ അനിമൽ കിങ്ഡം]] മറ്റു പല [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങളേയും]] പോലെ [[ജേക്കബ്സൺസ് അവയവം]] ഉപയോഗിച്ച്, കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ തന്റെ നാവിന്റെ സഹായത്തോടെ പദാർത്ഥങ്ങളെ രുചിച്ചും മണത്തുമാണ് കാര്യങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നത്. ഈ കഴിവ് ഇരുട്ടിലും ഇവയ്ക്ക് വഴികാട്ടുന്നു<ref name="docent"/>. സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ തല ഇരുവശത്തോട്ടും ആട്ടുന്ന സ്വഭാവം കൊണ്ട് അനുകൂലമായ കാറ്റിന്റെ സഹായം ഉണ്ടെങ്കിൽ ജീർണ്ണമാംസത്തെ 4 മുതൽ 9.5 കി.മി. അകലെ നിന്നേ തിരിച്ചറിയാൻ ഇവയ്ക്കു കഴിയും<ref name="location"/><ref name="nzpfactsheet"/>. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ നാസാരന്ധ്രങ്ങൾ [[തൊറാ‍സിക് ഡയഫ്രം|തൊറാസിക് ഡയഫ്രത്തിന്റെ]] അഭാവം മൂലം കാര്യമായ ഉപയോഗമില്ലാത്തതാണ്‌.<ref name="location"/><ref name="zipcode">{{cite web|publisher=BayScience Foundation, Inc.|url=http://zipcodezoo.com/animals/v/varanus_komodoensis.asp|title=Zipcodezoo: Varanus komodoensis (Komodo Dragon, Komodo Island Monitor, Komodo Monitor)|accessdate=2007-02-01|format=|work=|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927190225/http://zipcodezoo.com/animals/v/varanus_komodoensis.asp|url-status=dead}}</ref>. ഏതാനും ചില [[രുചി മുകുളം|രുചി മുകുളങ്ങളേ]] അവയുടെ തൊണ്ടക്കീഴിലുള്ളൂ<ref name="docent"/>. [[ശൽക്കം|ശൽക്കങ്ങളിൽ]] ചിലത് എല്ലുമായി ചേർന്ന് ബലപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു. വേറെ ഏതാനും ശൽക്കങ്ങൾ സ്പർശനക്ഷമതയുള്ള മൃദുകോശങ്ങളാൽ (plaque) തലച്ചോറുമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ അവക്ക് സ്പർശനം അറിയാൻ കഴിവുണ്ട്. ഇവയുടെ [[ചെവി]], ചുണ്ട്, കവിൾ, കാൽ‌പ്പാദം എന്നിവയിൽ മൂന്നോ അതിലധികമോ സ്പർശസംവേദിനികൾ കാണാറുണ്ട്<ref name="location"/>. വന്യാവസ്ഥയിൽ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ മർമ്മരങ്ങൾക്കും, ഒച്ചകൾക്കും ഒന്നും പ്രതികരിക്കാറില്ലായിരുന്നതു കൊണ്ട് അവ ബധിരരാണെന്നു മുമ്പ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിലെ]] [[സെഡ്.എസ്.എൽ. മൃഗശാല|സെഡ്.എസ്.എൽ. മൃഗശാലയിലെ]] [[ജോവൻ പ്രോക്റ്റർ]] എന്ന ജീവനക്കാരി തന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോൾ ഭക്ഷണത്തിനായി അടുത്തേക്കുവരാൻ ഒരു കൊമോഡോ ഡ്രാഗണെ പരിശീലിപ്പിച്ചെടുക്കുകയുണ്ടായി. അവരെ നേരിൽ കണ്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും അവരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കുമ്പോൾ ആ ജന്തു അടുത്തെത്തിയിരുന്നു<ref name="liz"/>. == ആവാസവ്യവസ്ഥ == [[പ്രമാണം:KDragon1mj.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|കൊമോഡോ ഡ്രാഗന്റെ പാദങ്ങളുടേയും വാലിന്റേയും സമീപദൃശ്യം]] കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ വരണ്ട ചൂടുള്ള പ്രദേശം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് പൊതുവേ തുറസായ വരണ്ട പുൽമേടുകളോ [[സവേന|സവേനകളോ]] താഴ്ന്ന സ്ഥലങ്ങളിലെ മധ്യരേഖാ വനങ്ങളോ ആവാസത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. [[ശീതരക്തജീവികൾ]] ആയതിനാൽ ഇവ പകലാണ് കൂടുതൽ സജീവമാകുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും രാത്രിയിലും ഇവ പുറത്തിറങ്ങാറുണ്ട്. ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും പ്രത്യുത്പാദനത്തിനും മാത്രമേ ഇവ ഒത്തുകൂടാറുള്ളു. മണിക്കൂറിൽ 20 കി.മീ. വേഗത്തിൽ ഓടാൻ കഴിവുള്ള ഇവയ്ക്ക് 4.5 മീറ്റർ ദൂരം ചാടാനും കഴിവുണ്ട്. കാൽനഖങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് മരം കയറാനും (പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുപ്പത്തിൽ) ഇവയ്ക്ക് കഴിയും<ref name="animal">{{cite book | last = Burnie | first = David |coauthors = Don E. Wilson | title = Animal | publisher = DK Publishing,Inc. | date = 2001 | location = New York, New York | pages = 417, 420 |id = ISBN 0-7894-7764-5}}</ref>. വലുതാവും തോറും നഖങ്ങൾ ആയുധങ്ങളായി രൂപം പ്രാപിക്കുകയും അതിന്റെ വലിപ്പക്കൂടുതൽ കൊണ്ട് മരംകയറ്റം പ്രായോഗികമല്ലാതായി തീരുകയും ചെയ്യുന്നു<ref name="location"/>. കൊമോഡോ ഇരപിടിക്കാനായി പിൻ‌കാലുകളിൽ ഉയർന്നു വാലിനെക്കൂടി താങ്ങാക്കി നിൽക്കാറുണ്ട്. ബലമുള്ള മുൻ‌കാലുകളും നഖങ്ങളുമുപയോഗിച്ച് താമസിക്കാനായി 1 മുതൽ 2 മീറ്റർ വരെയുള്ള മാളങ്ങൾ തീർക്കുന്ന ഇവ രാത്രികാലങ്ങളിൽ ശരീര താപനില നിലനിർത്താനായി അതിനുള്ളിൽ കഴിയുന്നു<ref>{{cite book |author=Eric R. Pianka and Laurie J. Vitt; with a foreword by Harry W. Greene |title=Lizards: Windows to the Evolution of Diversity |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |pages=244 |isbn=0-520-23401-4 |oclc= |doi=}}</ref>. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ ഉച്ചതിരിഞ്ഞാണ് വേട്ടയാടാനിറങ്ങുക. ദിവസത്തിലെ ചൂടുകൂടിയ സമയങ്ങളിൽ തണലുകളിൽ ഇവ അഭയം പ്രാപിക്കും<ref name="gateway-faq"/>. തണുത്ത കടൽക്കാറ്റ് ധാരാളം ലഭിക്കുന്ന ഇത്തരം അഭയസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വന്തം വിസർജ്ജ്യങ്ങളുപയോഗിച്ചും, ചെടികൾ നീക്കം ചെയ്തും അവ അടയാളപ്പെടുത്തിവക്കുകയും ചെയ്യും. [[മാൻ|മാനുകളേയും]] മറ്റും ആക്രമിക്കാനുള്ള ഒളിസ്ഥലമായും ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു<ref name="southsea"/>. === ഭക്ഷണം === [[പ്രമാണം:Komodo Dragons in the wild on Rinca island Indonesia..jpg|ലഘുചിത്രം|upright|കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ, റിൻ‌കായിൽ നിന്ന്]] കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ [[മാംസഭുക്ക്|മാംസഭുക്കുകളാണ്]]. പ്രധാനമായും ചീഞ്ഞമാംസമാണവ ഭക്ഷിക്കുക<ref name="world" /> എങ്കിലും ഒളിഞ്ഞിരുന്നാക്രമിച്ച് ഇരപിടിക്കാറുമുണ്ട് . അവ പതുങ്ങിയിരിക്കുന്ന സ്ഥലത്തിനു സമീപം പ്രാപ്യരായ ഇരകൾ വരുമ്പോൾ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ വളരെ പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞടുത്ത് ഇരയുടെ കഴുത്തിൽ കടിച്ച് കീഴ്പ്പെടുത്തുകയാണു ചെയ്യുക<ref name="location"/>. ചത്തതോ ചത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതോ ആയ ജീവികളെ 9.5 കി.മീ. അകലെ നിന്നു തന്നെ ശക്തമായ ഘ്രാണശക്തി ഉപയോഗിച്ച് തിരിച്ചറിയാനിവയ്ക്കു കഴിവുണ്ട്<ref name="location"/>. കൊമൊഡോ ഡ്രാഗണുകൾ അവയുടെ ശക്തിയുള്ള വാലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പന്നികളേയും മറ്റും അടിച്ചിടാറുമുണ്ട്. മുൻ‌കാലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇരയെ അമർത്തിപ്പിടിച്ചശേഷം വൻ മാംസക്കഷണങ്ങൾ ചീന്തിയെടുത്ത് വിഴുങ്ങുകയാണ് ഭക്ഷണ രീതി. [[ആട്|ആടികളേപ്പോലെ]] ചെറിയ ഇരകളാണെങ്കിൽ, ലഘുവായി മാത്രം തലയോടുമായി ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള താടിയെല്ലും വികസിപ്പിക്കാവുന്ന തലയോടും ഉദരവും നൽകുന്ന സൌകര്യമുപയോഗിച്ച് ഒറ്റയടിക്ക് വിഴുങ്ങുകയാണ് ചെയ്യുക. ഇരയുടെ വയറ്റിലുണ്ടാകുന്ന സസ്യഭക്ഷണവും കുടൽ ഭാഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു<ref name="southsea"/>. ഇവ ചുവന്ന ഉമിനീര് ധാരാളം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട് ഇത് ഭക്ഷണം വഴുവഴുപ്പുള്ളതാക്കാൻ സഹായിക്കുമെങ്കിലും ഈ ഇരവിഴുങ്ങൽ ഒരു നീണ്ട പ്രക്രിയയാണ് (ഒരു ആടിനെ വിഴുങ്ങാൻ 15-20 മിനിട്ടുകൾ എടുക്കും). വിഴുങ്ങുന്നതിന്റെ വേഗത കൂട്ടാൻ ശരീരം അടുത്തുള്ള മരത്തിൽ ശക്തിയായി ഇടിക്കുക പതിവാണ്. ചിലപ്പോഴൊക്കെ മരം തന്നെ മറിഞ്ഞ് വീഴാൻ അത് കാരണമാകുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. അത്രയ്ക്ക് ശക്തിയിലാണവയുടെ പ്രഹരം<ref name="southsea"/>. വിഴുങ്ങുമ്പോൾ [[ശ്വാസോച്ഛ്വാസം]] തടസ്സപ്പെടാതിരിക്കാൻ ഈ ഭീമൻ പല്ലികൾക്ക് നാക്കിനടിയിലൂടെ [[ശ്വാ‍സകോശം|ശ്വാസകോശങ്ങളിലേക്ക്]] നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെടുന്ന ചെറിയൊരു നാളിയുണ്ട്<ref name="location"/>. ഒരിക്കൽ ശരീരഭാരത്തിന്റെ 80 ശതമാനത്തോളം ഭക്ഷണം കഴിക്കാറുള്ള<ref name="firefly" /> ഇവ തുടർന്ന് ദഹനം വേഗത്തിലാകാൻ വെയിലേൽക്കാൻ പാകത്തിൽ എവിടെയെങ്കിലും വിശ്രമിക്കുന്നു. മെല്ലെയുള്ള പോഷണ സ്വാംശീകരണം മൂലം ഇവയ്ക്ക് വർഷത്തിൽ വെറും 12 പ്രാവശ്യം ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ മതിയാവും<ref name="location"/>. ദഹനത്തിനു ശേഷം കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ കൊമ്പ്, രോമങ്ങൾ, പല്ലുകൾ തുടങ്ങിയവ ദുർഗന്ധം വമിക്കുന്ന [[മ്യൂക്കസ്|മ്യൂക്കസിൽ]] പൊതിഞ്ഞ കട്ടകളായി ഛർദ്ദിക്കുന്നു. മുഖത്തും മറ്റും പുരളുന്ന മ്യൂക്കസ് ഒഴിവാക്കാൻ ഇവ മണ്ണിലും കുറ്റിച്ചെടികളിലും മുഖമിട്ടുരക്കാറുണ്ട്. മനുഷ്യനെ പോലെ സ്വന്തം വിസർജ്ജ്യങ്ങളുടെ ഗന്ധം ഇവയ്ക്കും ഇഷ്ടമല്ലെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്<ref name="location"/>. [[പ്രമാണം:Komodo Dragon Eating Rinca.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇടത്ത്‌|പോത്തിന്റെ ശവശരീരം ഭക്ഷിക്കുന്ന കുട്ടിക്കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ, റിൻ‌കോയിൽ നിന്നുമുള്ള ചിത്രം]] കൂട്ടത്തിൽ വലിപ്പം കൂടിയവ ആദ്യമാദ്യം ഭക്ഷണം കഴിക്കും. ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്ന ഊഴത്തിൽ ചെറിയവ പിന്തുടർച്ചാവകാശം കാണിക്കാറുണ്ട്. വലിയ മൃഗം തന്റെ ആധിപത്യം കാട്ടുമ്പോൾ ചെറിയവ ശരീരഭാഷകൊണ്ടും ശീൽക്കാരം കൊണ്ടും വിധേയത്വം പ്രകടമാക്കും. ഒരേ വലിപ്പമുള്ളവ തമ്മിൽ മൽപ്പിടുത്തമുണ്ടായെന്നുവരാം. തോൽക്കുന്നവർ സാധാരണ ഓടി രക്ഷപെടുന്നു, വിജയികൾ പരാജിതരെ കൊന്നു തിന്നുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്<ref name="location"/> കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ ഭക്ഷണത്തിൽ [[നട്ടെല്ലില്ലാത്ത ജീവികൾ]] മറ്റുരഗങ്ങൾ (ചെറിയ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളടക്കം), [[പക്ഷി|പക്ഷികൾ]], പക്ഷിമുട്ടകൾ, [[കുരങ്ങ്|കുരങ്ങുകൾ]], [[കാട്ടുപന്നി|കാട്ടുപന്നികൾ]], [[ആട്|ആടുകൾ]], [[മാൻ|മാനുകൾ]], [[കുതിര|കുതിരകൾ]], [[പോത്ത്]] മുതലായവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ചെറിയ കൊമോഡോകൾ ഷഡ്പദങ്ങളേയും, മുട്ടകളേയും, ചെറു‌ഉരഗങ്ങളേയും ചെറു സസ്തനികളേയും മറ്റും തിന്നു വിശപ്പടക്കുന്നു<ref name="world"/>. ഇടയ്ക്കിടെ മനുഷ്യരേയും, ശവക്കുഴികളിൽ നിന്നും തോണ്ടിയെടുത്ത് മനുഷ്യശരീരങ്ങളും തിന്നതായും പറയപ്പെടുന്നു<ref name="liz"/>. ഇത് മൂലം അവിടുത്തെ ഗ്രാമീണർ ശവക്കുഴികൾ കളിമണ്ണും പാറയുമുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്താറുണ്ട്<ref name="southsea">{{cite book |author=Alison Ballance; Morris, Rod |title=South Sea Islands: A Natural History |year=2003 |url=https://archive.org/details/southseaislandsn0000ball |publisher=Firefly Books Ltd |location=Hove |pages= |isbn=1-55297-609-2 |oclc= |doi=}}</ref>. പരിണാമജീവശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ജാഡ് ഡയമണ്ട്|ജാഡ് ഡയമണ്ടിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ വംശനാശം വന്നു പോയതും പ്രദേശത്ത് ഒരിക്കൽ ജീവിച്ചിരുന്നതുമായ [[കുള്ളൻ ആന|കുള്ളൻ ആനകളായ]] [[സ്റ്റെഗൊഡൻ|സ്റ്റെഗോഡനേയും]] ഇവ ഭക്ഷിച്ചിരുന്നു<ref name = "Diamond">{{cite journal |last=Diamond |first=Jared M. |authorlink= |coauthors= |year=1987 |month= |title=Did Komodo dragons evolve to eat pygmy elephants? |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-04-30_326_6116/page/832 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=326 |issue=6116 |pages=832 |doi=10.1038/326832a0}}</ref>. ഗർഭിണിയായ ഒരു മാനിനെ ബോധപൂർവ്വം ഞെട്ടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കൊമോഡോ ഡ്രാഗണേയും നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. തത്ഫലമായി ഗർഭം അലസുകയാണെങ്കിൽ അത് ഭക്ഷിക്കാമെന്നുള്ള ആഫ്രിക്കയിലെ വന്യമൃഗങ്ങളുടെ സാധാരണ തന്ത്രമായിരുന്നു അത്<ref name="Diamond"/>. നെഞ്ചിനടിയിലെ [[ശ്വാസ പാളി]] (tThorasic Diaphragm) ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഇവയ്ക്ക് ജലം വലിച്ചുകുടിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. വെള്ളം പുറത്തുനിന്ന് വായിലേക്ക് തള്ളിക്കയറ്റാനാവശ്യമായ വീതികൂടിയ നാക്കും ഇവക്കില്ല. അതുകൊണ്ട് അവ വെള്ളം കൂടിക്കാനായി വായ് നിറയെ വെള്ളമെടുത്ത് തലയുയർത്തുമ്പോൾ ജലം തൊണ്ടയ്ക്കുള്ളിലൂടെ വയറ്റിലേക്ക് സ്വയം ഒഴുകിപ്പോകുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്<ref name="location"/>. === വിഷവും ബാക്റ്റീരിയയും === [[പ്രമാണം:KomodoDragon.jpg|ലഘുചിത്രം|ഉറങ്ങുന്ന ഒരു ദ്വീപ് രാക്ഷസൻ .]] 2005-നൊടുവിൽ മെൽബോൺ സർവ്വകലാശാലയിൽ നടന്ന പഠനത്തിൽ കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ,[[പെരെന്റൈ|പെരെന്റൈ]] (''Varanus giganteus'') തുടങ്ങിയ ഏതാനും ഭീമൻ ഉടുമ്പുകളുടെ കടിയേറ്റാൽ ചെറിയ വിഷബാധയുണ്ടാകുന്നുവെന്ന് കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. ഇവയുടെ ഉമിനീരിലുള്ള കീടാണുക്കളാണ് വിഷബാധയേൽപ്പിക്കുന്നതെന്നായിരുന്നു ആദ്യം കരുതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ കടിയേറ്റയുടനേയുണ്ടാകുന്ന ചെറു വിഷബാധ ഈ ജീവികൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വിഷം കൊണ്ടുതന്നെയാണെന്ന് ഗവേഷകർ പിന്നീട് കണ്ടെത്തി. ലേസ് മോണിറ്റർ (''V. varius''), കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ, ട്രീ മോണിറ്റർ (''V. scalaris'') തുടങ്ങിയവ ഭീമൻ ഉടുമ്പുകളെക്കൊണ്ട് മനുഷ്യരുടെ വിരലുകളിൽ കടിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് അവരെ നിരീക്ഷിക്കുകയുമാണ്‌ ചെയ്തത്. എല്ലാവർക്കും ഒരേ ലക്ഷണങ്ങളാണു ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ കണ്ടത്: മിനിറ്റുകൾക്കകം നീരു ബാധിക്കുകയും, കടിയേറ്റ ഭാഗത്ത് ചോര കട്ടപിടിക്കാതിരിക്കുകയും, സന്ധികളിലെല്ലാം കടുത്ത വേദന ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. ചിലപ്പോൾ ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ മണിക്കൂറുകൾ വരെ നീണ്ടു നിൽക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{cite web |publisher=The Center for North American Herpetology |author=Fry, Brian G., et al. |url=http://www.naherpetology.org/pdf_files/467.pdf |title=Early Evolution of the Venom System in Lizards and Snakes |accessdate=2008-03-13 |format=PDF |work= |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010191815/http://www.naherpetology.org/pdf_files/467.pdf |url-status=dead }}</ref>. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ [[ഉമിനീർ|ഉമിനീരിൽ]] വളരെവേഗത്തിൽ പെരുകുന്ന [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്റ്റീരിയകൾ]] ഉണ്ട് അതിൽ 28 എണ്ണത്തിലധികം ഗ്രാം നെഗറ്റീവും 29 എണ്ണം ഗ്രാം പോസിറ്റീവുമാണ്‌<ref>{{cite journal |author=Montgomery JM, Gillespie D, Sastrawan P, Fredeking TM, Stewart GL |title=Aerobic salivary bacteria in wild and captive Komodo dragons |journal=J. Wildl. Dis. |volume=38 |issue=3 |pages=545–51 |year=2002 |pmid=12238371 |doi=}}</ref>. ഈ [[ബാക്റ്റീരിയകൾ]] ഇരയുടെ രക്തത്തിൽ വിഷബാധയുണ്ടാക്കുന്നു. കടിയേറ്റ ഇര ഉടനെത്തന്നെ ചത്തുപോകാൻ സാദ്ധ്യതയില്ലെങ്കിലും ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ വിഷബാധയുടെ ഫലമായി അവയുടെ മരണം സുനിശ്ചിതമാണ്. എലികളെ ഉപയോഗിച്ചു നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽ നിന്നും, കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ വഹിക്കുന്ന ബാക്റ്റീരിയ [[പാസ്റ്ററേല മൾട്ടോസിഡ]] (Pasteurella multocida) ആണെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്<ref>{{cite journal |last=Feldman |first=Ruth Tenzer |title=Dragon Drool! |journal=Odyssey |volume=16.2 |year=2007 |month=Feb |pages=49}}</ref>. ഈ ബാക്റ്റീരിയകൾക്കെതിരെ കോമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് പ്രതിരോധശേഷി എങ്ങനെ ലഭിക്കുന്നു എന്നതിനെപ്പറ്റി ശാസ്ത്രലോകം ഗവേഷണം നടത്തുന്നുണ്ട്<ref name="nwf"/>. മനുഷ്യനിലും ഈ പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുന്ന തന്മാത്രകളെ കണ്ടെത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടേയാണ് ഈ ഗവേഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നത്. == പ്രത്യുത്പാദനം == മേയ് ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിലാണ് ഇണ ചേരൽ നടക്കുന്നത്, സെപ്റ്റംബറിൽ മുട്ടകളിടുന്നു<ref name="nwf"/>. ഇണ ചേരൽ മാസങ്ങളിൽ പെൺകൊമോഡോകൾക്കും വിഹാരസീമക്കും വേണ്ടി ആണുങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്യാറുണ്ട്. പിൻ‌കാലുകളിൽ ഉയർന്നു നിന്ന് കൈയ്ക്കു കൈ നടത്തുന്ന യുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ പരാജിതനെ വിജയി നിലത്ത് ഒതുക്കിയിടുന്നു. ഈ യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ആൺജീവികൾ ഛർദ്ദിക്കുകയും വിസർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്<ref name="liz"/>. ഇണയുടെ യോഗ്യതയെക്കുറിച്ചറിയാൻ പിന്നീട് തന്റെ നീണ്ട നാക്കുപയോഗിച്ച് ആണ് പെണ്ണിനെ പരിശോധിക്കുന്നു<ref name="firefly" />. പെൺകൊമോഡോകൾ പല്ലും നഖവുമുപയോഗിച്ച് എതിർക്കാറുണ്ട്, എന്നാൽ ആണുങ്ങൾ മുറിവുകളൊന്നും പറ്റാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധാലുക്കളായിരിക്കും. അവ മുഖമുരസിയും പുറം ചൊറിഞ്ഞും നക്കിയും സ്നേഹം പ്രകടിപ്പിക്കാറുമുണ്ട്<ref name="library">{{cite web |publisher=[[San Diego Zoo]] |url=http://library.sandiegozoo.org/Fact%20Sheets/komodo_dragon/Komodo.htm |title=Komodo Dragon |accessdate=2008-01-24 |format= |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051216073115/http://library.sandiegozoo.org/Fact+Sheets/komodo_dragon/Komodo.htm |archivedate=2005-12-16 |url-status=dead }}</ref> . ഉരഗങ്ങളിൽ അപൂർവ്വങ്ങളായ ഏകപത്നി-ഏകപതി സ്വഭാവവും ഇവയിൽ കണ്ടുവരുന്നു<ref name="liz"/>. [[പ്രമാണം:Varanus komodoensis.JPG|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|250px|In this image, the long tail and claws are fully visible.]] കുന്നിൻ ചെരുവുകളിലും മറ്റും സ്ക്രബ്ഫൌൾ (Orange-footed Scrubfowl അഥവാ Moundbuilder അഥവാ Megapode) എന്ന പക്ഷി നിർമ്മിക്കുകയും ആവശ്യം കഴിഞ്ഞ് ഉപേക്ഷിച്ചു പോകുന്നതുമായ കൂടുകളിലാണ് പെൺ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ മുട്ടയിടാറുള്ളത്<ref>{{cite web |publisher=[[Elsevier]] |author=Jessop, Tim S., et al. |url=http://www.komododragon.biz/uploads/downloads/jessop%20et%20al%202004e.pdf |title=Distribution, Use and Selection of Nest Type by Komodo Dragons |accessdate=2008-03-13 |format=PDF |work= |archive-date=2008-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905163618/http://www.komododragon.biz/uploads/downloads/jessop%20et%20al%202004e.pdf |url-status=dead }}</ref>. വിരിയാനായി ഏഴെട്ടുമാസമെടുക്കുന്ന ഇരുപതോളം മുട്ടകളാണ് കൂട്ടിലുണ്ടാവുക<ref name="liz"/>. ഏപ്രിൽ മാസത്തിൽ മഴക്കാലത്തിനൊടുവിൽ ധാരാളം [[ഷഡ്‌പദം|ഷഡ്പദങ്ങളുള്ളപ്പോൾ]] വിരിയാൻ പാകത്തിനാവും അവയുണ്ടാവുക. മുട്ട വിരിഞ്ഞ് പുറത്തെത്തുക എന്നത് കൊച്ച് കൊമോഡോകൾക്ക് ശ്രമകരമായ പണിയാണ്. തങ്ങളുടെ [[മുട്ടപ്പല്ല്]] (Egg tooth) ഉപയോഗിച്ച് [[മുട്ടത്തോട്]] പൊട്ടിക്കുന്ന ഇവ പിന്നെ മണിക്കൂറുകളോളം അതിനുള്ളിൽ തന്നെ വിശ്രമിക്കുന്നു. പിന്നീട് കുഴിയിൽ നിന്നും പുറത്തു കടക്കേണ്ടതുണ്ട്. ജനിച്ചുവീഴുമ്പോൾ യാതൊരു പ്രതിരോധ ശക്തിയുമില്ലാത്ത ഇവയെ മറ്റിരപിടിയന്മാർ ധാരാളമായി പിടിച്ചു തിന്നാറുണ്ട്. <ref name="location"/>. കൊച്ചു കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ ജീവിതത്തിലെ ആദ്യ വർഷങ്ങൾ താരതമ്യേന സുരക്ഷിതമായ അഭയസ്ഥാനങ്ങളായ മരങ്ങളിലാണ് കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നത്. അവിടെ അവ പ്രായപൂർത്തിയായ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളടക്കമുള്ള മറ്റ് ഇരപിടിയന്മാരിൽ നിന്നും സുരക്ഷിതരായിരിക്കും. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ ഭക്ഷണത്തിന്റെ 10% സ്വന്തം കുഞ്ഞുങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഇടത്തരം ഇരകൾ ദ്വീപുകളിൽ കുറവായതുകൊണ്ടാണ് കൊമോഡോകൾ സ്വവംശഭോജികളായത് എന്നാണ് [[ഡേവിഡ് ആറ്റൻബറോ|ഡേവിഡ് ആറ്റൻബറോയുടെ]] അഭിപ്രായം<ref name="coldblood">{{cite book |author=Attenborough, David |authorlink=David Attenborough|title=Life in Cold Blood |url=https://archive.org/details/lifeincoldblood0000atte_r1w4 |publisher=Princeton University Press |location=Princeton, N.J |year=2008 |pages= |isbn=0-691-13718-8 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref>. മുതിർന്ന കൊമോഡോ സമീപിക്കുമ്പോൾ വിസർജ്ജ്യത്തിൽ കിടന്നുരുണ്ടും മറ്റും അവയെ പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ ചെറിയവ ശ്രമിക്കാറുണ്ട്<ref name="liz"/>. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ മൂന്നുമുതൽ അഞ്ച് വർഷം വരെയെടുത്താണ് പൂർണ്ണവളർച്ചയെത്തുക, പിന്നീട് 50 കൊല്ലം വരെ ജീവിച്ചിരിക്കാറുമുണ്ട്<ref name="cogger">{{cite book |author=consultant editors, Harold G. Cogger & Richard G. Zweifel; illustrations by David Kirshner |title=Encyclopedia of Reptiles & Amphibians |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0 |publisher=Academic Press |location=Boston |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofre0000unse_h2i0/page/132 132], 157-8 |isbn=0-12-178560-2 |oclc= |doi=}}</ref>. === ബീജരഹിത പ്രത്യുത്പാദനം === ലണ്ടൻ മൃഗശാലയിൽ സുൻ‌ഗായി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ട പെൺകൊമോഡോ രണ്ടുവർഷത്തോളം ആൺകൊമോഡോയുടെ സാമീപ്യമില്ലാതിരുന്നിട്ടും 2005 ഒടുവിൽ മുട്ടകളിടുകയുണ്ടായി. ആൺപ്രജയുമായുള്ള മുൻസംയോഗത്തിലെ ബീജങ്ങൾ അവൾ സൂക്ഷിച്ച് വച്ച് പിൽക്കാലത്ത് ബീജസങ്കലനത്തിന് ഉപയോഗിച്ചതായിരിക്കും(superfecundation) എന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞർ ആദ്യം കരുതിയത്<ref>{{cite web |author=Morales, Alex |publisher=[[Bloomberg Television]] |url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601082&sid=apLYpeppu8ag&refer=canada |title=Komodo Dragons, World's Largest Lizards, Have Virgin Births |accessdate=2008-03-28 |format= |work=}}</ref>. എന്നാൽ 2006 ഡിസംബർ 20-ന്‌ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ തന്നെ ചെസ്റ്റർ മൃഗശാലയിലെ ഫ്ലോറ എന്ന കൊമോഡോ ഡ്രാഗണും ഇങ്ങനെ 11 മുട്ടകളിട്ടു; അതിൽ 7 എണ്ണം വിരിയുകയും ചെയ്തു, എല്ലാം ആൺകുഞ്ഞുങ്ങളായിരിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>Notice by her cage in [[Chester Zoo]] in [[England]]</ref>. അടവെയ്ക്കാനായി മാറ്റിയപ്പോൾ ഉടഞ്ഞുപോയ മൂന്നു മുട്ടകളിൽ വടക്കൻ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ലിവർപൂൾ സർവ്വകലാശാലയിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞർ നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽനിന്ന് ഫ്ലോറയ്ക്ക് പുരുഷസാമീപ്യം ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്നു മനസ്സിലായി. അതിനു ശേഷം സുൻ‌ഗായിയുടെ മുട്ടകളിൽ നടന്ന പഠനവും അവയിൽ ബീജസംയോജനം നടന്നിട്ടില്ലെന്നു വെളിവാക്കി.<ref>{{cite web |publisher=[[The Times]] |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article759338.ece |title=Wise men testify to Dragon's virgin birth |accessdate=2007-11-26 |format= |work= |archive-date=2020-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528134302/http://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> [[പ്രമാണം:Parthkomodo.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|[[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[ചെസ്റ്റർ മൃഗശാല|ചെസ്റ്റർ മൃഗശാലയിൽ]] ജനിച്ച ബീജസംയോജന ഫലമല്ലാതെയുണ്ടായ കുട്ടി]] കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് [[സസ്തനി|സസ്തനികളിലെ]] [[എക്സ്.വൈ. ലിംഗ നിർണ്ണയ രീതി]] അല്ല, മറിച്ച് [[സെഡ്.ഡബ്ല്യു. ലിംഗ നിർണ്ണയ രീതി]] ആണുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് മാതാവിന് പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. ഉദാഹരണമായി ഫ്ലോറയുടെ മുട്ടകളിലെല്ലാം ഒറ്റ[[ക്രോമസോം]] ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത് അത് പിന്നീടാണ് ഇരട്ട ക്രോമസോം ഉള്ളതായി തീർന്നത്. ഒരു പെൺ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണ് (സെഡ്.ഡബ്ല്യു ക്രോമസോമാണ് പെണ്ണിനുള്ളത്) ഒരൊറ്റ ക്രോമസോം ഉപയോഗിച്ച് പ്രത്യുത്പാദനം സാധ്യമാകും. ഈ ഒരൊറ്റ ഗണം ക്രോമസോം മുട്ടക്കുള്ളിൽ വച്ച് രണ്ടാകുന്നു. സെഡ് ക്രോമസോം ലഭിക്കുന്നവ സെഡ്.സെഡ്. ആകുന്നു (പുത്രൻ). ഡബ്ല്യു ലഭിച്ച് പിന്നീട് ഡബ്ല്യു.ഡബ്ല്യു. ആകുന്നവ നശിച്ചും പോകുന്നു<ref name="ZW">{{cite web |publisher=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6196225.stm |title='Virgin births' for giant lizards |accessdate=2008-03-13 |format= |work=}}</ref><ref>{{cite web |publisher=[[Scientific American]] |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=strange-but-true-komodo-d |title=Strange but True: Komodo Dragons Show that "Virgin Births" Are Possible: Scientific American |accessdate=2008-03-24 |format= |work=}}</ref>. <!-- ഇതാണു സത്യം ^ ഇതും അതാണെന്നു തോന്നുന്നു Komodo dragons have the [[ZW sex-determination system|ZW]] chromosomal [[sex-determination system]], as opposed to the [[XY sex-determination system|mammalian XY system]]. That her progeny were male, shows that Flora's unfertilized eggs were [[haploid]] and doubled their chromosomes later to become [[diploid]], and that she did not lay diploid eggs as would have happened if one of the [[meiosis]] reduction-divisions in her [[ovaries]] had failed, and that the egg was not fertilized by a [[polar body]]. When a female Komodo dragon (with ZW sex chromosomes) reproduces in this manner, she provides her progeny with only one chromosome from each of her pairs of chromosomes, including only one of her two sex chromosomes. This single set of chromosomes is duplicated in the egg, which develops parthenogenetically. Eggs receiving a Z [[chromosome]] become ZZ (male); those receiving a W chromosome become WW and fail to develop.<ref name="ZW">{{cite web |publisher=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6196225.stm |title='Virgin births' for giant lizards |accessdate=2008-03-13 |format= |work=}}</ref><ref>{{cite web |publisher=[[Scientific American]] |url=http://www.sciam.com/article.cfm?id=strange-but-true-komodo-d |title=Strange but True: Komodo Dragons Show that "Virgin Births" Are Possible: Scientific American |accessdate=2008-03-24 |format= |work=}}</ref> --> പെൺ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് ഇത്തരത്തിൽ അലൈംഗിക പ്രത്യുത്പാദനശേഷിയുള്ളതുകൊണ്ട് ഏതെങ്കിലും ദ്വീപിലോ മറ്റോ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയാൽ തങ്ങളുടെ വംശം നിലനിർത്താനാകുന്നുവെന്ന് ഈ പ്രതിഭാ‍സം പഠിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞർ വിലയിരുത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ ആൺപ്രജകളുണ്ടായാൽ പിന്നെ ലൈംഗിക പ്രത്യുത്പാദനം തുടരുകയുമാകാം.<ref name="ZW" />. എന്നാൽ ജനിതക വൈവിധ്യം നഷ്ടമാകാനിടയുള്ളതിനാൽ മൃഗശാലകളിൽ ഇതു സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. <ref name="pmid">{{cite journal |author=Watts PC, Buley KR, Sanderson S, Boardman W, Ciofi C, Gibson R |title=Parthenogenesis in Komodo Dragons |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_december-21-28-2006_444_7122/page/1021 |journal=Nature |volume=444 |issue=7122 |pages=1021–2 |year=2006 |pmid=17183308 |doi=10.1038/4441021a}}</ref>. [[2008]] [[ജനുവരി 31]]-നു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] [[കാൻസാസ്|കാൻസാസിലുള്ള]] സെഡ്വിഗ് മൃഗശാലയിലും ബീജരഹിത പ്രത്യുത്പാദനം നടന്നു. മൃഗശാലയിലുണ്ടായിരുന്ന രണ്ട് പെൺ കോമഡോ ഡ്രാഗണുകളിലൊന്ന് [[2007]] [[മേയ് 19]] - [[മേയ് 20|20]] തീയതികളിലായി 17 മുട്ടകളിട്ടു. സ്ഥലപരിമിതിമൂലം രണ്ട് മുട്ടകൾ മാത്രമേ മൃഗശാലയിൽ അടവച്ചുള്ളു. 2008 ജനുവരി 31-നു ആദ്യമുട്ടയും [[ഫെബ്രുവരി 1]]-നു രണ്ടാമത്തെ മുട്ടയും വിരിഞ്ഞു. രണ്ടും ആൺകുഞ്ഞുങ്ങളായിരുന്നു<ref>{{cite web |publisher=[[Sedgwick County Zoo]] |url=http://www.scz.org/n_recent.html |title=Recent News - Sedgwick County Zoo |accessdate=2008-02-12 |format= |work= |archive-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211184900/http://www.scz.org/n_recent.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |publisher=[[MSNBC]] |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23058689/ |title=Komodo dragons hatch with no male involved |accessdate=2008-02-12 |format= |work= |archive-date=2012-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023073929/http://www.msnbc.msn.com/id/23058689/ |url-status=dead }}</ref>. == ചരിത്രം == === പാശ്ചാത്യലോകത്തിനുള്ള അറിവ് === [[പ്രമാണം:Komodo_coin,_Indonesia_Dscn0057.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ നാണയം]] ഇന്തോനേഷ്യൻ ഡച്ച് കോളനി ഭരണത്തിലെ ലെഫ്റ്റനന്റ് ആയിരുന്ന വാൻ സ്റ്റെയ്ൻ വാൻ ഹെൻസ്ബ്രോക്കിനെ (van Steyn van Hensbroek) ‘കര മുതലകൾ‘ എന്നൊരുകൂട്ടം ജന്തുക്കൾ ആക്രമിക്കാനടുത്തു എന്ന വാർത്ത പരന്നതിനെത്തുടർന്ന് നടന്ന അന്വേഷണങ്ങൾക്കൊടുവിൽ 1910 -ൽ ആണ് യൂറോപ്യന്മാർ ആദ്യമായി കൊമോഡോ ഡ്രാഗണെക്കുറിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/worldnews/article-1025349/The-dragons--bigger-man-deadly-bite-But-stranded-divers-fight-Kimodo-really-fear-prehistoric-relics.html Daily Mail] - Should we really be scared of the Kimodo dragon?</ref>. 1912-ൽ [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവാ ദ്വീപിലെ]] ജന്തുശാസ്ത്രമ്യൂസിയം ഡിറക്റ്ററായിരുന്ന പീറ്റർ ഓവൻസ് ഈ വിഷയത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷമാണ്‌ ഈ ജീവികൾക്ക് വൻ പ്രസിദ്ധി കൈവന്നത്.‌ ഒരു ലെഫ്റ്റനെന്റിന്റെ കൈയ്യിൽ നിന്നും ഈ ജീവിയുടെ ഒരു ചിത്രവും തുകലും, മറ്റൊരു ശേഖരണകുതുകിയുടെ കൈയിൽ നിന്നും രണ്ട് മാതൃകകളും ലഭിച്ചതിനെത്തുടർന്നാണ്‌ അദ്ദേഹം ഈ പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്<ref name="sciam"/><ref name="liz">{{cite book |author=text by David Badger; photography by John Netherton |title=Lizards: A Natural History of Some Uncommon Creatures, Extraordinary Chameleons, Iguanas, Geckos, and More |url=https://archive.org/details/lizards00davi |publisher=Voyageur Press |location=Stillwater, MN |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/lizards00davi/page/32 32], 52, 78, 81, 84, 140-145, 151 |isbn=0-89658-520-4 |oclc= |doi=}}</ref>. 1926-ൽ അമേരിക്കൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് നാച്വറൽ ഹിസ്റ്ററിയിലെ ഒരു ട്രസ്റ്റിയായ വില്ല്യം ഡഗ്ലസ് ബർഡൻ കൊമോഡോ ദ്വീപിലേക്കു നടത്തിയ സാഹസിക യാത്രയ്ക്കൊടുവിൽ ജീവനുള്ള രണ്ടു ഡ്രാഗണുകളേയും സ്റ്റഫ് ചെയ്ത പന്ത്രണ്ട് ഡ്രാഗൺ ശവങ്ങളും അമേരിക്കയിലെത്തിച്ചു. 1933-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ കിങ് കോങ് എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിനും ഈ യാത്ര പ്രേരകമായി. <ref>{{cite book |author=Rony, Fatimah Tobing |title=The third eye: race, cinema, and ethnographic spectacle |url=https://archive.org/details/thirdeyeracecine0000rony |publisher=Duke University Press |location=Durham, N.C |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/thirdeyeracecine0000rony/page/164 164] |isbn=0-8223-1840-7 |oclc= |doi=}}</ref>. ബർഡനാണ് ഈ ജീവിയ്ക്ക് കൊമോഡോ ഡ്രാഗണെന്നു പേരു നൽകിയത്<ref name="gateway-faq">{{cite web |publisher=Komodo Foundation |url=http://www.komodo-gateway.org/faq1.html |title=Komodo National Park | Komodo Island | Frequently Asked Questions |accessdate=2007-10-25 |format= |work=}}</ref> ഡഗ്ലസ് ബർഡൻ കൊണ്ടുവന്ന മൂന്നു മാതൃകകൾ അമേരിക്കൻ നാചുറൽ ഹിസ്റ്ററി മ്യൂസിയത്തിൽ ഇന്നുമുണ്ട്<ref>{{cite web |publisher=[[American Museum of Natural History]] |url=http://www.amnh.org/exhibitions/expeditions/treasure_fossil/Treasures/Komodo_Dragons/komodo.html?aa |title=American Museum of Natural History: Komodo Dragons |accessdate=2007-06-07 |format= |work=}}</ref>. === പഠനങ്ങൾ === ദ്വീപുകളിൽ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ എണ്ണത്തിൽ പിൽക്കാലത്തുണ്ടായ ക്രമാതീതമായ കുറവിനെത്തുടർന്ന് കൊമോഡോ ദ്വീപുകൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന ഡച്ചുകാർ വിനോദത്തിനായുള്ള നായാട്ടും, പഠനത്തിനായി ജീവികളെ കൊണ്ടുപോകുന്നതും നിരോധിച്ചു. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തോടെ]] ഡ്രാഗണുകൾക്കായുള്ള പടിഞ്ഞാറൻ സാഹസികരുടെ യാത്രകൾ വളരെ കുറഞ്ഞു. 1950-1960-കളിലാണ്‌ ഇവയുടെ ഭക്ഷണക്രമം, പ്രത്യുല്പാദനം, ശരീരതാപനില എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ പുനരാരംഭിച്ചത്. 1969-ൽ അമേരിക്കയിലെ ഫ്ലോറിഡ നാച്ച്വറൽ ഹിസ്റ്ററി മ്യൂസിയത്തിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷനായിരുന്ന വാൾട്ടർ ഓഫൻബർഗും കുടുംബവും പതിനൊന്നു മാസക്കാലം കൊമോഡോ ദ്വീപിൽ താമസിച്ച് ഡ്രാഗണുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിശദമായ പഠനം നടത്തി. അക്കാലത്ത് ഓഫൻബർഗും പുത്ര ശസ്ത്രവാൻ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായിയും ചേർന്ന് അമ്പതിലധികം കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളെ അടയാളപ്പെടുത്തി വിടുകയും നിരീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="nwf">{{cite journal |first=Mark |last=Cheater |title=Chasing the Magic Dragon |journal=National Wildlife Magazine |volume=41 |issue=5 |year=2003 |month=August/September |publisher=[[National Wildlife Federation]] |url=http://www.nwf.org/nationalwildlife/article.cfm?articleId=810&issueId=63 |access-date=2008-06-18 |archive-date=2009-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220164644/http://www.nwf.org/nationalwildlife/article.cfm?articleId=810&issueId=63 |url-status=dead }}</ref>. ഡ്രാഗണുകളെ സംബന്ധിച്ച ഒട്ടേറെ വിവരങ്ങൾ ഈ പഠനങ്ങളിലൂടെ വെളിപ്പെട്ടു. അത് ഇവയെ പിടികൂടി വളർത്താനും കാരണമായി<ref name="komo" />. അതിനു ശേഷം, ക്ലൌഡിയോ സിയോഫിയെ പോലുള്ള ജന്തു ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇന്നും ഇവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ തുടരുന്നുണ്ട്<ref name="natgeo"/>. == സംരക്ഷണം == [[പ്രമാണം:Komodo dragons video.ogv|കൊമോഡോ ദ്വീപിൽ.|ലഘുചിത്രം|180px]] കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന ജീവിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് [[ഐ.യു.സി.എൻ]] 1996-ൽ അതിനെ [[റെഡ് ലിസ്റ്റ്|ചുവന്ന പട്ടികയിൽ]] ചേർത്തു<ref>{{IUCN2006|assessors=World Conservation Monitoring Centre|year=1996|id=22884|title=Varanus komodoensis|downloaded=11 May 2006}}</ref>. 4,000 മുതൽ 5,000 വരെ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ വന്യാവസ്ഥയിൽ ഇന്നുണ്ടെന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജനസംഖ്യാവിതരണം ഇപ്രകാരമാണ്: ഗിലി മോതങ് -100, ഗിലി ദസമി -100, റിൻ‌ക-1300, ഫ്ലോർസ്- 2000<ref name="komo"/>. ഇവയിൽ പ്രത്യുത്പാദനപ്രാപ്തിയുള്ള 300 പെൺ ഡ്രാഗണുകളുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പായിട്ടുണ്ട്.<ref name="amnh" />. 1980-ൽ കൊമോഡോ, റിൻ‌ക, പദർ ദ്വീപുകളിലായി ഇവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി കൊമോഡോ ദേശീയോദ്യാനം സ്ഥാപിതമായി<ref name="knp">{{cite web |publisher=[[Komodo National Park]] |url=http://www.komodonationalpark.org/ |title=The official website of Komodo National Park, Indonesia. |accessdate=2007-02-02 |format= |work= |archive-date=2007-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070205060400/http://www.komodonationalpark.org/ |url-status=dead }}</ref>. പിന്നീട് വേ വൂൾ, വോളോ താഡോ എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് സംരക്ഷണ പ്രദേശങ്ങൾ കൂടി ഫ്ലോർസിൽ രൂപീകരിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name="natgeo"/>. ഇവിടങ്ങളിലൊക്കെ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ മനുഷ്യരോട് ഇണങ്ങിത്തുടങ്ങിയതിനാൽ അവക്ക് ഭക്ഷണം നൽകാനായി നിരവധി കേന്ദ്രങ്ങൾ അവിടങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. <ref name="world"/>. [[അഗ്നിപർവ്വതം|അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങൾ]], [[ഭൂകമ്പം]], ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ നാശം, തീ (പദർ ദ്വീപിലുണ്ടായ ഒരു കാട്ടുതീയ്ക്കു ശേഷം അവിടെനിന്ന് ഈ ജീവികളെല്ലാം, എല്ലാവരേയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, പെട്ടെന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുകയുണ്ടായി.)<ref name="natgeo">{{cite web |publisher=[[National Geographic]]|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2003/01/0129_030129_komodo.html |title=Trapping Komodo Dragons for Conservation |accessdate=2007-11-08 |format= |work=}}</ref><ref name="location">{{cite book |author=Tara Darling (Illustrator) |title=Komodo Dragon: On Location (Darling, Kathy. on Location.) |year=1997 |url=https://archive.org/details/komododragon00tara |publisher=Lothrop, Lee and Shepard Books |location= |pages= |isbn=0-688-13777-6 |oclc= |doi=}}</ref> ഇരകളിലുണ്ടായ കുറവ്, വിനോദസഞ്ചാരം, വേട്ട മുതലായവയെല്ലാം ഇവ നാശോന്മുഖമാകാൻ കാരണമായി. [[സൈറ്റ്സ്|സൈറ്റ്സിന്റെ]] (CITES -the Convention on International Trade in Endangered Species) ഒന്നാം അനുബന്ധം അനുസരിച്ച് ഇതിന്റെ തോലിന്റേയും സ്പെസിമനുകളുടേയും വ്യാപാരം നിയമവിരുദ്ധമാണ്<ref name="zipcode"/><ref>{{cite web |publisher=[[CITES]] |url=http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml |title=Appendices I, II and III |accessdate=2008-03-24 |format= |work=}}</ref>. [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്റ്റ്രേലിയൻ]] ജീവശാസ്ത്രജ്ഞനായ ടിം ഫ്ലാനെറി കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്കായി [[മെഗാലാനിയ]] എന്ന വംശനാശം വന്ന ഓസ്റ്റ്രേലിയൻ ഭീമൻ പല്ലികൾ താവളമാക്കിയിരുന്ന പ്രദേശം തുറന്നു കൊടുക്കാവുന്നതാണെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് പുതിയ വാസപ്രദേശത്ത് ജീവിക്കുമ്പോൾ അവക്കുണ്ടാകാവുന്ന പ്രശ്നങ്ങളേക്കുറിച്ചും അവയുടെ സാമീപ്യത്തിൽ[[മനുഷ്യൻ|മനുഷ്യർക്കുണ്ടാകാവുന്ന]] പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും പഠനങ്ങൾ നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. കായൽമുതലകളുമായി പ്രദേശവാസികൾ കൈക്കൊണ്ടു വരുന്ന വിജയകരമായ സഹവാസത്തെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം ഉദാഹരിച്ചു<ref>{{cite book |author=Flannery, Tim |title=The Future Eaters: An Ecological History of the Australian Lands and People |url=https://archive.org/details/futureeatersecol0000flan |publisher=Grove Press |location=New York |year=2002 |pages=[https://archive.org/details/futureeatersecol0000flan/page/384 384]-385 |isbn=0-8021-3943-4 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref>. മനുഷ്യർക്കു നേരേയുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ വളരെ വിരളമാണെങ്കിലും കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളുടെ ആക്രമണം മൂലം മനുഷ്യർ മരിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[2007]] [[ജൂൺ 4]]-നു എട്ടുവയസ്സുള്ള ഒരാൺകുട്ടിയെ കൊമോഡോ ദ്വീപിൽ വച്ച് ഒരു കൊമോഡോ ഡ്രാഗൺ ആക്രമിക്കുകയും തുടർന്ന് മുറിവുകളിലൂടെ രക്തം വാർന്ന് കുട്ടി മരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. 33 വർഷത്തിനിടെ മനുഷ്യർക്കുനേരേയുണ്ടായ മരണകാരണമായ ഏക ആക്രമണമായിരുന്നു അത്<ref>{{cite web |publisher=[[MSNBC]] |url=http://www.msnbc.msn.com/id/19026658/ |title=Komodo dragon kills boy in Indonesia |accessdate=2007-06-07 |format= |work=}}</ref>. === മനുഷ്യബന്ധനത്തിൽ === [[പ്രമാണം:Komododragon2.jpg|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌|[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] സ്മിത്ത്സോണിയൻ ദേശീയ ജൈവോദ്യാനത്തിൽ. കാണാവുന്ന ചെവിയുണ്ടെങ്കിലും കേഴ്വിശക്തി പരിമിതമാണ്]] കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾക്ക് മൃഗശാലയിലേക്ക് ആൾക്കാരെ ആകർഷിക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്, അവയുടെ ഭീമാകാരം കാണാൻ ആൾക്കാർ എത്താറുമുണ്ട്. പക്ഷേ അപൂർവ്വം മൃഗശാലകളിലേ ഇവയുള്ളു കാരണം വനത്തിൽ നിന്നു പിടിക്കുന്ന മൃഗങ്ങൾ പല പരാദരോഗങ്ങളെയും അണുബാധകളേയും അതിജീവിക്കാൻ പ്രാപ്തമായിരിക്കില്ല. പ്രത്യുത്പാദനം വേഗത്തിൽ നടക്കാറുമില്ല<ref name="amnh" />. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] സ്മിത്‌സോണിയൻ മൃഗശാലയിൽ 1934-ൽ ആദ്യ കൊമോഡോ ഡ്രാഗണെ കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും അത് രണ്ട് കൊല്ലം മാത്രമേ ജീവിച്ചിരുന്നുള്ളു. ഈ ദിഅയിൽ കൂടുതൽ പരിശ്രമങ്ങൾ നടന്നെങ്കിലും കൂടിനകത്ത് ഇവയുടെ ജീവിതം ശരാശരി അഞ്ചുകൊല്ലമേ നീണ്ടുനിന്നിരുന്നുള്ളു. വാൾട്ടർ ഓഫൻബർഗ് നടത്തി ‘ദ് ബിഹേവിയറൽ ഇകോളജി ഓഫ് ദ കൊമോഡോ മോണിറ്റർ‘ (''The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor“) എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനങ്ങൾ ഇവയെ എങ്ങനെ വിജയകരമായി നാട്ടിൽ വളർത്താമെന്നു കാണിച്ചു.<ref name="komo" />. മനുഷ്യബന്ധനത്തിൽ വളരുന്ന പല കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളും കുറഞ്ഞകാലയളവിൽ തന്നെ നല്ലപോലെ ഇണങ്ങുന്നതായി കണ്ടുവരുന്നു. പലസൂക്ഷിപ്പുകാരും ഈ ജീവികളെ കുട്ടികളടക്കമുള്ള മൃഗശാലാസന്ദർശകരുടെ അടുത്ത് അപായമൊന്നും സംഭവിക്കാതെ കൊണ്ടുവരാറുണ്ട്<ref name="procter">{{cite journal |last=Procter |first=J.B. |year=1928 |month=October |title=On a living Komodo Dragon ''Varanus komodoensis'' Ouwens, exhibited at the Scientific Meeting |journal=Proc. Zool. Soc. London |volume= |issue= |pages=1017–1019}}</ref><ref name="lederer">{{cite journal |last=Lederer |first=G. |year=1931 |month= |title=Erkennen wechselwarme Tiere ihren Pfleger? |journal=Wochenschr. Aquar.-Terrarienkunde |volume=28 |issue= |pages=636–638}}</ref>. ഈ ജീവികൾക്ക് വ്യത്യസ്ത വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവുമുണ്ടെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഡള്ളാസ് മൃഗശാലയിലെ റസ്റ്റൺ ഹാർട്ടൺ പറയുന്നത് കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകൾ സ്ഥിരം സൂക്ഷിപ്പുകാരനോടും ഇടക്കിടെ വരുന്നയാളോടും ഒട്ടും പരിചയമില്ലാത്തയാളോടും ഇടപഴകുന്നത് വ്യത്യസ്തമായിട്ടായിരിക്കുമെന്നാണ്<ref name="dragons">{{cite journal |last=Murphy |first=J. |authorlink= |coauthors=T. Walsh |year=2006 |month= |title=Dragons and Humans |journal=Herpetological Review |volume=37 |issue= |pages=269–275}}</ref>. നാട്ടിൽ വളരുന്ന കൊമോഡോ ഡ്രാഗണുകളിൽ നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ഇവ കളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നു വെളിവാക്കി. ഒരു പഠനത്തിൽ ഒരു മൃഗം തന്റെ സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ ഉപേക്ഷിച്ചു പോയ കൈക്കോട്ട് തള്ളിക്കൊണ്ട് നടക്കുന്നതായാണ് കണ്ടത്, പ്രത്യേകിച്ചും അവ പാറപ്രദേശത്ത് ഒച്ച കേൾപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തള്ളിനടന്നിരുന്നു. അമേരിക്കയിലെ [[വാഷിങ്ടൺ, ഡി.സി.|വാഷിങ്ടൺ ഡി.സി.യിലെ]] ദേശീയോദ്യാനത്തിൽ വളർന്ന ഒരു കൊമോഡോ പെൺകുട്ടി പ്രതിമകളും, പാട്ടക്കുപ്പികളും, പ്ലാസ്റ്റിക് വളയങ്ങളും മറ്റും വലിച്ചുകൊണ്ടു നടക്കുന്നതിലും ഇളക്കുന്നതിലും ആനന്ദം കണ്ടെത്തി. പെട്ടികളിലും ഷൂവുകളിലും തലയിടാനും ഈ ജീവി ശ്രമിച്ചിരുന്നു. എലിയുടെ ചോരകൊണ്ട് നനക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ അവൾ അതെല്ലാം വിഴുങ്ങാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നുള്ളു. ഇത്തരം കളികൾ സസ്തനികൾക്കിടയിലെ കളികളുമായി നേരേ താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടാറുണ്ട്. <ref name="firefly" />. [[പ്രമാണം:KdragonT.zoo.jpg|ലഘുചിത്രം|ഇടത്ത്‌|[[കാനഡ|കാനഡയിലെ]] ടൊറന്റോ മൃഗശാലയിൽ. കൃത്യമായി ഭക്ഷണം ലഭിക്കുന്നതിനാൽ മനുഷ്യൻ വളർത്തുന്നവയുടെ വാൽഭാഗം ,കൂടുതൽ വലിപ്പം വക്കുന്നു.]] അമേരിക്കയിലെ ടെന്നിസീ സർവ്വകലാശാലയിൽ [[1992]] [[സെപ്റ്റംബർ 13]]-നു ജനിച്ച ഇന്തോനേഷ്യക്കു പുറത്ത് മനുഷ്യൻ ആദ്യം വിരിയിച്ച കോമഡോ ഡ്രാഗണായ “ക്രാക്കൺ” കുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ ഇതുപോലെ പ്ലാസ്റ്റിക് വളയങ്ങളും, ഒരു ഷൂ, ഒരു പാട്ട മുതലായവയും ഉപയോഗിച്ച് കളിച്ചിരുന്നു. അതും ഭക്ഷണത്തെ സമീപിക്കുന്നതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായാണ് കളിപ്പാട്ടങ്ങളെ സമീപിച്ചിരുന്നത്. പ്രധാന ഗവേഷകനായ ഗോർഡൻ ബർഗാർട്ടിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ കളികളെല്ലാം ഇരപിടുത്തം പഠിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയായിരുന്നു. <ref>{{cite journal |title=Such jokers, those Komodo dragons |journal=Science News | volume =78 |issue =1 |pages=78 |year=2002 |month=August |quote= }}</ref><ref name="sciam"/>. ചിലപ്പോൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി, പ്രത്യേകിച്ച് അധീനപ്രദേശത്തേയ്ക്ക് അപരിചിതർ കടന്നുവന്നാൽ ഇവ ആക്രമണകാരികളാകാറുണ്ട്. 2001 ജൂണിൽ ‘സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ക്രോണിക്കിൾ‘ എന്ന പത്രത്തിന്റെ എഡിറ്ററായ ഫിൽ ബ്രോൻസ്റ്റണ് ഇത്തരത്തിൽ ഗൌരവതരമായ പരിക്കേറ്റിരുന്നു. ലോസ് ആഞ്ചലസ് മൃഗശാലയിൽ സൂക്ഷിപ്പുകാരൻ സ്വാഗതം ചെയ്തതിനെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഒരു കൊമോഡോ ഡ്രാഗണിന്റെ അടുത്തു ചെന്നപ്പോഴായിരുന്നു ഇത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വെളുത്ത ഷൂ ജീവിയെ പ്രകോപിച്ചേക്കാം എന്ന സൂക്ഷിപ്പുകാരന്റെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് ഷൂ അഴിച്ചപ്പോൾ നഗ്നമായ കാലിലായിരുന്നു കടി കിട്ടിയത്<ref>{{cite web |publisher=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/sampler/article/0,8599,133163,00.html |title=Transcript: Sharon Stone vs. the Komodo Dragon |accessdate=2008-03-20 |format= |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20010630213115/http://www.time.com/time/sampler/article/0,8599,133163,00.html |archivedate=2001-06-30 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |author=Phillip T. Robinson |title=Life at the Zoo: Behind the Scenes with the Animal Doctors |url=https://archive.org/details/lifeatzoobehind00robi |publisher=Columbia University Press |location=New York |year=2004 |pages=[https://archive.org/details/lifeatzoobehind00robi/page/79 79] |isbn=0-231-13248-4 |oclc= |doi=}}</ref>. അദ്ദേഹം രക്ഷപ്പെട്ടെങ്കിലും കാൽ ശരിയാകാൻ ശസ്ത്രക്രിയവേണ്ടി വന്നു<ref>{{cite web |publisher=[[San Francisco Chronicle]] |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2001/06/11/MN204069.DTL |title=Editor stable after attack by Komodo dragon / Surgeons reattach foot tendons of Chronicle's Bronstein in L.A. |accessdate=2008-03-23 |format= |work= |archive-date=2008-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410233411/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2001%2F06%2F11%2FMN204069.DTL |url-status=dead }}</ref>. == കുറിപ്പുകൾ == <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> </div> * {{Note|gingiva}} പല്ലുകൾ എല്ലിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഗത്ത് മാത്രമേ മോണ മൂടിക്കിടക്കുകയുള്ളൂ. എന്നാൽ അപൂർവമായി ഇത് പല്ലുകളുടെ മേലേക്ക് വളരാറുണ്ട്, ഇതിനെ ജിൻജൈവൽ ഹൈപ്പെർ പ്ലാസിയ എന്നും മോണയുടെ കോശങ്ങളുടെ വലിപ്പം കൂടി ഉണ്ടാകുന്ന ദശക്ക് ജിൻജൈവൽ ഹൈപ്പെർ ട്റൊഫി എന്നും പറയും. ഡ്രാഗണുകളുടെ പല്ലുകൾ ഏതാണ്‌ പൂർണ്ണമായും മോണകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ചവക്കുമ്പോൾ മോണ മുറിഞ്ഞ് രക്തം വരുമെന്നതാണ്‌ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നത്. == അവലംബം‍ == {{reflist|2}} == കൂടുതൽ അറിവിന് == {{commons|Varanus komodoensis}} {{wikispecies|Varanus komodoensis}} * {{cite book |author=Auffenberg, Walter |title=The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor |publisher=University Presses of Florida |location=Gainesville |year=1981 |pages= |isbn=0-8130-0621-X |oclc= |doi=}} * {{cite book |author=Eberhard, Jo; King, Dennis; Green, Brian; Knight, Frank; Keith Newgrain |title=Monitors: The Biology of Varanid Lizards |url=https://archive.org/details/monitorsbiologyo0000king |publisher=Krieger Publishing Company |location=Malabar, Fla |year=1999 |pages= |isbn=1-57524-112-9 |oclc= |doi=}} * {{cite book |author=Richard L. Lutz, Judy Marie Lutz, |title=Komodo, the Living Dragon: The Living Dragon |year=1997 |url=https://archive.org/details/komodolivingdrag00lutz_0 |publisher=DiMI Press |location=Salem, Or |pages= |isbn=0-931625-27-0 |oclc= |doi=}} * {{cite book |author=W. Douglas Burden, |title=Dragon Lizards of Komodo: An Expedition to the Lost World of the Dutch East Indies |publisher=Kessinger Publishing |location= |year= |pages= |isbn=0-7661-6579-5 |oclc= |doi=}} <!--അന്തർവിക്കി---> {{ഉരഗങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:ഉരഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ഉരഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോനേഷ്യയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ]] 7wi3zu4pw0hm7osy286m609p3650hs0 0 42679 4648003 4619550 2026-07-16T14:52:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648003 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Paris}} {{for|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രീക്ക് പുരാണ കഥാപാത്രത്തെക്കുറിച്ചറിയാനായി|പാരിസ് (ഗ്രീക്ക് പുരാണ കഥാപാത്രം)}} {{infobox settlement |name = പാരിസ് |settlement_type = നഗരം |image = <center>{{Photomontage |border=0 |size=275 |spacing=2 |color=none |photo1a=Seine and Eiffel Tower from Tour Saint Jacques 2013-08.JPG |photo2a=Arc Triomphe (square).jpg |photo2b=Notre Dame dalla Senna.jpg |photo3a=Louvre Museum Wikimedia Commons.jpg}}</center> |image_caption = മുകളിൽ നിന്നും ഘടികാരദിശയിൽ: സെയിൻ നദീതീരത്തെ പാരിസ് നഗരവും [[ഈഫൽ ഗോപുരം|ഈഫൽ ഗോപുരവും]]; [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം]], [[ലൂവ്രേ|ലൂവ്രേ മ്യൂസിയം]], ആർക് ഡി ട്രയംഫ് |image_flag = Flag of Paris with coat of arms.svg |flag_size = 95px |image_shield = Grandes_Armes_de_Paris.svg |shield_size = 95px |motto = {{lang|fr|[[Fluctuat nec mergitur]]}}<br /> {{smaller|"Tossed but never sunk"}} |coordinates = {{coord|48.8567|2.3508|type:city(2200000)_region:FR|format=dms|display=inline,title}} |pushpin_map = France#Europe |pushpin_map_caption = Location within France##Location within Europe |pushpin_relief = 1 |subdivision_type = [[List of sovereign states|രാജ്യം]] |subdivision_name = [[ഫ്രാൻസ്]] |subdivision_type1 = മേഖല |subdivision_name1 = [[Île-de-France]] |subdivision_type2 = ഡിപ്പാർട്മെന്റ് |subdivision_name2 = പാരിസ് |parts_type = [[Administrative division|Subdivisions]] |parts = [[Arrondissements of Paris|20 arrondissements]] |leader_title = മേയർ |leader_name = [[Anne Hidalgo]] ([[Socialist Party (France)|PS]]) |unit_pref = Metric |area_total_km2 = 105.4 |population_total = 2,206,488 |population_as_of = 2018 |population_density_km2 = auto |population_demonym = പാരിസിയൻ |timezone1 = [[Central European Time|CET]] |utc_offset1 = +1 |timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset1_DST = +2 |postal_code_type = [[INSEE code|INSEE]]/postal code |postal_code = 75001–75020, 75116 |website = [https://www.paris.fr/ www.paris.fr] }} [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] തലസ്ഥാന നഗരമാണ് '''പാരിസ്'''. ഫ്രഞ്ചു ഉച്ചാരണം പാരി(paʁi ). വടക്കൻ ഫ്രാൻസിലെ [[സീൻ നദി|സീൻ നദിയുടെ]](സെയിൻ എന്നും പറയും) തീരത്ത് [[ഇൽ-ഡി-ഫ്രാൻസ്]] പ്രദേശത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായാണ് ഈ നഗരം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പ്രണയത്തിന്റേയും കലാസാഹിത്യങ്ങളുടേയും കേന്ദ്രസ്ഥാനമായി പാരിസ് അറിയപ്പെടുന്നു. പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ഭരണപരിധിക്ക് [[1860]]ന് ശേഷം കാര്യമായ മാറ്റം വന്നിട്ടില്ല. പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ വിസ്തീർണം 105.4 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്. 2014 ജനവരിയിലെ കണക്കു പ്രകാരം പാരിസ് നഗരത്തിലെ ജനസംഖ്യ 2,241,246 ആണ്.<ref name= insee2014>[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=20&ref_id=poptc02101 പാരിസ് ജനസംഖ്യ ജനവരി 2014 ശേഖരിച്ചത് 23 ഏപ്രിൽ 2015 ]</ref>. [[പാരിസ് യുണൈറ്റ് അർബൈൻ |ബൃഹദ് പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ]] വിസ്തീർണം 2844 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ;ജനസംഖ്യ 12,005,077 <ref name= insee2014/> അതിനുമപ്പുറം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന പരിസരപ്രദേശങ്ങൾ കൂടി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മെട്രോപോലിറ്റൻ പാരിസ് [[യൂറോപ്|യൂറോപ്പിലെ]] ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയുള്ള മെട്രോപൊളിറ്റൻ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്. <ref name="metropolitan_areas">{{cite web| url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&srt=pnan&col=aohdq&va=&pt=a| title="World Metropolitan Areas"| author=Stefan Helders, World Gazetteer| accessdate=2007-01-18| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001000616/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&srt=pnan&col=aohdq&va=&pt=a| archivedate=2007-10-01| url-status=dead}}</ref> ഇന്ന് ലോകത്തിലെ ഒരു പ്രധാന [[വ്യാപാരം|വ്യാപാര]], [[സംസ്കാരം|സാംസ്കാരിക]] കേന്ദ്രമാണ് പാരിസ്. [[രാഷ്ട്രീയം]], [[വിദ്യാഭ്യാസം]], [[വിനോദം]], [[വാർത്താമാദ്ധ്യമം]], [[ഫാഷൻ]], [[ശാസ്ത്രം]] എന്നീ രംഗങ്ങളിൽ പാരിസ് ചെലുത്തുന്ന സ്വാധീനം അതിനെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആഗോള നഗരങ്ങളിലൊന്നാക്കിയിരിക്കുന്നു.<ref name="GaWC">{{cite web| url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html| title="Inventory of World Cities"| author=Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network, Loughborough University| accessdate=2007-10-04| archive-date=2018-12-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20181226033813/https://www.lboro.ac.uk/gawc/citylist.html| url-status=dead}}</ref> [[ഫോർച്ചുൺ മാസിക]] പുറത്തിറക്കിയ [[ഫോർച്ചുൺ ഗ്ലോബൽ 500]] പട്ടികയിലുള്ള 36 കമ്പനികൾ പാരിസ് പ്രദേശം ആസ്ഥാനമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/France.html|title=Global Fortune 500 by countries: France|author=Fortune (magazine)|accessdate=2007-11-03|archive-date=2007-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071021045413/http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2007/countries/France.html|url-status=dead}}</ref> [[യുനെസ്കോ |യുനെസ്കോ]], [[Organisation for Economic Co-operation and Development |ഒഇസിഡി]], [[International Chamber of Commerce |ഐസിസി]] തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളും പാരിസ് കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമാണ് പാരിസ്. വർഷംതോറും ഏകദേശം 3 കോടി വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളാണ് ഇവിടെയെത്തുന്നത്.<ref name=tourism>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/insee_regions/idf/rfc/docs/bilan2004tour.pdf| title=Le tourisme se porte mieux en 2004 | author=Institut National de la Statistique et des Études Économiques| format=PDF| accessdate=2007-01-16}}</ref> 1900, 1924 എന്നീ വർഷങ്ങളിലെ [[ഒളിമ്പിക്സ്]] മൽസരങ്ങൾ ഇവിടെയാണ്‌ നടത്തപ്പെട്ടത്<ref>[http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1900 പാരിസ് ഒളിമ്പിക്സ് 1900 ]</ref> <ref>[http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1924 പാരിസ് ഒളിമ്പിക്സ് 1924]</ref> ==ചരിത്രം == ക്രിസ്തുവിന് മുമ്പ് മൂന്നാം ശതകത്തിൽ പാരിസി എന്ന [[ഗാൾ വംശജർ]] സെയിൻ നദിയിലെ ഇന്ന് [[ഇൽ ഡിലാസിറ്റി]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന കൊച്ചു ദ്വീപിൽ താമസമുറപ്പിച്ചതായും ആ ജനപഥം പിന്നീട് പാരിസ് എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ടതായും പറയപ്പെടുന്നു <ref name= VolumeI>[https://books.google.co.in/books?id=YtBYAAAAcAAJ&pg=PP9&dq=The+History+of+Paris,+from+the+Earliest+Period+to+the+Present+Day+...Volume+I&hl=en&sa=X&ei=zwE6VeGTFYTg8AXi0IFA&ved=0CCEQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false പാരിസിന്റെ ചരിത്രം Volume I eBook]</ref> === റോമൻ ആധിപത്യം 50 BC- 500 AD === ക്രി.മു അഞ്ചാം ദശകത്തിൽ [[ജൂലി,ഇഷംയസ് സീസർ|ജൂലിയസ് സീസറുടെ]] സൈന്യം ഇവിടെ താവളമടിച്ചു, ഈ പ്രദേശത്തെ [[ റോമാ സാമ്രാജ്യം |റോമാ സാമ്രാജ്യത്തോട്]] കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ചതുപ്പു നിലമെന്നോ ദ്വീപ് എന്നോ അർഥം വരുന്ന ലൂടേഷ്യ എന്ന പേരാണ് ഈ പ്രദേശത്തിന് റോമക്കാർ നല്കിയത്. സീസർ സ്വയം ഇവിടം സന്ദർശിച്ചതായും പറയപ്പെടുന്നു.<ref>[http://classics.mit.edu/Caesar/gallic.6.6.html ഗാൾയുദ്ധങ്ങളെപ്പറ്റി പുസ്തകം6 , അധ്യായം3 ശേഖരിച്ചത് 23 ഏപ്രിൽ 2015]</ref> റോമൻ അധിനിവേശത്തിനെതിരായി ഗാൾ വംശജരുടെ എല്ലാ പോരാട്ടങ്ങളും റോമൻ സൈന്യം അടിച്ചമർത്തി<ref name= VolumeI/>. റോമൻ അധിപർ [[സീൻ നദി| സെയിൻ നദിയുടെ]] ഇടത്തെക്കരയിൽ നഗരനിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. പഴയകാലത്തെ ചില അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നുമുണ്ട്.<ref name= Paris>{{Cite web |url=http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/the-history-of-paris/rub_8125_stand_32751_port_18748 |title=പാരിസിന്റെ ചരിത്രം |access-date=2015-04-23 |archive-date=2015-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326230704/http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/the-history-of-paris/rub_8125_stand_32751_port_18748 |url-status=dead }}</ref>. നാലാം ശതകം വരെ റോമൻ ആധിപത്യം തുടർന്നു. ഇക്കാലത്ത് [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവമതവും]] റോമൻ സംസ്കാരവും കെട്ടടനിർമ്മാണത്തിലും കലാസാംസ്കാരികരംഗത്തും സ്വാധീനം ചെലുത്തി. [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം |ക്രിസ്തു വർഷം]] നാലാം ശതകത്തോടെ റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന് ശക്തി ക്ഷയം സംഭവിക്കാൻ തുടങ്ങി. അഞ്ചാം ശതകത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ [[ ഹൂണന്മാർ |ഹുൺ]] വംശജനായ [[ ആറ്റില|ആറ്റിലയുടേയും]] [[ഫ്രാങ്ക് ഗോത്രം |ഫ്രാങ്ക് വംശജനായ]] ഷിൽഡെറികിന്റേയും സൈന്യങ്ങൾ പാരിസിനു മേൽ ആധിപത്യം നേടാൻ ശ്രമിച്ചു. ഇവരെയൊക്കെ ചെറുത്തു നില്ക്കാൻ പാരിസിനെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചത് [[Genevieve |കന്യാസ്ത്രീ സെയിന്റ് ജനവീവ്]] ആണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.<ref name= Paris/><ref>[http://www.newadvent.org/cathen/06413f.htm Andrew. "St. Genevieve." The Catholic Encyclopedia. Vol. 6. New York: Robert Appleton Company, Accessed 23 Apr. 2015 ]</ref> ===ഫ്രാങ്ക് ആധിപത്യം 500-1000 === 508-ൽ ഫ്രാങ്ക് വംശജനായ ക്ലോവിസ് പാരിസിനെ തന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയാക്കി. ഈ വംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായിരുന്ന [[ചാർളിമെയ്ൻ]] പാരിസിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിച്ചില്ല. 768-ൽ പദവിയേറ്റ ചാർളിമെയ്ൻ സാമ്രാജ്യം ഏറെ വികസിപ്പിച്ചു. [[കരോളിംഗ്യൻ സാമ്രാജ്യം]] എന്നപേരിലറിയപ്പെട്ട ഭൂവിഭാഗത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം ഇന്നു [[ജർമനി|ജർമനിയിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന [[ആക്കെൻ]] ആയിരുന്നു. 814-ൽ ചാർളിമെയ്ൻ അന്തരിച്ചു. പിന്നീട് ഒന്നരനൂറ്റാണ്ടിലധികം പിൻഗാമികൾ തമ്മിൽ അധികാരത്തെച്ചൊല്ലി വിവാദങ്ങളുയർന്നു. സെയിൻ നദിവഴി യുദ്ധക്കോപ്പുകളോടെ എത്തിയ [[നോർമൻ (ജനത) |നോർമൻ]]-[[വൈക്കിങ് |വൈക്കിംഗ്]] വംശജരുടെ തുടരെത്തുടരെയുള്ള ആക്രമണം സാമ്രാജ്യത്തേയും പാരിസിനെ പ്രത്യേകിച്ചും വല്ലാതെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചു.<ref name= VolumeI/> പാരിസിൽ ക്രമസമാധാനസ്ഥിതി തകരാറിലായി. ഫ്രാങ്ക് വംശത്തിലെ അവസാനത്തെ രാജാവ് ലൂയി അഞ്ചാമന് വെറും രണ്ടു വർഷമേ ഭരിക്കാനായുള്ളു. സന്തതികളില്ലാതെ ലൂയി അഞ്ചാമൻ 987-ൽ അന്തരിച്ചു. തുടർന്ന് പാരിസിലെ ഹ്യൂ കാപെറ്റ് പ്രഭു ഫ്രാൻസിന്റെ രാജാവായി അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. 996-ൽ അന്തരിക്കും വരെ ഹ്യൂ കാപെറ്റ് പാരിസ് ഭരിച്ചു, അതിനുശേഷം അയാളുടെ പിൻഗാമികളും. <ref name= VolumeI/> === പതിനൊന്നു മുതൽ പതിനാറാം ശതകം വരെ(1000-1500) === ====നോത്ര് ദാം പള്ളി, ലൂവ്ര് കോട്ട, പാരിസ് സർവകലാശാല, ലാറ്റിൻ ക്വാർട്ടർ==== 987-ൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന കാപെറ്റ് വംശജർ 1328 വരെ ഭരിച്ചു. രാജവസതി ഇൽഡിലാസിറ്റിയിലെ കോട്ടയായിരുന്നു. ഇവരുടെ വാഴ്ചക്കാലത്താണ് [[നോത്ര ദാം ദേവാലയം |നോട്ര് ഡാം കത്തീഡ്രൽ]] ,[[ലൂവ്രേ |ലൂവ്ര് കൊട്ടാരം]], നഗരപ്രാകാരം, എന്നിവയുടെ നിർമ്മാണം നടന്നത്. സെയ്ൻനദിയുടെ ഇരുകരകളും വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിൽ വളർന്നു വികസിച്ചു. ഇടംകര വിദ്യാഭ്യാസ-കലാ-സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായി. [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് പാരീസ് |പാരിസ് സർവകലാശാല]] 1200-ലും സോർബോൺ 1257-ലും മറ്റും അനേകം അധ്യയനസ്ഥാപനങ്ങളും രൂപംകൊണ്ടു. അധ്യയനമാധ്യമം [[ലാറ്റിൻ]] ആയിരുന്നതിനാൽ ഈ നഗരഭാഗം '''ലാറ്റിൻ ക്വാർട്ടർ''' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടത്. വലംകരയിൽ വാണിജ്യ വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1268-ൽ പാരിസിലെ നാവികസംഘം Fluctuat nec mergitur (ഫ്ലക്ചുവാ നേക് മെർഗിറ്റ്വോർ, ആടിയുലഞ്ഞാലും മുങ്ങിപ്പോകില്ല)നഗരത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യമാക്കി. കാപെറ്റ് വംശജരുടെ വാഴ്ചക്കു ശേഷം അവരോട് ബന്ധമുള്ള വലോയ്സ്, അംഗുലേം, ഓർലീൻസ്,ബേർബൻ എന്നീ രാജകുടുംബങ്ങൾ പാരിസ് ആസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാമ്രാജ്യം ഭരിച്ചു. [[File:The city limits of Paris from the 4th century to 2015.svg|250px|thumb|left| പാരിസ് നഗരസീമ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ-മതിലുകളുടെ പേരും നിർമിച്ച കാലവും {{legend|#290001|ഗാൾ-റോമൻ കാലഘട്ടത്തിൽ}} {{legend|#7C0007|മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ}} {{legend|#CE0013|ഫിലിപ്II പ്രാകാരം - 13-ാം ശതകം}} {{legend|#FF4D23| ചാൾസ്V പ്രാകാരം-14-ാംശതകം}} {{legend|#FF762D|ലൂയി XIII പ്രാകാരം-17-ാം ശതകം}} {{legend|#FFA056| ഒക്ട്രോയ് പ്രാകാരം-18-ാം ശതകം}} {{legend|#FFB579 |തീയർ പ്രാകാരം-19-ാം ശതകം }} {{legend|#FFDFC4| ഇന്ന്}}]] ====പാരിസിന്റെ ദുരവസ്ഥ- പ്ലേഗ്, യുദ്ധം, ==== പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ നഗരത്തിലാകമാനം [[പ്ലേഗ്]] പടർന്നു പിടിച്ചു. 1348 മുതൽ 1368 വരെ പലതവണ നഗരം ഇതിന് ഇരയായി. ജനസംഖ്യ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. ഇതേ സമയത്തുതന്നെ [[ഇംഗ്ലണ്ട് |ഇംഗ്ലണ്ടുമായി]] നിരന്തര സംഘട്ടനങ്ങൾ തുടങ്ങി. 1337-ൽ തുടങ്ങി 1453 വരെ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം നീണ്ടുനിന്ന വൈരം [[ നൂറുകൊല്ലത്തെ പോര്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നഗരരക്ഷക്കായി 1370-ൽ പണിയാനാരംഭിച്ച [[ബസ്റ്റീൽ]] കോട്ട മുഴുമിച്ചത് 1380-ലാണ്. പാരിസിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് വാൻസെനിൽ മറ്റൊരു കൂറ്റൻ കോട്ട ഉയർന്നു. ഏതാണ്ട് ഇതേസമയത്ത് ലൂവ്ര് കോട്ട രാജവസതിയായി രൂപാന്തരപ്പെടുത്താനുള്ള പദ്ധതികൾ ആരംഭിച്ചു. <ref>{{cite book|title=The Paris of Henri IV: Architecture and Urbanism|url=https://archive.org/details/parisofhenriivar0000ball|author=Ballon, Hilary|year=1991|publisher= The MIT Press.|ISBN= 978-0-262-02309-2}}</ref>,<ref>{{cite book|author= Ayers, Andrew |year=2004|title= The Architecture of Paris|url= https://archive.org/details/architectureofpa0000ayer |publisher= Axel Menges, Stuttgart; London|ISBN= 9783930698967|}}</ref>. [[File:Plan restitué de Paris en 1380 - ALPAGE.svg|thumb|250px| right|പാരിസ്- 1380 {{{!}} {{!}} {{legend|#BFBFBF|}} {{!}} ഉപയോഗത്തിലുുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#E6E6E6|}} {{!}} കൃഷിയിടങ്ങൾ, പുറമ്പോക്കുകൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#FF0000|}} {{!}} മതസ്ഥാപനങ്ങൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#FEA5AE|}} {{!}} മതസ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മാണദശയിൽ {{!}}- {{!}} {{legend|#91CC21|}} {{!}} വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#704D18|}} {{!}} ''പ്രമുഖരുടെ വസതികൾ '' {{!}}- {{!}} {{legend|#000000|}} {{!}} രാജകീയ-ഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#8D5E9B|}} {{!}} ആശുപത്രികൾ {{!}}- {{!}} {{legend||&nbsp;|css=border:1px solid #808080|char=<sub>+</sub> <sup>+</sup> <small>+</small>}} {{!}} സെമിത്തെരികൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#FFFF00|}} {{!}} യഹൂദ സെമിത്തെരികൾ {{!}}- {{!}} {{legend|#808080|}} {{!}} മാർക്കറ്റുകൾ {{!}}}]] ഫ്രഞ്ചു രാജകുടുംബത്തിലെ അന്തശ്ചിദ്രങ്ങൾ മുതലെടുത്തുകൊണ്ട് ഇംഗ്ലണ്ട് , ഫ്രാൻസിനെ ആക്രമിച്ചു.1418-ൽ പാരിസടക്കം പല പ്രദേശങ്ങളും ഇംഗ്ലണ്ട് കീഴ്പെടുത്തി. തുടർന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയക്കോളിളക്കത്തിൽ പാരിസിനും ഫ്രാൻസിനും ഉത്തേജനം പകർന്നുകൊടുക്കാൻ [[ജോൻ ഓഫ് ആർക്ക്|ജോൻ ഓഫ് ആർക്]] ശ്രമിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ആധിപത്യം 1436 വരെ തുടർന്നു. അതിനകം പാരിസും പരിസരവും അനേകം നാശനഷ്ടങ്ങൾക്ക് ഇരയായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. <ref name= VolumeI/>. 1469-ൽ പാരിസിലെ സോർബോൺ വിദ്യാലയത്തിൽ ആദ്യത്തെ അച്ചടിയന്ത്രം സ്ഥാപിതമായി. മത പഠനത്തിനായെത്തുന്ന വൈദിക അധ്യാപക-വിദ്യാർഥികളുടെ താമസത്തിനായി ഓട്ടൽ ദുക്ലൂനി പണിയപ്പെട്ടു. ===പതിനാറാം ശതകം നവോത്ഥാന കാലഘട്ടം=== പതിനാറാം ശതകത്തിന്റെ ആരംഭത്തോടെ പാരിസിൽ സമാധാനവും ശാന്തിയും വിളയാടി. രാജാക്കന്മാരുടെ ശ്രദ്ധ നഗരത്തെ മോടിപിടിപ്പിക്കുന്നതിലേക്കും തിരിഞ്ഞു. യുറോപ്പിലാകമാനം വ്യാപിച്ച നവോത്ഥാനതരംഗം ഫ്രാൻസിലുമെത്തി. ഇൽഡിസിറ്റിയുമായി നഗരത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പുതിയ പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. [[File:Île de la Cité, Île aux Juifs & Îlot de la Gourdaine, Plan de Paris vers 1550.jpg|thumb|150px| right|പാരിസ്- 1550]] [[File:Francois Dubois 001.jpg|thumb|left|250px|സെന്റ് ബർതലോമ്യോ ദിനത്തിലെ കൂട്ടക്കൊല- വർണചിത്രം]] 1528-ഫ്രാൻസിസ് ഒന്നാമൻ താമസം ലൂവ്രിലേക്കു മാറ്റി. നഗരാതിർത്തിയലുള്ള ബൊളോണ്യെ വനപ്രാന്തത്തിൽ വനവസതിയും നായാട്ടിനുള്ള സൗകര്യവും ഉണ്ടാക്കി. പാരിസ് നഗരത്തിലെ ആദ്യത്തെ ജലധാരായന്ത്രം (ഫൗണ്ടൻ, Fountaine des Innocents), [[ടുയിലെറി കൊട്ടാരം]] എന്നിവയും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, കൊട്ടാരത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഉദ്യാനം വരേണ്യവർഗക്കാരുടെ സമ്മേളനസ്ഥലമായി<ref name= VolumeI/>. ഇക്കാലത്ത് [[കത്തോലിക്കാസഭ |കത്തോലിക്കരും]] [[ഹ്യൂഗെനോട്ടുകൾ |ഹുഗിനെറ്റുകളും]] ( പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് വിഭാഗം) തമ്മിലുള്ള മതവിദ്വേഷം ഒട്ടേറെ രക്തച്ചൊരിച്ചിലിന് ഇടയാക്കി.<ref>[http://www.history.com/this-day-in-history/saint-bartholomews-day-massacre സെന്റ് ബർതലോമ്യോ ദിനത്തിലെ കൂട്ടക്കൊല ]</ref> ===പതിനേഴാം ശതകം-(1600-1700)ബെർബൻ വാഴ്ച- നഗരവികസനം=== ====അകാദമികൾ-നാടകവേദികൾ-കഫേ പ്രോകോപ്==== [[File:Le-Procope.jpg |250px|thumb|left|കഫേ പ്രോകോപ് സ്ഥാപിതം:1686 ]] ബെർബൻ രാജവംശത്തിലെ ആദ്യ രാജാവായ ഹെന്റി നാലാമനിറെ കാലത്താണ് നഗരചത്വരങ്ങൾക്ക് രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ നല്കുന്ന പതിവു തുടങ്ങിയത് . പുത്രനും യുവരാജാവുമായ ലൂയി പതിമൂന്നാമനെ വാഴ്ത്തുന്ന ഡോഫീൻ ചത്വരം(Place Dauphine) പൂർത്തിയാക്കാൻ ഒമ്പതു വർഷമെടുത്തു(1607-1616). സെയിൻ നദിയിലെ രണ്ടു കൊച്ചു ദ്വീപുകൾ (Ile aux Vaches , Ile Notre Dame ) സംയോജിപ്പിച്ച് സെന്റ് ലൂയിസ് ദ്വീപ് (ile Saint-Louis) നിർമിച്ചെടുത്തു(1614). [[ ലുക്സംബർഗ് കൊട്ടാരം]], പാലേ കാർഡിനൽ( പിന്നീട് [[പാലേ റോയാൽ]]) വിശാലമായ നഗരവീഥികൾ ഇവയെല്ലാം ഇക്കാലത്താണ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഫ്രഞ്ച് അകാദമി(1635 Académie française. ),<ref name=Fierro>{{cite book| author=Fierro, Alfred |year=1996|title= Histoire et dictionnaire de Paris | url=https://archive.org/details/histoireetdictio0000fier |publisher= Robert Laffont| ISBN=978-2221078624|}},</ref> ചിത്ര-ശില്പകലാ അകാദമി (1648 Académie royale de peinture et de sculpture )<ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ht/?period=09&region=euwf#/Key-Events Heillbrun Timeline of Art History Retrieved 27 April 2015]</ref>,സയൻസ് അകാദമി<ref>{{Cite web |url=http://www.academie-sciences.fr/en/history.htm |title=French Academy of Sciences Retrieved 27 April 2015 |access-date=2015-04-27 |archive-date=2015-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419040156/http://www.academie-sciences.fr/en/history.htm |url-status=dead }}</ref> (1666 Académie royale des sciences.) സംഗീത അകാദമി <ref>[http://books.google.co.in/books?id=HfssAAAAYAAJ&pg=PA309&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Histoire de la musique dramatique en France -Retrieved 27 April 2015 ],</ref>(1669 Académie royale de musique), സംഗീതനാടക അകാദമി(1669 Académie d'Opéra) എന്നീ വരേണ്യ കൂട്ടായ്മകൾ രൂപം കൊണ്ടു. 1641-ൽ പാലേ റോയാലിൽ സ്ഥിരനാടകവേദിയൊരുങ്ങി. [[മോള്യേർ|മോളിയേറുടെ]] നാടകങ്ങൾ അരങ്ങേറാൻ തുടങ്ങി. പരിക്കേറ്റ പട്ടാളക്കാർക്കായുള്ള ആതുരാലയം (Hotel de Invalides) 1671-ൽ നിലവിൽ വന്നു. ചാൾസ് അഞ്ചാമനും ലൂയി പതിമൂന്നാമനും നിർമിച്ച നഗരമതിലുകൾ ഇടിച്ചു നിരത്തപ്പെട്ടു.<ref name= VolumeI/> 1680-ൽ ലൂയി പതിനാലാമൻ ലൂവ്ര് കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന് സകുടുംബം [[വെഴ്സായ് കൊട്ടാരം |വെഴ്സായ് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക്]] താമസം മാറ്റി. 1686-ൽ പാരിസ് നഗരത്തിലെ ആദ്യത്തെ കഫേ, '''[[കഫേ പ്രോകോപ്]]''' തുറന്നു, വ്യതിയാനങ്ങൾ വന്നെങ്കിലും ഈ കഫേ അതേ പേരിൽ ഇന്നുമുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://uk.procope.com/history/ |title=കഫേ പ്രോകോപ് ശേഖരിച്ചത് 27ഏപ്രിൽ 2015 |access-date=2015-04-27 |archive-date=2017-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170102143330/http://uk.procope.com/history/ |url-status=dead }}</ref>,<ref>{{Cite web |url=http://www.web-books.com/Classics/ON/B0/B701/16MB701.html |title=പാരിസ് കഫേകളുടെ പൂർവചരിത്രം- ശേഖരിച്ചത് 11 മെയ് 2015 |access-date=2015-05-11 |archive-date=2016-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925152944/http://www.web-books.com/Classics/ON/B0/B701/16MB701.html |url-status=dead }}</ref> ===പതിനെട്ടാം ശതകം-ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം,ഭീകരവാഴ്ച === {{പ്രധാനലേഖനം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം}} {{പ്രധാനലേഖനം|ഭീകരവാഴ്ച}} ====ഓട്ടേൽ ഡിവ്രൂ- മിലിറ്ററി അകാദമി-ലൂയിXV ചത്വരം- പാന്തിയോൺ-ഓഡിയോങ് തിയേറ്റർ ==== പതിനെട്ടാം ശതകത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ പാരിസ് രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക കേന്ദ്രമായി രൂപപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. കാര്യക്ഷമമായ ഭരണനിർവഹണത്തിനായി പാരിസ് ഇരുപതു പോലീസ് വാർഡുകളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ജലവിതരണത്തിനായി ഇരുകരകളിലും വെള്ളം പമ്പുചെയ്യാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. നഗരത്തിലേക്കെത്തുന്ന വാണിജ്യസാധനങ്ങൾക്ക് നിഷ്കർഷാപൂർവം കരം(ഒക്ട്രോയ്) ഈടാക്കാനായി നഗരത്തിനുചുറ്റും '''ചുങ്കമതിൽ''' ഉയർന്നു വന്നു. കെട്ടിടങ്ങൾക്ക് നമ്പറുകൾ ഇടുന്ന സമ്പ്രദായം നടപ്പിലായി.<ref name=Fierro/> 1720-ലാണ് ഓട്ടേൽ ഡീവ്രൂ (ഇന്നത്തെ [[എലീസി കൊട്ടാരം]]) എന്ന കെട്ടിടസമുച്ചയത്തിന്റെ പണി മുഴുവനായത്. 1782-ൽ [[മേരി_ആന്റൊനൈറ്റ് |മേരി അന്റോണൈറ്റ് ]] [[ഓഡിയോങ് തിയേറ്റർ]] ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. 1751-ൽ പട്ടാളപരിശീലന കേന്ദ്രം ( École Militaire ) സ്ഥാപിതമായി.<ref name=Fierro/> ആറു പതിറ്റാണ്ട് ഭരിച്ച ലൂയി പതിനഞ്ചാമൻ (വാഴ്ചക്കാലം 1715-1774) സ്വന്തം പേരിൽ ചത്വരം നിർമിച്ചു. 1789 ജൂലൈ 14-ന് വിക്ഷുബ്ധരായ പാരിസ് ജനത [[ബസ്റ്റീൽ ദിനം |ബസ്റ്റീൽ കാരാഗ്രഹം ദേദിച്ചത്]] [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം| ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിന്റെ]] തുടക്കമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിപ്ലവസമയത്ത് ലൂയി പതിന്ഞ്ചാമൻ ചത്വരം വിപ്ലവചത്വരമായി നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇവിടെ ഉയർത്തിയ കഴുമരത്തിലാണ് ലൂയി പതിനാറാമൻ , മേരി അന്റോണെറ്റ് എന്നിവരടക്കം രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും വരേണ്യരും പൊതുജനസമക്ഷം വധിക്കപ്പെട്ടത്. ഇന്നത്തെ പേര് കോൺകോഡ് ചത്വരം.<ref name= Paris/> [[File:Execution of Louis XVI.jpg|thumb|250px|left |വിപ്ലവചത്വരം-ലൂയി പതിനാറാമൻ ഗില്ലോട്ടിനിൽ- 1794-ലെ ചിത്രം ]] 1793 സപ്റ്റമ്പർ മുതൽ 1794 ജൂലൈ അവസാനം വരെ നീണ്ടു നിന്ന ഭീകരവാഴ്ച അലങ്കോലമാക്കിയ പാരിസിൽ ക്രമസമാധാനം തിരിച്ചുകൊണ്ടുവന്നത് [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട് |നെപ്പോളിയനാണ് ]] <ref name= VolumeI/> ===പത്തൊമ്പതാം ശതകം === ==== ആർക് ദി ട്രയോംഫ്- റെയിൽഗതാഗതം -[[ഈഫൽ ഗോപുരം|ഐഫെൽ ഗോപുരം]] ==== [[File:Premier numéro du Figaro.jpg|thumb|250px|left| ലു ഫിഗാറോ ആദ്യത്തെ പതിപ്പ് 1826 ജനവരി 15]] [[File:Comite-de-salut-public.jpg| 200px|thumb|right| പാരിസ് കമ്യൂൺ- ലഘുലേഖ ]] [[File:Moulin Rouge, Paris April 2011.jpg | 250px|right|thumb| മൂളാറോഷ് സ്ഥാപിതം 1889]] പത്തൊമ്പതാം ശതകത്തിൽ ഫ്രാൻസിൽ രാജവാഴ്ചയും ജനാധിപത്യഭരണവും മാറിമാറി വന്നു. (നെപോളിയൻ ചക്രവർത്തി (1799-1814),വീണ്ടും ബെർബൻ രാജവാഴ്ച (1825-1848) രണ്ടാം റിപബ്ലിക് (1848-51), നെപോളിയൻ മൂന്നാമന്റെ രാജവാഴ്ച(1852-1870) മൂന്നാം റിപബ്ലിക് (1870-1940). ഈ കാലഘട്ടത്തിൽത്തന്നെ പാരിസിലെ തൊഴിലാളിവർഗം ഗണ്യമായ ശക്തിയായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. 1830 ,1848 , 1871- എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ നടന്ന ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്ക് കളമൊരുക്കിയത് തൊഴിലാളികൾക്കിടയിലെ അസംതൃപ്കിയും വർഗബോധവുമാണ്. <ref>[https://www.marxists.org/archive/marx/works/download/pdf/civil_war_france.pdf ഫ്രാൻസിലെ ആഭ്യന്തര സംഘർഷം- കാൾ മാർക്സ് ശേഖരിച്ചത് 12 മെയ് 2015]</ref> 1871-ലെ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ പാരിസ് കമ്യൂൺ എന്ന റെവലൂഷണറി സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഗവർമെന്റ് 1871 മാർച്ച് 18 മുതൽ മെയ് 28 വരെ മൂന്നുമാസത്തോളം അധികാരം കൈയടക്കി. ഈ സംഭവത്തെ [[തൊഴിലാളിവർഗ സർവാധിപത്യം]] എന്ന് [[കാൾ മാർക്സ് |മാർക്സ്]] വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1871/civil-war-france/ch05.htm പാരിസ് കമ്യൂൺ- കാൾ മാർക്സ് ശേഖരിച്ചത് 12 മെയ് 2015]</ref>, 1806-ൽ നെപ്പോളിയൻ ആർക് ദി ട്രയോംഫ് എന്ന വിജയകമാനത്തിന് തറക്കല്ലിട്ടു. പണി പൂർത്തിയായി ഉദ്ഘാടനം നടന്നത് മൂന്നു ദശാബ്ദങ്ങൾക്കു ശേഷവും(1836)<ref name= Gino>{{cite book|title= Historical Dictionary of France, Volume 64 of Historical Dictionaries of Europe|author= Gino Raymond|edition= 2|publisher =Scarecrow Press| ISBN= 9780810862562 |}}</ref>. 1826-ലുഫിഗാറോ പത്രം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/206556/Le-Figaro ലുഫിഗോറോ - എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക ശേഖരിച്ചത് 28 April 2015]</ref>.1827-ൽ വർധിച്ചു വരുന്ന വ്യവസായാവശ്യങ്ങൾക്കായി സെയിൻ നദിയിൽ ഇലു സിന്യ് എന്ന വീതികുറഞ്ഞ കൃത്രിമദ്വീപ് നികത്തിയെടുക്കപ്പെട്ടു <ref>{{Cite web |url=http://www.paris.fr/pratique/eau/la-seine/ponts-et-berges/rub_1314_stand_2181_port_3142 |title=ഇലു സിന്യ് |access-date=2015-04-28 |archive-date=2015-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514053534/http://www.paris.fr/pratique/eau/la-seine/ponts-et-berges/rub_1314_stand_2181_port_3142 |url-status=dead }}</ref>. 1836-ൽ പാരിസ് കേന്ദ്രമായി റെയിൽവേ ഗതാഗതം ആരംഭിച്ചു<ref name= Gino/>. 1878-ലെ ലോകമേളക്കായി ട്രോകാഡെറോ കൊട്ടാരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു <ref>[http://www.worldvisitguide.com/musee/M0055.html. ട്രൊകാഡെറോ ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2015]</ref> 1887 പാസ്കർ ഗവേഷണകേന്ദ്രം സ്ഥാപിതമായി <ref>[https://www.pasteur.fr/en/institut-pasteur/history/story-institut-pasteur പാസ്കർ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്- ശേഖരിച്ചത് 28 ഏപ്രിൽ 2015]</ref>. 1889-ൽ പാരിസിലെ എെഫൽ ഗോപുരം പൂർത്തിയായി.<ref name= Gino/>,<ref>[http://www.toureiffel.paris/en.html. ഐഫെൽ ടവർ വെബ്സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 1889-ൽ [[മൂളാ റോഷ് ]](Moulin Rouge ) [[കാബറെ|കാബറെ ക്ലബ്]] പ്രവർത്തനമാരംഭിച്ചു <ref>[http://www.moulinrouge.fr/histoire?lang=en മൂളാ റോഷ്]</ref>. ====നഗര വികസനം- ഹൗസ്മാന്റെ സംഭാവനകൾ ==== 1853 മുതൽ 1870 വരെ നഗരാധിപതിയായി ചുമതലയേറ്റ ജോർജ് യൂജീൻ ഹൗസ്മാൻ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലായി പാരിസിനെ ആധുനിക നഗരമാക്കാൻ പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. കാറ്റും വെളിച്ചവും ഗതാഗതസൗകര്യങ്ങളുമുള്ള പാരിസ് ആയിരുന്നു ഹൗസ്മാൻ വിഭാവനം ചെയ്തത്. <ref name=Hausmann>[http://www.arthistoryarchive.com/arthistory/architecture/Haussmanns-Architectural-Paris.html ഹൗസ്മാന്റെ പദ്ധതികൾ- ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2015]</ref>. വ്യാവസായികവിപ്ലവം സാധ്യമാക്കിയ ഒട്ടനേകം കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ ഹൗസ്മാൻ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. പക്ഷെ ഹൗസ്മാന്റെ സംരംഭങ്ങൾ നിശിത വിമർശനങ്ങൾക്കും വഴി തെളിച്ചു.<ref name=Carmona >{{cite book|title= Haussmann: His Life and Times, and the Making of Modern Paris|url= https://archive.org/details/haussmannhislife0000carm| author= Michael Carmona| publisher= Ivan R. Dee| year= 2002|ISBN= 978-1566634274}}</ref>. ആർക് ദി ട്രയോംഫിനു ചുറ്റുമുള്ള പാതകൾക്ക് വീതികൂട്ടി അതിവിപുലമായ നക്ഷത്രാകൃതിയിലുള്ള കവലക്ക് രൂപം നല്കിയതും ഹൗസ്മാനാണ്. നക്ഷത്ര ചത്വരം എന്നർഥം വരുന്ന ലാപ്ലേസ് ദുലെറ്റ്വായ്ൽ (La Place de l'étoile ) ഇന്ന് [[ചാൾസ് ഡിഗാൾ ചത്വരം]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref name=Hausmann/>. വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യയും ഗതാഗതാവശ്യങ്ങളും കണത്തിലെടുത്ത് പാരിസിൽ [[അതിവേഗഗതാഗതം|മെട്രോ ]]നിർമ്മാണത്തിനുള്ള പദ്ധതികൾ പരിഗണനക്കെടുത്തു.<ref>{{cite book|title=Labyrinths of Iron, a History of the World's Subways|url=https://archive.org/details/labyrinthsofiron00bobr|author= Benson Bobrick | publisher= Newsweek Books; |year= 1981|ISBN=9780882252995 }}</ref> [[File:Hôtel Ritz Paris.jpg|250px|thumb|right| റിറ്റ്സ് ഹോട്ടൽ, പാരിസ് . സ്ഥാപിതം 1898]] ===ഇരുപതാം ശതകം-രണ്ട് ആഗോളയുദ്ധങ്ങൾ === {{പ്രധാനലേഖനം|ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധം}} {{പ്രധാനലേഖനം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം}} {{പ്രധാനലേഖനം| വിഷി ഫ്രാൻസ്}} [[File:1928 A. Leconte Map of Paris France w- Monuments - Geographicus - ParisMonumental-laconte-1928.jpg| 250px|left|thumb|ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ- ടൂറിസ്റ്റ് മാപ് (1928)]] ആദ്യത്തെ പതിനാലു വർഷം യൂറോപ്പിന്റെ സുവർണകാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടർച്ചയായിരുന്നു. (Belle Époque 1870-1914 )<ref>{{Cite web |url=http://www.la-belle-epoque.de/maindxe.htm |title=The European Belle Epoque-യൂറോപ്പിന്റെ സുവർണകാലം ശേഖരിച്ചത് 29 ഏപ്രിൽ 2015 |access-date=2015-04-29 |archive-date=2016-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912114546/http://www.la-belle-epoque.de/maindxe.htm |url-status=dead }}</ref>. ഏതാണ്ട് ഒരു വർഷത്തോളം നീണ്ടു നിന്ന ലോകമേളയും (Exposition Universelle -1900),<ref>[http://lartnouveau.com/belle_epoque/paris_expo_1900.htm ലോകമേള 1900]</ref> വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സും<ref>[http://www.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/The_Olympic_Summer_Games.pdf ഒളിമ്പിക്സ് വിവരങ്ങൾ ]</ref> പാരിസിലേക്ക് അനേകായിരം സന്ദർശകരെ ആകർഷിച്ചു. [[File:Opéra Bastille.JPG|250px|right|thumb| ഒപേറാ ബസ്റ്റീൽ 1989]] പക്ഷെ അധികം താമസിയാതെ രണ്ട് ആഗോളയുദ്ധങ്ങളുടെ കനത്ത ആഘാതം യൂറോപ്പിന് സഹിക്കേണ്ടിവന്നു<ref>{{cite book|title= Trtiumph & Tragedy (Second World War Vo; VI)|author= Winston Churchil| publisher=Mariner Books|ISBN=978-0395410608|}}</ref> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്താലത്ത് നാമമാത്രമായ വിഷിഭരണകൂടം നിലനിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും പാരിസ് ജർമൻ അധീനതയിലായിരുന്നു. പാരിസിലെ മിക്ക പ്രധാന കെട്ടിടങ്ങളും നാസികളുടെ കാര്യാലയങ്ങളായി.<ref>{{cite book|title=France: The Dark Years 1940-44|year=2003|url=https://archive.org/details/france00juli|author=Julian Jackson|publisher=Oxford University Press|ISBN=978-0199254576}}</ref>. യുദ്ധാനന്തരം ഫ്രാൻസ് വീണ്ടും ജനാധിപത്യത്തിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയെങ്കിലും [[അൾജീറിയ |ആൾജീറിയൻ പ്രശ്നവും ]] <ref>{{Cite web |url=http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf |title=The victory without laurels- The French military tragedy in Algeria-1954-62 |access-date=2015-04-30 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026154518/http://toto.lib.unca.edu/sr_papers/history_sr/srhistory_2012/brannum_keith.pdf |url-status=dead }}</ref>,<ref name=Fierro/> വ്യാപകമായ വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭങ്ങളും നഗരത്തിൽ കോളിളക്കങ്ങളുണ്ടാക്കി. മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകൻ [[ഗി ദുബോർ]] പുതിയൊരു സാമൂഹ്യവിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തിന് (Situationist Internationale) നേതൃത്വം കൊടുത്തു <ref>[ http://www.cddc.vt.edu/sionline/si/report.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514125701/http://www.cddc.vt.edu/sionline/si/report.html |date=2011-05-14 }} situationist international archive]</ref>. 1989-ൽ ഫ്രഞ്ചുവിപ്ലവത്തിന്റെ ഇരുനൂറാം വാർഷികാഘോഷത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആധുനിക രീതിയിലുള്ള നാടകവേദി (Opéra Bastille) ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |url=http://www.operadeparis.fr/en/l-opera-de-paris/l-opera-bastille |title=ഒപേറാ ബസ്റ്റീൽ |access-date=2015-04-30 |archive-date=2015-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523043143/https://www.operadeparis.fr/en/l-opera-de-paris/l-opera-bastille |url-status=dead }}</ref> ==നഗരം ഇന്ന് == {{wide image|Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|1800px| എെഫെൽ ഗോപുരത്തിൽനിന്നുള്ള നഗരദൃശ്യം}} ===നഗരത്തിന്റെ കിടപ്പ് === [[File:Paris arr jms-num.gif |thumb|200px|left| പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ 20 വാർഡുകൾ ]] [[File:Carte Métro de Paris.jpg|right|250px|thumb|പാരിസ് മെട്രോ ലൈനുകൾ ]] നഗരത്തിലൂടെ പതിമൂന്നു കിലോമീറ്റർ <ref name= Pariscity >{{Cite web |url=http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/key-figures-for-paris/rub_8125_stand_29918_port_18748 |title=പാരിസ് നഗരം |access-date=2015-04-29 |archive-date=2015-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150515052041/http://www.paris.fr/english/presentation-of-the-city/key-figures-for-paris/rub_8125_stand_29918_port_18748 |url-status=dead }}</ref> കിഴക്കുനിന്ന് പടിഞ്ഞാട്ടേക്കൊഴുകുന്ന [[സീൻ നദി |സെയിൻ നദി]] പാരിസ് നഗരത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നു. സാമ്പ്രദായികമായി ഇരുകരകളും വലംകര ഇടംകര എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. സെയിൻ നദിക്ക് വീതി കുറവാണ്. ഏറ്റവും കൂടിയത് 200 മീറ്റർ (ഗ്രെനെൽ പാലം) ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 30 മീറ്റർ(ക്വാകെമോൺബെലോ). നഗരത്തിൽ ഇരു കരകളേയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന 37 പാലങ്ങൾ ഉണ്ട്. ചിലത് കാൽനടക്കാർക്കു മാത്രമായുള്ളവയാണ്.<ref name= Pariscity/>.നദിയിൽ പണ്ട് അഞ്ചുദ്വിപുകളുണ്ടായിരുന്നതായി രേഖകളുണ്ട്. ഇന്ന് മൂന്ന് കൊച്ചു ദ്വീപുകളാണുള്ളത്. ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണം [[ഇൽ സാ ലൂയി|സെന്റ് ലൂയിസ് ദ്വീപും]]( Île Saint-Louis) [[ഇൽദുലാസിറ്റി|സിറ്റി ദ്വീപും]] ( Île de la Cité, ) പ്രകൃത്യാ ഉള്ളതും [[ഇലൂസിന്യ് |ഹംസദ്വീപ് ]] (ഇലു സിന്യ്, Île aux Cygnes) മനുഷ്യനിർമിതവുമാണ്. കുറുകേയും വിലങ്ങനേയുമുള്ള പതിനാല് അതിവേഗ മെട്രോ റെയിൽ ലൈനുകൾ നഗരഗതാതഗം ഏറെ സുഗമമാക്കുന്നു. ===ഭരണസംവിധാനം=== കാര്യക്ഷമമായ നഗരപരിപാലനത്തിനായി പാരിസ് ഇരുപത് നഗരവാർഡുകളായി (arrondisement) വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ നദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായി വൃത്താകൃതിയിൽ ചുരുളഴിയുന്നു. ഓരോ നഗരവാർഡും വീണ്ടും നാലു ഉപവാർഡുകളായി (quartier) വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഓരോ വാർഡും സ്വന്തം മേയറേയും പാരിസ് കൗൺസിലിലേക്കായി പ്രതിനിധികളേയും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഈ കൗൺസിലർമാരാണ് പാരിസ് മേയറെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. പാരിസ് മേയറും ഇരുപത്തിയൊന്നു ഡെപ്യൂട്ടികളും 163 കൺസിലർമാരുമടങ്ങുന്ന സംഘമാണ് ഭരണനിർവഹണം നടത്തുന്നത്. 2013-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് പാരിസ് നഗരത്തിന്റെ ബഡ്ജറ്റ് എട്ടു ബില്യൺ യൂറോ ആണ്. <ref name= Pariscity/> അഞ്ചും ആറും വാർഡുകളിലായി പാരിസിലെ മിക്ക വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനകളും നിലകൊള്ളുന്നത്. ലുക്സംബർഗ് ഉദ്യാനം നഗരമധ്യത്തിൽ ആറാം വാർഡിലാണ്. ടുയിലെറി പാർക് ഒന്നാം വാർഡിലും. ഇവ കൂടാതെ മിക്ക വാർഡുകളിലും ഉദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. നഗരത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കും തെക്കുപടിഞ്ഞാറുമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അതി വിശാലമായ രണ്ടു ഉദ്യാനങ്ങളാണ് യഥാക്രമം വിസെനും ബൊളോണ്യെയും . പന്ത്രണ്ടാം വാർഡിലെ വിസെൻ ഉദ്യാനവനത്തിന് 2459 ഏക്കർ വിസ്തീർണവും പതിനാറാം വാർഡിന്റെ ഭാഗമായ ബൊളോണ്യെ ഉദ്യാനവനത്തിന് 2091 ഏക്കർ വിസ്തീർണവുമുണ്ട്.<ref>{{cite book|title= Hidden Gadens of Paris- A guide to the Parks, squares and woodlands of the city of light|url= https://archive.org/details/hiddengardensofp0000cahi|author= Susan Cahill|publisher= St. Martin's Griffin| year= 2012| ISBN= 978-0312673338}}</ref> ===കലാസാംസ്കാരികരംഗം === [[File:Cafe Procope plaque.jpg|250px|thumb|left| കഫേ പ്രോകോപിനകത്തെ സ്മാരകഫലകം. വിശിഷ്ഠാഥിതികളുടെ പേരുകൾ കാണാം]] [[File:La Closerie des Lilas.JPG |250px|thumb|right | ലാ ക്ലോസെറി ദെലീലാ-(ആറാം വാർഡ്) ഹെമിംഗ് വേ ഇവിടെയിരുന്നാണ് തന്റെ ആദ്യനോവൽ എഴുതിത്തീർത്തത്]] പാരിസ് നഗരജീവിതത്തിന്റെ ഒരു അവിഭാജ്യഘടകമാണ് പാരിസ് കഫേകൾ. [[ഹോണോറെ ഡി ബൽസാക് |ബൽസാക്]] കഫേകളെ ജനങ്ങളുടെ പാർലമെന്റ് എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു<ref>[http://www.gutenberg.org/files/1417/1417-h/1417-h.htm#link2HCH0012 ബൽസാകിന്റെ നോവൽ -മണ്ണിന്റെ മക്കൾ അധ്യായം 12]</ref>, <ref name=Haine>{{cite book| title= The World of the Paris Café: Sociability Among the French Working Class, 1789-1914|author= W. Scott Haine|publisher= JHU Press|year= 1998|ISBN= 9780801860706}}</ref> ആറാം വാർഡിലെ പ്രകോപ് കഫേയിലിരുന്നുകൊണ്ടാണ് [[വോൾട്ടയർ|വോൾട്ടയറും]] [[ഡെനി ഡിഡറോ |ഡിഡറോയും]] മാനവരാശിയേയും സംസ്കാരത്തേയും കുറിച്ച് വിചിന്തനം നടത്തിയത്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബുദ്ധിജീവികളേയും കലാ-സാഹിത്യകാരന്മാരേയും സംഗീതജ്ഞരേയും പാരിസ് കഫേകൾ ആകർഷിച്ചു.<ref>{{cite book|title= Paris Café: The Sélect Crowd|year= 2007|url= https://archive.org/details/pariscafslectcro0000fitc|author= Noel Riley Fitch|publisher =Counterpoint Press, 2007|ISBN= 9781933368856}}</ref> [[ ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]], [[തോമസ് ജെഫേഴ്സൺ]], [[ജെയിംസ് ജോയ്സ് ]], [[എസ്രാ പൗണ്ട്]],[[സ്കോട്ട് ഫിറ്റ്സ്‌ജെറാൾഡ്]] , [[സാമുവൽ ബെക്കറ്റ്]], ഇവരൊക്കെ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പെടുന്നു.ലാ ക്ലോസെറി ദെലീലാ എന്ന കഫേയിലിരുന്നാണ് [[ഏണസ്റ്റ് ഹെമിങ്‌വേ |ഏണസ്റ്റ് ഹെമിംഗ്വേ ]]തന്റെ ആദ്യ നോവലായ ''ദി സൺ ഓൾസോ റൈസസ്''(1926) എഴുതിയത് <ref>{{cite book|title =Hemingway- A Biography|url =https://archive.org/details/hemingwaybiograp0000meye_v2c9| author= Jeffrey Meyers|publisher =Perseus Books Group|year= 1999|ISBN= 9780306808906}}</ref>[[സാൽവദോർ ദാലി]] , [[മാർക് ചാഗൽ]], [[പാബ്ലോ പിക്കാസോ |പികാസോ ]] തുടങ്ങിയവരുടെ സമ്മേളനം മോപാർണെ ഭാഗത്തുള്ള കഫേകളിലായിരുന്നു. കാൾ മാർക്സും ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസും തമ്മിലുള്ള ആദ്യത്തെ നീണ്ട കൂടിക്കാഴ്ച റീജൻസ് എന്ന പാരിസ് കഫേയിൽ വെച്ചാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.<ref>[https://books.google.de/books?id=ZZuDP8hGg5IC&pg=PT11&dq=marx+cafe+la+regence&hl=de&sa=X&ei=tOCNUrjCK8KNtAaKpoGYBA#v=onepage&q=marx%20cafe%20la%20regence&f=false കാൾ മാർക്സ് പാരിസിൽ- ശേഖരിച്ചത് 13മെയ് 2015]</ref> ആറാം വാർഡിലെ 1812-ൽ നിലവിൽ വന്ന ലെദുമഗോ കഫേയിലും (Les Deux Magots) <ref name= Magot>{{Cite web |url=http://www.lesdeuxmagots.fr/en/ambiances.php#/ambiances.php |title=ലെദു മഗോ കഫേ |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150509135544/http://www.lesdeuxmagots.fr/en/ambiances.php#/ambiances.php |url-status=dead }}</ref> 1885-ൽ നിലവിൽ വന്നഫ്ലോർ കഫേയിലും (Café de Flore)<ref name=Flore>{{Cite web |url=http://www.paris-bistro.com/english/histoire_flore.html |title=ഫ്ലോർ കഫേ |access-date=2015-05-14 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924064530/http://www.paris-bistro.com/english/histoire_flore.html |url-status=dead }}</ref> [[ആൻഡ്രേ ഗീഡ്]],[[ലൂയി ആരഗൺ]],[[ഷാൺ-പോൾ സാർത്ര് |സാർത്ര്]],[[സിമോൺ ദ ബൊവ| സിമോൺ ദു ബൂവ്വാ]], [[അൽബേർ കാമ്യു]] എന്നിവർ പതിവു സന്ദർശകരായിരുന്നുവത്രെ<ref name= Magot/>, <ref name=Flore/>. ലെദു മഗോ 1933 മുതൽ സ്വന്തം പേരിൽ (Prix des Deaux Magot) വാർഷിക സാഹിത്യപുരസ്കാരം നല്കി വരുന്നു<ref name= Magot/>. 1994 മുതൽ ഫ്ലോർ കഫേയും Prix de Flore എന്ന സാഹിത്യപുരസ്കാരം നല്കിത്തുടങ്ങി<ref name=Flore/>. == അവലംബം == {{Reflist|3}} ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Paris uu ua jms.png |പാരിസ് നഗരവും പരിസരപ്രദേശങ്ങളും File:Paris ile Cite ile Saint Louis pont Tournelle.jpg |ഇൽ സാ ലൂയി, ഇൽദുലാസിറ്റി ദ്വീപുകൾ File:Ile.des.cygnes.paris.arp.jpg |ഇലു സിന്യ്- മനുഷ്യനിർമിത ദ്വീപ് File:Eiffel Tower by the Seine river, Paris, 2 March 2014.jpg |എെഫെൽ ഗോപുരം സെയ്ൻ നദിയിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച File:Elysée Palace, Paris 2005.jpg| എലീസി കൊട്ടാരം- ഇപ്പോൾ ഫ്രഞ്ചു പ്രസിഡൻഡിന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതി File:NotreDameI.jpg |നോട്ടർഡാം ക്രൈസ്തവപ്പള്ളി File:Point zéro des routes de France, March 2013.jpg |നോട്ടർഡാം പള്ളിക്കകത്തെ സീറോ പോയന്റ്-തുടക്കബിന്ദു File:Le Procope.JPG|പ്രോകോപ് കഫേ File:Ben Franklin plaque.jpg| ബെഞ്ചമിൻ ഫ്രാങ്കലിൻ പ്രോകോപ് കഫേ സന്ദർശിച്ച വിവരം File:Lesdeuxmagots.jpg |ലെദു മാഗോ കഫേ (ആറാം വാർഡ്) File:Cafe de Flore 2007.jpg| ഫ്ലോർ കഫേ(ആറാം വാർഡ്) File:Arc de Triomphe (29).JPG| ട്രൈമ്ഫ് ഡി ആർച്ചിന്റെ മച്ച് File:Arc de Triomphe (4).JPG|ട്രൈമ്ഫ് ഡി ആർച്ച് File:Catacombs of Paris (33).JPG|പാരീസിലെ ഭൂഗർഭക്കല്ലറ </gallery> {{List of European capitals by region}} [[വർഗ്ഗം:പാരിസ്]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒളിമ്പിക്സ് മത്സരങ്ങൾക്ക് ആതിഥ്യം വഹിച്ച നഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഫ്രാൻസിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] kcwbajlc9gaut33fajdmhrlp4ns2j96 0 45295 4648121 4619410 2026-07-16T18:15:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648121 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Prague}} {{Geobox|Settlement | name = Prague | native_name = Praha | other_name = Golden City | category = City <!-- *** Name *** --> | etymology = | official_name = | motto = {{lang|la|Praga Caput Rei publicae}} <small>(Prague, Capital of the Republic; [[Latin]])</small> | symbol = Coat of arms of Prague.svg | symbol_type = Coat-of-arms [[പ്രമാണം:2464028806 34b50134bf o.jpg|230px|center|Prague by night]]<!-- *** Heading *** --> <!-- *** Country etc. *** --> | country = Czech Republic | country_flag = 1 | state = | region = Capital City of Czech | region_type = [[Regions of the Czech Republic|Region]] | district = | municipality = <!-- *** Family *** --> | part = | landmark = | river = Vltava <!-- *** Locations *** --> | location = | elevation = 179-399 | coordinates = {{coord|50|05|N|14|25|E|region:CZ|display=inline,title}} | coordinates_type = | highest = | highest_location = | highest_elevation = | highest_coordinates = | lowest = | lowest_location = | lowest_elevation = | lowest_coordinates = <!-- *** Dimensions *** --> | area = 496 | area_round = 2 | area_metro = 6977 <!-- *** Population *** --> | population = 1218644 | population_date = 2008-3-31 | population_metro = 1941803 | population_density = 2457 <!-- *** History & management *** --> | established = 9th century | established_type = Founded | mayor = Adriana Krnáčová <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]]| utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]| utc_offset_DST = +2 | postal_code = 1xx xx | postal_code_type = Postal code | area_code = | code = <!-- *** UNESCO etc. *** --> | whs_name = Historic Centre of Prague | whs_year = 1992 | whs_number = 616 | whs_region = 4 | whs_criteria = ii, iv, vi <!-- *** Free frields (for any data) *** --> | free = <!-- *** Maps *** --> | map = Czechia - outline map.svg | map_background = Czechia - background map.png | map_locator = Czechia <!-- *** Website *** --> | website = [http://www.cityofprague.cz www.cityofprague.cz] <!-- *** Footnotes *** --> | footnotes = }} [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ തലസ്ഥാനവുമാണ് '''പ്രാഗ്''' ({{IPAEng|ˈprɑːg}}, {{lang|cs|Praha}} ({{IPA2|ˈpraɦa}}). ഈ നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമം ''പ്രാഗ്- തലസ്ഥാന നഗരം''(''Prague - the Capital City'') എന്നർത്ഥം വരുന്ന ''Hlavní město Praha'' എന്നാണ്. ചെക് ഭാഷയിൽ പ്രാഹ എന്നാണ് ഉച്ചാരണം. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Astronomical clock Prague.jpg|പകരം=ആസ്ട്രണോമികൽ ക്ലോക്, ടൗൺ ഹാൾ ടവർ, പ്രാഗ്|ലഘുചിത്രം|Astronomical Clock Old Town Hall Tower, Prague]]പ്രാഗിനും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തിനും പഴയ പേര് [[ബൊഹെമിയ|ബൊഹീമിയ]] എന്നായിരുന്നു. ആദ്യകാല നിവാസികൾ ബൊഹീമിയൻ-സ്ലാവിക് വംശജരാണെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://cdn.prague-guide.co.uk/Discover_Prague.pdf|title=Discover _Prague|access-date=2019-01-31|last=|first=|date=|website=cdnprague-guide.co.uk/Discover|publisher=}}</ref> പഴങ്കഥകളനുസരിച്ച് വ്ലട്ടാവ നദിയുടെ വലംകരയിലെ ഒരു കുന്നിൻ പ്രദേശമായിരുന്നു പ്രാഗ്. ബൊഹീമിയൻ നാടുവാഴികൾ കുന്നിൻ മുകളിലും സാധാരണ ജനത അടിവാരങ്ങളിലും പാർത്തുവന്നുവെന്നാണ് അനുമാനം. ലിബൂസാ രാജകുമാരിയുടെ ദീർഘവീക്ഷണത്തിന്റെ ഫലമാണ് വുൾട്ടാവ നദിയുടെ ഇരുകരകളിലുമായുള്ള പ്രാഹാ നഗരവും പ്രെസ്മിൽ രാജവംശവും എന്നും പഴങ്കഥ<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofbohemia00vick/page/41|title=History of Bohemia|last=Vickers|first=Robert H|publisher=Charles H Sergel Company|year=1894|isbn=|location=London|pages=41-45}}</ref>. ഇവയ്കൊന്നും രേഖകളില്ല. പത്താം ശതകത്തിൽ ബൊഹീമിയയിൽ ക്രിസ്തുമതം ശക്തിപ്പെട്ടു, പള്ളികൾ ഉയർന്നു വന്നു, പള്ളികൾ ചരിത്രരേഖകൾ സൂക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി. നഗരത്തിനു ചുറ്റുമായുള്ള മതിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് പതിമൂന്നാം ശതകത്തിലാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. <ref name=":0">{{Cite book|title=The Story of Prague|url=https://archive.org/details/storyofprague00lutz_0|last=Lutzow|first=Count|publisher=J.M. Dent &Co, London|year=1902|isbn=|location=|pages=}}</ref>,<ref>{{Cite book|title=Prague: A Cultural History (Interlink Cultural Histories) (Cities of the Imagination)|url=https://archive.org/details/pragueculturalli0000burt|last=Burton|first=Richard D.E|publisher=Interlink Pub Group|year=2013|isbn=978-1566564908|location=|pages=}}</ref> [[ജെറുസലേം|ജറുസെലമിന്റെ]] പതനത്തോടെ ജൂതരുടെ കുടിയേറ്റം ആരംഭിച്ചുവെന്ന അഭ്യൂഹങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും രേഖകളില്ല. പൊതുവെ ഇക്കാര്യത്തിൽ ഏകാഭിപ്രായവുമില്ല.<ref>{{Cite book|title=Jewish Stories of Prague: Jewish Prague in History and Legend|last=Tomek|first=V.V.|publisher=Sharpless House Inc|year=2014|isbn=9781438230054|location=Palm Harbor, Florida|pages=7-12}}</ref> ജർമൻ വംശജർ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലും. ചാൾസ് നാലാമന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്താണ് പ്രാഹ നഗരം മൂന്നു വ്യത്യസ്ത ചുററുവട്ടങ്ങളായി വികസിച്ചത്. വ്ലട്ടാവ നദിയുടെ വലം കരയിൽ സ്റ്റാർ മെസ്റ്റോ( പഴയ പട്ടണം), നോവോ മെസ്റ്റോ( പുതിയ പട്ടണം) പിന്നെ ഇടതുകരയിൽ മാലാ സ്ട്രാനാ(ചെറു പട്ടണം ) എന്നിവ ഉയർന്നു വന്നു. ഇന്നും ഇവ ഇതേപേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. <ref name=":0" />,<ref>{{Cite web|url=http://pragueoffthemap.com/tips-by-district/overview-of-prague-districts|title=Overview of Prague Districts|access-date=2019-01-30|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127181155/http://pragueoffthemap.com/tips-by-district/overview-of-prague-districts|url-status=dead}}</ref> പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മതസ്പർധകൾ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Hussite_Wars|title=Hussite Wars-New World Encyclopaedia|access-date=2019-02-01|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> ഹുസ്സൈറ്റുകളും ( ആദ്യകാല [[പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നവീകരണം|പ്രോട്ടസ്റ്റന്റുകൾ]]) [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കാതലിക് നേതൃത്വവും]] തമ്മിലുള്ള കലഹം യുദ്ധത്തിൽ കലാശിച്ചു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടോടെ സ്ഥിതിഗതികൾ ശാന്തമായി. [[ഹാപ്സ്ബർഗ് വംശം]] രാജാധികാരം കൈക്കലാക്കി. പ്രാഗ് ശാസ്ത്രത്തിൽ മുന്നിട്ടു നിന്നു. ഇക്കാലത്താണ് പ്രശസ്ത ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞരായ [[ടൈക്കോ ബ്രാഹെ|ടൈകോ ബ്രാഷും]], [[ജൊഹാൻസ് കെപ്ലർ|ജോൺ കെപ്ലറും]] പ്രാഗ് നഗരപ്രാന്തത്തിലെ നക്ഷത്രനിരീക്ഷണശാലയിൽ ഗവേഷണം നടത്തിയിരുന്നത്. [[വ്യവസായവിപ്ലവം|വ്യവസായവിപ്ലവത്തിന്റെ]] ഫലമായി പ്രാഗും [[വിയന്ന|വിയന്നയും]] തമ്മിൽ ട്രെയിൻ ഗതാഗതം തുടങ്ങിയത് 1845-ലാണ്. 1918-ൽ [[ആസ്ട്രോ-ഹങ്കേറിയൻ സാമ്രാജ്യം|ആസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] പതനത്തോടെ പ്രാഗിലെ രാജവാഴ്ച അവസാനിച്ചു. ചെകോസ്ലാവ്ക്യൻ റിപബ്ലിക് രൂപം കൊണ്ടു. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത്]] ചെകോസ്ലവാക്യ [[നാസി ജർമ്മനി|നാസികളുടേയും]] യുദ്ധാനന്തരം [[സോവിയറ്റ് റഷ്യ|സോവിയറ്റ് റഷ്യയുടേയും]] അധീനതയിലായി. 1989-ലെ [[വെൽവെറ്റ് വിപ്ലവം]] കമ്യൂണിസത്തിന് അന്ത്യം കുറിച്ചു. 1993-ൽ [[ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌|ചെക് റിപബ്ലികും]] [[സ്ലോവാക്യ|സ്ലോവാക്യയും]] രൂപം കൊണ്ടു. പ്രാഗ്, ചെക് റിപബ്ലികിന്റെ തലസ്ഥാനനഗരിയായി. == നഗരകാഴചകൾ == === പഴയ ടൗൺ ഹാൾ === [[പ്രമാണം:View from the top of old Town Hall.jpg|ലഘുചിത്രം|സെന്റ് നികോളസ് കതീഡ്രൽ- പഴയ ടൗൺഹാളിന്റെ മുകളിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച- |പകരം=]] പ്രാഗിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ കെട്ടിടത്തിന് വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. അഞ്ചു കെട്ടിടങ്ങളുടെ സമുച്ചയമാണ് ഇത്. കേന്ദ്രഭാഗത്ത് കന്യാമറിയത്തിന്റെ പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. 1381 മുതൽ ഇവിടെ ആരാധനയാരംഭിച്ചു എന്നാണ് അനുമാനം. കൗൺസിൽ ഹാൾ പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രൗഢിയോടെ ഇന്നും കാത്തു സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ സമുച്ചയത്തിലെ ഏറ്റവും വിശാലമായ ഹാൾ ബ്രോസിക് അസംബ്ലി ഹാളാണ്. മച്ചിന് രണ്ടു നിലകെട്ടിടത്തിന്റെ ഉയരമുണ്ട്. [[വാക്ലാവ് ബ്രോസിക്]] <ref>{{Cite book|title=Vaclav Brozik,|last=Blazickova-Horova(Ed)|first=Naezda|publisher=Narodni galerie v Praze, Prague|year=2003|isbn=978-8070352397|location=|pages=}}</ref>എന്ന ചിത്രകാരന്റെ രചനകളാണ് ചുവരുകളിൽ. ഭൂനിരപ്പിന് താഴെയുള്ള നിലയിൽ ഒട്ടനവധി കൊച്ചു കൊച്ചു അറകളുണ്ട്. അതി സങ്കീർണമായ ഇടനാഴികളും തുരങ്കങ്ങളും അവയെ തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. [[ഗോത്തിക് വാസ്തുകല|ഗോഥിക് ശൈലിയിൽ]] നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടുള്ള ഗോപുരം പഴയകാലത്ത് പ്രാഗിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കെട്ടിടമായിരുന്നു. ഗോപുരത്തിനു ചുറ്റുമായുള്ള വരാന്തയിൽ നിന്നാൽ പ്രാഗ് നഗരം മുഴുവനും കാണാം. നഗരസുരക്ഷയുടെ അധികാരിക്ക് താമസിക്കാനായി അവിടെ പ്രത്യേകം സൗകര്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് ഗോപുരത്തിന്റെ മുകളിലെത്താനായി ചില്ലുഗ്ലാസു കൊണ്ടുള്ള ലിഫ്റ്റ് ഉണ്ട്. === ആസ്ട്രണോമിക്കൽ ക്ലോക് === 1410-ലാണ് ആസ്ടോണോമിക്കൽ ക്ലോക് ടൗൺഹാൾ ഗോപുരത്തിന്റെ മുഖ്യഭിത്തിയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. ഇന്നും മിടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴയ ഘടികാരമാണ് ഇത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.orloj.eu/cs/orloj_historie.htm|title=The Prague Astronomical Clock|access-date=2018-11-13|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> ഘടികാരത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി അനേകം കഥകളുമുണ്ട്. ഘടികാരം രൂപകല്പന ചെയ്ത് നിർമിച്ചത് ഹാനുസ് എന്ന വിദഗ്ദ്ധനായിരുന്നത്രെ. ഹാനുസ് ഇതുപോലെയോ ഇതിനേക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ടതോ ആയ മറ്റൊരു യന്ത്രം നിർമ്മിക്കാതിരിക്കാനായി ഭരണാധികാരികൾ ഹാനുസിന്റെ കണ്ണുകൾ കുത്തിപ്പൊട്ടിച്ചു, പകരം വീട്ടാനായി ഹാനൂസ് ഘടികാരത്തിന്റെ മുഖ്യഭാഗത്തേക്ക് എടുത്തു ചാടി ആത്മഹത്യ ചെയ്തെന്നും അങ്ങനെ ഘടികാരം നിന്നുപോയെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷമാണ് ഘടികാരം പുനപ്രവർത്തനക്ഷമമായത്. ഘടികാരം നിലച്ചുപോകുന്നത് രാജ്യത്തിനാകമാനം ദുശ്ശകുനമാണെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.praguecityline.com/prague-monuments/legends-of-the-old-town-astronomical-clock|title=Prague City Line|access-date=2018-11-13|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2014-06-18|archive-url=https://archive.today/20140618193936/http://www.praguecityline.com/prague-monuments/legends-of-the-old-town-astronomical-clock|url-status=dead}}</ref> === ജൂതക്കോളണി === പ്രാഗിലെ ജൂതച്ചേരി,കാലാകാലമായി യോസോഫ് എന്നാണറിയപ്പെട്രുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.prague-guide.co.uk/old-jewish-quarter-josefov/|title=Old Jewish Quarter Josefov-Prague Guide|access-date=2019-02-01|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ ചേരിതിരിവ് തികച്ചും നിർബന്ധമാക്കിയത്. ജൂതർക്ക് പ്രാഗിൽ മറ്റൊരിടത്തും താമസിക്കാനനുവാദമില്ലായിരുന്നു. മാത്രമല്ല പൊതുസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നും പൊതുആഘോഷങ്ങളിൽ നിന്നും അവർ ഒഴിച്ചു നിർത്തപ്പെട്ടു . ജൂതച്ചേരിയിലെ [[ജൂതപ്പള്ളി|സിനഗോഗുകളും]] സെമിത്തെരിയും നാസി ആക്രമണത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ടു. ഇന്നവ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ ചേരിയിലാണ് [[ഫ്രാൻസ് കാഫ്‌ക|കാഫ്കയുടെ]] കുടുംബം നിവസിച്ചിരുന്നത്. വിനോദസഞ്ചാരികൾക്കായി ജൂതക്കോളണിയിലൂടെ ഒരു നടത്തം ഏർപാടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. === സിനഗോഗുകൾ === ജൂതച്ചേരിയിൽ ആറു സിനഗോഗുകളുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.introducingprague.com/synagogues|title=Josefov's Six Synagogues|access-date=2019-02-01|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗ്, 1270-ൽ പുതുക്കിപ്പണിതശേഷം പഴയ-പുതിയ സിനഗോഗ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 1868-ൽ പണിത സ്പാനിഷ് സിനഗോഗ്, ക്ലൗസോവ (1680) , പിങ്കാസ്( 1475), മൈസലോവ (1689 ) ജൂബിലി(1905-6) എന്നിവയാണ് മറ്റുള്ളവ. === ചാൾസ് പാലം === വുൾടാവ നദിക്കു കുറുകെ ആദ്യത്തെ കല്പാലം പണിതത് 1172-ലാണ്. ജൂഡിത് പാലം എന്നാണ് ഇതറിയപ്പെട്ടത്. പിന്നീട് 1342- -ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ ഈ പാലം തകർന്നു പോയി. 1357-ൽ ചാൾസ് പാലത്തിന്റെ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു. പാലത്തിന് 10 മീറ്റർ വീതിയും 621മീറ്റർ നീളവുമുണ്ട്. പാലത്തിന്റെ ഇരു വശങ്ങളിലുമായി ചരിത്രപുരുഷന്മാരുടെ പ്രതിമകൾ പ്രതിമകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ്.<ref>{{Cite book|title=Prague Saints and Heroes of the Charles Bridge: The Lives of Extraordinary People (Prague)|url=https://archive.org/details/praguesaintshero0000mart|last=Martin|first=Pat|publisher=Penfield Books|year=2003|isbn=978-1932043075|location=|pages=}}</ref> ഇവ പിന്നീട് പ്രാഗ് മ്യൂസിയത്തിലേക്കു മാറ്റപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ളത് പകർപ്പുകളാണ്. പാലത്തിന്റെ രണ്ട് അറ്റങ്ങളിലുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഗോപുരങ്ങളിൽ കയറാൻ പടവുകളുണ്ട്. വഴിവാണിഭക്കാർ തിക്കിത്തിരക്കുന്ന ഈ നടപ്പാലം പ്രാഗിന്റെ സുപ്രധാന ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളിലൊന്നാണ്. === പഴയ കോട്ട === പതിനെട്ട് ഏക്കറിൽ (ഏതാണ്ട് 7 ഹെക്റ്റർ) പരന്നു കിടക്കുന്ന കോട്ടവളപ്പിനകത്ത് നിരവധി കെട്ടിടങ്ങളും അവക്കിടയിലായി അനേകം അങ്കണങ്ങളുമുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിസ്തൃതമായ കോട്ടവളപ്പാണിത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.hrad.cz/en/prague-castle-for-visitors|title=Prague Castle for visitors|access-date=2019-01-31|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിലാണ് കോട്ടയുടെ നിർമ്മാണം എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു. അന്നു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കന്യാമറിയത്തിന്റെ പള്ളിുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്നും കാണാം. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ പണിത സെന്റ് ജോർജ് പള്ളി <ref>{{Cite web|url=https://www.prague.eu/en/object/places/8/prague-castle-st-george-s-basilica-bazilika-sv-jiri|title=Prague Castle -St George Basilica|access-date=2019-01-31|last=|first=|date=|website=|publisher=|archive-date=2019-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502134628/https://www.prague.eu/en/object/places/8/prague-castle-st-george-s-basilica-bazilika-sv-jiri|url-status=dead}}</ref>ഇന്നൊരു ഗാലറിയാണ്. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ രാജകുടുംബാംഗങ്ങൾക്കും മതാധികാരികൾക്കുമുള്ള ഭവനങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. 1346മുതൽ 1378 വരെ ഭരിച്ച ചാൾസ് നാലാമന്റെ കാലത്താണ് നിർമ്മാണപ്രവർത്തനം ഊർജ്ജിതമായത്. പിൻഗാമികളിൽ ചിലർ കോട്ടമതിലുകൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും കൊട്ടാരം പുതുക്കിപ്പണിയുകയും ചെയ്തു. ബൊഹീമിയൻ രാജവംശവും ഹാപ്സ്ബർഗ് രാജവംശവും തമ്മിൽ നടന്ന അധികാര വടംവലിയിൽ പ്രാഗ് കോട്ടക്ക് വളരെയേറെ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടായി. 1918-ൽ ആസ്ട്രോ-ഹംഗേറിയൻ സാമ്രാജ്യം നാമാവശേഷമായി,സ്വതന്ത്ര ചെകോസ്ലാവിയ രൂപം കൊണ്ടു. അന്നു മുതൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ ആസ്ഥാനം പ്രാഗ് കോട്ടയാണ്. കോട്ടസമുച്ചയത്തിന്റെ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ ഇന്നും തുടരുന്നു. ബൊഹീമിയൻ രാജവംശത്തിന്റേയും ഹാപ്സ്ബർഗ് രാജവംശത്തിന്റേയും ആടയാഭരണങ്ങളും ആയുധശേഖരവും ചരിത്രപ്രധാനമായ രേഖകളും മറ്റു വസ്തുക്കളും ഇവിടത്തെ മ്യൂസിയത്തിൽ കാണാം. സുപ്രധാനമായ സെന്റ് വിറ്റസ് കതീഡ്രൽ<ref>{{Cite web|url=https://www.hrad.cz/en/prague-castle-for-visitors/objects-for-visitors/st.-vitus-cathedral-10330#from-list|title=St.Vitus Cathedral- Prage Castle for Visitors|access-date=2019-01-31|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref> കോട്ടവളപ്പിനകത്താണ്. മുഖ്യഗോപുരത്തിന് നൂറ്റിരണ്ടു മീറ്റർ ഉയരമുണ്ട്. === ചാൾസ് യുണിവഴ്സിറ്റി === 1348- ചാൾസ് നാലാമനാണ് ചാൾസ് യൂണിവഴ്സിറ്റി സ്ഥാപിച്ചത്<ref>{{Cite web|url=https://www.cuni.cz/UKEN-106.html|title=History of Charles University-Charles University|access-date=2019-01-31|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>. ഹുസ്സൈറ്റ്(പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്) നവോത്ഥാനകാലത്ത് യൂണിവഴ്സിറ്റിയിൽ വലിയതോതിൽ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് നേതാവായ യാൻ ഹുസ്സാ ആയിരുന്നു അന്നത്തെ റെക്റ്റർ. അതിനുശേഷം തുടരെത്തുടരെ ഉണ്ടായ മത-രാഷ്ട്രീയ സ്പർധകൾ യൂണിവഴ്സിറ്റിയേയും ബാധിച്ചു<ref>{{Cite web|url=https://www.cuni.cz/UKEN-106.html|title=Univerzita Karlova|access-date=2018-11-13|last=|first=|date=|website=|publisher=}}</ref>. === കാഫ്കാ സ്മൃതികൾ === പഴയ സിനഗോഗിനും ജൂതസെമിത്തെരിക്കും തൊട്ടടുത്തായിട്ടാണ് കാഫ്കാ സ്ക്വയർ. കാഫ്കയുടെ അതിസങ്കീർണമായ വിചാരധാരയെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ശില്പം അവിടെയുണ്ട്. ടൗൺസ്ക്വയറിലെ ഒരു പഴയ കെട്ടിടത്തിൽ '''കാഫ്കയുടെ ലോകം ,''' സന്ദർശകർക്ക് അനുഭവിച്ചറിയാനാകുന്നു. ആളൊഴിഞ്ഞ ഇരുണ്ട ഇടനാഴികൾ, നിരനിരയായുള്ള വാതിലുകൾ എന്നിങ്ങനെ പലതും. == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Kafka Museum .jpg|കാഫ്ക്ക മ്യൂസിയം പ്രമാണം:Kafka Monument.jpg|കാഫ്കാ ചത്വരത്തിലെ ശില്പം പ്രമാണം:Church of Our Lady Before Tyn, Prague.jpg|പഴയ ടൗണിലെ പള്ളി. ടൗൺഹാളിന്റെ മുകളിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച പ്രമാണം:Bridge Tower in Old Town Prague.jpg|പൗഡർ ഗേറ്റ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന നഗരകവാടം പ്രമാണം:Restaurant Opposite the Old Synagogue, Prague.jpg|പഴയ സിനഗോഗിനു അഭിമുഖമായുള്ള റെസ്റ്റോറന്റ് പ്രമാണം:Prague Street View.jpg|പ്രാഗ്- വഴിയോരക്കാഴ്ച പ്രമാണം:Charles University Hostel, Praha .jpg|ചാൾസ് യൂണിവഴ്സിറ്റി ഹോസ്റ്റൽ പ്രമാണം:Vltava River and Charles Bridge.jpg|വ്ലട്ടാവ നദി - ചാൾസ് പാലത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച പ്രമാണം:Old Town Hall Square,Prague- View from the Town Hall Tower .jpg|ചത്വരം - ടൗൺ ഹാളിന്റെ മുകളിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച പ്രമാണം:Activities- Old Town Hall Square, Prague .jpg|ചത്വരം- മറ്റൊരു ദൃശ്യം </gallery> == അവലംബം == <references/> {{List of European capitals by region}} {{Euro-geo-stub|Prague}} [[വർഗ്ഗം:ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിലെ നഗരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പ്രാഗ്]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ തലസ്ഥാനങ്ങൾ]] cnepmnws32koysqnuk1f1bh64pqfwq5 0 47400 4648069 4645662 2026-07-16T16:56:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648069 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Zoroastrianism}}{{Infobox religion | name = Zoroastrianism | native_name = {{nobold|{{Script/Avestan|𐬨𐬀𐬰𐬛𐬀𐬌𐬌𐬀𐬯𐬥𐬀}}}} | native_name_lang = ae | image = Zoroastrian Fire Temple, Yazd 02.jpg | imagewidth = 250px | caption = The [[Fire Temple of Yazd]] in Iran | type = [[Ethnic religion]] | main_classification = [[Iranian religions|Iranian]] | scripture = [[Avesta]] | theology = [[Dualism in cosmology|Dualistic]]<ref name="Boyd-1979">{{cite journal |last1=Boyd |first1=James W. |first2=Donald A. |last2=Crosby |title=Is Zoroastrianism Dualistic or Monotheistic? |url=https://archive.org/details/sim_american-academy-of-religion-journal_1979-12_47_4/page/557 |journal=Journal of the American Academy of Religion |volume=47 |number=4 |date=1979 |pages=557–88 |doi=10.1093/jaarel/XLVII.4.557 |jstor=1462275 |quote=In brief, the interpretation we favor is that Zoroastrianism combines cosmogonic dualism and eschatological monotheism in a manner unique to itself among the major religions of the world. This combination results in a religious outlook which cannot be categorized as either straightforward dualism or straightforward monotheism, meaning that the question in the title of this paper poses a false dichotomy. The dichotomy arises, we contend, from a failure to take seriously enough the central role played by time in Zoroastrian theology. Zoroastrianism proclaims a movement through time from dualism toward monotheism, i.e., a dualism which is being made false by the dynamics of time, and a monotheism which is being made true by those same dynamics of time. The meaning of the [[eschaton]] in Zoroastrianism is thus the triumph of monotheism, the good God Ahura Mazdä having at last won his way through to complete and final ascendancy. But in the meantime there is vital truth to dualism, the neglect of which can only lead to a distortion of the religion's essential teachings.|issn=0002-7189 }}</ref><ref name="Skjærvø 2005">{{harvnb|Skjærvø|2005|pp=14–15}}: Ahura Mazdâ's companions include the six 'Life-giving Immortals' and great gods, such as Mithra, the sun god, and others [...]. The forces of evil comprise, notably, Angra Manyu, the Evil Spirit, the bad, old, gods (''daêwas''), and Wrath (''aêshma''), which probably embodies the dark night sky itself. Zoroastrianism is therefore a dualistic and polytheistic religion, but with one supreme god, who is the father of the ordered cosmos."</ref> | area = [[Greater Iran]] (historically) | language = [[Avestan]] | founder = [[Zoroaster]] (traditional) | founded_date = {{c.|mid-6th century BCE}} | founded_place = [[Iranian Plateau]] | separated_from = [[Proto-Indo-Iranian paganism|Proto-Indo-Iranian religion]] | number_of_followers = 100,000–120,000 ([[List of countries by Zoroastrian population|Zoroastrians]]) }} {{Contain special characters|Uncommon Unicode}} {{Zoroastrianism sidebar}} [[സൊറോസ്റ്റർ]] അഥവാ '''സറാത്തുസ്ത്ര'''<ref name=afghans4>{{cite book |last=Vogelsang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 4 - Advent of the Indo Iranian Speaking Peoples|pages=[https://archive.org/details/afghans00voge/page/62 62]-65|url=https://archive.org/details/afghans00voge}}</ref> എന്ന [[ഇറാൻ|ഇറാനിയൻ]] പ്രവാചകന്റെ പ്രബോധനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു മതമാണ്‌ '''സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം''' അഥവാ '''പാർസി മതം'''. [[ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യം|ഹഖാമനി]] കാലഘട്ടത്തിൽ{{സൂചിക|൧}} വിശാല ഇറാനിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മതമായിരുന്നു ഇത്. ഇസ്ലാംഭരണത്തിനു മുൻപുള്ള [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യയിലെ]] അവസാനസാമ്രാജ്യമായിരുന്ന [[സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യം|സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] കാലത്ത് സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം സാമ്രാജ്യത്തിലെ ഔദ്യോഗികമതമായിരുന്നു. കൂടാതെ ഈ സമയത്ത് മതം സംഘടനാരൂപം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു<ref name=afghans10>{{cite book |last=Vogelsang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 10-THe Reassertion of the Iranian West|pages=[https://archive.org/details/afghans00voge/page/159 159]|url=https://archive.org/details/afghans00voge}}</ref>‌. [[അവെസ്ത|അവെസ്തയാണ്]] ഈ മതത്തിന്റെ പുണ്യഗ്രന്ഥം. '''അഹുറ മസ്സ്ദ''' എന്ന വിവേകത്തിന്റെ ദൈവത്തിൽ നിന്നും സറാത്തുസ്ട്രക്ക് ലഭിച്ച വെളിപാടുകളാണ്‌ ഈ മതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമായി കണക്കാക്കുന്നത്. അഹൂറ മസ്ദയുടെ വിശ്വാസികൾ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഈ മതത്തെ '''മസ്സ്ദ മതം''' അഥവാ '''മസ്സ്ദയിസം''' എന്നും അറിയപ്പെടാറുണ്ട്. ഇന്ന് [[ഇന്ത്യ]], [[ഇറാൻ]], [[പാകിസ്താൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലായി രണ്ടരലക്ഷത്തോളം വിശ്വാസികളാണ്‌ ഈ മതത്തിനുള്ളത്. അഹൂറ മസ്ദയും മറ്റു ചില ദൈവങ്ങളുമാണ്‌ ഈ മതത്തിൽ നന്മയുടെ പ്രതീകം. അംഗ്ര മൈന്യുവും കൂട്ടാളികളും ആണ്‌ തിന്മയുടെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കുന്നത്. അംഗ്ര മൈന്യുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു യുദ്ധക്കളമായാണ്‌ അഹൂറ മസ്ദ ലോകം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നാണ്‌ ഇവരുടെ വിശ്വാസം. തിന്മയോട് പോരാടുന്നതിന്‌ നന്മക്കൊപ്പം അണിനിരക്കാൻ മനുഷ്യരോട് ഈ മതം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ഈ പോരാട്ടത്തിലൂടെ ലോകത്തെ നിർമ്മലമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് കൊണ്ടെത്തിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്നും ഇവർ വിശ്വസിക്കുന്നു<ref name=afghans4/>. == വിശ്വാസം == സൊറോസ്ട്രിയരുടെ വിശ്വാസപ്രകാരം, ഒരു ആദിമയാഗത്തിലൂടെ [[അഹൂറ മസ്ദ]], പ്രപഞ്ചത്തിൽ ഒരു ക്രമമുണ്ടാക്കി, സൂര്യനെ ആകാശത്ത് സ്ഥാപിച്ചു, ഋതുക്കളെ നിയന്ത്രിച്ച് ജീവനും, ഭൂമിയുടെ ഫലഭൂയിഷ്ടതക്കും അടിസ്ഥാനമൊരുക്കി. എല്ലാജീവജാലങ്ങൾക്കും സന്തോഷവും സമാധാനവുമൊരുക്കി. പുരാതന അവെസ്തയിൽ അഹൂറ മസ്ദയുടെ ഈ സൃഷ്ടികർമ്മങ്ങൾ നിരവധി സ്ഥലങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ആദ്യത്തെ പ്രപഞ്ചികദിനത്തിനു ശേഷം, ഇരുട്ടിന്റെ ശക്തികൾ, അഹൂറ മസ്ദയുടെ ഈ ക്രമീകൃതപ്രപഞ്ചത്തെ അട്ടിമറീച്ചു. അതിൽ നാശത്തേയ്യും മരണത്തേയ്യും കൊണ്ടുവന്നു. ക്രമമായ പ്രപഞ്ചത്തെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിന് അഹൂറ മസ്ദ മനുഷ്യരുടെ സഹായം തേടുന്നു. [[അവെസ്ത|അവെസ്തയുടെ]] ഭാഗങ്ങളായ യസ്നയിലേയും, [[വിദേവ്ദാത്|വിദേവ്ദാതിലേയും]] പൂജകളും ചടങ്ങുകളും അഹൂറ മസ്ദയുടെ പ്രപഞ്ചത്തെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനും ഭേദപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്.<ref name=bpe2>{{cite book |last=Vesta Sarkhash Curtis and Sarah Steward|authorlink= |coauthors= |title=Birth of the Persian Empire Volume I|year=2005 |publisher=IB Tauris & Co. Ltd. London|location=New York|isbn=1845110625|chapter=3-The Achaemenids and Avesta (P.(. SkjærvФ (Harvard University) - Introduction|pages=54-55|url=http://books.google.co.in/books?id=a0IF9IdkdYEC&lpg=PP1&ots=gYMzdpL8gQ&dq=Birth%20of%20Persian%20Empire&pg=PA52#v=onepage&q&f=false}}</ref> == അവെസ്ത == {{main|അവെസ്ത}} സൊറോസ്ട്രിയൻ ആശയങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള ഗ്രന്ഥമാണ്‌ [[അവെസ്ത]] ഇത് ഒരു കൂട്ടം പുരാതനമായ ലിഖിതരേഖകളുടെ ശേഖരത്തിന്റെ പൊതുനാമമാണ്‌. 300-ആമാണ്ടിനും 600-ആമാണ്ടിനുമിടയിൽ ഇറാനിലെ സസാനിയൻ രാജാക്കന്മാരുടെ കാലത്താണ്‌ ഇതിന്റെ ശേഖരണം നടന്നത്<ref name=afghans4/>. ഈ മതവിശ്വാസികളുടെ പുണ്യഗ്രന്ഥമാണിത്. അവെസ്തയിലെ ഭാഷക്കും ഇതിൽ വിവരിച്ചിരിക്കുന്ന ആചാരങ്ങൾക്കും [[വേദങ്ങൾ|വേദങ്ങളുമായി]] സാമ്യമുണ്ട്<ref name=ncert6-7>{{cite book |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title=Social Science - Class VI - Our Pasts-I |year=2007 |publisher=NCERT |location=New Delhi|isbn=8174504931|chapter=CHAPTER 7 - NEW QUESTIONS AND IDEAS|pages=73|url=http://www.ncert.nic.in/textbooks/testing/Index.htm}}</ref>‌. ചരിത്രപരമായും പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു ഗ്രന്ഥമാണിത്. == സറാത്തുസ്ത്ര == അവെസ്തയുടെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ഭാഗമായ ഗാഥാകളിൽ (Gathas) പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പുരോഹിതനാണ്‌ സറാത്തുസ്ട്ര അഥവാ സൊറോസ്റ്റർ.<ref name=afghans4/> ദൈവങ്ങൾ തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ആദ്യത്തെ മനുഷ്യപുരോഹിതനാണ് സറാത്തുസ്ത്ര എന്നാണ് വിശ്വാസം.<ref name=bpe2/> സറാത്തുസ്ത്രയുടെ ജീവിതകാലത്തെക്കുറിച്ചും ജന്മദേശത്തെക്കുറിച്ചും വാസ്തവത്തിൽ അദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നോ എന്നു പോലും തർക്കങ്ങളുണ്ട്. ബി.സി.ഇ. രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദമാണ്‌ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതകാലം എന്നാണ്‌ ഒരു മതം. എന്നാൽ ഏതാണ്ട് ബി.സി.ഇ. 600-നടുത്താണെന്നാണ്‌ എന്നാണ്‌ മറ്റൊരു വാദം.ഗാഥാകളിലെ ഭാഷയും, ബി.സി.ഇ. രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ അവസാനകാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള [[ഋഗ്വേദം|ഋഗ്വേദത്തിലെ]] ഭാഷയും തമ്മിലുള്ള സാരമായ സാദൃശ്യം, ആദ്യത്തെ വാദത്തിന്‌ ആക്കം കൂട്ടുന്ന ഒന്നാണ്‌. പരമ്പരാഗതമായി സറാത്തുസ്ട്ര, [[ബാക്ട്രിയ|ബാക്‌ട്രിയയിലാണ്‌]] ജീവിച്ചിരുന്നത് എന്നാണ്‌ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്. അഫ്ഘാനിസ്താന്റെ വടക്കൻ പ്രദേശങ്ങളുടെ പുരാതനനാമമാണ്‌ ബാക്ട്രിയ. കിഴക്കൻ ഇറാനിലും ഇന്നത്തെ അഫ്ഘാനിസ്താനിലുമുള്ള നിരവധി പ്രദേശങ്ങൾ അവെസ്തയിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നെങ്കിലും അവെസ്തയുടെ പ്രസ്തുതഭാഗങ്ങളെല്ലാം പിൽക്കാലത്ത് രചിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ സറാത്തുസ്ത്ര ഈ പ്രദേശത്തല്ല ജീവിച്ചിരുന്നതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇറാനിലുള്ള അസർബയ്ജാനുമായും സറാത്തുസ്ട്രയുടെ പേര്‌ ബന്ധപ്പെടുത്തിക്കാണുന്നുണ്ട്. ഇറാന്റെ കിഴക്കോ വടക്കുകിഴക്കോ ഉള്ള ഏതോ ഒരു പ്രദേശത്ത്, ബാഹ്യലോകവുമായി വലിയ ബന്ധമൊന്നുമില്ലാത്ത, മൃഗപരിപാലനം തൊഴിലാക്കിയവരുടെ കൂട്ടത്തിലാണ്‌ ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നതെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=afghans4/> == ഇന്തോ ആര്യന്മാരുടെ മതവിശ്വാസങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം == സറാത്തുസ്ട്രയുടെ മതം ഏതാണ്ട് ഏകദൈവത്തിലടിസ്ഥിതമായിരുന്നെങ്കിലും, മറ്റു മൂർത്തികളിലും ഇവർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. സൊറോസ്ട്രിയൻ വിശ്വാസികളുടെ മിക്ക മൂർത്തികളേയും ഇന്തോ ആര്യന്മാരുടെ മതത്തിലും ([[ഹിന്ദുമതം]]) കാണാൻ സാധിക്കും. * രണ്ടു മതങ്ങളിലും അഗ്നിയും ജലവും നിത്യപൂജകളിലും പ്രാർഥനകളിലും പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്‌. വലിയ പൂജകളിലെ [[സോമം|സോമത്തിന്റെ]] സാന്നിധ്യവും എടുത്തുപറയത്തക്കതാണ്. * സൊറോസ്ട്രിയൻ മതവും ഇന്തോ ആര്യന്മാരുടെ മതവും തമ്മിലുള്ള പ്രധാനവ്യത്യാസം ഇതാണ്‌: സൊറോസ്ട്രിയൻ വിശ്വാസങ്ങളിലെ തിന്മയുടെ അധിപനമായ അംഗ്ര മൈന്യുവിന്റെ കൂട്ടാളികളായ മൂർത്തികളെ ദേവ എന്നാണ്‌ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം [[ഇന്ദ്രൻ]], അത്തരത്തിൽ തിന്മയുടെ ഒരു ദേവനാണ്‌. ഇന്തോ-ആര്യന്മാരുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ദ്രനടക്കമുള്ള ദേവന്മാർ ആരാധനാമൂർത്തികളാണ്‌. ഇതിൽ നിന്നും സറാത്തുസ്ട്രയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസികളും പുരാതന ഇന്തോ-ആര്യൻ ജനങ്ങളുടെ മതവിശ്വാസത്തെ എതിർത്തിരുന്നതായി കണക്കാക്കാം. അവെസ്തയുടെ പിൽക്കാലഭാഗങ്ങളിൽ ദേവന്മാരേയും അവരുടെ പ്രവൃത്തികളേയ്യും തികച്ചും അധമമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നുണ്ട്<ref name=afghans4/>. == ഇന്ത്യയിൽ == {{പ്രലേ|പാർസി}} ഇറാനിൽ നിന്നും 7_ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യയിൽ കുടിയേറിയ സൊറോസ്ട്രിയൻ വിശ്വാസികൾ ഇന്നത്തെ [[ഗുജറാത്ത്]] -[[മഹാരാഷ്ട്ര]] ഭാഗങ്ങളിലെ കടലോരനഗരങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇന്ത്യയിൽ ഇവർ [[പാർസികൾ]] എന്നറിയപ്പെട്ടു.<ref name=ncert6-7/>. 16 - 19_ആം നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ കുടിയേറിയ [[ഇറാനി (ഇന്ത്യ)|ഇറാനി]]കളാണ് ഇന്ത്യയിൽ സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം പിന്തുടരുന്ന മറ്റൊരു കൂട്ടർ. == കുറിപ്പുകൾ == * {{കുറിപ്പ്|൧|[[ദാരിയസ്|ദാരിയസിന്റെ]] ഭരണം മുതൽക്കാണ് ഹഖാമനി സാമ്രാജ്യത്തിൽ സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം ഊട്ടിയുറപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. ദാരിയസ് തന്റെ അധികാരം നിലനിർത്തുന്നതിന് മതത്തേയും അഹൂറ മസ്ദയേയും വിദഗ്ദ്ധമായി ഉപയോഗിക്കുകയായിരുന്നു എന്നു കരുതുന്നു. സ്വയം അഹൂറ മസ്ദയുടെ പ്രതിനിധിയായാണ് [[നക്ഷ് ഇ റോസ്തം|നക്ഷ് ഇ റോസ്തമിലേയും]] [[ബെഹിസ്തൂൻ ലിഖിതം|ബെഹിസ്തൂണീലേയും]] [[സൂസ ലിഖിതം|സൂസയിലേയും]] ലിഖിതങ്ങളിൽ ദാരിയസിനെ പരാമർശിക്കുന്നത്.<ref name=bpe2/>}} == അവലംബം == {{reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Boyce |first=Mary |author-link=Mary Boyce |title=The History of Zoroastrianism |publisher=Brill |year=1975 |isbn=978-90-04-10474-7 |volume=1 |location=Leiden}} * {{Cite book |last=Boyce |first=Mary |title=Textual sources for the study of Zoroastrianism |url=https://archive.org/details/textualsourcesfo0000unse_p1k9 |publisher=Manchester University Press |year=1984 |isbn=978-0-226-06930-2 |location=Manchester}} * {{Cite book |last=Boyce |first=Mary |title=Zoroastrianism: A Shadowy but Powerful Presence in the Judaeo-Christian World |url=https://archive.org/details/zoroastrianismsh0000boyc |publisher=William's Trust |year=1987 |location=London}}{{ISBN?}} * {{Cite book |last=Boyce |first=Mary |title=The History of Zoroastrianism |publisher=Brill |year=1991 |isbn=978-90-04-09271-6 |volume=3 |location=Leiden}} * {{Cite book |last=Clark |first=Peter |title=Zoroastrianism: An Introduction to an Ancient Faith |url=https://archive.org/details/zoroastrianismin0000clar |publisher=Sussex Academic Press |year=1998 |isbn=978-1-898723-78-3 |location=Brighton}} * {{Cite book |last=Dastur |first=Francoise |title=Death: An Essay on Finitude |publisher=A&C Black |year=1996 |isbn=978-0-485-11487-4}} * {{Cite book |last=Dhalla |first=Maneckji Nusservanji |title=History of Zoroastrianism |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.179387 |publisher=Oxford University Press |year=1938 |location=New York}}{{ISBN?}} * {{Cite book |last1=Eliade |first1=Mircea |author-link=Mircea Eliade |title=The Eliade Guide to World Religions |url=https://archive.org/details/eliadeguidetowor0000elia |last2=Couliano |first2=Ioan P. |publisher=Harper Collins |year=1991 |location=New York}}{{ISBN?}} * {{Cite journal |last=Kment |first=Petr |date=February 2018 |title=Zoroastrian tradition at Mangyshlak: underground mosque Shakpak-Ata |url=https://kulturnistudia.cz/zoroastrian-tradition-at-mangyshlak-underground-mosque-shakpak-ata/ |journal=Kulturní studia / Cultural Studies |volume=6 |issn=2336-2766 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210021440/https://kulturnistudia.cz/zoroastrian-tradition-at-mangyshlak-underground-mosque-shakpak-ata/ |archive-date=10 December 2022 |number=11}} * {{Cite book |last=Malandra |first=William W. |title=An Introduction to Ancient Iranian Religion: Readings from the Avesta and Achaemenid Inscriptions |url=https://archive.org/details/introductiontoan0000unse_a0k4 |publisher=University of Minnesota Press |year=1983 |isbn=978-0-8166-1114-0 |location=Minneapolis}} * {{cite EncIranica|last=Malandra |first=William W. |year=2005 |article-id=zoroastrianism-i-historical-review |access-date=17 September 2012 |article=ZOROASTRIANISM i. HISTORICAL REVIEW UP TO THE ARAB CONQUEST}} * {{Cite book |last=Moulton |first=James Hope |title=The Treasure of the Magi: A Study of Modern Zoroastrianism |url=https://archive.org/details/treasureofmagist00moulrich |publisher=Oxford University Press |year=1917 |isbn=1-564-59612-5 |location=London}} * {{Cite book |last=Rose |first=J. |title=The Image of Zoroaster: The Persian Mage Through European Eyes |publisher=Bibliotheca Persica Press |year=2000 |isbn=978-0-933273-45-0 |series=Persian Studies Series}} * {{Cite book |last=Rose |first=J. |title=Zoroastrianism: A Guide for the Perplexed |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2011 |isbn=978-1-4411-4950-3}} * {{Cite book |last=Rose |first=J. |title=Zoroastrianism: An Introduction |publisher=I. B.Tauris |year=2014 |isbn=978-0-85773-548-5}} * {{Cite book |last=Russell |first=James R. |url=https://archive.org/stream/JamesRussellZoroastrianismInArmenia |title=Zoroastrianism in Armenia |publisher=[[Harvard University Press]] |year=1987 |isbn=978-0-674-96850-9 |series=Harvard Iranian Series |location=Oxford |url-access=registration}} * {{Cite book |title=The Spirit of Zoroastrianism |url=https://archive.org/details/spiritofzoroastr0000skjr |publisher=Yale University Press |year=2011 |isbn=978-0-300-17035-1 |editor-last=Skjærvø |editor-first=Prods Oktor}} * {{Cite book |last=Schmidt |first=Francis |url=https://books.google.com/books?id=BjZAxuRgBnsC&dq=zoroastrian+studies+dualism&pg=PA217 |title=The Inconceivable Polytheism: Studies in Religious Historiography |publisher=Harwood Academic |year=1987 |isbn=978-3-7186-0367-1 |pages=217–219}} * {{Cite book |last=Stoyanov |first=Y. |title=The Other God: Dualist Religions from Antiquity to the Cathar Heresy |url=https://archive.org/details/othergoddualistr0000stoy |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-19014-4}} * {{Cite book |title=The Chronicle of World History |url=https://archive.org/details/chronicleofworld0000unse |publisher=Konecky & Konecky |year=2008 |isbn=978-1-56852-680-5 |location=Old Saybrook, CT |oclc=298782520}} * {{Cite book |last=Zeini |first=A. |title=Zoroastrian Scholasticism in Late Antiquity: The Pahlavi Version of the Yasna HaptaA Haiti |publisher=Edinburgh University Press |year=2020 |isbn=978-1-4744-4291-6}} {{refend}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{sister project links|d=Q9601|commons=Category:Zoroastrianism|voy=no|species=no|mw=no|m=no|n=no|q=Zoroastrianism|s=Portal:Religion#Zoroastrianism|b=no|v=no}} {{Prone to spam|date=April 2012}} <!--{{No more links}} Please be cautious adding more external links. Wikipedia is not a collection of links and should it be used for advertising. Excessive or inappropriate links will be removed. See [[Wikipedia:External links]] and [[Wikipedia:Spam]] for details. Propose additions or replacements on the article's talk page, or submit your link to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) and link there using {{Dmoz}}.--> * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p005bc5v Zoroastrianism], BBC Radio 4 discussion with Vesta Sarkhosh Curtis, Farrokh Vajifdar & Alan Williams (''In Our Time'', 11 November 2004) * [https://fezana.org/ FEZANA – Federation of Zoroastrian Associations of North America] {{Zoroastrian Calendar}} {{Zoroastrianism}} {{Atash Behram temples}} {{Zoroastrian literature}} {{Religion topics}} {{Portalbar|Religion|Asia|Iran}} {{Authority control}} {{reli-stub}} [[വർഗ്ഗം:മതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൊറോസ്ട്രിയൻ മതം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ മതങ്ങൾ]] emvhf67v63id3elp6z2hc1f571iymfp 0 47572 4647916 4644630 2026-07-16T12:43:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647916 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Deccan sultanates}} [[File:India_in_1525_Joppen.jpg|200px|thumb|right| ഡെക്കാൻ സുൽത്തനത്തുകളും അയൽ രാജ്യങ്ങളും]] ==പശ്ചാത്തലം == [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിലും]] [[മദ്ധ്യ ഇന്ത്യ|മദ്ധ്യ ഇന്ത്യയിലുമായി]] നിലനിന്ന അഞ്ച് മദ്ധ്യകാല മുസ്ലീം സാമ്രാജ്യങ്ങളായിരുന്നു '''ഡെക്കാൻ സൽത്തനത്തുകൾ'''<ref name= Ferishta>[https://archive.org/details/ferishtashistory01firi ഡക്കാൻറെ ചരിത്രം ഫരിഷ്ത(പരിഭാഷ സ്കോട്ട് 1794)]</ref> <ref name= Smith>[https://archive.org/stream/oxfordhistoryofi00smituoft#page/286/mode/1up. ഡക്കാൻ സുൽത്തനത്തുകൾ- ഇന്ത്യ ചരിത്രം: വിൻസെൻറ് സ്മിത് 1919]</ref> [[Krishna River|കൃഷ്ണ നദിയ്ക്കും]] [[Vindhya Range|വിന്ധ്യ പർവ്വതങ്ങൾക്കും]] ഇടയ്ക് [[Deccan Plateau|ഡെക്കാൻ പീഠഭൂമിയിൽ]] ആണ് [[Berar Sultanate|ബേരാർ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.historyfiles.co.uk/KingListsFarEast/IndiaBerar.htm|title=Kingdom of South Asia -Indian Kingdom of Berar|access-date=2019-03-21|last=|first=|date=|website=historyfiles.co.uk|publisher=}}</ref>[[Bijapur Sultanate|ബിജാപ്പൂർ]]<ref>{{Cite book|title=The Heritage of Adil Shah's of Bijapur|last=Nayeem|first=M.A|publisher=Hyderabad Publishers|year=2008|isbn=978-8185492995|location=|pages=}}</ref> , [[Ahmednagar Sultanate|അഹ്മദ്നഗർ]]<ref>{{Cite book|title=The Kingdom of Ahmednagar|url=https://archive.org/details/dli.ernet.118595|last=Shyam|first=Radhey|publisher=Motilal Banarsidass|year=1966|isbn=9788120826519|location=New Delhi|pages=}}</ref>, [[Bidar Sultanate|ബീദാർ]]<ref name=Bidar/>,[[Golconda Sultanate|ഗോൽക്കൊണ്ട]] <ref>{{Cite web|url=https://www.vepachedu.org/golconda.html|title=Telugu literature and Culture of Kutub Shahi dynasty: Golconda|access-date=2019-03-21|last=|first=|date=|website=vepachedu.org|publisher=}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://www.hyderabadplanet.com/qutb-shahi-dynasty.html|title=Qutb Shahi Dynasty- Golconda Kingdom of Hyderabad|access-date=2019-03-21|last=|first=|date=|website=hyderabadplanet.com|publisher=|archive-date=2019-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321111636/http://www.hyderabadplanet.com/qutb-shahi-dynasty.html|url-status=dead}}</ref>, എന്നീ അഞ്ച് സൽത്തനത്തുകൾ നിലനിന്നത്. [[ബാഹ്മണി സൽത്തനത്ത്]] വിഘടിച്ചതോടെ ഇവ സ്വതന്ത്ര രാജ്യങ്ങളായി. ബേരാർ,ബിജാപ്പൂർ , അഹ്മദ്നഗർ എന്നീ സൽത്തനത്തുകൾ ആദ്യവും . ബീദാർ , ഗോൽക്കൊണ്ട എന്നിവ പിന്നീടും സ്വതന്ത്രമായി. പൊതുവേ പരസ്പരം മൽസരിച്ചെങ്കിലും, ഇവർ 1565-ൽ [[തളിക്കോട്ട യുദ്ധം|തളിക്കോട്ട യുദ്ധത്തിൽ]] ഇവർ സംഘം ചേർന്ന് [[വിജയനഗരം|വിജയനഗരത്തെ]] തോല്പ്പിച്ചു. ഡക്കാൻ സുൽത്തനത്തുകൾ അധീനപ്പെടുത്താനായി [[അക്‌ബർ|മുഗൾ ചക്രവർത്തി അക്ബറുടെ]] പുത്രൻ മുറാദ് തുടങ്ങിവെച്ച ആക്രമണങ്ങൾ സമ്പൂർണവിജയം നേടിയത് [[ഔറംഗസേബ്|ഔറംഗസീബിന്റെ]] കാലത്താണ് ==ബഹ്മനി പ്രവിശ്യകൾ== === ബേരാർ (1490-1574) === ബേരാർ അഥവാ ബീരാർ ആണ് [[ബഹ്മനി സൽത്തനത്ത്|ബഹ്മനി സാമ്രാജ്യത്തിൽ]] നിന്ന് ഏറ്റവും ആദ്യം വേർപെട്ട പ്രവിശ്യ.<ref>{{cite book|title=Social and Cultural History of Pre-Mughal Berar (Vidarbha), from 1200 to 1574 A.D|author=Quddusi|first=Mohammad Yaseen|publisher=Vishwabharti Prakashan|year=1982|isbn=|location=Kolkata|pages=}}</ref>.1484-ൽ ആണെന്നും അല്ല 1490-ൽ ആണെന്നും ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഗവിൽ, മഹൂർ എന്നീ രണ്ടു ജില്ലകളടങ്ങിയ പ്രവിശ്യയായിരുന്ന ബേരാർ സൽത്തനത്ത് സ്ഥാപിച്ചത് ഗവർണർ ഫതേയുളള ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇമാദ്-ഉൾ-മുൾക്ക് എന്ന സ്ഥാനപ്പേരാണ് ഫതേയുളള സ്വീകരിച്ചത്. ഈ രാജവംശത്തിന് ഇമാദ് ഷാഹി എന്ന പേരു വീണു. നാലു തലമുറകളോളം നിലനിന്ന ശേഷം ബേരാർ 1574-ൽ അഹ്മദ്നഗർ സുൽത്തനത്തിൽ വിലയിച്ചു<ref>{{Cite web|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/76653/17/17_chapter%207.pdf|title=Copper Coinage of Imad Shahi Dynasty|access-date=2019-03-21|last=|first=|date=|website=shodhganaga.inflibnet.ac.in|publisher=}}</ref>. === അഹ്മദ്നഗർ(1490-1636) === {{main|അഹ്മദ്നഗർ സൽത്തനത്ത്}} മഹ്മൂദ് ഗവാൻറെ മരണശേഷം മന്ത്രിപദമേറിയ നിസാം ഉൾ-മുൾക് ബഹാരിയുടെ പുത്രൻ മാലിക് അഹ്മെദ് ആയിരുന്നു പൂണെക്കു വടക്ക് ജുന്നാർ കേന്ദ്രമാക്കി അഹ്മദ്നഗറും ചുറ്റുവട്ടവും ഭരിച്ചിരുന്നത്. . 1490-ൽ മാലിക് അഹ്മദ് മഹമൂദ് സുൽത്താനെതിരെ പ്രക്ഷോഭം നടത്തി, സ്വയം ഭരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു. അഹ്മദ് നിസാം ഷാ എന്ന സ്ഥാനപ്പേരു സ്വീകരിച്ചു, രാജവംശം നിസാം ഷാഹി എന്നപേരിലറിയപ്പെട്ടു. 1508-ൽ അഹ്മദ് നിസാം ഷാഹി അന്തരിച്ചു. പുത്രൻ ബുർഹാൻ നിസാം ഷാ വർഷം ഭരിച്ചു. അതിനുശേഷം സിംഹാസനമേറിയത് ഹുസ്സൈൻ നിസാം 1574-ൽ ബേരാർ അഹ്മദ്നഗറിന്റെ ഭാഗമായി. അക്ബറുടെ പുത്രൻ മുറാദിന്റെ ആക്രമണങ്ങളെ[[ ചാന്ദ് ബീബി |റാണി ചാന്ദ്ബീബിക്ക്]] കുറെയൊക്കെ ചെറുത്തു നില്ക്കാനായെങ്കിലും 1636-37-ൽ [[ഷാജഹാൻ]] അഹ്മദ്നഗർ പൂർണമായും [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം |മുഗളരുടേതാക്കി]]. <ref>{{cite book|title=The Kingdom of Ahmadnagar|url=https://archive.org/details/dli.ernet.118595|author=Shyam|first=Radhey|publisher=Motilal Banarsidass|year=1966|isbn=9788120826519|location=New Delhi|pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.118595/page/297 297]-320}}</ref> [[ചിത്രം:ChandBibiHawking.png|thumb|200px|right|ചാന്ദ് ബീബി, ഒരു 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ പെയിന്റിങ്ങ്]] === ബീജാപ്പൂർ(1490-1686) === യൂസുഫ് അദിൽ ഖാനാണ് ബീജപ്പൂർ സുൽത്തനത്ത് സ്ഥാപിച്ചത്. രാജവംശത്തിന്റെ പേര് അദിൽ ഷാഹി. യുസുഫ് അദിൽ ഖാൻ മുൻ ബാഹ്മനി പ്രധാനമന്ത്രി[[ മഹ്മൂദ് ഗവാൻ]] വിലക്കുവാങ്ങിയ അടിമയായിരുന്നെന്നും സ്വന്തം കഴിവും ഗവാൻറെ പിന്തുണയുംകൊണ്ട് പദോന്നതി നേടിയെടുത്ത് ബീജപ്പൂരിൻറെ ഗവർണറായതാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു<ref name=Sastri>{{cite book|title=Advanced History of India|url=https://archive.org/details/ghs2.advancedhistoryo0000kani|author= Nilakanta Sastri|publisher=Allied Publishers|year=1970|}}</ref>. എന്നാൽ ഫരിഷ്തയുടെ രേഖകളനുസരിച്ച് തുർക്കിയിലെ സുൽത്താൻ മഹമൂദ് രണ്ടാമൻറെ പുത്രനായിരുന്ന യൂസുഫ് രാജകൊട്ടാരത്തിലെ ഉപജാപങ്ങൾ അതിജീവിക്കാനായി അടിമവേഷത്തിൽ പേർഷ്യയിലേക്ക് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടതാണ്. <ref name=Ferishta/>. സുന്നി-ഷിയാ മതഭേദങ്ങൾ ബീജാപ്പൂരിൽ പലപ്പോഴും അസ്വാസ്ഥ്യങ്ങളുണ്ടാക്കി. ഗോവ, യുസുഫിന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമായിരുന്നു. അവിചാരിതമായ ആക്രമണത്തിൽ പോർത്തുഗീസുകാർ 1510 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഗോവ പിടിച്ചടക്കി. യൂസുഫിന് അതു തിരിച്ചുപിടിക്കാനായെങ്കിലും ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കകം എഴുപത്തിനാലാം വയസ്സിൽ മൃതിയടഞ്ഞു<ref name=Ferishta/>. അഞ്ചു തലമുറകൾ ബീജാപ്പൂർ ഭരിച്ചു. നാലാമത്തെ സുൽത്താൻ അലി അദിൽ ഷാ അഹ്മദ്നഗർ സുൽത്താൻ ഹുസൈൻ നിസാം ഷായുടെ പുത്രി ചാന്ദ് ബീബിയെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചത്. സന്താനങ്ങളില്ലാഞ്ഞതിനാൽ , സഹോദരപുത്രൻ ഇബ്രാഹിം അദിൽ ഷാ രണ്ടാമൻ കിരീടാവകാശിയായി ഘോഷിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Ferishta/>. 1579-ൽ സുൽത്താൻറെ അപമൃത്യുവിനു ശേഷം ഏതാനും വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് ചാന്ദ് ബീബി അഹ്മദ് നഗറിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി. പക്ഷേ അവിടം മുതൽ ബീജപ്പൂരിൻറേയും അഹ്മദ് നഗറിന്റേയും ചരിത്രങ്ങൾ കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.ഇബ്രാഹിം രണ്ടാമൻ കാര്യശേഷിയുളളവനായിരുന്നു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരമാണ് ഫരിഷ്ത ഡക്കാൻ ചരിത്രമെഴുതിയത് 1686-ൽ [[ഔറംഗസേബ്]] ബീജപ്പൂറിനെ മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി. === ബീദാർ (1489-1619) === [[ബഹ്മനി സൽത്തനത്ത്|ബഹ്മനി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] വളരെ ചെറിയൊരു അംശമായിരുന്നു ബീദാർ<ref name="Bidar">{{cite book|title=Bidar: Its History and Monuments|author=Yazdani|first=Ghulam|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1995|isbn=812081071-6|location=New Delhi|pages=}}</ref>. ബാഹ്മനി സുൽത്താൻ മഹമൂദ്ഷായുടെ വാഴ്ചക്കാലത്തുതന്നെ ഭരണം മന്ത്രി കാസിം ബാരിദിന്റെ കൈകളിലായിരുന്നു. 1504-ൽ കാസിം ബാരിദ് അന്തരിച്ചു, പുത്രൻ അമീർ മന്ത്രിസ്ഥാനമേറ്റു. 1518-ൽ സുൽത്താൻ മഹ്മൂദ്ഷായുടെ മരണശേഷം മന്ത്രി അമീർ ബാരിദ് പലരേയും സിംഹാസനത്തിലിരുത്തി. ഒടുവിൽ 1526-ലാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. അമീറിന്റെ പുത്രൻ അലി ബാരിദ് അണ് ബീദാർ സുൽത്താനെന്ന പദവിയേറ്റത്. ബാരിദ് ഷാഹി വംശം അങ്ങനെ നിലവിൽ വന്നു. 1619-ൽ ബീജാപ്പൂറിന്റെ അധീനതയിലാവുന്നതു വരെ എട്ടുപേർ അധികാരത്തിലിരുന്നു. === ഗോൽക്കൊണ്ട (1518-1687)=== ഗോൽക്കൊണ്ട സ്വതന്ത്ര സുൽത്തനത്തായി നിലവിൽ വന്നത് 1518-ലാണ്. വാരങ്കൽ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നും രൂപംകൊണ്ട ഗോൽക്കൊണ്ട പ്രവിശ്യ [[ബഹ്മനി സൽത്തനത്ത്|ബഹ്മനി സുൽത്താൻമാർ]] സ്വന്തമാക്കിയത് 1424-ലാണ്. ഗോൽക്കൊണ്ടയുടെ കിടപ്പ് [[ഗോദാവരി]]-[[കൃഷ്ണ]] നദികൾക്കിടയിലെ ഫലഭൂയിഷ്ടമായ പ്രദേശമാണ്. [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ]] വരെ നീണ്ടു കിടന്ന ഈ കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യയുടെ അധിപനായി മഹ്മൂദ് ഗവാൻ നിയോഗിച്ചത് തുർക്കി വംശജനായ കുലി കുതുബ് ഷാഹിയെയയാണ്. ഗവാന്റെ വധശിക്ഷക്കു ശേഷം കുതുബ്ഷാഹി ബാഹ്മനി ദർബാറിൽ നിന്ന് അകന്നു നിന്നു. 1543-ൽ വൃദ്ധനായ പിതാവിനെ വധിച്ച് പുത്രൻ ജംഷദ് കിരീടമണിഞ്ഞു. അതിനു ശേഷം ഏഴുപേർ അധികാരമേറ്റു. മുഹമ്മദ് കുലി 1611-വരെ ഭരിച്ചു, ഇക്കാലത്താണ് തലസ്ഥാനം ഗോൽക്കൊണ്ടയിൽ നിന്ന് ഭാഗ്യനഗറിലേക്ക് ( [[ഹൈദരാബാദ് |ഹൈദരാബാദിലേക്ക് ]]) മാറ്റപ്പെട്ടത്. അബുൾ ഹസ്സൻ കുതുബ് ഷായുടെ വാഴ്ചക്കാലത്താണ് 1686-ൽ [[ഔറംഗസേബ്]] ഗോൽക്കൊണ്ട കീഴടക്കിയത്. ==തളിക്കോട്ട യുദ്ധം== {{പ്രധാനലേഖനം|തളിക്കോട്ട യുദ്ധം}} 1565-ൽ നടന്ന തളിക്കോട്ടയുദ്ധം ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ചരത്രത്തിലെ നിർണായക സംഭവമായിരുന്നു. അഹ്മദ്നഗർ, ബീജാപ്പൂർ, ഗോൽക്കൊണ്ട എന്നീ സുൽത്തനത്തുകളുടെ കൂട്ടായ്മ രണ്ടു നൂറ്റാണ്ടുകളിലേറേക്കാലം നിലനിന്ന വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തെ പരാജയപ്പെടുത്തി.വിജയനഗരം എന്ന തലസ്ഥാന നഗരി നാമാവശേഷമായി.<ref name=Ferishta/> . യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട വിജയനഗര പ്രധാനമന്ത്രി അരവിഡു രാമരായൻറെ സഹോദരൻ അരവിഡു തിരുമല, രാജാവ് സദാശിവയേയും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളേയും കൂട്ടി അനന്തപൂരിനടുത്ത് പെണുഗൊണ്ടയിൽ അഭയം തേടി. വിജയനഗര സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളും ഡെക്കാൻ സുൽത്തനത്തുകൾ വീതിച്ചെടുത്തു, മറ്റു ചെലവ സ്വയം ഭരണ പ്രദേശങ്ങളായി.സദാശിവയെ മാറ്റി നിർത്തി, ക്ഷയിച്ചു പോയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണം അരവിഡു തിരുമല സ്വയം ഏറ്റെടുത്തു. ==പോർത്തുഗീസുകാർക്കെതിരെ== 1570-ൽ പോർത്തുഗീസ് താവളങ്ങൾ തിരികെ പിടിക്കാനായി ബീജപ്പൂരും അഹ്മദ്നഗറും വിഫല ശ്രമങ്ങൾ നടത്തി. ==മുഗളരുടെ അധീനതയിലേക്ക് == ഡെക്കാൻ സുൽത്തനത്തുകളോട് ഒന്നടങ്കം കീഴടങ്ങാൻ 1591-ൽ അക്ബർ കല്പിച്ചെങ്കിലും അവർ കൂട്ടാക്കിയില്ല. പിന്നീട് ഷാജഹാൻ അഹ്മദ്നഗർ കീഴടക്കി. മറ്റു സുൽത്തനത്തുകൾ പൂർണമായും മുഗൾകുടക്കീഴിലാക്കിയത് ഔറംഗസേബാണ്. == കുറിപ്പുകൾ == <references/> == അവലംബം == *Michell, George & Mark Zebrowski. ''The New Cambridge History of India'' Vol. I:7 ''Architecture and Art of the Deccan Sultanates'', Cambridge University Press, Cambridge, 1999, ISBN 0-521-56321-6 == പുറത്തുനിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://golgumbad.com/ ബിജാപ്പൂർ സൽത്തനത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170531032835/http://golgumbad.com/ |date=2017-05-31 }} [[വർഗ്ഗം:മദ്ധ്യകാല ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:സുൽത്താനത്തുകൾ| ]] [[Category:ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീം ഭരണം]] c5wgulmnit5sijwxe1hwb2gxpy42ngo 0 47727 4648118 4644241 2026-07-16T18:12:36Z ~2026-40161-79 220417 /* */ 4648118 wikitext text/x-wiki {{തിരഞ്ഞെടുത്ത ലേഖനം}} {{Prettyurl|Lionel Messi}} ഒരു [[അർജന്റീന|അര്ജന്റീനിയൻ]] പ്രഫഷണൽ [[ഫുട്ബോൾ]] കളിക്കാരനാണ് '''ലിയോ''' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന '''ലിയോണൽ ലിയോ ആന്ദ്രസ് മെസ്സി''' ({{IPA-es|ljoˈnel anˈdɾes ˈmesi|-|Lionel Andrés Messi - Name.ogg}} (ജനനം ജൂൺ 24, 1987). ഇന്റർ മയാമിയിലും [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന ദേശീയ ടീമിലും]] ഫോർവേഡായി. ഫുട്ബോൾ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ പരിഗണിക്കുന്നു.<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 24 February 2006 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 28 July 2008 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2008-12-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 24 April 2008 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = The Guardian | accessdate = 31 March 2009 | location=London}}</ref> മെസ്സി തന്റെ 21 ആം വയസ്സിൽ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[ഫിഫ ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങൾക്കായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 22 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം ആ രണ്ട് പുരസ്കാരങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 2021 ൽ ലഭിച്ച ഏഴാമത് ബാലൺ ഡി ഓയോറോടെ ( [[Ballon d'Or]]) ഈ ബഹുമതി 7 തവണ നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി . 2009, 2010, 2011, 2012 വർഷങ്ങളിലായി തുടരെ 4-ആം തവണയാണ് ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.<ref name="Messi is best">{{cite web | title=Messi världens bästa fotbollsspelare | url=http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | publisher=Eurosport | date=12 January 2009 | accessdate=23 March 2010 | archive-date=2015-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150927140117/http://www.eurosport.se/fotboll/la-liga/2009-2010/messi-vann-ballon-d%27or_sto2139561/story.shtml | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 7 July 2009}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2019-05-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 7 July 2009 | archive-date = 2017-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170630222655/http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | url-status = dead }}</ref> [[2022 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2022-ലെ ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] അദ്ദേഹം ലോകകപ്പും ഗോൾഡൻ ബോളും നേടി. ഇദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും ഇതിഹാസതാരം [[ഡിയഗോ മറഡോണ|ഡിയഗോ മറഡോണയുമായി]] സാമ്യപ്പെടുത്താറുണ്ട്. മറഡോണ തന്നെ മെസ്സിയെ തന്റെ "പിൻഗാമി" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 19 April 2007 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = Times Online | accessdate = 31 March 2009 | location = London | archive-date = 2011-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher= China Daily |date= 25 February 2006 |accessdate= 8 October 2006}}</ref> നന്നേ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മെസ്സി കളിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് ബാർസലോണ വളരെ വേഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ബാർസലോണ ക്ലബ്ബ് അദ്ദേഹത്തിന് ഉയരക്കുറവിനു ചികിത്സ നിർദ്ദേശിച്ചു. അതിനാൽ [[റൊസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ്സ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്]] ടീമിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം വിട്ടുപോരുകയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിൽ]] സ്ഥിരതാമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. [[2004-2005 ലാ ലിഗ|2004-2005 സീസണിൽ]] അദ്ദേഹം ആദ്യ കളി കളിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം [[ഗോൾ]] നേടി. അങ്ങനെ ക്ലബ്ബിനായി ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സീസണിൽ തന്നെ ബാർസലോണ [[ലാ ലിഗ]] കപ്പ് നേടി. [[2006-2007 ലാ ലിഗ|2006-2007 സീസണിലാണ്]] അദ്ദേഹം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ (el clásico or The Classic) ഒരു ഹാട്രിക്ക് നേടിയതടക്കം 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ നേടി. [[2008-2009 ലാ ലിഗ|2008-09]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം 38 ഗോളുകൾ നേടി. ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടിയപ്പോൾ ടീമിന്റെ പ്രധാന ആയുധം മെസ്സി ആയിരുന്നു. [[2009-2010 ലാ ലിഗ|2009-10]] സീസണിൽ അദ്ദേഹം എല്ലാ മത്സരങ്ങളിലുമായി 47 ഗോളുകൾ നേടുകയും, ബാർസലോണക്കായി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുകയെന്ന ബഹുമതി [[റൊണാൾഡോ|റൊണാൾഡോയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു. 2005 ലെ [[ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] മെസ്സി ആയിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടിയത്. ഫൈനലിൽ നേടിയ 2 ഗോളുകളടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമ്പാദ്യം. അതിനുശേഷം അദ്ദേഹം [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] ടീമിലെ സ്ഥിരം അംഗമായി. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ലോകകപ്പിൽ]] കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ അർജന്റീനക്കാരനായി അദ്ദേഹം മാറി. 2007 ലെ [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] രണ്ടാം സ്ഥാനക്കാരനുള്ള പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. 2008 ലെ [[ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സ്|ബീജിങ്ങ് ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ജേതാക്കളായ അർജന്റീന ടീമിൽ മെസ്സിയും ഒരു അംഗമായിരുന്നു. ആ വിജയത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യ അന്താരാഷ്ട്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു. 2012 ഡിസംബർ 9ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം ഏറ്റവുമതികം ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരൻ എന്ന റെക്കോർഡിൽ ഗെർഡ് മുള്ളറെ (85 ഗോളുകൾ) മറികടന്നു. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഒരു കലണ്ടർ വർഷം 91 ഗോളുകൾ എന്ന സർവ്വ കാല റിക്കാർഡ് സ്ഥാപിച്ചു.2022ഇൽ ഖത്തറിൽ വച്ച് നടന്ന ഫിഫ വേൾഡ് കപ്പിൽ അർജൻ്റീനയെ വിജയികൾ ആക്കുന്നതിൽ മുഖ്യ പങ്ക് വഹിച്ചു പലപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും എക്കാലത്തെയും മികച്ച കളിക്കാരിലൊരാളായി പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന മെസ്സി റെക്കോർഡ് എട്ട് ബാലൺ ഡി ഓർ അവാർഡുകൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. == ആദ്യ കാല ജീവിതം മെസ്സി == 1987 ജൂൺ 24 ന് ജോർജ്ജ് ഹൊറാസിയോ മെസ്സിയുടേയും (ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി) സെലിയ മറിയ കുചിറ്റിനിയുടേയും (തൂപ്പുകാരി) മകനായി [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിലെ]] [[റോസാരിയോ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് മെസ്സി ജനിച്ചത്.<ref>{{cite news | url = http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/lionel-messi-magic-in-his-feet-1928768.html | last = Carlin | first = John | publisher = The Independent | title = Lionel Messi: Magic in his feet | accessdate = 7 April 2010 | date = 27 March 2010 | location=London}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = Página/12 | title = Los intereses de Messi | accessdate = 31 May 2009 |language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = Times Online | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 20 April 2008 | accessdate = 30 May 2009 | location = London | archive-date = 2008-08-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | url-status = dead }}</ref> ഇറ്റലിയിലെ [[അൻകോന]] എന്ന നഗരത്തിൽ നിന്നും 1883 ൽ കുടിയേറിപ്പാർത്തതാണ് മെസ്സിയുടെ പൂർവ്വികനായ ഏയ്ഞ്ചലോ മെസ്സി.<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate= 7 July 2009 | date= 24 February 2006 | publisher= Al Día | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title= Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate= 7 July 2009 |date = 7 October 2005 |publisher= El Mundo Deportivo | last = Cubero | first = Cristina|language= Spanish}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന് റോഡ്രിഗോ എന്നും മത്യാസ് എന്നും പേരുള്ള രണ്ട് ജ്യേഷ്ഠന്മാരുണ്ട്. കൂടാതെ മരിയ സോൾ എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും.<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 30 May 2009 | archive-date = 2017-05-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio | url-status = dead }}</ref> അഞ്ചാം വയസ്സിൽ, തന്റെ അച്‌ഛൻ പരിശീലിപ്പിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബായ ഗ്രൻഡോളിയിൽ ചേർന്ന് മെസ്സി ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name=Williams>{{cite news | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = The Guardian | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 3 May 2008 | date = 26 February 2006 | location=London}}</ref> 1995 ൽ പ്രാദേശിക പട്ടണമായ റൊസാരിയോവിലെ ഒരു ക്ലബ്ബായ [[ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സ്|ന്യൂവെൽസ് ഓൾഡ് ബോയ്സിൽ]] ചേർന്നു.<ref name=Williams/> 11 ആം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ചക്കു ആവശ്യമായ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = Daily Telegraph | last = White | first = Duncan | date = 4 April 2009 | accessdate = 7 July 2009 | location = London | archive-date = 2010-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100323094801/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | url-status = dead }}</ref> അർജന്റീനയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ക്ലബ്ബായ [[റിവർ പ്ലേറ്റ്|റിവർ പ്ലേറ്റിന്]] മെസ്സിയുടെ കഴിവിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു. എങ്കിലും മാസം തോറും $900 ചെലവാക്കിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല.<ref name="mission"/> എന്നാൽ [[ബാർസലോണ|ബാർസലോണയുടെ]] സ്പോർട്ടിംഗ് ഡയറക്ടറായിരുന്ന [[കാർലെസ് റെക്സാച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവിനെ പറ്റി ബോധവാനായിരുന്നു. മെസ്സിയുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്പെയിനിലെ [[കാറ്റലോണിയ|കാറ്റലോണിയയിലെ]] [[ലെയ്ഡ|ലെയ്ഡയിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="mission"/> മെസ്സിയുടെ കളി നിരീക്ഷിച്ചതിനു ശേഷം ബാർസലോണ അദ്ദേഹവുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടു.<ref name=fifa.com/> അദ്ദേഹം സ്പെയിനിലേക്ക് മാറി താമസിക്കാമെങ്കിൽ ചികിത്സക്കുള്ള പണം ക്ലബ്ബ് ഏറ്റെടുത്തുകൊള്ളാം എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു.<ref name=Williams/> ഇതനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം യൂറോപ്പിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും അദ്ദേഹം ക്ലബ്ബിന്റെ യൂത്ത് ടീമുകളിൽ കളിച്ച് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref name=fifa.com>{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=5 March 2006 |accessdate=25 July 2006 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225005810/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |url-status=dead }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് ബന്ധുസഹോദരർ ഫുട്ബോളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു : [[മാക്സി ബിനാക്കുച്ചി|മാക്സി ബിനാക്കുച്ചിയും]] [[ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചി|ഇമ്മാനുവൽ ബിനാക്കുച്ചിയും]].<ref name="Último Segundo">{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=20 August 2007|accessdate=3 November 2009|language=pt|archive-date=2009-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate= 3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> == ക്ലബ്ബ് ജീവിതം == === ബാർസലോണ === 2003 നവംബർ 13 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 16 വർഷവും 145 ദിവസവും) [[F.C. പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായുള്ള]] സൗഹൃദ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരം കളിച്ചു.<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi&nbsp;— FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate= 23 August 2006}}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=22 May 2009|accessdate=30 May 2009|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|url-status=dead}}</ref> ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്]] അദ്ദേഹത്തെ തന്റെ ആദ്യ ലീഗ് മത്സരം കളിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. 2004 ഒക്ടോബർ 16 ന് (അപ്പോൾ പ്രായം 17 വർഷവും 114 ദിവസവും) [[F.C. എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെയായിരുന്നു]] ആ മത്സരം. ആ മത്സരത്തോടു കൂടി ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ മൂന്നാമത്തെ കളിക്കാരനും ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനുമായി മെസ്സി മാറി (ഈ റെക്കോർഡ് 2007 സെപ്റ്റംബറിൽ ബാർസലോണയിലെ തന്നെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] തകർത്തു). 2005 മെയ് 1 ന് [[അൽബാസെറ്റെ ബലോംപി|അൽബാസെറ്റെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ഗോൾ ബാർസലോണക്കായി നേടി. അപ്പോൾ മെസ്സിയുടെ പ്രായം 17 വർഷവും 10 മാസവും 7 ദിവസവുമായിരുന്നു. ബാർസലോണക്കായി ഒരു ലാ ലിഗ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 3 May 2008 | publisher = fcbarcelona.com | archive-date = 2011-09-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | url-status = dead }}</ref> 2007 ൽ മെസ്സിയുടെ സഹായത്തോടെ നേടിയ ഒരു ഗോളിലൂടെ [[ബോജൻ ക്രികിച്]] ആ റെക്കോർഡും തകർത്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 16 July 2009 | date = 21 October 2007 | publisher = fcbarcelona.cat | last = Nogueras | first = Sergi | archive-date = 2011-08-19 | archive-url = https://archive.today/20110819191710/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | url-status = dead }}</ref> മെസ്സി തന്റെ മുൻ കോച്ചായ റൈക്കാർഡിനെപ്പറ്റി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു : {{cquote|അദ്ദേഹമാണ് എന്റെ കളിജീവിതം തുടങ്ങിവെച്ചത് എന്ന വസ്തുത ഞാനൊരിക്കലും മറക്കില്ല. എന്റെ 16 ഓ 17 ഓ വയസ്സിൽ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നിൽ വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.soccerway.com/news/2009/December/10/messi-rijkaard-gave-us-more-freedom/|title=Messi: "Rijkaard gave us more freedom"|date=10 December 2009|publisher=soccerway.com}}</ref>}} ==== 2005-06 സീസൺ ==== {{ quote box | width = 30% | align = right | quote = ''മറഡോണയോ പെലെയോ എന്ന സംശയം അവസാനിക്കാൻ പോകുന്നു'' | source = [[ഡിയേഗോ മറഡോണ]], 2010 ലോകകപ്പ് മെസ്സി ജയിച്ചാൽ എന്ന അവസരത്തിൽ<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&ver=global|title=Diego Maradona: Lionel Messi playing kick-about with Jesus|last=|first=|publisher=ESPN|date=8 April 2010|accessdate=8 April 2010|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073752/http://soccernet.espn.go.com/world-cup/story/_/id/767712/ce/uk/?cc=5739&ver=global|url-status=dead}}</ref> }} സെപ്റ്റംബർ 16 ന് മൂന്നു മാസത്തിനിടയിൽ രണ്ടാം തവണയും ബാർസലോണ, മെസ്സിയുമായുള്ള കരാർ പുതുക്കി. ആ പ്രാവശ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഒന്നാം നിര ടീമിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തുകൊണ്ടാണ് കരാർ 2014 ജൂൺ വരെ പുതുക്കിയത്.<ref name=Williams/> 2005 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് മെസ്സി സ്പാനിഷ് പൗരത്വം നേടി.<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=The Star Online|date= 28 May 2005 |accessdate= 29 May 2009}}</ref> അതോടെ അദ്ദേഹം ലാ ലിഗയിൽ കളിക്കുന്നതിന് പൂർണ്ണസജ്ജനായി. സെപ്റ്റംബർ 27 ന് [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] ഇറ്റാലിയൻ ക്ലബ്ബായ [[ഉഡിനീസ് കാൽസിയോ|ഉഡിനീസിനെതിരെയായിരുന്നു]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വിദേശികളുമായുള്ള കളി.<ref name="footballdb"/> അദ്ദേഹം പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങിയപ്പോൾ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിലെ]] ബാർസലോണയുടെ ആരാധകർ എഴുന്നേറ്റുനിന്നുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റേയും [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോവിന്റേയും]] കൂട്ടുകെട്ട് ആരാധകർക്കൊരു വിരുന്നൊരുക്കി.<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 28 September 2005 |accessdate= 23 August 2006}}</ref> മെസ്സി ആ സീസണിൽ 17 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 6 ഗോളുകൾ സ്വന്തമാക്കി. കൂടാതെ 6 ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കളികളിൽ നിന്നായി ഒരു ഗോളും നേടി. ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ രണ്ടാം റൗണ്ടിലെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ [[ചെൽസി F.C.|ചെൽസിക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ വലതു തുടയിലെ പേശിക്കുണ്ടായ പരിക്കുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ സീസൺ 2006 മാർച്ച് 7 ന് അവസാനിച്ചു.<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=26 April 2006 |accessdate=22 July 2006 |archive-date=2012-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |url-status=dead }}</ref> [[ഫ്രാങ്ക് റൈക്കാർഡ്|റൈക്കാർഡിന്റെ]] ബാർസലോണ ആ സീസണിൽ സ്പെയിനിലേയും യൂറോപ്പിലേയും ജേതാക്കളായിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=The Independent |date= 18 May 2006 |accessdate= 3 June 2009 | location=London}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 3 May 2006 |accessdate= 3 June 2009}}</ref> ==== 2006-07 സീസൺ ==== [[പ്രമാണം:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|2007 ൽ [[റേഞ്ചേഴ്സ് F.C.|റേഞ്ചേഴ്സിനെതിരെ]] മെസ്സിയുടെ പ്രകടനം]] 2006-07 സീസണിൽ മെസ്സി സ്ഥിരമായി ഒന്നാം ടീമിൽ ഇടംപിടിച്ചു തുടങ്ങി. 26 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി 14 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate= 17 July 2009}}</ref> നവംബർ 12 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിനിടെ പരിക്കേറ്റതുമൂലം അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്ന് മാസം നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=14 November 2006 |accessdate=16 November 2006 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=13 November 2006 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=18 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211061548/http://fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |archivedate=2007-12-11 |url-status=live }}</ref> അർജന്റീനയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം സുഖം പ്രാപിച്ചു. പരിക്ക് ഭേദപ്പെട്ടതിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ മത്സരം ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[റേസിംഗ് ഡി സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരെ]] ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona&nbsp;— Racing Santander |publisher=The Offside |date=19 January 2008 |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2012-05-30 |archive-url=https://archive.today/20120530090054/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |url-status=dead }}</ref> ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഒരു പകരക്കാരനായാണ് കളിക്കാനിറങ്ങിയത്. മാർച്ച് 11 ന് നടന്ന ക്ലാസിക്ക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി വളരെ നല്ല നിലവാരത്തിലാണ് കളിച്ചത്. 10 പേരായി ചുരുങ്ങിയ ബാർസലോണക്ക് അദ്ദേഹം തന്റെ [[ഹാട്രിക്|ഹാട്രിക്കിലൂടെ]] സമനില നേടിക്കൊടുത്തു. അദ്ദേഹം നേടിയ മൂന്നു ഗോളുകളും സമനില ഗോളുകളായിരുന്നു (Equalisers).അതിലെത്തന്നെ അവസാനത്തെ ഗോൾ [[ഇഞ്ച്വറി ടൈം|ഇഞ്ച്വറി ടൈമിലായിരുന്നു]] നേടിയത്.<ref>{{cite news |url= http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |title= Magical Messi is Barcelona's hero |last= Hayward |first= Ben |publisher= The Independent |date= 11 March 2007 |accessdate= 30 May 2009 |location= London |archive-date= 2011-09-06 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html |url-status= dead }}</ref> ഇതിലൂടെ, ക്ലാസ്സിക്ക് മത്സരത്തിൽ [[ഇവാൻ സമോറാനോ|ഇവാൻ സമോറാനോക്ക്]] ശേഷം (1994-95 സീസണിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിന്]] വേണ്ടി) ഹാട്രിക് നേടുന്ന ആദ്യ കളിക്കാരനായി.<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=11 March 2007 |publisher=FIFA |accessdate=30 May 2009 |archive-date=2014-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140803140827/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |url-status=dead }}</ref> ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മെസ്സി തന്നെയാണ്. സീസണിന്റെ അവസാനത്തോടു കൂടി അദ്ദേഹം കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടാൻ തുടങ്ങി. ലീഗിൽ അദ്ദേഹം നേടിയ 14 ഗോളുകളിൽ 11 ഗോളുകളും അവസാന 13 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നാണ്.<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=3 June 2009 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |url-status=dead }}</ref> ''പുതിയ മറഡോണ'' എന്ന പേര് അദ്ദേഹത്തിന് ചാർത്തി നൽകപ്പെട്ടു. ഒരേയൊരു സീസണിനുള്ളിൽ തന്നെ മറഡോണയുടെ പ്രശസ്തമായ പല ഗോളുകളും പുനഃസൃഷ്ടിച്ചത് അതിനൊരു കാരണമായി.<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date= 20 April 2007 |publisher= Daily Telegraph | last = Lowe| first = Sid | accessdate= 7 July 2009 | location=London}}</ref> 2007 ഏപ്രിൽ 18 ന് [[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]] സെമി ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ഗെറ്റാഫെ|ഗെറ്റാഫെക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[1986 ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പ്|1986 ലെ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിൽ]] [[ഇംഗ്ലണ്ട് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരെ]] മറഡോണ നേടിയ ഗോളിനോട് ([[നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഗോൾ]] എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) വളരെയധികം സാമ്യമുള്ളവയായിരുന്നു അവ.<ref>{{cite web | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 | title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final | publisher=ESPN Soccernet | date=18 April 2007 | access-date=2010-12-03 | archive-date=2012-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 | url-status=dead }}</ref> ഇതിലൂടെ മെസ്സി മറഡോണയുമായി വളരെയധികം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സ്പാനിഷ് പത്രങ്ങൾ മെസ്സിയെ ''മെസ്സിഡോണ'' എന്ന് വിളിച്ചു.<ref>{{cite web | url= http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher= The Hindu | date= 14 July 2007 | access-date= 2010-12-27 | archive-date= 2013-10-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20131014194308/http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | url-status= dead }}</ref> അദ്ദേഹം ആ ഗോളിനിടയിൽ 62 മീറ്ററുകൾ (203 അടികൾ) തന്നെ ഓടി, 6 കളിക്കാരെ (ഗോളിയടക്കം) തന്നെ കബളിപ്പിച്ചു, ഒരേ സ്ഥാനത്തുനിന്നു തന്നെ നിറയൊഴിച്ചു, ആഹ്ലാദസമയത്ത്, 21 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് മെക്സിക്കോയിൽ മറഡോണ ചെയ്തതുപോലെ കോർണർ പതാകക്കടുത്തേക്ക് ഓടി.<ref name="maradonalike"/> മത്സരത്തിനു ശേഷം പത്രസമ്മേളനത്തിൽ സഹകളിക്കാരനായ [[ഡെക്കോ]] പറഞ്ഞു : "''എന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ഏറ്റവും മികച്ച ഗോളാണ് അത്.''"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=Daily Telegraph |date=20 April 2007 |accessdate=7 May 2007 |location=London |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513171834/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2007%2F04%2F20%2Fsfnmes20.xml |url-status=dead }}</ref> 1986 ലോകകപ്പിലെ ഇംഗ്ലണ്ടിനെതിരായ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ മറഡോണ നേടിയ [[ദൈവത്തിന്റെ കൈ]] എന്ന് പ്രശസ്തമായ ഗോളിനോട് സമാനമായ ഒരു ഗോൾ മെസ്സി [[RCD എസ്പാന്യോൾ|എസ്പാന്യോളിനെതിരെ]] നേടി. മെസ്സി പന്തിനായി കുതിക്കുകയും ഗോളിയായ [[കാർലോസ് കമേനി|കാർലോസ് കമേനിയെ]] കബളിപ്പിച്ച് ആ പന്ത് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് വലയിലേക്ക് തട്ടിയിടുകയുമാണ് ചെയ്തത്.<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=Times Online |date=10 June 2007 |accessdate=12 January 2008 |location=London |archive-date=2008-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |url-status=dead }}</ref> അത് ശരിയായ ഒരു [[ഹാൻഡ്ബോൾ (ഫുട്ബോൾ)|ഹാൻഡ്ബോൾ]] ആണെന്ന് റീപ്ലേകളിൽ വ്യക്തമായിരുന്നെങ്കിലും ഗോൾ നൽകപ്പെട്ടു.<ref name="Hand of Messi"/> ==== 2007-08 സീസൺ ==== [[പ്രമാണം:Messi 22 Sep 07 v Sevilla.JPG|thumb|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന സെവിയ്യക്കെതിരായ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയെ 2-0 എന്ന നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു, 2007 സെപ്റ്റംബർ 22|കണ്ണി=Special:FilePath/Messi_22_Sep_07_v_Sevilla.JPG]] 2007-08 സീസണിലെ ആദ്യ ആഴ്ചയിൽ 5 ഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി ബാർസലോണയെ ലാ ലിഗയിലെ ആദ്യ നാല് ടീമുകളിലൊന്നാക്കി. സെപ്റ്റംബർ 19 ന് സ്വന്തം മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന [[ഒളിമ്പിക് ലിയോൺ|ലിയോണിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 3-0 ന് വിജയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3–0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=19 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|url-status=dead}}</ref> സെപ്റ്റംബർ 22 ന് [[FC സെവിയ്യ|സെവിയ്യക്കെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date= 22 September 2007 |accessdate= 29 May 2009}}</ref> സെപ്റ്റംബർ 26 ന് [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസയുമായുള്ള]] മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടി, ബാർസലോണയുടെ 4-1 വിജയത്തിൽ മുഖ്യ പങ്കാളിയായി.<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4–1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=26 September 2007|accessdate=27 May 2009|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|url-status=dead}}</ref> ഫെബ്രുവരി 27 ന് [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം ബാർസലോണക്ക് വേണ്ടിയുള്ള തന്റെ 100 ആം മത്സരം കളിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=27 February 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803053023/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|url-status=dead}}</ref> മുന്നേറ്റ വിഭാഗത്തിൽ [[ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11|ഫിഫ്പ്രോ ലോക 11 കളിക്കാരൻ പുരസ്കാരത്തിന്]] മെസ്സി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=30 May 2009|archive-date=2011-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20111009021258/http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|url-status=dead}}</ref> സ്പാനിഷ് പത്രമായ [[ഡിയാരിയോ മാർസ|മാർസയുടെ]] ഓൺലൈൻ പതിപ്പിൽ നടന്ന ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരനുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 77% വോട്ടോടെ മെസ്സി വിജയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=MARCA|language=Spanish|date= 10 April 2007|accessdate= 7 July 2009}}</ref> [[ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവർ|ഫ്രാൻസ് ബെക്കൻബോവറുടെ]] അഭിപ്രായത്തെ പിൻപറ്റി, [[ലോക ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് നൽകണമെന്ന് ബാർസലോണ കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്രങ്ങളായ [[എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോ|എൽ മുണ്ടോ ഡിപോർട്ടീവോയുടേയും]] [[സ്പോർട്ട് (പത്രം)|സ്പോർട്ടിന്റേയും]] എഴുത്തുകാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=7 July 2009|archive-date=2008-05-24|archive-url=https://archive.today/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|url-status=dead}}</ref> ലോകത്തിലെ ഇപ്പോഴത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോളർമാരിൽ ഒരാളാണ് മെസ്സിയെന്ന് [[ഫ്രാൻസെസ്കോ ടോട്ടി]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher= MARCA |language=Spanish|date= 29 November 2007 |accessdate=7 July 2009}}</ref> മാർച്ച് 4 ന് [[സെൽട്ടിക് FC|സെൽട്ടികിനെതിരായി]] നടന്ന [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] മത്സരത്തിൽ ഇടതു തുടയിൽ പേശീവലിവുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് 6 മാസം അദ്ദേഹത്തിന് പുറത്തിരിക്കേണ്ടി വന്നു. മൂന്ന് സീസണുകൾക്കുള്ളിൽ ഇത് നാലാം തവണയാണ് ഇത്തരം പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് കളിക്കാൻ കഴിയാതെ പോകുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date= 5 March 2008 |accessdate= 14 June 2009}}</ref> ==== 2008-09 സീസൺ ==== [[പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|thumb|upright|left|മെസ്സി [[ഡിപോർട്ടീവോ ദെ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവോ ലാ കൊരുണക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ]] [[റൊണാൾഡീന്യോ|റൊണാൾഡീന്യോയുടെ]] ക്ലബ്ബ് മാറ്റത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date= 4 August 2008 |accessdate= 2 June 2009}}</ref> 2008 ഒക്ടോബർ 1 ന് [[FC ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്ക്|ഷക്തർ ഡൊണെറ്റ്സ്കിനെതിരായ]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ, [[തിയറി ഹെൻട്രി|തിയറി ഹെൻട്രിക്ക്]] പകരമിറങ്ങി, 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ അവസാന 7 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 ജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=1 October 2008|accessdate=29 May 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|url-status=dead}}</ref> [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരം മെസ്സിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായ [[സെർജിയോ അഗ്യൂറോ|സെർജിയോ അഗ്യൂറോയും]] തമ്മിലുള്ള സൗഹൃദ യുദ്ധമായാണ് പറയപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6–1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date= 4 October 2008 |accessdate= 31 May 2009}}</ref> ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഫ്രീകിക്കിലൂടെ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴി തെളിക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനു മേൽ ബാർസ 6-1 വിജയം നേടി.<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=4 October 2008|accessdate=31 May 2009|archive-date=2014-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|url-status=dead}}</ref> സെവിയ്യക്കെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മറ്റ് രണ്ട് ആകർഷകമായ ഗോളുകൾ കൂടി നേടി. അതിൽ ഒരെണ്ണം 23 മീറ്ററുകൾ (25 വാര) അകലെ നിന്ന് അടിച്ചതും മറ്റൊന്ന് ഗോളിയെ കബളിപ്പിച്ച് വിഷമകരമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് നിന്നും നേടിയതുമാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title=Messi magical, Real miserable|publisher=FIFA|date=29 November 2008|accessdate=2 June 2009|archive-date=2014-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20140803210929/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|url-status=dead}}</ref> 2008 ഡിസംബർ 13 ന് നടന്ന ആ സീസണിലെ ആദ്യ ക്ലാസിക് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ബാർസലോണയുടെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടുകയും ബാർസ 2-0 ന് ജയിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2–0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date= 13 December 2008 |accessdate= 29 May 2009}}</ref> 2008 ലെ ഫിഫ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ പുരസ്കാരത്തിൽ അദ്ദേഹം 678 പോയന്റുകളോടെ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തി.<ref name="Gala 2008"/> അത്‌ലറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി ബാർസലോണ 3-1 ന് ജയിച്ച ഒരു [[കോപ്പ ഡെൽ റേയ്]] മത്സരത്തിലാണ് മെസ്സി 2009 ലെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടിയത്.<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher= Shanghai Daily |date= 7 January 2009 |accessdate= 29 May 2009}}</ref> 2009 ഫെബ്രുവരി 1 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ 1-0 ന് പിന്നിൽ നിൽക്കുകയായിരുന്ന ബാർസലോണയെ പകുതി സമയത്തിൽ പകരക്കാരനായി ഇറങ്ങി 2 ഗോളുകൾ നേടി 2-1 വിജയത്തിലേക്ക് മെസ്സി നയിച്ചു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ ബാർസലോണയുടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ 5000 ആമത് ഗോൾ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | title = Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory | publisher = AFP | date = 1 February 2009 | accessdate = 1 February 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw | archivedate = 2009-02-04 | url-status = live }}</ref> ലാ ലിഗയുടേ 28 ആം ഘട്ടത്തിൽ [[മലാഗ CF|മലാഗക്കെതിരെ]] അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ 30 ആം ഗോൾ നേടുകയും അതുവഴി ബാർസലോണയെ 6-0 വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date= 23 March 2009 |accessdate= 2 June 2009}}</ref> 2009 ഏപ്രിൽ 8 ന് [[FC ബയേൺ മ്യൂണിക്ക്|ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും ആ പരമ്പരയിൽ 8 ഗോളുകൾ എന്നത് സ്വന്തം നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പം ചേർക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher= USA Today |date= 9 April 2009 |accessdate= 7 July 2009|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> ഏപ്രിൽ 18 ന് ഗെറ്റാഫെക്കെതിരായ 1-0 ജയത്തിൽ നേടിയ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി ലാ ലിഗയിൽ ആ സീസണിൽ 20 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. റയൽ മാഡ്രിഡിനു മുകളിൽ വ്യക്തമായ 6 പോയന്റിന്റെ ലീഡോഡെ ബാർസലോണ ലീഗ് പട്ടികയിൽ തലപ്പത്തെത്തി.<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1–0 win over Getafe|publisher= Shanghai Daily |date=19 April 2009 |accessdate= 2 June 2009}}</ref> സീസൺ അവസാനിക്കുന്നതിനു മുമ്പായി [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂ സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബൂവിൽ]] വെച്ച് റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരായി നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോൾ (സീസണിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 35 ഉം 36 ഉം ഗോളുകൾ) പ്രകടനത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ ബാർസലോണ 6-2 ന് വിജയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher= The Guardian |date= 2 May 2009 |accessdate= 31 May 2009 | location=London}}</ref> അത് 1930 ന് ശേഷം റയലിന്റെ ഏറ്റവും കനത്ത പരാജയമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date= 3 May 2009 |accessdate= 31 May 2009}}</ref> ഓരോ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷവും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടുകയും ''Síndrome X Fràgil'' (Fragile X Syndrome എന്ന രോഗത്തിന്റെ കറ്റാലൻ നാമം) എന്നെഴുതിയ കുപ്പായം ക്യാമറക്ക് മുന്നിൽ കാണിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ രോഗത്തിനടിമപ്പെട്ട കുട്ടികളോടുള്ള തന്റെ സഹകരണം വ്യക്തമാക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം അതിലൂടെ.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/02/1242691/what-lionel-messis-t-shirt-at-the-bernabeu-meant|title=What Lionel Messi's T-Shirt At The Bernabeu Meant|publisher=Goal.com|last=Macdonald|first=Ewan|date= 2 May 2009|accessdate= 2 June 2009}}</ref> ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി-ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ [[ചെൽസി FC|ചെൽസിക്കെതിരെ]] [[ആന്ദ്രെ ഇനിയെസ്റ്റ]] നേടിയ ഇഞ്ചുറി ടൈം ഗോളിലൂടെ ബാർസലോണയെ ഫൈനലിൽ [[മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡ് FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ]] നേരിടുന്നതിന് പ്രാപ്തരാക്കിയതിൽ മെസ്സിക്കും വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. മെയ് 13 ന് [[അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരായി]] നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ ഒരു ഗോൾ നേടുകയും രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ ബാർസലോണ 4-1 ന് വിജയിക്കുകയും മെസ്സി തന്റെ ആദ്യ കോപ്പ ഡെൽ റേയ് കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher= Daily Telegraph |date= 14 May 2009 |accessdate= 28 May 2009 | location=London}}</ref> മെസ്സിയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തിലൂടെ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ കപ്പും നേടി ആ സീസണിൽ ഡബിൾ പൂർത്തിയാക്കി. മെയ് 27 ന് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി 70 ആം മിനിട്ടിൽ നേടിയ ഗോളടക്കം 2 ഗോളിന് ബാർസലോണ മാഞ്ചസ്റ്റർ യുണൈറ്റഡിനെ തോൽപ്പിക്കുകയും കിരീടം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. 9 ഗോളുകളോടെ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് പരമ്പരയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. പരമ്പരയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date= 27 May 2009 |accessdate=4 June 2009}}</ref> ആ വർഷത്തിൽ തന്നെ [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫോർവേർഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]], [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] എന്നീ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി.<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=27 August 2009 |accessdate= 30 August 2009}}</ref> ആ സീസണിൽ ബാർസലോണ ലാ ലിഗ, കോപ്പ ഡെൽ റേയ്, ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടി.<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=Gulf Daily News|date=28 May 2009|accessdate=28 May 2009|archive-date=2015-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|url-status=dead}}</ref> ഒരു സീസണിൽ മൂന്ന് കിരീടങ്ങൾ നേടുന്ന ആദ്യ സ്പാനിഷ് ക്ലബ്ബായി ബാർസലോണ മാറി.<ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=1 June 2009|accessdate=3 June 2009|archive-date=2020-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407083321/https://uk.sports.yahoo.com/|url-status=dead}}</ref> ==== 2009-10 സീസൺ ==== {{ quote box | width = 40% | align = left | quote = "മെസ്സി ഓടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം തടുക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ്. അത്രയും കൂടിയ വേഗതയിൽ ദിശ മാറ്റം വരുത്താൻ കഴിവുള്ള ഒരേയൊരു കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണ്."<p>"ചില കാര്യങ്ങളിൽ അദ്ദേഹമാണ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും മികച്ച ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ. അദ്ദേഹം ഒരു പ്ലേസ്റ്റേഷൻ (പോലെ) ആണ്. നമ്മൾക്ക് പറ്റുന്ന ഓരോ തെറ്റുകളും അദ്ദേഹം മുതലെടുക്കും.''</p> | source = [[ആഴ്സൻ വെങ്ങർ]], [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരെ]] ബാർസലോണ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8606391.stm |title=BBC Sport – Football – Arsene Wenger hails Lionel Messi as world's best player |publisher=BBC News |date=7 April 2010 |accessdate=12 April 2010}}</ref><ref name="Unstoppable">{{cite web | url=http://www.mirrorfootball.co.uk/news/Unstoppable-Lionel-Messi-is-like-a-PlayStation-says-Arsenal-boss-Arsene-Wenger-after-Barcelona-Champions-League-masterclass-article383291.html | publisher=Mirrorfootball.co.uk | author=John Cross | title=Unstoppable Lionel Messi is like a PlayStation, says Aresnal boss Arsene Wenger after Barcelona Champions League masterclass | date=6 April 2010 | accessdate=17 April 2010}}</ref> }} [[പ്രമാണം:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|thumb|right|ജൊവാൻ ഗാമ്പർ കപ്പിൽ [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] വെച്ച് ബാർസലോണയും [[മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റി FC|മാഞ്ചസ്റ്റർ സിറ്റിയും]] തമ്മിൽ നടന്ന മത്സരത്തിനിടയിൽ]] [[2009 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] ജയിച്ചതിനു ശേഷം, താൻ കണ്ടിട്ടുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച കളിക്കാരൻ മെസ്സിയാണെന്ന് ബാർസലോണയുടെ മാനേജറായ [[ജൊസെപ് ഗാർഡിയോള]] പറഞ്ഞു.<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher= El Mundo Deportivo |date= 29 August 2009 |accessdate= 29 August 2009 |language=Spanish}}</ref> സെപ്റ്റംബർ 18 ന് മെസ്സി ബാർസലോണയുമായി പുതിയ കരാറിലൊപ്പിട്ടു. 2016 വരെയുള്ള ആ കരാറനുസരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില €250 മില്ല്യണും വാർഷികവരുമാനം €9.5 മില്ല്യണിന് അടുത്തുമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=18 September 2009|accessdate=18 September 2009|archive-date=2011-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date= 18 September 2009|accessdate= 18 September 2009}}</ref> ഇതോടെ അദ്ദേഹം [[സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ച്|സ്ലാട്ടൻ ഇബ്രാഹിമോവിച്ചിനൊപ്പം]] ലാ ലിഗയിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രതിഫലം ലഭിക്കുന്ന താരമായി മാറി. നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സെപ്റ്റംബർ 22 ന് റേസിംഗ് സന്റാന്ററുമായി ലാ ലിഗയിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ബാർസലോണ ആ മത്സരം 4-1 ന് സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=22 September 2009|accessdate=23 September 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|url-status=dead}}</ref> സെപ്റ്റംബർ 29 ന് [[FC ഡൈനാമോ കീവ്|ഡൈനാമോ കീവിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ആ സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ യൂറോപ്യൻ ഗോൾ നേടുകയും ബാർസലോണ 2-0 ന് വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2–0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date= 29 September 2009 |accessdate=3 October 2009 |last=Leong|first=KS}}</ref> [[കാമ്പ് ന്യൂ|കാമ്പ് ന്യൂവിൽ]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[റയൽ സരഗോസ|റയൽ സരഗോസക്കെതിരെ]] ബാർസലോണ 6-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഗോൾ നേടുകയും ലാ ലിഗയിലെ തന്റെ സമ്പാദ്യം ഏഴ് മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നും ആറ് ഗോളാക്കി ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=26 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=25 October 2009|accessdate=28 November 2009|archive-date=2009-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|url-status=dead}}</ref> 2009 ഡിസംബർ 1 ന് 2009 ലെ [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]] ആയി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമതെത്തിയ [[ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോ|ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യത്യാസത്തിന് (473-233) പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയത്.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date= 1 December 2009|accessdate= 1 December 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=The Independent |date= 1 December 2009 |accessdate= 10 December 2009 | last=Barnett|first=Phil | location=London}}</ref> അതിനു ശേഷം, [[ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ|ഫ്രാൻസ് ഫുട്ബോൾ മാഗസിൻ]], മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതായി രേഖപ്പെടുത്തി: "ഞാനിത് എന്റെ കുടുംബത്തിനായി സമർപ്പിക്കുന്നു. എനിക്ക് അവരെ വേണ്ടപ്പോഴെല്ലാം അവരുടെ സാന്നിധ്യം എന്നോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു."<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=1 December 2009|accessdate=10 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|url-status=dead}}</ref> [[പ്രമാണം:Messi vs Atlante.JPG|200px|thumb|left|മെസ്സി [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]]]] ഡിസംബർ 19 ന് [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പിൽ]] [[എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സ് ദെ ലാ പ്ലാറ്റാ|എസ്റ്റുഡിനേറ്റ്സുമായി]] [[അബു ദാബി|അബു ദാബിയിൽ]] നടന്ന കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ മെസ്സിയാണ് ബാഴ്സലോണയുടെ വിജയഗോൾ കുറിച്ചത്. ആ വർഷത്തിൽ ക്ലബ്ബിന്റെ ആറാമത് കിരീടമായിരുന്നു അത്.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=19 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=21 December 2009|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739|url-status=dead}}</ref> രണ്ട് ദിവസത്തിനു ശേഷം, ക്രിസ്റ്റ്യാനോ റൊണാൾഡോയേയും [[സാവി|സാവിയേയും]] [[കക്കാ|കക്കായേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കിക്കൊണ്ട് [[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സി കരസ്ഥമാക്കി. ആദ്യമായായിരുന്നു മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരം കരസ്ഥമാക്കിയത്. ഇതോടെ ഈ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യ അർജന്റീനക്കാരനായി മെസ്സി മാറി.<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=21 December 2009|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=22 December 2009|archive-date=2012-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|url-status=dead}}</ref> 2010 ജനുവരി 10ന് [[സി ഡി ടെനറിഫ്|സി ഡി ടെനറിഫുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2010 ലേയും ആ സീസണിലേയും തന്റെ ആദ്യ ഹാട്രിക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 0-5 ന് വിജയിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0–5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date= 10 January 2010 |publisher=Goal.com|accessdate=11 January 2010}}</ref> ജനുവരി 17ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ക്ലബ്ബിനു വേണ്ടി തന്റെ 100 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date= 17 January 2010|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=17 January 2010 |language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> അതിനുശേഷം നടന്ന 5 മത്സരങ്ങളിൽ നിന്നായി മെസ്സി 11 ഗോളുകൾ നേടി. [[FC മലാഗ|മലാഗക്കെതിരെ]] 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനിട്ടിലാണ് ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്.<ref>{{cite web | url = http://www.dnaindia.com/sport/report_barcelona-back-on-top-after-2-1-win-over-malaga_1353554 | title = Barcelona back on top after 2–1 win over Malaga | publisher=DNA India | date = 28 February 2010 | accessdate =8 November 2010}}</ref> [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം 2-2 ന് സമനിലയിൽ അവസാനിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/03/06/1820719/almeria-2-2-barcelona-blaugrana-drop-more-points-at-la-liga | title =Almeria 2–2 Barcelona: Blaugrana Drop More Points At La Liga Summit | publisher=goal.com | date = 6 March 210 | accessdate =8 November 2010}}</ref> ആ ആഴ്ചയിൽ മെസ്സി എട്ട് ഗോളുകൾ നേടിക്കൊണ്ട് തന്റെ ജൈത്രയാത്ര തുടർന്നു. [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന ഹോം മത്സരത്തിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു തുടക്കം. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.<ref>{{cite news | url = http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&ref=hea&tm=&src=LASOC | title = Messi hat-trick as Barcelona beats Valencia 3–0 | publisher = si.com | date = 14 March 2010 | first = Guy | last = Hedgecoe | accessdate = 8 November 2010 | archive-date = 2011-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110721125030/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/sud/story.asp?i=20100314202145360000101&ref=hea&tm=&src=LASOC | url-status = dead }}</ref> അതിനുശേഷം [[സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ട്|സ്റ്റുട്ട്ഗർട്ടുമായി]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകളായിരുന്നു മെസ്സിയുടെ സമ്പാദ്യം. ആ വിജയം [[2009-10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്കുള്ള അവരുടെ യാത്ര സുഗമമാക്കി.<ref>{{cite news|title = Messi inspires Barca|url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&cc=3888|date = 18 March 2010|accessdate = 18 March 2010|archive-date = 2012-10-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081446/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285582&cc=3888|url-status = dead}}</ref> സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ [[റയൽ സരഗോസ|സരഗോസക്കെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽ കൂടി ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരം ബാഴ്സ 4-2 ന് സ്വന്തമാക്കി.<ref>{{cite news|title = Real Zaragoza 2 – 4 Barcelona|url = http://www.guardian.co.uk/football/2010/mar/21/lionel-messi-arsenal-hat-trick|work=The Guardian |location=UK |date = 21 March 2010|accessdate =22 March 2010|last=Steinberg|first=Jacob }}</ref> ഇതോടെ സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ അടുത്തടുത്ത മത്സരങ്ങളിൽ ഹാട്രിക്ക് നേടുന്ന ആദ്യത്തെ ബാഴ്സലോണ കളിക്കാരനായി മാറാനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref>{{cite news|title = Nadie marcó dos ‘hat trick’ seguidos|url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=698276|date = 23 March 2010|accessdate =23 March 2010|language=Spanish}}</ref> 2010 മാർച്ച് 24 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ 200 ആം മത്സരമായിരുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1475100.html | title = Match facts: Barcelona v Inter | publisher=UEFA.com | date = 25 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}</ref> 2010 ഏപ്രിൽ 6 ന് [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെതിരായി]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ (ബാഴ്സയുടെ ഹോം മത്സരമായിരുന്നു) ബാഴ്സ 4-1 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അതിൽ 4 ഗോളും നേടിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. ഒരു മത്സരത്തിൽ തന്നെ 4 ഗോളുകൾ നേടുന്നത് മെസ്സിയുടെ കരിയറിൽ ആദ്യത്തെ സംഭവമായിരുന്നു.<ref>{{cite news | url = http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-04-06-985993008_x.htm | title = Messi scores four as Barcelona beats Arsenal 4–1 |work=USA Today | date = 6 April 2010 | accessdate =8 November 2010 | first = Paul | last = Logothetis}}</ref><ref>{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | title = Wenger salutes genius Messi after Barcelona down Arsenal 4–1] | publisher = India Times | date = 6 April 2010 | accessdate = 8 November 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100410213756/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Wenger-salutes-genius-Messi-after-Barcelona-downs-Arsenal-4-1/articleshow/5769906.cms | archivedate = 2010-04-10 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ndtv.com/news/sports/messi-scores-4-goals-to-lead-barca-over-arsenal-19363.php | title = Messi scores 4 goals to lead Barca over Arsenal | publisher=NDTV | date = 7 April 2010 | accessdate =8 November 2010}}</ref> ബാഴ്സലോണയുടെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോൾവേട്ടക്കാരനായ [[റിവാൾഡോ|റിവാൾഡോയെ]] മറികടക്കാൻ ഈ മത്സരത്തിലൂടെ മെസ്സിക്കായി.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8602344.stm|title=Barcelona 4–1 Arsenal|date=6 April 2010|publisher=BBC Sport |first=Stuart|last=Roach|accessdate=6 April 2010}}</ref> ഏപ്രിൽ 10 ന് ചിരവൈരികളായ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡുമായി]] അവരുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് നടന്ന ക്ലാസ്സിക്ക് പോരാട്ടത്തിൽ (എൽ ക്ലാസിക്കോ), ബാഴ്സ 2-0 ന് ജയിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ ആദ്യ ഗോൾ മെസ്സിയുടെ ബൂട്ടിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 40 ആം ഗോളായിരുന്നു അത്.<ref>{{cite news|last=Sinnott |first=John |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8608571.stm |title=BBC Sport – Football – Barcelona secure crucial win over rivals Real Madrid |publisher=BBC News |date= 10 April 2010|accessdate=12 April 2010}}</ref> മെയ് 1 ന് [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ മെസ്സിയുടെ വകയായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/feedarticle/9056944 |title=Messi double puts Barcelona back on track |work=Guardian |location=UK |date= 21 April 2008|accessdate =2 June 2010 }}</ref> വെറും 3 ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, മെയ് 4 ന്, [[CD ടെനെറിഫ്|ടെനെറിഫിനെതിരായ]] ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ 4-1 വിജയത്തിൽ 2 ഗോളുകൾ മെസ്സി നേടി.<ref>{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1908655/barcelona-4-1-tenerife-blaugrana-go-four-points-clear-of |title=Barcelona 4–1 Tenerife: Blaugrana Go Four Points Clear Of Real Madrid With Home Win |publisher=Goal.com | date= 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}</ref> മെയ് 8 ന് [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരായ]] എവേ മത്സരത്തിലെ വിജയത്തിൽ ലാ ലിഗയിൽ സീസണിൽ തന്റെ 32 ആമത് ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്കായി.<ref>{{cite news|author=Reuters |url=http://www.guardian.co.uk/football/2010/may/09/barcelona-sevilla-la-liga |title=Barcelona survive late Sevilla scare to edge closer to La Liga title |work=Guardian |location=UK |date= 9 May 2010|accessdate =2 June 2010 }}</ref> [[വല്ലാഡോയിഡ്|വല്ലാഡോയിഡുമായി]] നടന്ന അവസാന മത്സരത്തിൽ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ നേടുക വഴി [[1996-97 ലാ ലിഗ|1996-97]] ൽ [[റൊണാൾഡോ]] സ്ഥാപിച്ച 34 ഗോളിന്റെ ക്ലബ്ബ് റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താനും മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref>{{cite web|author=Spain |url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/05/04/1907680/barcelona-striker-lionel-messi-could-equal-ronaldos-34-goal-haul- |title=Barcelona Striker Lionel Messi Could Equal Ronaldo's 34 Goal Haul In Primera Liga |publisher=Goal.com | date = 4 May 2010 | accessdate =2 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bleacherreport.com/articles/378308-messi-chases-ronaldos-goal-record |title=Lionel Messi Chases Ronaldo's Goal Record |publisher=Bleacher Report | date = 14 April 2010 | accessdate =2 June 2010}}</ref> [[ടെൽമോ സറ]] സ്ഥാപിച്ച എക്കാലത്തേയും റെക്കോർഡിന് 4 ഗോളുകൾ മാത്രം പിന്നിലായി സീസൺ അവസാനിപ്പിക്കാനും മെസ്സിക്കായി.<ref>{{cite web |url=http://berita8.com/news.php?cat=20&id=22250 |title=Messi Peroleh Gelar El Pichichi Dan Sepatu Emas |publisher=berita8.com |date=17 May 2010 |accessdate=2 June 2010 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707224237/http://www.berita8.com/news.php?cat=20&id=22250 |url-status=dead }}</ref> 2010 ജൂൺ 3 ന് തുടർച്ചയായ രണ്ടാം വർഷവും [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|പ്ലെയർ ഓഫ് ദി ഇയർ]] പുരസ്കാരം മെസ്സിക്ക് ലഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2010/06/03/futbol/equipos/barcelona/1275550866.html |title=Messi se corona como el mejor jugador de la Liga |publisher=marca.com | date = 3 June 2010 |accessdate =3 June 2010}}</ref> ==== 2010-11 സീസൺ ==== ആദ്യ പാദ മത്സരത്തിൽ 1-3 ന് തോറ്റതിനുശേഷം 2010 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് [[2010 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[സെവിയ്യ FC|സെവിയ്യക്കെതിരെ]] 4-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് നേടി ആ സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ബാഴ്സക്ക് ആ സീസണിലെ ആദ്യ കപ്പ് സമ്മാനിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/en/match/45971/barcelona-vs-sevilla/report Barcelona 4–0 | title = Sevilla: Brilliant Blaugrana Outclass Rojiblancos To Lift Supercopa | publisher=Goal.com | date = 22 August 2010 | accessdate =22 August 2010}}</ref> 2010 ഓഗസ്റ്റ് 29 ന് [[റേസിംഗ് സന്റാൻഡർ|റേസിംഗ് സന്റാൻഡറുമായി]] നടന്ന ആദ്യ മത്സരത്തിൽ വെറും 3 മിനിട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ ഗോൾ നേടി തന്റെ പുതിയ ലീഗ് സീസണിനു തുടക്കം കുറിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] ഗ്രൂപ്പ് ഘട്ട മത്സരത്തിൽ [[പനതിനായിക്കോസ്|പനതിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്റെ മികവ് പ്രദർശിപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം 2 ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും (Assist) രണ്ട് വിവിധ അവസരങ്ങളിലെ ഷോട്ടുകൾ ഗോൾപോസ്റ്റിൽ തട്ടുകയും ചെയ്തു. 2010 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം|വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ]] വെച്ച് [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ 92 ആം മിനിട്ടിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിന്റെ പ്രതിരോധനിരക്കാരനായ [[തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസി|തോമാസ് ഉജ്ഫാലുസിയുടെ]] അപകടകരമായ ഒരു തടയൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിന് പരിക്കേല്പിച്ചു. ആ പരിക്കിൽ മെസ്സിയുടെ കണങ്കാലിൽ ഒടിവ് പറ്റിയിട്ടുണ്ടാകുമെന്നും ഏകദേശം 6 മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും താരത്തിന് മാറി നിൽക്കേണ്ടി വരുമെന്നുമായിരുന്നു പ്രാഥമിക നിഗമനം. എന്നാൽ ബാഴ്സലോണയിൽ വെച്ച് MRI പരിശോധന നടത്തിയപ്പോൾ വലതു കണങ്കാലിന്റെ അകത്തേയും പുറത്തേയും സ്നായുക്കളിൽ ഒരു വലിവ് അനുഭവപ്പെടുന്നതായി കണ്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|title=Messi injured|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20110819191725/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113021.html|url-status=dead}}</ref> കളിയുടെ വീഡിയോ കണ്ടതിനു ശേഷം സഹകളിക്കാരനായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]] പറഞ്ഞു: "മെസ്സിക്കെതിരായ ടാക്കിൾ മാരകമായിരുന്നു", അദ്ദേഹം ഇതും കൂട്ടിച്ചേർത്തു, "എന്നാലത് പരിക്കേല്പിക്കണം എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടു കൂടി ആയിരുന്നില്ല".<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|title=Villa on Messi's injury|publisher=FCBarcelona.cat|date=20 September 2010|accessdate=22 September 2010|archive-date=2011-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110902035511/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/09/20/n100920113025.html|url-status=dead}}</ref> ഈ സംഭവം വളരെയധികം മാധ്യമശ്രദ്ധ നേടുകയും എല്ലാ കളിക്കാരേയും ഒരേ തോതിൽ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു സംവാദം ഫുട്ബോൾ ലോകത്ത് അരങ്ങേറുകയും ചെയ്തു. പരിക്കിൽ നിന്ന് മുക്തനായ ശേഷം [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കയുമായി]] സമനിലയിൽ (1-1) അവസാനിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി. അതിനുശേഷം [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ]] [[FC കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനുമായി]] ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് വെച്ച് 2-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/50397/barcelona-vs-copenhague/report Barcelona 2–0 | title = Champions: Messi pone al Barcelona como líder de su grupo (2–0) | publisher=Goal.com | date = 20 October 2010 | accessdate =20 October 2010}}</ref> സരഗോസക്കെതിരേയും സെവിയ്യക്കെതിരെയും ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടി മെസ്സി തന്റെ ഫോം തുടർന്നു. ആവേശകരമായ ഒക്ടോബറിനു ശേഷം നവംബറിൽ കോപ്പൻഹേഗനുമായി 1-1 ന് സമനിലയിൽ പിരിഞ്ഞ മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടിയാണ് അദ്ദേഹം തുടങ്ങിയത്. അതു പോലെ [[ഗെറ്റാഫെ CF|ഗെറ്റാഫെക്കതിരായി]] അവരുടെ തട്ടകത്തിൽ 3-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലും അദ്ദേഹം ഗോൾ നേടി. മാത്രമല്ല, സഹകളിക്കാരായ [[ഡേവിഡ് വിയ്യ]], [[പെഡ്രോ റോഡ്രിഗസ്]] എന്നിവരുടെ ഗോളിന് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/es-la/match/47782/getafe-vs-barcelona/report | title = Liga BBVA: Un gol de Messi encarriló el camino a la victoria para los azulgrana en el Coliseo | publisher=Goal.com | date = 7 November 2010 | accessdate =7 November 2010}}</ref> [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ പെഡ്രോയുമായി ചേർന്ന് മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ ടീമിന് 2-1 ന്റെ മുൻതൂക്കം സമ്മാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ഒരു ഗോൾ കൂടി നേടുകയും ബാഴ്സ 3-1 ന് മത്സരം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായ 7 ആം മത്സരത്തിലായിരുന്നു മെസ്സി ഗോൾ കണ്ടെത്തുന്നത്. സ്വന്തം റെക്കോർഡായ 6 മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുക എന്നതായിരുന്നു മെസ്സി തിരുത്തിക്കുറിച്ചത്. ആ രണ്ട് ഗോളുകളിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയതോടെ ഒരു കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ (2010) 50 ഗോൾ നേടുകയെന്ന നേട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. അടുത്ത ഗോൾ കൂടി നേടിയതോടെ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന താരവുമായി മാറി മെസ്സി. [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം സീസണിലെ തന്റെ രണ്ടാം ഹാട്രിക്ക് നേടി. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ 8-0 എന്ന മികച്ച എവേ വിജയം നേടി. ഹാട്രിക്കിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സ്പാനിഷ് ലീഗിലെ മെസ്സിയുടെ 100 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | title = Jornada 12 – UD Almería 0–8 FC Barcelona | publisher = www.entradasfcbarcelona.com | date = 20 November 2010 | accessdate = 22 November 2010 | archive-date = 2011-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110710194136/http://www.entradasfcbarcelona.com/?p=3389 | url-status = dead }}</ref> [[പനത്തിനായിക്കോസ്|പനത്തിനായിക്കോസിനെതിരായ]] മത്സരത്തിലും ഗോൾ നേടിയതോടെ തുടർച്ചയായ 9 മത്സരങ്ങളിൽ (ബ്രസീലിനെതിരായ ഒരു സൗഹൃദമത്സരം ഉൾപ്പെടെ 10 മത്സരങ്ങളിൽ) ഗോൾ നേടുന്ന കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സ 3-0 ന് ജയിച്ചു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | title = El Barça pasa a octavos... ¡y ahora, a por el Madrid! | publisher = www.sport.es | date = 24 November 2010 | accessdate = 24 November 2010 | archive-date = 2015-12-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151210195327/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101124/barca-pasa-octavos-ahora-por-madrid/762165.shtml | url-status = dead }}</ref> [[പ്രമാണം:RMDvsBAR UCL SF 1.jpg|thumb|300px|upright|മെസ്സി ഒരു ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]]]] നവംബർ 29 ന് ''എൽ ക്ലാസിക്കോ''യിൽ മെസ്സിയുടെ തുടർച്ചയായ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് അവസാനിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ബാഴ്സ ആ മത്സരം 5-0 ന് സ്വന്തമാക്കി. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, വിയ്യയുടെ രണ്ട് ഗോളുകൾക്ക് വഴിവെച്ചു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/es/?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=731648&idseccio_PK=1402 | title = El Barça humilla al Madrid con otra 'manita' histórica | publisher=www.sport.es | date = 29 November 2010 | accessdate =29 November 2010}}</ref> [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരട്ടഗോൾ നേടുകയും ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | title = El Barça, sin bajar del autocar | publisher = www.sport.es | date = 4 December 2010 | accessdate = 4 December 2010 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214005953/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101204/barca-sin-bajar-del-autocar/818439.shtml | url-status = dead }}</ref> അതിന്റെ തുടർച്ചയായി [[റയൽ സോസിഡാഡ്|റയൽ സോസിഡാഡിനെതിരേയും]] മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | title = De manita en manita se va a por la Liga | publisher = www.sport.es | date = 12 December 2010 | accessdate = 12 December 2010 | archive-date = 2012-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120314030018/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20101212/manita-manita-por-liga/856966.shtml | url-status = dead }}</ref> [[എൽ ഡെർബി|എൽ ഡെർബിയിൽ]] ബാഴ്സ 1-5 ന് ജയിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി, പെഡ്രോക്കും വിയ്യക്കും ഓരോ ഗോൾ വീതം നേടാൻ വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=733024&idseccio_PK=803&h= | title = Messi, 17 goles y 9 asistencias | publisher = www.sport.es | date = 19 December 2010 | accessdate = 19 December 2010 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> 2011 ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ ഗോൾ [[ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണ|ഡിപോർട്ടീവൊ ലാ കൊരുണക്കെതിരെ]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ ഫ്രീകിക്കിൽ നിന്നായിരുന്നു. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ഒരിക്കൽക്കൂടി പെഡ്രോയേയും വിയ്യയേയും ഗോൾ നേടാൻ സഹായിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ ബാഴ്സലോണ 4-0 ന് ജയിച്ചു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | title = Otro recital de campeón | publisher = www.sport.es | date = 8 January 2011 | accessdate = 9 January 2011 | archive-date = 2016-02-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160214182553/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110108/otro-recital-campeon/795426.shtml | url-status = dead }}</ref> ബാഴ്സലോണയിലെ സഹകളിക്കാരായ [[സാവി|സാവിയേയും]] [[ആന്ദ്രേ ഇനിയേസ്റ്റ|ഇനിയേസ്റ്റയേയും]] പിന്നിലാക്കി 2010 ലെ ഫിഫയുടെ [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]] മെസ്സി സ്വന്തമാക്കി.<ref>{{cite web | url = http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | title = Lionel Messi wins the first FIFA Ballon d'Or | date = 10 January 2011 | accessdate = 10 January 2011 | archive-date = 2011-08-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110829030351/http://www.fifa.com/ballondor/news/newsid=1360028/index.html | url-status = dead }}</ref> തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് മെസ്സി ഈ പുരസ്കാരത്തിനായി നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/9356019.stm|title=Argentina's Lionel Messi wins Fifa Ballon d'Or award |date=10 January 2011 |accessdate=10 January 2011|work=BBC News }}</ref> പുരസ്കാരം ലഭിച്ചതിന്റെ രണ്ടാം ദിവസം [[റയൽ ബെറ്റിസ്|റയൽ ബെറ്റിസുമായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2011 ലെ ആദ്യത്തേയും സീസണിലെ മൂന്നാമത്തേയും ഹാട്രിക്ക് നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=734569&idseccio_PK=803 | title = 'Manita' de oro | date = 12 January 2011 | accessdate = 13 January 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> [[റേസിംഗ് സന്റാന്റർ|റേസിംഗ് സന്റാന്ററിനെതിരെ]] പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് ലീഗിന്റെ രണ്ടാം റൗണ്ടിന് മെസ്സി തുടക്കമിട്ടത്.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=735280&idseccio_PK=803 | title = El Barça golea al Racing y mete más presión al Madrid | date = 22 January 2011 | accessdate = 22 January 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> പെനാൽട്ടിയിലൂടെ ഗോൾ നേടിയതിനു ശേഷം അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലിട്ടിരുന്ന ഷർട്ടിൽ എഴുതിയിരുന്ന സന്ദേശം പുറമേ കാണിച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു: "ഹാപ്പി ബർത്ത്ഡേ മമി".<ref>{{cite web | url = http://www.huffingtonpost.com/2011/01/26/lionel-messi-fined-mom-happy-birthday_n_814088.html |title= Lionel Messi Fined For Wishing Mother Happy Birthday |date=26 January 2011 |accessdate=26 January 2011}}</ref> [[2010-11 കോപ്പ ദെൽ റേയ്|കോപ്പ ദെൽ റേയ്]] സെമി ഫൈനലിൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ട് മെസ്സി തന്റെ ഗോൾ സ്കോറിംഗ് പാടവം വീണ്ടും തെളിയിച്ചു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=735563&idseccio_PK=803 | title = 'Manita' de goles y un pie en la final | date = 26 January 2011 | accessdate = 26 January 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> ഒരാഴ്ചക്കുള്ളിൽ തന്നെ [[ഹെർക്കുലീസ് CF]] ന് എതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിലും മെസ്സി ഇരട്ടഗോൾ നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=735762&idseccio_PK=803 | title = Hércules sufrió la ira de los Dioses | date = 29 January 2011 | accessdate = 29 January 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> ഫെബ്രുവരി 5 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ നടന്ന മത്സരത്തിൽ 3-0 ന് വിജയിച്ചതോടെ തുടർച്ചയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ലീഗ് ജയങ്ങൾ നേടുന്ന ടീമെന്ന റെക്കോർഡ് അവർ സ്വന്തമാക്കി. അവർ 16 മത്സരങ്ങളായിരുന്നു തുടർച്ചയായി ജയിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/05/futbol/equipos/barcelona/1296946785.html|title=Barça set 16 wins consecutive league wins|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 |accessdate=5 February 2011}}</ref> മെസ്സിയുടെ ഹാട്രിക്കാണ് ഈ മത്സരത്തിൽ അവരുടെ ജയം ഉറപ്പിച്ചത്. മത്സരശേഷം അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു: "[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ|ഡി സ്റ്റെഫാനോവിനെപ്പോലെ]] മഹാനായ ഒരു വ്യക്തി സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡ് മറികടക്കുന്നത് തീർച്ചയായും സന്തോഷമുളവാക്കുന്ന കാര്യമാണ്. ഇത്തരമൊരു റെക്കോർഡ് ഇത്രനാൾ നിലനിന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ ആ റെക്കോർഡ് നേടാൻ എളുപ്പമല്ല എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥം. മോശം സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന മികച്ചൊരു ടീമിനെ തോല്പിച്ചാണ് ഞങ്ങളിത് കരസ്ഥമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അതിനാൽത്തന്നെ ഈ നേട്ടം കരസ്ഥമാക്കാൻ വിഷമമായിരുന്നു".<ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/02/06/futbol/equipos/barcelona/1296948365.html|title=Messi talks about the record|publisher=[[MARCA]].com|language=Spanish|date= 5 February 2011 | accessdate=5 February 2011}}</ref> ഗോൾ നേടാത്ത രണ്ട് മത്സരങ്ങൾക്ക് ശേഷം [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോ|അത്‌ലെറ്റിക്കോ ബിൽബാവോക്കെതിരെ]] ബാഴ്സലോണ 2-1 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് വിജയഗോൾ നേടിയത്.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=737389&idseccio_PK=803 | title = Messi saca al Barça de la boca de los 'leones' | date = 20 February 2011 | accessdate = 21 February 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> അടുത്ത ആഴ്ച [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] 3-0 ന് ജയിച്ച എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി സീസണിലെ തന്റെ ആദ്യ ഹെഡ്ഡർ ഗോൾ നേടി.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=737818&idseccio_PK=803 | title = El Barça desactiva el 'efecto Laudrup' | date = 27 February 2011 | accessdate = 27 February 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> 1979-80 സീസണിൽ ലാ ലിഗയിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെടാതെ 19 എവേ മത്സരങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ റെക്കോർഡ് റയൽ സോസിഡാഡ് ക്ലബ്ബിനുണ്ട്. ഈ എവേ വിജയത്തോടെ ബാഴ്സലോണയും ആ റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തി. മൂന്ന് ദിവസത്തിന് ശേഷം [[വലൻസിയ CF|വലൻസിയക്കെതിരായി]] നടന്ന എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി നേടിയ ഒരു ഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ ബാഴ്സ ജയിക്കുകയും ആ റെക്കോർഡ് തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web | url = http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idnoticia_PK=738138&idseccio_PK=803 | title = El Barça prende la mecha de la Liga en Mestalla | date = 2 March 2011 | accessdate = 2 March 2011 | archive-date = 2008-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081005160120/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44 | url-status = dead }}</ref> മാർച്ച് 8 ന് കാമ്പ് ന്യൂവിൽ വെച്ച് നടന്ന യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ പിൻബലത്തിൽ [[ആഴ്സണൽ FC|ആഴ്സണലിനെ]] ബാഴ്സ 3-1 ന് പരാജയപ്പെടുത്തി. ആ വിജയത്തോടെ അവർ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിലേക്ക് മുന്നേറി.<ref>{{cite web|url=http://www.sbnation.com/soccer/2011/3/8/2038314/fc-barcelona-vs-arsenal-fc-2011-champions-league-lionel-messi-penalty|title=FC Barcelona Vs. Arsenal 2011: Lionel Messi Penalty Puts Barca Ahead |work= SBNation |accessdate=8 March 2011}}</ref> ഒരു മാസത്തോളം ഗോൾ നേടുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ [[UD അൽമേരിയ|അൽമേരിയക്കെതിരായ]] കളിയിൽ ഇരട്ടഗോൾ നേടി മെസ്സി തിരിച്ചുവന്നു. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ സീസണിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 47 ആം ഗോൾ ആയിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ താൻ സ്ഥാപിച്ച റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്തുകയായിരുന്നു ഈ ഗോളിലൂടെ മെസ്സി.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|title=Messi desatascó al Barça antes del clásico|accessdate=9 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324035703/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110409/messi-desatasco-barca-antes-del-clasico/968326.shtml|url-status=dead}}</ref> 2011 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[FC ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്ക്|ഷാക്തർ ഡോണെട്സ്കിനെതിരെ]] നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് മത്സരത്തിൽ അദ്ദേഹം ഈ റെക്കോർഡ് തിരുത്തി. ഇതോടെ ബാഴ്സലോണക്കു വേണ്ടി ഒരു സീസണിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ നേടുന്ന താരമായി മെസ്സി മാറി.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|title=Trámite resuelto y ahora... ¡a por el Madrid!|accessdate=13 April 2011|archive-date=2016-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160214013550/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110412/tramite-resuelto-ahora-por-madrid/971705.shtml|url-status=dead}}</ref> [[സാന്റിയാഗോ ബെർണാബു സ്റ്റേഡിയം|സാന്റിയാഗോ ബെർണാബുവിൽ]] വെച്ചു നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[എൽ ക്ലാസിക്കോ|എൽ ക്ലാസിക്കോയിലെ]] തന്റെ എട്ടാം ഗോൾ കണ്ടെത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഏപ്രിൽ 23 ന് [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരെ]] 2-0 ന് ജയിച്ച ഹോം മത്സരത്തിൽ നേടിയ ഗോളോടെ സീസണിൽ 50 ഗോൾ തികക്കാൻ മെസ്സിക്ക് സാധിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ 60 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|title=Un punto que vale una Liga|accessdate=16 April 2011|archive-date=2016-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213194747/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110416/madrid-titulo/976392.shtml|url-status=dead}}</ref> ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് സെമി ഫൈനലിൽ ബാഴ്സ, മെസ്സിയുടെ ഇരട്ടഗോളിന്റെ ബലത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെ 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ഒരു മാസ്മരിക പ്രകടനമായിരുന്നു മെസ്സി ആ മത്സരത്തിൽ കാഴ്ച്ചവെച്ചത്. അതിലെ രണ്ടാം ഗോൾ (ധാരാളം കളിക്കാരെ കബളിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് നേടിയത്) ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിലെ ഈ സ്റ്റേജുകളിലെ എക്കാലത്തേയും മികച്ച ഗോളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|title=Messi es el "puto amo"|accessdate=27 April 2011|archive-date=2016-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324095045/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110427/messi-puto-amo/986636.shtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | url = http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | title = The Good, the Bad and the Ugly in the aftermath of the Clásico series | date = 5 May 2011 | accessdate = 6 May 2011 | work = Sports Illustrated | first = Sid | last = Lowe | archive-date = 2011-05-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html | url-status = dead }}</ref> [[വെംബ്ലി സ്റ്റേഡിയം|വെംബ്ലിയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനലിൽ മെസ്സി നേടിയ ഗോൾ അവർക്ക് ആറ് വർഷത്തിനുള്ളിൽ മൂന്നാമത്തേയും മൊത്തത്തിൽ നാലാമത്തേയും ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് കിരീടം നേടിക്കൊടുത്തു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm|title=Barcelona 3 Manchester United 1|date=28 May 2011|work=BBC Sport |accessdate=30 May 2011}}</ref> ==== 2011-12 സീസൺ ==== [[2011 സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[റയൽ മാഡ്രിഡ്|റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ]] മൂന്ന് ഗോളുകൾ നേടുകയും 2 ഗോളുകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്ത് ടീമിനെ 5-4 എന്ന സ്കോറിൽ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മെസ്സി ഈ സീസൺ തുടങ്ങിയത്.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|title=Messi salvó al fútbol|date=17 August 2011|work=Sport.es|accessdate=17 August 2011|archive-date=2012-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120413110759/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110818/messi-salvo-futbol/1120978.shtml|url-status=dead}}</ref> [[2011 യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്|യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പിൽ]] [[FC പോർട്ടോ|പോർട്ടോയുമായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ [[ഫ്രെഡി ഗുവാറിൻ|ഫ്രെഡി ഗുവാറിന്റെ]] ദുർബ്ബലമായ ഒരു ബാക്ക് പാസ് മുതലെടുത്ത് മെസ്സി ഗോൾ നേടി. [[സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസ്|സെസ്ക് ഫാബ്രിഗസിന്]] ഒരു ഗോളിന് വഴിയൊരുക്കുകയും കൂടി ചെയ്തതോടെ ബാഴ്സലോണ ആ മത്സരം 2-0 ന് ജയിക്കുകയും സൂപ്പർ കപ്പ് നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|title=Súper Messi da la Supercopa al Barça|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2011-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111014114258/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110826/super-messi-supercopa-barca/1130917.shtml|url-status=dead}}</ref> ഈ കളിക്ക് മുമ്പ് മെസ്സി ഗോൾ നേടാത്ത ഒരേയൊരു ഔദ്യോഗിക മത്സരം സൂപ്പർ കപ്പ് ആയിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|title=El fútbol de Messi no tiene límites|date=26 August 2011|work=Sport.es|accessdate=26 August 2011|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234056/http://www.sport.es/es/noticias/barca/20110827/futbol-messi-tiene-limites/1131118.shtml|url-status=dead}}</ref> [[വിയ്യാറയൽ CF|വിയ്യാറയലിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോൾ നേടിക്കൊണ്ടാണ് മെസ്സി [[ലാ ലിഗ|ലാ ലിഗക്ക്]] തുടക്കമിട്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|title=Liga Champions: new and improved version|date=29 August 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=29 August 2011|archive-date=2011-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20111102132810/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada02/Barcelona_Villarreal/partit.html|url-status=dead}}</ref> [[CA ഒസാസുന|ഒസാസുനക്കെതിരേയും]]<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|title=Super 8 (8-0)|date=17 September 2011|work=fcbarcelona.cat|accessdate=17 September 2011|archive-date=2011-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111101095400/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_11-12/arxiu_partits/lliga/jornada04/Barcelona_Osasuna/partit.html|url-status=dead}}</ref> [[അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡ്|അത്‌ലെറ്റിക്കോ മാഡ്രിഡിനെതിരെയും]]<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/esta-liga-dos-sino-messi-1160317|title=Esta Liga no es de dos sino de Messi|date=25 September 2011|work=Sport.es |accessdate=25 September 2011}}</ref> നടന്ന രണ്ട് ഹോം മത്സരങ്ങളിലും തുടർച്ചയായി അദ്ദേഹം ഹാട്രിക്ക് നേടി. സെപ്റ്റംബർ 28 ന് [[എഫ് സി ബേറ്റ് ബോറിസോവ്|ബേറ്റ് ബോറിസോവിനെതിരായി]] ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ നടന്ന മത്സരത്തിൽ ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-aficiona-las-manitas-1164552|title=El Barça se aficiona a las 'manitas'|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}</ref> ഔദ്യോഗിക മത്സരങ്ങളിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോളുകൾ (194) നേടുന്ന രണ്ടാമൻ എന്ന റെക്കോർഡ് [[ലാസ്‌ലോ കുബാല|ലാസ്‌ലോ കുബാലയോടൊപ്പം]] പങ്കിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-igualo-kubala-1164601|title=Messi iguala a Kubala y afirma que sería "hermoso" superar a César|date=28 September 2011|work=Sport.es |accessdate=28 September 2011}}</ref> [[റേസിങ്ങ് ഡെ സന്റാണ്ടർ|റേസിങ്ങിനെതിരെ]] ഇരട്ടഗോളുകൾ നേടിയതോടെ ആ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാനും മെസ്സിക്കായി.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/barca-consolida-liderato-con-otro-recital-messi-1183586|title=El Barça consolida su liderato con otro recital de Messi|date=16 October 2011|work=Sport.es |accessdate=16 October 2011}}</ref> ബാഴ്സലോണയുടെ മൈതാനത്ത് നടന്ന മത്സരത്തിൽ [[RCD മയോർക്ക|മയോർക്കക്കെതിരായി]] ഹാട്രിക്ക് നേടിയതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 199 ആയി ഉയർന്നു. സ്പാനിഷ് ലീഗിൽ ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗോൾ (132) നേടുന്ന രണ്ടാമനായി മെസ്സി മാറി. കുബാലയേക്കാൾ ഒരു ഗോൾ കൂടുതലായിരുന്നു അത്.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-responde-otra-vez-1201140|title=1, 2, 3... Messi responde otra vez|date=29 October 2011|work=Sport.es |accessdate=29 October 2011}}</ref> ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗിൽ [[FC വിക്ടോറിയ പ്ലസൻ|വിക്ടോറിയ പ്ലസനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ നേടിയ ആദ്യ ഗോളോടെ അദ്ദേഹം ബാഴ്സലോണക്ക് വേണ്ടി 200 ഗോളുകൾ കുറിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ രണ്ട് ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി ഹാട്രിക്ക് തികച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/messi-infalible-hat-trick-octavos-1204309|title=Messi es infalible: hat trick... ¡y a octavos!|date=1 November 2011|work=Sport.es |accessdate=1 November 2011}}</ref> ==== 2012-13 സീസൺ ==== സീസണിലെ ബാഴ്സയുടെ ആദ്യമത്സരം ന്യൂ കാമ്പിൽ, റയൽ സോസിഡാഡുമായായിരുന്നു. 5-1ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സി 2 ഗോളുകൾ നേടി. ആഗസ്റ്റ് 23ന് ബദ്ധ വൈരികളായ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 3-2ന് ബാഴ്സ ജയിച്ച മത്സരത്തിലും പെനാൽറ്റിയിലൂടെ ഒരു ഗോൾ മെസി നേടി.<ref>{{cite web|title=Barcelona vs Real Madrid: 3-2 - Supercopa de España 2012|url=http://www.guardian.co.uk/football/2012/aug/23/barcelona-real-madrid-live-mbm?newsfeed=true|accessdate=24.8.12}}</ref> സൂപ്പർകോപ്പ ഡെ എസ്പാനയുടെ രണ്ടാം പാദ മത്സരത്തിൽ റയൽ മാഡ്രിഡിനെതിരെ ഫ്രീ കിക്കിൽ നേടിയ ഗോൾ എൽ-ക്ലാസിക്കോയിൽ (ബാഴ്സലോണയും റയൽമാഡ്രിടും തമ്മിലുള്ള മത്സരം) മെസ്സിയുടെ 15ആമത്തെ ഗോളായിരുന്നു. ഇതോടെ എൽ-ക്ലാസിക്കോ മത്സരങ്ങളിലെ ബാഴ്സലോണയുടെ ടോപ്പ്സ്കോററായി മെസ്സി മാറി.<ref>{{cite web|title=Messi becomes Barcelona's all-time Clasico top scorer with free kick against Real Madrid|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/08/29/3339860/messi-becomes-barcelonas-all-time-clasico-top-scorer-with?source=breakingnews|accessdate=31 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Real Madrid beat Barcelona to win Spanish Super Cup|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/19402668|accessdate=31 August 2012}}</ref> നവംബർ 11 ന് റയൽ മല്ലോഴ്സയ്ക്കെതിരെ നടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 76 തികച്ചു. 1958 കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ പെലെ നേടിയ 75 ഗോളുകൾ എന്ന നേട്ടം മെസ്സി മറികടന്നു. ഇതോടെ കലണ്ടർ വർഷത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടൂതൽ ഗോൾ നേടിയ ഗെർഡ് മുള്ളറുടെ 85 ഗോളെന്ന സർവകാല റെക്കോർഡിലേക്ക് മെസിക്ക് 9 ഗോളുകളുടെ വ്യത്യാസം മാത്രമായി.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2231433/Lionel-Messi-breaks-Pele-record-reaching-76-goals-2012.html "76 not out: Messi closing in on Muller after breaking Pele's record for most goals in a calendar year"]. Daily Mail. Retrieved 14 November 2012</ref><ref>[http://www.guardian.co.uk/football/2012/nov/11/barcelona-la-liga-mallorca-messi "Lionel Messi eclipses Pelé with 76th goal of year in Barcelona victory"]. The Guardian. Retrieved 14 November 2012</ref> ഡിസംബർ 1ന് അത്ലെറ്റിക് ബിൽബാബോയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 2 ഗോളുകൾ 2012ലെ ഗോൾ നേട്ടം 84ആയി ഉയർത്തി. മുള്ളറുടെ റെക്കോർഡ് മറികടക്കാൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതി. അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു റെക്കോർഡ് കൂടി മെസ്സിയെ തേടിയെത്തും. ലാ ലിഗയിൽ ബോഴ്സലോണയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ഗോൾ വേട്ടക്കാരൻ എന്ന സീസർ റോഡ്രിഗസിന്റെ 190 ഗോളുകൾ എന്ന റെക്കോർഡിനൊപ്പമെത്താൻ 2 ഗോളുകൾ കൂടിമതിയാകും.<ref>{{cite web| url = http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-equals-cesars-record| title = Messi equals César’s record | date= 12 December 2012 | publisher=fcbarcelona.com}}</ref> ഡിസംബർ 9ന് ലോകം കാത്തിരുന്ന ആ നിമിഷമെത്തി. റയൽ ബെറ്റിസിനെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി മെസ്സി കലണ്ടർ വർഷത്തിലെ തന്റെ നേട്ടം 86ആയി ഉയർത്തി. ഇതോടെ 1972ൽ ഗെർഡ് മുള്ളർ ബയേൺ മ്യൂണിക്കിനും ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമിനുമായി നേടിയ 85 ഗോളുകൾ പഴങ്കഥയായി.<ref>{{cite news|title=Messi sets record of 86 for goals in a year|url=http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|date=9 December 2012|accessdate=9 December 2012|first=Iain|last=Rogers|agency=Reuters|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172512/http://www.reuters.com/article/2012/12/09/us-soccer-spain-messi-record-idUSBRE8B80EO20121209|url-status=dead}}</ref> ഡിസംബർ 12ന് നടന്ന കോപ്പ ഡെൽ റെ യിൽ കോർഡോബായ്ക്കെതിരെ 2 ഗോളുകൾ കൂടി നേടി 2012 തന്റെ ഗോൾ നേട്ടം 88ആയി ഉയർത്തി. 2012 ഡിസംബർ 23 ന് ഈ നേട്ടം 91 ഗോളുകൾ എന്ന നിലയിലെത്തി.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2247167/Lionel-Messi-stretches-calendar-year-record-Gerd-Muller-taking-tally-88-goals.html "88 and counting... Messi can't stop scoring as Barca striker doubles up to further exceed Muller's record"]. Daily Mail. Retrieved 13 December 2012</ref> ഡിസംബർ 16ന് അത്ലറ്റികോ മാഡ്രിഡിനെതിരെ 4-1 ന് ബാഴ്സ വിജയിച്ചപ്പോൾ 2 ഗോളുകൾ മെസിയുടെ വകയായിരുന്നു.<ref>{{cite web|title=Messi reaches 90 goals as Barca win|url=http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|publisher=espnstar.com|date=16 December 2012|accessdate=17 December 2012|archive-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230235918/http://www.espnstar.com/football/primera-liga/news/detail/item909951/Messi-reaches-90-goals-as-Barca-win/|url-status=dead}}</ref> 2012 ഡിസംബർ 18ന് ബാഴ്സലോണയുമായുള്ള മെസ്സിയുടെ കരാർ 2018 ജൂൺ 30 വരെ നീട്ടി.<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/carles-puyol-xavi-hernandez-and-leo-messi-renew-their-contract-with-fc-barcelona|title=Barça has renewed the contracts of Carles Puyol, Xavi Hernández and Leo Messi|date=18 December 2012|accessdate=18 December 2012|publisher=FC Barcelona Official Website}}</ref> == അന്താരാഷ്ട്ര കളിജീവിതം == 2004 ജൂണിൽ [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] ഒരു അണ്ടർ-20 സൗഹൃദ മത്സരത്തിലാണ് അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മെസ്സിയുടെ അരങ്ങേറ്റം.<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=7 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/|archivedate=2008-08-02|url-status=dead}}</ref> 2005 ൽ നെതർലണ്ട്സിൽ വെച്ച് നടന്ന [[2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്|2005 ഫിഫ വേൾഡ് യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ]] അർജന്റീന ജേതാക്കളായപ്പോൾ ആ ടീമിൽ അംഗമായിരുന്നു മെസ്സി. ആ ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിലെ സ്വർണ്ണപ്പന്തും സ്വർണ്ണ ബൂട്ടും മെസ്സിയാണ് നേടിയത്.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=7 July 2009|archive-date=2013-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224230512/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|url-status=dead}}</ref> അർജന്റീനയുടെ അവസാന നാല് മത്സരങ്ങളിൽ നേടിയതടക്കം ആകെ 6 ഗോളുകളാണ് മെസ്സി ആ പരമ്പരയിൽ നേടിയത്. 2005 ഓഗസ്റ്റ് 17 ന്, തന്റെ 18 ആം വയസ്സിൽ, [[ഹംഗറി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഹംഗറിക്കെതിരെയാണ്]] മെസ്സിയുടെ പൂർണ്ണമായ അരങ്ങേറ്റം. 63 ആം മിനിട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. എന്നാൽ മെസ്സിയുടെ ഷർട്ടിൽ പിടിച്ചു വലിച്ച [[വിൽമോസ് വാഞ്ചാക്|വിൽമോസ് വാഞ്ചാകിനെ]] തലകൊണ്ട് ഇടിച്ചു എന്ന കുറ്റത്തിന് റഫറി, [[മാർക്കസ് മെർക്ക്]], 65 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിയെ പുറത്താക്കി. ആ തീരുമാനം ശരിയായില്ലെന്ന് മറഡോണ പോലും വാദിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport | date= 22 August 2005 | accessdate=7 July 2009| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=People's Daily Online| date= 20 August 2005 | accessdate=7 July 2009}}</ref> സെപ്റ്റംബർ 3 ന് [[പരാഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പരാഗ്വേക്കെതിരെ]] [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരങ്ങൾ (CONMEBOL)|ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ]] 1-0 ന് തോറ്റ എവേ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ടീമിലേക്ക് തിരിച്ചു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. മത്സരത്തിനു മുമ്പായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ഇത് രണ്ടാം അരങ്ങേറ്റമാണ്. ആദ്യത്തേതിന് നീളം കുറവായിരുന്നു."<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2 September 2005|accessdate=7 July 2009|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|url-status=dead}}</ref> [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവിനെതിരെയാണ്]] അദ്ദേഹം അതിനു ശേഷം അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിച്ചത്. മത്സരശേഷം കോച്ച് ''പെക്കർമാൻ'' മെസ്സിയെ ''ഒരു രത്നം'' എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date= 10 October 2005 | accessdate=7 July 2009 |last=Homewood|first=Brian}}</ref> 2009 മാർച്ച് 28 ന് [[വെനസ്വേല ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|വെനസ്വേലക്കെതിരെ]] നടന്ന ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി ആദ്യമായി 10 ആം നമ്പർ ജേഴ്സി അണിഞ്ഞു. അർജന്റീനയുടെ മാനേജരായി മറഡോണയുടെ ആദ്യ ഔദ്യോഗിക മത്സരമായിരുന്നു അത്. മെസ്സിയാണ് കളിയിലെ ആദ്യ ഗോൾ നേടിയത്. ആ മത്സരം അർജന്റീന 4-0 ന് സ്വന്തമാക്കി.<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4–0 Venezuela: Messi the star turn| date = 28 March 2009| accessdate = 7 July 2009| publisher = Allaboutfcbarcelona.com| archive-date = 2012-10-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| url-status = dead}}</ref> 2010 നവംബർ 17 ന് [[ദോഹ|ദോഹയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ അർജന്റീനയുടെ ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെതിരെ]] 1-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയാണ് അവസാന മിനുട്ടിൽ അർജന്റീനയുടെ വിജയഗോൾ നേടിയത്. വലിയ മത്സരങ്ങളിൽ മെസ്സി ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ബ്രസീലിനെതിരെ ഗോൾ നേടുന്നത്.<ref>{{cite web| url = http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| title = Magic Messi leads Argentina over Brazil| date = 17 November 2010| accessdate = 19 November 2010| publisher = lionel-messi.co.uk| archive-date = 2013-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20130703082419/http://www.lionel-messi.co.uk/news/magic-messi-leads-argentina-over-brazil.html| url-status = dead}}</ref> 2011 ഫെബ്രുവരി 9 ന് [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] [[ജനീവ|ജനീവയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന സൗഹൃദമത്സരത്തിൽ [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗലിനെ]] 2-1 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി അവസാന നിമിഷത്തിൽ നേടിയ പെനാൽട്ടി ഗോളാണ് അർജന്റീനയെ വിജയത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്. === 2006 ലോകകപ്പ് === പരിക്ക് മൂലം മെസ്സിക്ക് രണ്ട് മാസത്തോളം കളിക്കളത്തിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതായി വന്നു. 2005-06 സീസണിന്റെ അവസാനത്തിൽ [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പിൽ]] മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ടാവുമോയെന്ന സംശയം പോലുമുണ്ടായി. എന്നിരുന്നാലും 2006 മെയ് 15 ന് ലോകകപ്പിലേക്കുള്ള ടീം തിരഞ്ഞെടുത്തപ്പോൾ മെസ്സി അതിലുണ്ടായിരുന്നു. ലോകകപ്പിനു മുമ്പ് അർജന്റീന U-20 ടീമിന് വേണ്ടി ഒരു മത്സരത്തിൽ 15 മിനിട്ടും അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി [[അംഗോള ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അംഗോളക്കെതിരെ]] ഒരു സൗഹൃദ മത്സരത്തിൽ 64 ആം മിനിട്ട് മുതലും കളിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport |date= 5 June 2006 |accessdate=7 July 2009 | last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport |date= 30 May 2006 |accessdate=7 July 2009}}</ref> ലോകകപ്പിൽ [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] നടന്ന [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനയുടെ]] ഉദ്ഘാടനമത്സരം പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലിരുന്നാണ് മെസ്സി കണ്ടത്.<ref>{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date= 13 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |language=de}}</ref> [[സെർബിയ & മോണ്ടിനെഗ്രോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|സെർബിയ & മോണ്ടിനെഗ്രോവിനെതിരായ]] അടുത്ത മത്സരത്തിൽ 74 ആം മിനുട്ടിൽ [[മാക്സി റോഡ്രിഗസ്|മാക്സി റോഡ്രിഗസിനു]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളത്തിലിറങ്ങി.ഒരു ലോകകപ്പിൽ അർജന്റീനക്ക് വേണ്ടി കളിക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനായി മെസ്സി മാറി. കളിക്കാനിറങ്ങി ഒരു മിനിട്ടിനുള്ളിൽ തന്നെ മെസ്സി [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ഹെർനൻ ക്രെസ്പോയുടെ]] ഗോളിനു വഴിവെച്ചു. 6-0 ന് ജയിച്ച മത്സരത്തിലെ അവസാന ഗോൾ നേടിയതും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു. ആ ലോകകപ്പിലെ ഗോൾ നേടുന്ന ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ കളിക്കാരനും മറ്റാരുമായിരുന്നില്ല. [[ഫിഫ ലോകകപ്പ്|ലോകകപ്പിന്റെ]] ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ ആറാമത്തെ ഗോളടിക്കാരനായും മെസ്സി മാറി.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6–0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport |date=16 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}</ref> [[നെതർലാണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായി]] നടന്ന അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0–0 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 21 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}</ref> [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരെ]] നടന്ന പ്രീ- ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ 84 ആം മിനുട്ടിൽ പകരക്കാരനായാണ് മെസ്സി ഇറങ്ങിയത്. ആ സമയത്ത് 1-1 എന്ന നിലയിലായിരുന്നു മത്സരം. വന്ന ഉടനെത്തന്നെ മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടിയെങ്കിലും അത് [[ഓഫ്സൈഡ്]] ആയി വിധിക്കപ്പെട്ടു. [[എക്സ്ട്രാ ടൈം|എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ]] റോഡ്രിഗസ് നേടിയ ഗോളിൽ അർജന്റീന ക്വാർട്ടറിലേക്ക് മുന്നേറി.<ref>{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain |work=The Guardian |location=UK |date=26 June 2006 |accessdate=7 July 2009 |last=Walker |first=Michael |archive-date=2006-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2–1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport |date= 24 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}</ref> [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ മത്സരത്തിൽ കോച്ച് ഹോസെ പെക്കർമാൻ മെസ്സിയെ പകരക്കാരുടെ ബെഞ്ചിലാണിരുത്തിയത്. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ [[പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ട്|പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ]] 4-2 ന് പരാജയപ്പെടുകയും ലോകകപ്പിൽ നിന്നും പുറത്താവുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1–1 Argentina|publisher=BBC Sport |date= 30 June 2006 |accessdate=7 July 2009}}</ref> === 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക === [[പ്രമാണം:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|right|മെസ്സി [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007 കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]]]] 2007 ജൂൺ 29 ന് മെസ്സി [[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിലെ]] ആദ്യ മത്സരം കളിച്ചു. പരമ്പരയിലെ ആദ്യ മത്സരമായിരുന്ന അതിൽ [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അമേരിക്കയെ]] 4-1 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിൽ കളി തന്റെ വരുതിയിലാക്കാനുള്ള മികവ് മെസ്സി പ്രകടിപ്പിച്ചു. തന്റെ സഹകളിക്കാരനായ [[ഹെർനൻ ക്രെസ്പോ|ക്രെസ്പോക്ക്]] വേണ്ടി ഒരു ഗോളവസരം ഒരുക്കുകയും നിരവധി ഷോട്ടുകൾ ഗോളിന്റെ നേർക്ക് പായിക്കുകയും ചെയ്തു മെസ്സി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ മെസ്സിക്ക് പകരക്കാരനായി [[കാർലോസ് ടെവസ്|ടെവസ്]] ഇറങ്ങുകയും കുറച്ച് മിനിട്ടുകൾക്ക് ശേഷം ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport |date= 29 June 2007 | accessdate=11 October 2008}}</ref> [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയക്കെതിരെയായിരുന്നു]] അവരുടെ രണ്ടാമത്തെ മത്സരം. ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ഒരു പെനാൽട്ടി ലഭിക്കുകയും ക്രെസ്പോ അത് ഗോളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. ആ ഗോളോടെ മത്സരം തുല്യനിലയിലായി (1-1). പെനാൽട്ടി ബോക്സിനു പുറത്ത് വെച്ച് മെസ്സിയെ വീഴ്ത്തിയതിന് ലഭിച്ച ഫ്രീകിക്ക് ഗോളാക്കി മാറ്റിക്കൊണ്ട് [[യുവാൻ റോമൻ റിക്വൽമി|റിക്വൽമി]] അർജന്റീനയെ 3-1 ന് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ആ മത്സരം 4-2 ന് അർജന്റീന വിജയിച്ചു. ടൂർണ്ണമെന്റിന്റെ ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കാൻ ഈ വിജയത്തോടെ കഴിഞ്ഞു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport |date= 3 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}</ref> ക്വാർട്ടർ ഫൈനലിൽ സ്ഥാനം ഉറപ്പിച്ചതിനാൽ [[പാരഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പാരഗ്വേക്കെതിരായി]] നടന്ന മൂന്നാം മത്സരത്തിൽ കോച്ച് മെസ്സിയെ ആദ്യ പതിനൊന്നിൽ കളിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. 64 ആം മിനുട്ടിൽ സ്കോർ 0-0 ൽ നിൽക്കുമ്പോൾ [[എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോ|എസ്റ്റബാൻ കാംബിയാസോയുടെ]] പകരക്കാരനായി മെസ്സി കളിക്കാനിറങ്ങി. 79 ആം മിനുട്ടിൽ [[ഹവിയർ മഷെറാനോ|മഷെറാനോയുടെ]] ഗോളിന് മെസ്സി സഹായമൊരുക്കി.<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title=Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=5 July 2007|accessdate=28 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929133942/http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|archivedate=2007-09-29|url-status=live}}</ref> [[പെറു ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പെറുവായിരുന്നു]] ക്വാർട്ടറിൽ അർജന്റീനയുടെ എതിരാളികൾ. 4-0 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ റിക്വൽമിയിൽ നിന്നും പാസ് സ്വീകരിച്ചു കൊണ്ട് മെസ്സിയാണ് ടീമിന്റെ രണ്ടാം ഗോൾ നേടിയത്.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport |date= 9 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}</ref> [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോക്കെതിരായി]] നടന്ന സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ ഗോളിയായ [[ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസ്|ഒസ്‌വാൾഡോ സാഞ്ചസിന്റെ]] തലക്ക് മുകളിലൂടെ പന്ത് ഗോളിലേക്ക് തട്ടിയിട്ട്, മെസ്സി, അവരുടെ 3-0 വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ആ വിജയത്തോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹത നേടി.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport |date= 12 July 2007 |accessdate=11 October 2008}}</ref> എന്നാൽ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിൽ അവർ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനോട്]] 3-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport |date= 16 July 2007 |accessdate=28 May 2009}}</ref> === 2008 വേനൽക്കാല ഒളിമ്പിക്സ് === [[പ്രമാണം:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|മെസ്സി [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] ബ്രസീലിനെതിരായ സെമി- ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ]] [[2008 ഒളിമ്പിക്സ്|2008 ഒളിമ്പിക്സിൽ]] [[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീനക്കു]] വേണ്ടി കളിക്കുവാൻ മെസ്സിയെ അയക്കില്ല എന്ന് ബാഴ്സലോണ ക്ലബ്ബ് അധികൃതർ പറഞ്ഞിരുന്നു.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa |work=Daily Telegraph |location=UK |date=6 August 2008 |accessdate=27 May 2009 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629193256/http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html |url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പരിശീലകനുമായുള്ള (ഗാർഡിയോള) കൂടിക്കാഴ്ച മെസ്സിക്ക് ഒളിമ്പിക്സിൽ കളിക്കാനുള്ള അവസരമൊരുക്കി.<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|agency=AFP|date=7 August 2008|accessdate=27 May 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11|url-status=dead}}</ref> അദ്ദേഹം അർജന്റീനാ ടീമിനൊപ്പം ചേരുകയും [[ഐവറി കോസ്റ്റ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഐവറി കോസ്റ്റിനെതിരായി]] 2-1 ന് വിജയിച്ച മത്സരത്തിൽ ഗോൾ നേടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Messi Olympics"/> അടുത്തതായി നടന്ന [[നെതർലണ്ട്സ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നെതർലണ്ട്സിനെതിരായ]] മത്സരത്തിൽ മെസ്സി ആദ്യ ഗോൾ നേടുകയും [[ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയ|ഏഞ്ചൽ ഡി മരിയക്ക്]] ഗോൾ നേടാനുള്ള അവസരം ഒരുക്കിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ 2-1 ന് ജയിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=16 August 2008|accessdate=27 May 2009|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412024404/http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|url-status=dead}}</ref> ചിരവൈരികളായ [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീലിനെ]] 3-0 ന് തോൽപ്പിച്ച മത്സരത്തിലും മെസ്സി തിളങ്ങി. ബ്രസീലിനെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ അവർ കലാശപ്പോരാട്ടത്തിന് അർഹരായി. [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരായ]] കലാശക്കളിയിൽ അവർ 1-0 ന് ജയിക്കുകയും ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണമെഡൽ നേടുകയും ചെയ്തു. ഡി മരിയ നേടിയ ഏകഗോളിന് വഴിയൊരുക്കിയതും മെസ്സിയായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1–0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |work=USA Today |date= 23 August 2008 |accessdate=27 May 2009}}</ref> === 2010 ലോകകപ്പ് === അർജെന്റീനയുടെ ഇതിഹാസ താരം ഡിയാഗോ മറഡോണക്ക് കീഴിൽ അർജന്റീന വളരെ കഷ്ടപെട്ടയിരുന്നു ലോകകപ്പിന് യോഗ്യത നേടിയത് എങ്കിലും മെസ്സിക്ക്‌ കീഴിൽ അർജെന്റിന കിരീടം ചൂടുമെന്നു എല്ലാ മാധ്യമങ്ങളും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു [[2010 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2010 ലോകകപ്പിലെ]] അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ മത്സരം [[നൈജീരിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|നൈജീരിയക്കെതിരെ]] ആയിരുന്നു. 1-0 ന് അർജന്റീന ജയിച്ച ആ മത്സരത്തിൽ മെസ്സി മുഴുവൻ സമയവും കളിച്ചിരുന്നു. മെസ്സിക്ക് ഗോൾ നേടാൻ ധാരാളം അവസരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും നൈജീരിയൻ ഗോളി [[വിൻസെന്റ് എന്യേമ]] അതെല്ലാം നിഷേധിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|title=Argentina 1 Nigeria 0: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=12 June 2010|accessdate=12 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615193637/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7814324/Argentina-1-Nigeria-0-match-report.html|url-status=dead}}</ref> [[കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്ക് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊറിയ റിപ്പബ്ലിക്കിനെതിരായി]] നടന്ന മത്സരത്തിൽ അർജന്റീന 4-1 ന് വിജയിച്ചു. അർജന്റീനയുടെ നാല് ഗോളുകളിലും മെസ്സിയുടെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല സഹകളിക്കാരനായ [[ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്ൻ|ഗോൺസാലോ ഹിഗ്വയ്നു]] ഹാട്രിക്ക് നേടാൻ അവസരമൊരുക്കി കൊടുത്തതും മെസ്സി തന്നെയാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|title=Argentina 4 South Korea 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=17 June 2010|accessdate=17 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620174832/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7830449/Argentina-4-South-Korea-1-match-report.html|url-status=dead}}</ref> മൂന്നാമത്തേയും അവസാനത്തേതുമായ ഗ്രൂപ്പ് മത്സരത്തിൽ മെസ്സിയുടെ നായകത്വത്തിൽ അർജന്റീന [[ഗ്രീസ് ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഗ്രീസിനെ]] 2-0 ന് തോൽപ്പിച്ചു. ആ മത്സരത്തിലും മെസ്സി തന്നെയായിരുന്നു കളിയുടെ കേന്ദ്രവും കളിയിലെ കേമനും.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|title=Greece 0 Argentina 2: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=22 June 2010|accessdate=22 June 2010|first=Rory|last=Smith|archive-date=2010-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100626124441/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html|url-status=dead}}</ref> പ്രീ ക്വാർട്ടറിൽ [[മെക്സിക്കോ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|മെക്സിക്കോയായിരുന്നു]] അവരുടെ എതിരാളികൾ. ആ മത്സരത്തിൽ അവർ മെക്സിക്കോയെ 3-1 ന് കീഴ്പ്പെടുത്തി. അർജന്റീനയുടെ ആദ്യ ഗോൾ നേടാൻ ടെവസിന് പന്ത് നൽകിയത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അത് വളരെ വ്യക്തമായ ഓഫ്സൈഡ് ആയിരുന്നെങ്കിലും റഫറി ഗോൾ അനുവദിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|title=Argentina 3 Mexico 1: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=27 June 2010|accessdate=27 June 2010|first=Ian|last=Chadband|archive-date=2010-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100630074421/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7855031/Argentina-3-Mexico-1-match-report.html|url-status=dead}}</ref> ക്വാർട്ടറിൽ [[ജർമ്മനി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ജർമ്മനിക്കെതിരെ]] 4-0 ന് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ അർജന്റീനയുടെ ലോകകപ്പ് യാത്രക്ക് വിരാമമായി.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|title=Argentina 0 Germany 4: match report|work=Daily Telegraph|location=UK|date=3 July 2010|accessdate=3 July 2010|first=Duncan|last=White|archive-date=2010-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706005017/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup-2010/news/7868494/Argentina-0-Germany-4-match-report.html|url-status=dead}}</ref> ഫിഫയുടെ സാങ്കേതിക പഠന സംഘം നൽകുന്ന ലോകകപ്പിലെ [[ഫിഫ ലോകകപ്പ് പുരസ്കാരങ്ങൾ|സ്വർണ്ണപ്പന്തിനുള്ള]] പത്തു പേരുടെ പട്ടികയിലേക്ക് മെസ്സിയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആ സംഘം മെസ്സിയെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു: "''വേഗതയിലും ടീമിനു വേണ്ടി അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും ഡ്രിബ്ലിംഗിലും പാസ്സിംഗിലും ഷൂട്ടിംഗിലും മെസ്സി സമാനതകളില്ലാത്തവനാണ് - തീർത്തും മികവുറ്റതും കഴിവുറ്റതും''".<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|title=adidas Golden Ball nominees announced|work=FIFA|date=9 July 2010|accessdate=4 September 2011|archive-date=2011-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909010032/http://www.fifa.com/worldcup/archive/southafrica2010/news/newsid=1270753/index.html|url-status=dead}}</ref> === 2011 കോപ്പ അമേരിക്ക === [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] വെച്ച് നടന്ന [[2011 കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്കയിൽ]] മെസ്സി പങ്കെടുത്തു. ഗോളൊന്നും നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിലും 3 അസിസ്റ്റുകൾ നടത്താൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബൊളീവിയക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (1-1) [[കോസ്റ്റാ റിക്ക ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കോസ്റ്റാ റിക്കക്കെതിരെ]] നടന്ന മത്സരത്തിലും (3-0) കളിയിലെ കേമനായി മെസ്സി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[ഉറുഗ്വേ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ഉറുഗ്വേക്കെതിരെ]] നടന്ന ക്വാർട്ടർ ഫൈനൽ മത്സരത്തിൽ പെനാൽട്ടി ഷൂട്ടൗട്ടിൽ പരാജയപ്പെട്ട് (എക്സ്ട്രാ ടൈമിൽ സ്കോർ 1-1) അവർ കോപ്പയിൽ നിന്നും പുറത്തായി. ടീമിനു വേണ്ടി ആദ്യ പെനാൽട്ടിയെടുത്തത് മെസ്സിയായിരുന്നു. അതിൽ ഗോൾ നേടാൻ മെസ്സിക്ക് കഴിഞ്ഞു. === 2018 ലോകകപ്പ് === അർജന്റീനക്ക് ഒരു ലോകകപ്പ് എന്ന ലക്ഷ്യവുമായാണ് മെസ്സി റഷ്യയിലെത്തിയത്. ആദ്യ കളി തന്നെ ഐസ്ലാന്റ് നോട് സമനിലയിൽ പിരിയേണ്ടി വന്നു. കളികിടയിൽ ലഭിച്ച പെനാൾട്ടി അദ്ദേഹത്തിന് ഗോളാക്കി മാറ്റാൻ സാധിച്ചില്ല. അടുത്ത മത്സരം ക്രൊയേഷ്യയോടായിരുന്നു, ആ മത്സരത്തിൽ തീർത്തും നിറം മങ്ങിയ മെസ്സി 3 ഗോൾ പരാജയമാണ് ഏറ്റുവാങ്ങിയത്. അടുത്ത മത്സരത്തിൽ ജും മാത്രമെ മുന്നോട്ട് നയിക്കൂ എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നൈജീരിയയെ നേരിട്ട മെസ്സിയും കൂട്ടരും 2-1 വിജയിച്ചു.. മെസ്സി ഒരു ഗോൾ നേടി മാൻ ഓഫ് ദി മാച്ചായി. പ്രീക്വാർട്ടറിൽ അലസമായി കളിച്ച ഇവർ 2-1ന് മുന്നിട്ട് നിന്ന ശേഷം 4-3 എന്ന സ്കോറിന് ഫ്രാൻസിനോട് അടിയറവ് പറഞ്ഞ് ടൂർണമെന്റിൽ നിന്ന് മെസ്സിയും സംഘവും പുറത്തായി... == ഫുട്ബോളിനു പുറത്ത് == === വ്യക്തിഗത ജീവിതം === മെസ്സിയുടെ സ്വദേശമായ [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോവിൽ]] നിന്നു തന്നെയുള്ള മകറിന ലെമോസുമായി മെസ്സി പ്രണയത്തിലാണെന്ന് ഒരിക്കൽ പറയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title=Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=El Universal|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531053417/http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|url-status=dead}}</ref> അർജന്റീനയിലെ മോഡലായിരുന്ന [[ലൂസിയാന സലസാർ|ലൂസിയാന സലസാറുമായും]] മെസ്സിയെ ബന്ധപ്പെടുത്തി കഥകളുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title=Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=19 June 2008|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08|url-status=dead}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> 2009 ജനുവരിയിൽ [[ചാനൽ 33|ചാനൽ 33യുടെ]] ''ഹാട്രിക്ക് ബാഴ്സ'' എന്ന പരിപാടിയിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "എനിക്ക് അർജന്റീനയിൽ തന്നെ കഴിയുന്ന ഒരു കാമുകിയുണ്ട്. ഞാനിപ്പോൾ വളരെ ശാന്തനും സന്തോഷവാനുമാണ്.".<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|work=El Periódico de Catalunya|date=25 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2009-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|url-status=dead}}</ref> ബാഴ്സലോണ-എസ്പാന്യോൾ ഡെർബി മത്സരത്തിനു ശേഷം [[സിറ്റ്ഗസ്|സിറ്റ്ഗസിലെ]] ഒരു കാർണിവലിൽ വെച്ച് അന്റോണെല്ല റൊക്കൂസോ എന്ന പെൺകുട്ടിയോടൊപ്പം മെസ്സി കാണപ്പെട്ടു.<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=it|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|url-status=dead}}</ref> റൊക്കൂസോയും റൊസാരിയോവിൽ നിന്നു തന്നെയാണ്.<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=24 February 2009|accessdate=18 June 2009|language=Spanish|archive-date=2012-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|url-status=dead}}</ref> മെസ്സിയുടെ കുടുംബത്തിൽപെട്ട പരാഗ്വേയിലെ [[ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയ|ക്ലബ്ബ് ഒളിമ്പിയയിലെ]] വിങ്ങറായ [[മാക്സി ബിയാൻകൂച്ചി|മാക്സിയും]] സ്പെയിനിലെ [[ഗിറോന FC|ഗിറോന FC യിലെ]] മധ്യനിരതാരമായ [[എമാനുവൽ ബിയാൻകൂച്ചി|എമാനുവലും]] ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരാണ്<ref name="Último Segundo"/><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date= 20 October 2009 |accessdate=3 November 2009 |language=de|first=Claudius |last=Mayer}}</ref>. === സാമൂഹ്യസേവനം === 2007 ൽ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി [http://www.fundacionleomessi.org/index.php ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |date=2013-01-05 }} എന്ന പേരിൽ ഒരു സംഘടനക്ക് മെസ്സി രൂപം കൊടുത്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |title=Fundación Leo Messi – Nuestra Fundación |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2014-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026161133/http://www.fundacionleomessi.org/nuestra-fundacion.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fundacionleomessi.org/index.php |title=Fundación Leo Messi – Home |publisher=Fundacíon Leo Messi |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2013-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105231548/http://www.fundacionleomessi.org/index.php |url-status=dead }}</ref> ആരാധകരുടെ ഒരു വെബ്സൈറ്റ് നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ മെസ്സി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു, "ഒരല്പം പ്രശസ്തനായതിനാൽ സഹായം ആവശ്യമുള്ള മനുഷ്യരെ സഹായിക്കാൻ എനിക്ക് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും കുട്ടികളെ.".<ref>{{cite web |url=http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |language=Spanish |quote="El hecho de ser en estos momentos un poco famoso me da la oportunidad de ayudar a la gente que en realidad lo necesita, en especial los niños" |title=Entrevistas – Lionel Messi |publisher=Leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113223205/http://leo-messi.net/News-entrevistas__6.aspx |url-status=dead }}</ref> കുട്ടിക്കാലത്ത് മെസ്സിക്കും ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷൻ അർജന്റീനയിലെ കുട്ടികളുടെ ആരോഗ്യപരിശോധന നടത്തുകയും ചികിത്സക്കായി സ്പെയിനിലേക്ക് അയക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചികിത്സാച്ചെലവും യാത്രാച്ചെലവും ഫൗണ്ടേഷൻ തന്നെയാണ് വഹിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web |url=http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx/ |title=Foundation Lionel Messi |publisher=En.leo-messi.net |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526123117/http://en.leo-messi.net/new-foundation-lionel-messi__921.aspx |url-status=dead }}</ref> 2010 മാർച്ച് 11 ന് മെസ്സിയെ [[UNICEF|UNICEF ന്റെ]] അംബാസിഡറായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{cite web | url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html | title=UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador | work=Press centre | publisher=UNICEF | accessdate=30 March 2010 | archive-date=2016-01-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html | url-status=dead }}</ref> കുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനെ ലക്ഷ്യം വെച്ചായിരുന്നു മെസ്സിക്ക് ആ പദവി ലഭിച്ചത്. മെസ്സിയുടെ ക്ലബ്ബായ ബാഴ്സലോണയും ഇതിൽ മെസ്സിയെ പിന്തുണച്ചു. ബാഴ്സയും UNICEF നോടൊപ്പം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.unicef.org/media/media_52938.html |title=Press centre – UNICEF to announce Lionel Messi as Goodwill Ambassador |publisher=[[UNICEF]] |accessdate=7 June 2010 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114060457/http://www.unicef.org/media/media_52938.html |url-status=dead }}</ref> === മാധ്യമങ്ങളിൽ === [[PES 2009]], [[PES 2011]] എന്നീ വീഡിയോ ഗെയിമുകളുടെ പുറംചട്ട മെസ്സിയുടെ ചിത്രമായിരുന്നു. ആ കളികളുടെ പ്രചാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും മെസ്സി പങ്കെടുത്തിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=1 August 2008|accessdate=9 June 2009|archive-date=2010-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529044550/http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=Messi|publisher=PES Unites|accessdate=9 June 2009|archive-date=2009-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm|url-status=dead}}</ref> [[PES 2010]] എന്ന ഗെയിമിന്റെ പുറംചട്ടയിൽ മെസ്സിയും [[ഫെർണാണ്ടോ ടോറസ്|ഫെർണാണ്ടോ ടോറസുമായിരുന്നു]]<ref>{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=23 June 2009|accessdate=7 July 2009|last=Orry|first=James|archive-date=2018-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622083701/https://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|url-status=dead}}</ref> ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഈ ഗെയിമിന്റെ ട്രെയിലറിലും മെസ്സി ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=8 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094627/http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2 June 2009|accessdate=9 June 2009|archive-date=2014-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140326094702/http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=18 June 2009|archive-date=2013-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|url-status=dead}}</ref> ജർമ്മനിയിൽ നിന്നുള്ള കായികോല്പന്ന നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ [[അഡിഡാസ്|അഡിഡാസാണ്]] മെസ്സിയുടെ സ്പോൺസർ. അവരുടെ ടെലിവിഷൻ പരസ്യങ്ങളിൽ അതിനാൽ മെസ്സി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|work=The Guardian |location=UK |date= 27 May 2009 |accessdate=16 August 2009 }}</ref> 2010 ജൂണിൽ, ലിയോ മെസ്സി ഫൗണ്ടേഷനെ സഹായിക്കുന്ന ഹെർബൽലൈഫ് എന്ന കമ്പനിയുമായി മെസ്സി മൂന്ന് വർഷത്തെ കരാറിലേർപ്പെട്ടു.<ref>{{cite news|url=http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|title=Herbalife Becomes New Sponsor|date=2 June 2010|accessdate=7 June 2010|archive-date=2010-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100605032823/http://www.marketwatch.com/story/herbalife-becomes-new-sponsor-of-fc-barcelona-2010-06-02?reflink=MW_news_stmp|url-status=dead}}</ref> 2011 ഏപ്രിലിൽ ലോകത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേരെ സ്വാധീനിച്ച വ്യക്തികളുടെ പട്ടിക 2011 TIME 100 പുറത്തു വിട്ടപ്പോൾ അതിൽ ഒരാൾ മെസ്സിയായിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/lionel-messi-among-times-100-most.html |title= Lionel Messi among Time's 100 most influential people |publisher=inside World Soccer |date= 21 April 2011}}</ref> 2011 ഏപ്രിലിൽ, മെസ്സി, [[ഫേസ്ബുക്ക്|ഫേസ്ബുക്കിൽ]] ഒരു താൾ തുറന്നു. കുറച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ ആ താളിന് 6 ദശലക്ഷത്തോളം പിന്തുടർച്ചക്കാരെ ലഭിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ താളിന് ഏകദേശം 47 ദശലക്ഷം പിന്തുടർച്ചക്കാരുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.insideworldsoccer.com/2011/04/leo-messi-launches-facebook-page-nets.html |title= Leo Messi launches Facebook page, nets 6m fans in 3 hours! |publisher=inside World Soccer |date= 7 April 2011}}</ref><ref>[http://www.manoramaonline.com/sports/football/2017/04/24/lional-messi-the-star-in-win-against-real-madrid.html Lionel Messi]</ref> == കളിജീവിതത്തിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == {{updated|29 ഒക്ടോബർ 2011}}<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title= 'Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010 |language=Spanish}}</ref><ref name="Argentina">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}</ref> === ക്ലബ്ബ് === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !rowspan="2"|ക്ലബ്ബ് !rowspan="2"|സീസൺ !colspan="3"|[[La Liga|ലീഗ്]] !colspan="3"|[[Copa del Rey|കപ്പ്]] !colspan="3"|[[UEFA Champions League|ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]] !colspan="3"|[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്|സൂപ്പർ കപ്പ്]] !colspan="3"|[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]] !colspan="3"|[[FIFA Club World Cup|ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]] !colspan="3"|ആകെ |- !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ !മത്സരങ്ങൾ !ഗോളുകൾ !അസിസ്റ്റുകൾ |- | rowspan="1" style="text-align:center;"|'''[[FC Barcelona C|ബാഴ്സലോണ സി]]''' |!colspan="2"|[[2003–04 Tercera División#Grupo V|2003–04]] |8||5|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8||5|| |- !colspan="2"|'''ആകെ''' !8!!5!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||8!!5!! |- | rowspan="2" style="text-align:center;"|'''[[FC Barcelona B|ബാഴ്സലോണ ബി]]''' |!colspan="2"|[[2003–04 Segunda División B#Group III|2003–04]] |5||0|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||5||0|| |- |!colspan="2"|[[2004–05 Segunda División B#Group III|2004–05]] |17||6|| ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||17||6|| |- |!colspan="2"|'''ആകെ''' !22!!6!! ||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||22!!6!! |- | rowspan="9"|[[എഫ്.സി. ബാഴ്സലോണ|ബാഴ്സലോണ]] |[[2004–05 FC Barcelona season|2004–05]] |7||1||0||1||0||0||1||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||9||1||0 |- |[[2005–06 FC Barcelona season|2005–06]] |17||6||3||2||1||0||6||1||1||0||0||0||colspan=3|—||colspan=3|—||25||8||4 |- |[[2006–07 FC Barcelona season|2006–07]] |26||14||2||2||2||1||5||1||0||2||0||0||1||0||0||0||0||0||36||17||3 |- |[[2007–08 FC Barcelona season|2007–08]] |28||10||12||3||0||0||9||6||1||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||40||16||13 |- |[[2008–09 FC Barcelona season|2008–09]] |31||23||11||8||6||2||12||9||5||colspan=3|—||colspan=3|—||colspan=3|—||51||38||18 |- |[[2009–10 FC Barcelona season|2009–10]] |35||34||10||3||1||0||11||8||0||1||2||0||1||0||1||2||2||0||53||47||11 |- |[[2010–11 FC Barcelona season|2010–11]] |33||31||18||7||7||3||13||12||3||2||3||0||colspan=3|—||colspan=3|—||55||53||24 |- |[[2011–12 FC Barcelona season|2011–12]] |37||50||16||7||3||4||11||14||5||2||3||2||1||1||1||2||2||1||60||73||29 |- |[[2012-13 FC Barcelona season|2012–13]] |1||2||0||0||0||0||0||0||0||1||1||0||colspan=3|—||colspan=3|—||2||3||0 |- !colspan=2| ആകെ !216!!172!!72!!33!!20!!10!!68!!51!!15!!8!!9!!2!!3!!1!!2!!4!!4!!1!!332!!257!!102 |- !colspan=2| കരിയറിലാകെ !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! |} === അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങൾ === <ref name="nationalfootball">{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=17 July 2009}}</ref><ref name="rsssf">{{cite web |url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/messi-intlg.html |title=Lionel Andrés Messi – Goals in International Matches |publisher=RSSSF |accessdate=2 February 2011}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !ദേശീയ ടീം!!വർഷം!!കളികൾ!!ഗോളുകൾ!!അസിസ്റ്റുകൾ |- |'''[[Argentina national under-20 football team|അർജന്റീന U20]]''' |2005||7||6|| |- |'''[[Argentina national under-23 football team|അർജന്റീന U23]]''' |2008||5||2|| |- !colspan=5| |- |rowspan=8|'''[[അർജന്റീന ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അർജന്റീന]] |2005||5||0||0 |- |2006||8||2||2 |- |2007||10||6||3 |- |2008||9||2||1 |- |2009||10||3||2 |- |2010||10||2||2 |- |2011||11||3||10 |- |2012||4||8||1 |- !colspan=2|ആകെ!!71!!27!!21 |} === അന്താരാഷ്ട്ര ഗോളുകൾ === ==== അണ്ടർ 20 ==== :''Scores and results list Argentina's goal tally first.''<ref name="rsssf"/><ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |title=Lionel Messi |publisher=FIFA.com |accessdate=2 February 2011 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629095408/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:85%; text-align:left; margin:auto;" |- !ഗോൾ !ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര |- | 1 || 14 ജൂൺ 2005 || [[De Grolsch Veste|ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[എൻഷീഡ്]], നെതർലാന്റ്സ് || align="left" | {{fb|EGY}} || '''1'''–0 || 2–0 || [[2005 FIFA World Youth Championship|2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ്]] |- | 2 || 22 ജൂൺ 2005 || [[യൂണിവ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[Emmen, Netherlands|എമ്മെൻ]], നെതർലാന്റ്സ് || align="left" | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് |- | 3 || 24 ജൂൺ 2005 || ആർക്കെ സ്റ്റേഡിയോൺ, എൻഷീഡ്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|ESP}} || '''3'''–1 || 3–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് |- | 4 || 28 ജൂൺ 2005 || [[Stadion Galgenwaard|ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[യൂട്രെച്ച്]], നെതർലാന്റ്സ് || align="left" | {{fb|BRA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് |- | 5 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{fb|NGA}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് |- | 6 || 2 ജൂലൈ 2005 || ഗാൽഗെൻവാർഡ് സ്റ്റേഡിയോൺ, യൂട്രെച്ച്, നെതർലാന്റ്സ് || align=left| {{flagicon|NGA}} നൈജീരിയ || '''2'''–1 || 2–1 || 2005 ലോക യൂത്ത് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് |} ==== അണ്ടർ 23 ==== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:85%; text-align:left; margin:auto;" |- !ഗോൾ !ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര |- | 1 || 7 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || [[ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം]], ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align="left" | {{fb|CIV}} || '''1'''–0 || 2–1 || [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008]] |- | 2 || 16 ഓഗസ്റ്റ് 2008 || ഷാങ്‌ഹായ് സ്റ്റേഡിയം, ഷാങ്‌ഹായ്, ചൈന || align=left| {{fb|NED}} || '''1'''–0 || 2–1 || ഒളിമ്പിക്സ് 2008 |} ==== മുതിർന്ന ടീം ==== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:85%; text-align:left; margin:auto;" |- !ഗോൾ !ദിവസം!!സ്ഥലം!!എതിരാളി!!സ്കോർ!!ഫലം!!മത്സരപരമ്പര |- | 1 || 1 മാർച്ച് 2006 || [[സെന്റ്. ജേക്കബ് പാർക്ക്]], [[ബേസൽ]], സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|| align="left" | {{fb|CRO}} || '''2'''–1 || 2–3 || [[സൗഹൃദമത്സരം]] |- | 2 || 16 ജൂൺ 2006 || [[Veltins-Arena|WM-സ്റ്റേഡിയോൺ]], [[ഗെൽസെൻകിർച്ചെൻ]], ജർമ്മനി || align="left" | {{fb|SCG}} || '''6'''–0 || 6–0 || [[2006 ഫിഫ ലോകകപ്പ്|2006 ലോകകപ്പ്]] |- | 3 || 5 ജൂൺ 2007 || [[കാമ്പ് നൂ]], ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align="left" | {{fb|ALG}} || '''2'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 4 || 5 ജൂൺ 2007 || കാമ്പ് നൂ, ബാഴ്സലോണ, സ്പെയിൻ || align=left| {{flagicon|ALG}} അൾജീരിയ || '''4'''–2 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 5 || 8 ജൂലൈ 2007 || [[Estadio Metropolitano de Fútbol de Lara|മെട്രോപൊളിറ്റാനോ ഡെ ഫുട്ബോൾ ഡെ ലാറ]], [[ബാർക്വിസിമെറ്റോ]], വെനിസ്വേല || align="left" | {{fb|PER}} || '''2'''–0 || 4–0 || [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക]] |- | 6 || 11 ജൂലൈ 2007 || [[പോളിഡിപോർട്ടീവോ കചമയ്]], [[പ്യൂർട്ടോ ഓർഡാസ്]], വെനെസ്വേല || align="left" | {{fb|MEX}} || '''2'''–0 || 3–0 || 2007 കോപ്പ അമേരിക്ക |- | 7 || 16 ഒക്ടോബർ 2007 || [[Estadio José Pachencho Romero|ഹോസെ പാചെഞ്ചോ റൊമേറോ]], [[മറകായ്ബോ]], വെനിസ്വേല || align="left" | {{fb|VEN}} || '''2'''–0 || 2–0 || [[2010 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]] |- | 8 || 20 നവംബർ 2007 || [[എസ്റ്റാഡിയോ എൽ കാമ്പിൻ]], [[ബൊഗോട്ട]], കൊളംബിയ || align="left" | {{flagicon|COL}} [[കൊളംബിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|കൊളംബിയ]] || '''1'''–0 || 1–2 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം |- | 9 || 4 ജൂൺ 2008 || [[ക്വാൽക്കം സ്റ്റേഡിയം]], സാൻ ഡിയാഗോ, അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ || align="left" | {{flagicon|MEX}} മെക്സിക്കോ || '''2'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 10 || 11 ഒക്ടോബർ 2008 || [[Estadio Antonio Vespucio Liberti|എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ]], ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align="left" | {{fb|URU}} || '''1'''–0 || 2–1 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം |- | 11 || 11 ഫെബ്രുവരി 2009 || [[സ്റ്റേഡ് വെലോഡ്രോം]], [[മാഴ്സെലി]], ഫ്രാൻസ് || align="left" | {{fb|FRA}} || '''2'''–0 || 2–0 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 12 || 28 മാർച്ച് 2009 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|VEN}} വെനിസ്വേല || '''1'''–0 || 4–0 || 2010 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം |- | 13 || 14 നവംബർ 2009 || [[വിസെന്റെ കാൽഡെറോൺ സ്റ്റേഡിയം]], മാഡ്രിഡ്, സ്പെയിൻ || align="left" | {{fb|ESP}} || '''1'''–1 || 1–2 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 14 || 7 സെപ്റ്റംബർ 2010 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ESP}} സ്പെയിൻ || '''1'''–0 || 4–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 15 || 17 നവംബർ 2010 || [[ഖലീഫ അന്താരാഷ്ട്ര സ്റ്റേഡിയം]], [[ദോഹ]], ഖത്തർ || align="left" | {{flagicon|BRA}} [[ബ്രസീൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ബ്രസീൽ]] || '''1'''–0 || 1–0 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 16 || 9 ഫെബ്രുവരി 2011 || [[സ്റ്റേഡ് ഡെ ജനീവ]], ജനീവ, സ്വിറ്റ്സർലണ്ട് || align="left" | {{flagicon|POR}} [[പോർച്ചുഗൽ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|പോർച്ചുഗൽ]]|| '''2'''–1 || 2–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 17 || 20 ജൂൺ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|ALB}} [[അൽബേനിയ ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|അൽബേനിയ]]|| '''2'''–0 || 4–0 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 18 || 07 ഒക്ടോബർ 2011 || എസ്റ്റാഡിയോ മൊനുമെന്റൽ, ബ്യൂണസ് അയേഴ്സ്, അർജന്റീന || align=left| {{flagicon|CHI}} [[ചിലി ദേശീയ ഫുട്ബോൾ ടീം|ചിലി]]|| '''2'''–0 || 4–1 || [[2014 FIFA World Cup qualification (CONMEBOL)|2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം]] |- | 19. || 15 നവംബർ 2011 || [[Estadio Metropolitano Roberto Meléndez]], [[Barranquilla]], Colombia || align="left" | {{fb|COL}} || '''1'''–1 || 2–1 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം |- | 20. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || [[Stade de Suisse, Wankdorf]], [[Bern]], Switzerland || {{fb|SUI}} || '''1'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 21. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''2'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 22. || 29 ഫെബ്രുവരി 2012 || Stade de Suisse, Wankdorf, Bern, Switzerland || {{fb|SUI}} || '''3'''–1 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 23. || 2 ജൂൺ 2012 || Estadio Monumental, Buenos Aires, Argentina || align=left| {{fb|ECU}} || '''3'''–0 || 4–0 || 2014 ലോകകപ്പ് യോഗ്യതാമത്സരം |- | 24. || 9 ജൂൺ 2012 || [[MetLife Stadium]], [[East Rutherford, New Jersey|East Rutherford]], United States || align="left" | {{fb|BRA}} || '''1'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 25. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''2'''–1 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 26. || 9 ജൂൺ 2012 || MetLife Stadium, East Rutherford, United States || align=left| {{fb|BRA}} || '''4'''–3 || 4–3 || സൗഹൃദമത്സരം |- | 27. || 15 ആഗസ്റ്റ് 2012 || [[Commerzbank-Arena]], [[Frankfurt]], Germany || align="left" | {{fb|GER}} || '''2'''–0 || 3–1 || സൗഹൃദമത്സരം |} == പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == === ക്ലബ്ബ് === ;ബാഴ്സലോണ *'''[[ലാ ലിഗ]]: 5''' :: [[2004–05 La Liga|2004–05]], [[2005–06 La Liga|2005–06]], [[2008–09 La Liga|2008–09]], [[2009–10 La Liga|2009–10]], [[2010–11 La Liga|2010–11]],2018-19 :: *'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്]]: 1''' :: [[2008–09 Copa del Rey|2008–09]] *'''[[സ്പാനിഷ് സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 5''' :: [[2005 Supercopa de España|2005]], [[2006 Supercopa de España|2006]], [[2009 Supercopa de España|2009]], [[2010 Supercopa de España|2010]], [[2011 Supercopa de España|2011]] *'''[[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്]]: 3''' :: [[2005–06 UEFA Champions League|2005–06]], [[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]] *'''[[യുവേഫ സൂപ്പർ കപ്പ്]]: 2''' :: [[2009 UEFA Super Cup|2009]], [[2011 UEFA Super Cup|2011]] *'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്]]: 1''' :: [[2009 FIFA Club World Cup|2009]] === അർജന്റീMKന === *'''[[Fifa Word cup runners]]:1''' *'''[[Copa america runners]]:5''' *'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്]]: 1''' :: [[2005 FIFA World Youth Championship|2005]] *'''[[ഒളിമ്പിക്സ്|ഒളിമ്പിക്സ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ]]: 1''' :: [[ഒളിമ്പിക്സ് 2008|2008]] *'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക]]: 1''' :: [[2022 കോപ്പ അമേരിക്ക|2022]] *'''[[ഫൈനലിസ്സീമ]]: 1''' :: [[2022 ഫൈനലിസ്സീമ|2022]] *'''[[ഫിഫ ലോകകപ്പ് കപ്പ്]]: 1''' :: [[2022 FIFA World Cup|2022]] === വ്യക്തിഗതം === {{col-begin}} {{col-2}} *'''[[ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1''' :: [[2010 ഫിഫ സ്വർണ്ണപ്പന്ത്|2010]] *'''[[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1''' :: [[യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ 2009|2009]] *'''[[ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[2009 ഫിഫ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]] *'''[[FIFA|ഫിഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[FIFA|2008]], [[FIFA|2009]], [[FIFA|2010]] *'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|U-21 യൂറോപ്യൻ ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]] *'''[[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|ലാ ലിഗ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2009]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2010]], [[ആൽഫ്രഡോ ഡി സ്റ്റെഫാനോ ട്രോഫി|2011]] *'''[[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|ലാ ലിഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1''' :: [[പിച്ചിച്ചി ട്രോഫി|2010]] *'''[[കോപ്പ ദെൽ റെയ്|കോപ്പ ദെൽ റെയ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1''' :: [[2010–11 കോപ്പ ദെൽ റെയ്|2011]] *'''[[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|ലാ ലിഗ ഫോറിൻ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2007]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2009]], [[ഡോൺ ബാലൺ പുരസ്കാരം|2010]] *'''[[EFE ട്രോഫി|ലാ ലിഗ Ibero-American പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 4''' :: [[EFE ട്രോഫി|2007]], [[EFE ട്രോഫി|2009]], [[EFE ട്രോഫി|2010]], [[EFE ട്രോഫി|2011]] *'''[[യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ]]: 5''' :: [[2009–10 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2010]], [[2011–12 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2012]], [[2012–13 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2013]], [[2016–17 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2017]], [[2017-18 യൂറോപ്യൻ ഗോൾഡൻ ഷൂ|2018]] *'''[[List of UEFA Champions League top scorers|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 3''' :: [[2008–09 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2009]], [[2009–10 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2010]], [[2010–11 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ്|2011]] *'''[[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്]]: 1''' :: [[യുവേഫ ബെസ്റ്റ് പ്ലെയർ ഇൻ യൂറോപ്പ്|2011]] *'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]] *'''[[യുവേഫ ക്ലബ്ബ് ഫുട്ബോൾ പുരസ്കാരം|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫോർവേഡ് ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ബെസ്റ്റ് ഫോർവേഡ്|2009]] *'''[[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ]]: 1''' :: [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]] *'''[[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ- കളിയിലെ കേമൻ (ആരാധകർ തിരഞ്ഞെടുത്തത്)]]: 2''' :: [[2009 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2009]], [[2011 യുവേഫ ചാമ്പ്യൻസ് ലീഗ് ഫൈനൽ|2011]] *'''[[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2008]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[യുവേഫ ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]] *'''[[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന]]: 5''' :: [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2005]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2007]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2008]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2009]], [[ഫുട്ബോളർ ഓഫ് ദ ഇയർ ഓഫ് അർജന്റീന|2010]] {{col-2}} *'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2''' :: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ|2010]] *'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[ഫിഫ്പ്രോ|2006]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]] *'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ സ്പെഷൽ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 2''' :: [[ഫിഫ്പ്രോ|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ|2008]] *'''[[ഫിഫ്പ്രോ|ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI]]: 4''' :: [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2007]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2008]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2009]], [[ഫിഫ്പ്രോ വേൾഡ് XI|2010]] *'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്- പരമ്പരയിലെ കേമൻ]]: 1''' :: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]] *'''[[ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ്|ഫിഫ U-20 ലോകകപ്പ് ടോപ്പ് ഗോൾ സ്കോറർ]]: 1''' :: [[2005 FIFA World Youth Championship#Awards|2005]] *'''[[കോപ്പ അമേരിക്ക|കോപ്പ അമേരിക്ക യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ടൂർണ്ണമെന്റ്]]: 1''' :: [[2007 കോപ്പ അമേരിക്ക|2007]] *'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2009]] *'''[[വേൾഡ് സോക്കർ (മാസിക)|വേൾഡ് സോക്കർ യങ്ങ് പ്ലെയർ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 3''' :: [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2006]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2007]], [[വേൾഡ് സോക്കർ പുരസ്കാരങ്ങൾ|2008]] *'''[[ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ് സ്വർണ്ണപ്പന്ത്]]: 1''' :: [[2009 ഫിഫ ക്ലബ്ബ് ലോകകപ്പ്|2009]] *'''[[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|ESM ടീം ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 5''' :: [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2005–06]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2007–08]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2008–09]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2009–10]], [[യൂറോപ്യൻ സ്പോർട്സ് മാഗസീൻസ്|2010–11]] <!-- unsourced / uncertain notability--> *'''[[Onze d'Or]]: 2''' :: [[Onze d'Or|2009]], [[Onze d'Or|2010]] *'''[[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം]]: 1''' :: [[ബ്രാവോ പുരസ്കാരം|2007]] *'''[[Tuttosport|Tuttosport Golden Boy]]: 1''' :: [[Tuttosport|2005]] *'''[[Marca Leyenda]]: 1''' :: [[Marca Leyenda#The list of winners|2009]] *'''[[യുവേഫ|യുവേഫ ബെസ്റ്റ് ഗോൾ ഓഫ് ദ ഇയർ]]: 1''' :: [[യുവേഫ|2007]] {{col-end}} == ചിത്രശാല == <gallery> പ്രമാണം:Lionel Messi 31mar2007.jpg|കളിക്കുന്നതിനിടെ പ്രമാണം:Lionel Messi Barca training.jpg|പരിശീലനത്തിൽ പ്രമാണം:Argentina team in St. Petersburg (cropped) Messi.jpg പ്രമാണം:Lionel Messi NE Revolution Inter Miami 7.9.25-055.jpg|2026 ൽ മെസ്സി </gallery> == കുറിപ്പുകൾ == == അവലംബം == <references /> ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{Official website|http://www.leomessi.com/}} {{In lang|ca}} {{In lang|en}} {{In lang|es}} *{{fb link|LeoMessi}} *[http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html FC Barcelona profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111024200023/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_11-12/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-10-24 }} *[http://www.bdfutbol.com/en/j/j1753.html BDFutbol profile] *[http://www.transfermarkt.co.uk/en/lionel-messi/leistungsdaten/spieler_28003.html Transfermarkt profile] *{{soccerbase|39850}} *[http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100323003328/http://soccernet.espn.go.com/players/stats?id=45843&cc=5739 |date=2010-03-23 }} at ESPN *{{Nfteams|id=12563}} *{{FIFA player|229397}} *{{UEFA player|95803}} *[https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html ലയണൽ മെസ്സി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711230058/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/2020/11/-lionel-messi-story-in-malayalam.html |date=2022-07-11 }} at [https://soccermalayalam-in.blogspot.com soccermalayalam.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220711231401/https://soccermalayalam-in.blogspot.com/ |date=2022-07-11 }} {{Navboxes colour |title= Awards |bg= gold |list1= {{s-start}} {{s-ach}} {{succession box|title=[[FIFPro|FIFPro&nbsp;Young&nbsp;Player&nbsp;of&nbsp;the&nbsp;Year]]|before= [[Wayne Rooney]]|after=''Incumbent''|years=2006, 2007, 2008}} {{succession box|title=[[FIFPro#Awards|FIFPro&nbsp;Special Young&nbsp;Player&nbsp;of&nbsp;the&nbsp;Year]]|before= [[Cristiano Ronaldo]]|after= [[Sergio Agüero]]|years=2007, 2008}} {{succession box|title=[[List of UEFA Champions League top scorers|UEFA Champions League top scorer]]|before= [[Cristiano Ronaldo]] |after=Incumbent|years=[[2008–09 UEFA Champions League|2008–09]], [[2009–10 UEFA Champions League|2009–10]], [[2010–11 UEFA Champions League|2010–11]]}} {{S-end}} {{FIFA Ballon d'Or recipients}} {{FIFA World Player of the Year winners}} {{Ballon d'Or recipients}} {{World Soccer Footballer of the Year}} {{FIFPro World Player of the Year}} {{La Liga Foreign Player of the Year}} {{Trofeo EFE}} {{FIFA U-20 World Cup Golden Ball}} {{Argentine Footballer of the Year}} {{UEFA Club Footballer of the Year}} {{Trofeo Alfredo Di Stéfano}} {{Bravo award winners}} {{Golden Boy award winners}} {{La Liga top scorers}} {{Copa del Rey top scorers}} {{European Golden Shoe}} {{UEFA Champions League top scorers}} {{Adidas Golden Shoe}} }} {{Navboxes colour |title= Argentina squads |bg=#74ACDF |fg=white |bordercolor=black |list1= {{Argentina Squad 2006 World Cup}} {{Argentina squad 2007 Copa América}} {{Argentina Squad 2008 Summer Olympics}} {{Argentina Squad 2010 World Cup}} {{Argentina Squad 2011 Copa América}} }} {{FC Barcelona squad}} <references group="lower-greek"/> [[വർഗ്ഗം:1987-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 24-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2006 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:2010 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:2014 ഫിഫ ലോകകപ്പിലെ കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാർ]] fsnu2z5oa1ihrpubmc868x9c6pljm39 0 55083 4648030 4599308 2026-07-16T15:38:27Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648030 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Friedrich Nietzsche}} {{featured}} {{Infobox Philosopher |<!-- Scroll down to edit the main text --> <!-- Philosopher Category --> region = പാശ്ചാത്യ തത്ത്വചിന്ത |era = [[പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തത്ത്വചിന്ത]] |color = #B0C4DE | <!-- Image --> image_name = FWNietzscheSiebe.jpg|thumb|230px|right | <!-- Information --> name = '''ഫ്രീഡ്രിക്ക് നീച്ച''' |birth = ഒക്ടോബർ 15, 1844<br /> ([[റോക്കൻ ബി ലട്ട്‌സൻ]], [[പ്രഷ്യ]]) |death = {{death date and age|mf=yes|1900|08|25|1844|10|15}}<br /> [[വെയ്മർ]], [[ജർമ്മൻ സാമ്രാജ്യം]]) |school_tradition = [[വെയ്മർ ക്ലാസ്സിസിസം]]; [[കോണ്ടിനെന്റൻ തത്ത്വചിന്ത|കോണ്ടിനെന്റൽ തത്ത്വചിന്തയുടെ]] പൂർവഗാമി, [[അസ്തിത്വവാദം]], [[ഉത്തരാധുനികത]], [[ഉത്തരഘടനാവാദം]], [[മനോവിശ്ലേഷണം]]| |main_interests = [[സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം]], [[സാന്മാർഗ്ഗികത]], [[സത്താമീമാംസ]], [[ചരിത്രദർശനം]], [[മനഃശാസ്ത്രം]], [[മൂല്യസിദ്ധാന്തം]] |influences = [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ദോസ്തോവ്സ്കി]]<!-- PLEASE DON'T REMOVE DOSTOEVSKY - SEE TALK PAGE -->, [[റാൽഫ് വാൽഡോ എമേഴ്സൻ|എമേഴ്സൻ]], [[ഗെയ്ഥേ]], [[ഹെരാക്ലിറ്റസ്]], [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|കാന്റ്]], [[പ്ലേറ്റോ]], [[ഫ്രാൻസ്വാ ഡി ലാ റോക്കെഫൊക്കാൾഡ്|ലാ റോക്കെഫോക്കാൾഡ്]], [[ആർതർ ഷോപ്പൻ‌ഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവർ]], [[ബ്ലൈസെ പാസ്കൽ|പാസ്കൽl]], [[റിച്ചാർഡ് വാഗ്നർ|വാഗ്നർ]], [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ|ഡാർവിൻ]], [[സ്റ്റെൻധാൾ]], [[ബാരുക്ക് സ്പിനോസ|സ്പിനോസ]] |influenced = [[തിയോഡോർ ഡബ്ലിയൂ അഡോർണോ|തിയോഡോർ അഡോർണോ]], [[മാർട്ടിൻ ബൂവർ]], [[ജൂഡിത്ത് ബട്ട്ലർ]], [[അൽബേർ കാമ്യു]], [[ഷാക്ക് ഡെറിഡാ|ഡെറിഡാ]], [[മൈക്കേൾ ഫുക്കോ]], [[മാർട്ടിൻ ഹൈഡഗർ]], [[ഇക്ബാൽ]], [[കാൾ ജാസ്പേഴ്സ്]], [[ജോർജ്ജ് സന്തായന]], [[ഷാൺ-പോൾ സാർത്ര്|ജീൻ പോൾ സാർത്രെ]], [[ലിയോ സ്ട്രാസ്]], [[ഓസ്വാൾഡ് സ്പെൻഗ്ലർ]], [[ബെർണാർഡ് വില്യംസ്]], [[ലുഡ്‌വിഗ് വിറ്റ്ഗൻസ്റ്റൈൻ]] |notable_ideas = [[അപ്പോള്ളോനിനും ഡയോനിഷ്യനും]], [[ദൈവത്തിന്റെ മരണം]], [[പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം]], [[കാലിക്കൂട്ടമനസ്ഥിതി]], [[അടിമ-യജമാന ധാർമ്മികത]], [[അതിമനുഷ്യൻ]], [[വീക്ഷ്ണകോണവാദം]], [[ശക്തിക്കുള്ള ഇച്ഛ]] |birth_date={{birth date|df=y|1844|10|15}}|birth_name={{nowrap|Friedrich Wilhelm Nietzsche}}|birth_place=[[Röcken]], Province of Saxony<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, Prussia<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->|death_date={{death date and age|df=y|1900|08|25|1844|10|15}}|death_place=[[Weimar]], Saxe-Weimar-Eisenach<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->, German Empire<!-- DO NOT LINK, see [[MOS:GEOLINK]] for further guidance -->}} പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മൻ]] തത്ത്വചിന്തകനും ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനും ആയിരുന്നു '''ഫ്രീഡ്രിക്ക് വിൽഹെം നീച്ച''' ([[ഒക്ടോബർ 15]], [[1844]] – [[ഓഗസ്റ്റ് 25]], [[1900]]). [[മതം]], സന്മാർഗം, സംസ്കാരം, [[തത്ത്വചിന്ത]], [[ശാസ്ത്രം]] എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അനേകം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചു. ഒരു പ്രത്യേകജർമ്മൻ ഭാഷാശൈലിയിൽ, അലങ്കാരങ്ങളും ആപ്തവാക്യങ്ങളും നിറഞ്ഞവയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ. നീച്ചയുടെ ശൈലിയും, സത്യത്തിന്റെ മൂല്യത്തേയും വസ്തുനിഷ്ഠതയേയും കുറിച്ച് മൗലിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്ന ചിന്തയും, വ്യാഖ്യാതാക്കളെ വിഷമിപ്പിക്കുകയും ഒട്ടേറെ ആനുഷംഗിക രചനകൾക്ക് പ്രചോദനമാവുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനനിലപാടുകളിൽ പലതിലും അവ്യക്തതയൊന്നുമില്ല. ദുഃഖ:പര്യവസായിയായ സാഹിത്യത്തെ (tragedy) ജീവിതത്വരയുടെ ഏറ്റുപറച്ചിലായി അംഗീകരിച്ചതും, അനേകം വിമർശകരുടെ പുനർവ്യാഖ്യാനത്തിന് വിഷയമായ പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം (eternal recurrence) എന്ന ആശയവും, പാശ്ചാത്യചിന്തയിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ [[പ്ലേറ്റോ|പ്ലേറ്റോയുടെ]] സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ തിരസ്കാരവും അവയിൽ പെടുന്നു. ഒപ്പം [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തേയും]] (പ്രത്യേകിച്ച് പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അതിന്റെ ലേബലിൽ പ്രചരിച്ചിരുന്ന ആശയങ്ങളെയും), [[ജനാധിപത്യം]], [[സോഷ്യലിസം]] എന്നിവയടക്കം സമത്വവാദത്തിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളേയും അദ്ദേഹം തള്ളിപ്പറഞ്ഞു. ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ എന്ന നിലയിലെ തുടക്കത്തിനുശേഷമാണ് നീച്ച തത്ത്വചിന്തയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്. 24 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ [[സ്വിറ്റ്സർലണ്ട്|സ്വിറ്റ്സർലണ്ടിലെ]] ബാസൽ സർവകലാശാലയിൽ ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാവിജ്ഞാനീയത്തിന്റെ പ്രൊഫസറായി നിയമിതനായ നീച്ച, ആ സ്ഥാനം വഹിച്ചവരിൽ എക്കാലത്തേയും ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വ്യക്തിയായിരുന്നു.<ref>{{cite book | last = Baird | first = Forrest E. | authorlink = | coauthors = Walter Kaufmann | title = From Plato to Derrida | publisher = Pearson Prentice Hall | year = 2008 | location = Upper Saddle River, New Jersey | pages =[https://archive.org/details/philosophicclass0005unse/page/1011 1011]-1014 | url =https://archive.org/details/philosophicclass0005unse| doi = | id = | isbn = 0-13-158591-6 }}</ref> എന്നാൽ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അലട്ടിയ അരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ മൂലം 1879-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ആ സ്ഥാനത്തുനിന്ന് വിരമിക്കേണ്ടിവന്നു. 1889-ൽ നീച്ച ഗുരുതരമായ മാനസികവിഭ്രാന്തിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1900-ൽ മരണം വരെ, അവശേഷിച്ച വർഷങ്ങൾ, അമ്മയുടേയും സഹോദരിയുടേയും പരിചരണത്തിലാണ് നീച്ച കഴിഞ്ഞത്. == ജീവിതരേഖ == === ജനനം വിദ്യാഭ്യാസം === 1844 ഒക്ടോബർ 15-ന് ജനിച്ച നീച്ച വളർന്നത് പ്രഷ്യയിലെ സാക്സണി പ്രദേശത്തെ ലീപ്സിഗിനടുത്തുള്ള റോക്കൻ എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിലാണ്. പ്രഷ്യയിലെ നാലാം ഫ്രീഡ്രിക്ക് വിൽഹം രാജാവിന് 49 വയസ്സുതികഞ്ഞ ദിവസം ജനിച്ച നീച്ചക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരാണ് നൽകപ്പെട്ടത്. (ഫ്രീഡ്രിക്ക് വിൽഹം നീച്ച എന്നതിലെ 'വിൽഹം' എന്ന മദ്ധ്യനാമം നീച്ച പിന്നീട് ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref>Kaufmann, Walter, Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist, p. 22.</ref>) ആദ്യകാലത്ത് അദ്ധ്യാപകനും പിന്നീട് ലൂഥറൻ സഭയിലെ പാസ്റ്ററും ആയിരുന്ന കാൾ ലുഡ്‌വിഗ് നീച്ചയും(1813-1849),ഫ്രാൻസെസ്കാ ഓഹ്‌ലറും(1826-1897) ആയിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. അവരുടെ ആദ്യസന്താനമായിരുന്നു നീച്ച. നീച്ചക്ക് അഞ്ചു വയസ്സുള്ളപ്പോൾ പിതാവ് മസ്തിഷ്കസംബന്ധമായ രോഗം മൂലം മരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു സഹോദരിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. പിതാവ് മരിച്ചതിനടുത്ത വർഷം രണ്ടുവയസ്സുമാത്രം പ്രായമുണ്ടായിരുന്ന സഹോദരനും മരിച്ചു. തുടർന്ന് കുടുംബം നാംബർഗ്ഗിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിൽ അവരുടെ അമ്മയുടേയും അവിവാഹിതരായ രണ്ടു സഹോദരിമാരുടേയും ഒപ്പം താമസിച്ചു. 1856-ൽ മുത്തശ്ശിയുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് നീച്ചയും കുടുംബവും സ്വന്തമായൊരു വീട്ടിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. [[പ്രമാണം:Nietzsche1861.jpg|thumb|175px|left|ഫ്രീഡ്രിക്ക് നീച്ച, 1861ലെ ചിത്രം]] അദ്ദേഹം ആദ്യം ആൺകുട്ടികൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള ഒരു സ്കൂളിലും തുടർന്ന് മറ്റൊരു സ്വകാര്യവിദ്യാലയത്തിലും പഠിച്ചു. 1854-ൽ നീച്ച നാംബർഗ്ഗിലെ ഡോംജിംനേഷിയം എന്ന വിദ്യാലയത്തിൽ ചേർന്നു. എന്നാൽ അവിടെവച്ച് സംഗീതത്തിന്റേയും ഭാഷകളുടേയും പഠനത്തിൽ പ്രകടിപ്പിച്ച പ്രത്യേക പ്രതിഭ കണക്കിലെടുത്ത് 1858-ൽ, രാജ്യാന്തരപ്രശസ്തമായ ഷുൽഫോർട്ടാ (schulpforta) എന്ന സ്ഥാപനം അദ്ദേഹത്തെ വിദ്യാർത്ഥിയായി സ്വീകരിച്ചു. 1864 വരെ അദ്ദേഹം അവിടെ പഠനം തുടർന്നു. [[സംസ്കൃതഭാഷ|സംസ്കൃതപണ്ഡിതൻ]] [[ഉപനിഷത്തുകൾ|ഉപനിഷത്‌വ്യാഖ്യാതാവ്]] എന്നീ നിലകളിൽ പിൽക്കാലത്ത് പ്രശസ്തനായ [[പോൾ ഡ്യൂസൻ]] അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹപാഠിയും സുഹൃത്തുമായി. ഇക്കാലത്ത് നീച്ച പഠനത്തിനൊപ്പം കവിതാരചനയിലും സംഗീതനിർമ്മാണത്തിലും ഏർപ്പെട്ടു. ഷുൽഫോർട്ടായിൽ നീച്ചക്ക് സാഹിത്യപഠനത്തിന്റെ നല്ലൊരടിസ്ഥാനം കിട്ടി. പൗരാണികഗ്രീസിലേയും റോമിലേയും സാഹിത്യത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പഠനമായിരുന്നു അത്. ചെറുപട്ടണത്തിലെ ക്രിസ്തീയപശ്ചാത്തലമുള്ള കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്ന് നീച്ച വിട്ടുനിന്നത് അത് ആദ്യമായായിരുന്നു. ഷുൽഫോർട്ടായിലെ പഠനം പൂർത്തിയാക്കിയ നീച്ച ബോൺ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന് ദൈവശാസ്ത്രവും ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രാവും പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ഒരു സെമസ്റ്റർ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമ്മയുടെ ഇഷ്ടത്തിനെതിരായി അദ്ദേഹം ദൈവശാസ്ത്രപഠനം മതിയാക്കി. ഇതിനകം നീച്ചക്ക് ക്രിസ്തുമതത്തിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name=Schaberg>Schaberg, William, ''The Nietzsche Canon'', University of Chicago Press, 1996, p. 32</ref> ഇതിന് ഒരുപരിധിവരെയെങ്കിലും കാരണമായത് ഡേവിഡ് സ്ട്രാസ് എഴുതിയ "യേശുവിന്റെ ജീവിതം" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ വായനയായിരിക്കാം. ആ പുസ്തകം നീച്ചയെ വല്ലാതെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും<ref name="Schaberg"/> നീച്ചയുടെ വിശ്വാസം അതിന്റെ വായനക്കുമുൻപേ തന്നെ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നുവെന്നു വിശ്വസിക്കാനും കാരണമുണ്ട്. ചരിത്രഗവേഷണം ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ മൗലികസിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനരാഹിത്യം തെളിയിച്ചുവെന്ന് "വിധിയും ചരിത്രവും" എന്ന പേരിൽ 1862-ൽ എഴുതിയ ഒരു ലേഖനത്തിൽ തന്നെ നീച്ച ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു.<ref>Jörg Salaquarda, "Nietzsche and the Judaeo-Christian tradition," in ''The Cambridge Companion to Nietzsche'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), 99.</ref> തുടർന്ന് നീച്ച പ്രൊഫസർ ഫ്രീഡ്രിക്ക് വിൽഹെം റിറ്റ്ഷലിന്റെ കീഴിൽ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പഠനത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. അടുത്ത വർഷം റിറ്റ്ഷൽ ലീപ്സിഗ് സർവകലാശാലയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ നീച്ചയും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം അവിടേക്കുപോയി. ലീപ്സിഗിൽ, ക്ലാസിക്കൽ പണ്ഡിതനെന്ന നിലയിൽ പിന്നീട് പ്രസിദ്ധനായ എർവിൻ റോഡ്, നീച്ചയുടെ സതീർഥ്യനായിരുന്നു. അവർ അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളായി. ഭാഷാവിജ്ഞാനീയത്തിലെ നീച്ചയുടെ ആദ്യരചനകൾ താമസിയാതെ വെളിച്ചം കണ്ടു. 1865-ൽ നീച്ച ജർമ്മൻ ചിന്തകനായ [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവറുടെ]] രചനകൾ വിശദമായി പഠിച്ചു. ആ ചിന്തകന്റെ അശുഭാപ്തിചിന്തയിലൂന്നിയ മുഖ്യനിലപാടുകളുകളെ നീച്ച പിന്നീട് തള്ളിപ്പറഞ്ഞെങ്കിലും, ഷോപ്പൻഹോവറുമായുള്ള ഈ ബൗദ്ധികമുഖാമുഖത്തിന്റെ സ്വാധീനം നീച്ചയുടെ സക്രിയജീവിതത്തിന്റെ അവശേഷിച്ച നാളുകളത്രയും വിടാതെനിന്നു. "ഇച്ഛയും അഭിവ്യക്തിയും ആയ ലോകം" എന്ന ഷോപ്പൻ‌ഹോവറുടെ മുഖ്യരചനയുടെ വായനയാണ് തന്നെ തത്ത്വചിന്തകനാക്കിയതെന്ന് നീച്ച പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. 1866-ൽ നീച്ച ഫ്രീഡ്രിക്ക് ആൽബർട്ട് ലാങ്ങിന്റെ "ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ചരിത്രം" വായിച്ചു. [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|കാന്റിന്റെ]] ചിന്തയിലെ ഭൗതികവാദവിരോധം, യൂറോപ്യൻ ഭൗതികവാദത്തിന്റെ ഉദയം, വളർന്നുകൊണ്ടിരുന്ന ശാസ്ത്രീയവീക്ഷണം, [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ|ഡാർവിന്റെ]] സിദ്ധാന്തങ്ങൾ, അധികാരസ്ഥാനങ്ങൾക്കെതിരെ പൊതുവേ കണ്ടിരുന്ന കലാപം തുടങ്ങിയവയെ ലാങ്ങ് വിവരിച്ചത് നീച്ചയിൽ കൗതുകം ഉണർത്തി. അപ്പോഴത്തെ സാംസ്കാരികപശ്ചാത്തലം തന്റെ ചിന്തയുടെ ചക്രവാളത്തെ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിനപ്പുറം തത്ത്വചിന്തയിലേക്കു കൂടി വളർത്താൻ നീച്ചക്ക് പ്രേരണനൽകി. 1867-ൽ നീച്ച പ്രഷ്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ നാംബർഗിലുള്ള പീരങ്കി വിഭാഗത്തിൽ ഒരുവർഷത്തെ സന്നദ്ധസേവനത്തിന് ചേർന്നു. എന്നാൽ 1868-ൽ കുതിരസവാരിക്കിടയിലുണ്ടായ ഗുരുതരമായ ഒരപകടം അദ്ദേഹത്തെ സൈന്യസേവനത്തിന് അപ്രാപ്തനാക്കി.<ref>അപകടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നീച്ചയുടെ വിവരണം കാൾ വോൺ ഗെർസ്ഡ്രോഫിനെ ജൂൺ 1868-ൽ എഴുതിയ കത്തിൽ വായിക്കാം - http://en.wikisource.org/wiki/Selected_Letters_of_Friedrich_Nietzsche#To_Freiherr_Karl_Von_Gersdorff_-_June.2C_1868</ref> തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ വീണ്ടും പഠനത്തിലെക്ക് തിരിഞ്ഞു. നീച്ചയുടെ ജീവിതത്തെ കാര്യമായി സ്വാധീനിച്ച പ്രഖ്യാതസംഗീതജ്ഞൻ റിച്ചാർഡ് വാഗ്നറെ നീച്ച പരിചയപ്പെട്ടത് 1868 അവസാനമായിരുന്നു.<ref>നീച്ചയുടെ തെരഞ്ഞെടുത്ത കത്തുകൾ - വാഗ്നറുമായുള്ള ആദ്യത്തെ കൂടിക്കാഴ്ച നീച്ച വിവരിക്കുന്നത് ഈ കത്തിൽ വായിക്കാം - http://en.wikisource.org/wiki/Selected_Letters_of_Friedrich_Nietzsche#To_Rohde_-_November.2C_1868</ref> === ബാസലിൽ പ്രൊഫസർ === [[പ്രമാണം:Rohde Gersdorff Nietzsche.JPG|thumb|175px|left|1871 ഒക്ടോബർ മധ്യത്തിലെ ചിത്രം - ഇടത്തുനിന്ന്: സുഹൃത്തുക്കളായ എർവിൻ റോഡ്, കാൽ വോൺ ഗെർസ്ഡോർഫ് എന്നിവരും നീച്ചയും]] ഗുരുവായ റിറ്റ്ഷലിന്റെ പിന്തുണകൊണ്ടുകൂടിയാണ് നീച്ചക്ക്, സാധാരണഗതിയിൽ അദ്ധ്യാപനയോഗ്യതക്ക് അനുപേക്ഷണീയമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഗവേഷണബിരുദം കരസ്ഥമാക്കുന്നതിനുമുൻപ്, സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ ബാസൽ സർവകലാശാലയിൽ ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രൊഫസറായി നിയമനം കിട്ടിയത്. ഭാഷാവിജ്ഞാനത്തിൻ നിന്ന് ശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് തിരിയുന്ന കാര്യംപോലും നീച്ച പരിഗണിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ അവസരം അദ്ദേഹത്തെ തേടിവന്നത്.<ref>Kaufmann, p. 25.</ref> ബാസലിലേക്ക് പോകുന്നതിനുമുൻപ് നീച്ച തന്റെ ജർമ്മൻ പൗരത്വം ഉപേക്ഷിച്ചു. പിൽക്കാലജീവിതമത്രയും നീച്ച സാങ്കേതികമായ അർത്ഥത്തിൽ രാജ്യരഹിതനായിരുന്നു. എന്നാലും 1870-71-ൽ ഫ്രാൻസും പ്രഷ്യയും തമ്മിൽ നടന്ന യുദ്ധത്തിൽ നീച്ച ഒരു മെഡിക്കൽ സഹായിയായി സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചു. ഹ്രസ്വകാലത്തെ ഈ സൈന്യസേവനത്തിനിടെ അദ്ദേഹം യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരമുഖം നേരിട്ടുകണ്ടു. [[ഡിഫ്ത്തീരിയ]] അതിസാരം തുടങ്ങിയ രോഗങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ബാധിച്ചു. മറ്റുവ്യാധികൾക്കോപ്പം ഇക്കാലത്ത് നീച്ചക്ക് [[സിഫിലിസ്]] രോഗവും പരന്നുകിട്ടിയെന്നും അതാണ് പിൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തെ ബാധിച്ച മനോവിഭ്രാന്തിക്ക് കാരണമായതെന്നും പറയുന്ന ജീവചരിത്രകാരന്മാരുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത് തർക്കവിഷയമായിരിക്കുന്നു.<ref>Richard Schain, The Legend of Nietzsche's Syphilis (Westwood: Greenwood Press, 2001</ref> 1870-ൽ ബാസലിലേക്ക് മടങ്ങിയ നീച്ച, ജർമ്മൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനവും ജർമ്മനിയിലെ [[ഓട്ടോ വോൺ ബിസ്മാർക്ക്|ബിസ്മാർക്ക്]] യുഗത്തിന്റെ മുന്നേറ്റവും ഒരു പുറം കാഴ്ച്ചക്കാരന്റെ മനോഭാവത്തോടെ വീക്ഷിച്ചു. ആ സംഭവഗതികളുടെ അഭികാമ്യതയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം സംശയാലുവായിരുന്നു. സർവകലാശാലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കന്നിപ്രഭാഷണത്തിന്റെ വിഷയം "ഹോമറും ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രവും" എന്നതായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് പരിചയപ്പെട്ട ഫ്രാൻസ് ഓവർബെക്ക് എന്ന ദൈവശാസ്ത്രപ്രൊഫസർ ജീവിതകാലമത്രയും നീച്ചയുടെ സുഹൃത്തായി തുടർന്നു. ഈ സമയത്തുതന്നെ "ചിന്തയും യാഥാർത്ഥ്യവും" എന്ന കൃതിയുടെ രചയിതാവും ഏറെയൊന്നും അറിയപ്പെടത്തവനുമായ ആഫ്രിക്കൻ സ്പിർ എന്ന റഷ്യൻ ദാർശനികനും <ref>{{cite web|url=http://radicalacademy.com/adiphilunclassified3.htm#Spir|title=A biography of Spir.}}</ref> അയാളുടെ സുഹൃത്ത് ജേക്കബ് ബർക്കാർഡ്ട്ട് എന്ന ചരിത്രകാരനും നീച്ചയുടെമേൽ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ തുടങ്ങി. നീച്ച ബർക്കാർഡ്ട്ടിന്റെ അദ്ധ്യാപനപ്രസംഗങ്ങൾ കേൾക്കുക പതിവായിരുന്നു. ലീപ്സിഗിൽ വച്ച് 1868-ൽ [[റിച്ചാർഡ് വാഗ്നർ|റിച്ചാർഡ് വാഗ്നറേയും]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ കോസിമയെ പിന്നീടും പരിചയപ്പെട്ടിരുന്ന നീച്ചക്ക് ഇരുവരേയും ഇഷ്ടമായി. ബാസലിലെ ജീവിതത്തിനിടയിൽ നീച്ച [[സ്വിറ്റ്സർലൻഡ്|സ്വിറ്റ്സർലൻഡിണ്ടിലെ]] ലൂസറേൻ പ്രവിശ്യയിലെ ട്രിബ്സ്ചെനിലുള്ള വാഗ്നർമാരുടെ വീട് ഇടക്കിടെ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു. വാഗ്നറും പത്നിയും തങ്ങളുടെ അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കളുമായി നീച്ചയെ പരിചയപ്പെടുത്തി. ബെയ്റൂത്ത് എന്ന ചെറുപട്ടണത്തിൽ വാഗ്നർ സംഘടിപ്പിച്ച തിയേറ്റർ മേളയിൽ നീച്ച കാണിച്ച താത്പര്യം വാഗ്നറെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു. 1870-ൽ നീച്ച കോസിമയ്ക്ക്, "ദുരന്തനാടകമെന്ന ആശയത്തിന്റെ ഉല്പത്തി" എന്ന തന്റെ പുസ്തകത്തിന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി ജന്മദിനസമ്മാനമായി നൽകി. 1872-ൽ നീച്ച തന്റെ ആദ്യകൃതി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. "സംഗീതചൈതന്യത്തിൽ നിന്ന് ദുരന്തകഥയുടെ ജനനം" (The Birth of Tragedy out of the Spirit of Music) എന്നായിരുന്നു അതിന്റെ പേര്. എന്നാൽ റിറ്റ്ഷൽ അടക്കം ക്ലാസ്സിക്കൽ ഭാഷാശാസ്ത്രരംഗത്തുള്ള നീച്ചയുടെ സുഹൃത്തുക്കളാരും ആ കൃതിയിൽ വലിയ താത്പര്യം കാട്ടിയില്ല. തത്ത്വചിന്തയിലെ അന്വേഷണത്തിന് ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയെ അവലംബമാക്കുകയാണ് ഈ കൃതിയിൽ നീച്ച ചെയ്തത്. പുസ്തകത്തിന് തണുപ്പൻ സ്വീകരണം ഉറപ്പാക്കുകയും അതിന് കുപ്രസിദ്ധി നേടിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്ന തരത്തിലുള്ള നിരൂപണങ്ങളാണുണ്ടായത്. വാഗ്നറും മറ്റു ചില സുഹൃത്തുക്കളും നീച്ചയെ പിന്തുണക്കാനെത്തി. ഭാഷാശാസ്ത്രരംഗത്ത് തനിക്കനുഭവപ്പെട്ട ഒറ്റപ്പെടലിനെക്കുറിച്ച് നീച്ച ബോധവാനായിരുന്നു. ബാസലിൽ തന്നെ തത്ത്വചിന്താവിഭാഗത്തിൽ അദ്ധ്യാപകനായി നിയമനം കിട്ടാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും വിജയിച്ചില്ല. [[പ്രമാണം:Nietzsche187a.jpg|thumb|നീച്ച ബാസലിൽ, 1875-നടുത്തെങ്ങോ.]] 1873-നും 76-നുമിടെ നീച്ച മൂന്നു ദീർഘപ്രബന്ധങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. "ഡേവിൻ സ്ട്രാസ്: കുംബസാരക്കാരനും എഴുത്തുകാരനും", "ചരിത്രത്തിന്റെ ഉപയോഗവും ദുരുപയോഗവും", "[[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവർ]], ഗുരുനാഥനെന്ന നിലയിൽ", "റിച്ചാർഡ് വാഗ്നർ ബെയ്റൂത്തിൽ" എന്നിവയായിരുന്നു ആ പ്രബന്ധങ്ങൾ. പിന്നീട് ഈ നാലു പ്രബന്ധങ്ങളൊന്നിച്ച് "അസമയത്തെ ചിന്തകൾ" (Untimely Meditations) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുസ്തകമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഷോപ്പൻഹോവറുടേയും വാഗ്നറുടേയും നിലപാടുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ജർമ്മൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ അപ്പോഴത്തെ വികാസഗതിയെ വിമർശിക്കുന്നവയായിരുന്നു ആ പ്രബന്ധങ്ങൾ. 1873-ൽ തന്നെ നീച്ച, മരണശേഷം "ഗ്രീക്ക് ദുരന്തയുഗത്തിലെ തത്ത്വചിന്ത" (Philosophy in the tragic Age of the Greeks) എന്ന പേരിൽ പുസ്തകമായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട കുറിപ്പുകൾ എഴുതി തുടങ്ങി. ഇക്കാലത്ത്, വാഗ്നർ ഉൾപ്പെടെ പല പ്രമുഖന്മാരുടേയും സുഹൃദ്‌വലയത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന മൽവിഡാ വോൺ മെയ്സൻബർഗ് എന്ന എഴുത്തുകാരിയും പ്രഖ്യാതസംഗീതജ്ഞൻ ഹാൻസ് വോൺ ബ്യൂലോയും ആയി നീച്ച പരിചയത്തിലായി. ആദ്യകാലരചനകളിലെ അശുഭാപ്തിയുടെ തത്ത്വചിന്ത ഉപേക്ഷിക്കാൻ 1876-ൽ തന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ച എഴുത്തുകാരനും തത്ത്വചിന്തകനുമായ പോൾ റീയുമായി നീച്ച സൗഹൃദത്തിലായതും ഇക്കാലത്താണ്. അതേസമയം 1876-ലെ ബെയ്റൂത്ത് തിയേറ്റർ മേള നീച്ചയെ നിരാശപ്പെടുത്തി. അവിടെ കണ്ട തരംതാണതരം പ്രകടനങ്ങളും ആസ്വാദകരുടെ നിലവാരമില്ലായ്മയും ആ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കേന്ദ്രവ്യക്തിത്വമായിരുന്ന വാഗ്നറിൽ നിന്ന് നീച്ചയെ അകറ്റി. 1878-ൽ തത്ത്വമീമാംസ, സന്മാർഗശാസ്ത്രം, മതം, ലൈംഗികത എന്നിങ്ങനെ നാനാവിധ വിഷയങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച ആപ്തവാക്യങ്ങളുടെ(aphorisms) സമഹാരമായ "മാനുഷികം, അങ്ങേയറ്റം മാനുഷികം" (Human, all Too Human) എന്ന കൃതിയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തോടെ [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവറും]] വാഗ്നറും പിന്തുടർന്ന അശുഭാപ്തിയുടെ തത്ത്വചിന്തയുമായി നീച്ചക്കുള്ള വിയോജിപ്പ് പ്രകടമായി. [[പോൾ ഡ്യൂസൺ|പോൾ ഡ്യൂസണെപ്പോലുള്ളവരുമായുള്ള]] നീച്ചയുടെ സൗഹൃദവും തണുത്തു. ബാല്യം മുതലേ, അന്ധതയോളമെത്തുന്ന കാഴ്ചശക്തിക്കുറവ്, കൊടിഞ്ഞിമൂലമുള്ള തലവേദന, അസഹ്യമായ വയറുവേദന തുടങ്ങി ഒരുകൂട്ടം രോഗങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പീഡിപ്പിച്ചിരുന്നു. 1868-ൽ കുതിരസവാരിക്കിടെ ഉണ്ടായ അപകടവും 1870-ലുണ്ടായ രോഗങ്ങളെമെല്ലാം, വിട്ടുമാറാതിരുന്ന ഈ അവസ്ഥയെ വഷളാക്കിയിട്ടുണ്ടാകാം. തുടർച്ചയായി അവധിയെടുക്കേണ്ടിവന്ന് ഒടുവിൽ ജോലിചെയ്യുകയെന്നതുതന്നെ അസാദ്ധ്യമായി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ 1879-ൽ, ബാസൽ സർവകലാശാലയിലെ ജോലി രാജിവയ്ക്കാൻ നീച്ച നിർബന്ധിതനായി. === സ്വതന്ത്ര തത്ത്വചിന്തകൻ === രോഗാവസ്ഥ, കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ കാലാവസ്ഥതേടി നടക്കാൻ നീച്ചയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇടക്കിടെ യാത്രചെയ്ത നീച്ച, രചനയിലേർപ്പെട്ട്, 1889 വരെ വിവിധനഗരങ്ങളിൽ താമസിച്ചു. സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ മോറിറ്റ്സിനടുത്തുള്ള സിലാസ് മരിയയിൽ അദ്ദേഹം വേനൽക്കാലത്ത് പലപ്പോഴും താമസിച്ചു. ശീതകാലങ്ങളിൽ ഇറ്റലിയിലെ ജെനോവ, റപാല്ലോ, ടൂറിൻ എന്നിവിടങ്ങളിലോ ഫ്രാൻസിനെ നൈസിലോ ആയിരുന്നു വാസം. 1881-ൽ ഫ്രാൻസ് ടുണീഷ്യയിൽ അധിനിവേശം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ, യൂറോപ്പിനെ വെളിയിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കുകയെന്ന ലക്‌ഷ്യത്തോടെ ടുണീഷ്യയുടെ തലസ്ഥാനമായ ടൂണിസിലെക്ക് യാത്രചെയ്യുന്ന കാര്യം ആലോചിച്ചെങ്കിലും, ആരോഗ്യകാരണങ്ങളാൽ അത് നടപ്പായില്ല.<ref>Stephan Güntzel, [http://www.hypernietzsche.org/navigate.php?sigle=sgunzel-4 "Nietzsche's Geophilosophy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927184745/http://www.hypernietzsche.org/navigate.php?sigle=sgunzel-4 |date=2007-09-27 }}, p.85 in: ''Journal of Nietzsche Studies'' 25 (Spring 2003), The Pennsylvania State University Press, University Park (Penn State), 2003-10-15; re-published on HyperNietzsche's website {{In lang|en}}/{{In lang|de}}</ref> ഇടക്കിടെ കുടുംബത്തെ സന്ദർശിക്കാനായി നീച്ച നാംബർഗ്ഗ് സന്ദർശിച്ചിരുന്നു. ഈയവസരങ്ങളിൽ നീച്ചയും സഹോദരി എലിസബത്തും തമ്മിൽ കലഹിക്കുന്നതും രമ്യപ്പെടുന്നതും പതിവായിരുന്നു. ബാസലിൽ നിന്ന് കിട്ടിയിരുന്ന പെൻഷനേയും സുഹൃത്തുക്കളുടെ സഹായത്തേയും ആശ്രയിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ജീവിച്ചത്. പീറ്റർ ഗാസ്റ്റ് എന്നുപേരുള്ള ഒരു പഴയ ശിഷ്യൻ നീച്ചക്ക് ഏതാണ് സ്വകാര്യസഹായിയെപ്പോലെയായി. ജീവിതാവസാനം വരെ, ഗാസ്റ്റും ഫ്രാൻസ് ഓവർബെക്കും നീച്ചയുടെ വിശ്വസ്ത സുഹൃത്തുക്കളായി തുടർന്നു. നീച്ച വാഗ്നറുടെ സുഹൃദ്‌വലയത്തിനു പുറത്തായതിനു ശേഷവും മൽവിഡാ വോൺ മെയ്സൻബർഗ് ഒരമ്മയ്ക്കുസമമായ പരിഗണന അദ്ദേഹത്തോട് കട്ടി. നീച്ച തന്റെ ചിന്താജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും സൃഷ്ടിപരമായ കാലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലായിരുന്നു അപ്പോൾ. "മാനുഷികം, അങ്ങേയറ്റം മാനുഷികം" എഴുതിയ 1878 മുതൽ എല്ലാവർഷവും നീച്ച, വർഷത്തിൽ ഒരു പുസ്തകം അല്ലെങ്കിൽ ഒരുപുസ്തകത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാനഖണ്ഡം എന്ന കണക്കിൽ എഴുതി. രചനാജീവിതത്തിന്റെ അവസാനവർഷമായ 1888-ലാകട്ടെ അദ്ദേഹം അഞ്ചു പുസ്തകങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി. [[പ്രമാണം:Nietzsche paul-ree lou-von-salome188.jpg|thumb|left|ലൗ ആന്ദ്രിയ സലോമിയും, പോൾ റീയും നീച്ചയോടൊപ്പം - 1882-ലെ ചിത്രം.]] 1882-ൽ നീച്ച സന്തുഷ്ടശാസ്ത്രം (Gay Science) എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യഭാഗം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അതേവർഷം തന്നെ നീച്ച, റഷ്യാക്കാരി ലൗ ആന്ദ്രിയ സലോമിയെ, മൽവിഡാ വോൺ മെയ്സൻബർഗ്, പോൾ റീ എന്നിവർ വഴി പരിചയപ്പെട്ടു. മനോവിശ്ലേഷകയും എഴുത്തുകാരിയും ആയി പിൽക്കാലത്ത് അറിയപ്പെട്ട ആ യുവതി [[റിച്ചാർഡ് വാഗ്നർ]], പ്രശസ്ത മനോവിജ്ഞാനി [[സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡ്]], ജർമ്മൻ കവി [[റെയ്നർ മരിയ റിൽക്കെ]] എന്നിവരുടേയും സുഹൃത്തായിരുന്നു. ഒരു വേനൽക്കാലം നീച്ചയും സലോമിയും നീച്ചയുടെ സഹോദരി എലിസബത്തിനൊപ്പം ജർമ്മനിയിലെ തുരിഞ്ചിയ പ്രവിശ്യയിൽ കഴിഞ്ഞു. സലോമിയെ നീച്ച തുല്യനിലയിലുള്ള ഒരു സുഹൃത്തെന്നതിനുപകരം പ്രതിഭാശാലിയായ ഒരു ശിഷ്യയായാണ് കണ്ടത്. നീച്ച തന്നോട് വിവാഹാഭ്യർത്ഥ്യന നടത്തിയെന്നും താനത് നിരസിച്ചെന്നും സലോമി അവകാശപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന്റെ സത്യാവസ്ഥ ചോദ്യം നിശ്ചയമില്ല.<ref>Kaufmann, p.49</ref> പോൾ റീയും സലോമിയുമായുള്ള നീച്ചയുടെ സൗഹൃദം 1882/83-ലെ ശൈത്യകാലത്ത് ശിഥിലമായി. നീച്ചയുടെ സഹോദരി എലിസബത്തിന്റെ തന്ത്രങ്ങളാണ് ഇതിന് കാരണമായതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വർദ്ധിച്ച രോഗാവസ്ഥയും, സലോമിയുടെ പേരിൽ അമ്മയും സഹോദരിയുമായുമായി പിണങ്ങിയതുമൂലമുണ്ടായ ഒറ്റപ്പെടലും, ആത്മഹത്യചിന്തകളും മൂലം വലഞ്ഞ നീച്ച, ഇറ്റലിയിലെ റപാല്ലോയിലേക്ക് പോയി. അവിടെ കേവലം പത്തുദിവസം കൊണ്ട് അദ്ദേഹം "[[സരത്തുസ്ത്രാ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു]]" എന്ന തന്റെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധകൃതിയുടെ ആദ്യഭാഗം എഴുതി തീർത്തു. തത്ത്വചിന്തയിൽ [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻ‍ഹോവറുടെ]] വഴിയും വാഗ്നറുമായുള്ള സാമൂഹ്യബന്ധങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചതിൽ പിന്നെ നീച്ചക്ക് സുഹൃത്തുക്കളെന്ന് പറയാൻ വളരെ കുറച്ചുപേരേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. ഇപ്പോൾ 'സരത്തുസ്ത്രാ'യിൽ ഉപയോഗിച്ച പ്രത്യേക ശൈലിയും കൂടിയായപ്പോൾ ആ ഒറ്റപ്പെടൽ പൂർത്തിയായി. ആ കൃതിയെക്കുറിച്ച് ഔപചാരികതയുടെ പേരിൽ മാത്രമാണ് ആരെങ്കിലും നല്ലത് പറഞ്ഞത്. നീച്ച ഇത് മനസ്സിലാക്കുകയും ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ കഴിയുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഒറ്റപ്പെടലിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം ഇടക്ക് പരാതിപറഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾക്ക് വില്പന മിക്കവാറും ഇല്ലെന്നായി. 1885-ൽ 'സരത്തുസ്ത്രാ'യുടെ നാല്പതുപ്രതികളാണ് അദ്ദേഹം അച്ചടിപ്പിച്ചത്. അതിൽ ഒരുഭാഗം മാത്രം അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്. 1883-ൽ നീച്ച ലീപ്സിഗ് സർവകലാശാലയിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി നേടാൻ ശ്രമിച്ചുനോക്കി. [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തോടുള്ള]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാടും, 'സരത്തുസ്ത്രാ'യിലെ പ്രത്യേകതരം ദൈവസങ്കല്പവും കാരണം [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലെ]] സർവകലാശാലകൾക്കെല്ലാം അദ്ദേഹം അസ്വീകാര്യനായെന്ന് അതോടെ വ്യക്തമായി. അത് നീച്ചയെ ക്രൂദ്ധനാക്കി. "ശിഷ്യന്മാരെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ നിന്നും അവരുടെ വിശ്വാസം ആർജ്ജിക്കുന്നതിൽ നിന്നും എന്നെ തടയാൻ, എന്റെ സൽപ്പേരിനേയും സ്വഭാവത്തെയും ലക്‌ഷ്യങ്ങളേയും താഴ്ത്തിക്കാണിക്കുന്നതടക്കം ഏതു തരംതാണവഴിയും മതിയാകുമെന്ന് എനിക്ക് മനസ്സിലായി" എന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതി.<ref>നീച്ചയുടെ തെരഞ്ഞെടുത്ത കത്തുകളിൽ നിന്ന് പീറ്റർ ഗാസ്റ്റിന് 1883 ഓഗസ്റ്റ് 26-ന് എഴുതിയ കത്ത് - http://en.wikisource.org/wiki/Selected_Letters_of_Friedrich_Nietzsche#Nietzsche_To_Peter_Gast_-_August.2C_1883</ref> 1886-ൽ നീച്ച തന്റെ പ്രസാധകൻ ഷ്മീറ്റ്സറുമായി അയാളുടെ യഹൂദവിരുദ്ധനിലപാടിന്റെ പേരിൽ തെറ്റിപ്പിരിഞ്ഞു. തന്റെ രചനകൾ ഷ്മീറ്റ്സറുടെ "യഹൂദവിരുദ്ധചവറിനടിയിൽ വീണ്ടെടുക്കാനാവാത്തവിധം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടുപോവുന്നത്" അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമായില്ല. ഷ്മീറ്റ്സറുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ "വിവരമുള്ളവരെല്ലാം അവജ്ഞാപൂർവം തള്ളിക്കളയേണ്ടവയാണെന്ന്" നീച്ച കരുതി.<ref>[http://thenietzschechannel.fws1.com/corresp.htm The Nietzsche Channel], Correspondences</ref> തുടർന്ന് അദ്ദേഹം "നന്മതിന്മകൾക്കപ്പുറത്ത്" എന്ന തന്റെ പുതിയകൃതി സ്വന്തം ചിലവിൽ അച്ചടിച്ചു. 1886-87-ൽ നേരത്തേ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലു കൃതികൾ - ദുരന്തകഥയുടെ ഉല്പത്തി, മാനുഷികം-അങ്ങേയറ്റം മാനുഷികം, പുലരി, സന്തുഷ്ടശാസ്ത്രം എന്നിവ, അവയെ വീണ്ടും വിലയിരുത്തുന്ന പുതിയ ആമുഖങ്ങളോടെ പുന:പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതോടെ തൽക്കാലത്തേക്ക് തന്റെ രചനാദൗത്യം പൂർത്തിയായെന്നും താമസിയാതെ വായനക്കാർ കൃതികളെ തേടിയെത്തുമെന്നും നീച്ച കരുതി. നീച്ചയുടെ ദർശനത്തിലുള്ള താത്പര്യം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയിൽ പെടാത്തത്ര മെല്ലെയാണെങ്കിലും, ഇക്കാലത്ത് വർദ്ധിക്കുകതന്നെ ചെയ്തു. 1886-ൽ നീച്ചയുടെ സഹോദരി എലിസബത്ത്, ബേൺഹാർഡ് ഫോസ്റ്റർ എന്ന യഹൂദവിരുദ്ധനെ വിവാഹം കഴിച്ച്, ഒരു നവജർമ്മനിയുടെ നിർമ്മാണത്തിന് പദ്ധതിയിട്ട് ദക്ഷിണ അമേരിക്കയിലെ [[പരാഗ്വേ|പരാഗ്വേയിലേക്ക്]] പോയി. നീച്ച ഈ പദ്ധതിയെ പരിഹസിച്ചുതള്ളി.<ref>Encyclopædia Britannica Online. "Förster-Nietzsche, Elisabeth." http://www.search.eb.com.librarypx.lclark.edu/eb/article-9034925{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> കത്തുകളിൽ നീച്ചയും സഹോദരിയുമായുള്ള ബന്ധം ഇടവിട്ടുള്ള കലഹത്തിന്റേയും രഞ്ജിപ്പിന്റേയും വഴി പിന്തുടർന്നെങ്കിലും, അവർ തമ്മിൽ പിന്നീട് കാണുന്നത് നീച്ചയുടെ മനോവിഭ്രാന്തിയുടെ തുടക്കത്തിനുശേഷം മാത്രമാണ്. രോഗത്തിന്റെ ആക്രമണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ നിരന്തരം അലട്ടാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും 1887-ൽ നീച്ച "സദാചാരത്തിന്റെ വംശാവലിയെപ്പറ്റി" (On the Genealogy of Morality) എന്ന സംവാദഭരിതമായ കൃതി എഴുതി. 1887-ൽ തന്നെ നീച്ച [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] കൃതികളുമായി പരിചയപ്പെടുകയും അവ പെട്ടെന്ന് ഇഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>നീച്ചയുടെ കത്തുകൾ - 1887 മാർച്ചിൽ പീറ്റർ ഗാസ്റ്റിനെഴുതിയ കത്ത് - http://en.wikisource.org/wiki/Selected_Letters_of_Friedrich_Nietzsche#Nietzsche_To_Peter_Gast_-_March.2C_1887</ref> അക്കാലത്ത് നീച്ച ഫ്രഞ്ച് വിമർശകനും ചരിത്രകാരനുമായിരുന്ന ഹിപ്പോലൈറ്റ് ടെയിനുമായും സ്കാൻഡിനേവിയൻ സാഹിത്യസൈദ്ധാന്തികൻ ജോർജ് ബ്രാൻഡസുമായും എഴുത്തുകുത്തിലേർപ്പെട്ടു. [[സോറൻ കീർ‍ക്കെഗാഡ്|കീർക്കെഗാഡിന്റെ]] തത്ത്വചിന്ത പഠിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്ന ബ്രാൻഡസ് നീച്ചയോട് കീർക്കെഗാഡിന്റെ കൃതികൾ വായിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. താൻ [[കോപ്പൻഹേഗൻ|കോപ്പൻഹേഗനിൽ]] വന്ന് ബ്രാൻഡസിനൊപ്പം അവ വായിക്കാനുദ്ദേശിക്കുന്നെന്നായിരുന്നു നീച്ചയുടെ മറുപടി. ഈ ഉദ്ദേശം പൂർത്തീകരിക്കാനാകുന്നതിന് മുൻപ് നീച്ച രോഗത്തിലേക്കും വിഭ്രാന്തിയിലേക്കും ബഹുദൂരം സഞ്ചരിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു. 1888 ആരംഭത്തിൽ ബ്രാൻഡസ് കോപ്പൻഹേഗനിൽ നീച്ചയുടെ തത്ത്വചിന്തയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യപ്രഭാഷണങ്ങളിലൊന്ന് നടത്തി. 1886-ൽ "സദാചാരത്തിന്റെ വംശാവലി"-യുടെ അവസാനഭാഗത്ത് നീച്ച, "അധികാരേച്ഛ: എല്ലാ മൂല്യങ്ങളേയും പുനർമൂല്യനിർ‍ണ്ണയത്തിനുള്ള ഒരു ശ്രമം" എന്ന പേരിൽ ഒരു ഗ്രന്ഥം രചിക്കാനുള്ള ഉദ്ദേശം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും, ആ സമീപനം പിന്നീട് ഉപേക്ഷിച്ചെന്ന് കരുതണം. ആ പദ്ധതിക്കുവേണ്ടി എഴുതിയ ഭാഗങ്ങൾ 1888-ൽ പൂർത്തിയാക്കിയ "വിഗ്രഹങ്ങളുടെ സായന്തനം"(Twilight of the Idols), "അന്തിക്രിസ്തു" എന്നീ രചനകളിൽ ഉപയോഗിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.<ref>Mazzino Montinari, ''Friedrich Nietzsche'' (1974; translated into German in 1991, ''Friedrich Nietzsche. Eine Einführung.'', Berlin-New York, De Gruyter; and in French, ''Friedrich Nietzsche'', [[PUF]], 2001)</ref> ഇടക്ക് നീച്ചയുടെ ആരോഗ്യം ഭേദപ്പെടുന്നതായി തോന്നി. ആ വേനൽക്കാലത്ത് അദ്ദേഹം സന്തോഷവാനായിരുന്നു. 1888 അവസാനമായപ്പോൾ നീച്ചയുടെ രചനകൾ തന്റെ തന്നെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചും 'വിധി'യെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന വിലമതിക്കൽ കാണിക്കാൻ തുടങ്ങി. 'വാഗ്നറുടെ കേസ്' എന്ന വിവാദരചനയടക്കമുള്ള രചനകളുടെ ജനസമ്മതിയിലുള്ള വർദ്ധനവിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വലിയ പ്രതീക്ഷപുലർത്തി. 44 വയസ്സായ ദിവസം, വിഗ്രഹങ്ങളുടെ സായന്തനവും, അന്തിക്രിസ്തുവും പൂർത്തിയാക്കിയതിനുശേഷം, അദ്ദേഹം "ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ" (Ecce Homo) എന്ന പേരിൽ ഒരു ജീവചരിത്രം രചിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ആ കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ, തന്റെ രചനകളുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ഉണ്ടാകാനിരുന്ന പ്രശ്നങ്ങളെ മുൻകൂട്ടി കണ്ടിട്ടാകണം, നീച്ച ഇങ്ങനെ എഴുതി: "എനിക്ക് ചെവി തരുക! ഞാൻ ഒരു പ്രത്യേകവ്യക്തിയാണ്. എന്നെ മറ്റൊരാളായി തെറ്റിദ്ധരിക്കാതിരിക്കുക." <ref>From the Preface, section 1 (English translation by [[Walter Kaufmann (philosopher)|Walter Kaufmann]])</ref> തന്റെ രചനകളിലുള്ള അവകാശം പ്രസാധകനിൽ നിന്ന് തിരികെ വാങ്ങി അവ മറ്റു യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിലേക്ക് പരിഭാഷപ്പെടുത്തുന്നകാര്യം അദ്ദേഹം ആലോചിച്ചു. "നീച്ച വാഗ്നർക്കെതിരെ" എന്ന സമാഹാരവും തന്റെ കവിതകളുടെ ഒരു പുസ്തകവും പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനും അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. === മനോവിഭ്രാന്തിയും മരണവും === [[പ്രമാണം:Nietzsche Olde 02.JPG|thumb|right|"രോഗിയായ നീച്ച" എന്ന പരമ്പരയിൽപെടുന്ന ഒരു ചിത്രം - ഹാൻസ് ഓൾഡെ 1899-ലെ വേനൽക്കാലത്തെടുത്തത്]] 1889 ജനുവരി മൂന്നാം തിയതി നീച്ച ആദ്യമായി മാനസികതകർച്ചയുടെ ലക്‌ഷണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ചു. [[ഇറ്റലി]]യിലെ ടൂറിനിലെ ഒരു തെരുവിൽ അദ്ദേഹം ബഹളം വച്ചതിനെ തുടർന്ന് രണ്ടു പോലീസുകാർ നീച്ചയെ സമീപിച്ചു. യഥാർഥത്തിൽ സംഭവിച്ചതെന്തെന്ന് വ്യക്തമല്ല. പലപ്പോഴും ആവർത്തിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള കഥയനുസരിച്ച് തെരുവിന്റെ ഒരറ്റത്ത് ആരോ ഒരു കുതിരയെ ചാട്ടവാറിനടിക്കുന്നത് കണ്ട നീച്ച, കുതിരയെ രക്ഷിക്കാനായി ഓടിച്ചെന്ന് അതിനെ കൈകൾ കൊണ്ടു പൊതിയുകയും പിന്നീട് കുഴഞ്ഞുവീഴുകയുമാണ് ചെയ്തത്.<ref>Friedrich Nietzsche - Stanford Encyclopedia of Philosophy - http://plato.stanford.edu/entries/nietzsche/</ref> തുടർന്നുവന്ന ഏതാനും ദിവസങ്ങളിൽ നീച്ച, കോസിമാ വാഗ്നർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കുറേ സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് ഭ്രാന്തൻ കത്തുകൾ (Madness letters) എന്ന പേരിൽ ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്ന ചെറിയ കുറിപ്പുകൾ അയച്ചു. കൃത്യമായ അർത്ഥമില്ലാത്ത ജല്പനങ്ങളുടെ രീതിയായിരുന്നു അവക്ക്. ജർമ്മനിയിലെ ചക്രവർത്തിയോട് വെടിവച്ചുകൊല്ലപ്പെടാനായി റോമിലേക്ക് പോകാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും, ജർമ്മനിക്കെതിരെ സൈനികനടപടിയെടുക്കാൻ ഇതര യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നവയായിരുന്നു ചില കുറിപ്പുകൾ.<ref>[[Stefan Zweig|Zweig, Stefan]] (1939) ''Master Builders [trilogy], The Struggle with the Daimon'', Viking Press, p. 524.</ref> പഴയ സഹപ്രവർത്തകനായ ജേക്കബ് ബർക്കാർട്ടിന് കിട്ടിയ കുറിപ്പ് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു:- {{Cquote|കയഫാസിനെ ഞാൻ ചങ്ങലയിട്ട് പൂട്ടിയിരിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞവർഷം ജർമ്മനിയിലെ വൈദ്യന്മാർ എന്ന വലിച്ചുനീട്ടി കുരിശിൽ തറച്ചു. വിൽഹെമും [[ഓട്ടോ വോൺ ബിസ്മാർക്ക്|ബിസ്മാർക്കും]] എല്ലാ യഹൂദവിരുദ്ധരും ഇല്ലാതാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>''The Portable Nietzsche'', trans. Walter Kaufmann.</ref>}} ബർക്കാർട്ട് തനിക്ക് കിട്ടിയ കുറിപ്പ് നീച്ചയുടെ പഴയ സുഹൃത്തായ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഫ്രാൻസ് ഓവർബെക്കിനെ കാണിച്ചു. അടുത്തദിവസം തന്നെ അതേമാതിരി ഒരു കുറിപ്പ് ഓവർബെക്കിനും കിട്ടി. നീച്ചയെ ബാസലിലേക്ക് മടക്കികൊണ്ടുവരാൻ സുഹൃത്തുക്കൾ മുൻകൈ എടുക്കേണ്ടതാണെന്ന് ഓവർബെക്ക് തീരുമാനിച്ചു. അദ്ദേഹം ടൂറിനിൽ ചെന്ന് നീച്ചയെ ബാസലിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുകയും ഒരു മാനസികരോഗ ചികിത്സാകേന്ദ്രത്തിലാക്കുകയും ചെയ്തു. അപ്പോഴേക്ക് നീച്ച പൂർണ്ണമായും വിഭ്രാന്തിയുടെ പിടിയിലായിരുന്നു. നീച്ചയെ ജർമ്മനിയിൽ ജേനയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനും അവിടെ, പ്രശസ്തമനഃശാസ്ത്രജ്ഞനും ജേന സർവകലാശാലയിലെ മനഃശാസ്ത്രവിഭാഗത്തിന്റെ തലവനുമായ ഓട്ടോ ബിൻസ്വാഞ്ചറുടെ മേൽനോട്ടത്തിലുള്ള ഒരാശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കാനും അമ്മ ഫ്രാൻസെസ്കാ തീരുമാനിച്ചു. 1889 നവംബർ മുതൽ 1890 ഫെബ്രുവരി വരെ കലാചരിത്രകാരൻ ജൂലിയസ് ലാങ്ങ്‌ബെൻ നീച്ചയെ ചികിത്സിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. നീച്ചയുടെ അവസ്ഥ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന് ചികിത്സിക്കാവുന്നതരത്തിലുള്ളതല്ല എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്. ക്രമേണ ലാങ്ങ്‌ബെൻ നീച്ചയുടെ മേൽ കൂടുതൽ നിയന്ത്രണം നേടിയെടുത്തു. എന്നാൽ എന്നാൽ തന്റെ 'ചികിത്സ' യുടെ വിശദാംശങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്താനുള്ള ലാങ്ങ്‌ബെന്നിന്റെ വൈമനസ്യം അദ്ദേഹത്തിൽ മറ്റുള്ളവർക്ക് വിശ്വാസം ഇല്ലാതാക്കി. 1890 മാർച്ചിൽ ഫ്രാൻസെസ്കാ നീച്ചയെ ആശുപത്രിയിൽ നിന്ന് നാംബെർഗ്ഗിലുള്ള വീട്ടിൽ കൊണ്ടുവന്നു. ഇതിനിടെ നീച്ചയുടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടാത്ത രചനകൾ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണമെന്ന് ഓവർബെക്കും പീറ്റർ ഗാസ്റ്റും ആലോചിച്ചു. 1889 ജനുവരിയിൽ തന്നെ അവർ, അതിനകം അച്ചടിപൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്ന "വിഗ്രഹങ്ങളുടെ സായന്തനം" പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. ഫെബ്രുവരിയിൽ "നീച്ച വാഗ്നർക്കെതിരെ" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ 50 പ്രതികൾ സ്വകാര്യവായനയ്ക്കായി അച്ചടിക്കാൻ ഏർപ്പാടാക്കി. എന്നാൽ പ്രസാധകൻ സി.ജി. നൗമാൻ രഹസ്യമായി 100 പ്രതികൾ അച്ചടിച്ചു. ക്രമേണ നീച്ചയുടെ രചനകളുടെ സ്വീകാര്യതയും അംഗീകാരവും ആദ്യമായി കൂടാൻ തുടങ്ങി. കൂടുതൽ വിവാദപരമായ ഉള്ളടക്കമുള്ള 'അന്തിക്രിസ്തു", "ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ" എന്നിവയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണം തൽക്കാലം വേണ്ടെന്നാണ് ഓവർബെക്കും ഗാസ്റ്റും തീരുമാനിച്ചത്. [[പ്രമാണം:Eh-dm-27.JPG|thumb|left|പീറ്റർ ഗാസ്റ്റ്, മനോവിഭ്രാന്തിയിലായിക്കഴിഞ്ഞ് നീച്ചയുടെ സമ്മതം കിട്ടാൻ നിവൃത്തിയില്ലതിരുന്നപ്പോൾ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ 'തിരുത്തൽ' വരുത്തുക പതിവായിരുന്നു. — പിൽക്കാല നീച്ച പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട് - "ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ" എന്ന കൃതിയുടെ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ ഈ ഭാഗത്ത് കാണുന്ന തിരുത്തലുകളിൽ രണ്ടെണ്ണം ഗാസ്റ്റിന്റെ കൈപ്പടയിലാണ്.]] 1893-ൽ ഭർത്താവിന്റെ ആത്മഹത്യയെതുടർന്ന്, നീഷയുടെ സഹോദരി പരാഗ്വേയിലെ 'നവജർമ്മനി'യിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവന്നു. അവർ നീച്ചയുടെ രചനകൾ ഒന്നൊന്നായി പഠിച്ച് ആ കൃതികളുടേയും അവയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റേയും നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു. ഓവർബെക്കിനെ എലിസബത്ത് പറഞ്ഞുവിട്ടു. പീറ്റർ ഗാസ്റ്റ് അവരുമായി സഹകരിക്കാൻ സമ്മതിച്ചു. 1897-ൽ അവരുടെ അമ്മ ഫ്രാൻസെസ്കായുടെ മരണത്തിനുശേഷം നീച്ച വെയ്മറിൽ എലിസബത്തിന്റെ നോട്ടത്തിലാണ് ജീവിച്ചത്. ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നത് നിർത്തിയിരുന്ന സഹോദരനെ അവർ ശുശ്രൂഷിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ, ആസ്ട്രേലിയൻ തത്ത്വചിന്തകനും എഴുത്തുകാരനുമായിരുന്ന റുഡോൾഫ് സ്റ്റീനറെപ്പോലുള്ള സന്ദർശകരെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ എലിസബത്ത്, സഹോദരന്റെ തത്ത്വചിന്ത തന്നെ പഠിപ്പിക്കാൻ സ്റ്റീനറെ ഏർപ്പാടാക്കുകപോലും ചെയ്തു. ഏതാനും മാസം കഴിഞ്ഞ്, എലിസബത്തിനെ തത്ത്വചിന്തയെക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും പഠിപ്പിക്കുക അസാദ്ധ്യമാണെന്നു പറഞ്ഞ് സ്റ്റീനർ വിട്ടുപോയി.<ref>Andrew Bailey, ''First Philosophy: Fundamental Problems and Readings in Philosophy'', Broadview Press, 2002, p704</ref> നീച്ചയുടെ മനോവിഭ്രാന്തിക്ക് കാരണമായത് [[സിഫിലിസ്]] ബാധ ആയിരുന്നെന്ന് പരക്കെ വിശ്വാസമുണ്ട്. മാനസികതകർച്ചക്കുപിന്നിൽ തത്ത്വചിന്ത ആയിരുന്നു എന്ന വാദം മിക്കവരും അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ സ്വന്തം തത്ത്വചിന്തയിൽ നിന്നുണ്ടായ മാനസിക അസന്തുലനമാണ് നീച്ചയെ തകർത്തതെന്ന് ചിലരെങ്കിലും വാദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Georges Bataille & Annette Michelson, ''Nietzsche's Madness'', October, Vol. 36, Georges Bataille: Writings on Laughter, Sacrifice, Nietzsche, Un-Knowing. (Spring, 1986), pp. 42-45.</ref><ref>René Girard, ''Superman in the Underground: Strategies of Madness — Nietzsche, Wagner, and Dostoevsky'', ''MLN'', Vol. 91, No. 6, Comparative Literature. (December, 1976), pp. 1161-1185.</ref> മസ്തിഷ്കാർബുദമാണ് നീച്ചക്ക് മാനസികവിഭ്രാന്തി വരുത്തിയതെന്നും ഒരു വാദമുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/articles/2003/05/05/1051987657451.html|title="Nietzsche 'died of brain cancer'"}}</ref> 1898-ലും 99-ലും ഉണ്ടായ ഹൃദയാഘാതങ്ങളെ തുടർന്ന് നീച്ചക്ക് ചലനശേഷിയും സംസാരശേഷിയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. 1900 ഓഗസ്റ്റ് മദ്ധ്യത്തിൽ ന്യൂമോണിയ ബാധിച്ചിരിക്കെ, അഗസ്റ്റ് 24 രാത്രിയിൽ മറ്റൊരാഘാതം കൂടി അനുഭവപ്പെടുകയും ഓഗസ്റ്റ് 25 ഉച്ചയോടെ മരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>ഏലിസബത്തിന്റെ 1904-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ജീവചരിത്രം</ref> എലിസബത്ത്, നീച്ചയെ, റോക്കനിനെ പള്ളിയിൽ അവരുടെ പിതാവിനെ സംസ്കരിച്ചിരുന്നതിനടുത്ത് സംസ്കരിക്കാൻ ഏർപ്പാടുചെയ്തു. നീച്ചയുടെ ശിഷ്യനും സുഹൃത്തുമായിരുന്ന പീറ്റർ ഗാസ്റ്റാണ് ചരമപ്രസംഗം നടത്തിയത്. "നിന്റെ നാമം വരും തലമുറകൾക്കെല്ലാം പരിശുദ്ധമായിരിക്കും" എന്നാണ് ഗാസ്റ്റ് തന്റെ സുഹൃത്തിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്. {{Ref_label|ക|ക|none}} നീച്ചയുടെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടാതിരുന്ന നോട്ടുപുസ്തകങ്ങളിലെ കുറിപ്പുകളിൽ നിന്ന് എലിസബത്ത് 'അധികാരേച്ഛ' (Will to Power) എന്ന കൃതി സമാഹരിച്ച് നീച്ചയുടെ മരണശേഷം പ്രസിദ്ധീക്കരിച്ചു. നീച്ചയുടെ കുറിപ്പുകളുടെ ക്രമീകരണം എലിസബത്ത് തനിക്ക് തോന്നിയവിധമാണ് ചെയ്തത്. ലഭ്യമായ വിവരങ്ങളുടെ ഉപയോഗത്തിൽ അവർ എടുത്ത സ്വാതന്ത്ര്യം മൂലം ആ കൃതിക്ക് കിട്ടിയത് നീച്ച ഉദ്ദേശിച്ച രൂപമല്ല എന്നാണ് പൊതുവേ അഭിപ്രായം. നീച്ചയുടെ രചനാശേഖരം പിന്നീട് സംശോധനചെയ്ത് മസീനോ മൊണ്ടിനാറി, 'അധികാരേച്ഛ' ഒരു കൃത്രിമരചനയാണെന്നും, നീച്ചയുടേതായി അങ്ങനെയൊരു കൃതി ഉണ്ടായിട്ടില്ല എന്നും കരുതി. == തത്ത്വചിന്ത == [[പ്രമാണം:Nietzsche1882.jpg|thumb|175px|ഫ്രീഡ്രിക്ക് നീച്ച, 1882-ൽ]] നീച്ചയുടെ സക്രിയജീവിതകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. എന്നാൽ 1888-ൽ ഡാനിഷ് വിമർശകൻ ജോർജ് ബ്രാൻഡസ് കോപ്പൻഹേഗൻ സർവകലാശാലയിൽ നീച്ചയുടെ ചിന്തകളെക്കുറിച്ച് നടത്തിയ പ്രഭാഷണപരമ്പര ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. 1894-ൽ ലൗ അന്ദ്രേ സലോമി, "ഫ്രീഡ്രീക്ക് നീച്ച തന്റെ കൃതികളിൽ" എന്നപേരിൽ ഒരു പുസ്തകം പ്രസീദ്ധീകരിച്ചു.{{Ref_label|ഖ|ഖ|none}} നീച്ചയുടെ മരണത്തെ തുടർന്നുവന്ന വർഷങ്ങളിൽ, ഇംഗ്ലീഷ് അടക്കമുള്ള ഭാഷകളിലേക്കുള്ള പരിഭാഷകൾ മൂലം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ വ്യാപകമായി വായിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അമേരിക്കയിൽ നീച്ചയുടെ രചനകൾ, വാൾട്ടർ കൗഫ്മാന്റെ പരിഭാഷയിൽ പരക്കെ ലഭ്യമായി. 1950-ൽ തുടങ്ങി, പല പതിപ്പുകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട "നീച്ച: തത്ത്വചിന്തകനും, മനോവിജ്ഞാനിയും, അന്തിക്രിസ്തുവും" എന്ന കൃതിയും കൗഫ്മാന്റേതായുണ്ടായിരുന്നു. നാലുവാല്യങ്ങളു ള്ള ഒരു ഗ്രന്ഥം നീച്ചയെക്കുറിച്ചെഴുതിയ [[മാർട്ടിൻ ഹൈഡഗർ]] ഉൾപ്പെടെ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രമുഖ ചിന്തകന്മാരിൽ പലരും ദർശനത്തെക്കുറിച്ച് രചനകൾ നടത്തി. തങ്ങളുടെ ചിന്തയെ നീച്ച മൗലികമായി സ്വാധീനിച്ചതായി സമ്മതിച്ച ചിന്തകന്മാരുടെ എണ്ണം അതിലും അധികമായിരുന്നു. [[ജീൻ പോൾ സാർത്രെ]], [[മൈക്കേൾ ഫുക്കോ]], [[ഡെറിഡാ]] എന്നിവർ ഇതിലുൾപ്പെട്ടിരുന്നു. നീച്ചയുടെ രചനകൾ ഇന്നും വിവാദപരമാണ്. അവയുടെ വ്യാഖ്യാനത്തേയും പ്രാധാന്യത്തേയും കുറിച്ച് ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്. നീച്ചയെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നതിലുള്ള ഒരു പ്രശ്നം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്താരചനകളിലെ അങ്ങേയറ്റം പ്രകോപനകരമായ ശൈലിയാണ്. "ചുറ്റികകൊണ്ട് തത്ത്വവിചാരം നടത്തുന്നവൻ" (Philosopher of the hammer) എന്നാണ് നീച്ച സ്വയം വിശേഷിപ്പിച്ചത്. [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തേയും]], അംഗീകൃതചിന്തകന്മാരായ [[പ്ലേറ്റോ]], [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|കാന്റ്]] തുടങ്ങിയവരേയും ദൈവദൂഷണസമാനം പ്രകോപനപരമായ ശൈലിയിൽ അദ്ദേഹം വിമർശിച്ചു. ഇതുളവാക്കിയ പ്രതിക്ഷേധത്തിന്റെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാൻ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ യൂറോപ്പിന്റെ മനോഭാവം കൂടി കണക്കിലെടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. തന്റെ വാദങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം വ്യക്തിപരമായ ആക്രമണങ്ങളും, വൈകാരികമായ ആഹ്വാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചു. ആപ്തവാക്യശൈലിയിൽ എഴുതിയകൃതികളിൽ പ്രത്യേകിച്ചും, ഒരു വാദത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക്, ആശയങ്ങൾ തമ്മിൽ പ്രകടമായ യുക്തിബന്ധമൊന്നുമില്ലാതെയുള്ള ചാട്ടം കാണാം. കൊടുമുടിയിൽ നിന്ന് കൊടുമുടിയിലേക്കുള്ള കുതിപ്പ് എന്നാണ് നീച്ച ഈ രീതിയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. നീച്ചയുടെ ശൈലിയുടെ ഈ സവിശേഷതകൾ തത്ത്വചിന്താരചനകളിലെ പരമ്പരാഗത രീതികൾക്ക് വിപരീതമായിരുന്നത്, അക്കാലത്തെ അക്കഡമിക്ക് സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ അകറ്റി. ഒരളവുവരെ ആ അകലം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. നീച്ചയുടെ ചിന്തയെ അസ്ഥിരവും, യഥാർഥതത്ത്വചിന്തയെന്നതിനുപകരം ഭാവനാവ്യാപാരവും, ആയി പല അനലറ്റിക് തത്ത്വചിന്തകന്മാരും വിലയിരുത്തുന്നുവെന്നത് അതിന് തെളിവാണ്. നീച്ചയെ കാര്യമായി പഠിക്കുന്നവർ പ്രത്യേകം പരിഗണിക്കാറുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിന്തയിലെ പ്രമേയങ്ങളിൽ ചിലത്, സദാചാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്, ദൈവം മരിച്ചുവെന്നും ലോകത്തിന്റെമേലുള്ള ദൈവപരിപാലനയിലെ വിശ്വാസത്തിന്റെ കാലം കഴിഞ്ഞുവെന്നുമുള്ള വാദം, അധികാരേച്ഛയെക്കുറിച്ചും അതിമനുഷ്യനെക്കുറിച്ചും, പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യത്തെക്കുറിച്ചും(eternal return) ഉള്ള ആശയങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയാണ്. === സദാചാരം === തന്റെ "സദാചാരത്തിനെതിരായുള്ള സമരം" നീച്ച തുടങ്ങുന്നത് 'പുലരി' എന്ന കൃതിയിലാണ്.<ref>Kaufmann, p.187. (Ecce Homo-M I)</ref> അദ്ദേഹം സ്വയം 'ദുരാചാരി' എന്നുവിശേഷിപ്പിക്കുകയും നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന സന്മാർഗവ്യവസ്ഥകളായ [[ക്രിസ്തുമതം]], [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|കാന്റിന്റെ]] ധാർമ്മികവ്യവസ്ഥ, [[പ്രയോജനവാദം]] എന്നിവയെ നിശിതമായി വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു. അതേസമയം സദാചാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുകയായിരുന്നില്ല നീച്ചയുടെ ലക്‌ഷ്യം. [[ജൂതമതം|യഹൂദ]]-[[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവ]] മൂല്യവ്യവസ്ഥയുടെ പുനർനിർണ്ണയത്തിൽ തുടങ്ങി, ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനചോദനകളെ ആധാരമാക്കിയ കൂടുതൽ സ്വാഭാവികവും ജീവഗന്ധിയുമായ മൂല്യസങ്കല്പത്തിലെത്താനാണ് നീച്ച ആഗ്രഹിച്ചത്. സദാചാരത്തിന്റെ വികാസചരിത്രം നീച്ചക്ക് പ്രധാനമായിരുന്നു. ആ ചരിത്രം അദ്ദേഹം പറയുന്നത് ഒരു വംശാവലിവിവരണത്തിലൂടെയാണ്. ഇതനുസരിച്ച്, ആദ്യത്തെ സദാചാരവ്യവസ്ഥ 'യജമാനസദാചാരം' (Master Morality) ആയിരുന്നു. ഹോമറിന്റെ ഇതിഹാസങ്ങൾ വരുച്ചുകാട്ടുന്ന ഗ്രീസിലെ വ്യവസ്ഥ ഇതിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമാണ്. ഇതിൽ മൂല്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത് നല്ലതും ചീത്തയും തമ്മിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നാണ്. സമ്പത്ത്, ശക്തി, ആരോഗ്യം, അധികാരം തുടങ്ങി, ഹോമറിന്റെ നായകന്മാരിൽ കണ്ടിരുന്ന ഗുണങ്ങൾ നല്ലതായി എണ്ണപ്പെടുന്നു. അടിമയുടെ രോഗ-ദാരിദ്ര്യ-ദൗർബ്ബല്യങ്ങളും അവയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പരിതാപാവസ്ഥയും ചീത്ത ഗുണങ്ങളായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന് വിപരീതമായ 'അടിമസദാചാരം', യജമാന സദാചാരത്തോടുള്ള പ്രതിക്ഷേധത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്നതാണ്. അടിമസദാചാരത്തിന്റെ ഉല്പത്തിയെ നീച്ച [[ജൂതമതം|യഹൂദ]]-[[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവ]] പാരമ്പര്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി. ഇവിടെ മൂല്യങ്ങൾ ജനിക്കുന്നത് നന്മയും തിന്മയും തമ്മിലുള്ള താരതമ്യത്തിൽ നിന്നാണ്. ഇതിൽ കരുണ, ഭക്തി, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം, വിനീതഭാവം, വിധേയത്വം മുതലായവ നന്മകളായും; ക്രൂരത, സ്വാർഥത, സമ്പന്നത, ഭോഗപരത, ആക്രമണോത്സുകത തുടങ്ങിയവ തിന്മകളായും എണ്ണപ്പെടുന്നു. അടിമസദാചാരം, യജമാനന്മാരുടെ മൂല്യവ്യവസ്ഥയെ അട്ടിമറിച്ച് സ്വന്തം അധികാരം സ്ഥാപിക്കാനായി, റോമൻ ആധിപത്യത്തിൽ കീഴിലെ യഹൂദരേയും ക്രൈസ്തവരേയും പോലുള്ള അടിമ-ദുർബ്ബല വിഭാഗങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച സൂത്രമായിരുന്നെന്ന് നീച്ച കരുതി. തങ്ങളുടെ ദുർബ്ബലാവസ്ഥയെ വിശദീകരിക്കാനും സമൂഹത്തെ മുഴുവൻ അടിമശൈലിയിൽ രൂപപ്പെടുത്താനും ഈ വിഭാഗങ്ങൾ അടിമസദാചാരത്തെ ആയുധമാക്കി. അടിമസദാചാരത്തെ യൂറോപ്പിനെ പിടികൂടിയ സാമൂഹ്യവിപത്തായി നീച്ച കണക്കാക്കി. വെറുപ്പിലും, അപരനെ തിന്മയായികണ്ട് അപലപിക്കുന്നതിലും അല്ലാതെ മറ്റൊന്നിലും അടിസ്ഥാനമില്ലാത്ത മൂല്യവ്യവസ്ഥയാണത്. സ്നേഹവും ദയയും പ്രസംഗിക്കുന്ന ക്രിസ്ത്യാനികൾ തന്നെ, സദാചാരത്തിന്റെ വിലക്കുകൾ മൂലം തങ്ങൾ പരസ്യമായി ചെയ്യാൻ മടിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതിന്റെ പേരിൽ മറ്റുള്ളവരെ നിന്ദിക്കുന്നതിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നുവെന്ന് നീച്ച കരുതി. ഇത് ക്രിസ്തീയതയെ ഒരുതരം കാപട്യമാക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ശക്തന്മാരോട്, അവർ എടുത്തണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചങ്ങലകൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, അവരുടെ ശക്തിക്കും, ആരോഗ്യത്തിനും, ജീവചൈതന്യത്തിനും ഇണങ്ങുംവിധം ജീവിക്കാൻ നീച്ച ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>Kaufmann, pp. 111-13, 296-7, 371-2</ref> === ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ വിമർശനം === [[പ്രമാണം:Nietzsche AC Titel.JPG|thumb|250px|'അന്തിക്രിസ്തു'വിന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതിക്ക് നീച്ച ഉണ്ടാക്കിയ രണ്ടു പുറംതാളുകൾ: ഇടതുവശത്തേത് 'അന്തിക്രിസ്തു', "മൂല്യങ്ങളുടെ പുനർനിർണ്ണയം" എന്ന പേരിൽ നാലുഭാഗങ്ങളുള്ള ഒരു കൃതിയുടെ ഒന്നാം ഭാഗമായിരി‍ക്കുമെന്ന് കരുതിയപ്പോൾ എഴുതിയതാണ്. നാലുഭാഗങ്ങളുള്ള ഗ്രന്ഥമെന്ന പദ്ധതി ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം ഉണ്ടാക്കിയ പുറംതാളാണ് വലതുവശത്ത്. അതിൽ "മൂല്യങ്ങളുടെ പുനർനിർണ്ണയം" എന്ന് ആദ്യം ഉപശീർഷകമായി കൊടുത്തിരുന്നു. പിന്നീട് അത് വെട്ടി, "ക്രിസ്തുമതത്തിന് ശാപം" എന്നെഴുതി.]] ക്രിസ്തുമതത്തെക്കുറിച്ച് നീച്ച പ്രകടിപ്പിച്ച വീക്ഷണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സദാചാരചിന്തയുടെ ഒരു പ്രധാനഭാഗമായിരുന്നു. ക്രിസ്തുമതത്തെ ആധുനികകാലത്ത് ഏറ്റവും നിശിതമായി വിമർശിച്ചവരിൽ ഒരാളായിരുന്നു നീച്ച. പിടിപ്പുകെട്ടവരുടേയും പരാജിതരുടേയും പ്രതിഷേധത്തിൽ നിന്ന് ഉറവെടുത്ത, വിസർജ്ജ്യഘടകങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ചീയലിന്റെ പ്രസ്ഥാനമെന്ന് നീച്ച അതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. യഹൂദന്മാർ തുടങ്ങിവച്ച പ്രതിക്ഷേധത്തെ ക്രിസ്തുമതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്, യാതൊരുസത്യസന്ധതയുമില്ലാതിരുന്ന [[പൗലോസ് അപ്പസ്തോലൻ|പൗലോസ് അപ്പസ്തോലനെപ്പോലുള്ള]] ''വിശുദ്ധ അപസ്മാരരോഗികളാണ്''. കുലീനതതൊട്ടുതീണ്ടിയില്ലാത്ത തരം ജനുസിലെ മനുഷ്യന് മാത്രം ചേരുന്ന സുവിശേഷമെന്ന് [[പുതിയനിയമം|പുതിയനിയമത്തെ]] നീച്ച വിശേഷിപ്പിച്ചു. എക്കാലത്തേയും ഏറ്റവും മാരകവും വിഭ്രാമകവും ആയ നുണയാണ് [[ക്രിസ്തുമതം]]. ക്രിസ്തുമതത്തിലെ ആദർശമനുഷ്യനെപ്പോലെ ഒരാൾ ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല. റോമൻ ചരിത്രകാരനായ [[പ്ലൂട്ടാർക്ക്]] എഴുതിയ മഹത്ജീവിതചരിത്രങ്ങൾ വായിച്ചാൽ അത് വ്യക്തമാകും.<ref>ബെർട്രാൻഡ് റസ്സലിന്റെ പാശ്ചാത്യത്ത്വചിന്തയുടെ ചരിത്രത്തിൽ നീച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ലേഖനം - പുറം 765</ref> പൗലോസിനേയും ക്രിസ്തുമതത്തേയും വിമർശിക്കുമ്പോഴും നീച്ച [[യേശു|യേശുവിനെ]] വിമർശിക്കുന്നില്ല. "യേശു, നല്ലവരും നീതിമാന്മാരുമെന്നവകാശപ്പെട്ടവരുടെ അടുത്തേക്ക് വരാതെ വരാതെ മരുഭൂമിയിൽ തന്നെ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ, ഭൂമിയെ സ്നേഹിക്കുവാനും പുഞ്ചിരിക്കുവാനും പഠിക്കുമായിരുന്നു" എന്ന് അദ്ദേഹം 'സരത്തുസ്ട്രാ' യിൽ എഴുതി. "ദൈവരാജ്യം നിങ്ങൾക്കുള്ളിലാണ്" എന്ന യേശുവിന്റെ വചനം നീച്ച 'അന്തിക്രിസ്തു'വിൽ അംഗീകാരപൂർവം ഉദ്ധരിക്കുന്നു. നിത്യജീവിതം ഇവിടെത്തന്നെയാണ്, ഇല്ലാത്ത മറ്റൊരു ലോകത്തിലല്ല എന്ന വ്യാഖ്യാനമാണ് അദ്ദേഹം ആ വ്യാക്യത്തിന് അതിൽ നൽകിയത് എന്നുമാത്രം. === ദൈവത്തിന്റെ മരണം === സന്തുഷ്ടശാസ്ത്രം(The Gay Science) പോലുള്ള പല രചനകളിലും നീച്ച "ദൈവം മരിച്ചു" എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നുണ്ട്. നീച്ചയുടെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന വാക്യങ്ങളിലൊന്നാണത്. ഈ പ്രസ്താവന അടിസ്ഥാനമാക്കി മിക്കവരും <ref>{{cite book|last=Morgan|first=George Allen|title=What Nietzsche Means|url=https://archive.org/details/whatnietzschemea0000geor_l9l3|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Mass.|year=1941|pages=[https://archive.org/details/whatnietzschemea0000geor_l9l3/page/n57 36]}}</ref> അദ്ദേഹത്തെ കണക്കാക്കുന്നത് നിരീശ്വരവാദിയായാണ്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുന്നേറ്റവും സമൂഹത്തിന്റെ മതേതരവൽക്കരണവും ചേർന്ന്, ആയിരത്തിലേറെക്കൊല്ലക്കാലം പാശ്ചാത്യമനുഷ്യന് അർത്ഥത്തിന്റേയും മൂല്യത്തിന്റേയും അടിസ്ഥാനമായിരുന്ന ക്രൈസ്തവദൈവത്തെ കൊന്നു എന്ന് നീച്ച പ്രഖ്യാപിച്ചു. ==== വീക്ഷണകോണവാദം ==== ദൈവത്തിന്റെ മരണം ക്രമേണ, എല്ലാത്തിനേയും വിലയിരുത്താൻ പറ്റിയ സാർവത്രികമായ വീക്ഷണകോണത്തിന്റേയും അതോടൊപ്പം വസ്തുനിഷ്ഠമായ സത്യമെന്ന സങ്കല്പത്തിന്റേയും തിരോധാനത്തിൽ കലാശിക്കുമെന്ന് നീച്ച കരുതി.<ref>Lampert, ''Nietzsche's Teaching, 17–8; Heidegger, "The Word of Nietzsche."</ref> അവയുടെ സ്ഥാനത്ത് അവശേഷിക്കുക നമുക്ക് വ്യക്തിപരമായുള്ള അനേകം ചഞ്ചലവീക്ഷണങ്ങളുടെ വൈവിദ്ധ്യമാണ്. ഈ നിലപാട് 'വീക്ഷണകോണവാദം' (perspectivism) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ==== സർവനിഷേധവാദം ==== മറ്റൊരുവഴിക്ക്, ദൈവത്തിന്റെ മരണം കേവലമായ വീക്ഷണകോണവാദത്തിനപ്പുറം ഒരുതരം സർവനിഷേധമായി ([[നിഹിലിസം]] ) ഒന്നിനും എന്തെങ്കിലും പ്രാധാന്യമോ, ജീവിതത്തിന് ലക്‌ഷ്യമോ ഇല്ലെന്ന നിലപാടായേക്കാം. [[മാർട്ടിൽ ഹൈഡഗർ|ഹൈഡഗർ]] ഇതിനെ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിക്കുന്നു. "എല്ലത്തിന്റേയും ഇന്ദ്രിയാതീതമായ അടിസ്ഥാനവും ലക്‌ഷ്യവുമായ ദൈവം മരിച്ചെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രിയാതീതമായ ആശയങ്ങളുടെ ലോകത്തിന്റെ ജീവനും വികാസത്തിനും ആവശ്യമായിരന്ന ശക്തി നശിച്ചെങ്കിൽ, മനുഷ്യന് ആശ്രയത്തിന് അള്ളിപ്പിടിക്കാനും വഴികാട്ടിയുമായി സ്വീകരിക്കാനും ഒന്നുമില്ല."<ref>Heidegger, "The Word of Nietzsche," 61.</ref> "സരത്തുസ്ട്രാ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു" എന്ന കൃതിയിൽ ഈ ആശയത്തെ കൂടുതൽ വികസിപ്പിച്ച്, നീച്ച മൂല്യങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ അതിമനുഷ്യൻ(Ubermensch) എന്ന സങ്കല്പത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ലാമ്പെർട്ടിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ "ദൈവത്തിന്റെ മരണത്തെ തുടർന്നുണ്ടാവുക, വിശ്വാസവും നിഷേധവാദവും ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഒരു ദിനപ്പകർച്ചയാണ്(Twilight of piety and nihilism). സരത്തുസ്ട്രാ അതിമനുഷ്യനെ സമ്മാനിച്ചത് അയാൾക്ക് പരിഹരിക്കാനുള്ള പ്രശ്നത്തിന്റെ സ്വഭാവമെന്താണെന്നുതന്നെ അറിഞ്ഞുകൂടാത്ത മനുഷ്യരാശിക്കാണ്.<ref>Lampert, ''Nietzsche's Teaching'', 18.</ref> === അധികാരേച്ഛ === മനുഷ്യവ്യക്തികളുടെ പെരുമാറ്റത്തിന്റെ വിശദീകരണത്തിന് നീച്ച ഉപയോഗിച്ച 'അധികാരേച്ഛ' എന്ന സങ്കല്പം തത്ത്വചിന്തയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമീപനത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാനഘടകമാണ്. അധികാരേച്ഛ, സാഹചര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം മാറി അതിജീവനം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള പ്രേരണ മാത്രമല്ലെന്ന് നീച്ച പലയിടത്തും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>Beyond Good & Evil 13, Gay Science 349 & Genealogy of Morality II:12</ref> പിൽക്കാലരചനകളിൽ അധികാരേച്ഛയെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ബാധകമായ ഒരു ശക്തിയായാണ് നീച്ച അവതരിപ്പിച്ചത്. നിലനിൽക്കാൻ വേണ്ടി പരിസരത്തിനൊത്തുമാറാനുള്ള ത്വരയേക്കാൾ ജീവജാലങ്ങളുടെ പരിണാമത്തിന് കാരണമായിരിക്കുന്നത്, അധികാരം വികസിപ്പിക്കാനുള്ള അവരുടെ ഇച്ഛയാണന്നാണ് നീച്ച ഈ രചനകളിൽ സൂചിപ്പിച്ചത്. പിന്നീട് ഈ ആശയത്തെ കുറേക്കൂടി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയ നീച്ച, പദാർഥത്തെ 'ബലകേന്ദ്രങ്ങൾ' എന്നതിനുപകരം 'ഇച്ഛാശക്തിയുടെ കേന്ദ്രങ്ങൾ' എന്ന് നിർവചിച്ചു. പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ശക്തികൾക്കിടയിൽ അളവുകളിലുള്ള വ്യത്യാസത്തിനും, ഓരോ ശക്തിയേയും മറ്റുള്ളവയുമായുള്ള ബന്ധത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന ഗുണത്തിനും അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുന്ന ഘടകമെന്ന് അധികാരേച്ഛ നിർവചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഈ നിർവചനത്തിൽ അത്, ശക്തികളുടെ സംശ്ലേഷണത്തിനു പിന്നിലെ തത്ത്വമാണ്(principle of synthesis of forces).<ref>Gilles Deleuze, Nietzsche ad Philosophy, translated by Hugh Tomlinson, 2006, p46</ref> [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവറുടെ]] ജീവിതേച്ഛ എന്ന ആശയത്തോടുള്ള പ്രതികരണമായും അധികാരേച്ഛയെ കാണാം. മരണം അനിവാര്യമായ അന്തിമസത്യമാണെന്നിരുന്നിട്ടും അതിൽ നിന്നൊഴിവാകാനും പ്രത്യുല്പാദനത്തിലേർപ്പെടുവാനും പ്രേരണനൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആദിമമായ ഒരു ജീവിതേച്ഛ പ്രപഞ്ചത്തെയാകെ ഗ്രസിച്ചുനിൽക്കുന്നതായി നീച്ചക്ക് ഒരു തലമുറമുൻപ് ഷോപ്പൻഹോവർ എഴുതി. ഇതിനെ ചോദ്യം ചെയ്ത നീച്ച, മനുഷ്യരും മറ്റുജീവികളും യഥാർഥത്തിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് അധികാരമാണെന്നു വാദിച്ചു. ജീവിച്ചിരി‍ക്കുകയെന്നത് അധികാരത്തിന്റെ വികസനത്തിന് ആവശ്യമാകുന്നിടത്തോളം മാത്രം പ്രസക്തമായ ആനുഷംഗികലക്‌ഷ്യം മാത്രമാണ്. ഇതിന് തെളിവായി, മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും അധികാരവർദ്ധനക്കുവേണ്ടി യുദ്ധങ്ങളിലും മത്സരപ്പോരുകളിലും മറ്റും സ്വമനസാലെ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കുന്നത് നീച്ച ചുണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ഇവിടേയും നീച്ച, തനിക്ക് നല്ല പരിചയമുണ്ടായിരുന്ന ഹോമറുടെ ഗ്രീക്ക് ഇതിഹാസങ്ങളിൽ നിന്ന് ആശയങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതായി തോന്നും. അവയിലെ കുലീനനായകന്മാർ ആഗ്രഹിച്ചത് വെറുതേ ജീവിച്ചിരിക്കാനല്ല. യുദ്ധങ്ങളിൽ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കി അവർ പലപ്പോഴും യുവാവസ്ഥയിൽ തന്നെ മരിച്ചിരുന്നു. അവർക്കുവേണ്ടിയിരുന്നത്, അധികാരവും, പുകഴ്ച്ചയും, മഹത്ത്വവും ആയിരുന്നു. യവനസംസ്കാരത്തിലെ മത്സരം(agon) എന്ന ആശയത്തെ ഈ സന്ദർഭത്തിൽ നീച്ച പലപ്പോഴും പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. ഷോപ്പൻഹോവറുടെ മനഃശ്ശാസ്ത്രമാനങ്ങളുള്ള സിദ്ധാന്തത്തിനുപുറമേ, അക്കാലത്ത് പ്രചാരത്തിലിരുന്ന മറ്റുപലസിദ്ധാന്തങ്ങളുമായും നീച്ച അധികാരേച്ഛയെ താരതമ്യം ചെയ്തു. എല്ലാമനുഷ്യരും അടിസ്ഥാനപരമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നത് സന്തുഷ്ടിയാണെന്നു {{Ref_label|ഗ|ഗ|none}} വാദിച്ച പ്രയോജനവാദികളുടേയും, നന്മയുമായോ, ദൈവവുമായോ ഉള്ള ഐക്യമാണ് മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹമെന്ന് പറഞ്ഞ പ്ലേറ്റോണിസ്റ്റുകളുടേയും ക്രൈസ്തവ-നവപ്ലേറ്റോണിസ്റ്റുകളുടേയും ഒക്കെ നിലപാടുകളെ അദ്ദേഹം പരിഗണിക്കുന്നുണ്ട്. മനുഷ്യപ്രകൃതിയുടെ പൊതുവിശദീകരണമെന്ന നിലയിൽ അധികാരേച്ഛ ഇവയെല്ലാത്തിനേയുംകാൾ വിശ്വസനീയമാണെന്ന് നീച്ച വാദിച്ചു. === അതിമനുഷ്യൻ === നീച്ചയുടെ ചിന്തയെ മനസ്സിലാക്കാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു പ്രധാന സങ്കല്പമാണ് 'അതിമനുഷ്യൻ'. ജർമ്മൻ ഭാഷയിൽ നീച്ച ഇതിന് ഉപയോഗിച്ച Ubermensch എന്ന് വാക്ക് അലിംഗപദമാണെങ്കിലും ഇംഗ്ലീഷ് അടക്കമുള്ള ഭാഷകളിൽ അതിന് സാധാരണ കാണാറുള്ള പരിഭാഷ പുല്ലിംഗമാണ്. അതിമനുഷ്യനെ നീച്ച അവസാനമനുഷ്യനുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. നീച്ചയുടെ സങ്കല്പത്തിലെ 'അവസാനമനുഷ്യൻ'(Last Man) ജനാധിപത്യ, ബൂർഷ്വാ, സോഷ്യലിസ്റ്റ്, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ പദ്ധതികളിലെ 'തരംതാണ' മനുഷ്യസങ്കല്പങ്ങളുടെ ശരാശരിയുടെ അതിശയോക്തരൂപമാണെന്ന് പറയാം.<ref>Lampert, ''Nietzsche's Teaching'', 18–27.</ref> അതിമനുഷ്യർ എന്ന ബഹുവചനരൂപം നീച്ച ഉപയോഗിക്കുന്നതേയില്ല. അതിമനുഷ്യൻ എന്ന സങ്കല്പത്തിന് നാസികൾ കൊടുത്ത വംശീയമാനങ്ങളുള്ള വ്യാഖ്യാനം കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ ഇത് പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. സുഖദുഃഖങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അവിഭാജ്യബന്ധം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, സന്തോഷസന്താപങ്ങൾക്കുപരിയും അപ്പുറവും നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് അതിമനുഷ്യൻ എന്ന് മൈക്കേൾ ടാനർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>Tanner, ''Nietzsche'', 50.</ref> === പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം === നീച്ചയുടെ ആശയങ്ങളിൽ ഏറെ ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം(eternal recurrence) എന്ന സങ്കല്പം. ഇതിനെ നിത്യമായ തിരിച്ചുവരവ്, നിത്യമായ ആവർത്തനം എന്നുമൊക്കെ വിളിക്കാം. ശക്തിയും ഉശിരുമുള്ള ജീവിതത്തിന് സഹായകമായ ഒരു ചിന്താപരീക്ഷണമാണ്(thought experiment) നീച്ച ഇതിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് പറയാം. നാം നയിക്കുന്ന ജീവിതം നമ്മുടെ മരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ലെന്നും, അതിലെ ഓരോ നിമിഷവും നിത്യതയോളം അതേരൂപത്തിൽ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്നുമാണ് പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം വാദിക്കുന്നത്. ഈ ആശയത്തെ അംഗീകരിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടനുഭവപ്പെടുന്നത്, ജീവിതത്തെ വിലമതിക്കേണ്ടതുപോലെ വിലമതിക്കാൻ ആറിയാതെവരുമ്പോഴാണ്. ഈ ആശയത്തെ സന്തോഷപൂർവം സ്വീകരിക്കുന്നവരുടെ ജീവിതത്തെ അത് ധന്യമാക്കുന്നു. പ്രത്യാഗമനനൈരന്തര്യം എന്ന സങ്കല്പം, 'സന്തുഷ്ടശാസ്ത്രം', "സരത്തുസ്ട്രാ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു" എന്നിവയടക്കം നീച്ചയുടെ പല കൃതികളിലും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുണ്ട്. === സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് === [[പ്രമാണം:Nietzsche-mae.jpg|thumb|175px|അമ്മ ഫ്രാൻസെസ്കായോടൊത്ത് നീച്ച]] സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ച് നീച്ച പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകോപനപരവും ഏറെ ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവയുമാണ്. അവരെ എത്ര വിലകുറച്ചുകാണിച്ചാലും അദ്ദേഹത്തിന് മതിവരില്ല എന്നു തോന്നും. സ്ത്രീകൾ ഇനിയും സൗഹൃദത്തിന് കഴിവുള്ളവരായിട്ടില്ലെന്നും അവർ ഇപ്പോഴും [[പൂച്ച|പൂച്ചകളും]], കിളികളും ഏറിയാൽ [[പശു|പശുക്കളും]] ആണെന്നും അദ്ദേഹം 'സരത്തുസ്ട്രാ'യിൽ എഴുതി. "പുരുഷന്മാർക്ക് യുദ്ധപരിശീലനവും സ്ത്രീകൾക്ക് യോദ്ധാവിനെ വിനോദിപ്പിക്കാനുള്ള പരിശീലനവും ആണ് നൽകേണ്ടത്. മറ്റുവാദങ്ങളൊക്കെ തട്ടിപ്പാണ്" എന്നായിരുന്നു നീച്ചയുടെ അഭിപ്രായം. പുരുഷന്മാരെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഒരുപദേശവുമുണ്ട്: "നീ പെണ്ണിന്റെ അടുത്തുപോവുകയാണോ? ചാട്ടവാർ കൊണ്ടുപോകാൻ മറക്കരുത്." <ref>ബെർട്രാൻഡ് റസ്സലിന്റെ മേലുദ്ധരിച്ച പുസ്തകം - പുറം 764</ref> സ്ത്രീകളെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വിലയിരുത്തലിന് നീച്ച ഒരുതരത്തിലുമുള്ള തെളിവുകളും അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നും ഇക്കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുഭവം സ്വന്തം സഹോദരി എലിസബത്തിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നുവെന്നും പ്രസിദ്ധചിന്തകനായ [[ബർട്രാൻഡ് റസ്സൽ]] വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. പെണ്ണിന്റെ അടുത്തുപോകുമ്പോൾ ചാട്ടവർ കരുതണമെന്ന് പുരുഷന്മാരെ ഉപദേശിച്ചതിനെ റസ്സൽ ഇങ്ങനെ പരിഹസിക്കുന്നു: "പത്തുപെണ്ണുങ്ങളിൽ ഒൻപത്പേർക്കും നീച്ചയുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ചാട്ടവാർ പിടിച്ചുവാങ്ങാൻ കഴിയും. നീച്ചക്ക് ഇതറിയാമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവരിൽ നിന്ന് കഴിയുന്നത്ര ഒഴിഞ്ഞുനിൽക്കുകയും, തന്റെ വൃണിതഗർവിന്റെ സാന്ത്വനത്തിനായി, അവർക്കെതിരെ കടുത്ത വാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>ബെർട്രാൻഡ് റസ്സലിന്റെ മേലുദ്ധരിച്ച പുസ്തകം - പുറം 767</ref> == കൃതികൾ == * ദുരന്തകഥയുടെ ജനനം (1872) * സദാചാരനിരപേക്ഷമായ നേരും നുണയും (1873) * അസമയ ചിന്തകൾ (1876) * മാനുഷികം, അങ്ങേയറ്റം മാനുഷികം (1879-80) * പ്രഭാതം (1881) * സന്തുഷ്ടശാസ്ത്രം (1882) * സരത്തുസ്ട്രാ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു (1883-85) * നന്മ-തിന്മകൾക്കപ്പുറം (1886) * സദാചാരത്തിന്റെ വംശാവലി (1887) * വാഗ്നറുടെ പക്ഷം (1888) * വിഗ്രഹങ്ങളുടെ സായന്തനം (1888) * അന്തിക്രിസ്തു (1888) * ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ (1888) * നീച്ച വാഗ്നർക്കെതിരെ (1888) * അധികാരേച്ഛ (പ്രസിദ്ധീകരിക്കാതിരുന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി സഹോദരി സംശോധന ചെയ്തത്) == നീച്ചയെ സ്വാധീനിച്ചവർ == <!-- [[ചിത്രം:Art_Museum_of_Nizhny_Novgorod.jpg|thumb|240px|right|[[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിൽ]] വെയ്മറിലെ നീച്ചെ സംഗ്രഹാലയം - നീച്ചെയുടെ കടലാസുകളെല്ലാം ഇവിടെയാണ്.]] --> ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞനെന്ന നിലയിൽ നീച്ച യവന തത്ത്വചിന്തയിൽ സമഗ്രമായ അറിവുനേടിയിരുന്നു. അദ്ദേഹം [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|കാന്റിന്റേയും]] [[ജോൺ സ്റ്റൂവാർട്ട് മിൽ|മില്ലിന്റേയും]] [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവറുടേയും]] രചനകളും വായിച്ചു.<ref>Brobjer, Thomas. ''Nietzsche's Reading and Private Library, 1885-1889.'' Published in ''Journal of History of Ideas.''</ref> ഇവർ പിന്നീട് തത്ത്വചിന്തയിൽ നീച്ചയുടെ മുഖ്യ എതിരാളികളായി. പിന്നീട് നീച്ച [[ബാറുക് സ്പിനോസ|സ്പിനോസയുടെ]] രചനകളും വായിച്ചു. സ്പിനോസയെ നീച്ച ഒരളവുവരെ തന്റെ പൂർവഗാമിയായും <ref>Letter to Franz Overbeck, July 30, 1881</ref> മറ്റൊരുവിധത്തിൽ തനിക്കിഷ്ടമില്ലാതിരുന്ന സാത്വികതയുടെ വക്താവായും കണക്കാക്കി. [[ഫ്രാൻസ്വാ ഡി ലാ റോക്കെഫൊക്കാൾഡ്|ലാ റോക്കെഫോക്കാൾഡിനേയും]] മറ്റും പോലുള്ള പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫ്രഞ്ച് എഴുത്തുകാരേയും പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[സ്റ്റെൻധാൾ|സ്റ്റെൻധാളിനേയും]] നീച്ചക്ക് ഇഷ്ടമായിരുന്നു. യാഥാർഥ്യത്തെ ഒരു ജീവൽഘടനയായി കണ്ട് വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ച പോൾ ബോർഗെറ്റ്, റുഡോൾഫ് വിർചൗ, ആൽഫ്രെഡ് എസ്പിനാസ് തുടങ്ങിയവർ (Organicists)നീച്ചയെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു. ഡാർവിന്റെ സിദ്ധാന്തങ്ങളെക്കുറിച്ച് നീച്ച, ഫ്രീഡ്രിക്ക് ലാങ്ങ് വഴി മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ലിയോ ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ "എന്റെ മതം" ഏണസ്റ്റ് റീനാൻ എഴുതിയ "യേശുവിന്റെ ജീവിതം" [[ഫയോദോർ ദോസ്തോവ്സ്കി|ദോസ്തോവ്സ്കിയുടെ]] 'ഭൂതാവിഷ്ടർ' തുടങ്ങിയ കൃതികളും നീച്ച വായിച്ചിരുന്നു.<ref>Walter Kaufmann, ''Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist'', pp. 306-340.</ref> തനിക്ക് പഠിക്കാൻ എന്തെങ്കിലുമുള്ള ഒരേയൊരു മനഃശാസ്ത്രജ്ഞൻ എന്ന് നീച്ച ദോസ്തോവ്സ്കിയെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്സന്റെ കൃതികളോടും നീച്ചയുടെ മനോഭാവം അനുകൂലമായിരുന്നെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. == നീച്ചയുടെ സ്വാധീനം == തത്ത്വചിന്തകന്മാരും പൊതുജനസംസ്കാരവും നീച്ചയുടെ രചനകളോട് പ്രതികരിച്ചത് സങ്കീർണ്ണവും വിവാദപരവുമായ രീതികളിലാണ്. വ്യക്തിവാദത്തിനും വ്യക്തിത്വവികാസത്തിനും നീച്ച 'സരത്തുസ്ട്രാ'യിൽ കൊടുത്ത ഊന്നൽ ജർമ്മൻ സമൂഹം കാലക്രമേണ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാൽ അവയോട് പലരും പലവിധത്തിലാണ് പ്രതികരിച്ചത്. 1890-കളിൽ ജർമ്മനിയിലെ ഇടതുപക്ഷത്തിനിടയിൽ ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുണച്ചിരുന്നു. 1894-95-ൽ യാഥാസ്ഥിതികർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ വിധ്വംസകമെന്ന് പറഞ്ഞ് അവയുടെ നിരോധനം ആവശ്യപ്പെട്ടു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനകാലം നീച്ചയുടെ രചനകൾ അരാജകത്വവാദവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ഫ്രാൻസിലേയും അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലേയും അരാജകത്വവാദികൾക്കിടയിൽ നീച്ചക്ക് സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്നു.<ref>O. Ewald, "German Philosophy in 1907", in The Philosophical Review, Vol. 17, No. 4, Jul., 1908, pp. 400-426; T. A. Riley, "Anti-Statism in German Literature, as Exemplified by the Work of John Henry Mackay", in PMLA, Vol. 62, No. 3, Sep., 1947, pp. 828-843; C. E. Forth, "Nietzsche, Decadence, and Regeneration in France, 1891-95", in Journal of the History of Ideas, Vol. 54, No. 1, Jan., 1993, pp. 97-117</ref> [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാംലോകമഹായുദ്ധസമയമായപ്പോൾ]] ജർമ്മനിയിലെ വലതുപക്ഷ സൈനികവാദത്തിന്റെ പ്രചോദകനായി അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. യുദ്ധത്തിനിടെ ജർമ്മൻ പട്ടാളക്കാർക്ക് 'സരത്തുസ്ട്രാ'യുടെ പ്രതികൾ സമ്മാനമായി കൊടുക്കുവാൻ പോലും തുടങ്ങി.<ref>Kaufmann, p.8</ref> നീച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണകളുടെ ഒരു ചിത്രം, യഹൂദവംശജനായിരുന്ന ആൽഫ്രഡ് ഡ്രൈഫസ് എന്ന ഫ്രഞ്ച് സൈനികോദ്യോഗസ്ഥനെ നിരപരാധിയായിരുന്നിട്ടും രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റത്തിന് വിചാരണചെയ്തു ശിക്ഷിച്ച സംഭവത്തിൽ നിന്ന് കിട്ടും. ഡ്രൈഫസിനെ പിന്തുണച്ച യഹൂദ-ഇടതുപക്ഷ ബുദ്ധിജീവികളെ, വലതുപക്ഷത്തെ യഹൂദവിരുദ്ധന്മാർ വിളിച്ചത് 'നീച്ചയന്മാർ' (Nietzscheans) എന്നാണ്.<ref>Schrift, A.D. (1995). ''Nietzsche's French Legacy: A Genealogy of Poststructuralism''. Routledge. ISBN 0-415-91147-8. </ref> ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ രാഷ്ട്രീയ സ്വേച്ഛാപതികളായ [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|സ്റ്റാലിൻ]]<ref>D. Volkogonov: ''Stalin'', part I, near the end of its introduction (2006).</ref>, [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലർ|ഹിറ്റ്ലർ]]<ref>See e.g. A. Kubizek: ''The Young Hitler I Knew'', c. 17, p. 181, Greenhill Books, 2006.</ref>, [[മുസ്സോലിനി]]<ref>See e.g. D. Irving: ''Hitler's War'', part I, c. 3, near the beginning (2005)</ref> തുടങ്ങിയവർ നീച്ചയുടെ കൃതികൾ വായിച്ചിരുന്നു. നാത്‌സികൾ നീച്ചയുടെ തത്ത്വചിന്തയിൽ തങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് സ്വീകരിച്ചു. നാത്‌സി ആശയസംഹിതയുമായുള്ള ഈ ബന്ധം രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം നീച്ചയുടെ ജനസമ്മതിയെ ബാധിച്ചു. ഏതായാലും നീച്ചയുടെ ചിന്തകൾ [[മൈക്കേൾ ഫുക്കോ]], [[ഷാക്ക് ഡെറിഡാ]], [[മാർട്ടിൻ ഹൈഡഗർ]], [[ആൽബർട്ട് കാമ്യു]], [[ജീൻ പോൾ സാർത്രെ]] എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള പിൽക്കാല ചിന്തകന്മാരെ കാര്യമായി സ്വാധീനിച്ചു. ആംഗല-അമേരിക്കൻ പാരമ്പര്യത്തിൽ വാൾട്ടർ കൗഫ്മാന്റേയും ആർ.ജെ. ഹോളിങ്ങ്‌ഡേലിന്റെയും പഠനങ്ങൾ ഒരു തത്ത്വചിന്തകനെന്ന നിലയിൽ നീച്ചക്ക് പുന:പ്രതിഷ്ഠ നൽകി. നീച്ചയുടെ "ഉപരിവർഗ്ഗ തീവ്രവാദത്തെ" സമാനതാവാദമായി ദുർവ്യാഖ്യാനമാക്കുന്ന ജനകീയവ്യാഖ്യാനത്തെ വിമർശിക്കുന്ന ഒരു ന്യൂനപക്ഷം നീച്ച വ്യാഖ്യാതാക്കൾ വേറേയുമുണ്ട്. == നീച്ചയുടെ സഹോദരി == തന്റെ സഹോദരി എലിസബത്തിന് നീച്ച ഒട്ടേറെ കത്തുകൾ എഴുതിയിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിനൊടുവിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും എലിസബത്ത് യഹൂദവിരുദ്ധതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref name="search.eb.com.librarypx.lclark.edu">Encyclopædia Britannica Online. "Förster-Nietzsche, Elisabeth." http://www.search.eb.com.librarypx.lclark.edu/eb/article-9034925{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടക്കം മുതലേ ആര്യൻ വംശത്തിന്റെ മേന്മയിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന എലിസബത്ത് 1880-കളിൽ യഹൂദവിരുദ്ധപ്രവർത്തകനായ ബെർണാർഡ് ബേൺഹാർഡ് ഫോർസ്റ്ററെ വിവാഹം കഴിച്ചു. അവരിരുവരും, പരാഗ്വേയിൽ നവ-ജർമ്മനി എന്ന പേരിൽ ഒരു ആര്യൻ കോളനി സ്ഥാപിക്കാനുദ്ദേശിച്ച് പുറപ്പെട്ടു.<ref name="search.eb.com.librarypx.lclark.edu"/> അവരുടെ പദ്ധതി പ്രതീക്ഷിച്ചതുപോലെ നടപ്പായില്ല. നേരത്തേതന്നെ സഹോദരിക്ക് മുന്നറിയിപ്പ്‌കൊടുത്തിരുന്ന നീച്ചയെ അത് അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയില്ല.<ref>Levy, Oscar. ''Selected Letters of Friedrich Nietzsche.'' (New York: Doubleday, Page and Co., 1921),195.</ref> "ഞാൻ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ പോകുന്ന പുസ്തകങ്ങളുടെ വായന, അപകടകരമായ കൗതുകത്തിനൊന്നും കാരണമാകാതെ നോക്കണമെന്ന്" നീച്ച എലിസബത്തിനെഴുതിയിരുന്നു.<ref>Levy, Oscar. ''Selected Letters of Friedrich Nietzsche.'' (New York: Doubleday, Page and Co., 1921), 253.</ref> സഹോദരി തന്റെ രചനകളെ സഹോദരി ദുർവ്യഖ്യാനം ചെയ്യുകയോ, അവയ്ക്ക് ഗ്രന്ഥകാരൻ ഉദ്ദേശിക്കാത്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരാൽ വഴിതെറ്റിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തേക്കാമെന്ന ഭയമായിരുന്നു നീച്ച പ്രകടിപ്പിച്ചത്. നീച്ചയുടെ ഈ ഭയം ഒടുവിൽ യാഥാർഥ്യമായി. എലിസബത്ത്, നീച്ചയുടെ രചനകളെ തന്റെ മുൻഗണനകൾക്ക് ചേരുംവിധം വ്യാഖ്യാനിച്ചു.<ref>Diethe, Carol. ''Nietzsche's Sister and the Will to Power: A Biography of Elisabeth Förster-Nietzsche. Illinois: University of Illinois Press, 2003.''</ref> നീച്ചയുടെ മാനസികമായ തകർച്ചക്കുശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകാശിതവും അപ്രകാശിതവുമായ രചനകളുടെ നിയന്ത്രണം എലിസബത്ത് ഏറ്റെടുക്കുകയും അവയെ, തോന്നും‌പോലെ വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്തു. നീച്ചയുടെ മരണശേഷം അവർ ഒരുപടികൂടി കടന്ന്, കൃതികളിൽ തിരുത്തലുകൾ വരുത്തുകയും ചിലതൊക്കെ പൂർണ്ണമായി മറ്റിയെഴുതുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് എലിസബത്ത് നാത്‌സി സർക്കാരിനെ പിന്തുണക്കുകയും നീച്ചയുടെ ചിന്തയെ നാത്‌സി ആശയസംഹിതക്കിണങ്ങും വിധം വളച്ചൊടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Wikipedia. "Elisabeth Förster-Nietzsche." http://en.wikipedia.org/wiki/Elisabeth_F%C3%B6rster-Nietzsche (Accessed October 12, 2008).</ref> == നുറുങ്ങുകൾ == * നീച്ചയുടെ ജനനകാലത്ത് ഏകീകൃതജർമ്മൻ രാഷ്ട്രം രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായ പ്രഷ്യയിലാണ് നീച്ച ജനിച്ചതെങ്കിലും ബാസലിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ജോലി സ്വീകരിക്കാൻ വേണ്ടി പ്രഷ്യൻ പൗരത്വം ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നു. എന്നിട്ടും നീച്ചയെ ഒരു [[ജർമ്മനി|ജർമ്മൻ]] ചിന്തകനായാണ് തത്ത്വചിന്തകന്മാരും സാധാരണക്കാരും കരുതിവരുന്നത്. തന്റെ ദേശീയതയെക്കുറിച്ച് നീച്ചയുടെതന്നെ ധാരണ വളരെ സങ്കീർണ്ണമായിരുന്നു. പൂർവികന്മാർ പോളണ്ടുകാരായിരുന്നെന്നും യാത്രകൾക്കിടയിൽ പോളണ്ടുകാരടക്കമുള്ളവർ തന്നെ ആ നാട്ടുകാരനായി കരുതാറുണ്ടെന്നും ജർമ്മനിയുടേതെന്ന് പറയാൻ തന്നിലുള്ളത് പുറം പൂച്ച് മാത്രമാണെന്നും "ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ" എന്ന കൃതിയിൽ നീച്ച എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.<ref>ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ എന്ന് കൃതിയിലെ, "ഞാൻ ഇത്ര ബുദ്ധിമാനായിരിക്കുന്നതെങ്ങനെ" എന്ന ഭാഗം , 3 (W. Kaufmann-ന്റെ പരിഭാഷ)</ref> പഴയ ജർമ്മൻ ചിന്തകന്മാരിൽ [[ആർതർ ഷോപ്പൻഹോവർ|ഷോപ്പൻഹോവറുടെ]] കൃതികൾ മാത്രമാണ് നീച്ചയുടെ സ്വകാര്യഗ്രന്ഥശേഖരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്നു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>Brobjer, Thomas H. Nietzsche as German Philosopher: His Reading of the Classical German Philosophers." in ''Nietzsche and the German Tradition'' (Bern: Peter Lang AG, 2003), 42.</ref> * ഭ്രാന്തിന്റെ കയത്തിൽ മുങ്ങിയ നീച്ചയെ അമ്മ കാണുന്ന രംഗം, യേശുവിന്റെ ശവശരീരത്തെ മേരി മടിയിൽ കിടത്തിയതായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന [[മൈക്കെലാഞ്ജലോ|മൈക്കെലാഞ്ജലോയുടെ]] പ്രഖ്യാതശില്പമായ [[പിയേത്താ|പിയേത്തായെ]] അനുസ്മരിപ്പിക്കുമെന്ന് [[വിൽ ഡുറാന്റ്]] എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഭ്രാന്ത്, നീച്ചക്ക് ജീവിതത്തിലൊരിക്കലും ലഭിക്കാതിരുന്ന ശാന്തി കൊടുത്തുവെന്നും ഡുറാന്റ് എഴുതി. ഭ്രാന്തിലേക്ക് തള്ളിവിട്ട് പ്രകൃതി അദ്ദേഹത്തോട് കരുണ കാണിക്കുകയായിരുന്നത്രെ. ആ അവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹം അസന്തുഷ്ടനായിരുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ തന്നെ നോക്കി സഹോദരി കണ്ണീരൊഴുക്കുന്നതുകണ്ടിട്ട്, നീച്ചക്ക് കാരണം മനസ്സിലായില്ല. അദ്ദേഹം അവരോട് ചോദിച്ചു: "ലിസ്ബത്ത്, നമുക്ക് സന്തോഷമാണല്ലോ. പിന്നെ നീ കരയുന്നതെന്തിന്." മറ്റൊരിക്കൽ ആരോ പുസ്തകങ്ങളുടെ കാര്യം ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് കേട്ട അദ്ദേഹം പുഞ്ചിരിച്ച്, "ഹാ!, ഞാനും ചില നല്ല പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്" എന്നു പറഞ്ഞു.<ref>The Story of Philosophy, Will Durant(പുറം 335),</ref> == കുറിപ്പുകൾ == ക.{{Note_label|ക|ക|none}} ഒരു കാലത്ത് തന്റെ പേരിൽ വിശുദ്ധി ആരോപിക്കപ്പെട്ടേക്കാമെന്ന ഭയം, നീച്ച "ഇതാണ് ആ മനുഷ്യൻ" എന്ന കൃതിയിൽ പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഖ.{{Note_label|ഖ|ഖ|none}} 1880-കളുടെ ആദ്യഭാഗത്ത് നീച്ചയെ അടുത്തറിഞ്ഞിരുന്ന സലോമി, അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം 1932-ൽ വീണ്ടും എഴുതി. "തിരിഞ്ഞുനോട്ടം: സ്മരണകൾ" എന്നു പേരിട്ട ആ പുസ്തകം നീച്ച, [[റെയ്നർ മരിയ റിൽക്കെ]], [[സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡ്]] എന്നിവരുമായുള്ള സലോമിയുടെ ബൗദ്ധികസൗഹൃദത്തിന്റെ കഥയായിരുന്നു. ഗ.{{Note_label|ഗ|ഗ|none}}അത് ഇംഗ്ലീഷുകാരന്റെ മാത്രം ആഗ്രഹമാണെന്ന് നീച്ച കരുതി. == അവലംബം == {{reflist|2}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * {{cite book|last=Deleuze|first=Gilles|title=Nietzsche and Philosophy|publisher=Athlone Press|year=1983|others=trans. Hugh Tomlinson|isbn=0485112337}} * {{cite book|last=Kaufmann|first=Walter|title=Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist|url=https://archive.org/details/nietzschephiloso00kauf|publisher=Princeton University Press|year=1974|isbn=0691019835}} * {{cite book|last=Lampert|first=Laurence|title=Nietzsche's Teaching: An Interpretation of "Thus Spoke Zarathustra"|url=https://archive.org/details/nietzschesteachi0000lamp|publisher=New Haven: Yale University Press|year=1986|isbn=0300044305}} * Magnus and Higgins, "Nietzsche's works and their themes", in ''The Cambridge Companion to Nietzsche'', Magnus and Higgins (ed.), University of Cambridge Press, 1996, pp.&nbsp;21–58. ISBN 0-521-36767-0 * O'Flaherty, James C., Sellner, Timothy F., Helm, Robert M., "Studies in Nietzsche and the Classical Tradition" (University of North Carolina Press)1979 ISBN 0-08078-8085-X * O'Flaherty, James C., Sellner, Timothy F., Helm, Robert M., ""Studies in Nietzsche and the Judaeo-Christian Tradition" (University of North Carolina Press)1985 ISBN 0-8078-8104-X * Seung, T.K. ''Nietzsche's Epic of the Soul: Thus Spoke Zarathustra''. Lanham, MD: Lexington Books, 2005. ISBN 0-7391-1130-2 * {{citebook|author=Tanner, Michael|title=Nietzsche|url=https://archive.org/details/nietzschepastmas00mich|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|year=1994|isbn=0192876805}} * {{cite encyclopedia|author=Wicks, Robert|title=Friedrich Nietzsche|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|edition=Fall 2004 Edition|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2004/entries/nietzsche/}} * {{cite book | last = Baird | first = Forrest E. | authorlink = | coauthors = Walter Kaufmann | title = From Plato to Derrida | publisher = Pearson Prentice Hall | year = 2008 | location = Upper Saddle River, New Jersey | pages =[https://archive.org/details/philosophicclass0005unse/page/1011 1011]-1038 | url =https://archive.org/details/philosophicclass0005unse| doi = | id = | isbn = 0-13-158591-6 }} == പുറംകണ്ണികൾ == {{sisterlinks|commons=Friedrich Wilhelm Nietzsche}} ==== പൂർണ്ണ‌ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ==== * [http://www.davemckay.co.uk/philosophy/nietzsche The Complete Works of Friedrich Nietzsche Online, including selected letters 1865-1889]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഫെബ്രുവരി 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{gutenberg author |id=Friedrich_Nietzsche | name=Friedrich Nietzsche}} * [http://librivox.org/newcatalog/search.php?title=&author=Friedrich+Nietzsche&action=Search Works by Friedrich Nietzsche] in audio format from LibriVox ==== മാധ്യമങ്ങൾ ==== * [http://video.google.com/videoplay?docid=4164520914185017719 ''Nietzsche on Hardship''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223122218/http://video.google.com/videoplay?docid=4164520914185017719 |date=2007-12-23 }}: a documentary about Nietzsche and his philosophy * [http://video.google.com/videoplay?docid=-184240591461103528 ''Human, All Too Human : Nietzsche'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: a documentary by the BBC (1999) * [http://www.nietzschelieder.de Nietzschelieder] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325172134/http://nietzschelieder.de/ |date=2010-03-25 }}: the written songs by Nietzsche, set to music by [http://www.independentartmusic.com/nietzschelieder_deutsch.html independent artists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221235346/http://www.independentartmusic.com/nietzschelieder_deutsch.html |date=2007-12-21 }}{{In lang|de}} * [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT275.HTM Friedrich Nietzsche]: text with concordances and frequency-list ==== മറ്റ് ഉറവിടങ്ങൾ ==== * Open Directory Project: [http://dmoz.org/Society/Philosophy/Philosophers/N/Nietzsche,_Friedrich/ Friedrich Nietzsche] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007123801/http://www.dmoz.org/Society/Philosophy/Philosophers/N/Nietzsche,_Friedrich/ |date=2008-10-07 }} * [http://www.fns.org.uk/ Friedrich Nietzsche Society] * [http://www.dartmouth.edu/~fnchron/index.html Nietzsche Chronicle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211153035/http://www.dartmouth.edu/%7Efnchron/index.html |date=2006-02-11 }} (Detailed Chronology and Biography) * [http://www.nietzscheforum.com/ Nietzsche Forum] * [http://www.ru.nl/pracphil/nietzsche/Home.html Nietzsche Research Group: Radboud University Nijmegen]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|nl}}{{In lang|de}}{{In lang|en}} * [http://nypl.org/research/chss/grd/resguides/nietzsche/ Nietzsche Research Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019013309/http://www.nypl.org/research/chss/grd/resguides/nietzsche/ |date=2008-10-19 }} * [http://www.f-nietzsche.de/start_e.htm Nietzsche: Works of Youth - Music - Lou Salomé] * [http://www.readingnietzsche.com/ Seattle Nietzsche Reading Group: Nietzsche memorabilia and bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081102225852/http://www.readingnietzsche.com/ |date=2008-11-02 }} * [http://www.nietzschecircle.com/ The Nietzsche Circle] * [http://friedrichnietzschesociety.wordpress.com/ The Friedrich Nietzsche Society official Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020085639/http://friedrichnietzschesociety.wordpress.com/ |date=2008-10-20 }} * [http://www.konvergencias.net/vasquezrocca188.pdf '''Nietzsche y Sloterdijk'''; '''Nihilism'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031010453/http://www.konvergencias.net/vasquezrocca188.pdf |date=2008-10-31 }} * [http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9C02EEDD1530E233A25754C0A9639C946196D6CF&oref=slogin Dr. Joseph Jacobs, ''A Critical Consideration of the German Philosopher, if Philosopher He Can be Called, Based Upon the New English Translation of His Works'' - May 7, 1910, The New York Times, Page BR8.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119005421/http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&res=9C02EEDD1530E233A25754C0A9639C946196D6CF&oref=slogin |date=2012-01-19 }} {{Social and political philosophy}} [[വർഗ്ഗം:1844-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1900-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 15-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 25-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജർമ്മൻ തത്ത്വചിന്തകർ]] 3l4y7psndj2nslfj1j05tlhgc70n6dx 0 61148 4648214 4628921 2026-07-17T06:50:06Z Saul0fTarsus 6737 4648214 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Iron dome}} {{Infobox weapon <!-- Type selection --> |is_missile=yes |name=അയൺ ഡോം |image=[[File:Iron Dome near Sderot.jpg|300px|]] |caption="Iron Dome" launcher deployed next to [[Sderot]], [[Israel]] (June 2011) |type=[[Counter Rocket, Artillery, and Mortar|C-RAM]] and short range [[Air defence system]] |service=2011–present <!-- Production history --> |designer=[[Rafael Advanced Defense Systems]] and [[Israel Aerospace Industries]] |design_date=2005–present |manufacturer=[[Rafael Advanced Defense Systems]] and [[Israel Aerospace Industries]] |production_date=2011–present |number=5 batteries deployed (15 launchers)<ref name=jpost16Nov12>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=292154 |title=Fifth Iron Dome battery deployed in Gush Dan |first=Yaakov |last=Lappin |publisher=JPost |date=16 November 2012 |accessdate=18 November 2012}}</ref> <!-- Service history --> |origin={{ISR}} |used_by={{ISR}}<br>{{SGP}}<ref name=bloomberg_Nov12>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-11-21/how-to-stop-missiles-the-company-behind-israels-iron-dome |title=Behind the Iron Dome: How Israel Stops Missiles |first=Peter |last=Coy | publisher=''[[Bloomberg]]'' |date= 21 November 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref> |wars=[[Gaza–Israel conflict]] ([[List of Palestinian rocket attacks on Israel, 2011|2011]], [[List of Palestinian rocket attacks on Israel, 2012|2012]]) [[Operation Pillar of Defense]] <!-- Vehicle/missile specifications --> |engine= |propellant= |weight={{convert|90|kg|abbr=on}} |wingspan= |length={{convert|3|m|ft|abbr=on}} |diameter={{convert|160|mm|in|1|abbr=on}} |speed= |vehicle_range= |ceiling= |filling= |filling_weight= |guidance= |accuracy= |steering = |detonation=[[Proximity fuze]] |launch_platform=Three launchers, each carrying 20 interceptors. |unit_cost=US$35,000-50,000 per missile (for domestic usage)<ref name=marker17Nov12>{{cite news|url=http://www.themarker.com/news/1.1866799 |title=חשבונית ראשונה על עמוד ענן - 750 מיליון שקל לכיפת ברזל |trans-title=First Receipt for Pillar of Cloud - 750 mil. NIS for Iron Dome |language=he |author=Motti Bassok |author2=Zvi Zerahia |date=17 November 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref><br />US$50 million per battery}} ചെറിയപരിധിയുള്ള റോക്കറ്റുകളെ തകർക്കുന്നതിന് വേണ്ടി [[റാഫേൽ അഡ്വാൻ‍സ്ഡ് ഡിഫൻസ് സിസ്റ്റം|റാഫേൽ]] രൂപകല്പന നൽകിയ സംവിധാനമാണ് '''അയേൺ ഡോം''' ({{lang-he|כיפת ברזל}}). എഴുപത് കിലോമീറ്റർ വരെ പരിധിയുള്ള റോക്കറ്റുകളെ ഇതിന് തകർക്കാനാകും. ധാരാളം ഭീഷണികളെ ഒരുമിച്ച് നേരിടാൻ കഴിയുന്ന ഈ സംവിധാനം പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയിലും പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ് == പ്രവർത്തനരീതി == [[റഡാർ|റഡാറുകൾ]],നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രം,മിസൈലുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് അയേൺ ഡോം. റഡാറുകൾ റോക്കറ്റുകളുടെ സഞ്ചാരപഥം കണ്ടെത്തി നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രത്തിന് കൈമാറുന്നു. സംരക്ഷിത സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് വരുന്ന റോക്കറ്റുകളെ നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് മിസൈൽ വിക്ഷേപിച്ച് തകർക്കുന്നു. == ഉപയോഗിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ == ഇസ്രായേൽ അയൽ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭീഷണികളെ തുടർന്ന് ഈ സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഗാസയിൽ നിന്നുള്ള ഖ്വാസം റോക്കറ്റുകളും തെക്കൻ ലബനനിൽ നിന്നുള്ള കറ്റിയൂഷാ റോക്കറ്റുകളും ഇതിന് പ്രധിരോധിക്കാൻ കഴിയും. 2011 മുതൽ ഇത് പ്രവർത്തനക്ഷമമായി. <ref>{{Cite web |url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/999680.html |title=Israeli arms company successfully tests Iron Dome anti-Qassam missile - Haaretz - Israel News<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-01-16 |archive-date=2008-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709041921/http://www.haaretz.com/hasen/spages/999680.html |url-status=dead }}</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:യുദ്ധോപകരണങ്ങൾ]] e95wh6195wbr3vzjrausuf4d4k7aknz 4648215 4648214 2026-07-17T06:50:48Z Saul0fTarsus 6737 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648215 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Iron dome}} {{Infobox weapon <!-- Type selection --> |is_missile=yes |name=അയൺ ഡോം |image=[[File:Iron Dome near Sderot.jpg|300px|]] |caption="Iron Dome" launcher deployed next to [[Sderot]], [[Israel]] (June 2011) |type=[[Counter Rocket, Artillery, and Mortar|C-RAM]] and short range [[Air defence system]] |service=2011–present <!-- Production history --> |designer=[[Rafael Advanced Defense Systems]] and [[Israel Aerospace Industries]] |design_date=2005–present |manufacturer=[[Rafael Advanced Defense Systems]] and [[Israel Aerospace Industries]] |production_date=2011–present |number=5 batteries deployed (15 launchers)<ref name=jpost16Nov12>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Defense/Article.aspx?id=292154 |title=Fifth Iron Dome battery deployed in Gush Dan |first=Yaakov |last=Lappin |publisher=JPost |date=16 November 2012 |accessdate=18 November 2012}}</ref> <!-- Service history --> |origin={{ISR}} |used_by={{ISR}}<br>{{SGP}}<ref name=bloomberg_Nov12>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/articles/2012-11-21/how-to-stop-missiles-the-company-behind-israels-iron-dome |title=Behind the Iron Dome: How Israel Stops Missiles |first=Peter |last=Coy | publisher=''[[Bloomberg]]'' |date= 21 November 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref> |wars=[[Gaza–Israel conflict]] ([[List of Palestinian rocket attacks on Israel, 2011|2011]], [[List of Palestinian rocket attacks on Israel, 2012|2012]]) [[Operation Pillar of Defense]] <!-- Vehicle/missile specifications --> |engine= |propellant= |weight={{convert|90|kg|abbr=on}} |wingspan= |length={{convert|3|m|ft|abbr=on}} |diameter={{convert|160|mm|in|1|abbr=on}} |speed= |vehicle_range= |ceiling= |filling= |filling_weight= |guidance= |accuracy= |steering = |detonation=[[Proximity fuze]] |launch_platform=Three launchers, each carrying 20 interceptors. |unit_cost=US$35,000-50,000 per missile (for domestic usage)<ref name=marker17Nov12>{{cite news|url=http://www.themarker.com/news/1.1866799 |title=חשבונית ראשונה על עמוד ענן - 750 מיליון שקל לכיפת ברזל |trans-title=First Receipt for Pillar of Cloud - 750 mil. NIS for Iron Dome |language=he |author=Motti Bassok |author2=Zvi Zerahia |date=17 November 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref><br />US$50 million per battery}} ചെറിയപരിധിയുള്ള റോക്കറ്റുകളെ തകർക്കുന്നതിന് വേണ്ടി [[റാഫേൽ അഡ്വാൻ‍സ്ഡ് ഡിഫൻസ് സിസ്റ്റം|റാഫേൽ]] രൂപകല്പന നൽകിയ സംവിധാനമാണ് '''അയേൺ ഡോം''' ({{lang-he|כיפת ברזל}}). എഴുപത് കിലോമീറ്റർ വരെ പരിധിയുള്ള റോക്കറ്റുകളെ ഇതിന് തകർക്കാനാകും. ധാരാളം ഭീഷണികളെ ഒരുമിച്ച് നേരിടാൻ കഴിയുന്ന ഈ സംവിധാനം പ്രതികൂല കാലാവസ്ഥയിലും പ്രവർത്തനക്ഷമമാണ് == പ്രവർത്തനരീതി == [[റഡാർ|റഡാറുകൾ]],നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രം,മിസൈലുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടതാണ് അയേൺ ഡോം. റഡാറുകൾ റോക്കറ്റുകളുടെ സഞ്ചാരപഥം കണ്ടെത്തി നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രത്തിന് കൈമാറുന്നു. സംരക്ഷിത സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് വരുന്ന റോക്കറ്റുകളെ നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രത്തിൽ നിന്ന് മിസൈൽ വിക്ഷേപിച്ച് തകർക്കുന്നു. == ഉപയോഗിക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ == ഇസ്രായേൽ അയൽ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭീഷണികളെ തുടർന്ന് ഈ സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഗാസയിൽ നിന്നുള്ള ഖ്വാസം റോക്കറ്റുകളും തെക്കൻ ലബനനിൽ നിന്നുള്ള കറ്റിയൂഷാ റോക്കറ്റുകളും ഇതിന് പ്രധിരോധിക്കാൻ കഴിയും. 2011 മുതൽ ഇത് പ്രവർത്തനക്ഷമമായി. <ref>{{Cite web |url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/999680.html |title=Israeli arms company successfully tests Iron Dome anti-Qassam missile - Haaretz - Israel News<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-01-16 |archive-date=2008-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709041921/http://www.haaretz.com/hasen/spages/999680.html |url-status=dead }}</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:യുദ്ധോപകരണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] e0lvkbrm86lfvatmpshntv7o9ka6erj 0 61310 4648191 4606618 2026-07-17T05:26:03Z Malikaveedu 16584 4648191 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Irikkur Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമത്തിന്|ഇരിക്കൂർ}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്) |അപരനാമം = ഫർക്ക് |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =പട്ടണ്ണം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.986894 |രേഖാംശം = 75.551048 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = നസീർ KT |വിസ്തീർണ്ണം = 11.38 |ജനസംഖ്യ = 13,820 |ജനസാന്ദ്രത = 1214 |Pincode/Zipcode = 670593 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =മാമാനം അമ്പലം,നിലാമുറ്റം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ഇരിക്കൂർ'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]],[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. == ചരിത്രം == ഏകദേശം എ.ഡി 1323 നു മുമ്പു തന്നെ ഇരിക്കൂർ ചരിത്രത്താളുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ നിലാമുറ്റത്തിനടുത്ത്‌ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. ബ്രട്ടീഷുകാരുടെ പ്രധാന ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. 1896 ൽ ബ്രട്ടീഷുകാരാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രജിസ്‌ട്രാർ ഓഫീസ്‌ ഇതിന്റെ തെളിവാണ്‌.<ref name="പേർ">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1122&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == നദിയുടെ ഇരുകരയിലും താമസിക്കുന്നവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ "ഇരുകരക്കാരും", പിന്നീട്‌ 'ഇരുകര ഊരുകാരും' അത്‌ പിന്നീട്‌ ലോപിച്ച്‌ ഇരിക്കൂറായി മാറിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം ജന്മിത്തത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം, മറ്റു സാമൂഹ്യ പരിഷ്‌ക്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പങ്കെടുത്തവരിവിടെയുണ്ട്‌. [[കല്ല്യാട്]] താഴത്ത്വീട് എന്ന ജന്മിമാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.പഴയ മദിരാശി സ്റ്റേറ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഫർക്ക]] ഇരിക്കൂർ ആയിരുന്നു. ജന്മി-കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥക്കെതിരെ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടത്തുപറയത്തക്ക പേരുകൾ ലഭ്യമല്ല.<ref name="പേർ"/> == വാണിജ്യ-ഗതാഗത പ്രാധാന്യം == മലബാർ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. ഇവിടെ നിന്നു കുരുമുളക്‌ ചുക്ക്‌, ഏലം മുതലായ സുഗന്ധ വ്യഞ്‌ജനങ്ങളും കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഇരിക്കൂർ പുഴവഴി ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നത്‌. ഇരിക്കൂറിൽ നിന്ന്‌ കണ്ണൂരുമായി കരമാർഗ്ഗം ഇരിക്കൂർ പാലത്തിന്റെ നിർമ്മിതി സഹായകമായി. തളിപ്പറമ്പ്‌ - ഇരിട്ടി സംസ്ഥാനപാത (36) ഇരിക്കൂർ ടൗണിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തോണികളും, വണ്ടിക്കാളകളും മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക്‌ വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയും മെസൂർ, ഇരിട്ടി, ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, തളിപ്പറമ്പ്‌, കണ്ണൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്‌ വഴിതുറന്നു കിട്ടുകയും ചെയ്‌തതോടെ വാണിജ്യം സജീവമായി. സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പുഷ്‌ടമായ മലയോരങ്ങളിൽ വിളയുന്ന സുഗന്ധ വിഭവങ്ങളുടെ വാണിജ്യം ത്വരിതപ്പെട്ടു.<ref name="പേർ"/> == പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപവത്കരണം/ആദ്യകാല ഭരണസമിതികൾ == 1955 ലാണ്‌ ഇരിക്കൂർ പഞ്ചായത്ത്‌ ആദ്യമായി രൂപംകൊണ്ടത്‌. വി. ഉസ്സൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു പ്രസിഡന്റ്‌. 1963 മുതൽ 1968 വരെ മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകൾ സംയോജിച്ച പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. എ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനായിരുന്നു ആ കാലത്തെ പ്രസിഡണ്ട്‌. 1968 ൽ വീണ്ടും മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളായി വിഭജിക്കുകയും പി. അഹമ്മദ്‌കുട്ടി പ്രസിഡണ്ടാവുകയും ചെയ്‌തു.<ref name="പേർ"/> കേരള ച രിത്രത്തിലാദ്യമായി ഒരു പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അഴിമതിക്കേസിൽ വിജിലൻസ് അന്വേഷണത്തെതുടർന്ന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത് 2000 മുതൽ 2010 വരെ പഞ്ചായത്ത്പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കെ.പി.അബ്ലുൽ അസീസ് ആണ് ശിക്ഷിവിധിക്കപ്പെട്ടത്. ==വാർഡുകൾ== #മോടക്കൈ #ആലത്തുടി #പെരുവളത്തുപറമ്പ് #പയസായി #സിദ്ദിഖ് നഗർ #കുന്നുമ്മൽ #പാട്ടീൽ #പട്ടുവം #നിടുവള്ളൂർ #ഇരിക്കൂർ ടൌൺ #നിലാമുറ്റം #കുളിഞ്ഞ #കുട്ടാവ് #ചേടിചേരി<ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മൊടക്കൈ |ഷമീർ എ.പി. |UDF |INC |451 |അബ്ദുള്ള പി |156 | |ജനറൽ |- |002 |ആലത്തുടി |ടി.സി. നസിയത്ത് ടീച്ചർ |UDF |IUML |382 |കല പി |96 | |സ്‌ത്രീ |- |003 |പെരുവളത്തുപറമ്പ് |സി.കെ..മഹമൂദ് മാസ്റ്റർ |UDF |IUML |364 |നവാസ് വളപ്പിനകത്ത് |223 | |ജനറൽ |- |004 |പയസ്സായി |ഷീബ പ്രമോദ് ടി. |UDF |IUML |572 |ഇ കെ അനീഷ് |51 | |പട്ടികജാതി |- |005 |സിദ്ധീഖ് നഗർ |അഫീദ കെ.ആർ. |UDF |IUML |430 |ശ്രീഷ്മ.കെ.എം |82 | |സ്‌ത്രീ |- |006 |കുന്നുമ്മൽ |സൌദ ദാമിസ് |UDF |IUML |739 |അനുശ്രീ കെ കെ |128 | |സ്‌ത്രീ |- |007 |പട്ടീൽ |ഷഫീക്ക് കെ.കെ. |UDF |INC |627 |ഹുസൈൻ ​ഹാജി പള്ളിപ്പാത്ത് |179 | |ജനറൽ |- |008 |പട്ടുവം |ത്വാഹിറ ആർ.പി. |UDF |IUML |619 |സജിനി വി |90 | |സ്‌ത്രീ |- |009 |നിടുവള്ളൂർ |നലീഫ ടീച്ചർ |OTH |IND |483 |പി.അയ്യൂബ് |287 | |ജനറൽ |- |010 |ഇരിക്കൂർ ടൗൺ |ടി.പി.ആമിന |UDF |IUML |566 |ഫാത്തിമത്ത് സഫീറ |97 | |സ്‌ത്രീ |- |011 |നിലാമുറ്റം |കുഞ്ഞിമായൻ മാസ്റ്റർ |UDF |IUML |394 |കബീർ നിലാമുറ്റം |155 | |ജനറൽ |- |012 |കുളിഞ്ഞ |എം.വി. ജനാർദ്ദനൻ |UDF |INC |369 |അബ്ദുൾ ഖാദർ വളപ്പിനകത്ത് |259 | |ജനറൽ |- |013 |കുട്ടാവ് |എം.ഒ. ശ്രീജ |UDF |INC |304 |കവിത കെ |218 | |സ്‌ത്രീ |- |014 |ചേടിച്ചേരി |അനഘ സി. |LDF |CPI(M) |316 |എൻ.കെ. സന്ധ്യ |304 | |സ്‌ത്രീ |} == അതിരുകൾ == തെക്ക്‌: വളപട്ടണം പുഴ വടക്ക്‌ കിഴക്ക്:പടിയൂർ കല്യാട്‌ പഞ്ചായത്ത്‌ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്‌:ശ്രീകണ്‌ഠപുരം നഗരസഭ, മലപ്പട്ടം പഞ്ചായത്ത്‌ ==ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചില പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== ===പെരുവളത്തുപറമ്പ്=== ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് പെരുവളത്തുപറമ്പ്. ഇരിക്കൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === നിടുവള്ളൂർ=== ===[[ചേടിച്ചേരി]]=== ഇരിക്കൂറിൽ നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് [[ചേടിച്ചേരി]]. == അവലംബം == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Kannur-geo-stub}} gd2b4mm3cefz7iohyxedphs0wtrpk1j 4648192 4648191 2026-07-17T05:27:10Z Malikaveedu 16584 /* 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം */ 4648192 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Irikkur Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമത്തിന്|ഇരിക്കൂർ}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്) |അപരനാമം = ഫർക്ക് |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =പട്ടണ്ണം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.986894 |രേഖാംശം = 75.551048 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = നസീർ KT |വിസ്തീർണ്ണം = 11.38 |ജനസംഖ്യ = 13,820 |ജനസാന്ദ്രത = 1214 |Pincode/Zipcode = 670593 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =മാമാനം അമ്പലം,നിലാമുറ്റം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ഇരിക്കൂർ'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]],[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. == ചരിത്രം == ഏകദേശം എ.ഡി 1323 നു മുമ്പു തന്നെ ഇരിക്കൂർ ചരിത്രത്താളുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ നിലാമുറ്റത്തിനടുത്ത്‌ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. ബ്രട്ടീഷുകാരുടെ പ്രധാന ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. 1896 ൽ ബ്രട്ടീഷുകാരാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രജിസ്‌ട്രാർ ഓഫീസ്‌ ഇതിന്റെ തെളിവാണ്‌.<ref name="പേർ">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1122&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == നദിയുടെ ഇരുകരയിലും താമസിക്കുന്നവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ "ഇരുകരക്കാരും", പിന്നീട്‌ 'ഇരുകര ഊരുകാരും' അത്‌ പിന്നീട്‌ ലോപിച്ച്‌ ഇരിക്കൂറായി മാറിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം ജന്മിത്തത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം, മറ്റു സാമൂഹ്യ പരിഷ്‌ക്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പങ്കെടുത്തവരിവിടെയുണ്ട്‌. [[കല്ല്യാട്]] താഴത്ത്വീട് എന്ന ജന്മിമാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.പഴയ മദിരാശി സ്റ്റേറ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഫർക്ക]] ഇരിക്കൂർ ആയിരുന്നു. ജന്മി-കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥക്കെതിരെ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടത്തുപറയത്തക്ക പേരുകൾ ലഭ്യമല്ല.<ref name="പേർ"/> == വാണിജ്യ-ഗതാഗത പ്രാധാന്യം == മലബാർ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. ഇവിടെ നിന്നു കുരുമുളക്‌ ചുക്ക്‌, ഏലം മുതലായ സുഗന്ധ വ്യഞ്‌ജനങ്ങളും കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഇരിക്കൂർ പുഴവഴി ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നത്‌. ഇരിക്കൂറിൽ നിന്ന്‌ കണ്ണൂരുമായി കരമാർഗ്ഗം ഇരിക്കൂർ പാലത്തിന്റെ നിർമ്മിതി സഹായകമായി. തളിപ്പറമ്പ്‌ - ഇരിട്ടി സംസ്ഥാനപാത (36) ഇരിക്കൂർ ടൗണിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തോണികളും, വണ്ടിക്കാളകളും മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക്‌ വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയും മെസൂർ, ഇരിട്ടി, ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, തളിപ്പറമ്പ്‌, കണ്ണൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്‌ വഴിതുറന്നു കിട്ടുകയും ചെയ്‌തതോടെ വാണിജ്യം സജീവമായി. സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പുഷ്‌ടമായ മലയോരങ്ങളിൽ വിളയുന്ന സുഗന്ധ വിഭവങ്ങളുടെ വാണിജ്യം ത്വരിതപ്പെട്ടു.<ref name="പേർ"/> == പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപവത്കരണം/ആദ്യകാല ഭരണസമിതികൾ == 1955 ലാണ്‌ ഇരിക്കൂർ പഞ്ചായത്ത്‌ ആദ്യമായി രൂപംകൊണ്ടത്‌. വി. ഉസ്സൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു പ്രസിഡന്റ്‌. 1963 മുതൽ 1968 വരെ മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകൾ സംയോജിച്ച പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. എ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനായിരുന്നു ആ കാലത്തെ പ്രസിഡണ്ട്‌. 1968 ൽ വീണ്ടും മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളായി വിഭജിക്കുകയും പി. അഹമ്മദ്‌കുട്ടി പ്രസിഡണ്ടാവുകയും ചെയ്‌തു.<ref name="പേർ"/> കേരള ച രിത്രത്തിലാദ്യമായി ഒരു പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അഴിമതിക്കേസിൽ വിജിലൻസ് അന്വേഷണത്തെതുടർന്ന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത് 2000 മുതൽ 2010 വരെ പഞ്ചായത്ത്പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കെ.പി.അബ്ലുൽ അസീസ് ആണ് ശിക്ഷിവിധിക്കപ്പെട്ടത്. ==വാർഡുകൾ== #മോടക്കൈ #ആലത്തുടി #പെരുവളത്തുപറമ്പ് #പയസായി #സിദ്ദിഖ് നഗർ #കുന്നുമ്മൽ #പാട്ടീൽ #പട്ടുവം #നിടുവള്ളൂർ #ഇരിക്കൂർ ടൌൺ #നിലാമുറ്റം #കുളിഞ്ഞ #കുട്ടാവ് #ചേടിചേരി<ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മൊടക്കൈ |ഷമീർ എ.പി. |UDF |INC |451 |അബ്ദുള്ള പി. |156 | |ജനറൽ |- |002 |ആലത്തുടി |ടി.സി. നസിയത്ത് ടീച്ചർ |UDF |IUML |382 |കല പി. |96 | |സ്‌ത്രീ |- |003 |പെരുവളത്തുപറമ്പ് |സി.കെ..മഹമൂദ് മാസ്റ്റർ |UDF |IUML |364 |നവാസ് വളപ്പിനകത്ത് |223 | |ജനറൽ |- |004 |പയസ്സായി |ഷീബ പ്രമോദ് ടി. |UDF |IUML |572 |ഇ.കെ. അനീഷ് |51 | |പട്ടികജാതി |- |005 |സിദ്ധീഖ് നഗർ |അഫീദ കെ.ആർ. |UDF |IUML |430 |ശ്രീഷ്മ.കെ.എം. |82 | |സ്‌ത്രീ |- |006 |കുന്നുമ്മൽ |സൌദ ദാമിസ് |UDF |IUML |739 |അനുശ്രീ കെ.കെ. |128 | |സ്‌ത്രീ |- |007 |പട്ടീൽ |ഷഫീക്ക് കെ.കെ. |UDF |INC |627 |ഹുസൈൻ ​ഹാജി പള്ളിപ്പാത്ത് |179 | |ജനറൽ |- |008 |പട്ടുവം |ത്വാഹിറ ആർ.പി. |UDF |IUML |619 |സജിനി വി. |90 | |സ്‌ത്രീ |- |009 |നിടുവള്ളൂർ |നലീഫ ടീച്ചർ |OTH |IND |483 |പി. അയ്യൂബ് |287 | |ജനറൽ |- |010 |ഇരിക്കൂർ ടൗൺ |ടി.പി.ആമിന |UDF |IUML |566 |ഫാത്തിമത്ത് സഫീറ |97 | |സ്‌ത്രീ |- |011 |നിലാമുറ്റം |കുഞ്ഞിമായൻ മാസ്റ്റർ |UDF |IUML |394 |കബീർ നിലാമുറ്റം |155 | |ജനറൽ |- |012 |കുളിഞ്ഞ |എം.വി. ജനാർദ്ദനൻ |UDF |INC |369 |അബ്ദുൾ ഖാദർ വളപ്പിനകത്ത് |259 | |ജനറൽ |- |013 |കുട്ടാവ് |എം.ഒ. ശ്രീജ |UDF |INC |304 |കവിത കെ. |218 | |സ്‌ത്രീ |- |014 |ചേടിച്ചേരി |അനഘ സി. |LDF |CPI(M) |316 |എൻ.കെ. സന്ധ്യ |304 | |സ്‌ത്രീ |} == അതിരുകൾ == തെക്ക്‌: വളപട്ടണം പുഴ വടക്ക്‌ കിഴക്ക്:പടിയൂർ കല്യാട്‌ പഞ്ചായത്ത്‌ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്‌:ശ്രീകണ്‌ഠപുരം നഗരസഭ, മലപ്പട്ടം പഞ്ചായത്ത്‌ ==ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചില പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== ===പെരുവളത്തുപറമ്പ്=== ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് പെരുവളത്തുപറമ്പ്. ഇരിക്കൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === നിടുവള്ളൂർ=== ===[[ചേടിച്ചേരി]]=== ഇരിക്കൂറിൽ നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് [[ചേടിച്ചേരി]]. == അവലംബം == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Kannur-geo-stub}} 8otjjictzloojgn0sqfzixcf2g3y5f3 4648193 4648192 2026-07-17T05:34:53Z Malikaveedu 16584 /* 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം */ 4648193 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Irikkur Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമത്തിന്|ഇരിക്കൂർ}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്) |അപരനാമം = ഫർക്ക് |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =പട്ടണ്ണം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.986894 |രേഖാംശം = 75.551048 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = നസീർ KT |വിസ്തീർണ്ണം = 11.38 |ജനസംഖ്യ = 13,820 |ജനസാന്ദ്രത = 1214 |Pincode/Zipcode = 670593 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =മാമാനം അമ്പലം,നിലാമുറ്റം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ഇരിക്കൂർ'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]],[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. == ചരിത്രം == ഏകദേശം എ.ഡി 1323 നു മുമ്പു തന്നെ ഇരിക്കൂർ ചരിത്രത്താളുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ നിലാമുറ്റത്തിനടുത്ത്‌ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. ബ്രട്ടീഷുകാരുടെ പ്രധാന ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. 1896 ൽ ബ്രട്ടീഷുകാരാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രജിസ്‌ട്രാർ ഓഫീസ്‌ ഇതിന്റെ തെളിവാണ്‌.<ref name="പേർ">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1122&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == നദിയുടെ ഇരുകരയിലും താമസിക്കുന്നവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ "ഇരുകരക്കാരും", പിന്നീട്‌ 'ഇരുകര ഊരുകാരും' അത്‌ പിന്നീട്‌ ലോപിച്ച്‌ ഇരിക്കൂറായി മാറിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം ജന്മിത്തത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം, മറ്റു സാമൂഹ്യ പരിഷ്‌ക്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പങ്കെടുത്തവരിവിടെയുണ്ട്‌. [[കല്ല്യാട്]] താഴത്ത്വീട് എന്ന ജന്മിമാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.പഴയ മദിരാശി സ്റ്റേറ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഫർക്ക]] ഇരിക്കൂർ ആയിരുന്നു. ജന്മി-കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥക്കെതിരെ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടത്തുപറയത്തക്ക പേരുകൾ ലഭ്യമല്ല.<ref name="പേർ"/> == വാണിജ്യ-ഗതാഗത പ്രാധാന്യം == മലബാർ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. ഇവിടെ നിന്നു കുരുമുളക്‌ ചുക്ക്‌, ഏലം മുതലായ സുഗന്ധ വ്യഞ്‌ജനങ്ങളും കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഇരിക്കൂർ പുഴവഴി ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നത്‌. ഇരിക്കൂറിൽ നിന്ന്‌ കണ്ണൂരുമായി കരമാർഗ്ഗം ഇരിക്കൂർ പാലത്തിന്റെ നിർമ്മിതി സഹായകമായി. തളിപ്പറമ്പ്‌ - ഇരിട്ടി സംസ്ഥാനപാത (36) ഇരിക്കൂർ ടൗണിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തോണികളും, വണ്ടിക്കാളകളും മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക്‌ വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയും മെസൂർ, ഇരിട്ടി, ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, തളിപ്പറമ്പ്‌, കണ്ണൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്‌ വഴിതുറന്നു കിട്ടുകയും ചെയ്‌തതോടെ വാണിജ്യം സജീവമായി. സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പുഷ്‌ടമായ മലയോരങ്ങളിൽ വിളയുന്ന സുഗന്ധ വിഭവങ്ങളുടെ വാണിജ്യം ത്വരിതപ്പെട്ടു.<ref name="പേർ"/> == പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപവത്കരണം/ആദ്യകാല ഭരണസമിതികൾ == 1955 ലാണ്‌ ഇരിക്കൂർ പഞ്ചായത്ത്‌ ആദ്യമായി രൂപംകൊണ്ടത്‌. വി. ഉസ്സൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു പ്രസിഡന്റ്‌. 1963 മുതൽ 1968 വരെ മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകൾ സംയോജിച്ച പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. എ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനായിരുന്നു ആ കാലത്തെ പ്രസിഡണ്ട്‌. 1968 ൽ വീണ്ടും മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളായി വിഭജിക്കുകയും പി. അഹമ്മദ്‌കുട്ടി പ്രസിഡണ്ടാവുകയും ചെയ്‌തു.<ref name="പേർ"/> കേരള ച രിത്രത്തിലാദ്യമായി ഒരു പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അഴിമതിക്കേസിൽ വിജിലൻസ് അന്വേഷണത്തെതുടർന്ന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത് 2000 മുതൽ 2010 വരെ പഞ്ചായത്ത്പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കെ.പി.അബ്ലുൽ അസീസ് ആണ് ശിക്ഷിവിധിക്കപ്പെട്ടത്. ==വാർഡുകൾ== #മോടക്കൈ #ആലത്തുടി #പെരുവളത്തുപറമ്പ് #പയസായി #സിദ്ദിഖ് നഗർ #കുന്നുമ്മൽ #പാട്ടീൽ #പട്ടുവം #നിടുവള്ളൂർ #ഇരിക്കൂർ ടൌൺ #നിലാമുറ്റം #കുളിഞ്ഞ #കുട്ടാവ് #ചേടിചേരി<ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മൊടക്കൈ |ഷമീർ എ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |451 |അബ്ദുള്ള പി. |156 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |002 |ആലത്തുടി |ടി.സി. നസിയത്ത് ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |382 |കല പി. |96 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |003 |പെരുവളത്തുപറമ്പ് |സി.കെ..മഹമൂദ് മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |364 |നവാസ് വളപ്പിനകത്ത് |223 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |പയസ്സായി |ഷീബ പ്രമോദ് ടി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |572 |ഇ.കെ. അനീഷ് |51 |സി.പി.എം. |പട്ടികജാതി |- |005 |സിദ്ധീഖ് നഗർ |അഫീദ കെ.ആർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |430 |ശ്രീഷ്മ.കെ.എം. |82 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |കുന്നുമ്മൽ |സൌദ ദാമിസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |739 |അനുശ്രീ കെ.കെ. |128 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |007 |പട്ടീൽ |ഷഫീക്ക് കെ.കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |627 |ഹുസൈൻ ​ഹാജി പള്ളിപ്പാത്ത് |179 |INL |ജനറൽ |- |008 |പട്ടുവം |ത്വാഹിറ ആർ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |619 |സജിനി വി. |90 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |009 |നിടുവള്ളൂർ |നലീഫ ടീച്ചർ |സ്വത. |IND |483 |പി. അയ്യൂബ് |287 |സ്വത. |ജനറൽ |- |010 |ഇരിക്കൂർ ടൗൺ |ടി.പി.ആമിന | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |566 |ഫാത്തിമത്ത് സഫീറ |97 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |011 |നിലാമുറ്റം |കുഞ്ഞിമായൻ മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |394 |കബീർ നിലാമുറ്റം |155 |INL |ജനറൽ |- |012 |കുളിഞ്ഞ |എം.വി. ജനാർദ്ദനൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |369 |അബ്ദുൾ ഖാദർ വളപ്പിനകത്ത് |259 |INL |ജനറൽ |- |013 |കുട്ടാവ് |എം.ഒ. ശ്രീജ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |304 |കവിത കെ. |218 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |014 |ചേടിച്ചേരി |അനഘ സി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |316 |എൻ.കെ. സന്ധ്യ |304 |കോൺഗ്രസ് |സ്‌ത്രീ |} == അതിരുകൾ == തെക്ക്‌: വളപട്ടണം പുഴ വടക്ക്‌ കിഴക്ക്:പടിയൂർ കല്യാട്‌ പഞ്ചായത്ത്‌ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്‌:ശ്രീകണ്‌ഠപുരം നഗരസഭ, മലപ്പട്ടം പഞ്ചായത്ത്‌ ==ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചില പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== ===പെരുവളത്തുപറമ്പ്=== ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് പെരുവളത്തുപറമ്പ്. ഇരിക്കൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === നിടുവള്ളൂർ=== ===[[ചേടിച്ചേരി]]=== ഇരിക്കൂറിൽ നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് [[ചേടിച്ചേരി]]. == അവലംബം == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Kannur-geo-stub}} n4erdv5y36ch6ir4uv7fkjsdvvz1gt7 4648194 4648193 2026-07-17T05:36:14Z Malikaveedu 16584 /* 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം */ 4648194 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Irikkur Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമത്തിന്|ഇരിക്കൂർ}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്) |അപരനാമം = ഫർക്ക് |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =പട്ടണ്ണം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.986894 |രേഖാംശം = 75.551048 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = നസീർ KT |വിസ്തീർണ്ണം = 11.38 |ജനസംഖ്യ = 13,820 |ജനസാന്ദ്രത = 1214 |Pincode/Zipcode = 670593 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =മാമാനം അമ്പലം,നിലാമുറ്റം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ഇരിക്കൂർ'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]],[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. == ചരിത്രം == ഏകദേശം എ.ഡി 1323 നു മുമ്പു തന്നെ ഇരിക്കൂർ ചരിത്രത്താളുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ നിലാമുറ്റത്തിനടുത്ത്‌ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. ബ്രട്ടീഷുകാരുടെ പ്രധാന ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. 1896 ൽ ബ്രട്ടീഷുകാരാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രജിസ്‌ട്രാർ ഓഫീസ്‌ ഇതിന്റെ തെളിവാണ്‌.<ref name="പേർ">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1122&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == നദിയുടെ ഇരുകരയിലും താമസിക്കുന്നവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ "ഇരുകരക്കാരും", പിന്നീട്‌ 'ഇരുകര ഊരുകാരും' അത്‌ പിന്നീട്‌ ലോപിച്ച്‌ ഇരിക്കൂറായി മാറിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം ജന്മിത്തത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം, മറ്റു സാമൂഹ്യ പരിഷ്‌ക്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പങ്കെടുത്തവരിവിടെയുണ്ട്‌. [[കല്ല്യാട്]] താഴത്ത്വീട് എന്ന ജന്മിമാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.പഴയ മദിരാശി സ്റ്റേറ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഫർക്ക]] ഇരിക്കൂർ ആയിരുന്നു. ജന്മി-കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥക്കെതിരെ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടത്തുപറയത്തക്ക പേരുകൾ ലഭ്യമല്ല.<ref name="പേർ"/> == വാണിജ്യ-ഗതാഗത പ്രാധാന്യം == മലബാർ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. ഇവിടെ നിന്നു കുരുമുളക്‌ ചുക്ക്‌, ഏലം മുതലായ സുഗന്ധ വ്യഞ്‌ജനങ്ങളും കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഇരിക്കൂർ പുഴവഴി ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നത്‌. ഇരിക്കൂറിൽ നിന്ന്‌ കണ്ണൂരുമായി കരമാർഗ്ഗം ഇരിക്കൂർ പാലത്തിന്റെ നിർമ്മിതി സഹായകമായി. തളിപ്പറമ്പ്‌ - ഇരിട്ടി സംസ്ഥാനപാത (36) ഇരിക്കൂർ ടൗണിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തോണികളും, വണ്ടിക്കാളകളും മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക്‌ വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയും മെസൂർ, ഇരിട്ടി, ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, തളിപ്പറമ്പ്‌, കണ്ണൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്‌ വഴിതുറന്നു കിട്ടുകയും ചെയ്‌തതോടെ വാണിജ്യം സജീവമായി. സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പുഷ്‌ടമായ മലയോരങ്ങളിൽ വിളയുന്ന സുഗന്ധ വിഭവങ്ങളുടെ വാണിജ്യം ത്വരിതപ്പെട്ടു.<ref name="പേർ"/> == പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപവത്കരണം/ആദ്യകാല ഭരണസമിതികൾ == 1955 ലാണ്‌ ഇരിക്കൂർ പഞ്ചായത്ത്‌ ആദ്യമായി രൂപംകൊണ്ടത്‌. വി. ഉസ്സൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു പ്രസിഡന്റ്‌. 1963 മുതൽ 1968 വരെ മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകൾ സംയോജിച്ച പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. എ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനായിരുന്നു ആ കാലത്തെ പ്രസിഡണ്ട്‌. 1968 ൽ വീണ്ടും മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളായി വിഭജിക്കുകയും പി. അഹമ്മദ്‌കുട്ടി പ്രസിഡണ്ടാവുകയും ചെയ്‌തു.<ref name="പേർ"/> കേരള ച രിത്രത്തിലാദ്യമായി ഒരു പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അഴിമതിക്കേസിൽ വിജിലൻസ് അന്വേഷണത്തെതുടർന്ന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത് 2000 മുതൽ 2010 വരെ പഞ്ചായത്ത്പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കെ.പി.അബ്ലുൽ അസീസ് ആണ് ശിക്ഷിവിധിക്കപ്പെട്ടത്. ==വാർഡുകൾ== #മോടക്കൈ #ആലത്തുടി #പെരുവളത്തുപറമ്പ് #പയസായി #സിദ്ദിഖ് നഗർ #കുന്നുമ്മൽ #പാട്ടീൽ #പട്ടുവം #നിടുവള്ളൂർ #ഇരിക്കൂർ ടൌൺ #നിലാമുറ്റം #കുളിഞ്ഞ #കുട്ടാവ് #ചേടിചേരി<ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മൊടക്കൈ |ഷമീർ എ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |451 |അബ്ദുള്ള പി. |156 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |002 |ആലത്തുടി |ടി.സി. നസിയത്ത് ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |382 |കല പി. |96 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |003 |പെരുവളത്തുപറമ്പ് |സി.കെ..മഹമൂദ് മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |364 |നവാസ് വളപ്പിനകത്ത് |223 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |പയസ്സായി |ഷീബ പ്രമോദ് ടി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |572 |ഇ.കെ. അനീഷ് |51 |സി.പി.എം. |പട്ടികജാതി |- |005 |സിദ്ധീഖ് നഗർ |അഫീദ കെ.ആർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |430 |ശ്രീഷ്മ.കെ.എം. |82 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |കുന്നുമ്മൽ |സൌദ ദാമിസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |739 |അനുശ്രീ കെ.കെ. |128 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |007 |പട്ടീൽ |ഷഫീക്ക് കെ.കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |627 |ഹുസൈൻ ​ഹാജി പള്ളിപ്പാത്ത് |179 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |008 |പട്ടുവം |ത്വാഹിറ ആർ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |619 |സജിനി വി. |90 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |009 |നിടുവള്ളൂർ |നലീഫ ടീച്ചർ |സ്വത. |IND |483 |പി. അയ്യൂബ് |287 |സ്വത. |ജനറൽ |- |010 |ഇരിക്കൂർ ടൗൺ |ടി.പി.ആമിന | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |566 |ഫാത്തിമത്ത് സഫീറ |97 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |011 |നിലാമുറ്റം |കുഞ്ഞിമായൻ മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |394 |കബീർ നിലാമുറ്റം |155 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |012 |കുളിഞ്ഞ |എം.വി. ജനാർദ്ദനൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |369 |അബ്ദുൾ ഖാദർ വളപ്പിനകത്ത് |259 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |013 |കുട്ടാവ് |എം.ഒ. ശ്രീജ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |304 |കവിത കെ. |218 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |014 |ചേടിച്ചേരി |അനഘ സി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |316 |എൻ.കെ. സന്ധ്യ |304 |കോൺഗ്രസ് |സ്‌ത്രീ |} == അതിരുകൾ == തെക്ക്‌: വളപട്ടണം പുഴ വടക്ക്‌ കിഴക്ക്:പടിയൂർ കല്യാട്‌ പഞ്ചായത്ത്‌ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്‌:ശ്രീകണ്‌ഠപുരം നഗരസഭ, മലപ്പട്ടം പഞ്ചായത്ത്‌ ==ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചില പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== ===പെരുവളത്തുപറമ്പ്=== ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് പെരുവളത്തുപറമ്പ്. ഇരിക്കൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === നിടുവള്ളൂർ=== ===[[ചേടിച്ചേരി]]=== ഇരിക്കൂറിൽ നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് [[ചേടിച്ചേരി]]. == അവലംബം == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Kannur-geo-stub}} kdfb2lc1hbvo8zjxbofuvcme0rzan76 4648196 4648194 2026-07-17T05:39:29Z Malikaveedu 16584 4648196 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Irikkur Gramapanchayat}} {{For|ഇതേ പേരിലുള്ള ഗ്രാമത്തിന്|ഇരിക്കൂർ}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്) |അപരനാമം = ഫർക്ക് |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം =പട്ടണ്ണം |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]] |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 11.986894 |രേഖാംശം = 75.551048 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = |വിസ്തീർണ്ണം = 11.38 |ജനസംഖ്യ = 13,820 |ജനസാന്ദ്രത = 1214 |Pincode/Zipcode = 670593 |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ =മാമാനം അമ്പലം,നിലാമുറ്റം മഖാം |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്ക്|ഇരിക്കൂർ ബ്ലോക്കിൽ]] ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്‌ '''ഇരിക്കൂർ'''. ഇത് [[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലത്തിലും]],[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലത്തിലും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. == ചരിത്രം == ഏകദേശം എ.ഡി 1323 നു മുമ്പു തന്നെ ഇരിക്കൂർ ചരിത്രത്താളുകളിൽ സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ നിലാമുറ്റത്തിനടുത്ത്‌ ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. ബ്രട്ടീഷുകാരുടെ പ്രധാന ഭരണ സിരാകേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. 1896 ൽ ബ്രട്ടീഷുകാരാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രജിസ്‌ട്രാർ ഓഫീസ്‌ ഇതിന്റെ തെളിവാണ്‌.<ref name="പേർ">[http://www.lsg.kerala.gov.in/htm/detail.asp?ID=1122&intId=5 കേരള സർക്കാർ തദ്ദേശസ്വയം ഭരണ വകുപ്പ് (ഇരിക്കൂർ (ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്)]</ref> == പേരിനു പിന്നിൽ == നദിയുടെ ഇരുകരയിലും താമസിക്കുന്നവർ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ "ഇരുകരക്കാരും", പിന്നീട്‌ 'ഇരുകര ഊരുകാരും' അത്‌ പിന്നീട്‌ ലോപിച്ച്‌ ഇരിക്കൂറായി മാറിയെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹ്യ രാഷ്‌ട്രീയ സാംസ്‌ക്കാരിക പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര പ്രസ്ഥാനം ജന്മിത്തത്തിനെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം, മറ്റു സാമൂഹ്യ പരിഷ്‌ക്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പങ്കെടുത്തവരിവിടെയുണ്ട്‌. [[കല്ല്യാട്]] താഴത്ത്വീട് എന്ന ജന്മിമാരുടെ അധീനതയിലായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം.പഴയ മദിരാശി സ്റ്റേറ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട [[ഫർക്ക]] ഇരിക്കൂർ ആയിരുന്നു. ജന്മി-കുടിയാൻ വ്യവസ്ഥക്കെതിരെ പോരാട്ടങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടത്തുപറയത്തക്ക പേരുകൾ ലഭ്യമല്ല.<ref name="പേർ"/> == വാണിജ്യ-ഗതാഗത പ്രാധാന്യം == മലബാർ പ്രദേശത്തെ പ്രധാന വാണിജ്യ നഗരമായിരുന്നു ഇരിക്കൂർ. ഇവിടെ നിന്നു കുരുമുളക്‌ ചുക്ക്‌, ഏലം മുതലായ സുഗന്ധ വ്യഞ്‌ജനങ്ങളും കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഇരിക്കൂർ പുഴവഴി ജലഗതാഗത മാർഗ്ഗമായിരുന്നു മുൻകാലങ്ങളിൽ നിലനിന്നിരുന്നത്‌. ഇരിക്കൂറിൽ നിന്ന്‌ കണ്ണൂരുമായി കരമാർഗ്ഗം ഇരിക്കൂർ പാലത്തിന്റെ നിർമ്മിതി സഹായകമായി. തളിപ്പറമ്പ്‌ - ഇരിട്ടി സംസ്ഥാനപാത (36) ഇരിക്കൂർ ടൗണിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. തോണികളും, വണ്ടിക്കാളകളും മോട്ടോർ വാഹനങ്ങൾക്ക്‌ വഴിമാറിക്കൊടുക്കുകയും മെസൂർ, ഇരിട്ടി, ശ്രീകണ്‌ഠപുരം, തളിപ്പറമ്പ്‌, കണ്ണൂർ എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക്‌ വഴിതുറന്നു കിട്ടുകയും ചെയ്‌തതോടെ വാണിജ്യം സജീവമായി. സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പുഷ്‌ടമായ മലയോരങ്ങളിൽ വിളയുന്ന സുഗന്ധ വിഭവങ്ങളുടെ വാണിജ്യം ത്വരിതപ്പെട്ടു.<ref name="പേർ"/> == പഞ്ചായത്ത്‌ രൂപവത്കരണം/ആദ്യകാല ഭരണസമിതികൾ == 1955 ലാണ്‌ ഇരിക്കൂർ പഞ്ചായത്ത്‌ ആദ്യമായി രൂപംകൊണ്ടത്‌. വി. ഉസ്സൻകുട്ടി ഹാജിയായിരുന്നു പ്രസിഡന്റ്‌. 1963 മുതൽ 1968 വരെ മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ വില്ലേജ്‌ പഞ്ചായത്തുകൾ സംയോജിച്ച പഞ്ചായത്തായിരുന്നു. എ കുഞ്ഞിക്കണ്ണനായിരുന്നു ആ കാലത്തെ പ്രസിഡണ്ട്‌. 1968 ൽ വീണ്ടും മലപ്പട്ടം, ഇരിക്കൂർ എന്നീ പഞ്ചായത്തുകളായി വിഭജിക്കുകയും പി. അഹമ്മദ്‌കുട്ടി പ്രസിഡണ്ടാവുകയും ചെയ്‌തു.<ref name="പേർ"/> കേരള ച രിത്രത്തിലാദ്യമായി ഒരു പഞ്ചായത്ത് പ്രസിഡണ്ട് അഴിമതിക്കേസിൽ വിജിലൻസ് അന്വേഷണത്തെതുടർന്ന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവ് ശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ടത് 2000 മുതൽ 2010 വരെ പഞ്ചായത്ത്പ്രസിഡന്റായിരുന്ന കെ.പി.അബ്ലുൽ അസീസ് ആണ് ശിക്ഷിവിധിക്കപ്പെട്ടത്. ==വാർഡുകൾ== #മോടക്കൈ #ആലത്തുടി #പെരുവളത്തുപറമ്പ് #പയസായി #സിദ്ദിഖ് നഗർ #കുന്നുമ്മൽ #പാട്ടീൽ #പട്ടുവം #നിടുവള്ളൂർ #ഇരിക്കൂർ ടൌൺ #നിലാമുറ്റം #കുളിഞ്ഞ #കുട്ടാവ് #ചേടിചേരി<ref>{{Cite web |url=http://www.trend.kerala.gov.in/ |title=ട്രെന്റ് കേരളാ വെബ്സൈറ്റ് |access-date=2020-09-29 |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902161720/http://www.trend.kerala.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മൊടക്കൈ |ഷമീർ എ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |451 |അബ്ദുള്ള പി. |156 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |002 |ആലത്തുടി |ടി.സി. നസിയത്ത് ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |382 |കല പി. |96 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |003 |പെരുവളത്തുപറമ്പ് |സി.കെ..മഹമൂദ് മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |364 |നവാസ് വളപ്പിനകത്ത് |223 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |പയസ്സായി |ഷീബ പ്രമോദ് ടി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |572 |ഇ.കെ. അനീഷ് |51 |സി.പി.എം. |പട്ടികജാതി |- |005 |സിദ്ധീഖ് നഗർ |അഫീദ കെ.ആർ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |430 |ശ്രീഷ്മ.കെ.എം. |82 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |കുന്നുമ്മൽ |സൌദ ദാമിസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |739 |അനുശ്രീ കെ.കെ. |128 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |007 |പട്ടീൽ |ഷഫീക്ക് കെ.കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |627 |ഹുസൈൻ ​ഹാജി പള്ളിപ്പാത്ത് |179 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |008 |പട്ടുവം |ത്വാഹിറ ആർ.പി. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |619 |സജിനി വി. |90 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |009 |നിടുവള്ളൂർ |നലീഫ ടീച്ചർ |സ്വത. |IND |483 |പി. അയ്യൂബ് |287 |സ്വത. |ജനറൽ |- |010 |ഇരിക്കൂർ ടൗൺ |ടി.പി.ആമിന | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |566 |ഫാത്തിമത്ത് സഫീറ |97 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |011 |നിലാമുറ്റം |കുഞ്ഞിമായൻ മാസ്റ്റർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |394 |കബീർ നിലാമുറ്റം |155 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |012 |കുളിഞ്ഞ |എം.വി. ജനാർദ്ദനൻ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |369 |അബ്ദുൾ ഖാദർ വളപ്പിനകത്ത് |259 |നാഷണൽ ലീഗ് |ജനറൽ |- |013 |കുട്ടാവ് |എം.ഒ. ശ്രീജ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |304 |കവിത കെ. |218 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |014 |ചേടിച്ചേരി |അനഘ സി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |316 |എൻ.കെ. സന്ധ്യ |304 |കോൺഗ്രസ് |സ്‌ത്രീ |} == അതിരുകൾ == തെക്ക്‌: വളപട്ടണം പുഴ വടക്ക്‌ കിഴക്ക്:പടിയൂർ കല്യാട്‌ പഞ്ചായത്ത്‌ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്‌:ശ്രീകണ്‌ഠപുരം നഗരസഭ, മലപ്പട്ടം പഞ്ചായത്ത്‌ ==ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ചില പ്രധാന സ്ഥലങ്ങൾ== ===പെരുവളത്തുപറമ്പ്=== ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് പെരുവളത്തുപറമ്പ്. ഇരിക്കൂർ പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 3 കിലോമീറ്റർ ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. === നിടുവള്ളൂർ=== ===[[ചേടിച്ചേരി]]=== ഇരിക്കൂറിൽ നിന്നും 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഇരിക്കൂർ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ ഒരു പ്രദേശമാണ് [[ചേടിച്ചേരി]]. == അവലംബം == <references/> {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] {{Kannur-geo-stub}} kmugzzz2j0e4xmhebrtpsepi7sxvisa 0 62246 4647979 3957530 2026-07-16T14:25:00Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647979 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hallur}} {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name= ഹല്ലൂർ| locator_position=right | latd = 14.33|longd=75.62| state_name=കർണ്ണാടകം | district=[[ഹാവേരി ജില്ല]] | altitude=| population_total = | population_density = | area_magnitude= | area_total= | area_telephone= | postal_code= | vehicle_code_range= | footnotes = | }} [[കർണ്ണാടകം|കർണ്ണാടകത്തിലെ]] [[ഹാവേരി ജില്ല|ഹാവേരി ജില്ലയിലെ]] ഒരു പുരാവസ്തുകേന്ദ്രമാണ്‌ '''ഹല്ലൂർ'''.<ref name="gap">Kenneth A. R. Kennedy (2000), p272</ref> [[തെക്കേ ഇന്ത്യ|തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവും പുരാതന [[അയോയുഗം|അയോയുഗകേന്ദ്രമായ]] ഹല്ലൂരിന് <ref name="ira">Robert Bradnock (2000), p499</ref> [[തുംഗഭദ്ര]] നദിക്കരയിൽ ഏകദേശം വരണ്ടതും, കുറ്റിച്ചെടികൾ വളർന്നതുമായ ഭൂപ്രകൃതിയാണ്. പുരാവസ്തുസ്ഥലം ഏകദേശം 6.4 മീറ്റർ ഉയർന്ന സ്ഥലമാണ്.<ref name="pnp">Peter Neal Peregrine, Melvin Ember, Human Relations Area Files Inc. (2001), p368</ref> ഈ പുരാവസ്തു സ്ഥലം കണ്ടെത്തിയത് 1962-ൽ നാഗരാജ റാവു ആയിരുന്നു. ഇവിടെ 1965-ൽ പുരാവസ്തു ഖനനം നടന്നു. == കണ്ടെത്തലുകൾ == ഹല്ലൂരിൽ നാഗരാജ റാവു നടത്തിയ ഖനനങ്ങൾ ജനവാസത്തിന്റെ രണ്ട് കാലഘട്ടങ്ങളെ വെളിവാക്കി, ഒന്നാമത്തെ കാലഘട്ടം: [[Neolithic|നവീനശിലായുഗം]]-[[Chalcolithic|ചാൽകോലിഥിക്ക്]], രണ്ടാമത്തെ കാലഘട്ടം: ഇതും ആദ്യകാല [[അയോയുഗം|അയോയുഗവുമായി]] സം‌യോജിച്ചുകിടക്കുന്ന കാലഘട്ടം. <ref name="rec"> V. N. Misra, Peter Bellwood (1985) p470</ref> ഒന്നാമത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ രണ്ട് ഘട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു: ക്രി.മു. 2135 മുതൽ ക്രി.മു. 1755 വരെയും, ക്രി.മു. 1435 മുതൽ ക്രി.മു. 1230 വരെയും.<ref name="gap"/> രണ്ടാമത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ, [[ഇരുമ്പ്]] അമ്പുമുനകളും, കഠാരകളും കത്തികളുമായി ഒരു പുതിയ കൂട്ടം മനുഷ്യർ എത്തി എന്ന് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ കണ്ടെത്തലുകൾ തെറ്റാണെന്നാണ് ഇപ്പോൾ ഗവേഷകർ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്ന നിഗമനം. ശിലായുഗത്തിൽനിന്ന് ഇരുമ്പുയുഗത്തിലേക്കുള്ള പുരോഗതി ക്രി.മു 1100-ഓടെ ദക്ഷിണഭാരതീയർ സ്വമേധയാ കൈവരിച്ചെന്നും ഗവേഷകർ ഇന്ന് കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇവരുടെ മൺപാത്ര നിർമ്മിതി സാധാരണയായി [[Black and red ware culture|കറുപ്പും ചുവപ്പും ചായപ്പാത്രങ്ങൾ]] ആയിരുന്നു, ഇവയിൽ വരകളും പാറ്റേണുകളും വരച്ചുചേർത്തിരുന്നു.<ref name="rec"/> ഈ സ്ഥലത്തുനിന്നു ലഭിച്ച ഇരുമ്പ് [[Tata Institute of Fundamental Research|റ്റാറ്റാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റൽ റിസർച്ചിൽ]] [[radiocarbon dating|റേഡിയോകാർബൺ ഡേറ്റിങ്ങിനു]] വിധേയമാക്കിയതിൽ നിന്നും ഈ ഇരുമ്പ് വസ്തുക്കളുടെ കാലം ഏകദേശം ക്രി.മു. 1000 ആണെന്ന് തിട്ടപ്പെടുത്തി. ഇന്ത്യയിൽ ക്രി.മു. 250-നു മുൻപ് ഇരുമ്പ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ ഡി.എച്ച് ഗോർഡന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിനു വിരുദ്ധമാണ് ഈ കണ്ടെത്തൽ.<ref name="rec"/> തുടർന്ന് പുരാവസ്തു-ജൈവ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ കെ.ആർ. ആലർ 1971-ൽ നടത്തിയ ഖനനങ്ങളിൽ നിന്നും കുതിരയുടെ എല്ലുകൾ കണ്ടെത്തി, (''[[Equus caballus]] Linn''), ഇവയുടെ പ്രായം നിർണ്ണയിച്ചപ്പോൾ ഇവ [[ആര്യൻ അധിനിവേശം|ആര്യൻ അധിനിവേശത്തിന്റെ]] കാലഘട്ടത്തിനും മുൻപ് ഉള്ളവയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി. ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ കുതിരയെ ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത് [[ആര്യന്മാർ]] ആണെന്ന പൊതു വിശ്വാസത്തിന് എതിരായതിനാൽ ഈ കണ്ടുപിടിത്തം വിവാദമായിരുന്നു.<ref name="hor"> Edwin Bryant (2001), p170</ref> [[ആര്യാധിനിവേശസിദ്ധാന്ത]]ത്തിന്റെ അടിത്തറ ഈ കണ്ടെത്തൽ ഇളക്കിയിരിക്കുന്നു. == കുറിപ്പുകൾ == {{reflist}} == അവലംബം == <div class="references-small"> {{col-begin}} *{{cite book |last= Kennedy|first= Kenneth A. R.|title= God-Apes and Fossil Men: Paleoanthropology of South Asia|url= https://archive.org/details/godapesfossilmen0000kenn|origyear=2000|year= 2000|publisher= University of Michigan Press|isbn=0472110136}} *{{cite book |last= Bryant|first= Edwin|title= The Quest for the Origins of Vedic Culture: The Indo-Aryan Migration|url= https://archive.org/details/questfororiginso0000brya|origyear=2001|year= 2001|publisher= Oxford University Press|isbn=0195137779}} *{{cite book |author=Peter Neal Peregrine, Melvin Ember, Human Relations Area Files Inc.|title= Encyclopedia of Prehistory|url=https://archive.org/details/isbn_0306462605_6|origyear=2001|year= 2001|publisher= Springer|isbn=0306462621}} *{{cite book |author= V. N. Misra, Peter Bellwood|title= Recent Advances in Indo-Pacific Prehistory|origyear=1985|year= 1985|publisher= BRILL|isbn=9004075127}} *{{cite book |last= Murty|first= M. L. K.|title= Pre- and Protohistoric Andhra Pradesh Up to 500 B.C.|origyear=2003|year= 2003|publisher= Orient Longman|isbn=8125024751}} *{{cite book |author= Niharranjan Ray, Brajadulal Chattopadhyaya|title= A Sourcebook of Indian Civilization|origyear=2000|year= 2000|publisher= Orient Longman|isbn=8125018719}} *{{cite book |last= Bradnock|first=Robert|title= South India Handbook: The Travel Guide|url= https://archive.org/details/footprintsouthin00foot|origyear=2000|year= 2000|publisher= Footprint Travel Guides|isbn=1900949814}} {{col-end}} </div> [[വർഗ്ഗം:കർണ്ണാടകത്തിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങൾ]] ejayjo6ikc1xdtqbocdpw5r48hyghif 0 63299 4647888 4611575 2026-07-16T12:20:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647888 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Plant}} {{Taxobox | color = lightgreen | name = സസ്യങ്ങൾ | fossil_range = {{fossil range|520}}[[കമ്പ്രിയൻ]] to സമീപസ്ഥം, but [[#Fossils|see text]] | image = | image_width = 250px | image_caption = | domain = [[Eukaryote|യൂകാരിയോറ്റ]] | unranked_regnum = [[Archaeplastida]] | regnum = '''സസ്യം''' | regnum_authority = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1866<ref>{{cite book | author = Haeckel G | year = 1866 | title = Generale Morphologie der Organismen | url = https://archive.org/details/bub_gb_-5k5AAAAcAAJ | publisher = Verlag von Georg Reimer | location = Berlin | pages = vol.1: i–xxxii, 1–574, pls I–II; vol. 2: i–clx, 1–462, pls I–VIII}}</ref> | subdivision_ranks = Divisions | subdivision = '''[[ഹരിത ആൽഗകൾ]]''' * [[Chlorophyta]] * [[Charophyta]] '''[[Embryophyte|Land plants]] (embryophytes)''' * '''[[Bryophyte|Non-vascular land plants]] (bryophytes)''' ** [[Marchantiophyta]]—liverworts ** [[Hornwort|Anthocerotophyta]]—hornworts ** [[Moss|Bryophyta]]—mosses ** [[extinction|†]][[Horneophytopsida]] * '''[[Vascular plant]]s (tracheophytes)''' ** [[extinction|†]][[Rhyniophyta]]—rhyniophytes ** [[extinction|†]][[Zosterophyllophyta]]—zosterophylls ** [[Lycopodiophyta]]—clubmosses ** [[extinction|†]][[Trimerophytophyta]]—trimerophytes ** [[fern|Pteridophyta]]—ferns and horsetails ** [[extinction|†]][[Progymnospermophyta]] ** '''[[Spermatophyta|Seed plants]] (spermatophytes)''' *** [[extinction|†]][[Pteridospermatophyta]]—seed ferns *** [[Pinophyta]]—conifers *** [[Cycad]]ophyta—cycads *** [[Ginkgophyta]]—ginkgo *** [[Gnetophyta]]—gnetae *** [[Flowering plant|Magnoliophyta]]—flowering plants [[extinction|†]]'''[[Nematophytes]]''' }} [[കിങ്ഡം|സസ്യസാമ്രാജ്യത്തിൽ]] ([[കിങ്ഡം]] : പ്ലാന്റേ) ഉൾപ്പെടുന്ന ബഹുകോശ [[യൂക്കാരിയോട്ടുകൾ|യൂക്കാരിയോട്ടുകളാണ്]] '''സസ്യങ്ങൾ(അല്ലെങ്കിൽ ചെടികൾ)''', '''ഹരിതസസ്യങ്ങൾ''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. [[വൃക്ഷം|വൃക്ഷങ്ങൾ]], [[ഓഷധി|ഓഷധികൾ]], [[കുറ്റിച്ചെടി|കുറ്റിച്ചെടികൾ]], [[തൃണങ്ങൾ]], വള്ളികൾ, [[പന്നൽച്ചെടി|പന്നലുകൾ]], [[പായലുകൾ]], ഹരിതനിറമുള്ള [[ആൽഗ|ആൽഗകൾ]] തുടങ്ങിയവ സസ്യസാമ്രാജ്യത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[ബീജസസ്യം|ബീജസസ്യങ്ങൾ]], [[ബ്രയോഫൈറ്റുകൾ]], [[പന്നൽച്ചെടി|പന്നൽച്ചെടികൾ]], [[അനുഫേണുകൾ]] എന്നിങ്ങനെ നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഏകദേശം 350,000 [[സസ്യവർ‌ഗങ്ങൾ]] ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്നതായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു. 2004 ആയപ്പോഴേക്കും ഏകദേശം 287,655 വർഗങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അവയിൽ 258,650 [[സപുഷ്പികൾ|സപുഷ്പികളും]] 18,000 [[ബ്രയോഫൈറ്റ|ബ്രയോഫൈറ്റുകളും]] ആണ്. <br /> '''ഹരിതസസ്യങ്ങൾ''' അവയ്ക്കാവശ്യമായ [[ഊർജം|ഊർജ്ജത്തിന്റെ]] മുഖ്യപങ്കും സ്വരൂപിക്കുന്നത് [[സൂര്യൻ|സൂര്യനിൽ]] നിന്ന് [[പ്രകാശസംശ്ലേഷണം]] എന്ന പ്രക്രിയ വഴി ആണ്. ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിൽ ഉത്പാദകരായി നിലനിന്നുകൊണ്ട് ഇവ സൗരോർജ്ജത്തെ രാസോർജ്ജമാക്കി മാറ്റി ഉപഭോക്താക്കളായ ജന്തുക്കളിലെത്തിക്കുന്നു. ഭൗമകാലാവസ്ഥാ നിയന്ത്രണത്തിനും ജൈവവൈവിധ്യം നിലനിർത്തുന്നതിനും ജീവൻരക്ഷാ ഔഷധങ്ങളുത്പാദിപ്പിക്കുന്നതിനും സസ്യങ്ങൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. == വർഗ്ഗീകരണം == രണ്ടു തരം സസ്യങ്ങളാണ് ഭൂമിയിൽ നിലവിലുള്ളത്. [[കാൾ ലിനേയസ്]] എന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ആദ്യമായി സസ്യങ്ങളെ ഈ രീതിയിൽ വർഗ്ഗീകരിച്ചത്. # [[പുഷ്പിക്കുന്ന സസ്യങ്ങൾ]] # [[പുഷ്പിക്കാത്ത സസ്യങ്ങൾ]] == ഇവകൂടി കാണുക == [[പ്രമാണം:Haeckel Siphoneae.jpg|250px|thumb|[[Green algae]] from [[Ernst Haeckel]]'s ''[[Kunstformen der Natur]]'', 1904.]] * [[ജീവശാസ്ത്രം]] * [[സസ്യശാസ്ത്രം]] * * [[പുഷ്പം]] * [[ഫലം]] * [[വനം]] * [[ഉദ്യാനം]] * [[ഹരിതഭവനം]] * [[ഉദ്യാനവിളകൾ]] * [[സസ്യകോശം]] * [[വിഷസസ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[പ്രകാശസംശ്ലേഷണം]] * [[പച്ചക്കറികൾ]] == ചിത്രശാല == <center><gallery widths="180px" heights="120px" perrow="3"> Borassus flabellifer.jpg|[[Borassus flabellifer]] Chestnut in Guntur.jpg|The fruits of Palmyra Palm tree, [[Borassus flabellifer]] (locally called Thaati Munjelu) sold in a market at Guntur, India. Turmericroot.jpg|Turmeric rhizome Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|Sweet potato, ''Ipomoea batatas'', Maui Nui Botanical Garden Pandan wangi.JPG|''Pandanus amaryllifolius'' California Papaya ID.jpg|California Papaya Cactus ball.JPG|Mammilloydia Cactus Papaya sunset.jpg|''Carica papaya'', cultivar 'Sunset' Prepared lemon grass.JPG|''Cymbopogon citratus'', lemon grass, oil grass Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|''Pachyrhizus erosus'' bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia. KIKU brak-ontree.JPG|Fuji (apple) SauropusAndrogynus.jpg|Sprouting shoots of ''Sauropus androgynus'' Ilaneer.jpg|''Cocos nucifera'' [...] </gallery></center> === അധികവായനക്ക് === ;General: * Evans, L. T. (1998). ''Feeding the Ten Billion - Plants and [[Population]] Growth''. Cambridge University Press. Paperback, 247 pages. ISBN 0-521-64685-5. * Kenrick, Paul & Crane, Peter R. (1997). ''The Origin and Early Diversification of Land Plants: A Cladistic Study''. Washington, D. C.: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-730-8. * Raven, Peter H., Evert, Ray F., & Eichhorn, Susan E. (2005). ''Biology of Plants'' (7th ed.). New York: W. H. Freeman and Company. ISBN 0-7167-1007-2. * Taylor, Thomas N. & Taylor, Edith L. (1993). ''The Biology and Evolution of Fossil Plants''. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 0-13-651589-4. * Trewavas, A. (2003). [http://aob.oxfordjournals.org/cgi/content/full/92/1/1 Aspects of Plant Intelligence], ''Annals of Botany'' 92: 1-20. ;Species estimates and counts: * International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) Species Survival Commission (2004). IUCN Red List of Threatened Species [http://www.redlist.org]. * Prance, G. T. (2001). Discovering the Plant World. ''Taxon'' 50: 345-359. == അവലംബങ്ങൾ == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{sisterlinks|സസ്യം}} {{Wikispecies|Plantae}} {{Wikibookspar|Dichotomous Key|Plantae}} * [http://www.scribd.com/doc/20674/Prodigeus-plants/ Answers to several questions from curious kids about plants]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite journal|quotes=no|author=Chaw, S.-M. et al.|url=http://mbe.library.arizona.edu/data/1997/1401/7chaw.pdf|title=Molecular Phylogeny of Extant Gymnosperms and Seed Plant Evolution: Analysis of Nuclear 18s rRNA Sequences|journal=Molec. Biol. Evol.|volume=14|issue=1|pages=56–68|year=1997|access-date=2009-02-20|archive-date=2005-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20050124004310/http://mbe.library.arizona.edu/data/1997/1401/7chaw.pdf|url-status=dead}} * [http://ucjeps.berkeley.edu/INA.html Index Nominum Algarum] * [http://florabase.calm.wa.gov.au/phylogeny/cronq88.html Interactive Cronquist classification] * [http://www.alpine-plants-jp.com/art/index_photo2b.htm Plant Photo Gallery of Japan] - Flavon's Wild herb and Alpine plants * [http://www.pflanzenliebe.de Plant Picture Gallery] * [http://www.prota.org/uk/About+Prota/ Plant Resources of Tropical Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611054707/http://www.prota.org/uk/about+prota/ |date=2010-06-11 }} * [http://database.prota.org/search.htm www.prota.org - PROTA’s mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126170215/http://database.prota.org/search.htm |date=2013-01-26 }} * [http://tolweb.org/Green_plants Tree of Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150630151027/http://tolweb.org/Green_plants |date=2015-06-30 }} === സസ്യശാസ്ത്ര ദത്താധാരം === * [http://www.anbg.gov.au/cpbr/databases/ Australia] * [http://www.chilebosque.cl Chilean plants at ''Chilebosque''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801155926/http://www.chilebosque.cl/ |date=2020-08-01 }} * [http://www.efloras.org/index.aspx e-Floras (Flora of China, Flora of North America and others)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051105022144/http://www.efloras.org/index.aspx |date=2005-11-05 }} * [http://rbg-web2.rbge.org.uk/FE/fe.html Flora Europaea] * [http://www.floraweb.de Flora of Central Europe] {{In lang|de}} * [http://www.efloras.org/flora_page.aspx?flora_id=1 Flora of North America] * [http://www.alpine-plants-jp.com/botanical_name/list_of_japanese_wild_plants_abelia_buxus.htm List of Japanese Wild Plants Online] * [http://www.ntbg.org/plants/choose_a_plant.php Meet the Plants-National Tropical Botanical Garden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616151737/http://ntbg.org/plants/choose_a_plant.php |date=2007-06-16 }} * [http://wildflower.utexas.edu/ Native Plant Information Network] * [http://davesgarden.com/pf/ PlantFiles - 150,000 plants] * [http://plants.usda.gov/ United States Department of Agriculture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005020210/http://plants.usda.gov/ |date=2013-10-05 }} {{Botany}} {{പ്രകൃതി}} [[വർഗ്ഗം:സസ്യങ്ങൾ]] p1rbjjmwskamyiumi2xf1ian3jh85ei 0 63435 4647940 4645607 2026-07-16T13:12:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647940 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tuberculosis}} {{Infobox disease |name = Tuberculosis |image = Tuberculosis-x-ray-1.jpg |caption = ക്ഷയരോഗം ബാധിച്ചയാളുടെ നെഞ്ചിന്റെ എക്സ്-റേ | video1 = [[File:Ml.വീഡിയോ-Tuberculosis.webm|upright=1.36|frameless]] }} പ്രധാനമായും ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ട്യൂബർകുലോസിസ്]]'' എന്ന [[ബാക്ടീരിയ]]യുടെ അണുബാധ മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന രോഗമാണ് '''ക്ഷയരോഗം'''. ആംഗലേയഭാഷയിൽ '''Tuberculosis''' (ചുരുക്കെഴുത്ത്: TB - '''T'''ubercle '''B'''acillus എന്ന അർത്ഥത്തിൽ) ക്ഷയരോഗം പ്രധാനമായും ശ്വാസകോശങ്ങളെയാണ് ബാധിക്കുന്നത് (Pulmonary TB). എന്നാൽ [[ദഹനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം]], ജനനേന്ദ്രിയവ്യൂഹം,അസ്ഥികൾ, സന്ധികൾ, [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം]], ത്വക്ക്, തലച്ചോറും നാഡീപടലങ്ങളും തുടങ്ങി ശരീരത്തിലെ ഏതു ഭാഗത്തെയും ക്ഷയരോഗം ബാധിക്കാം. അപൂർവ്വമായി മൈക്കോബാക്റ്റീരിയ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന മറ്റു ബാക്ടീരിയകളായ ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ബോവിസ്]]'' (Mycobacterium bovis), ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ആഫ്രിക്കാനം]]'' (Mycobacterium africanum), ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം കാനെറ്റി]]'' (Mycobacterium canetti), ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം മൈക്രോറ്റി]]'' (Mycobacterium microti) എന്നിവയും ക്ഷയരോഗം ഉണ്ടാക്കാം. == ലക്ഷണങ്ങൾ == [[File:Tuberculosis symptoms.svg|thumb|പല തരം ക്ഷയരോഗങ്ങളുടെ പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങളും രോഗത്തിന്റെ ഘട്ടങ്ങളും കൊടുത്തിരിക്കുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://www.emedicinehealth.com/tuberculosis/page3_em.htm|title=Tuberculosis Symptoms|publisher=[[eMedicine]]Health|author=Schiffman G|date=15 January 2009}}</ref> പല രോഗലക്ഷണങ്ങളും രോഗത്തിന്റെ ഒന്നിലധികം വകഭേദങ്ങളിൽ കാണപ്പെടാം. പല തരം അസുഖങ്ങളും ഒരുമിച്ച് കാണപ്പെടാം.]] എച്ച്.ഐ.വി. ബാധിതരല്ലാത്തവരിൽ 5&ndash;10% ആൾക്കാർ രോഗാണുബാധയുണ്ടായാൽ ഭാവിയിൽ ക്ഷയരോഗമുള്ളവരായിത്തീരും. <ref name=Pet2005>{{cite book|last=al.]|first=edited by Peter G. Gibson ; section editors, Michael Abramson ... [et|title=Evidence-based respiratory medicine|year=2005|publisher=Blackwell|location=Oxford|isbn=978-0-7279-1605-1|pages=321|url=http://books.google.ca/books?id=sDIKJ1s9wEQC&pg=PA321|edition=1. publ.}}</ref> ഈ നിരക്ക് എച്ച്.ഐ.വി ബാധിതരിൽ 30% ആണ്. <ref name=Pet2005/> ക്ഷയരോഗം ശരീരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഗത്തെയും ബാധിക്കും. ഏറ്റവും സാധാരണയായി ഇത് ശ്വാസകോശങ്ങളെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ പൾമണറി ട്യൂബർക്കുലോസിസ് (pulmonary tuberculosis) എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.<ref name=ID10>{{cite book|last=Dolin|first=[edited by] Gerald L. Mandell, John E. Bennett, Raphael|title=Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases|year=2010|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-443-06839-3|pages=Chapter 250|edition=7th}}</ref> ശ്വാസകോശമല്ലാതെയുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങളെയും ഇത് ബാധിക്കാറുണ്ട്. ഈ രണ്ട് അവസ്ഥകളും ഒരുമിച്ചും കാണപ്പെടാം. <ref name=ID10/> [[fever|പനി]], [[rigor (medicine)|വിറയൽ]], [[night sweats|രാത്രിയിലെ വിയർപ്പ്]], [[appetite loss|വിശപ്പില്ലായ്മ]], [[weight loss|ഭാരം കുറയുക]], [[fatigue (medical)|വേഗത്തിൽ ക്ഷീണിക്കുക]],<ref name=ID10/> കൈവിരലുകളുടെ അറ്റത്ത് നീരുണ്ടാകുക [[finger clubbing|ക്ലബ്ബിംഗ്]] എന്നിവയാണ് ലക്ഷണങ്ങൾ.<ref name=Pet2005/> നെഞ്ചുവേദന, ചുമച്ച് രക്തം തുപ്പുക, കഫത്തോടു കൂടി മൂന്ന് ആഴ്ചയിൽ അധികം നീണ്ടു നിൽക്കുന്ന ചുമ, വിളർച്ച, എന്നിവയുമുണ്ടാകും. ===ശ്വാസകോശത്തെ ബാധിക്കുന്ന തരം ക്ഷയരോഗം=== 90% കേസുകളിലും ക്ഷയരോഗം ശ്വാസകോശങ്ങളെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. <ref name=Lancet11>{{cite journal|last=Lawn|first=SD|coauthors=Zumla, AI|title=Tuberculosis|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_july-2-8-2011_378_9785/page/57|journal=Lancet|date=2 July 2011|volume=378|issue=9785|pages=57–72|pmid=21420161|doi=10.1016/S0140-6736(10)62173-3}}</ref><ref>{{cite book|last=Behera|first=D.|title=Textbook of pulmonary medicine|year=2010|publisher=Jaypee Brothers Medical Pub.|location=New Delhi|isbn=978-81-8448-749-7|pages=457|url=http://books.google.ca/books?id=0TbJjd9eTp0C&pg=PA457|edition=2nd ed.}}</ref> [[chest pain|നെഞ്ചുവേദന]], നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കഫത്തോടുകൂടിയ ചുമ, <!-- <ref name=Lancet11/> --> എന്നിവയും ലക്ഷണങ്ങളാണ്. ഏകദേശം 25% ആൾക്കാരിൽ രോഗലക്ഷണങ്ങളുണ്ടാകില്ല. <ref name=Lancet11/> [[hemoptysis|ചുമച്ച് ചോര തുപ്പുന്നത്]] കുറച്ചുപേരിൽ കാണപ്പെടാറുണ്ട്. വിരളമായ കേസുകളിൽ രോഗാണുബാധ മൂലം [[pulmonary artery|പൾമണറി ധമനിയിൽ]] ദ്വാരമുണ്ടാവുകയും വലിയ അളവിൽ രക്തസ്രാവമുണ്ടാവുകയും ചെയ്യും. ([[Rasmussen's aneurysm|റാസ്മൂസൺസ് അന്യൂറിസം]] എന്നാണ് ഈ അവസ്ഥയെ വിവക്ഷിക്കുന്നത്).<!-- <ref name=ID10/> --> ശ്വാസകോശങ്ങളുടെ മുകൾ ലോബുകളിൽ വടുക്കളുണ്ടാകാൻ ക്ഷയരോഗം കാരണമാകും. <!-- <ref name=ID10/> --> ശ്വാസകോശത്തിന്റെ മുകൾ ലോബുകളാണ് കീഴ് ലോബുകളേക്കാൾ കൂടുതൽ ക്ഷയരോഗബാധിതമാകുന്നത്. <ref name=ID10/> എന്താണ് ഇതിനു കാരണമെന്നത് വ്യക്തമല്ല. <ref name=Robbins>{{cite book |author=Kumar V, Abbas AK, Fausto N, Mitchell RN |year=2007 |title=Robbins Basic Pathology |url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1 |edition=8th |publisher=Saunders Elsevier |pages=[https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1/page/516 516]–522 |isbn=978-1-4160-2973-1}}</ref> വായൂ സഞ്ചാരം കൂടുതലുള്ളതോ <ref name="Robbins" /> [[lymph|ലിംഫ് സ്രവം]] ഇവിടെനിന്ന് ഒലിച്ചുപോകുന്നത് എളുപ്പമല്ലാത്തതുകൊണ്ടോ ആവാം ഇത്.<ref name=ID10/> ===ശ്വാസകോശമല്ലാതെയുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന തരം ക്ഷയരോഗം=== 15&ndash;20% ക്ഷയരോഗത്തിൽ രോഗാണുബാധ ശ്വാസകോശത്തിനു പുറത്തേയ്ക്ക് വ്യാപിക്കും. ഇത് മറ്റിനം ക്ഷയരോഗങ്ങൾക്ക് കാരണമാകും. <ref>{{cite book|last=Jindal|first=editor-in-chief SK|title=Textbook of pulmonary and critical care medicine|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-5025-073-0|pages=549|url=http://books.google.ca/books?id=EvGTw3wn-zEC&pg=PA549}}</ref> എക്സ്ട്രാ പൾമണറി ട്യൂബർക്കുലോസിസ് ("extrapulmonary tuberculosis") എന്നാണ് ഇത്തരം അവസ്ഥകളെ ഒരുമിച്ച് വിവക്ഷിക്കുന്നത്.<ref name=Extra2005>{{cite journal|pmid=16300038|year=2005|author=Golden MP, Vikram HR|title=Extrapulmonary tuberculosis: an overview|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2005-11-01_72_9/page/1760|volume=72|issue=9|pages=1761–8|journal=American Family Physician }}</ref> [[immunosuppressed|രോഗപ്രതിരോധശേഷി കുറഞ്ഞവരിലോ]] കുട്ടികളിലോ ആണ് ഈ അസുഖം സാധാരണഗതിയിൽ ഉണ്ടാവുന്നത്. എച്ച്.ഐ.വി. ബാധയുള്ളവരിൽ 50%-ലധികം കേസുകളിലും ഇതുണ്ടാകും. <ref name=Extra2005/> [[pleura|പ്ലൂറ]] (ശ്വാസകോശത്തെ ആവരണം ചെയ്യുന്ന പാടപോലുള്ള ഭാഗം - ഇവിടെ ക്ഷയരോഗബാധയുമൂലം പ്ലൂറിസി എന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാകാം), [[central nervous system|കേന്ദ്രനാടീവ്യൂഹം]] (ക്ഷയരോഗബാധമൂലമുള്ള [[meningitis|മെനിഞ്ചൈറ്റിസ്]]), [[lymphatic system|ലിംഫാറ്റിക് വ്യവസ്ഥ]], [[genitourinary system|പ്രത്യുൽപ്പാദനാവയവവ്യൂഹവും വിസർജ്ജനാവയവ വ്യൂഹവും]], അസ്ഥികളും സന്ധികളും (നട്ടെല്ലിനെ ബാധിക്കുന്ന [[Pott's disease|പോട്ട്സ് ഡിസീസ്]]), എന്നിവിടങ്ങളിലൊക്കെ ക്ഷയരോഗബാധ ഉണ്ടാകാം. അസ്ഥികളെ ബാധിക്കുന്ന ക്ഷയരോഗത്തെ ഓഷ്യസ് ട്യൂബർക്കുലോസിസ് ("osseous tuberculosis") എന്നും വിളിക്കും .<ref>{{cite book|last=Kabra|first=[edited by] Vimlesh Seth, S.K.|title=Essentials of tuberculosis in children|year=2006|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=978-81-8061-709-6|pages=249|url=http://books.google.ca/books?id=HkH0YbyBHDQC&pg=PA249|edition=3rd ed.}}</ref> ഇത് ഒരുതരം [[osteomyelitis|ഓസ്റ്റിയോമയലൈറ്റിസ്]] ആണ്.<ref name="Robbins" /> ക്ഷയരോഗബാധ കാരണമുണ്ടാകുന്ന ഒരു ആബ്സസ്സ് ചിലപ്പോൾ പൊട്ടി തൊലിയിള്ള ഒരു വൃണമായി കാണപ്പെട്ടേയ്ക്കാം. <ref>{{cite book|title=Manual of Surgery|url=https://archive.org/details/manualofsurgery0000thom|year=2008|publisher=Kaplan Publishing|isbn=9781427797995|pages=[https://archive.org/details/manualofsurgery0000thom/page/75 75]}}</ref> ലിംഫ് ഗ്രന്ഥികളുടെ രോഗാണുബാധ കാരണമുണ്ടാകുന്ന വൃണങ്ങൾക്ക് വേദനയുണ്ടാവില്ല. <ref>{{cite book|last=Burkitt|first=H. George|title=Essential Surgery: Problems, Diagnosis & Management 4th ed|url=https://archive.org/details/essentialsurgery0000burk|year=2007|isbn=9780443103452|pages=[https://archive.org/details/essentialsurgery0000burk/page/34 34]}}</ref> [[miliary tuberculosisമിലിയറി ട്യൂബർക്കുലോസിസ്]] എന്ന ഒരുതരം രോഗാവസ്ഥയിൽ ക്ഷയരോഗം ശരീരമാകെ പടരും.<ref name=ID10/> ശ്വാസകോശത്തിനു വേളിയിലേയ്ക്ക് പടരുന്ന 10% ക്ഷയരോഗവും മിലിയറി ട്യൂബർക്കുലോസിസ് എന്ന അവസ്ഥയായി മാറും<ref name=Gho2008>{{cite book|last=Ghosh|first=editors-in-chief, Thomas M. Habermann, Amit K.|title=Mayo Clinic internal medicine : concise textbook|year=2008|publisher=Mayo Clinic Scientific Press|location=Rochester, MN|isbn=978-1-4200-6749-1|pages=789|url=http://books.google.ca/books?id=YJtodBwNxokC&pg=PA789}}</ref> == ക്ഷയരോഗാണു == [[പ്രമാണം:Mycobacterium tuberculosis.jpg|thumb|left|250px|ഇലക്ട്രോൺ മൈക്രോസ്കോപ്പിൽ കൂടിയുള്ള ക്ഷയരോഗാണുവിന്റെ ദൃശ്യം]] പ്രധാനമായും ''[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ട്യൂബർകുലോസിസ്]]'' എന്ന ബാക്ടീരിയയുടെ അണുബാധ മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന രോഗമാണ് ക്ഷയരോഗം. വളർച്ചയ്ക്ക് പ്രാണവായു ആവശ്യമുള്ള ഈ രോഗാണു, ഓരോ 16 - 20 മണിക്കൂറിൽ സ്വയം വിഘടിച്ച് പുത്രികാകോശങ്ങളായി വളരുന്നു. ഇത് മറ്റ് ബാക്റ്റീരിയകളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ കുറഞ്ഞ വളർച്ചാനിരക്കാണ്. അവ ഒരു മണിക്കൂറിൽ കുറഞ്ഞ സമയം കൊണ്ട് വളർച്ചയെത്തി സ്വയം വിഘടിച്ച് [[പുത്രികാകോശ]]ങ്ങളായി വീണ്ടും വളരുന്നു. (ഉദാ. മനുഷ്യന്റെ വൻകുടലിൽ വളരുന്ന [[ഇ-കോളി]] എന്ന ബാക്റ്റീരിയയ്ക്ക് അനുകൂല സാഹചര്യത്തിൽ 20 മിനിട്ടു കൊണ്ട് വളർച്ചയെത്തി സ്വയം വിഘടിക്കാനാകും). 'മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ട്യൂബർകുലോസിസ്' ബാക്റ്റീരിയയ്ക്ക് കോശഭിത്തി ഉണ്ടെങ്കിലും [[ഫോസ്ഫോലിപിഡ്]] കൊണ്ടുള്ള പുറം പാളി ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഇതിനെ [[ഗ്രാം പോസിറ്റീവ് ബാക്റ്റീരിയ]]യായി കണക്കാക്കുന്നു. എന്നാൽ, [[കോശഭിത്തി]]യിൽ ഉയർന്ന അളവിൽ കൊഴുപ്പും [[മൈകോളിക് അമ്ളവും]] ഉള്ളതിനാൽ ഗ്രാം സ്റ്റെയ്ൻ ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ കുറച്ചു മാത്രമേ നിറം പിടിക്കുകയുള്ളൂ. '[[മൈക്കോബാക്റ്റീരിയം ട്യൂബർകുലോസിസ്]]' ഉരുണ്ടു നീണ്ട ഒരു ബാക്റ്റീരിയയാണ്. ശക്തി കുറഞ്ഞ [[അണുനാശിനി]]കളെയെന്ന പോലെ ഉണങ്ങി വരണ്ട അവസ്ഥയെയും ആഴ്ചകളോളം അതിജീവിക്കാൻ ഈ ബാക്റ്റീരിയയ്ക്ക് ആവും. പ്രകൃത്യാ അന്യകോശങ്ങൾക്കുള്ളിൽ മാത്രമേ വളരുന്നുള്ളുവെങ്കിലും പരീക്ഷണശാലകളിൽ [[ടെസ്റ്റ് ട്യൂബിൽ]] വളർത്തുന്നുണ്ട്. == പകരുന്ന വിധം == [[പ്രമാണം:TB poster.jpg|thumb|175px|അമേരിക്കൻ സർക്കാർ 1978 ൽ പുറത്തിറക്കിയ പരസ്യം]] ശ്വാസകോശക്ഷയം ഉള്ളവർ ചുമയ്ക്കുമ്പോഴും തുമ്മുമ്പോഴും തുപ്പുമ്പോഴും സംസാരിയ്ക്കുമ്പോഴും ശരീരസ്രവങ്ങളുടെ 0.5 - 5 µm വലിപ്പമുള്ള രോഗാണു അടങ്ങിയ കണങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വ്യാപിയ്ക്കുന്നു. ഒറ്റ തുമ്മലിലൂടെ ഇത്തരത്തിലുള്ള 40,000- ത്തോളം കണങ്ങൾ പുറത്തുവരുന്നു. ക്ഷയരോഗാണുവിന് അതിജീവനശേഷി കൂടുതലായതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഒരു കണം കൊണ്ടു തന്നെ രോഗം പകരാം. ഒറ്റ ബക്റ്റീയയ്ക്കു തന്നെ പുതിയതായി ക്ഷയരോഗം ഉണ്ടാക്കാനാകുമെന്നു മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref> [http://www.informaworld.com/smpp/content~db=all?content=10.1080/15459620590918466 ഇൻഫോമ വേൾഡ് എന്ന ജാലികയിലെ ലേഖനം] </ref> <br /> ദീർഘകാലമായോ വളരെ കൂടിയ അളവിലോ സമ്പർക്കമുള്ളവർക്ക് രോഗം വരുന്നതിനുള്ള ഉയർന്ന സാധ്യതയുണ്ട്. ക്ഷയരോഗമുള്ള ഒരാൾ പ്രതിവർഷം 10 - 15 പേർക്ക് രോഗം പകർത്തുന്നുണ്ടെന്നാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. രോഗസാന്ദ്രത കൂടുതലുള്ള പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്നവർ, അണുവിമുക്തമല്ലാത്ത സൂചി ഉപയോഗിച്ച് കുത്തിവയ്പുകൾ എടുക്കുന്നവർ, ദരിദ്രജനവിഭാഗങ്ങൾ, ആവശ്യത്തിന് വൈദ്യസേവനം ലഭിക്കാത്തവർ, ക്ഷയരോഗികളുമായി സമ്പർക്കമുള്ള കുട്ടികൾ, രോഗപ്രതിരോധശേഷി കുറഞ്ഞവർ, ആരോഗ്യസേവന രംഗത്തുള്ളവർ എന്നിവരും രോഗം പിടിപെടുന്നതിന് ഉയർന്ന സാധ്യതയുള്ളവരാണ്. <br /> നിലവിൽ രോഗമുള്ളവരിൽ നിന്നു മാത്രമേ ക്ഷയരോഗം പകരുന്നുള്ളൂ. അതായത്, രോഗാണുക്കൾ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും നിലവിൽ രോഗം ഇല്ലാത്തവരിൽ നിന്ന് രോഗം പകരുന്നില്ല. ഒരാളിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് രോഗം പകരാനുള്ള സാധ്യത, അന്തരീക്ഷത്തിലെത്തുന്ന രോഗകാരിയായ സ്രവകണങ്ങളുടെ എണ്ണം, വായുസഞ്ചാരം, സമ്പർക്കമുള്ള കാലദൈർഘ്യം, രോഗാണുവിന്റെ അതിജീവനശേഷി എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. അതിനാൽ, നിലവിൽ രോഗമുള്ളയാളെ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നു മാറ്റി നിർത്തി ഫലപ്രദമായ ചികിത്സ നൽകുന്നതിലൂടെ രോഗപകർച്ചയുടെ ശൃംഖലയ്ക്ക് തടയിടാം. ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഫലപ്രദമാകുന്നുവെങ്കിൽ രണ്ടാഴ്ച കൊണ്ട് സമ്പർക്കമുള്ളവർക്ക് രോഗം പകരാനുള്ള സാധ്യത അവസാനിയ്ക്കുന്നു. == രോഗനിർണയം == [[പ്രമാണം:Mantoux tuberculin skin test.jpg|left|thumb|300px|തൊലിയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് [[ട്യൂബർക്കുലിൻ]] കുത്തിവച്ചുള്ള പരിശോധന]] കഫത്തിലോ പഴുപ്പിലോ ക്ഷയരോഗാണു ഉണ്ടോ എന്നു നോക്കിയാണ് ക്ഷയരോഗനിർണയം നടത്തുന്നത്. ഇത് സാധ്യമാകാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ [[എക്സ്-റേ]] അല്ലെങ്കിൽ [[സ്കാനിങ്]] പരിശോധനയിലൂടെയോ തൊലിയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ട്യൂബർക്കുലിൻ കുത്തിവച്ചുള്ള പരിശോധനയിലൂടെയോ രോഗനിർണയം നടത്തുന്നു.ഇതിനെ [[മാന്റോ പരിശോധന]] (Mantoux Test)എന്നാണു പറയുന്നത്. കുത്തിവച്ച സ്ഥലത്ത് 48 മുതൽ 72 മണിക്കൂർ വരെയുള്ള പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ചാണ്‌ രോഗബാധയുണ്ടൊ എന്ന് കണ്ടെത്തുന്നത്. ക്ഷയരോഗനിർണയത്തിലെ വൈഷമ്യമേറിയ ഘടകം ക്ഷയരോഗാണുവിന്റെ കൾച്ചർ (ബാക്റ്റീരിയയെ ലബോറട്ടറിയിൽ വളർത്തിയുള്ള പരിശോധന) പ്രയാസമുള്ളതാണ് എന്നതാണ്. ക്ഷയരോഗാണുവിന്റെ വളർച്ചാ നിരക്ക് കുറവാണ് എന്നതാണ് ഇതിന് കാരണം. കഫമോ രക്തമോ ഈ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കാൻ 4 - 12 ആഴ്ച സമയമെടുക്കും. പരിപൂർണമായ വൈദ്യപരിശോധനയിൽ രോഗവിവരണം, ക്ലിനിക്കൽ പരിശോധന, നെഞ്ചിന്റെ എക്സ്-റേ, ലബോറട്ടറി പരിശോധന, കൾച്ചർ, തൊലിയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് ട്യൂബർക്കുലിൻ കുത്തിവച്ചുള്ള പരിശോധന എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. തൊലിയ്ക്കുള്ളിലേക്ക് [[ട്യൂബർക്കുലിൻ]] കുത്തിവച്ചുള്ള പരിശോധനയുടെ ഫലം അവലോകനം ചെയ്യുന്നത് പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയനായ വ്യക്തിക്ക് രോഗമുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതകൾ കൂടി കണക്കിൽ എടുത്തു വേണം. == ചികിത്സ == ക്ഷയരോഗാണുവിനെ നശിപ്പിയ്ക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് ചികിത്സിയ്ക്കുന്നത്. ക്ഷയരോഗത്തിനെതിരെ ഏറ്റവും അധികം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ [[റിഫാംപിസിൻ]], [[ഐസോനിയാസിഡ്]] എന്നിവയാണ്. സ്രെപ്റ്റോമൈസിനെ എന്നാ ആന്റി ബയോട്ടികളും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട് ==രോഗം വരാതെ തടയൽ== കുട്ടികൾക്ക് പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പ് നടത്തുക, രോഗം പടർത്തുന്ന കേസുകൾ കണ്ടെത്തി ചികിത്സിക്കുക എന്നിവയാണ് ക്ഷയരോഗം തടയാനുള്ള പ്രധാന മാർഗ്ഗങ്ങൾ. <ref name=Lancet11/> [[World Health Organization|ലോകാരോഗ്യസംഘടന]] ഇക്കാര്യത്തിൽ പരിമിതമായ വിജയം നേടിയിട്ടുണ്ട്. പുതിയ കേസുകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് കുറയ്ക്കാൻ ഇത്തരം ശ്രമങ്ങളിലൂടെ സാധിച്ചിട്ടുണ്ടത്രേ. <ref name=Lancet11/> ===പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പുകൾ=== 2013 വരെ ലോകത്ത് ലഭ്യമായ ഒരേയൊരു പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പ് [[bacillus Calmette-Guérin|ബാസിലസ് കാൽമെറ്റെ-ഗുവേരിൻ]] (ബി.സി.ജി) എന്ന തരം വാക്സിനാണ്. കുട്ടിക്കാലത്തെ ശരീരമാസകലം ബാധിക്കുന്ന അസുഖത്തിനെതിരേ ഈ വാക്സിൻ ഫലപ്രദമാണെങ്കിലും ശ്വാസകോശത്തെ ബാധിക്കുന്ന ക്ഷയരോഗത്തിനെതിരേ സ്ഥിരതയാർന്ന പ്രതിരോധം ഈ കുത്തിവയ്പ്പിലൂടെ ലഭിക്കുന്നില്ല. <ref>{{cite journal|last=McShane|first=H|title=Tuberculosis vaccines: beyond bacille Calmette–Guérin|journal=Philosophical transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological sciences|date=12 October 2011|volume=366|issue=1579|pages=2782–9|pmid=21893541|doi=10.1098/rstb.2011.0097|pmc=3146779}}</ref> എന്നിരുന്നാലും ലോകത്തിൽ ഏറ്റവുമധികം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പാണിത്. 90%-ൽ കൂടുതൽ കുട്ടികൾക്ക് പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പ് നൽകപ്പെടുന്നുണ്ട്. <ref name=Lancet11/> ഈ കുത്തിവയ്പ്പിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പ്രതിരോധശേഷി പത്തു വയസ്സിനു ശേഷം കുറഞ്ഞുവരും. <ref name=Lancet11/> കാനഡ, ബ്രിട്ടൻ, അമേരിക്ക എന്നിവപോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ക്ഷയരോഗം വിരളമായതിനാൽ രോഗബാധയുണ്ടാകാൻ സാദ്ധ്യത കൂടുതലുള്ളവരെ മാത്രമേ ഈ പ്രതിരോധക്കുത്തിവയ്പ്പിന് വിധേയരാക്കാറുള്ളൂ.<ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/tb/topic/vaccines/|title=Vaccine and Immunizations: TB Vaccine (BCG)|publisher =Centers for Disease Control and Prevention|year=2011|accessdate=26 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=BCG Vaccine Usage in Canada - Current and Historical|url=http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|work=Public Health Agency of Canada|accessdate=30 December 2011|year=2010|month=September|archive-date=2012-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330042719/http://www.phac-aspc.gc.ca/tbpc-latb/bcgvac_1206-eng.php|url-status=dead}}</ref><ref name=UK06>{{cite journal|last=Teo|first=SS|coauthors=Shingadia, DV|title=Does BCG have a role in tuberculosis control and prevention in the United Kingdom?|journal=Archives of Disease in Childhood|date=2006 Jun|volume=91|issue=6|pages=529–31|pmid=16714729|pmc= 2082765|doi=10.1136/adc.2005.085043 }}</ref> ക്ഷയരോഗമുണ്ടോ എന്നറിയാനുള്ള പരിശോധന ([[tuberculin skin test|ട്യൂബർക്കുലിൻ സ്കിൻ ടെസ്റ്റ്]]) ഫലപ്രദമല്ലാതാക്കും എന്നതാണ് ഈ വാക്സിൻ നൽകുന്നതിനെതിരായ ഒരു വാദം. <ref name=UK06/> മറ്റു ചില വാക്സിനുകൾ ഇപ്പോൾ വികസിപ്പിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. <ref name=Lancet11/> ===പൊതുജനാരോഗ്യം=== ലോകാരോഗ്യസംഘടന 1993-ൽ ക്ഷയരോഗത്തെ ഒരു "ആഗോള ആരോഗ്യ അടിയന്തരാവസ്ഥയായി" പ്രഖ്യാപിച്ചു. <ref name=Lancet11/> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ശ്വാസകോശരോഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ക്ഷയം]] 6c5nbvuoz0uujvxiy3enks5cr4st0hv 0 67421 4648080 4601007 2026-07-16T17:13:12Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648080 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Circinus (Constellation)}} {{Infobox Constellation| name =ചുരുളൻ | englishname = Circinus | ചിത്രം = | abbreviation = Cir | genitive = Circini | symbology = ചുരുളൻ | RA = 15 | dec= −60 | areatotal = 93 | arearank = 85-ആമത് | numbermainstars = 3 | numberbfstars = 9 | numberstarsplanets = 0 | numberbrightstars = 0 | numbernearbystars = 0 | brighteststarname = α Cir | starmagnitude = 3.2 | neareststarname = α Cir | stardistance = 53.5 | numbermessierobjects = 0 | meteorshowers = | bordering = [[മഹിഷാസുരൻ (നക്ഷത്രരാശി)|മഹിഷാസുരൻ (Centaurus)]]<br /> [[മഷികം (നക്ഷത്രരാശി)|മഷികം (Musca)]]<br /> [[സ്വർഗപതംഗം (നക്ഷത്രരാശി)|സ്വർഗപതംഗം (Apus)]]<br /> [[ദക്ഷിണ ത്രിഭുജം (നക്ഷത്രരാശി)|ദക്ഷിണ ത്രിഭുജം<br />(Triangulum Australe)]]<br /> [[സമാന്തരികം (നക്ഷത്രരാശി)|സമാന്തരികം (Norma)]]<br /> [[വൃകം (നക്ഷത്രരാശി)|വൃകം (Lupus)]] | latmax = [[10]] | latmin = [[90]] | month = ജൂൺ | notes=}} ദക്ഷിണാർദ്ധഖഗോളത്തിലെ ഒരു [[നക്ഷത്രരാശി]]യാണ്‌ '''ചുരുളൻ''' (Circinus). ഏറ്റവും ചെറിയ നക്ഷത്രരാശികളിലൊന്നാണ്‌ ഇത്. [[ആകാശഗംഗ]] ഈ നക്ഷത്രരാശിയിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ==ചരിത്രം== 1756ൽ ഫ്രഞ്ച് ജ്യോതിശാസ്ത്രനായ [[നികൊളാസ് ലൂയി ദെ ലകലൈൽ]] ആണ് ഈ [[നക്ഷത്രരാശി|രാശിയെ]] അവതരിപ്പിച്ചത്. [[കോമ്പസ് (വരക്കാനുള്ള ഉപകരണം)|കോമ്പസിനെ]] പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ''ലെ കോമ്പസ്'' എന്ന ഫ്രഞ്ച് പേരാണ് അദ്ദേഹം ഇതിന് നൽകിയത്.<ref name="ridpath2"/> [[സമാന്തരികം (നക്ഷത്രരാശി)|സാമാന്തരികം]], [[ദക്ഷിണ ത്രിഭുജം]] എന്നിവക്ക് അദ്ദേഹം കൊടുത്ത ഫ്രഞ്ച് പേരുകൾ റൂളർ, സെറ്റ്സ്ക്വയർ എന്നീ ഉപകരണങ്ങളുടേതായിരുന്നു.<ref name="ridpath">{{cite web |url=http://www.ianridpath.com/startales/lacaillenormaetc.htm |last=Ridpath |first=Ian |authorlink=Ian Ridpath |title=Lacaille's grouping of Norma, Circinus, and Triangulum Australe |accessdate=27 June 2012 |work=Star Tales}}</ref> 1763ൽ ലാറ്റിൻ നാമങ്ങളോടു കൂടി അദ്ദേഹം തന്റെ നക്ഷത്ര മാപ്പ് പരിഷ്കരിച്ചപ്പോളാണ് ഇപ്പോൾ പൊതുവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന സിർസിനസ് (Circinus) എന്ന പേര് നൽകിയത്.<ref name="ridpath2">{{cite web |url=http://www.ianridpath.com/startales/circinus.htm |last=Ridpath |first=Ian |authorlink=Ian Ridpath |title=Circinus |accessdate=27 June 2012 |work=Star Tales}}</ref> ==പ്രത്യേകതകൾ== [[സെന്റാറസ് നക്ഷത്രഗണം]], [[മഷികം]], [[സ്വർഗപതംഗം]], [[സമാന്തരികം (നക്ഷത്രരാശി)|സമാന്തരികം]], [[ദക്ഷിണ ത്രിഭുജം]] എന്നിവയാണ് ചുരുളനു ചുറ്റുമുള്ള മറ്റു നക്ഷത്രരാശികൾ. 1930 ബൽജിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[യൂജീൻ ജോസഫ് ഡെൽപോർട്ട്|യൂജീൻ ഡെൽപോർട്ട്]] ആണ് ഇതിന്റെ ഔദ്യോഗിക അതിരുകൾ നിർണ്ണയിച്ചത്. 14 വശങ്ങളുള്ള [[ബഹുഭുജം|ബഹുഭൂജാകൃതിയിലാണ്]] ഇതിന്റെ അതിരുകൾ. [[ഖഗോളരേഖാംശം]] 13മ. 38.4മി.നും 15മ. 30.2മി.നും ഇടയിലും [[അവനമനം]] −55.43° നും −70.62°നും ഇടയിലും ആണ് ഈ രാശിയുടെ സ്ഥാനം.<ref name=boundary>{{Cite journal | title=Circinus, constellation boundary | journal=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#cir | accessdate=27 June 2012 | archive-date=2013-06-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130604014156/http://www.iau.org/public/constellations/#cir | url-status=dead }}</ref> 1922ൽ [[അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന]] "Cir" എന്ന ചുരുക്കപ്പേര് അനുവദിച്ചു.<ref name=pa30_469>{{cite journal |last=Russell |first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell |title=The New International Symbols for the Constellations |url=https://archive.org/details/sim_popular-astronomy_1922-10_30_8/page/469 |journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]] |volume=30 |page=469 |bibcode=1922PA.....30..469R |year=1922}}</ref> ==നക്ഷത്രങ്ങൾ== വളരെ മങ്ങിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ഈ രാശിയിലുള്ളു. [[കാന്തിമാനം]] 4ൽ കൂടുതലുള്ള ഒരു നക്ഷത്രം മാത്രമേ ഇതിലുള്ളു.<ref name=moore11>{{cite book |last=Moore |first=Patrick |authorlink=Patrick Moore |title=Patrick Moore's Data Book of Astronomy |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |page=410 |isbn=978-0-521-89935-2 |url=https://books.google.com/books?id=2FNfjWKBZx8C&pg=PA410}}</ref> [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്നും 54 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ കിടക്കുന്ന [[ആൽഫാ സിർസിനി]] ഒരു [[മുഖ്യധാര (ജ്യോതിശാസ്ത്രം)|മുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രം]] ആണ്. [[ആൽഫാ സെന്റോറി|ആൽഫാ സെന്റോറിയുടെ]] 4° തെക്കുഭാഗത്ത് കാണുന്ന ഇതിന്റെ [[ദൃശ്യകാന്തിമാനം]] 3.19 ആണ്.<ref name="motz">{{cite book |last1=Motz |first1=Lloyd |authorlink1=Lloyd Motz |last2=Nathanson |first2=Carol |title=The Constellations: An Enthusiast's Guide to the Night Sky |url=https://archive.org/details/constellations0000lloy |publisher=Aurum Press |location=London, United Kingdom |year=1991 |page=387 |isbn=978-1-85410-088-7}}</ref> വളരെ വേഗത്തിൽ ദോലനം ചെയ്യുന്ന [[എ പി, ബി പി നക്ഷത്രങ്ങൾ|എ പി നക്ഷത്രങ്ങളിലെ]] ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രമാണ് ഇത്. A7 Vp SrCrE എന്ന അസാധാരണമായ [[നക്ഷത്രങ്ങളുടെ സ്പെക്ട്രൽ വർഗ്ഗീകരണം|സ്പെക്ട്രൽ വിഭാഗത്തിലാണ്]] ഇത് ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇത് [[സ്ട്രോൺഷിയം]], [[ക്രോമിയം]], [[യൂറോപ്പിയം]] എന്നീ മൂലകങ്ങൾ ഈ [[നക്ഷത്രം]] പുറംതള്ളുന്നുണ്ട് എന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്. ഈ തരം നക്ഷത്രങ്ങൾ വിചിത്രമായ [[കാന്തികക്ഷേത്രം]] ഉള്ളവയും നേരിയ തോതിൽ [[ചരനക്ഷത്രം|തിളക്കവ്യത്യാസം]] ഉള്ളവയും ആയിരിക്കും.<ref name=kaler>{{cite web |url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/alphacir.html |title=Alpha Circini |last=Kaler |first=Jim |authorlink=James B. Kaler |work=Stars |publisher=University of Illinois |accessdate=26 October 2012}}</ref> ആൽഫാ സിർസിനി ഒരു ദ്വന്ദ്വ നക്ഷത്രമാണ്. രണ്ടാമത്തേത് സ്പെക്ട്രൽ തരം K5 ആയതും കാന്തിമാനം 8.5 ഉള്ളതുമായ ഒരു ഓറഞ്ചു കുള്ളൻ നക്ഷത്രമാണ്.<ref name=kaler/> കാഴ്ചയിൽ ഇവ തമ്മിലുള്ള അകലെ 5.7 കോണീയ സെക്കന്റുകൾ മാത്രമായതിനാൽ [[ദൂരദർശിനി|ദൂരദർശിനിയിൽ]] കൂടി മാത്രമേ വേർതിരിച്ചു കാണാൻ കഴിയൂ.<ref name=moore11/><ref name=redath07>{{cite book |last1=Ridpath |first1=Ian |authorlink1=Ian Ridpath |last2=Tirion |first2=Wil |authorlink2=Wil Tirion |year=2017 |title=Stars and Planets Guide (5th ed.) |url=https://archive.org/details/starsplanetscomp0000ridp |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |isbn=978-0-69-117788-5 |page=[https://archive.org/details/starsplanetscomp0000ridp/page/120 120]}}</ref> യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇവ തമ്മിലുള്ള അകലം 260 [[അസ്ട്രോണമിക്കൽ യൂണിറ്റ്]] ആണ്. പൊതു കേന്ദ്രത്തെ ചുറ്റി ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കാൻ എടുക്കുന്ന സമയം 2600 വർഷം ആണ്.<ref name=kaler/> സ്പെക്ട്രൽ തരം A3Va ആയ [[ബീറ്റ സിർസിനി]] ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 100 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇതിന്റെ [[കാന്തിമാനം]] 4.07 ആണ്.<ref name=sb0>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Beta++Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=Beta Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=30 June 2012}}</ref> ഇതിന് [[സൂര്യൻ|സൂര്യന്റെ]] ഏകദേശം 1.8 മടങ്ങ് വലിപ്പമുണ്ട്.<ref name=bagnall>{{cite book |last=Bagnall |first=Philip M. |title=The Star Atlas Companion: What You Need to Know about the Constellations |url=https://archive.org/details/staratlascompani00bagn |url-access=limited |publisher=Springer |location=New York, New York |year=2012 |isbn=978-1-4614-0830-7 |pages=[https://archive.org/details/staratlascompani00bagn/page/n170 160]–62}}</ref> [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്ന് 450 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[ഗാമ സിർസിനി]] ഒരു [[ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രം]] ആണ്.<ref name=sb1/> ഇവ തമ്മിലുള്ള അകലം 0.8 കോണീയ സെക്കന്റ് മാത്രമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ നക്ഷത്രങ്ങളെ വേർതിരിച്ചു കാണണമെങ്കിൽ ഒരു 150മി.മീറ്റർ [[ദൂരദർശിനി]] വേണം.<ref name=moore11/><ref name=redath07/> ഇതിലെ തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രത്തിന്റെ [[കാന്തിമാനം]] 4.5 ആണ്. സ്പെക്ട്രൽ തരം B5IV+ ആയ നീല നക്ഷത്രമാണിത്.<ref name=sb1>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Gamma++Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=Gamma Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=30 June 2012}}</ref> തിളക്കം കുറഞ്ഞ മഞ്ഞ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 5.5 ആണ്.<ref name="ridpath2001">{{Cite book |title=Stars and Planets Guide |url=https://archive.org/details/starsplanets0000ridp_t5g9 |last1=Ridpath |first1=Ian |authorlink1=Ian Ridpath |last2=Tirion |first2=Wil |authorlink2=Wil Tirion|year=2001 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-08913-3 |pages=[https://archive.org/details/starsplanets0000ridp_t5g9/page/118 118]–19}}</ref> ഇവ പരസ്പരം ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കാൻ 180 വർഷം എടുക്കുന്നുണ്ട്.<ref name=moore11/> [[ഡെൽറ്റ സിർസിനി]] മറ്റൊരു ബഹുനക്ഷത്രവ്യവസ്ഥയാണ്. രണ്ടു ഘടകഭാഗങ്ങളിൽ ഒന്നിന്റെ കാന്തിമാനം 5.1ഉം രണ്ടാമത്തേതിന്റെ കാന്തിമാനം 13.4ഉം ആണ്. ഇവ 3.9 ദിവസം കൊണ്ടാണ് പൊതുകേന്ദ്രത്തെ ചുറ്റി ഒരു പ്രദക്ഷിണം പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. ഇതിലെ തിളക്കം കൂടിയ ഘടകം മറ്റൊരു [[ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രം|ഗ്രഹണദ്വന്ദ്വം]] ആണ്.<ref name=moore11/> ഇവയോരോന്നും [[സൂര്യൻ|സൂര്യന്റെ]] 22ഉം 12ഉം മടങ്ങ് പിണ്ഡമുള്ളവയാണ്.<ref>{{cite journal |year=2001 |title=Tomographic Separation of Composite Spectra. VII. The Physical Properties of the Massive Triple System HD 135240 (Delta Circini) |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-02-10_548_2/page/888 |journal=The Astrophysical Journal |volume=548 |pages=889–99 |doi=10.1086/319031 |last1=Penny |first1=Laura R. |last2=Seyle |first2=Debra |last3=Gies |first3=Douglas R. |last4=Harvin |first4=James A. |last5=Bagnuolo |first5=Jr. |last6=Thaller |first6=M. L. |last7=Fullerton |first7=A. W. |last8=Kaper |first8=L. |issue=2|bibcode = 2001ApJ...548..889P |doi-access=free }}</ref> 3600 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=sb2>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Delta++Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=Delta Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=25 October 2012}}</ref> ഇതിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ടു ഘടകങ്ങൾ 50 കോണീയസെക്കന്റ് അകലത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. നല്ല കാഴ്ചശക്തിയുള്ള ഒരാൾക്ക് നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ടു തന്നെ ഇവയെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും.<ref name=moore11/> [[ഈറ്റ സിർസിനി]] ഭൂമിയിൽ നിന്നും 276 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന മഞ്ഞഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. സ്പെക്ട്രൽ തരം G8III ആയ ഇതിന്റെ [[കാന്തിമാനം]] 5.17 ആണ്.<ref name=sb3>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Eta++Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=Eta Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=26 October 2012}}</ref> [[സീറ്റ സിർസിനി]] ഒരു മുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം B3Vഉം കാന്തിമാനം 6.09ഉം ആണ്. [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്നുള്ള അകലം 1273 പ്രകാശവർഷം ആണ്.<ref name=sb4>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Zeta++Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=Zeta Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=26 October 2012}}</ref> 493 വേരിയബിൾ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചുരുളനിൽ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ മിക്കവയും വളരെ മങ്ങിയതാണ്.<ref>{{cite web |url=http://www.aavso.org/vsx/index.php?view=results.submit0 |title=Circinus search results |publisher=AAVSO |work=International Variable Star Index |accessdate=31 January 2013}}</ref> [[തീറ്റ സിർസിനി]], [[ടി സിർസിനി]], [[എ എക്സ് സിർസിനി]] എന്നിവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്ന് നക്ഷത്രങ്ങൾ.<ref name="simpson">{{cite book |pages = 743–47 |title = Guidebook to the Constellations : Telescopic Sights, Tales, and Myths |first = Phil |last = Simpson |isbn = 978-1-4419-6941-5 |publisher = Springer New York |year = 2012}}</ref><ref name="inglis"/> [[കാന്തിമാനം]] 5നും 5.4നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ക്രമരഹിത ചരനക്ഷത്രമാണ് തീറ്റ സിർസിനി.<ref name=moore11/> ടി സിർസിനിയുടെ കാന്തിമാനം 10.6നും 9.3നും ഇടയിലാണ് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. 3.298 ദിവസമാണ് ഇതിനെടുക്കുന്നത്.<ref name="simpson"/> ഇതൊരു ഗ്രഹണചരനക്ഷത്രമാണ്.<ref name=AAVSOT>{{cite web|url=http://www.aavso.org/vsx/index.php?view=detail.top&oid=9402 |title=T Circini |author =VSX |date=4 January 2010|work=AAVSO Website|publisher=American Association of Variable Star Observers|accessdate=24 January 2014}}</ref> എ എക്സ് ഒരു [[സെഫീഡ് ചരനക്ഷത്രം]] ആണ്. 5.3 ദിവസം കൊണ്ട് ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 5.6നും 6.19നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും.<ref name="inglis">{{cite book |last=Inglis |first=Mike |title=Astronomy of the Milky Way: Observer's Guide to the Southern Sky |publisher=Springer |location=New York, New York |year=2004 |page=31 |isbn=978-1-85233-742-1 |url=https://books.google.com/books?id=1r0qvMjSCGAC&pg=SA3-PA31}}</ref> ഇത് സ്പെക്ട്രൽ തരം F8II+ൽ പെട്ട ഒരു മഞ്ഞ അതിഭീമൻ [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രമാണ്]]. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 1600 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെയാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name=sb5>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=AX+Circini&NbIdent=1&Radius=2&Radius.unit=arcmin&submit=submit+id |title=AX Circini |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=26 October 2012}}</ref> [[ബി പി സിർസിനി]] മറ്റൊരു സെഫീഡ് ചരനക്ഷത്രം ആണ്. 2.4 ദിവസങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇതിന്റെ [[ദൃശ്യകാന്തിമാനം]] 7.37നും 7.71നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും.<ref name=AAVSOBP>{{cite web|url=http://www.aavso.org/vsx/index.php?view=detail.top&oid=9492 |title=BP Circini |last=BSJ|date=30 November 2013|work=AAVSO Website|publisher=American Association of Variable Star Observers|accessdate=24 January 2014}}</ref> രണ്ടു സെഫീഡുകളും സ്പെക്ട്രോസ്കോപിക് ദ്വന്ദ്വങ്ങളാണ്. ഇവയുടെ സ്പെക്ട്രൽ തരം B6 ആണ്. ഇവയിൽ ഒന്നിന് [[സൂര്യൻ|സൂര്യന്റെ]] 5 മടങ്ങു പിണ്ഡവും മറ്റേതിന് സൂര്യന്റെ 4.7 മടങ്ങു പിണ്ഡവുമുണ്ട്.<ref name="evans13">{{cite journal|author1=Evans, Nancy Remage |author2=Bond, Howard E. |author3=Schaefer, Gail H. |author4=Mason, Brian D. |author5=Karovska, Margarita |author6=Tingle, Evan |date=2013|title=Binary Cepheids: Separations and Mass Ratios in 5M ⊙ Binaries|journal=Astronomical Journal|volume=146|issue=4|pages=93, 10 pp|arxiv=1307.7123|doi=10.1088/0004-6256/146/4/93 |bibcode = 2013AJ....146...93E }}</ref> [[ബി എക്സ് സിർസിനി]] വളരെ മങ്ങിയ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 12.57നും 12.62നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിനെടുക്കുന്ന സമയം 2 മണിക്കൂറും 33 മിനിറ്റുമാണ്.<ref name=AAVSOBX>{{cite web|url=http://www.aavso.org/vsx/index.php?view=detail.top&oid=9500 |title=BX Circini |author =Otero, Sebastian Alberto |date=30 October 2011 |work=AAVSO Website|publisher=American Association of Variable Star Observers|accessdate=24 January 2014}}</ref> ഇതിലെ 99 ശതമാനവും [[ഹീലിയം]] ആണ്. ഹീലിയവും [[കാർബൺ]] അഥവാ [[ഓക്സിജൻ|ഓക്സിജനും]] അടങ്ങിയ രണ്ടു വെള്ളക്കുള്ളന്മാർ കൂടിച്ചേർന്നായിരിക്കും ഈ നക്ഷത്രം രൂപം കൊണ്ടത് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="woolf02">{{cite journal|author1=Woolf, V. M. |author2=Jeffery, C. S. |year=2002|title=Temperature and gravity of the pulsating extreme helium star LSS 3184 (BX Cir) through its pulsation cycle|journal=Astronomy & Astrophysics|volume=395|issue=2 |pages=535–40|url=http://www.aanda.org/index.php?option=com_article&access=bibcode&Itemid=129&bibcode=2002A%2526A...395..535WFUL|doi=10.1051/0004-6361:20021113|arxiv = astro-ph/0208269 |bibcode = 2002A&A...395..535W }}</ref> ഏറെ തിളക്കമുള്ള [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രങ്ങൾ‍‍]] ചുരുളനിൽ ഇല്ലെങ്കിലും സ്വന്തമായി [[ഗ്രഹം|ഗ്രഹങ്ങളുള്ള‍‍]] കുറേ നക്ഷത്രങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. HD 13406 സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള ഒരു മഞ്ഞക്കുള്ളൻ നക്ഷത്രമാണ്. 79 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം G0VFe+0.4ഉം [[കാന്തിമാനം]] 6.29ഉം ആണ്.<ref name=sbHD134060>{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=HD%20134060 |title=LTT 6035 – High proper-motion Star |work=[[SIMBAD|SIMBAD Astronomical Database]] |publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg |accessdate=25 October 2012}}</ref> 2011ൽ ഇതിന്റെ രണ്ടു ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്തി. ചെറിയ ഗ്രഹമായ HD 134060 bക്ക് 0.0351 വ്യാഴപിണ്ഡമാണുള്ളത്. മാതൃനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്നു 0.0444 സൗരമാത്ര അകലെ കിടക്കുന്ന ഈ ഗ്രഹം 3.27 ദിവസം കൊണ്ടാണ് ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കുന്നത്.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_134060_b/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202125600/http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_134060_b/ |archivedate=2014-02-02 |title=HD 134060 b |publisher=Paris Observatory |encyclopedia=The Extrasolar Planet Encyclopedia |date=12 September 2011 |accessdate=31 January 2013}}</ref> വലിയ ഗ്രഹമായ HD 134060 cക്ക് 0.15 വ്യാഴപിണ്ഡമാണുള്ളത്. മാതൃനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് 2.226 സൗരദൂരം അകലെയുള്ള ഇതിന് ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കാൻ 1161 ദിവസങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_134060_c/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202131017/http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_134060_c/ |archivedate=2014-02-02 |title=HD 134060 c |publisher=Paris Observatory |encyclopedia=The Extrasolar Planet Encyclopedia |date=12 September 2011 |accessdate=31 January 2013}}</ref> 220 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന HD 129445ന്റെ കാന്തിമാനം 8.8 ആണ്. 2010ൽ റേഡിയോ വെലോസിറ്റി സങ്കേതം ഉപയോഗിച്ച് HD 129445 b എന്ന ഗ്രഹത്തെ കണ്ടെത്തി. [[സൂര്യൻ|സൂര്യന്റ]] പിണ്ഡത്തിന്റെ 99% വരും ഇതിന്റെ പിണ്ഡം. 1.6 വ്യാഴപിണ്ഡമുള്ള മാതൃനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് 2.9 സൗരദൂരം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ ഭ്രമണപഥം. 1840 ദിവസമാണ് ഒരു പരിക്രമണത്തിനെടുക്കുന്ന സമയം.<ref>{{cite encyclopedia |url=http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_129445_b/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202131657/http://voparis-exoplanet-new.obspm.fr/catalog/hd_129445_b/ |archivedate=2014-02-02 |title=HD 129445 b |publisher=Paris Observatory |encyclopedia=The Extrasolar Planet Encyclopedia |date=26 January 2010 |accessdate=31 January 2013}}</ref> == ജ്യോതിശാസ്ത്രവസ്തുക്കൾ == [[പ്രമാണം:Circinus.galaxy.750pix.jpg|thumb|200px|സിർസിനസ് ഗാലക്സി]] ചുരുളനിൽ മൂന്നു താരവ്യൂഹങ്ങളും ഒരു ഗ്രഹനീഹാരികയും ഉണ്ട്. ഇവ സാധാരണ ദൂരദർശിനികൾ ഉപയോഗിച്ചു കാണാനാവും. 8000 വർഷം പ്രായമുള്ള ക്വാഡ്‌‌വെൽ 88 എന്നുകൂടി അറിയപ്പെടുന്ന എൻ ജി സി 5823 ഭൂമിയിൽ നിന്നും 3500 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name=moore11/> 12 പ്രകാശവർഷം വിസ്താരമുണ്ട് ഇതിന്.<ref name="mobberley"/> ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 7.9 ആണ്.<ref name=moore11/> 10 കോണീയ സെക്കന്റ് വിസ്താരമുള്ള ഇതിൽ 80നും 100നും ഇടയിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്.<ref name="inglis"/> 10 ആണ് ഇതിലെ ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രത്തിന്റെ [[കാന്തിമാനം]]. ഈ ഭാഗത്ത് കാണുന്ന തിളക്കമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ വ്യൂഹത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നവയല്ല. അവ താരതമ്യേന ഭൂമിയോടടുത്ത് കിടക്കുന്നവയാണ്.<ref name="o'meara">{{cite book |title=The Caldwell Objects |first=Stephen James |last=O'Meara |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |pages=349–50 |isbn=978-0-521-82796-6}}</ref> ഇംഗ്ലീഷിലെ 'S' എന്ന അക്ഷരം തിരിച്ചിട്ടതു പോലെ എന്നാണ് [[ജോൺ ഹെർഷെൽ]] എൻ ജി സി 5823നെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name="mobberley">{{cite book |title=The Caldwell Objects And How to Observe Them |first=Martin |last=Mobberley |authorlink=Martin Mobberley |page=184 |publisher=Springer |year=1999 |isbn=978-1-4419-0326-6}}</ref><ref>{{cite book |title=1001 Celestial Wonders to See Before You Die: The Best Sky Objects for Star Gazers |url=https://archive.org/details/celestialwonders00baki_175 |first=Michael E. |last=Bakich |publisher=Springer |year=2010 |isbn=978-1-4419-1777-5 |page=[https://archive.org/details/celestialwonders00baki_175/page/n186 174]}}</ref> തുലിപ് പൂവിനോടും പെട്ടിയോടും ഇതിന്റെ ആകൃതിയെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref name="o'meara"/> നിരീക്ഷകർക്ക് [[വൃകം (നക്ഷത്രരാശി)|വൃകം]] നക്ഷത്രരാശിക്കു സമീപത്തുള്ള എൻ ജി സി 5822മായി ഇതു മാറിപ്പോകാനുള്ള സാദ്ധ്യതയുണ്ട്.<ref name="photoatlas">{{cite book |title=The Photographic Atlas of the Stars |first1=H.J.P. |last1=Arnold |first2=P.D. |last2=Doherty |first3=Patrick |last3=Moore |authorlink3=Patrick Moore |publisher=CRC Press |year=1997 |isbn=978-0-7503-0654-6 |page=176}}</ref> എൻ ജി സി 5715 താരതമ്യേന മങ്ങിയതും ചെറുതുമായ ഒരു തുറന്ന താരവ്യൂഹമാണ്. ഇതിന്റെ ആകെ കാന്തിമാനം 9.8ഉം ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 11ഉം ആണ്. 30 നക്ഷത്രങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഇതിലുള്ളത്. മൂന്നാമത്തെ തുറന്ന താരവ്യൂഹമായ പിസ്മിസ് 20ൽ 12 നക്ഷത്രങ്ങൾ മാത്രമേ ഉള്ളു എങ്കിലും തിളക്കം എൻ ജി സി 5823നോട് ഏകദേശം തുല്യമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 7.8 ആണ്. 8270 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഇതിനെ 300mmൽ കൂടുതൽ അപർച്ചറുള്ള [[ദൂരദർശിനി]] ഉപയോഗിച്ച് കാണാൻ കഴിയും.<ref name="simpson"/> [[File:NGC 5315HSTfull.jpg|left|thumb|[[ഹബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനി]] എടുത്ത എൻ ജി സി 5315ന്റെ ചിത്രം. ഇതിന്റെ ഘടനയും നടുവിലെ നക്ഷത്രവും ചിത്രത്തിൽ കാണാം.]] ആൽഫ സിർസിനിയിൽ നിന്നും 5.2 ഡിഗ്രി അകലെ കിടക്കുന്നു [[എൻ ജി സി 5315]]. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 9.8 ആണ്.<ref name=bakich2010>{{cite book |first=Michael E. |last=Bakich |year=2010 |page=162 |title=1001 Celestial Wonders to See Before You Die: The Best Sky Objects for Star Gazers |series=Patrick Moore's Practical Astronomy Series |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-1776-8 |url=https://books.google.com/books?id=qEhpS7d5ZdAC&pg=PA475}}</ref> ബേർണസ് കാറ്റലോഗിൽ 1971ൽ ആദ്യമായി ലിസ്റ്റു ചെയ്ത ഇരുണ്ട റിഫ്ലൿഷൻ നെബുലയാണ് ബേർണസ് നെബുല. 1977ലാണ് സിർസിനസ് താരാപഥം കണ്ടെത്തുന്നത്.<ref name="inglis"/> ഇതിന്റെ [[കാന്തിമാനം]] 10.6 ആണ്. ആകാശഗംഗയോട് അടുത്ത് കാണപ്പെടുന്ന താരാപഥങ്ങൾ പൊതുവെ ഇത്രയും തിളക്കത്തിൽ കാണപ്പെടാറില്ല. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 130 ലക്ഷം പ്രകാശവർഷം ഈ സർപ്പിള താരാപഥത്തിന്റെ വ്യാസം 26,000 [[പ്രകാശവർഷം]] ആണ്.<ref name="simpson"/> [[ആകാശഗംഗ|ആകാശഗംഗയുടെ]] ഏറ്റവും അടുത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[സെയ്ഫർട്ട് ഗാലക്സി]] ആണ് ഇത്.<ref>{{cite journal |last1=Maiolino |first1=R |last2=Krabbe |first2=A. |last3=Thatte |first3=N. |last4=Genzel |first4=R. |year=1998 |title=Seyfert Activity and Nuclear Star Formation in the Circinus Galaxy |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1998-02-01_493_2/page/650 |journal=The Astrophysical Journal |volume=493 |issue=2 |pages=650–65 |bibcode=1998ApJ...493..650M |doi=10.1086/305150|arxiv = astro-ph/9709091 }}</ref> സജീവമായ ഒരു താരാപഥകേന്ദ്രവും ഇതിലുണ്ട്.<ref name="for12">{{cite journal |year=2012 |title=Gas and Star Formation in the Circinus Galaxy |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |volume=425 |issue=3 |pages=1934–50 [1934] |arxiv=1206.4102 |bibcode=2012MNRAS.425.1934F |last1=For |first1=B.-Q. |last2=Koribalski|first2=B. S.|last3=Jarrett |first3=T. H. |doi=10.1111/j.1365-2966.2012.21416.x}}</ref> [[File:Circinus X-1.jpg|thumb|[[ചന്ദ്ര എക്സ്-റേ ദൂരദർശിനി]] എടുത്ത സിർസിനസ് എക്സ് -1ന്റെ ചിത്രം.]] ന്യൂട്രോൺ നക്ഷത്രം ഉൾപ്പെടുന്ന എക്സ്-റേ ദ്വന്ദ്വ നക്ഷത്രവ്യവസ്ഥയാണ് സിർസിനസ് എക്സ് -1. 2007 ജൂലൈയിൽ നടത്തിയ നിരീക്ഷണത്തിൽ തമോദ്വാരങ്ങളിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന എക്സ്-റേ ജെറ്റുകളുടെ സാന്നിധ്യം കണ്ടെത്തി.<ref>{{cite web |url=http://chandra.harvard.edu/photo/2007/cirx1/ |title=Circinus X-1: Neutron Stars Join the Black Hole Set |accessdate=8 January 2009 |work=[[Chandra X-ray Observatory]] |publisher=[[Harvard University]] / [[NASA]] |year=2007}}</ref> 19,000 പ്രകാശവർഷം അകലെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പൾസാർ [[പി‌എസ്‌ആർ ബി 1509-58]] സിർസിനസ് പൾസാർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽ നിന്ന് 20 പ്രകാശവർഷം നീളമുള്ള ഒരു പ്രവാഹം എക്‌സ്‌റേ സ്പെക്ട്രത്തിൽ വ്യക്തമായി കാണാം.<ref>{{Cite APOD |title=X-Rays and the Circinus Pulsar |accessdate=31 January 2013 |date=13 September 2001 }}</ref> ചുരുളനിലെ മറ്റൊരു [[സൂപ്പർനോവാ അവശിഷ്ടം]] എസ്എൻ 185 ആണ്. സി ഇ 185 ൽ ചൈനീസ് നിരീക്ഷകർ ഇത് എട്ട് മാസത്തോളം രാത്രി സമയത്ത് കാണാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആർ‌സി‌ഡബ്ല്യു 86 എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇതിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെക്കാൾ വലിപ്പത്തിൽ പരന്നു കിടക്കുന്നു.<ref name="nasa-2011-10-24">{{cite news |title=NASA Telescopes Help Solve Ancient Supernova Mystery |publisher=[[NASA]] |date=24 November 2011 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/spitzer/news/spitzer20111024.html |accessdate=30 June 2012 |archive-date=2019-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617105712/https://www.nasa.gov/mission_pages/spitzer/news/spitzer20111024.html |url-status=dead }}</ref> വളരെ അടുത്തു കിടക്കുന്ന രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങളടങ്ങിയ ഒരു ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രവ്യവസ്ഥയിലെ വെള്ളക്കുള്ളൻ നക്ഷത്രം പൊട്ടിത്തെറിച്ച് നോവയാവുന്നതു വരേക്കും സഹനക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് ദ്രവ്യം വലിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടിരിക്കും.<ref name=greeley95/> ഈ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കാന്തിമാനം സാധാരണയായി 7നും 16 നും ഇടയിലായിരിക്കും.<ref>{{cite web |url=http://www.aavso.org/types-variables |title=Types of Variables |date=18 June 2012 |work=AAVSO |publisher=American Association of Variable Star Observers |accessdate=2 February 2013 |location=Cambridge, Massachusetts |archive-date=2018-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017170335/http://www.aavso.org/types-variables |url-status=dead }}</ref> എക്സ് സിർസിനി എന്നു കൂടി അറിയപ്പെടുന്ന നോവാ സിർസിനി 1926ന്റെ കാന്തിമാനം 1926 സെപ്റ്റംബർ 4ന് 6.5 വരെ എത്തിയിരുന്നു. 1928ൽ ഇത് 11.7നും 12.5നും ഇടയിൽ ചാഞ്ചാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. 1929ൽ 13ലേക്കെത്തി.<ref>{{cite journal |title=Becker's Nova Circini No. 2 1926 |last=Cannon |first=A.J.|journal=Harvard College Observatory Bulletin |issue=872 |pages=1–2 |bibcode=1930BHarO.872....1C |volume=872 |year=1930}}</ref> നോവ സിർസിനി 1995 ( ബി വൈ സിർസിനി) 1995 ജനുവരിയിലാണ് അതിന്റെ പരമാവധി കാന്തിമാനത്തിലെത്തിയത്. ഇത് 7.5 ആയിരുന്നു.<ref name=greeley95>{{cite journal |last1=Greeley |first1=Bradford W. |last2=Blair |first2=William P. |last3=Long |first3=Knox S. |year=1995 |title=Hopkins Ultraviolet Telescope Observations of Nova Circini 1995 and Nova Aquilae 1995 |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=454 |pages=L43–46 |bibcode=1995ApJ...454L..43G |doi=10.1086/309767}}</ref> ബി ഡബ്ലിയു സിർസിനി ഒരു എക്സ് റേ ദ്വന്ദ്വനക്ഷത്രമാണ്. ഇതിൽ 8 സൗരപിണ്ഡമുള്ള ഒരു തമോദ്വാരവും ഒരു മഞ്ഞ ഭീമൻ നക്ഷത്രവുമുണ്ട്.<ref name="kreidberg12">{{cite journal|last=Kreidberg|first=Laura|author2=Bailyn, Charles D. |author3=Farr, Will M. |author4= Kalogera, Vicky |year=2012|title=Mass Measurements of Black Holes in X-ray Transients: is There a Mass Gap? |journal=The Astrophysical Journal|volume=757|issue=36|pages=17pp|bibcode=2012ApJ...757...36K|doi=10.1088/0004-637x/757/1/36|arxiv = 1205.1805 }}</ref> 1987ലും 1997ലും എക്സ്-റേ വിസ്ഫോടനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite journal|author1=Casares, J. |author2=Zurita, C. |author3=Shahbaz, T. |author4=Charles, P.A. |author5=Fender, R.P. |year=2004|title=Evidence of a Black Hole in the X-ray Transient GS 1354–64 (=BW Circini)|journal=The Astrophysical Journal|volume=613|issue=2 |pages=L133–L136|doi=10.1086/425145|arxiv = astro-ph/0408331 |bibcode = 2004ApJ...613L.133C }}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{Stars of Circinus}} {{Constellations}} {{ConstellationsByLacaille}} {{Sky|15|00|00|-|60|00|00|10}} {{astrostub|Circinus}} {{constellationList}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രരാശികൾ]] 22xk10pnftaifvjogpm6b4phamc9329 0 67423 4647974 3488977 2026-07-16T14:13:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647974 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Columba (Constellation)}} {{Infobox Constellation| name = കപോതം| englishname = Columba | ചിത്രം = | abbreviation = Col | genitive = Columbae | symbology = കപോതം | RA = 6 | dec= -35 | areatotal = 270 | arearank = 54-ആമത് | numbermainstars = 5 | numberbfstars = 18 | numberstarsplanets = 0 | numberbrightstars = 1 | numbernearbystars = 0 | brighteststarname = [[α Col]] (Phact) | starmagnitude = 2.6 | neareststarname = [[β Col]] (Wezn) | stardistance = 86 | numbermessierobjects = 0 | meteorshowers = | bordering = [[മുയൽ (നക്ഷത്രരാശി)|മുയൽ (Lepus)]]<br /> [[വാസി (നക്ഷത്രരാശി)|വാസി (Caelum)]]<br /> [[ചിത്രലേഖ (നക്ഷത്രരാശി)|ചിത്രലേഖ (Pictor)]]<br /> [[അമരം (നക്ഷത്രരാശി)|അമരം (Puppis)]]<br /> [[ബൃഹച്ഛ്വാനം (നക്ഷത്രരാശി)|ബൃഹച്ഛ്വാനം (Canis Major)]] | latmax = [[45]] | latmin = [[90]] | month = ഫെബ്രുവരി | notes=}} {{wiktionary|കപോതം}} ദക്ഷിണാർദ്ധഖഗോളത്തിലെ ഒരു നക്ഷത്രരാശിയാണ്‌ '''കപോതം''' (Columba). വളരെ മങ്ങിയ ഒരു നക്ഷത്രരാശിയാണ്‌ ഇത്. Columba എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിന്റെ അർത്ഥം പ്രാവ് എന്നാണ്. [[ബൃഹച്ഛ്വാനം]], [[മുയൽ (നക്ഷത്രരാശി)|മുയൽ]] എന്നിവയുടെ തെക്കുഭാഗത്താണ് ഇതു സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇത് നക്ഷത്രരാശികളുടെ പട്ടികയിൽ സ്ഥാനം പിടിക്കുന്നത്. വളരെ അപ്രധാനമായിരുന്ന ഈ രാശിയുടെ അതിരുകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നത് 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ്. [[ആകാശഗംഗ|ആകാശഗംഗയുടെ]] കേന്ദ്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള [[സൂര്യൻ|സൂര്യന്റെ]] ചലനത്തിന്റെ ദിശയുടെ എതിർദിശയായ '''solar antapex''' കപോതം രാശിയിലാണ് സഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ==ചരിത്രം== *ബിസി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് : [[അരാട്ടസ്|അരാട്ടസിന്റെ]] (315 BC/310 BC – 240) ജ്യോതിശാസ്ത്ര കവിതയായ ഫൈനോമീനയിൽ (വരികൾ 367–370, 384–385) കപോതത്തെ കുറിച്ച് പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. *എ.ഡി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട്: [[ടോളമി]] 48 നക്ഷത്രരാശികളെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും കപോതത്തെ കുറിച്ച് പരാമർശമില്ല. *എ.ഡി. 1592:{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=120–121}} [[ബൃഹച്ഛ്വാനം]] എന്ന നക്ഷത്രരാശിയിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത നക്ഷത്രങ്ങളെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ [[പെട്രസ് പ്ലാൻസിയസ്]] നക്ഷത്ര മാപ്പിൽ കപോതത്തെ ആദ്യമായി ചിത്രീകരിച്ചു.<ref name="ley196312">{{Cite magazine |last=Ley |first=Willy |author= |last2= |first2= |date=December 1963 |title=The Names of the Constellations |department=For Your Information |url=https://archive.org/stream/Galaxy_v22n02_1963-12#page/n46/mode/1up |magazine=Galaxy Science Fiction |pages=90–99 |type= }}</ref> മഹാപ്രളയം കുറയുന്നുവെന്ന വിവരം നോഹയ്ക്ക് നൽകിയ പ്രാവിനെ പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട് പ്ലാൻഷ്യസ് ഈ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിന് കൊളംബ നോച്ചി ("നോഹയുടെ പ്രാവ്") എന്ന് പേരിട്ടു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ നക്ഷത്ര മാപ്പുകളിലും ഈ പേര് കാണപ്പെടുന്നു. *1592: [[ഫ്രെഡറിക് ഡി ഹോട്ട്മാൻ]] ഇതിന് "ഡി ഡ്യുവ് മെഡ് ഡെൻ ഒലിഫ്റ്റാക്ക്" (= "ഒലിവ് ചില്ലയേന്തിയ പ്രാവ്") എന്ന പേര് നൽകി. *1603: [[ജൊഹാൻ ബെയർ|ബയേഴ്സ്]] [[യുറാനോമെട്രിയ]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഇതിൽ കൊളംബ നോച്ചി എന്ന പേരാണ് നൽകിയത്.<ref>[http://www.lindahall.org/services/digital/ebooks/bayer/bayer88.shtml Canis Maior and Columba in Bayers Uranometria 1603 (Linda Hall Library)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427204116/http://www.lindahall.org/services/digital/ebooks/bayer/bayer88.shtml |date=2007-04-27 }}</ref> *1624: ബാർട്ട്ഷ് കൊളംബയെ തന്റെ യൂസസ് അസ്ട്രോണമിക്കസ് എന്ന കൃതിയിൽ "കൊളംബ നോഹെ" എന്ന പേരിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. *1679: [[എഡ്മണ്ട് ഹാലി|ഹാലി]] ഇതിനെ തന്റെ കാറ്റലോഗസ് സ്റ്റെല്ലറം ഓസ്‌ട്രേലിയ എന്ന കൃതിയിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. * 1679: [[അഗസ്റ്റിൻ റോയർ]] ഒരു നക്ഷത്ര അറ്റ്ലസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, അതിൽ കപോതത്തെ ഒരു രാശിയായി ചേർത്തു. *1690: [[ജൊഹാന്നസ് ഹെവേലിയസ്|ഹെവലിയസിന്റെ]] പ്രോഡ്രോമസ് അസ്ട്രോണമിയ എന്ന നക്ഷത്ര കാറ്റലോഗിൽ കപോതത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും അതിനെ ഒരു നക്ഷത്രസമൂഹമായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയില്ല. *1725: [[ജോൺ ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ്|ഫ്ലാംസ്റ്റീഡിന്റെ]] കൃതിയായ ഹിസ്റ്റോറിയ കോലെസ്റ്റിസ് ബ്രിട്ടാനിക്കയിൽ കപോതത്തെ കാണിച്ചെങ്കിലും അതിനെ ഒരു നക്ഷത്രസമൂഹമായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. * 1763: [[നികൊളാസ് ലൂയി ദെ ലകലൈൽ|ലകലൈൽ]] കൊളംബയെ ഒരു നക്ഷത്രസമൂഹമായി ലിസ്റ്റുചെയ്ത് അതിന്റെ നക്ഷത്രങ്ങളെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. *1889: സീസിയസിന്റെ തെറ്റായ വിവർത്തനത്താൽ തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ട റിച്ചാർഡ് എച്ച്. അല്ലൻ, കൊളംബ ആസ്റ്ററിസം റോമൻ / ഗ്രീക്ക് കാലഘട്ടത്തിൽ കണ്ടുപിടിച്ചതാകാമെന്ന് എഴുതി. ഒരുപക്ഷേ ഇത് മറ്റൊരു നക്ഷത്രഗ്രൂപ്പായിരിക്കാം എന്ന് അടിക്കുറിപ്പു കൂടി അദ്ദേഹം നൽകി.<ref>Richard H. Allen (1899) Star Names: Their Lore and Meaning, pp. 166–168</ref> *2001: [[കരിങ്കടലിന്റെ]] തീരത്ത് ജെയ്സനും [[ആർഗനോട്ടുകളും]] പറത്തി വിട്ട പ്രാവിനെ ഇതു പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് റിഡ്പാത്തും ടിരിയോണും എഴുതി.{{sfn|Ridpath|Tirion|2001|pp=120–121}} *2007: പി.കെ. ചെന്നിന്റെ അഭിപ്രായത്തിലും ഇതിന് ആർഗനോട്ടുകളുടെ പ്രാവുമായി ബന്ധമുണ്ട്. ആർഗനോട്ടുകളുടെ കപ്പലായ [[ആർഗോ നാവിസ്|ആർഗോ നാവിസിന്റെ]] [[അമരം (നക്ഷത്രരാശി)|അമരത്തിനു]] മുകളിലാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം എന്നതാണ് ഇതിനു പറയുന്ന ഒരു കാരണം.<ref>P.K. Chen (2007) A Constellation Album: Stars and Mythology of the Night Sky, p. 126 ({{ISBN|978-1-931559-38-6}}).</ref><ref>Chen, p. 126.</ref> *2019–20: എക്‌സ്‌റേ പൊട്ടിത്തെറി നിരീക്ഷിക്കുകയായിരുന്ന ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ഈ നക്ഷത്രസമൂഹത്തിൽ ഒരു [[തമോദ്വാരം]] കണ്ടെത്തി.<ref>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2020/osiris-rex-students-catch-unexpected-glimpse-of-black-hole|title=NASA’s OSIRIS-REx Students Catch Unexpected Glimpse of Newly Discovered Black Hole|website=NASA|date=28 February 2020}}</ref> ==നക്ഷത്രങ്ങൾ== കപോതത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ നക്ഷത്രങ്ങൾ വളരെ കുറവാണ്. [[കാന്തിമാനം]] 2.7 ഉള്ള [[ആൽഫാ കൊളംബേ]] ആണ് ഇതിലെ പ്രധാന നക്ഷത്രം. [[ഭൂമി|ഭൂമിയിൽ]] നിന്നും 268 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 87 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന [[ബീറ്റ കൊളംബേ|ബീറ്റാ കൊളംബേയുടെ]] കാന്തിമാനം 3.1 ആണ്.{{sfn|Ridpath|Tirion|2017|p=122}} മ്യൂ കൊളംബേ ഒരു റൺഎവെ നക്ഷത്രം ആണ്. NGTS-1 എന്ന നക്ഷത്രത്തിന് ഒരു [[സൗരയൂഥേതരഗ്രഹം]] കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ==വിദൂരാകാശ വസ്തുക്കൾ== എൻ ജി സി 1851 ഒരു [[ഗോളീയ താരവ്യൂഹം]] ആണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 39,000 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 7 ആണ്.{{sfn|Ridpath|Tirion|2017|p=122}} എൻ ജി സി 1792 എന്ന സർപ്പിള [[താരാപഥം|താരാപഥത്തിന്റെ]] കാന്തിമാനം 10.2ഉം എൻ ജി സി 1808 എന്ന [[സെയ്ഫർട്ട് ഗാലക്സി|സെയ്ഫർട്ട് ഗാലക്സിയുടെ]] കാന്തിമാനം 10.8ഉം ആണ്. ==Citations== {{reflist}} ==അവലംബം== * {{cite book | last = Makemson | first = Maud Worcester | year = 1941 | publisher = [[Yale University Press]] | title = The Morning Star Rises: an account of Polynesian astronomy | url = https://archive.org/details/morningstarrises0000maud | ref = harv | page = [https://archive.org/details/morningstarrises0000maud/page/281 281] }} * {{citation |title = Stars and Planets Guide |last1 = Ridpath |first1 = Ian |last2 = Tirion |first2 = Wil |year = 2001 |publisher = [[Princeton University Press]] |isbn = 0-691-08913-2}} * Ridpath, Ian, and Tirion, Wil (2017). ''Stars and Planets Guide'', Collins, London. {{ISBN|978-0-00-823927-5}}. Princeton University Press, Princeton. {{ISBN|978-0-69-117788-5}}. == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons and category|Columba|Columba (constellation)}} *[http://www.ianridpath.com/startales/columba.htm Star Tales – Columba] {{Stars of Columba}} {{navconstel}} {{Dutch constellations}} {{Sky|06|00|00|-|35|00|00|10}} {{constellationList}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രരാശികൾ]] 0lz9kb3jlzyv2a16qbwa3vpcdb7et98 0 67425 4648088 4629586 2026-07-16T17:31:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648088 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Crater (Constellation)}} {{Infobox Constellation| name = ചഷകം| englishname = Crater | ചിത്രം = | abbreviation = Crt | genitive = Crateris | symbology = ചഷകം| RA = 11 | dec= -16 | areatotal = 282 | arearank = 53-ആമത് | numbermainstars = 4 | numberbfstars = 12 | numberstarsplanets = 1 | numberbrightstars = | numbernearbystars = | brighteststarname = δ Crt | starmagnitude = 3.57 | neareststarname = γ Crt | stardistance = 83.85 | numbermessierobjects = 0 | meteorshowers = [[Eta Craterids]] | bordering =[[ചിങ്ങം (നക്ഷത്രരാശി)|ചിങ്ങം (Leo)]]<br />[[സെക്സ്റ്റന്റ് (നക്ഷത്രരാശി)|സെക്സ്റ്റന്റ് (Sextans)]]<br />[[ആയില്യൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ആയില്യൻ (Hydra)]]<br />[[അത്തക്കാക്ക (നക്ഷത്രരാശി)|അത്തക്കാക്ക (Corvus)]]<br />[[കന്നി (നക്ഷത്രരാശി)|കന്നി (Virgo)]] | latmax = 65 | latmin = 90 | month = ഏപ്രിൽ | notes=}} ദക്ഷിണാർദ്ധഖഗോളത്തിലെ ഒരു [[നക്ഷത്രരാശി]]യാണ്‌ '''ചഷകം''' (Crater). പ്രകാശം കുറഞ്ഞ ഈ നക്ഷത്രരാശിയിൽ [[ദൃശ്യകാന്തിമാനം]] 4ൽ കൂടുതലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളൊന്നുമില്ല. ഇംഗ്ലീഷിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ക്രേറ്റർ എന്ന പേര് ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ നിന്നും സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്. ഈ ഗ്രീക്ക് വാക്കിനർത്ഥം കപ്പ്, വൈൻ കപ്പ് എന്നെല്ലാമാണ്. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രസിദ്ധ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന [[ടോളമി|ടോളമിയുടെ]] 48 നക്ഷത്രഗണങ്ങളടങ്ങിയ പട്ടികയിലും ഈ രാശി സ്ഥാനം പിടിച്ചിരുന്നു. അപ്പോളോ ദേവന്റെ പാനപാത്രവുമായാണ് ഗ്രീക്ക് പുരാണങ്ങളിൽ ഇതിനെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ജലസർപ്പമായ ഹൈഡ്രയുടെ ('''ആയില്യൻ''') പിൻഭാഗത്താണ് ഇത് ഇരിക്കുന്നത്. ഏഴ് നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഏതാനും താരാപഥങ്ങളും ചഷകം നക്ഷത്രരാശിയിലുണ്ട്. ==ഐതിഹ്യം== ബിൽ.സി.ഇ 1100ൽ നിർമ്മിച്ചതെന്നു കരുതുന്ന ബാബിലോണിയൻ നക്ഷത്രകാറ്റലോഗിൽ ചഷകത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങളെ അത്തക്കാക്ക നക്ഷത്രരാശിയിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്.<ref name=rogers1>{{cite journal| author=Rogers, John H. |title= Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions |journal=Journal of the British Astronomical Association |volume=108 |date=1998|pages= 9–28|bibcode = 1998JBAA..108....9R }}</ref> മൈത്രായിസ്റ്റുകളുടെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ ഈ രാശികൾക്ക് സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. മദ്ധ്യപൂർവ്വ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും മൈത്രായിസ്റ്റുകൾ [[ഗ്രീസ്]], [[റോം]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചപ്പോൾ അവരിലൂടെയായിരിക്കാം യൂറോപ്പിലും ഈ ഐതിഹ്യങ്ങൾ പ്രചരിച്ചത് എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name=RogersII>{{cite journal| author=Rogers, John H. |title= Origins of the ancient constellations: II. The Mediterranean traditions |journal=Journal of the British Astronomical Association |volume=108 |date=1998|pages= 79–89|bibcode = 1998JBAA..108...79R}}</ref> ഗ്രീക്ക് ഐതിഹ്യത്തിൽ അപ്പോളോ ദേവൻ തന്റെ സേവകനായ കാക്കയെ ([[അത്തക്കാക്ക]]) വെള്ളം കൊണ്ടുവരാനായി പറഞ്ഞയക്കുന്നു. പോകുന്ന വഴിക്ക് കാക്ക അത്തിപ്പഴം കാണുകയും അത് പഴുക്കുന്നതിനായി കാത്തിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതു കാരണം വൈകിയെത്തിയ വെള്ളം കൊണ്ടുവരുന്നതിനു വൈകിയതി‌ന്റെ കാരണം ജലസർപ്പമായ ഹൈഡ്രയാണെന്ന് ([[ആയില്യൻ]]) വരുത്തിത്തീർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.<ref name=condos97/> എന്നാൽ അപ്പോളോ ദേവൻ ഇത് കണ്ടെത്തുകയും സർപ്പത്തേയും കാക്കയേയും വെള്ളമെടുത്ത പാത്രത്തെയും ആകാശത്തേക്ക് വലിച്ചെറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Ridpath2017>{{cite book |title = Stars and Planets Guide |url = https://archive.org/details/starsplanetscomp0000ridp |last1 = Ridpath |first1 = Ian |last2 = Tirion |first2 = Wil |year = 2001 |page=[https://archive.org/details/starsplanetscomp0000ridp/page/130 130]|publisher = Princeton University Press | location=Princeton, New Jersey |isbn = 978-0-691-17788-5}}</ref> കാക്കയ്ക്ക് വെള്ളമെടുക്കാൻ പറ്റാത്ത വിധത്തിൽ സർപ്പത്തിന്റെ ഇരുവശത്തുമായാണ് കാക്കയുടെയും ചഷകത്തിന്റെയും സ്ഥാനം. ദൈവങ്ങളെ വഞ്ചിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ‌ ഇതായിരിക്കും അനുഭവമെന്നതിനുള്ള ദൃഷ്ടാന്തമാണത്രെ ഇത്.<ref name=condos97>{{cite book |last1=Condos |first1=Theony |title=Star Myths of the Greeks and Romans: A Sourcebook |date=1997 |publisher=Phanes Press | location=Grand Rapids, Michigan |isbn=978-1609256784 |pages=119–23 |url=https://books.google.com/books?id=9wPINXB4EAoC&pg=PA119}}</ref> ഫൈലാർക്കസ് ചഷകത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെ പറ്റി മറ്റൊരു കഥയാണ് പറഞ്ഞത്. ഒരിക്കൽ എല്യൂസയിലെ ഒരു നഗരത്തിൽ പ്ലേഗ് പടർന്നു പിടിച്ചു. രാജാവായ ഡമിഫോൺ ഒരു മന്ത്രവാദിയെ സമീപിച്ചു. ഓരോ വർഷവും ഓരോ കന്യകയെ ബലി നൽകണം എന്നതായിരുന്നു മന്ത്രവാദിയുടെ കല്പന. ഓരോ വർഷത്തേക്കുമുള്ള കന്യകമാരെ നറുക്കെടുപ്പിലൂടെ തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ ഡമിഫോൺ തീരുമാനിച്ചു. പക്ഷെ‌ ഇതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കളെ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇതിനെ മറ്റൊരു പ്രഭുവായ മാസ്റ്റ്യൂസ്യൂസ് എതിർത്തതിനാൽ ഡമിഫോൺ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകളെ ബലി നൽകി. പിന്നീട് മാസ്റ്റ്യൂസ്യൂസ് ഡമിഫോണിന്റെ പെണ്മക്കളെ കൊല്ലുകയും അവരുടെ രക്തവും വീഞ്ഞും കലർത്തി ഒരു ചഷകത്തിലാക്കി ഡമിഫോണിന് കുടിക്കാൻ നൽകുകയും ചെയ്തു. ഇതു കണ്ടെത്തിയ ഡെമിഫോൺ മാസ്റ്റ്യൂസ്യൂസിനെയും ചഷകത്തേയും കടലിലേക്കു വലിച്ചെറിയാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. ഈ ചഷകത്തെയാണത്രേ ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രഗണം പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.<ref name=condos97/> ==പൊതുവിവരണം== ആകാശത്തിന്റെ 282.4 ച.ഡിഗ്രി സ്ഥലത്താണ് ചഷകം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ആധുനിക നക്ഷത്രരാശികളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് 53-ആം സ്ഥാനമാണ് ഇതിനുള്ളത്.<ref name=tirionconst>{{cite web| url=http://www.ianridpath.com/constellations1.htm | title=Constellations: Andromeda–Indus | work= Star Tales |author=Ian Ridpath|publisher=self-published | access-date= 2 December 2016| author-link=Ian Ridpath }}</ref> ഇതിന്റെ അതിരുകളിൽ വടക്ക് ചിങ്ങവും കന്നിയും കിഴക്ക് അത്തക്കാക്കയും തെക്കും പടിഞ്ഞാറും ആയില്യനും വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്ത് സെക്സ്റ്റെന്റ്സും ആണുള്ളത്. 1922ൽ അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന Crt എന്ന ചുരുക്കെഴുത്ത് അംഗീകരിച്ചു.<ref name="pa30_469">{{cite journal | last=Russell | first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell | title=The New International Symbols for the constellations | url=https://archive.org/details/sim_popular-astronomy_1922-10_30_8/page/469 | journal=Popular Astronomy | volume=30 | page=469 | bibcode=1922PA.....30..469R | year=1922 }}</ref> ഔദ്യോഗികമായ അതിർത്തികൾ 1930ൽ ബൽജിയൻ ജ്യോതിശ്ശ്സ്ത്രജ്ഞനായ യൂജിൻ ഡെൽപോർട്ട് അടയാളപ്പെടുത്തി. ആറു വശങ്ങളുള്ള ഒരു ബഹുഭുജാകൃതിയാണ് ഇതിന്. [[ഖഗോളരേഖാംശം]] 10മ.51മി.14സെ.നും 11മ.56മി.24സെ.നും ഇടയിലും [[അവനമനം]] -6.66°ക്കും -25.20°ക്കും ഇടയിലാണ് ഈ രാശി‌ കിടക്കുന്നത്.<ref name="boundary">{{Cite web | title=Crater, Constellation Boundary | work=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#crt | access-date=2 December 2016 | archive-date=2013-06-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130604014156/http://www.iau.org/public/constellations/#crt | url-status=dead }}</ref> തെക്കൻ ഖഗോളാർദ്ധത്തിലാണ് ഇതുള്ളത്. വടക്കെ അക്ഷാംശം 65°ക്ക് തെക്കുള്ളവർക്കെല്ലാം ഇതിനെ കാണാം.<ref name=tirionconst/>{{efn|1=While parts of the constellation technically rise above the horizon to observers between the 65°N and [[83rd parallel north|83°N]], stars within a few degrees of the horizon are to all intents and purposes unobservable.<ref name=tirionconst/>}} ==നക്ഷത്രങ്ങൾ== [[Image:CraterCC.jpg|thumb|left|200px|ചഷകം നക്ഷത്രരാശി]] ജർമ്മൻ കാർട്ടോഗ്രാഫറായ ജോൺ ബെയർ ആൽഫ മുതൽ ലാംഡ വരെയുള്ള അക്ഷരന്നാങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രധാന നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് പേരുകൾ നൽകി. ബോഡ് കൂടുതൽ പേരുകൾ കൂട്ടിച്ചേർത്തെങ്കിലും അവയിൽ ഇന്ന് സൈ ക്രേറ്ററിസ് മാത്രമേ ഉപയോഗിക്കുന്നുള്ളു. ജോൺ ഫ്ലാംസ്റ്റീഡ്‌ ആയില്യനിലേയും ചഷകത്തിലേയും നക്ഷത്രങ്ങളെ ഒന്നിച്ചെടുത്താണ് പേരു നൽകിയത്. ഇതിലെ ഭൂരിഭാഗം നക്ഷത്രങ്ങളും ആയില്യനിലേതായിരുന്നു.<ref name=wagman>{{cite book | last = Wagman | first = Morton | date = 2003 | title = Lost Stars: Lost, Missing and Troublesome Stars from the Catalogues of Johannes Bayer, Nicholas Louis de Lacaille, John Flamsteed, and Sundry Others | publisher = The McDonald & Woodward Publishing Company | location = Blacksburg, Virginia | isbn = 978-0-939923-78-6 |pages=121–23, 390–92, 506–07| bibcode = 2003lslm.book.....W }}</ref> തിളക്കമുള്ള ആൽഫ, ഗാമ, ഡെൽറ്റ എന്നീ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചേർന്ന് ഒരു ത്രികോണം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. ആയില്യനിലെ ന്യൂ ഹൈഡ്ര എന്ന തിളക്കമുള്ള നക്ഷത്രം ഇതിനു സമീപത്താണുള്ളത്.<ref name=arnold>{{cite book |author1=Arnold, H.J.P |author2=Doherty, Paul |author3=Moore, Patrick |title=The Photographic Atlas of the Stars |publisher=CRC Press |location=Boca Raton, Florida |date=1999 |page=140 |isbn=978-0-7503-0654-6 |url=https://books.google.com/books?id=YjcvJUfnWBAC&pg=PA140}}</ref> കാന്തിമാനം 6.5ഉം അതിൽ കൂടുതലും തിളക്കമുള്ള 33 നക്ഷത്രങ്ങളാണ് ഇതിലുള്ളത്.{{efn|1=Objects of magnitude 6.5 are among the faintest visible to the unaided eye in suburban-rural transition night skies.<ref>{{cite web|url=http://www.skyandtelescope.com/resources/darksky/3304011.html?page=1&c=y|title=The Bortle Dark-Sky Scale|last=Bortle|first=John E.|date=February 2001|work=[[Sky & Telescope]]|access-date=6 June 2015|archive-date=2014-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331202746/http://www.skyandtelescope.com/resources/darksky/3304011.html?page=1&c=y|url-status=dead}}</ref>}}<ref name=tirionconst/> ഡെൽറ്റ ക്രേറ്ററിസ് ആണ് ചഷകത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കം കൂടിയ നക്ഷത്രം.<ref name=Gaia-DR2delta>{{cite DR2|3561350430457462144}}</ref> ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 3.6 ആണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് 163 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം K0III ആണ്. സൂര്യന്റെ 1.0-1.4 മടങ്ങ് പിണ്ഡം ഇതിനുണ്ട്. ഈ വയസ്സൻ നക്ഷത്രം താപനില താരതമ്യേന കുറഞ്ഞതും സൂര്യനേക്കാൾ 22.44 മടങ്ങ് ആരമുള്ളതുമാണ്. 4408 കെൽവിൻ ആണ് ഇതിന്റെ ഉപരിതല താപനില.<ref name=aaa535_A59>{{cite journal | last1=Berio | first1=P. | last2=Merle | first2=T. | last3=Thévenin | first3=F. | last4=Bonneau | first4=D. | last5=Mourard | first5=D. | last6=Chesneau | first6=O. | last7=Delaa | first7=O. | last8=Ligi | first8=R. | last9=Nardetto | first9=N. | title=Chromosphere of K giant stars. Geometrical extent and spatial structure detection | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=535 | page=A59 |date=2011 | doi=10.1051/0004-6361/201117479 | bibcode=2011A&A...535A..59B |arxiv = 1109.5476 | s2cid=17171848 }}</ref> കപ്പ്‌ എന്നർത്ഥമുള്ള ആൽക്കെസ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആൽഫ ക്രേറ്ററിസ് ഒരു ഓറഞ്ച് നക്ഷത്രമാണ്.<ref name="K&S">{{cite book|first1=Paul |last1=Kunitzsch|first2=Tim |last2=Smart|title=A Dictionary of Modern Star Names: A Short Guide to 254 Star Names and Their Derivations|url=https://archive.org/details/dictionaryofmode0000kuni |year=2006|publisher=Sky Publishing | location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-1-931559-44-7|page=[https://archive.org/details/dictionaryofmode0000kuni/page/31 31]}}</ref>{{efn|1=from [[Arabic]] الكأس ''alka's''<ref name="K&S"/>}}<ref name=condos97/> ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.1 ആണ്.<ref name=ducati>{{cite journal|bibcode=2002yCat.2237....0D|title=VizieR Online Data Catalog: Catalogue of stellar photometry in Johnson's 11-color system|journal=CDS/ADC Collection of Electronic Catalogues|volume=2237|last1=Ducati|first1=J. R.|year=2002}}</ref> ഭൂമിയിൽ നിന്നും 142 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇത് കിടക്കുന്നത്.<ref name=Gaia-DR2alf>{{cite DR2|3553136288323783680}}</ref> ഏകദേശം സൂര്യന്റെ 1.75 മടങ്ങ്‌ പിണ്ഡം ഇതിനുണ്ടാവുമെന്നാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. കേന്ദ്രത്തിലെ ഹൈഡ്രജൻ ഏതാണ്ട് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഇതിന്റെ വ്യാസം സൂര്യന്റെ വ്യാസത്തിന്റെ 13 മടങ്ങിൽ കൂടുതൽ വരും.<ref>{{cite journal | title= Precise radial velocities of giant stars. VII. Occurrence rate of giant extrasolar planets as a function of mass and metallicity | last1=Reffert |first1=Sabine | last2=Bergmann |first2=Christoph | last3=Quirrenbach |first3=Andreas | last4=Trifonov |first4=Trifon | last5=Künstler |first5=Andreas | journal=Astronomy & Astrophysics | volume =574| id=A116| pages=13 | date=2015 | doi=10.1051/0004-6361/201322360 | bibcode=2015A&A...574A.116R|arxiv = 1412.4634 | hdl=10722/215277| s2cid=59334290 }}</ref> ഇതിന്റെ ഉപരിതല താപനില ഏകദേശം 4600 കെൽവിൻ ആണ്.<ref>{{cite journal | title=Abundances in the Local Region. I. G and K Giants | last= Luck | first=R. Earle | journal=The Astronomical Journal| volume =150| issue = 3 | id=88| pages=23 | date=2015 | doi=10.1088/0004-6256/150/3/88 | bibcode=2015AJ....150...88L|arxiv = 1507.01466 | s2cid= 118505114 }}</ref> ബീറ്റ ക്രേറ്ററിസ് ഒരു ദ്വന്ദനക്ഷത്രമാണ്. സ്പെക്ട്രൽ തരം A1III ആയ ഒരു വെളുത്ത ഭീമൻ നക്ഷത്രവും സ്പെക്ട്രൽ തരം DA1.4 ആയ ഒരു വെള്ളക്കുള്ളൻ നക്ഷത്രവുമാണ് ഇതിലുള്ളത്.<ref name=Holberg2013>{{cite journal | title=Where are all the Sirius-like binary systems? | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=435 | issue=3 | pages=2077 | year=2013 | last1=Holberg | first1=J. B. | last2=Oswalt | first2=T. D. | last3=Sion | first3=E. M. | last4=Barstow | first4=M. A. | last5=Burleigh | first5=M. R. | bibcode=2013MNRAS.435.2077H | doi=10.1093/mnras/stt1433 | arxiv=1307.8047| s2cid=54551449 }}</ref> ഭൂമിയിൽ നിന്നും 296 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.5 ആണ്.<ref name=Gaia-DR2beta>{{cite DR2|3537996837843690496}}</ref> വെള്ളക്കുള്ളൻ പ്രാഥമിക നക്ഷത്രത്തേക്കാൾ വളരെയേറെ ചെറുതായതിനാൽ ഹബ്ബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനിയിലൂടെ മാത്രമേ ഇതിനെ വേർതിരിച്ചു കാണാൻ കഴിയൂ.<ref name=HST>{{cite journal | title= Resolving Sirius-like binaries with the Hubble Space Telescope | url= https://archive.org/details/sim_monthly-notices-of-the-royal-astronomical-society_2001-04-21_322_4/page/n214 |author1=Barstow, M. A. |author2=Bond, Howard E. |author3=Burleigh, M. R. |author4=Holberg, J. B. | journal =Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume = 322| issue= 4| pages= 891–900 |date=2001 | doi= 10.1046/j.1365-8711.2001.04203.x | bibcode=2001MNRAS.322..891B|arxiv = astro-ph/0010645 |s2cid=12232120 }}</ref> ഗാമ ക്രേറ്ററിസ് ഒരു ഇരട്ടനക്ഷത്രമാണ്. ഒരു അമേച്വർ ദൂരദർശിനിയിലൂടെ തന്നെ രണ്ടു നക്ഷത്രങ്ങളേയും വേർതിരിച്ചു കാണാം.<ref name=Monsk2010>{{cite book | title=Go-To Telescopes Under Suburban Skies | series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series | first1=Neale | last1=Monks | publisher=Springer Science & Business Media | location=New York, New York | year=2010 | isbn=978-1-4419-6851-7 | page=113 | url=https://books.google.com/books?id=waO6tUtfblsC&pg=PA113 }}</ref> പ്രധാന നക്ഷത്രം വെള്ളമുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന് സൂര്യന്റെ 1.81 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുണ്ട്.<ref name=DeRosa2014>{{cite journal | last1=De Rosa | first1=R. J. | last2=Patience | first2=J. | last3=Wilson | first3=P. A. | last4=Schneider | first4=A. | last5=Wiktorowicz | first5=S. J. | last6=Vigan | first6=A. | last7=Marois | first7=C. | last8=Song | first8=I. | last9=MacIntosh | first9=B. | last10=Graham | first10=J. R. | last11=Doyon | first11=R. | last12=Bessell | first12=M. S. | last13=Thomas | first13=S. | last14=Lai | first14=O. | title=The VAST Survey – III. The multiplicity of A-type stars within 75 pc | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=437 | issue=2 | pages=1216 | year=2013 | bibcode=2014MNRAS.437.1216D | doi=10.1093/mnras/stt1932 | arxiv=1311.7141 | s2cid=88503488 }}</ref> രണ്ടാമത്തേതിന് സൂര്യന്റെ 75% പിണ്ഡം മാത്രമേയുള്ളു.<ref name=DeRosa2014/> ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 86 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണിതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=Gaia-DR2gamma>{{cite DR2|3546521385853638912}}</ref> [[പ്രമാണം:Crater.png|thumb|right|250px|ചഷകം നക്ഷത്രരാശി]] എപ്സിലോൺ, സീറ്റ എന്നീ നക്ഷത്രങ്ങളാണ് കപ്പിന്റെ വക്ക്. എപ്സിലോൺ ക്രേറ്ററിസ് കെ ടൈപ്പ് ഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ സ്പെക്ട്രൽ തരം K5 III ആണ്.<ref name=Houk1999>{{cite journal | title=Michigan catalogue of two-dimensional spectral types for the HD Stars | last1=Houk | first1=N. | last2=Swift | first2=C. | journal=Michigan Spectral Survey | volume=5 | year=1999 | bibcode=1999MSS...C05....0H }}</ref> സൂര്യനു തുല്യമായ പിണ്ഡമുള്ള ഇതിന്റെ ആരം സൂര്യന്റെ ആരത്തിന്റെ 44.7 മടങ്ങുണ്ട്.<ref name=Setiawan2004>{{cite journal | last1=Setiawan | first1=J. | last2=Pasquini | first2=L. | last3=da Silva | first3=L. | last4=Hatzes | first4=A. P. | last5=von der Lühe | first5=O. | last6=Girardi | first6=L. | last7=de Medeiros | first7=J. R. | last8=Guenther | first8=E. | title=Precise radial velocity measurements of G and K giants. Multiple systems and variability trend along the Red Giant Branch | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=421 | pages=241–54 | date=2004 | doi=10.1051/0004-6361:20041042-1 | bibcode=2004A&A...421..241S | doi-access=free }}</ref> സൂര്യന്റെ 391 മടങ്ങ് തിളക്കവും ഇതിനുണ്ട്.<ref name=Mcdonald/> ഇത് സൂര്യനിൽ നിന്ന് 366 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.<ref name=Gaia-DR2eps>{{cite DR2|3589693744276900224}}</ref> സീറ്റ ക്രേറ്ററിസ് ഒരു ദ്വന്ദനക്ഷത്ര വ്യവസ്ഥയാണ്. പ്രധാന നക്ഷത്രം സ്പെക്ട്രൽ തരം G8 III ആയ ഭീമൻ നക്ഷത്രമാണ്.<ref name=houk1978>{{cite book | last1=Houk | first1=Nancy | last2=Smith-Moore | first2=M. | title=Michigan catalogue of two-dimensional spectral types for the HD stars | volume=4 | location=Ann Arbor | year=1978 | publisher=Dept. of Astronomy, University of Michigan | bibcode=1988mcts.book.....H }}</ref> ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.95 ആണ്. ചുവപ്പു ഭീമൻ നക്ഷത്രമായ ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഹീലിയം ജ്വലനമാണ് ഇപ്പോൾ നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.<ref name=Alves2000>{{cite journal | last1=Alves | first1=David R. | title=K-Band calibration of the red clump luminosity | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2000-08-20_539_2/page/732 | journal=The Astrophysical Journal | volume=539 | issue=2 | pages=732–41 | date=2000 | doi=10.1086/309278 | bibcode=2000ApJ...539..732A | arxiv=astro-ph/0003329 | s2cid=16673121 }}</ref> സൂര്യന്റെ 13 മടങ്ങ് ആരവും 157 മടങ്ങ് തിളക്കവും ഇതിനുണ്ട്.<ref name=CADARS>{{cite journal | last1=Pasinetti-Fracassini | first1=L.E. | last2=Pastori | first2=L. | last3=Covino | first3=S. | last4=Pozzi | first4=A. | title=Catalogue of Stellar Diameters (CADARS) | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=367 | issue=2 | pages=521–24 |date=February 2001 | doi=10.1051/0004-6361:20000451 | bibcode=2001A&A...367..521P | arxiv=astro-ph/0012289| s2cid=425754 }}</ref><ref name<Mcdonald>{{cite journal|author=McDonald, I.|author2=Zijlstra, A. A.|author3=Boyer, M. L.|date=2012|title=Fundamental parameters and infrared excesses of Hipparcos Stars|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=427|issue=1|pages=343–57|bibcode=2012MNRAS.427..343M|doi=10.1111/j.1365-2966.2012.21873.x|arxiv=1208.2037|s2cid=118665352}} [http://vizier.cfa.harvard.edu/viz-bin/VizieR?-source=J/MNRAS/427/343 Online data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418092552/http://vizier.cfa.harvard.edu/viz-bin/VizieR?-source=J%2FMNRAS%2F427%2F343 |date=2021-04-18 }} ([[Hipparcos#Published catalogues|HIP]] number needed)</ref> രണ്ടാമത്തെ നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 7.84 ആണ്.<ref name=WDSC2014>{{cite journal | last1=Mason | first1=B. D. | last2=Wycoff | first2=G. L. | last3=Hartkopf | first3=W. I. | last4=Douglass | first4=G. G. | last5=Worley | first5=C. E. | title=The Washington Visual Double Star Catalog | year=2014 | bibcode=2001AJ....122.3466M | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR?-source=B/wds | doi = 10.1086/323920 | volume=122 | issue=6 | journal=The Astronomical Journal | pages=3466–71| doi-access=free }}</ref> സിറിയസ് സൂപ്പർ ക്ലസ്റ്ററിലെ ഒരംഗം കൂടിയാണ് സീറ്റ ക്രേറ്ററിസ്.<ref name=Eggen1998>{{cite journal | title=The Sirius Supercluster and missing mass near the Sun | last1=Eggen | first1=Olin J. | journal=The Astronomical Journal | volume=116 | issue=2 | pages=782–88 | date=1998 | doi=10.1086/300465 | bibcode=1998AJ....116..782E | doi-access=free }}</ref> സൂര്യനിൽ നിന്നും 326 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=Gaia-DR2zeta>{{cite DR2|3544125550016418048}}</ref> അൽക്കിസിനടുത്ത് കിടക്കുന്ന ആർ ക്രേറ്ററിസ് അർദ്ധക്രമരഹിത ചരനക്ഷത്രമാണ്.<ref name=arnold/> ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 9.8നും 11.2നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും. ഇതിനെടുക്കുന്ന സമയം 160 ദിവസമാണ്.<ref>{{cite journal |last1=Samus' |first1=N. N. |last2=Kazarovets |first2=E. V. |last3=Durlevich |first3=O. V. |last4=Kireeva |first4=N. N. |last5=Pastukhova |first5=E. N. |title=General catalogue of variable stars: Version GCVS 5.1 |journal=Astronomy Reports |date=1 January 2017 |volume=61 |issue=1 |pages=80–88 |doi=10.1134/S1063772917010085 |url=http://www.sai.msu.su/gcvs/cgi-bin/search.cgi?search=R+Crt |issn=1063-7729 |bibcode=2017ARep...61...80S|s2cid=125853869 }}</ref> ഇത് ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 770 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണുള്ളത്.<ref name=Gaia-DR2r>{{cite DR2|3553091380145741440}}</ref> ടി ടി ക്രേറ്ററിസ് കാറ്റക്ലിസ്മിക് ചരനക്ഷത്രമാണ്. സൂര്യനു സമാനമാനമായ പിണ്ഡമുള്ള ഒരു വെള്ളക്കുള്ളനും ഇതിനെ വളരെ അടുത്തു കൂടി പരിക്രമണം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഓറഞ്ചു കുള്ളനും ചേർന്ന ദ്വന്ദനക്ഷത്രമാണിത്. 6 മണിക്കൂർ 26 മിനിറ്റു കൊണ്ട് ഇവ പരസ്പരമുള്ള ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കും. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 15.9നും 12.7നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും.<ref>{{cite journal |last1=Sion |first1= Edward M.|last2= Gänsicke|first2=Boris T.|last3= Long|first3= Knox S.|last4=Szkody|first4= Paula|last5= Knigge|first5=Christian|last6=Hubeny|first6= Ivan|last7= deMartino|first7=Domitilla|last8=Godon|first8= Patrick |title=Hubble Space Telescope STIS spectroscopy of long-period dwarf novae in quiescence |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-07-01_681_1/page/542 |journal=The Astrophysical Journal |date=2008 |volume=681 |issue=1 |pages=543–53 |doi=10.1086/586699 |bibcode=2008ApJ...681..543S|arxiv=0801.4703|s2cid= 6346887}}</ref> എസ്‌ സെഡ് ക്രേറ്റണിസ് ബിൽ വൈ ഡ്രക്കോണിസ് ചരനക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 8.5 ആണ്. സൂര്യനിൽ നിന്നും 42.9 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name="vanLeeuwen2007">{{cite journal | first=F. | last=van Leeuwen | title=Validation of the new Hipparcos reduction | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–64 | date=2007 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 | arxiv=0708.1752| s2cid=18759600 }}</ref> ഇത് ഉർസാമേജർ മൂവിങ്‌ ഗ്രൂപ്പിലെ അംഗമാണ്.<ref name=King2003>{{cite journal | last1=King | first1=Jeremy R. | last2=Villarreal | first2=Adam R. | last3=Soderblom | first3=David R. | last4=Gulliver | first4=Austin F. | last5=Adelman | first5=Saul J. | title=Stellar Kinematic Groups. II. A Reexamination of the Membership, Activity, and Age of the Ursa Major Group | journal=The Astronomical Journal | volume=125 | issue=4 | pages=1980–2017 |date=2003 | doi=10.1086/368241 | bibcode=2003AJ....125.1980K | url=https://tigerprints.clemson.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1248&context=physastro_pubs | doi-access=free }}</ref> എച്ച് ഡി 98800 എന്ന ടി വി ക്രേറ്ററിസ് മൂന്നു നക്ഷത്രങ്ങൾ അടങ്ങിയ നക്ഷത്രവ്യവസ്ഥയാണ്. ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണം വളരെ അടുത്തും മൂന്നാമത്തേത് കുറച്ചകന്നുമാണ് പരിക്രമണം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ മൂന്നാമത്തേതിന് വാതകവും പൊടിപടലവുമടങ്ങിയ ഒരു അവശിഷ്ട ഡിസ്കുമുണ്ട്. നക്ഷത്രത്തിൽ നിന്ന് 3-5 ജ്യോതിർമാത്ര അകലം വരെ വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്ന ഇത് ഗ്രഹരൂപീകരണ മേഖയാണെന്നു കരുതുന്നു.<ref>{{cite journal |last1=Ribas |first1=Álvaro |last2=Macías|first2= Enrique| last3=Espaillat|first3= Catherine C.| last4=Duchêne|first4= Gaspard | title=Long-lived protoplanetary disks in multiple systems: The VLA view of HD 98800 |journal=The Astrophysical Journal |date=2018 |volume=865 |issue=1 |pages=77 |doi=10.3847/1538-4357/aad81b|bibcode=2018ApJ...865...77R |arxiv=1808.02493 |s2cid=118912551 }}</ref> സൂര്യന്റെ 5.5% മാത്രം പിണ്ഡമുള്ള തവിട്ടുകുള്ളനാണ് ഡെനിസ് പി ജെ1058.7-1548. ഇതിന്റെ ഉപരിതല താപനില 1700 കെൽവിനും 2000 കെൽവിനും ഇടയിലാണ്. ദൃശ്യപ്രകാശത്തിന്റെയും ഇൻഫ്രാറെഡിന്റെ സ്പെക്ട്രത്തിലെ വ്യതിയാനങ്ങൾ ഇതിന്റെ അന്തരീക്ഷം മേഖാവൃതമാണ് എന്നു കാണിക്കുന്നു.<ref name="paper">{{cite journal|date=2013|title=Weather on other worlds I: Detection of periodic variability in the L3 dwarf DENIS-P J1058.7-1548 with precise multi-wavelength photometry|last1=Heinze|first1= Aren N.|last2= Metchev|first2=Stanimir|last3= Apai|first3= Daniel|last4= Flateau|first4= Davin|last5= Kurtev|first5=Radostin|last6=Marley|first6= Mark|last7= Radigan|first7=Jacqueline|last8=Burgasser|first8= Adam J.|last9= Artigau|first9= Étienne|last10=Plavchan|first10= Peter|arxiv=1303.2948|doi=10.1088/0004-637X/767/2/173|volume=767|issue=2|journal=The Astrophysical Journal|page=173|bibcode=2013ApJ...767..173H|s2cid=29406867}}</ref> [[File:A Galactic Traffic Jam - potw2009a.tif|thumb|left|ബാർഡ് വർത്തുള ഗാലക്സിയായ എൻ ജി സി 3887.<ref>{{cite web|title=A Galactic Traffic Jam|url=https://www.spacetelescope.org/images/potw2009a/|access-date=2 March 2020}}</ref>]] എച്ച് ഡി 96167 സൂര്യനേക്കാൾ 1.31 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുള്ള നക്ഷത്രമാണ്. വികസിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇതിന്റെ കേന്ദ്രത്തിലെ ഹൈഡ്രജൻ തീർന്നിരിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ 1.86 മടങ്ങ് വ്യാസവും 3.4 മടങ്ങ് തിളക്കവുമ്മാണ് ഇതിനുള്ളത്. ഇതിനെ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രഹത്തേയും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. റേഡിയൽ വെലോസിറ്റി രീതി ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇതിനെ കണ്ടെത്തിയത്. ചുരുങ്ങിയത് വ്യാഴത്തിന്റെ 68% പിണ്ഡമെങ്കലും ഇതിനുണ്ടാവുമെന്നാണ് കണക്കാക്കിയിട്ടുള്ളത്. 498.9 ദിവസമാണ് ഈ ഗ്രഹം ഒരു പരിക്രമണത്തിനെടുക്കുന്ന സമയം. ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണപഥവും നക്ഷത്രവും തമ്മിലുള്ള കുറഞ്ഞ ദൂരം 0.38 ജ്യോതിർമാത്രയും കൂടിയ ദൂരം 2.22 ജ്യോതിർമാത്രയുമാണ്. വളരെ കൂടിയ ഉൽക്കേന്ദ്രതയുള്ള ഭമണപഥമാണിത്.<ref name="Peek2009">{{cite journal | title=Old, rich, and eccentric: two jovian planets orbiting evolved metal-rich stars | jstor=599862 | last1=Peek | first1=John Asher | last2=Johnson | first2=Kathryn M. G. | last3=Fischer | first3=Debra A. | last4=Marcy | first4=Geoffrey W. | last5=Henry | first5=Gregory W. | last6=Howard | first6=Andrew W. | last7=Wright | first7=Jason T. | last8=Lowe | first8=Thomas B. | last9=Reffert | first9=Sabine | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=121 | issue=880 | pages=613–20 | date=2009 | arxiv=0904.2786 | bibcode=2009PASP..121..613P | doi=10.1086/599862 | s2cid=12042779 }}</ref> ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 279 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=Gaia-DR2HD96167>{{cite DR2|3758718711877270784}}</ref> എച്ച് ഡി 98649 മഞ്ഞ മുഖ്യധാരാനക്ഷത്രമാണ്. സൂര്യനു തുല്യമായ‌ പിണ്ഡവും വ്യാസവുമാണ് ഇതിനുള്ളത്. പക്ഷെ സൂര്യന്റെ 86% തിളക്കം മാത്രമേ ഇതിനുള്ളു. ഇതിനും ഒരു ഗ്രഹത്തെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. വ്യാഴത്തിന്റെ 6.8 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുണ്ട് ഇതിന്. റേഡിയൽ വെലോസിറ്റി രീതി ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇതിനെയും കണ്ടെത്തിയത്. അതിദീർഘഭ്രമണപഥമാണ് ഇതിനുമുള്ളത്. നേരിട്ടുള്ള ചിത്രം പകർത്തുന്നതിനു സാധ്യതയുള്ള ഗ്രഹമായാണ് ഇതിനെ കണക്കാക്കുന്നത്.<ref name="Marmier2013">{{cite journal | title=The CORALIE survey for southern extrasolar planets XVII. New and updated long period and massive planets | last1=Marmier | first1=M. | last2=Ségransan | first2=D. | last3=Udry | first3=S. | last4=Mayor | first4=M. | last5=Pepe | first5=F. | last6=Queloz | first6=D. | last7=Lovis | first7=C. | last8=Naef | first8=D. | last9=Santos | first9=N. C. | last10=Alonso | first10=R. | last11=Alves | first11=S. | last12=Berthet | first12=S. | last13=Chazelas | first13=B. | last14=Demory | first14=B.-O. | last15=Dumusque | first15=X. | last16=Eggenberger | first16=A. | last17=Figueira | first17=P. | last18=Gillon | first18=M. | last19=Hagelberg | first19=J. | last20=Lendl | first20=M. | last21=Mardling | first21=R. A. | last22=Mégevand | first22=D. | last23=Neveu | first23=M. | last24=Sahlmann | first24=J. | last25=Sosnowska | first25=D. | last26=Tewes | first26=M. | last27=Triaud | first27=A. H. M. J. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=551 | at=A90 | date=2013 | arxiv=1211.6444 | bibcode=2013A&A...551A..90M | doi=10.1051/0004-6361/201219639 | s2cid=59467665 }}</ref> ചഷകം രാശിയിൽ ഗ്രഹമുള്ള മറ്റൊരു നക്ഷത്രമാണ് ബിൽ ഡി 10°3166. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 268 പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള ഈ നക്ഷത്രം ഒരു ഓറഞ്ച് മുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രമാണ്.<ref name=Gaia-DR2bd10>{{cite DR2|3758629479636689536}}</ref> ഇതിന്റെ ഗ്രഹത്തിന് ചുരുങ്ങിയത് വ്യാഴത്തിന്റെ 48% പിണ്ഡമെങ്കിലും കാണുമെന്നാണ് കണക്കാക്കിയിട്ടുള്ളത്. 3.49 ദിവസമാണ് ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കാനെടുക്കുന്നത്.<ref name="Butler2000">{{cite journal | title=Planetary companions to the metal-rich Stars BD −10°3166 and HD 52265 | last1=Butler | first1=R. Paul | last2=Vogt | first2=Steven S. | last3=Marcy | first3=Geoffrey W. | last4=Fischer | first4=Debra A. | last5=Henry | first5=Gregory W. | last6=Apps | first6=Kevin | journal=The Astrophysical Journal | volume=545 | issue=1 | pages=504–11 | year=2000 | bibcode=2000ApJ...545..504B | doi=10.1086/317796 | doi-access=free }}</ref> സ്പെക്ട്രൽ തരം G5V ആയ സൂര്യസമാന നക്ഷത്രമാണ് വാസ്പ്-34. വ്യാഴത്തിന്റെ പിണ്ഡത്തിനോട് ഏകദേശം തുല്യമായ പിണ്ഡമുള്ള ഒരു ഗ്രഹം ഇതിനുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. 4.317 ദിവസമാണ് ഇതിന് ഒരു പരിക്രമണത്തിന് ആവശ്യമായി വരുന്നത്.<ref>{{cite journal | title=WASP-34b: a near-grazing transiting sub-Jupiter-mass exoplanet in a hierarchical triple system | last1= Smalley| first1= B.| last2= Anderson, D. R.| last3=Collier Cameron, A.| last4=Hellier, C.| last5= Lendl, M.| last6=Maxted, P. F. L.| last7= Queloz, D.| last8=Triaud, A. H. M. J.| last9= West, R. G.| last10= Bentley, S. J.| last11= Enoch, B.| last12=Gillon, M.| last13= Lister, T. A.| last14= Pepe, F.| last15= Pollacco, D.| last16=Segransan, D.| last17= Smith, A. M. S.| last18=Southworth, J.| last19=Udry, S.| last20=Wheatley, P. J.| last21= Wood, P. L.| last22= Bento, J. |journal= Astronomy & Astrophysics|volume =526| id=A130| pages=5 | year=2011 | doi= 10.1051/0004-6361/201015992 |bibcode= 2011A&A...526A.130S| arxiv= 1012.2278| s2cid= 43519917}}</ref> ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഏകദേശം 432 പ്രകാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=Gaia-DR2wasp34>{{cite DR2|3537110833333561728}}</ref> ==വിദൂരാകാശവസ്തുക്കൾ== [[File:A Galactic Gem NGC 3981.tif|thumb|right|എൻ ജി സി 3981|alt=spiral galaxy seen almost edge on]] ക്രേറ്റർ 2 ഡ്വാർഫ് ആകാശഗംഗയുടെ ഉപഗ്രഹഗാലക്സിയാണ്.<ref name=Torrealba>{{cite journal |first1=G. |last1=Torrealba |first2=S. E. |last2=Koposov |first3=V. |last3=Belokurov |first4=M. |last4=Irwin |year=2016 |title=The feeble giant. Discovery of a large and diffuse Milky Way dwarf galaxy in the constellation of Crater |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=459 |issue=3 |pages=2370–78 |doi=10.1093/mnras/stw733 |arxiv=1601.07178|bibcode = 2016MNRAS.459.2370T |s2cid=119285850 }}</ref> സൂര്യനിൽ നിന്നും ഏകദേശം 3,80,000 പ്രജാശവർഷം അകലെയാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name=Croswell>{{cite web |first=K. |last=Croswell |author-link=Ken Croswell |date=14 April 2016 | url=https://www.newscientist.com/article/2084438-never-before-seen-galaxy-spotted-orbiting-the-milky-way/ | title=Never-before-seen galaxy spotted orbiting the Milky Way | work=[[New Scientist]] | access-date=14 April 2016}}</ref> എൻ ജി സി 3511 ഒരു സർപ്പിള ഗാലക്സിയാണ്. ബീറ്റ ക്രേറ്ററിസിൽ നിന്നും 2° പടിഞ്ഞാറാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. 11' മാറി എൻ ജി സി 3513 എന്ന വർത്തുള താരാപഥം ഉണ്ട്.<ref name=Bakich2010>{{cite book|title=1,001 Celestial Wonders to See Before You Die: The Best Sky Objects for Star Gazers|series=The Patrick Moore Practical Astronomy Series|pages=79–80|first1=Michael E.|last1=Bakich|publisher=Springer Science+Business Media|location=New York, New York |year=2010|isbn=978-1-4419-1777-5 |url=https://books.google.com/books?id=qEhpS7d5ZdAC&pg=PA79}}</ref> എൻ ജി സി 3951ഉം ഒരു വർത്തുള താരാപഥമാണ്. ഇതിന്റെ രണ്ടു കരങ്ങൾ വിശാലമായതും ചിതറിയതുമാണ്.<ref>{{Cite web|url=https://www.eso.org/public/australia/news/eso1830/ |title=A Galactic Gem – ESO's FORS2 instrument captures stunning details of spiral galaxy NGC 3981 |website=European Southern Observatory |language=en-US|access-date=5 March 2019 | date=12 September 2018}}</ref> ഇത് വിർഗോ സൂപ്പർക്ലസ്റ്ററിലെ ക്രേറ്റർ ക്ലൗഡ് എന്ന ഗ്രൂപ്പിലെ അംഗമാണ്.<ref name="tully">{{Cite journal|last=Tully|first=R. Brent|date=1982|title=The Local Supercluster|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1982-06-01_257_1/page/n391|bibcode=1982ApJ...257..389T|journal=The Astrophysical Journal|language=en|volume=257|pages=389–422|doi=10.1086/159999|issn=0004-637X}}</ref> സൂര്യനിൽ നിന്നും 6 ബില്യൻ പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള ക്വാസാർ ആണ് ആർ എക്സ് ജെ1131. നേരിട്ട് സ്പിൻ അളക്കാൻ കഴിഞ്ഞ ആദ്യത്തെ തമോദ്വാരമായിരുന്നു ഈ ക്വാസാറിന്റെ നടുവിലുള്ളത്.<ref name="Chandra">{{cite web|url=http://chandra.harvard.edu/photo/2014/rxj1131/|title=Chandra & XMM-Newton Provide Direct Measurement of Distant Black Hole's Spin|publisher=Chandra X-ray Center|date=5 March 2014|access-date=19 January 2019}}</ref> ജി ആർ ബി ‌011211 എന്ന ഗാമാ റേ വിസ്ഫോടനം 2001 ഡിസംബർ 11നായിരുന്നു നിരീക്ഷിച്ചത്. ഇതുവരെ നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിൽ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ സ്ഫോടനമായിരുന്നു 270 മിനിറ്റ് നീണ്ടുനിന്ന ഈ പൊട്ടിത്തെറി. ബെപ്പോസാക്സ് എന്ന ഉപഗ്രഹമായിരുന്നു ഇത് നിരീക്ഷിച്ചത്.<ref name="Reeves">{{cite journal|doi=10.1038/416512a |title=The signature of supernova ejecta measured in the X-ray afterglow of the Gamma Ray Burst 011211 |last1=Reeves| first1= J. N. |last2=Watson| first2=D.|last3= Osborne| first3= J. P.|last4= Pounds| first4= K. A.|last5= O'Brien| first5= P. T.|last6= Short| first6= A. D. T.|last7= Turner| first7= M. J. L.|last8= Watson| first8= M. G.|last9= Mason| first9= K. O.|last10= Ehle| first10=M.|last11= Schartel| first11= N. |journal=Nature |volume=416 |pages=512–15 |date=4 April 2002 |url=http://www.swift.ac.uk/Reeves_final_pages.pdf |arxiv=astro-ph/0204075 |bibcode=2002Natur.416..512R |issue=6880 |pmid=11932738 |s2cid=4407892 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718072801/http://www.swift.ac.uk/Reeves_final_pages.pdf |archive-date=2011-07-18 }}</ref> 2003 മാർച്ച് 23ന് നിരീക്ഷിച്ച ജി ആർ ബി 030323 എന്ന സ്ഫോടനത്തിന്റെ സമയം 26 സെക്കന്റ് ആയിരുന്നു.<ref>{{cite journal |title=The host of GRB 030323 at z = 3.372: A very high column density DLA system with a low metallicity |journal=Astronomy and Astrophysics |date=2004 |volume=419 |issue=3 |pages=927–40 |doi=10.1051/0004-6361:20040086 | authors=P. M. Vreeswijk, S. L. Ellison, C. Ledoux, R. A. M. J. Wijers, J. P. U. Fynbo, P. Møller, A. Henden, J. Hjorth, G. Masi, E. Rol, B. L. Jensen, N. Tanvir, A. Levan, J. M. Castro Cerón, J. Gorosabel, A. J. Castro-Tirado, A. S. Fruchter, C. Kouveliotou, I. Burud, J. Rhoads, N. Masetti, E. Palazzi, E. Pian, H. Pedersen, L. Kaper, A. Gilmore, P. Kilmartin, J. V. Buckle, M. S. Seigar, D. H. Hartmann, K. Lindsay, E. P. J. van den Heuvel|bibcode=2004A&A...419..927V |arxiv=astro-ph/0403080 |s2cid=7963653 }}</ref> ==ഉൽക്കാവർഷങ്ങൾ== ഈറ്റ ക്രാറ്റെറിഡ്സ് വളരെ മങ്ങിയ ഉൽക്കാവർഷമാണ്. ജനുവരി 11 മുതൽ 22 വരെയാണ് ഇതിന്റെ സമയം. ജനുവരി 16, 17 ദിവസങ്ങളാണ് പീക്ക് സമയം.<ref name="levy08">{{cite book|last=Levy|first=David H.|author-link=David H. Levy |title=David Levy's Guide to Observing Meteor Showers|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, United Kingdom|date=2008|pages=105|isbn=978-0-521-69691-3|url=https://books.google.com/books?id=jAr7HMnlPGUC&pg=PA105}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} {{refbegin}} * {{cite book | last = Makemson | first = Maud Worcester | year = 1941 | publisher = Yale University Press | title = The Morning Star Rises: an account of Polynesian astronomy | url = https://archive.org/details/morningstarrises0000maud | ref = harv }} * {{citation |title = Stars and Planets Guide |last1 = Ridpath |first1 = Ian |last2 = Tirion |first2 = Wil |year = 2001 |publisher = Princeton University Press |isbn = 0-691-08913-2}} * Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). ''Stars and Planets Guide'', Collins, London. {{ISBN|978-0-00-725120-9}}. Princeton University Press, Princeton. {{ISBN|978-0-691-13556-4}}. * Richard Hinckley Allen, ''The Stars, Their Lore and Legend'', New York, Dover. {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons and category|Crater|Crater (constellation)}} * [http://www.allthesky.com/constellations/crater/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Crater] * [http://warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=9&cat_2=71&cat_3=32&cat_4=1317&cat_5=998 Warburg Institute Iconographic Database (over 150 medieval and early modern images of Crater)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304060035/http://warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=9&cat_2=71&cat_3=32&cat_4=1317&cat_5=998 |date=2016-03-04 }} * [http://astrojan.hostei.com/crater.htm The clickable Crater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621214001/http://astrojan.hostei.com/crater.htm |date=2019-06-21 }} {{constellationList}} {{Stars of Crater}} {{Constellations}} {{Sky|11|00|00|-|16|00|00|10}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രരാശികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്രം - അപൂർണ്ണലേഖനങ്ങൾ]] 7oiccfmbqxpxt7rtki3vmogwzrj7q5d 0 67460 4648002 4507015 2026-07-16T14:50:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648002 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Delphinus (Constellation)}} {{ToDisambig|വാക്ക്= അവിട്ടം}} {{Infobox Constellation| name = അവിട്ടം| ചിത്രം = | englishname = Delphinus | abbreviation = Del | genitive = Delphini | symbology = അവിട്ടം | RA = 20.7 | dec= +13.8 | areatotal = 189 | arearank = 69-ആമത് | numbermainstars = 5 | numberbfstars = 19 | numberstarsplanets = 4 | numberbrightstars = 0 | numbernearbystars = 0 | brighteststarname = റോടാനെവ് (β Del) | starmagnitude = 3.63 | neareststarname = HD 197076 | stardistance = 68.45 | numbermessierobjects= 0 | meteorshowers = | bordering =[[ജംബുകൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ജംബുകൻ (Vulpecula)]]<br />[[ശരം (നക്ഷത്രരാശി)|ശരം (Sagitta)]]<br />[[ഗരുഡൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ഗരുഡൻ (Aquila)]]<br />[[കുംഭം (നക്ഷത്രരാശി)|കുംഭം (Aquarius)]]<br />[[അശ്വമുഖം (നക്ഷത്രരാശി)|അശ്വമുഖം (Equuleus)]]<br />[[ഭാദ്രപദം (നക്ഷത്രരാശി)|ഭാദ്രപദം (Pegasus)]] | latmax = 90 | latmin = 70 | month = സെപ്റ്റംബർ | notes=}} ഉത്തരാർദ്ധഖഗോളത്തിലെ ഒരു നക്ഷത്രരാശിയാണ്‌ '''അവിട്ടം''' (Delphinus). ചെറുതും പ്രകാശം കുറഞ്ഞതുമായ ഒരു നക്ഷത്രരാശിയാണ്‌ ഇതെങ്കിലും ഇത് എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന [[ടോളമി|ടോളമിയുടെ]] നക്ഷത്രപട്ടികയിലും ആധുനിക നക്ഷത്രരാശികളിലും ഇതുണ്ട്. വലിപ്പത്തിൽ 69-ാം സ്ഥാനമാണ് ഇതിനുള്ളത്. [[File:DelphinusCC.jpg|thumb|നഗ്നനേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് കാണുന്ന അവിട്ടം നക്ഷത്രസമൂഹം]] ==ഐതിഹ്യം== ഗ്രീക്ക് ദേവനായ [[പൊസൈഡൺ]] സമുദ്രകന്യകയായ ആംഫിറിറ്റിനെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. എന്നാൽ ആംഫിറിറ്റ് അവളുടെ കന്യകാത്വം സംരക്ഷിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി അറ്റ്‍ലസ് പർവ്വതനിരകളിൽ ചെന്നൊളിച്ചു. ദുഃഖിതനായ കമിതാവ് അവളെ തിരയാൻ ഏതാനും പേരെ നിയോഗിച്ചു. അതിലൊരു ഡോൾഫിനും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ ഡോൾഫിൻ യാദൃശ്ചികമായി ആംഫിറിറ്റിനെ കണ്ടെത്തുകയും പൊസൈഡണിന്റെ പ്രണയാഭ്യർത്ഥന സ്വീകരിക്കാൻ അവളെ പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ സന്തുഷ്ടനായ പൊസൈഡൺ ആ ഡോൾഫിനെ ആകാശത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഒരു ഐതിഹ്യം. ഡെൽഫിനസ് എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്ക് ഡോൾഫിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.theoi.com/Text/HyginusAstronomica.html#17|title=HYGINUS, ASTRONOMICA 2.1-17|last=Pseudo-Hyginus|website=Theoi Classical Texts Library|access-date=June 26, 2017}}</ref> ==സവിശേഷതകൾ== അവിട്ടം രാശിയുടെ വടക്ക് [[ജംബുകൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ജംബൂകൻ]], വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് [[ശരം (നക്ഷത്രരാശി)|ശരം]], പടിഞ്ഞാറ് [[ഗരുഡൻ (നക്ഷത്രരാശി)|ഗരുഡൻ]], തെക്ക്-കിഴക്ക് [[കുംഭം (നക്ഷത്രരാശി)|കുംഭം]], കിഴക്ക് [[അശ്വമുഖം]], [[ഭാദ്രപദം (നക്ഷത്രരാശി)|ഭാദ്രപദം]] എന്നിവയും അതിരിടുന്നു.<ref name="boundary">{{Cite journal | title=Delphinus, Constellation Boundary | journal=The Constellations | publisher=International Astronomical Union | url=http://www.iau.org/public/constellations/#del | access-date=15 July 2020 | archive-date=2013-06-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130605024208/http://www.iau.org/public/constellations/#del | url-status=dead }}</ref> ആകാശത്തിന്റെ 188.5 ഡിഗ്രി ഭാഗമാണ് അവിട്ടം രാശിയുടേത്. അതായത് ആകാശത്തിന്റെ 0.457% മാത്രം. 88 രാശികളിൽ വലിപ്പം കൊണ്ട് 69-ാം സ്ഥാനം മാത്രമാണ് ഇതിനുള്ളത്.<ref name=tirionconst>{{cite web| url=http://www.ianridpath.com/constellations1.htm | title=Constellations: Andromeda–Indus | work= Star Tales |author=Ridpath, Ian|publisher=Self-published | access-date= 4 March 2016| author-link=Ian Ridpath }}</ref> Del എന്ന മൂന്നക്ഷര ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഇതിനെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. 1922ലാണ് അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന ഈ ചുരുക്കപ്പേര് അംഗീകരിച്ചത്.<ref name="pa30_469">{{cite journal | last=Russell | first=Henry Norris |author-link=Henry Norris Russell | title=The New International Symbols for the Constellations | url=https://archive.org/details/sim_popular-astronomy_1922-10_30_8/page/469 | journal=[[Popular Astronomy (US magazine)|Popular Astronomy]] | volume=30 | page=469 | bibcode=1922PA.....30..469R | date=1922}}</ref> 1930ൽ [[യൂജീൻ ജോസഫ് ഡെൽപോർട്ട്|യൂജീൻ ഡെൽപോർട്ട്]] 14 വശങ്ങളോടു കൂടിയ ഔദ്യോഗിക അതിരുകൾ ഇതിന് നിർണ്ണയിച്ചു. [[ഖഗോളരേഖാംശം]] 20മ. 14മി. 14.15സെ.നും 21മ. 08മി. 59.60നും ഇടയിലും [[അവനമനം]] +2.4021468°ക്കും +20.9399471°ക്കും ഇടയിലും ആണ് ഉള്ളത്.<ref name="boundary" /> ==നക്ഷത്രങ്ങൾ== [[പ്രമാണം:Delphinus.png|thumb|left|200px]] അവിട്ടം രാശിയിൽ തിളക്കമുള്ള [[നക്ഷത്രങ്ങൾ]] ഒന്നുമില്ല. ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള നക്ഷത്രത്തിന് കാന്തിമാനം 3.8 ആണ്. ആൽഫാ ഡെൽഫിനി ഒരു നീല മുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 3.8ഉം ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള അകലം 341 പ്രകാശവർഷവുമാണ്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 97 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ബീറ്റ ഡെൽഫിനിക്ക് റോട്ടാനേവ് എന്ന വിളിപ്പെരുണ്ട്. ഒരു അമേച്വർ [[ദൂരദർശിനി]] ഉപയോഗിച്ചു തന്നെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ദ്വന്ദനക്ഷത്രമാണിത്. ഒരു പരിക്രമണത്തിനെടുക്കുന്ന കാലം 27 വർഷവും കാന്തിമാനം 3.6ഉം ആണ്. ഗാമ ഡെൽഫിനി മറ്റൊരു ദ്വന്ദ്വ നക്ഷത്രമാണ്. ഇതിലെ പ്രാഥമിക നക്ഷത്രത്തിന്റെ കാന്തിമാനം 4.3ഉം രണ്ടാമത്തേതിന്റേത് 5.1ഉം ആണ്. ഒരു പരിക്രമണത്തിന് 3000 വർഷത്തിലേറെ സമയം എടുക്കുന്നുണ്ട് എന്നാണ് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഭൂമിയിൽ നിന്നും 125 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന ഇവയെ ഒരു സാധാരണ അമേച്വർ ദൂരദർശിനി ഉപയോഗിച്ചു തന്നെ വേർതിരിച്ചു കാണാനാകും.{{sfn|Ridpath|Tirion|2017|pp=140-141}} ഡെൽറ്റ ഡെൽഫിനി 4.43 കാന്തിമാനമുള്ള A7 IIIp നക്ഷത്രമാണ്. 330 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന എപ്സിലോൺ ഡെൽഫിനി കാന്തിമാനം 4 ഉള്ള B6 III ടൈപ്പ് നക്ഷത്രമാണ്. 4.6 കാന്തിമാനമുള്ള നീല-വെള്ള മുഖ്യധാരാ നക്ഷത്രമാണ് സീറ്റ ഡെൽഫിനി. 2014-ൽ [[തവിട്ടുകുള്ളൻ]] ഇതിനെ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നതായി കണ്ടെത്തി. സീറ്റ ഡെൽഫിനി ബി എന്ന പേരു നൽകിയ ഈ തവിട്ടുകുള്ളന്റെ പിണ്ഡം വ്യാഴത്തിന്റെ 50 ± 15 ആണ്.<ref>{{cite journal |last1=De Rosa |first1=R. J. |last2=Patience |first2=J. |last3=Ward-Duong |first3=K. |last4=Vigan |first4=A. |last5=Marois |first5=C. |last6=Song |first6=I. |last7=Macintosh |first7=B. |last8=Graham |first8=J. R. |last9=Doyon |first9=R. |last10=Bessell |first10=M. S. |last11=Lai |first11=O. |last12=McCarthy |first12=D. W. |last13=Kulesa |first13=C. |title=The VAST Survey - IV. A wide brown dwarf companion to the A3V star ζ Delphini |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date=December 2014 |volume=445 |issue=4 |page=3694 |doi=10.1093/mnras/stu2018 |bibcode=2014MNRAS.445.3694D |language=en |issn=0035-8711|doi-access=free }}</ref> ഭൂമിയോട് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള നക്ഷത്രമാണ് ഗ്ലീസ് 795. 54.95 പ്രകാശവർഷം മാത്രം അകലെയുള്ള ഈ നക്ഷത്രം പ്രതിവർഷം 863 ± 3 ആർക്ക് സെക്കൻഡ് എന്ന തോതിൽ കിഴക്കോട്ട് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇതൊരു ചരനക്ഷത്രമായതിനാൽ കാന്തിമാനം 12.3നും 9.7നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കും. മറ്റൊരു ചരനക്ഷത്രം ആർ ഡെൽഫിനി ആണ്. 285.5 ദിവസം കൊണ്ട് കാന്തിമാനം 7.6നും 13.8നും ഇടയിൽ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. 150 പ്രകാശവർഷം അകലെയുള്ള റോ അക്വിലയുടെ കാന്തിമാനം 4.94 ആണ്. ഇതിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1992 മുതൽ ഇത് അവിട്ടം നക്ഷത്രരാശിയുടെ ഭാഗമാണ്. 1967ൽ 3.5 കാന്തിമാനത്തിൽ കാണപ്പെട്ട ഒരു നോവയായിരുന്നു എച്ച്.ആർ. ഡെൽഫിനി. വി 339 ഡെൽഫിനി എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു നോവ 2013 ൽ കണ്ടെത്തി. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 4.3 വരെ എത്തി. ലിഥിയം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതായി നിരീക്ഷിച്ച ആദ്യത്തെ നോവയായിരുന്നു ഇത്. 18 ഡെൽഫിനി എന്ന മ്യൂസിക്ക, അവിട്ടം രാശിയിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഗ്രഹങ്ങളുള്ള അഞ്ച് നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. വ്യാഴത്തേക്കാൾ 10.3 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുള്ള വളരെ സാന്ദ്രത കൂടിയ ഒരു ഗ്രഹമാണ് ഏരിയോൺ. സൗരയൂഥേതര ഗ്രഹങ്ങൾക്കും അവയുടെ ആതിഥേയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും പേരുകൾ നിർദ്ദേശിക്കാൻ പൊതുജനങ്ങൾക്ക് അവസരം ലഭിച്ച ആദ്യത്തെ മത്സരത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട ഗ്രഹമാണ് ഏരിയോൺ. ==വിദൂരാകാശപദാർത്ഥങ്ങൾ == അവിട്ടം രാശിയലെ ഒരു [[ഗ്രഹ നീഹാരിക|ഗ്രഹനീഹാരികയാണ്]] എൻ ജി സി 6891. 10.5 ആണ് ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം. മറ്റൊന്ന് ബ്ലൂഫ്ലാഷ് നെബുല എന്നറിയപ്പെടുന്ന എൻ ജി സി 6905 ആണ്. എൻ ജി സി 6934 ഒരു ഗോളീയ താരവ്യൂഹം|ഗോളീയ താരവ്യൂഹമാണ്]. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 9.75 ആണ്. 1,85,000 പ്രകാശവർഷം അകലെ കിടക്കുന്ന മറ്റൊരു ഗോളീയ താരവ്യൂഹമാണ് എൻ ജി സി 7006. ഇതിന്റെ കാന്തിമാനം 11.5 ആണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} * {{cite book | last = Makemson | first = Maud Worcester | year = 1941 | publisher = [[Yale University Press]] | title = The Morning Star Rises: an account of Polynesian astronomy | url = https://archive.org/details/morningstarrises0000maud | ref = harv }} * Ian Ridpath and Wil Tirion (2017). ''Stars and Planets Guide'', Collins, London. {{ISBN|978-0-00-823927-5}}. Princeton University Press, Princeton. {{ISBN|978-0-691-17788-5}}. <!-- Source of values for stars: www.alcyone.de; mainly from catalogues BSC/HR --> <!-- Source of values for "nebulae": mainly RNGC --> *[[University of Wisconsin]], [http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/constellations/Delphinus.html "Delphinus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307160324/http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/constellations/Delphinus.html |date=2016-03-07 }} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons|Delphinus (constellation)}} * [http://www.allthesky.com/constellations/delphinus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Delphinus] * [http://www.ianridpath.com/startales/delphinus.htm Star Tales – Delphinus] * [http://warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=9&cat_2=71&cat_3=32&cat_4=40&cat_5=37 Warburg Institute Iconographic Database (over 150 medieval and early modern images of Delphinus)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304033259/http://warburg.sas.ac.uk/vpc/VPC_search/subcats.php?cat_1=9&cat_2=71&cat_3=32&cat_4=40&cat_5=37 |date=2016-03-04 }} {{Stars of Delphinus}} {{navconstel}} {{Sky|20|42|00|+|13|48|00|10}} {{astrostub|Delphinus}} {{constellationList}} [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രരാശികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്രങ്ങൾ]] ftf1r24ewfn15hn42t80afvncdha4ul 0 67569 4648004 4556776 2026-07-16T14:52:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648004 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Cunnilingus}} [[File:Édouard-Henri Avril (23).jpg|thumb|right|200px|യോനീപാനം]] [[ചിത്രം:Deveria08.jpg|thumb|right|200px|Watercolour painting by [[Achille Devéria]] depicting cunnilingus]] സ്ത്രീയുടെ ജനനേന്ദ്രിയത്തെ മറ്റൊരാൾ തന്റെ വായ, ചുണ്ട്, നാക്ക് എന്നിവ മൂലം ലൈംഗികമായി ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനെയാണ്‌ '''യോനീപാനം''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ({{Lang-en|Cunnilingus}}). ഓറൽ സെക്സിന്റെ ഭാഗമായ ഇത് പലർക്കും രതിമൂർച്ഛ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. == ചെയ്യുന്ന രീതി == മറ്റെല്ലാ മനുഷ്യ ലൈംഗിക പെരുമാറ്റങ്ങളെയും പോലെ യോനീപാനവും അതിനോടുള്ള വ്യക്തികളുടെ പ്രതികരണങ്ങളും ഓരോരുത്തരിലും വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്.<ref>[http://www.yourtango.com/2006169/the-voyeur-going-down.html Oral Sex Etiquette]</ref> മിക്ക സ്ത്രീകളിലും ലൈംഗികമായി ഏറ്റവും സംവേദനക്ഷമതയുള്ള ശരീരഭാഗം [[കൃസരി]] ആണെങ്കിലും അത് മിക്കപ്പോഴും നേരിട്ടു ഉദ്ദീപിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം ലോലമായിരിക്കും. പ്രത്യേകിച്ചും ലൈംഗികമായി ഉത്തേജിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവസ്ഥയിലാണെങ്കിൽ. യോനീപാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി കൃസരി ഉത്തേജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിലൂടെ മിക്ക സ്ത്രീകളും എളുപ്പത്തിൽ രതിമൂർച്ഛ പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് ലോകപ്രശസ്തയായ ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസവിദഗ്ദ്ധയായ ഷീർ ഹൈറ്റ് തന്റെ "ദി ഹൈറ്റ് റിപ്പോർട്ട്" എന്ന പുസ്തകത്തിൽ പറയുന്നു. <ref>{{cite book|last=Hite|first=Shere|authorlink=Shere Hite|title=[[The Hite Report]]: a Nationwide Study of Female Sexuality |publisher=[[Seven Stories Press]]|date=2004|location=New York, NY|pages=11|url=http://books.google.com/?id=s3OZaVn2wfkC&lpg=PP1&dq=The%20Hite%20Report%3A%20a%20Nationwide%20Study%20of%20Female%20Sexuality&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|isbn=1-58322-569-2}}</ref> യോനീപാനത്തോടൊപ്പംതന്നെ യോനിക്കുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സംവേദനക്ഷമത കൂടിയ ഗ്രാഫെൻബെർഗ് സ്പോട്ട് അഥവാ [[ജി സ്പോട്ട്]] എന്ന ഭാഗവും ഉദ്ദീപിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി വായ ഉപയോഗിച്ച് യോനീപാനം ചെയ്യുന്നതോടൊപ്പം വിരലുകളോ ലൈംഗിക കളിപ്പാട്ടങ്ങളോ പ്രവേശിപ്പിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ മതിയായ ലൂബ്രിക്കേഷന്റെ (നനവ്) അഭാവത്തിൽ വിരലും മറ്റും യോനിയിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുന്നത് സ്ത്രീക്ക് വേദനയും ബുദ്ധിമുട്ടും ഉണ്ടാക്കാം. <ref>{{cite book|coauthors=Rathus, Spencer A., et al.|title=Human Sexuality in a World of Diversity|url=https://archive.org/details/humansexualityin0000rath_d3o3|publisher=[[Pearson Education]]|date=2005|location=Boston: Pearson Allyn and Bacon|pages=[https://archive.org/details/humansexualityin0000rath_d3o3/page/124 124], 226|isbn=0205406157}}</ref><ref>{{cite book|last=Masters|first=W.H.|coauthors=Johnson, V.E.|title=Human Sexual Response|year=1966| publisher=[[Bantam Books]]|location=Toronto; New York|isbn=9780553204292}}</ref> == ലൈംഗികജന്യ രോഗങ്ങളും മറ്റ് പ്രശ്നങ്ങളും == ക്ലമൈഡിയ, പാപ്പിലോമാ വൈറസ് മൂലമുള്ള ഗർഭാശയമുഖ കാൻസർ, [[ഗൊണോറിയ]], ഹെർപസ്, മറ്റു ലൈംഗിക രോഗാണു ബാധകൾ, [[എയ്‌ഡ്‌സ്‌|എയ്‌ഡ്‌സ്]], ചിലതരം ഹെപ്പറ്ററ്റിസ്, സിഫിലിസ് എന്നീ അസുഖങ്ങൾ യോനീപാനം മൂലം പകരാം. കൂടാതെ ഗുദം ഇത്തരത്തിൽ വായകൊണ്ട് ഉത്തേജിപ്പിച്ചശേഷം (anal sex) യോനീപാനം ചെയ്യുന്നത് വേഗത്തിൽ രോഗാണുബാധ പടരാൻ കാരണമാകാറുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ചും സ്ത്രീകളിൽ യോനീഭാഗത്ത് അണുബാധ ഉണ്ടാകാൻ ഇത് കാരണമാകാം. <ref>[http://www.uhs.uga.edu/sexualhealth/oral_sex.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010145522/http://www.uhs.uga.edu/sexualhealth/oral_sex.html |date=2007-10-10 }}</ref> ===മുൻകരുതൽ=== പങ്കാളിയ്ക്ക് രോഗാണുബാധയുണ്ടോ എന്നു വ്യക്തമായി അറിവില്ലാത്ത അവസരങ്ങളിൽ യോനീപാനം നടത്തുമ്പോൾ രോഗസാധ്യത ഒഴിവാക്കാൻവേണ്ടി റബർ കൊണ്ടുള്ള ദന്തമൂടികൾ ധരിക്കാൻ മിക്ക വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദഗ്ദരും അഭിപ്രായപ്പെടാറുണ്ട്. ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആളുകൾ [[ഗർഭനിരോധന ഉറ|ഗർഭനിരോധന ഉറകൾ]] വെട്ടി റബർ പാളിയുടെ രൂപത്തിലാക്കി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട് എങ്കിലും കത്രികകൊണ്ട് മുറിക്കുമ്പോൾ റബർ പാളിയിൽ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടാത്ത സുഷിരങ്ങൾ വീഴാം എന്നതിനാൽ ഇത് സുരക്ഷിതമല്ല.<ref>{{Cite web |url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/dental-dams |title=instructions |access-date=2011-04-17 |archive-date=2017-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809170816/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/dental-dams |url-status=dead }}</ref> ദന്തരോഗചികിത്സയിലും മറ്റും ഉപയോഗിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ ദന്തമൂടികൾ തന്നെ ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം. == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ലൈംഗികത]] [[tr:Oral seks#Cunnilingus]] e8f90810nbqdbifexwk2oxs3nbr851p 0 69820 4647895 4573843 2026-07-16T12:31:49Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647895 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rubik's Cube}} [[പ്രമാണം:Cubo rubik 2.jpg|right|thumb|A classic Rubik's Cube, solved.]] [[പ്രമാണം:Rubik's cube.svg|right|thumb|A classic Rubik's Cube, scrambled.]] ഒരു ത്രിമാന മെക്കാനിക്കൽ പസ്സിൽ ആണ് '''റൂബിക്സ് ക്യൂബ്'''. 1974ൽ ഹംഗേറിയൻ അദ്ധ്യാപകനായ '''[[എർനോ റൂബിക്]]''' ആണ് ഇത് കണ്ടുപിടിച്ചത്.<ref name="sporting">{{cite book |author=William Fotheringham |title=Fotheringham's Sporting Pastimes |url=https://archive.org/details/fotheringhamsext0000foth |publisher=Anova Books |year=2007 |pages= [https://archive.org/details/fotheringhamsext0000foth/page/50 50]|isbn=1-86105-953-1}}</ref> '''മാജിക് ക്യൂബ്''' എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ലോകത്തിലേറ്റവും കൂടുതൽ വിറ്റഴിക്കപ്പെടുന്ന പസ്സിൽ ഗെയിമും കളിപ്പാട്ടവുമാണ് റൂബിക്സ് ക്യൂബ്.<ref>{{cite web|title=Rubik's Cube 25 years on: crazy toys, crazy times|url=http://www.independent.co.uk/news/science/rubiks-cube-25-years-on-crazy-toys-crazy-times-461768.html|work=[[The Independent]]|date=2007-08-16|accessdate=2009-02-06|archive-date=2015-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925153429/http://www.independent.co.uk/news/science/rubiks-cube-25-years-on-crazy-toys-crazy-times-461768.html|url-status=dead}}</ref> == ഘടന == റൂബിക്സ് ക്യൂബിന് ആറു മുഖങ്ങളുണ്ട്.ഓരോ മുഖവും 9 സമചതുരങ്ങളായി ഭാഗിച്ചിരിക്കുന്നു. വിവിധങ്ങളായ 6 നിറങ്ങളിൽ ഒരോ എണ്ണം ഒരോ വശത്തിൽ പൂശിയിരിക്കും. വെള്ള, ചുവപ്പ്, നീല, ഓറഞ്ച്, പച്ച, മഞ്ഞ എന്നീ നിറങ്ങളാണ് സാധാരണ ഉണ്ടാവുക. 'കുഴ' പോലുള്ള ഒരു സംവിധാനം ഉപയോഗിച്ച് ആറു വശങ്ങളും ഏതു രീതിയിൽ വേണമെങ്കിലും തിരിക്കാം.ഇങ്ങനെ തിരിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ എല്ലാ നിറങ്ങളൂം കൂടിക്കലരും .കൂടിക്കലർന്ന ക്യൂബിനെ പഴയപടി, അതായത് ഓരോ വശത്തു ഒരേ നിറത്തിലുള്ള സമചതുരങ്ങളായിരിക്കണം വരേണ്ടത്. == വകഭേദങ്ങൾ == റൂബിക്സ് ക്യൂബ് 3*3*3 രൂപത്തിലുള്ളതാണ്.ഇതിനു ശേഷം പല വകഭേദങ്ങളും വിപണിയിലെത്തി. <gallery> File:Pocket_cube_solved.jpg|പോക്കറ്റ് ക്യൂബ് (2*2*2*) File:V-Cube_7_scrambled.jpg|വി ക്യൂബ് 7 (7*7*7) File:Professor's_cube_solved.jpg|പ്രൊഫസേഴ്സ് ക്യൂബ് (5*5*5) </gallery> == മത്സരങ്ങൾ == ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സമയത്തിനുള്ളിൽ ഒരു റൂബിക്സ് ക്യൂബ് പരിഹരിക്കുന്നയാളെ കണ്ടെത്താൻ ലോകത്തിന്റെ പല സ്ഥലങ്ങളിലും മത്സരങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടാറുണ്ട്.ഇതിന് '''സ്പീഡ്ക്യൂബിങ്ങ്''' എന്നു പറയുന്നു.1981 മാർച്ച് 13ന് ആദ്യത്തെ മത്സരം '''[[ഗിന്നസ് പുസ്തകം|ഗിന്നസ് ബുക്ക് ഓഫ് വേൾഡ്]] റെക്കോർഡ്സിന്റെ''' ആഭിമുഖ്യത്തിൽ മ്യൂണിച്ചിൽ നടത്തപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ '''വേൾഡ് ക്യൂബ് അസോസിയേഷൻ''' എന്ന സംഘടനയാണ് ഇത്തരം മത്സരങ്ങളിലെ ഫലങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്നത്. == ലോകറെക്കോർഡുകൾ == ഒരു 3*3*3 റൂബിക്സ് ക്യൂബ് ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ പരിഹരിച്ചതിനുള്ള ലോകറെക്കോർഡ് Yusheng Du പേരിലാണ്. 2018-ൽ 3.47 സെക്കന്റ് കൊണ്ടാണ് ഇദ്ദേഹമിത് പരിഹരിച്ചത്.<ref>{{Cite web |url=http://www.worldcubeassociation.org/results/regions.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-29 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318120039/http://www.worldcubeassociation.org/results/regions.php |url-status=dead }}</ref> == പരിഹാര രീതികൾ == [[പ്രമാണം:CubeCross.svg|thumb|right|250px|സമചതുരകട്ട ആദ്യപടി]] പരിഹാര രീതികൾ പലവിധമുണ്ട്, എന്നാൽ ചില രീതികൾ ക്രമമായി തുടർന്നാൽ റൂബിക്സ് ക്യൂബിനെ ശരിയായ രീതിയിൽ അടുക്കുവാൻ കഴിയും. === 3x3x3 റൂബിക്സ് ക്യൂബ് നേരെയാക്കുന്ന വിധം === ==== തിരിക്കേണ്ട രീതികൾ ==== * ഘടികാരദിശ 90° - (ഘ) * എതിർ ഘടികാര ദിശ 90° - (എഘ) ==== വശങ്ങൾ ==== * വലത് * ഇടത് * മുഖം(മുൻവശം) * മുകൾ വശം * കീഴ്‌വശം ==== ആദ്യ പടി ==== ആദ്യമായി മുകൾ വശത്ത് ഒരു 'അധിക ചിഹ്നം' (+) ഉണ്ടാക്കുക. + -ന്റെ നാല് അറ്റത്തിനുകീഴെയുള്ള മധ്യഭാഗത്തുള്ള നിറവും + -ന്റെ വശങ്ങളുടെ കീഴിലുള്ള നിറവും ഒരേ പോലെയായിരിക്കണം. ==== രണ്ടാം പടി ==== [[പ്രമാണം:Rubik's_Cube_Beginner's_Method_-_step_2_solution_1.svg|thumb|left|250px|സമചതുരകട്ട രണ്ടാം പടി ]] ചതുരത്തിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് അതതു നിറങ്ങൾ കൊണ്ടുവരണം അതിനായി യഥാസ്ഥാനത്തോ അതിനു കീഴിലോ ആ നിറം എത്തിക്കുക. (കീഴിൽ എത്തിക്കുന്നതാണ് ഉചിതം)‌ '''ശേഷം''' * വലത് (എഘ)+ കീഴ്വശം(എഘ) * വലത് (ഘ) + കീഴ്വശം(ഘ) മുകളിലത്തെ നിറം ശരിയാകുംവരെ ഈ പടി ചെയ്യുക. എല്ലാ വശങ്ങളിലും ഇതേ രീതിയിൽ ചെയ്യുക ==== മൂന്നാം പടി ==== [[പ്രമാണം:Centizq.jpg|thumb|right|250px|സമചതുരകട്ട മൂന്നാം പടി ]] ഇവിടെ (ചിത്രം മൂന്നാംപടി നോക്കുക- ) നമുക്കു രണ്ടു രീതികളാണ് ചെയ്യുവാൻ * ഏറ്റവും മുകളിൽ മുഖഭാഗത്തുവരുന്ന നിറം(പച്ച -മഞ്ഞ) വലത്തോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ ഇടത്തോട്ട്. ===== മുകളിൽ മുഖഭാഗത്തുവരുന്ന നിറം വലത്തോട്ട് ===== [[പ്രമാണം:Centres.jpg|thumb|left|250px|സമചതുരകട്ട മൂന്നാം പടി 2]] * മുകൾ വശം(ഘ)- വലത് (ഘ) * മുകൾ വശം(എഘ)-വലത് (എഘ) * മുകൾ വശം(എഘ)- മുൻവശം(എഘ) * മുകൾ വശം(ഘ)- മുൻവശം(ഘ) * ഇതോടെ മുകളിൽ നടുഭാഗത്തു നിന്ന നിറം വലതുവശം മധ്യഭാഗത്തെത്തും; ചിത്രം സമചതുരകട്ട മൂന്നാം പടി- 2 കാണുക. ===== മുകളിൽ മുഖഭാഗത്തുവരുന്ന നിറം ഇടത്തോട്ട് ===== [[പ്രമാണം:Rubiks_cube_2_lag_lavet.gif| thumb| right|250px|സമചതുരകട്ട മൂന്നാം പടി പൂർണ്ണമായതു് ]] * മുകൾ വശം(എഘ)- ഇടത് (എഘ) * മുകൾ വശം(ഘ)-ഇടത് (ഘ) * മുകൾ വശം(ഘ)- മുൻവശം(ഘ) * മുകൾ വശം(എഘ)- മുൻവശം(എഘ) * ഇതോടെ മുകളിലുള്ള നിറം ഇടതു ഭാഗത്തെത്തും. അനുയോജ്യമായ നിറം വരത്തക്കവിധം നടുവിലത്തെ എല്ലാ കട്ടകളെയും നിറം ഒന്നായിമാറ്റുക. അപേപോൽ നമുക്ക് അടുത്ത പടിയിലേക്കു പ്രവേശിക്കാം ==== നാലാം പടി ==== അടുത്തതായി നമുക്ക് നാല് പടികൾ ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്. ===== 1- മുകളിൽ + ഉണ്ടാക്കുക ===== [[പ്രമാണം:Rubiks_9.svg| thumb| left|250px|സമചതുരകട്ട നാലാം പടി മുകളിൽ ചതുരം]] * ചിത്രം -സമചതുരകട്ട നാലാം പടി മുകളിൽ ചതുരം നോക്കുക * മുൻവശം(ഘ)-വലതു് (ഘ)-മുകൾവശം (ഘ) * വലത് (എഘ)-മുകൾവശം (എഘ)-മുൻവശം(എഘ) * ആദായമാദ്യം ഈ പടികൾ ചെയ്യുമ്പോൾ നമുക്ക് തിരശ്ചീനമായി ഒരേ നിറം കിട്ടിയാൽ അതുവച്ചു വീണ്ടും ഈ രണ്ടുപടികളും ചെയ്യുക. ഒടുവിൽ മുകൾവശത്തു ചതുരം ലഭിക്കുന്നതാണ്. ===== 2 - + -ന്റെ നാല് അറ്റത്തിനുകീഴെയുള്ള മധ്യഭാഗത്തുള്ള നിറവും + -ന്റെ വശങ്ങളുടെ കീഴിലുള്ള നിറവും ഒരേ പോലെയാക്കുക ===== * മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (ഘ) * മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (എഘ) * മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (ഘ) * മുകൾവശം (ഘ)-മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (എഘ) + - ന്റെ വശങ്ങളിലുള്ള എല്ലാ നിറങ്ങളും സമാനമാകുംവരെ ഈ പടി ചെയ്തുകൊണ്ടേയിരിക്കുക. ശേഷം അടുത്ത പടിയിലേക്ക്. ചിത്രം സമചതുരകട്ട നാലാം പടി വശങ്ങൾ മാറ്റുന്ന രീതി കാണുക. ===== 3- ചതുരത്തിന്റ നാല് അറ്റത്ത് ശരിയായ നിറം ചേർക്കുക ===== [[പ്രമാണം:Vert01.jpg| thumb| right|250px|സമചതുരകട്ട നാലാം പടി വശങ്ങൾ മാറ്റുന്ന രീതി]] * മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (ഘ) * മുകൾവശം (എഘ)-ഇടത് (എഘ) * മുകൾവശം (ഘ)-വലത് (എഘ)-ഇടത് (ഘ) * ഈ പടികഴിഞ്ഞാൽ നമുക്ക് ചിത്രം സമചതുരകട്ട നാലാം പടി വശങ്ങൾ മാറ്റുന്ന രീതിപോലെ കട്ടകൾ ക്രമീകരിക്കപ്പെടും. അവസാനമായി..... ===== 4-അവസാന പടി ===== [[പ്രമാണം:Vert02.jpg| thumb| left|250px|സമചതുരകട്ട അവസാന പടി അതതു കട്ടകൾ ക്രമീകരിക്കുന്ന രീതി]] [[പ്രമാണം:Rubiks_U.svg| thumb| right|250px|സമചതുരകട്ട അവസാന പടി ക്രമീകരിച്ചാൽ]] * വലത് (എഘ)+ കീഴ്വശം(എഘ) * വലത് (ഘ) + കീഴ്വശം(ഘ) ഇതു ചെയ്യുമ്പോൾ നമ്മൾ ഒന്നാമതായി ചെയ്ത പടി ഓർക്കണം. അതേ രീതിയാണെങ്കിലും അല്പം മാറ്റം * എന്തെന്നാൽ ഇവിടെ മുൻവശത്തെ നമ്മൾ ഇളക്കമില്ലാതെ വയ്ക്കണം. * നമ്മൾ ചെയ്തു വരുന്നതിനിടയിൽ മൂകളിലത്തെ കട്ടയുടെ ക്രമീകരണം ശരിയായാൽ അതിനെ മുകൾവശം (എഘ) തിരിക്കുക. * ശേഷം അടുത്തതായി ക്രമീകരിക്കേണ്ട മൂകൾഭാഗത്തെ കട്ടയെ തിരിച്ച് മൂകളിൽ വലതുഭാഗത്തു എത്തിക്കുക * *വലത് (എഘ)+ കീഴ്വശം(എഘ) * വലത് (ഘ) + കീഴ്വശം(ഘ) -ചെയ്യൂക.‌ മാറ്റം വരുത്തേണ്ട കട്ടകൾ മാത്രം ഈ രീതിയിൽ ക്രമീകരിച്ചാൽ മാത്രം മതി. ഒടുവിൽ നമുക്ക് മുകളിലത്തെ എല്ലാ കട്ടകളും ഒരേ നിരത്തിൽ കിട്ടും. ചിത്രം സമചതുരകട്ട അവസാന പടി ക്രമീകരിച്ചാൽ- എന്നതു കാണുക. ഇതിനെ യഥാസ്ഥാനത്തേക്കു തിരിച്ചു ക്രമീകരിച്ചാൽ നമുക്ക് സമചതുരക്കട്ട ഒരേ നിറത്തിൽ ലഭ്യമാകും. ചിത്രം സമചതുരകട്ട കാണുക. <!-- #######################പൂർണ്ണമല്ലാത്ത ഈ രീതി ഒഴിവാക്കുന്നു ############################# === 3*3*3 ക്യൂബ് പരിഹാര രീതി === ഇതിനാദ്യമായി ക്യൂബിന്റെ വശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്. [[പ്രമാണം:ക്യൂബ് വശങ്ങൾ.PNG]] ചിത്രത്തിൽ നിന്നും വശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുവാൻ സാധിക്കും. ==== പടി ഒന്ന് ==== 3*3*3 റൂബിക്സ് ക്യൂബിന്റെ നടുവിലുള്ള നിറത്തിന് മാറ്റം ഉണ്ടാകുകയില്ല. തിരിക്കുവാൻ(മാറ്റം വരുത്തുവാൻ) കഴിയുന്നതു വശങ്ങൾ മാത്രം ആണ്. [[പ്രമാണം:റൂബിക്സ്ക്യൂബ് അ ആ ഇ .PNG|200px|right]] * ഏതെങ്കിലും ഒരു വശം മുകൾ വശം ആക്കി വയ്ക്കുക. ( നടുവിലുള്ള നിറം നോക്കിയാൽ മതിയാകും). (അടുക്കേണ്ട നിറം ഇതാണ്) * ആദ്യമായി മുകൾവശത്തെ അധിക ചിഹ്നം (+) ആക്കുവാൻ വേണ്ടിയാണ് ഇത്. (ഉദാ: മഞ്ഞ.) മാത്രമല്ല മറ്റു നടുവിലുള്ള നിറങ്ങൾ ചേരുകയും വേണം ചിത്രം ‘അ’ പോലെ. അതിനു വേണ്ടി അകേണ്ട നിറത്തിന്റെ (ഇവിടെ മഞ്ഞ) വശത്തെ മൂന്ന് ചതുരങ്ങളിലെ നടുക്കത്തേത് കണ്ടു പിടിച്ച് താഴ്വശത്ത് എത്തിക്കുകയും അത് തിരിച്ച് അതിലെ രണ്ടാമത്തെ നിറത്തിന്റെ അടുത്ത് എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക ചിത്രം ‘ആ‘ പോലെ. അതിനു ശേഷം ആകേണ്ട നിറത്തിനെ (മഞ്ഞ) മുകളിലത്തെ വശത്തേക്കെത്തിക്കുക. * ചിത്രം ഇ യിലെ പോലെ ഒരവസരം വന്നാൽ താഴെ പറയുന്ന വിധത്തിൽ ചെയ്യുക ''' നേർവശം ഘടികാര ദിശക്കെതിരെ തിരിക്കുക -> മുകൾവശം ഘടികാരദിശ തിരിക്കുക -> ഇടതുവശം ഘടികാര ദിശക്കെതിരെ തിരിക്കുക -> മുകൾവശം ഘടികാരദിശക്കെതിരെ തിരിക്കുക ''' ഇതിനെ ചെറുതാക്കി ''' നേ^ -> മു -> ഇ^ ->മു^''' ^ = (ഘടികാര ദിശക്കെതിരെ) ഇങ്ങനെ ചെയ്തുകഴിഞ്ഞാൽ മുകൾ ഭാഗത്തെ + ശരിയാകുന്നതോടൊപ്പം മറ്റു നാലുവശങ്ങലിലെ നടുഭാഗത്തെ കണ്ണികൾ കൂടി ശരിയായി ക്രമീകറിക്കാം. ==== പടി രണ്ട് ==== [[പ്രമാണം:ക്യൂബ് മൂല പടി രണ്ട്.PNG|right|350px]] മുകളിലത്തെ വശം മുഴുവനായി പരിഹരിക്കുകയാണ് അടുത്തത്, അതിനായി ഇനി മൂലയിലെ എല്ലാകണ്ണികളും അടുക്കിയാൽ മതിയാകും എന്തെന്നാൽ പടി ഒന്നിൽ + ഉം നടു ഭാഗവും അടുങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. * അടുങ്ങേണ്ട ഭാഗം മുകളിലായി വരത്തക്കവണ്ണം പിടിക്കുക * മൂന്നു നിറങ്ങളിലുള്ള വശമാണ് തിരഞ്ഞടുക്കേണ്ടത് ചിത്രം ‘അ‘ യിൽ ശരിയായ മൂല കണ്ണി പച്ചയും മഞ്ഞയും(പരിഹരിക്കേണ്ട നിറം ഉറപ്പായും ഉണ്ടാകണം) ഓറഞ്ചും ചേർന്നതാണ്. ശരിയായ മൂല കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന്, ഏതുമൂലയെയാണോ ആധാരമാക്കുന്നത്, ആ വശങ്ങളുടെ നിറങ്ങൾ അതിലുണ്ടോ എന്നു നോക്കിയാൽ മതിയാകും. ശരിയായ മൂല എന്ന ചിത്രം. * താഴ് വശത്തെ ഇങ്ങനെ ഒരു മൂല കണ്ടെത്തി ശരിയായ സ്ഥാനത്ത് എത്തിക്കുക (നമ്മുടെ വലതുവശത്ത് താഴത്തെ മൂലയിൽ എത്തിക്കുക‍) . ശരിയായ മൂല എന്ന ചിത്രം '''വ^ -> ഇ^ -> വ -> ഇ ആവർത്തിക്കുക''' * അതിനു ശേഷം ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കുക (തുടർച്ചയായി ശരിയായ രീതിയിൽ മൂല മുകളിൽ വരുന്നതു വരെ) ==== പടി മൂന്ന് ==== [[പ്രമാണം:വലത്ത് ഇടത്ത് പടി മൂന്ന്.PNG|right|280px]] ഇപ്പോൾ മുകളിലത്തെ ഒരു പാളി മുഴുവൻ പരിഹരിച്ചു. * ഇനി മുകൾ വശം താഴ്വശമാക്കുക (ക്യൂബ് തലകീഴായി പിടിക്കുക) രണ്ടാമത്തെ പാളി പരിഹരിക്കുവാൻ വേണ്ടി രണ്ടു രീതികൾ ഉണ്ടാവാം. * ചിത്രത്തിലേതു പോലെ കുത്തനെയുള്ള നിറങ്ങൾ നേരെ ആക്കിയശേഷം മുകളിലത്തെ നിറം വലത്തേക്കോ ഇടത്തേക്കോ മാറ്റി സ്ഥാപിക്കേണ്ടി വരും. മുകളിലത്തെ നിറം വലത്തെതിന്റെയോ ഇടത്തേതിന്റെയോ ഒത്ത നടുക്കത്തെ നിറമാകണം എന്നു മാത്രം.(ചിത്രം നോക്കുക) * ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ചതിനു ശേഷം അതതിനു വേണ്ട രീതി ഉപയോഗിക്കുക (ചിത്രം നോക്കുക) ''' ഇടത്തേക്ക് : മു^ -> ഇ^ -> മു -> ഇ -> മു -> നേ -> മു^ -> നേ^''' '''വലത്തേക്ക് : മു -> വ -> മു^ -> വ^ -> മു^ -> നേ^ -> മു -> നേ''' * ഇങ്ങനെ എല്ലാം വശങ്ങലിലും ക്രമപ്പെടുത്തുക ==== പടി നാല് ==== ഇപ്പോൾ രണ്ട് പാളികൾ പരിഹരിച്ചുകഴിഞ്ഞു. [[പ്രമാണം:മൂന്ന് പടി 4‍.PNG|right|300px]] അവസാനത്തെ പാളിയിൽ മുകൾവശം നാലു രീതിയിൽ നിറങ്ങൾ അടുങ്ങിയിരിക്കുന്നതായി വരാം. ചിത്രം നോക്കുക. ഒന്നും അടുങ്ങി ഇരിക്കാത്ത ഒരു അവസ്ഥയിലും എത്തിപ്പെടാം. അവസാനമായി നമുക്ക് + എന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരണം അതിനായി. '''നേ -> വ -> മു -> വ^ -> മു^ -> നേ^''' ഈ രീതി തുടരേണ്ടതായി വരും. പക്ഷെ ചിത്രത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ വശങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ചിട്ടു മാത്രം ഈ രീതി ചെയ്യുക. ഒരു ക്രമത്തിലുമല്ലെങ്കിലും ഈ രീതി തുടർന്ന് ചിത്രത്തിലെ ഒരു ക്രമത്തിലേക്കെത്തിച്ചേരാൻ കഴിയും. ==== പടി അഞ്ച് ==== ==== പടി ആറ് ==== --> == റൂബിക്സ് ക്യൂബ് ഗ്രൂപ്പ് == ഒരു റൂബിക്സ് ക്യൂബിന്മേൽ സാധ്യമായ ക്രിയകളുടെ [[ഗ്രൂപ്പ് (ഗണിതശാസ്ത്രം)|ഗ്രൂപ്പാണ്]] [[റൂബിക്സ് ക്യൂബ് ഗ്രൂപ്പ്]]. == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commonscat|Rubik's Cube}} * {{dmoz|Games/Puzzles/Mechanical/Rubik}} * [http://www.rubiks.com/ Rubik's official site] * [http://www.worldcubeassociation.org World Cube Association (WCA)] * [http://www.speedcubing.com Speedcubing.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191104032746/http://www.speedcubing.com/ |date=2019-11-04 }} * [http://www.wikihow.com/Solve-a-Rubik%27s-Cube-(Easy-Move-Notation) How to Solve a Rubik’s Cube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217015640/http://www.wikihow.com/Solve-a-Rubik's-Cube-(Easy-Move-Notation) |date=2008-12-17 }} * [http://www.helm.lu/gallery2/main.php?g2_itemId=9236 More than 2,000 cubes and cubelike puzzles] * [http://www.press.jhu.edu/books/title_pages/9554.html Adventures in Group Theory: Rubik's Cube, Merlin's Machine, and Other Mathematical Toys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203141700/http://www.press.jhu.edu/books/title_pages/9554.html |date=2009-02-03 }} [[വർഗ്ഗം:വിനോദോപകരണങ്ങൾ]] b1vb55iwep82omenitsxqdutjuxcb5r 0 70472 4647908 4629636 2026-07-16T12:38:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647908 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Atheism}} {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} സമാന്യമായി [[ദൈവം]], ദേവത, ബ്രഹ്മം, [[പരലോകം|സ്വർഗം]], നരകം, [[ആത്മാവ്]], സാത്താൻ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നിരാകരിക്കുന്ന നിലപാടോ, [[ദർശനം|ദർശനമോ]] (Philosophy) ആണ് '''നിരീശ്വരവാദം''' (Atheism). <ref> [http://atheistempire.com/atheism/atheism.php എത്തീസ്റ്റ് എമ്പയർ വെബ് പേജ്] </ref> പാശ്ചാത്യദർശനശാസ്ത്രം (Western Philosophy) അനുസരിച്ചുള്ള ഒരു വിഭാഗമാണ് ഇത്. ആധുനിക ശാസ്ത്രം, സ്വതന്ത്രചിന്ത, ലിംഗനീതി എന്നിവയും ഇതിൽ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. ഭാരതീയ ദർശനമനുസരിച്ചുള്ള (Indian Philosophy), നാസ്തികവാദം (Heterodoxy), മേല്പറഞ്ഞ നിർവചനമനുസരിച്ചുള്ളതല്ല. [[വേദം|വേദങ്ങളെ]] പ്രമാണമായി അംഗീകരിക്കുന്നുവോ ഇല്ലയോ എന്നുള്ളതാണ്, ഭാരതീയ ദർശനപ്രകാരമുള്ള ആസ്തിക-നാസ്തിക വിഭജനത്തിന് അടിസ്ഥാനം. ഇതിനെ ചാർവാകദർശനം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. വേദം പ്രമാണമായി അംഗീകരിക്കുന്ന, ആസ്തികദർശനമായ, [[സാംഖ്യദർശനം]] ദൈവത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. നാസ്തിക [[ചർവാകരും]] ഇപ്രകാരം ഒരു ദൈവത്തെയോ വേദങ്ങളേയോ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. <ref> ആൻ ഇൻട്രൊഡക്ഷൻ ടു ഇൻഡ്യൻ ഫിലൊസോഫി, ചാറ്റർജി ആന്റ് ദത്ത,രൂപ ആന്റ് കമ്പനി, ഡെൽഹി.</ref> നിരീശ്വരവാദികൾ, വ്യവസ്ഥാപിത മതങ്ങളുടെ തത്ത്വങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. ദൈവത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് മതിയായ പ്രത്യക്ഷത്തെളിവുകൾ (Empirical evidence) ഇല്ല എന്ന് നിരീശ്വരർ വാദിക്കുന്നു. എന്നാൽ [[അജ്ഞേയതാവാദം|അജ്ഞേയതാവാദത്തിൽ]] (Agnosticism) നിന്നും വിഭിന്നമാണ് ഈ വാദം. ദൈവത്തെപ്പറ്റിയോ പ്രപഞ്ചകാര്യങ്ങൾ മുഴുവനുമോ‍, മനുഷ്യബുദ്ധിക്ക്, അതിന്റെ പരിമിതികൾ കൊണ്ട് അറിയുവാൻ കഴിയില്ല എന്ന തത്ത്വശാസ്ത്രപരമായ നിലപാടാണ് അജ്ഞേയവാദം. <ref> വിശ്വവിജ്ഞാനകോശം പുസ്തകം ഒന്ന്, എൻ. ബി. എസ്., കോട്ടയം </ref> ലോകത്തിൽ 85 കോടിയോളം ജനങ്ങൾ വ്യവസ്ഥാപിത മതങ്ങളിൽ വിശ്വാസമില്ലാത്തവരാണ്. <ref> [http://www.atheistempire.com/reference/stats/index.php എത്തീസ്റ്റ് വെബ്സൈറ്റ്] </ref> == പ്രാചീന നിരീശ്വരവാദങ്ങൾ == മനുഷ്യന്റെ ആദ്യതലമുറകൾ ഏതെങ്കിലും വിശ്വാസക്രമങ്ങൾ പിന്തുടർന്നതിന് ലഭ്യമായ തെളിവുകളില്ല. പില്ക്കാലത്ത് അവർ കൂട്ടമായി ജീവിക്കുകയും സാമൂഹിക ജീവിതം വികസിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ചുറ്റുപാടുകളുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം സങ്കീർണമായിത്തീർന്നു. ഗോത്രങ്ങളും വിശ്വാസക്രമങ്ങളും രൂപപ്പെട്ടു. തന്നെക്കാൾ കരുത്തുള്ള പ്രകൃതിശക്തികളെ അവർ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതും ഇക്കാലത്താണ്. പില്ക്കാലത്ത് ഇത്തരം വിശ്വാസരൂപങ്ങൾ ദൈവങ്ങളും മതങ്ങളുമൊക്കെയായി വളർന്നുവരികയാണുണ്ടായത്. പ്രപഞ്ചത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കാനുള്ള അവരുടെ ശ്രമങ്ങളായിരുന്നു ദർശനങ്ങളായി അവയിൽ ഘനീഭവിച്ചത്. എന്നാൽ ഇത്തരം ദർശനങ്ങൾ അതീത ശക്തിയിലും, പ്രപഞ്ചസ്രഷ്ടാവിലും ചെന്നെത്തിയപ്പോൾ അവയോട് വിയോജിക്കുകയും ബദൽ ദർശനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് ചില പ്രാചീന ദാർശനികർ അവരുടെ സ്വതന്ത്ര ചിന്ത ആവിഷ്കരിച്ചു. === ഇന്ത്യ നിരീശ്വരവാദം === ഈശ്വരവാദവും നിരീശ്വരവാദവും ഏറ്റവും സ്പഷ്ടമായ അർഥകല്പനകളുള്ള ദാർശനിക നിലപാടുകളായിട്ടാണ് ഇന്ത്യൻ ദാർശനികർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതെന്ന് ദേബീപ്രസാദ് ചതോപാധ്യായ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. സർവജ്ഞനും, സർവശക്തനും, ധാർമിക നിയന്താവുമായ ദൈവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ സങ്കല്പമാണ് ഈശ്വരവാദം. എന്നാൽ ഇത്തരം സങ്കല്പങ്ങളുടെ നിഷേധമായിരുന്നു നിരീശ്വരവാദം. ഇന്ത്യൻ ദാർശനികരിൽ ഒരു വിഭാഗം നിരീശ്വരവാദികളായിരുന്നു. അവർക്ക് ഈശ്വരൻ അന്ധവിശ്വാസവും പൊള്ളയായ സങ്കല്പവും ലക്ഷ്യംതെറ്റിയ ആരാധനാവസ്തുവുമായിരുന്നു. ദൈവത്തെ സർവജ്ഞൻ, സർവശക്തൻ, അനശ്വരൻ എന്നിങ്ങനെ വാഴ്ത്തുന്നത് അർഥശൂന്യമാണെന്നാണ് ജൈനദാർശനികരുടെ അഭിപ്രായം. വേദാന്തവും, ന്യായ-വൈശേഷികവുമൊഴിച്ച്, [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], <ref name="winston2">{{cite book |last=Winston |first=Robert (Ed.) |title=Human |url=https://archive.org/details/human0000unse_n1j1 |publisher=New York: DK Publishing, Inc |year=2004 |isbn=0-7566-1901-7 |page=[https://archive.org/details/human0000unse_n1j1/page/299 299] |quote=Nonbelief has existed for centuries. For example, Buddhism and Jainism have been called atheistic religions because they do not advocate belief in gods.}} </ref>[[ചാർവാകം]] (ലോകായതം), [[മീമാംസ]], ന്യായ-വൈശേഷികത്തിന്റെ ആദ്യരൂപം, [[സാംഖ്യം]], [[യോഗം]] തുടങ്ങിയ ദർശനങ്ങളെല്ലാം നിരീശ്വരവാദപരമായിരുന്നു. ഇതിൽ യോഗം വലിയ ദാർശനിക പദ്ധതിയായി കരുതാനാവില്ല. യോഗത്തിലെ ദാർശനിക കാര്യങ്ങൾ സാംഖ്യത്തിൽനിന്ന് കടംകൊണ്ടിട്ടുള്ളവയാണ്. ബുദ്ധനു മുൻപ് (ബി.സി. 6-ാം ശ.) എഴുതപ്പെട്ട ശ്വേതാശ്വതരോപനിഷത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ കാരണമന്വേഷിക്കുന്ന ചിന്തകളുടെ സൂചനകളുണ്ട്. അവ, ഈശ്വരനാണ് കാരണമെന്ന് പറയുന്ന ഈശ്വരവാദം, ആകസ്മികത്വമാണെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന യദൃച്ഛാവാദം, സ്വഭാവത്തെ കാരണമായി കരുതുന്ന സ്വഭാവവാദം എന്നിവയാണ്. ==== സ്വഭാവവാദം ==== ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം തികച്ചും ഭൌതികമായ ഒന്നാണ്. അത് ദ്രവ്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രകൃതി നിയമങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനഫലമായാണ് ഉദ്ഭവിച്ചത്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ മുഴുവൻ വസ്തുക്കളും സംഭവങ്ങളും പ്രകൃതി നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. പ്രാർഥനയ്ക്കോ വഴിപാടുകൾക്കോ അവയെ സ്വാധീനിക്കാനാവില്ല. ആകസ്മികതാവാദവും ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതാണ്. ലോകയാഥാർഥ്യം സങ്കീർണവും യാദൃച്ഛികവുമാണെന്ന് ആകസ്മികതാവാദികൾ വാദിക്കുന്നു. ബുദ്ധന് മുൻപുതന്നെ ഇന്ത്യയിൽ വികാസം പ്രാപിച്ച അനേകം നിരീശ്വരവാദ നിലപാടുകൾ ശ്വേതാശ്വതരോപനിഷത്തിൽ കാണുന്നു. ==== ചാർവാകം ==== ഭൗതികവാദികളായിരുന്ന ചാർവകന്മാരുടെ കൃതികളൊന്നും തന്നെ ലഭ്യമല്ല. ഇവർ സ്വഭാവവാദത്തിന്റെ ആദ്യകാല പ്രതിനിധികളായിരുന്നു. അവരുടെ വാദങ്ങളെ നിഷേധിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ഈശ്വരവാദികൾ ഉദ്ധരിച്ച വാക്യങ്ങളും, സംഗ്രഹിതരൂപങ്ങളുമാണ് ചാർവാകത്തെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് അറിവു നല്കുന്നത്. ഈശ്വരൻ, സ്വർഗം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളെ തികഞ്ഞ ഭൗതികവാദാടിത്തറയിൽനിന്ന് അവർ നിരാകരിച്ചു. ചതുർഭൂതങ്ങളായ ഭൂമി, ജലം, തേജസ്സ്, വായു എന്നിവ പ്രത്യേകാനുപാതത്തിൽ കൂടിച്ചേർന്നാണ് ശരീരം ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് അവർ സമർഥിച്ചു. ചതുർഭൂതങ്ങൾ ശിഥിലമാവുമ്പോൾ ശരീരം നശിക്കുന്നു. പ്രത്യക്ഷാനുഭവങ്ങളെ മാത്രമേ ലോകായതർ അംഗീകരിച്ചിരുന്നുള്ളു. അതുകൊണ്ട് തെളിവുകളില്ലാത്ത അനുമാനങ്ങളെ അവർ നിരാകരിച്ചു. {| width="50%" | width="50%" | <poem> {{ഉദ്ധരണി|ന സ്വർഗോ നാപവർഗോ വാ നൈവാത്മാ പാരലൌകികഃ നൈവ വർണാശ്രമാദീനാം ക്രിയാശ്ച ഫലദായികാഃ}} </poem> | സ്വർഗമില്ല; മോക്ഷമില്ല; പരലോക സംബന്ധിയായ ആത്മാവുമില്ല; ഫലപ്രദമായ വർണാശ്രമധർമകർമങ്ങളുമില്ല. |- |<poem> {{ഉദ്ധരണി|അഗ്നിഹോത്രം ത്രയോവേദാ: ത്രിദണ്ഡം ഭസ്മഗുണ്ഠനം ബുദ്ധിപൗരുഷഹീനാനാം ജീവികാ ധാതൃനിർമിതാ}} </poem> | അഗ്നിഹോത്രം, മൂന്ന് വേദങ്ങൾ, സന്ന്യാസം, ഭസ്മംപൂശൽ ഇവയൊക്കെ ബുദ്ധിയും പൗരുഷവും കെട്ടവരുടെ വയറ്റുപിഴപ്പിന് ഉണ്ടാക്കിയവ മാത്രമാണ്, എന്നിങ്ങനെയുള്ള ബൃഹസ്പതിയുടെ വാദങ്ങൾ ശക്തവും രൂക്ഷവുമാണ്. |} ==== സാംഖ്യം ==== ആസ്തിക ദർശനങ്ങളിൽപ്പെട്ട സാംഖ്യത്തിന്റെ ഭൗതികോന്മുഖതയെ അംഗീകരിക്കാൻ യഥാസ്ഥിതിക പണ്ഡിതർക്ക് മടിയുണ്ടെങ്കിലും ഭൗതികവാദവീക്ഷണം സാംഖ്യത്തിലെ അവിഭാജ്യ സമീപനമാണ്. പ്രാചീനമായ ഈ ദർശനത്തിന്റെ ആദ്യകാല പ്രാമാണിക ഗ്രന്ഥങ്ങളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. ക്രി.പി. രണ്ടാം ശതകത്തിലോ അഞ്ചാം ശതകത്തിലോ മറ്റോ രചിക്കപ്പെട്ട 73 കാരികകളുള്ള സാംഖ്യകാരികയാണ് ഒന്ന്. മുഖ്യ തത്ത്വങ്ങളുടെ ഒരു സംഗ്രഹീതരൂപംമാത്രമാണ് ഈ കൃതി. ഗൌഡപാദരും വാചസ്പതി മിശ്രനും ഇതിനു നല്കിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. സാംഖ്യസൂത്രം കപിലമുനി (ക്രി.മു. 6-ാം ശ.) രചിച്ചു എന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിലും വേദാന്തത്തിന്റെ കലർപ്പുകളുള്ള കൃതിക്കു 14-ാം ശതകത്തിനപ്പുറം പഴക്കമില്ലെന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നത്. ഈ കൃതിക്കു വിജ്ഞാനഭിക്ഷു എഴുതിയ ഭാഷ്യവും പ്രസിദ്ധമാണ്. സാംഖ്യകാരികയിൽ ഈശ്വരനെപ്പറ്റി യാതൊന്നും പറയുന്നില്ല. പ്രകൃതി പരിണമിച്ചാണ് ഭൌതിക പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടായതെന്ന് അവർ സമർഥിക്കുന്നു. 61-ാം കാരികയുടെ വ്യാഖ്യാനത്തിലാണ് ഗൗഡപാദൻ സാംഖ്യനിരീശ്വരവാദ ചർച്ച അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. നിർഗുണനായ ഈശ്വരനിൽനിന്ന് സഗുണങ്ങളായ ജീവപ്രപഞ്ചം ഉണ്ടാവില്ല. ത്രിഗുണാത്മക (ഭൌതിക) പ്രകൃതിയിൽനിന്നേ ത്രിഗുണാത്മക പ്രപഞ്ചം ഉണ്ടാവുകയുള്ളൂ. വെള്ള നൂലുകളിൽനിന്ന് വെള്ള വസ്ത്രവും, കറുത്ത നൂലുകളിൽനിന്ന് കറുത്ത വസ്ത്രവുമുണ്ടാകുന്നതുപോലെയാണിത്. ഇതിൽനിന്ന് ഈശ്വരനോ കാലമോ അല്ല, പ്രകൃതിയാണ് പ്രപഞ്ചകാരണമെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭൗതിക പ്രപഞ്ചകാരണമായി അഭൗതികനായ ഈശ്വരനെ കൊണ്ടുവരേണ്ട ആവശ്യമില്ല - എന്നിങ്ങനെയാണ് ഗൗഡപാദൻ, സാംഖ്യനിരീശ്വരവാദം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്; ദുർബലമായ ഈ വാദങ്ങളിൽനിന്നും മുന്നോട്ടുപോകുന്നുണ്ട് വാചസ്പതിമിശ്രന്റെ ചിന്തകൾ. പ്രകൃതി, ലോകമായി പരിണമിക്കുന്നത് പരപ്രേരണകൂടാതെ സ്വാഭാവികമായാണെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. ബോധപൂർവമായ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും സ്വാർഥം കൊണ്ടോ കാരുണ്യംകൊണ്ടോ ആണ് നടക്കുന്നത്. ലോകസൃഷ്ടിയിൽ ഇത് രണ്ടുമില്ല. അതുകൊണ്ട് അത് ബോധപൂർവുമല്ല. ദൈവത്തിന് സ്വാർഥതയില്ല. സൃഷ്ടിക്കുമുൻപ് ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് ദുഃഖങ്ങളുമില്ല. അതുകൊണ്ട് കാരുണ്യത്തിന്റെ ആവശ്യവുമില്ല. കാരുണ്യവാൻ സുഖികളെ മാത്രമേ സൃഷ്ടിക്കു. ഇങ്ങനെ നോക്കിയാൽ ഈശ്വരൻ അപ്രസക്തനാകുന്നുവെന്നാണ് സാംഖ്യദർശനത്തിന്റെ പക്ഷം. ==== ബൗദ്ധദർശനം ==== ധർമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണമാണ് ബൗദ്ധദർശനങ്ങളുടെ കാതൽ. ജീവിതത്തിലെ എല്ലാറ്റിലും ശ്രീബുദ്ധൻ ദുഃഖം കണ്ടെത്തി. <ref>V.A. Gunasekara, {{cite web |url=http://www.buddhistinformation.com/buddhist_attitude_to_god.htm |title=The Buddhist Attitude to God. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102053643/http://www.buddhistinformation.com/buddhist_attitude_to_god.htm |archivedate=2008-01-02 |access-date=2011-03-15 |url-status=live }} In the Bhuridatta Jataka, "The Buddha argues that the three most commonly given attributes of God, viz. omnipotence, omniscience and benevolence towards humanity cannot all be mutually compatible with the existential fact of dukkha."</ref>അതിൽനിന്നുള്ള മോചന(നിർവാണം)ത്തിനുവേണ്ടി നടത്തിയ അന്വേഷണമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദർശനങ്ങൾ. സാംഖ്യവും, ബൗദ്ധദർശനങ്ങളുമായി അഭേദ്യമായ ബന്ധമുള്ളതായി പണ്ഡിതർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. സത്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തെയും, ലോകത്തിന്റെ ആത്യന്തിക കാരണത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണങ്ങൾ നിഷ്ഫലമാണെന്ന് ബുദ്ധൻ കരുതി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തിന്റെ പ്രശ്നം അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നില്ല. ഈശ്വരാന്വേഷണം പ്രയോജനരഹിതമാണെന്ന് കരുതിയതിനാൽ അത്തരം ചർച്ചകളെ ശിഷ്യർക്കിടയിൽപ്പോലും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നില്ല. ദുരിതങ്ങൾക്കറുതിവരുത്തുന്ന പ്രായോഗിക പ്രശ്നങ്ങളിലേക്കാണ് ബുദ്ധൻ തന്റെ ശിഷ്യരുടെ ശ്രദ്ധ ക്ഷണിച്ചത്. അദ്ദേഹം ആധ്യാത്മിക അന്വേഷണ പദ്ധതികളെ അംഗീകരിച്ചില്ലെന്നു മാത്രമല്ല, അവയോട് ഉദാസീനനുമായിരുന്നു. ബുദ്ധന്റെ ഉപദേശങ്ങളെ ശരിയായി ഉൾക്കൊണ്ട [[അശ്വഘോഷൻ]], ഈശ്വരവിചാരം ബുദ്ധമതത്തിൽ എന്തുകൊണ്ട് അർഥശൂന്യമാവുന്നുവെന്ന് തന്റെ കൃതിയായ ബുദ്ധചരിതത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്{{തെളിവ്}}. {| width="50%" | width="50%" | <poem>{{ഉദ്ധരണി|ഐശ്വരം ചേദിദം വിശ്വം ഭവേന്നേത്ഥം വ്യവസ്ഥിതം; ദുഃഖൈർനാഭിഭവേത് കശ്ചി- ന്നാനായോനിംന സംവ്രജേത്}}</poem> | ഈ ലോകം ഈശ്വരൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണെങ്കിൽ ഇത്തരം വ്യവസ്ഥകൾ നിലനില്ക്കുകയില്ല; ഒരാൾക്കും ദുഃഖമുണ്ടാവുകയില്ല; പല ജന്മങ്ങളെ പ്രാപിക്കുകയുമില്ല. |- |<poem>{{ഉദ്ധരണി|സങ്കൽപ്പേന വിനൈവേശഃ കുരുതേ ചേദഹൈതുകം ബാലവത് പരമേശസ്യ നാധികാരഃ സ്വചേതസി}}</poem> | സങ്കല്പമോ കാരണമോ കൂടാതെ ഈശ്വരൻ ലോകത്തെ നിർമ്മിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ബാലനെപ്പോലെ ഈശ്വരനും ബുദ്ധിരഹിതനാവും. |} ആദ്യകാല മഹായാന ബുദ്ധമതക്കാർ ഈശ്വരനിഷേധികളായിരുന്നു. നാഗാർജുനന്റെ ചിന്തകൾ യുക്തിയുക്തം ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെ നിരാകരിക്കുന്നതായിരുന്നു; ഔപനിഷദികദർശനത്തിന്റെ 'സ്വ-ഭാവ'വാദം അഥവാ 'സത്താവാദ'ത്തെ നിരാകരിക്കാൻ വേണ്ടി, നാഗാർജുനൻ ആവിഷ്കരിച്ച, ശൂന്യതാവാദത്തിൽ ദൈവാസ്തിത്വത്തിനു പ്രസക്തിയില്ല. 'ആത്യന്തികമായ കാരണം' എന്ന അർഥത്തിൽ ദൈവത്തെ കരുതുന്ന വീക്ഷണത്തെ എതിർത്ത നാഗാർജുനൻ, 'കാര്യ'ത്തിൽ കാരണവും 'കാരണ'ത്തിൽ 'കാര്യ'വും അന്തഃസ്ഥിതമാണെന്നും വസ്തു പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ ആവിർഭാവവും നിലനില്പും പരസ്പര ബന്ധിതമാണെന്നും സിദ്ധാന്തിച്ചു. ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെയും സത്താവാദത്തെയും ബുദ്ധൻ നിരാകരിക്കുകയും ധാർമികതയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന ദർശനം ആവിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും, പില്ക്കാലത്ത് ബുദ്ധമതം സ്ഥാപനവത്കരിക്കപ്പെടുകയും ജനപ്രീതിയാർജിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ അനുഷ്ഠാനപരതയിലേക്കും ഈശ്വരവാദത്തിലേക്കും വ്യതിചലിക്കുകയാണുണ്ടായത്. ==== ജൈനദർശനം ==== ബുദ്ധമതത്തെക്കാൾ പ്രാചീനമായ ജൈനമതം ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ച് തികഞ്ഞ ഉദാസീനത കാണിച്ചിരുന്നു. അവർ പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവ പദാർഥങ്ങളെയും ജീവനുള്ളവയെന്നും, ഇല്ലാത്തവയെന്നും രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നു. കാലം, ആകാശം, പുദ്ഗലം (ദ്രവ്യം), ധർമം, അധർമം എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചായി അജീവ വസ്തുക്കളെ തരംതിരിക്കുന്നു. നന്മ, തിന്മ, അശുദ്ധം തുടങ്ങി ഏഴു ധർമങ്ങളെക്കൂടി അവർ പരിഗണിക്കുന്നു. ജീവനില്ലാത്തവയുമായി ജീവൻ എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നും ബന്ധനങ്ങളിൽനിന്ന് എങ്ങനെ വിമുക്തമാവുന്നുവെന്നും വിശദീകരിക്കാനാണ് ഈ സങ്കല്പങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ഒരിടത്തും അവർ ഈശ്വരനെ സങ്കല്പിച്ചിട്ടില്ല. ഈശ്വരവാദത്തെ അഭിമുഖീകരിച്ചപ്പോഴൊക്കെയും അവർ നിരീശ്വരവാദപക്ഷത്ത് ഉറച്ചുനിന്നു. ദാർശനികമായി കരുത്തുറ്റ ഉജ്ജ്വല താർക്കികരായിരുന്നു ജൈനമത പണ്ഡിതർ. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ജൈന സാഹിത്യകാരനായ ഹരിഭദ്രന്റെ സദ്ദർശന സമുച്ചയത്തിന് ഗുണരത്നൻ എഴുതിയ ഭാഷ്യമായ തർക്ക രഹസ്യദീപിക പില്ക്കാല ന്യായവൈശേഷികരുടെ ഈശ്വരവാദത്തെ നിരാകരിക്കുന്നു. ലോകം നിത്യമാണ്; അതുകൊണ്ട് അതിൽ 'കാര്യ'മില്ല. ചിലപ്പോൾ സംഭവിക്കുന്നതും സംഭവിക്കാത്തുമാണ് കാര്യം. ലോകത്തിന് ഈ സ്വഭാവമില്ല. അതുകൊണ്ട് ഇതിന് കാരണവുമില്ല. കാരണമില്ലാത്തതുകൊണ്ട് ഈശ്വരനുമില്ല എന്ന് ഗുണരത്നൻ വാദിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ സർവജ്ഞനാണെങ്കിൽതന്നെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന അസുരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചതെന്തിന്? ഈശ്വരാസ്തിത്വം തന്നെ നിഷേധിക്കുന്ന നിരീശ്വരവാദികളെ സൃഷ്ടിച്ചതെന്തിന്? എന്നിങ്ങനെ പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==== മീമാംസാദർശനം ==== വേദങ്ങളെ പ്രമാണമായി അംഗീകരിക്കുന്ന മീമാംസകർ പലരും നിരീശ്വരവാദപരമായ വീക്ഷണങ്ങളാണ് വച്ചുപുലർത്തിയിരുന്നത്. ബി.സി. രണ്ടാം ശതകത്തിൽ രചിക്കപ്പെട്ട, ജൈമിനിയുടെ മീമാംസാസൂത്രങ്ങളാണ് മീമാംസയുടെ അടിസ്ഥാനഗ്രന്ഥം. ഇതിന് പ്രഭാകരനും [[കുമാരിലഭട്ട]]യും നല്കിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ പ്രാഭാകരം, ഭാട്ടം എന്നീ രണ്ടു പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് രൂപം നല്കി. ജൈമിനി സ്പഷ്ടമായി ഈശ്വരാസ്തിത്വം നിഷേധിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും ധർമലക്ഷണസൂത്രം ഈശ്വരനിരാകരണത്തിന്റെ വിത്തുകൾ പേറുന്നുവെന്ന് മീമാംസാപണ്ഡിതൻ എ. സുബ്രഹ്മണ്യശാസ്ത്രി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. പ്രഭാകരൻ സംശയരഹിതമായി തന്റെ നിരീശ്വരവാദ ആഭിമുഖ്യം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ [[കുമാരിലഭട്ട]] ഈശ്വരവാദത്തിന്റെ നിഗൂഢാനുയായിയാണെന്ന് ഡോ. രാധാകൃഷ്ണൻ വാദിക്കുന്നുവെങ്കിലും അതിൽ അടിസ്ഥാനമില്ലെന്ന് ദേബീപ്രസാദ് സമർഥിക്കുന്നു. എന്നാൽ, വേദപ്രമാണത്തെ അരക്കിട്ടുറപ്പിക്കുന്നതിനും 'യജ്ഞ' സംസ്കാരത്തിന്റെ അപ്രമാദിത്വം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനുമാണ് പൂർവമീമാംസകർ ഈശ്വരനിഷേധത്തെ ഉപയോഗിച്ചത്. പ്രകൃതിപ്രതിഭാസങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ എല്ലായിടത്തും അടിസ്ഥാനം 'യജ്ഞ'മാണെന്നു വാദിച്ച [[കുമാരിലഭട്ട]]ൻ, ഒരർഥത്തിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് 'യജ്ഞ'ത്തെ സ്ഥാപിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. ആസ്തികദർശനങ്ങളുടെ 'ദൈവം' പോലും 'യജ്ഞ'ത്തിനു വിധേയമാണെന്ന് [[കുമാരിലഭട്ട]]ൻ സിദ്ധാന്തിച്ചു. അതിനാൽ, [[കുമാരിലഭട്ട]]ൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പൂർവമീമാംസകരുടെ ഈശ്വരനിഷേധത്തെ ദാർശനികമായ അർഥത്തിൽ നിരീശ്വരവാദമെന്ന് നിർവചിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ പില്ക്കാല മീമാംസകരിൽ പലരും ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നവരായിരുന്നു. ==== പ്രാരംഭ ന്യായ-വൈശേഷികം ==== ന്യായ-വൈശേഷികരുടെ ആദ്യകാല വക്താക്കൾ നിരീശ്വരവാദികളായിരുന്നു. ഗൗതമന്റെ ന്യായസൂത്രങ്ങൾ, കണാദന്റെ വൈശേഷിക സൂത്രങ്ങൾ എന്നിവയാണ് ന്യായ-വൈശേഷിക ദർശനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥങ്ങൾ. ന്യായദർശനം തർക്കശാസ്ത്രത്തിനും വൈശേഷിക ദർശനം അണുസിദ്ധാന്തത്തിനും ഊന്നൽ നല്കി. പില്ക്കാല ന്യായ-വൈശേഷികനായ ഉദയനൻ സ്തുതിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെപ്പറ്റി ന്യായസൂത്രത്തിൽ പരമാർശങ്ങളില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുസുമാഞ്ജലിയിൽ മോക്ഷപ്രാപ്തിക്ക് ഈശ്വരാരാധനയെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഗൌതമൻ ഒരിടത്തും ഈശ്വരാരാധനയെപ്പറ്റി പരമാർശിക്കുന്നില്ല. പില്ക്കാല ന്യായ-വൈശേഷികരുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ അടിസ്ഥാനഗ്രന്ഥങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വ്യതിയാനങ്ങളായിരുന്നു. പരമാണുക്കൾ കൂടിച്ചേർന്നാണ് പ്രപഞ്ചത്തിലെ സകല വസ്തുക്കളും ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് വാദിച്ച കണാദന്റെ ആശയങ്ങളുടെ തുടർച്ച വൈശേഷികരിൽ കണ്ടെത്താനാവും. രണ്ടു പരമാണുക്കൾ കൂടിച്ചേരുന്നത് സ്വാഭാവികമായാണെന്ന് ധരിച്ച അവർ സ്വഭാവവാദത്തെ പിൻപറ്റിയിരുന്നു. പില്ക്കാലത്താണ് അവരുടെ വാദങ്ങൾ ഈശ്വരനിലേക്ക് വഴുതി മാറിയത്. ഇന്ത്യൻ ദാർശനികരിൽ ഒരു വലിയ വിഭാഗം നിരീശ്വരവാദികളായിരിക്കെത്തന്നെ വിഭിന്നങ്ങളും പരസ്പരവിരുദ്ധവുമായ പ്രപഞ്ച വീക്ഷണങ്ങൾ വച്ചുപുലർത്തിയവരുമായിരുന്നു. അവയിൽ പലതും തികഞ്ഞ ആശയവാദങ്ങൾകൂടിയായിരുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണങ്ങളിൽ ധീരവും ശക്തവുമായ സ്ഥാനം ഈ ദർശനങ്ങൾക്കുണ്ട്. === നിരീശ്വരവാദം യൂറോപ്പിൽ === യൂറോപ്പിൽ നിരീശ്വരവാദം എന്നവാക്ക് വൈവിധ്യമാർന്ന അർഥത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പൗരാണിക ഗ്രീസിൽ മതത്തെയും ദൈവത്തെയും നിരാകരിച്ചവരെ നിരീശ്വരവാദികൾ എന്നാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക ദൈവത്തിൽ വിശ്വസിക്കാത്തവരെ സൂചിപ്പിക്കാൻ [[സോക്രട്ടീസ്|സോക്രട്ടീസിനെപ്പോലുള്ളവർ]] നിരീശ്വരവാദികൾ എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. പേഗനിസ്റ്റുകളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ ക്രൈസ്തവ പൗരോഹിത്യം ഈ വാക്കാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. [[സോക്രട്ടീസ്|സോക്രട്ടീസിനു]] മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന തത്ത്വചിന്തകനായ [[ഡെമോക്രിറ്റസ്]](460-370 ബി.സി.) തികഞ്ഞ നിർണയന വാദിയും ഭൗതികവാദിയുമായിരുന്നു. പരമാണുക്കളാൽ നിർമിതമായ പ്രപഞ്ചവസ്തുക്കൾ എന്ന ആശയം അദ്ദേഹം സ്വീകരിക്കുന്നത് ല്യുസിപ്പസിൽനിന്നാണ്. അവിഭജിതവും, നശിപ്പിക്കാനാവാത്തതും, എപ്പോഴും ചലിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതുമായ ആറ്റങ്ങളാൽ നിർമിതമാണ് വസ്തുപ്രപഞ്ചം എന്നതായിരുന്നു ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. പുരാതന ഗ്രീക്കു ചിന്തകനായ [[Epicurus|എപിക്യൂറസിന്റെ]] (341-270 ബി.സി.) ചിന്തകൾ ഭൗതികവാദത്തെ പിൻപറ്റുന്നതായിരുന്നു. എപിക്യൂറിയനിസ്റ്റുകൾ ദൈവം ഉണ്ടെന്ന് വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ അവരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളെയുംപോലെ ആറ്റങ്ങൾകൊണ്ട് നിർമിതമായിരുന്നു ദൈവവും. ഭൂമിയിൽനിന്ന് ഒരുപാട് അകലെയാണ് ദൈവം. മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ദൈവത്തിന് താത്പര്യങ്ങളൊന്നുമില്ല. ദൈവം ആർക്കും പുരസ്കാരങ്ങൾ നല്കില്ല; ശിക്ഷിക്കുകയുമില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രാർഥനയുടെ ആവശ്യവുമില്ല. ദൈവം പ്രപഞ്ച സ്രഷ്ടാവല്ല. പ്രപഞ്ചം അനന്തവും അനശ്വരവുമാണ്. [[പ്രമാണം:Epikouros BM 1843.jpg|thumb|left|[[Epicurus]] is credited with first expounding the [[problem of evil]]. [[David Hume]] in his ''[[Dialogues concerning Natural Religion]]'' (1779) cited Epicurus in stating the argument as a series of questions:<ref>{{cite book |title=Dialogues Concerning Natural Religion |author=David Hume |url=http://www.gutenberg.org/etext/4583 |publisher=Project Gutenberg (e-text)}} </ref> "Is [God] willing to prevent evil, but not able? then is he impotent. Is he able, but not willing? then is he malevolent. Is he both able and willing? whence then is evil?"]] പ്രപഞ്ചചലനം ദൈവേച്ഛയനുസരിച്ച് നടക്കുന്നതല്ലെന്ന് എപിക്യൂറിയനിസ്റ്റുകൾ കരുതി. റോമൻ കവിയും തത്ത്വചിന്തകനുമായ ലുക്രീറ്റിയസ് (99-55 ബി.സി.) ഇത്തരം ആശയങ്ങൾ പുലർത്തിയിരുന്നു. ഭയത്തിൽനിന്നും, വേദനകളിൽനിന്നും മോചനം നേടി ഏറ്റവും നല്ല സന്തോഷത്തെ അന്വേഷിക്കുകയാണ് നന്മയെന്ന് എപിക്യൂറിയനിസ്റ്റുകൾ കരുതി. മരണം ശരീരത്തിന്റെയും ആത്മാവിന്റെയും അവസാനമാണ്, അതുകൊണ്ട് ഭയത്തിന്റെ ആവശ്യമില്ലെന്നവർ വാദിച്ചു. ബി.സി. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സ്റ്റോയിക്കുകളും ഭൗതികവാദികൾ തന്നെയായിരുന്നു. പ്രകൃതിയും ദൈവവും ഒന്നാണെന്ന് വാദിച്ചവരായിരുന്നു പാൻതീയിസ്റ്റുകൾ. മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ളതും സൃഷ്ടികർത്താവുമായ ദൈവത്തിൽ അവർക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പ്രാചീന ഇന്ത്യയെപ്പോലെ ഭൗതികവാദ ആശയങ്ങൾ പ്രാചീന റോമിലും ഗ്രീസിലും മറ്റും നിലനിന്നിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവുകളാണിത്. എന്നാൽ ഇരുണ്ട കാലഘട്ടം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന മധ്യകാലയൂറോപ്പിൽ ഗ്രീക്കു ഭൗതികവാദ സമീപനങ്ങൾ ക്രൈസ്തവ പൗരോഹിത്യത്താൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടു. സ്വച്ഛന്ദചിന്തയെ ഇല്ലാതാക്കിക്കൊണ്ട് കടന്നുപോയ ഈ കാലഘട്ടം യൂറോപ്യൻ നവോത്ഥാന ചിന്തയോടെയാണ് ചോദ്യംചെയ്യപ്പെട്ടുതുടങ്ങിയത്. പ്രാചീന ഗ്രീക്കു ഭൌതികവാദചിന്തകളെ പുനരന്വേഷണങ്ങൾക്ക് വിധേയമാക്കിക്കൊണ്ട് ആധുനിക യൂറോപ്പ് ശാസ്ത്രചിന്തയുടെ അടിത്തറ കെട്ടിപ്പടുക്കുകയായിരുന്നു. == ആധുനിക നിരീശ്വരവാദം == യൂറോപ്യൻ [[നവോത്ഥാന കാലം‌|നവോത്ഥാനകാലത്ത്]] ഹ്യൂമനിസ്റ്റുകളുടെ ചിന്തയും പ്രവർത്തനങ്ങളുമാണ് നിരീശ്വരവാദ സമീപനങ്ങൾക്ക് പ്രേരകശക്തിയായി മാറിയത്. അവർ യുക്തിചിന്തയിൽ അടിയുറച്ച് ജനാധിപത്യത്തിനും, സ്വതന്ത്രചിന്തയ്ക്കും ലിംഗസമത്വത്തിനും വേണ്ടി വാദിച്ചു. പൊതു രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിൽ മതത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളെ നിശിതമായി എതിർത്തവരായിരുന്നു മതേതര ഹ്യൂമനിസ്റ്റുകൾ. മറ്റുചിലർ പ്രകൃത്യതീത വാദങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുകയും ശാസ്ത്രീയ ധാരണകൾ വച്ചു പുലർത്തുകയും ചെയ്തു. ഹ്യൂമനിസ്റ്റുകളുടെ ചിന്താലോകം പില്ക്കാല നിരീശ്വരവാദത്തിനും ശാസ്ത്രചിന്തയ്ക്കും അടിത്തറ പാകുകയായിരുന്നു. നിരീശ്വരവാദത്തെ നാലായി തരംതിരിക്കാവുന്നതാണ്. 1. ദൈവാസ്തിത്വം പൂർണമായി നിഷേധിക്കുന്ന ഭൗതിക വാദികളാണ് ആദ്യവിഭാഗത്തിൽപ്പെടുന്നവർ. അവർ അതിഭൗതികാശയങ്ങളെ നിരാകരിക്കുകയും ദ്രവ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമായി സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എപിക്യൂറിയൻസ് മുതൽ മാർക്സ് വരെയുള്ളവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 2. ദൈവികാസ്തിത്വത്തിന് തൃപ്തികരമായ തെളിവുകളൊന്നും ലഭ്യമല്ലെന്ന് വാദിച്ചവരായിരുന്നു രണ്ടാമത്തെ കൂട്ടർ. ടി.എച്ച് ഹക്സ്ലിയുടെ നിലപാടുകൾ ഇത്തരത്തിലുള്ളതായിരുന്നു. ദൈവമെന്ന ആശയത്തെ നിരാകരിച്ചെങ്കിലേ നിരീശ്വരവാദികളാവൂ, എന്നായിരുന്നു അവരുടെ വാദം. അജ്ഞേയവാദികളായ ഇവരുടെ നിലപാടുകളും വിശാലാർഥത്തിൽ നിരീശ്വരവാദപരമായിരുന്നു. 3. പ്രകൃതി പ്രതിഭാസങ്ങളാണ് സത്യമെന്ന് വിശ്വസിച്ചവരാണ് മറ്റൊരു വിഭാഗം. അവർ ക്രൈസ്തവ വിശ്വാസത്തെ നിരാകരിച്ചു. മനുഷ്യരൂപത്തിലുള്ള ദൈവത്തെയും, പ്രപഞ്ച സ്രഷ്ടാവെന്ന ദൈവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തെയും തള്ളിക്കളയുന്നവരായിരുന്നു അവർ. ഡേവിഡ് ഹ്യൂം ഇതിന്റെ വക്താക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു. 4. മതാധികാരികളുടെ യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിനും മനുഷ്യത്വരഹിതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുമെതിരെ പ്രതികരിച്ചവരാണ് അവസാന ഗണത്തിൽപ്പെടുന്നവർ. വെളിപാടിൽ ഊന്നിയ മതാധികാരം അവർക്ക് അസ്വീകാര്യമായിരുന്നു. യുക്തിവാദികളും പരിഷ്കർത്താക്കളുമായിരുന്നു അവർ. ചാൾസ് ബ്രദ്ലഹ്, തോമസ് പയ്നെ, ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ തുടങ്ങിയവർ ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനോദയത്തോടെ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രം വികസിക്കുകയും ക്രമേണ മതാധികാരത്തിനുമേൽ സ്വതന്ത്ര യുക്തിചിന്ത ആധിപത്യം നേടുകയും ചെയ്തു. ഇത് നിരീശ്വരവാദത്തെ തത്ത്വചിന്തയിലും, പ്രയോഗത്തിലും ഏറെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഫ്രഞ്ച് ഭൗതിക വാദികളായ ജെ. മെസ്ലിയർ<ref>[http://www.wpunj.edu/newpol/issue40/Onfray40.htm Michel Onfray on Jean Meslier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060908093940/http://www.wpunj.edu/newpol/issue40/Onfray40.htm |date=2006-09-08 }} on William Paterson University accessed at January 19, 2008</ref>, പി. ഹോൾബക്,<ref>All children are born Atheists; they have no idea of God. {{cite book |last=d'Holbach |first=P. H. T. |authorlink=Baron d'Holbach |title=Good Sense |url=http://www.gutenberg.org/etext/7319 |accessdate=2006-10-27 |year=1772}} </ref> ജെ.നെയ്ജിയോൺ, <ref>{{cite book |last=d'Holbach |first=P. H. T. |authorlink=Baron d'Holbach |title=The system of nature |url=http://fulltextarchive.com/pages/The-System-of-Nature-Vol-21.php |accessdate=2007-10-31 |year=1770}} </ref>ഡി. സിഡെറോ, സി.ഹെൽവിത്തസ്, ജെ. ല മെത്രി തുടങ്ങിയവർ നിരീശ്വരവാദത്തിന്റെ വക്താക്കളായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവർ മതവിശ്വാസത്തെ ചരിത്രപരമായി പരിശോധിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു എന്ന് മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകർ വിലയിരുത്തുന്നു. [[പ്രമാണം:Feuerbach Ludwig.jpg|thumb|left|upright|[[Ludwig Andreas Feuerbach|Ludwig Feuerbach]]'s ''[[The Essence of Christianity]]'' (1841) would greatly influence philosophers such as [[Friedrich Engels|Engels]], [[Karl Marx|Marx]], [[David Strauss]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], and [[Max Stirner]]. He considered God to be a human invention and religious activities to be wish-fulfillment. For this he is considered the founding father of modern [[anthropology of religion]].]] പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിൽ ജീവിച്ച ഫോയർബാഹ് മതത്തെയും ആശയവാദത്തെയും എതിർത്ത ചിന്തകനായിരുന്നു. മനുഷ്യവികാരങ്ങളും കാമനകളും ഭാവനകളായി മാറി ദൈവത്തിൽ ആരോപിക്കപ്പെടുകയാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. ദൈവത്തിന് മനുഷ്യരെക്കാൾ വലുതായ യാതൊരു കഴിവുകളുമില്ല. മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക സ്വഭാവത്തെ പുറത്തേക്ക് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതാണ് ദൈവസങ്കല്പം. മതം മനുഷ്യനെ പരിശുദ്ധനാക്കുന്നില്ല. പരിശുദ്ധത, മതത്തിൽ ആരോപിക്കപ്പെടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ദൈവവുമായുള്ള ബന്ധം കൊണ്ട് പ്രതിഭാസങ്ങൾ പരിശുദ്ധമാവില്ല. ഗുണങ്ങൾ സ്വയം പരിശുദ്ധമാണെങ്കിൽ ദൈവവും പരിശുദ്ധമാവും. ഇങ്ങനെ പോകുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദമുഖങ്ങൾ. [[കാൾ മാക്സ്|കാൾമാർക്സും]] [[ഫ്രെഡറിക് ഏംഗൽസ്|എംഗൽസും]] ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ച ചരിത്രപരമായ ഭൗതികവാദ ദർശനം അതിഭൗതിക ആശയവാദ സമീപനങ്ങളെ നിരാകരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു പടികൂടി മുന്നോട്ടുപോയി. മതത്തെ ഒരു സാമൂഹിക പ്രതിഭാസമായികാണുകയും, സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യത്തിന്റെ, ഭാവനാത്മകമായ പ്രതികരണമായി അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. "മതപരമായ ദുരിതം ഒരേ സമയം യഥാർഥ ദുരിതത്തിന്റെ പ്രകടനവും യഥാർഥ ദുരിതത്തോടുള്ള പ്രതിഷേധവുമാണ്. അത് മർദിതരുടെ നെടുവീർപ്പാണ്, ഹൃദയ ശൂന്യമായ ലോകത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ്. ആത്മാവില്ലാത്ത വ്യവസ്ഥയുടെ ആത്മാവാണ്. ജനതയെ മയക്കുന്ന കറുപ്പാണ്.'' ഇത് മാർക്സിന്റെ ഏറെ പ്രസിദ്ധമായ വാചകങ്ങളാണ്; അതുപോലെതന്നെ തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടതും. ഉത്പാദന ബന്ധങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളിലൂടെയേ മതത്തെ മറികടക്കാനാവൂ എന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. 1917-ലെ സോവിയറ്റ് വിപ്ലവത്തോടെ നിരീശ്വരവാദം ആദ്യമായി സ്റ്റേറ്റിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയുടെ ഭാഗമായി മാറി. [[ലെനിൻ]] അതിനെ ശാസ്ത്രീയ നിരീശ്വരവാദം എന്ന നിലയിൽ വികസിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ യാന്ത്രികമായ വിലയിരുത്തലുകളും അന്ധമായ പ്രയോഗങ്ങളും ജനതയുടെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിനുമേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമായി മാറി. മതവിശ്വാസങ്ങൾ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടു. സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയോടെ മതവിശ്വാസങ്ങൾ പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിലെ നിരീശ്വരവാദം ശാസ്ത്രത്തിന്റെ വികാസവുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചോത്പത്തിയെയും ജീവിവർഗ പരിണാമത്തെയും കുറിച്ച് പുതിയ വിവരങ്ങൾ ഉദയം ചെയ്തതോടെ ദൈവത്തിന്റെ നിലനില്പ് കൂടുതൽ ശക്തമായി ചോദ്യംചെയ്യപ്പെട്ടു. [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ|ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ]] ജീവിവർഗങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവമെന്ന കൃതി ദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ഇ.പി. ഹെയ്ക്കൽ ഏക പ്രപഞ്ചശാസ്ത്രവാദം മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുകയും സംഘടിതമായി മതത്തിനെതിരെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ നിഗൂഢസത്യങ്ങളിലെ പ്രകൃതി നിയമങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ശാസ്ത്രാന്വേഷണങ്ങളുടെ ഉറച്ച ചുവടുവയ്പ് ദൈവത്തെ പ്രപഞ്ച വിജ്ഞാനത്തിൽനിന്ന് നിഷ്കാസനം ചെയ്തു. പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിന്റെ അവസാനം, 'ദൈവം മരിച്ചു' എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച [[ഫ്രീഡ്രിക്ക് നീച്ച]] തന്റെ ചിന്താവിപ്ളവം തുറന്നു വിട്ടു. ഹൈഡെഗർ, സാർത്രെ, കാമു തുടങ്ങിയവരാണ് ഇരുപതാം ശതകത്തിൽ മതത്തിനെതിരായി നിരീശ്വര അസ്തിത്വവാദ ദർശനം മുന്നോട്ടുവച്ചത്. ഫ്രോയ്ഡിന്റെ മനോവിശകലന പദ്ധതികളും മതചിന്തയുടെ മുനയൊടിക്കുന്നതായി മാറി. റസ്സലിന്റെ യുക്തിവാദചിന്തകൾ ക്രൈസ്തവതയെ പിടിച്ചുകുലുക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഞാനെന്തുകൊണ്ടൊരു ക്രിസ്ത്യാനിയല്ല<ref>http://www.users.drew.edu/~jlenz/whynot.html</ref> എന്ന പുസ്തകം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നിരീശ്വരവാദികൾക്ക് ഊർജ്ജം പകർന്നു. പില്ക്കാലത്ത് നിരീശ്വരവാദിയായി മാറിയ കത്തോലിക്ക പുരോഹിതൻ ജോസഫ് മക്ബെയുടെ രചനകളും ഇത്തരത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റൈൻ|ഐൻസ്റ്റൈൻന്റെ]] (ഈശ്വര വിശ്വാസി ആയിരുന്നു) കണ്ടെത്തലുകൾ, ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രരംഗത്ത് ശാസ്ത്രം കൈവരിച്ച അപൂർവമായ നേട്ടങ്ങൾ, ജനിതക ഗവേഷണത്തിലെ മുന്നേറ്റങ്ങൾ, പരിണാമ സിദ്ധാന്തത്തിലെ പുതിയ കണ്ടെത്തലുകൾ തുടങ്ങി ശാസ്ത്രത്തിന്റെ കുതിച്ചുചാട്ടം ഈശ്വരാസ്തിത്വത്തെ പാടെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതായിരുന്നു. റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസിനെപ്പോലുള്ള നവഡാർവിനിസ്റ്റുകൾ അതിശക്തമായിത്തന്നെ മതത്തെയും ദൈവത്തെയും നിരാകരിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രത്തിലും ചിന്തയിലും ഇത്തരം നേട്ടങ്ങൾ കൈവരിച്ചപ്പോഴും ജനതയുടെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിലും ഭാവനയിലും മതവും ദൈവവും ഒരു 'യാഥാർഥ്യ'മായി ഇന്നും തുടരുന്നു. == നിരീശ്വരവാദ സംഘടനകൾ == പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിൽത്തന്നെ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിരീശ്വരവാദസംഘടനകൾ രൂപംകൊണ്ടിരുന്നു. അവയിൽ ചിലവ യുക്തിക്ക് പ്രാധാന്യം കൊടുത്ത് മതത്തെ വിശകലനം ചെയ്ത യുക്തിവാദികളുടേതായിരുന്നു. മതേതരവാദികളും, പ്രകൃതിവാദികളുമൊക്കെയായി നിരീശ്വരവാദികളുടെ ഗണം വൈവിധ്യമാർന്നതാണ്. 1880-ൽ ലോകത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലെ നിരീശ്വരവാദികൾ ചേർന്ന് 'വേൾഡ് അസോസിയേഷൻ ഒഫ് ഫ്രീ തിങ്കേഴ്സ്' സ്ഥാപിച്ചു. 1941-ൽ അമേരിക്കൻ ഹ്യൂമനിസ്റ്റ് ഫൗണ്ടേഷനും തുടർന്ന്, ഇന്റർ നാഷണൽ ഹ്യൂമനിസ്റ്റ് ആൻഡ് എത്തിക്കൽ യൂണിയനും സ്ഥാപിതമായി. 1946-ൽ അമേരിക്കയിൽ ആദ്യത്തെ എത്തിയിസ്റ്റ് റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ചു. എതീസ്റ്റ് അലയൻസ് ഇൻറർനാഷണൽ, ദ ബ്രൈറ്റ് നെറ്റ്, യൂറോപ്യൻ ഹ്യൂമനിസ്റ്റ് ഫെഡറേഷൻ, ഇൻറർനാഷണൽ ഹ്യൂമനിസ്റ്റ് എത്തിക്കൽ യൂണിയൻ, ഇൻറർനാഷണൽ ലീഗ് ഒഫ് ഹ്യൂമാനിറ്റീസ്, ഇൻറർനാഷണൽ ലീഗ് ഒഫ് നോൺ റിലിജിയസ് ആൻഡ് എതീസ്റ്റ്സ്, റാഷനലിസ്റ്റ് ഇൻറർനാഷണൽ തുടങ്ങിയ അന്താരാഷ്ട്രസംഘടനകൾ മതേതരത്വം, ജനാധിപത്യം, ലിംഗതുല്യത, സമാധാനം, പ്രകൃത്യതീത ശക്തിയിൽ വിശ്വസിക്കുന്നതിനെതിരായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്കുവേണ്ടി പ്രചാരണം നടത്തിവരുന്നു. ഇവ കൂടാതെ ലോകത്തിലെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലും ഇത്തരം സംഘടനകൾ സജീവമാണ്. റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ് ഫൗണ്ടേഷൻ ഫോർ റീസൺ ആൻഡ് സയൻസ് എന്ന സംഘടന ശാസ്ത്രപ്രചാരണങ്ങൾക്കും, മതേതര സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുംവേണ്ടി സഹായങ്ങൾ ചെയ്തുവരുന്നു. ജാതിവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെയും സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ ശ്രമങ്ങളുടെയും മറ്റും ഭാഗമായാണ് ആധുനിക ഇന്ത്യയിൽ നിരീശ്വരവാദ ആശയങ്ങൾ ആദ്യമായി പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. പടിഞ്ഞാറൻ തത്ത്വചിന്തയുടെ സ്വാധീനവും നവീന മനുഷ്യനു വേണ്ടിയുള്ള അന്വേഷണങ്ങളും ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താക്കളിൽ ഒരു വിഭാഗത്തെയും ചെറുവിഭാഗം സ്വാതന്ത്യ്രസമര പ്രവർത്തകരെയും നിരീശ്വരവാദത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. [[ഭഗത്സിംഗ്]], [[പെരിയോർ ഇ.വി. രാമസ്വാമി നായ്ക്കർ]], [[ജവാഹർലാൽ നെഹ്റു]], [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]] തുടങ്ങിയവർ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പ്രമുഖരായിരുന്നു. 'ജാതിവേണ്ട, മതംവേണ്ട, ദൈവം വേണ്ട' എന്ന് ആഹ്വാനം ചെയ്ത് സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ കേരളത്തിൽ യുക്തിവാദത്തിന് അടിത്തറപാകി. ഗോപരാജു രാമചന്ദ്രറാവു (ഗോറ) 1940-ൽ 'എതിയിസ്റ്റ് സെന്റർ' സ്ഥാപിച്ചു. 1972-ൽ ലോക നിരീശ്വരവാദസമ്മേളനവും സംഘടിപ്പിച്ചു. 1949-ൽ ഇന്ത്യൻ റാഷണലിസ്റ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്ഥാപിതമായി. സനൽ ഇടമറുകിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ റാഷണലിസ്റ്റ് ഇന്റർനാഷണൽ എന്ന സംഘടനയും പ്രവർത്തിച്ചു വരുന്നു. യുക്തിവാദപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ജീവനാഡിയായിരുന്ന [[എ.ടി. കോവൂർ]] ഇന്ത്യയിലൂടനീളം സഞ്ചരിച്ച് അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തി. ശ്രീലങ്കയും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തന മേഖലയായിരുന്നു. സത്യസായി ബാബയെപ്പോലുള്ളവരുടെ അമാനുഷശക്തിയെ ചോദ്യംചെയ്യുകയും അത് തെളിയിക്കാൻ അവരെ വെല്ലുവിളിക്കുകയും ചെയ്തു. അത്തരമൊരു മുഖാമുഖത്തിന് സത്യസായിബാബയോട് നിരന്തരം ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം അതിന് തയ്യാറായില്ല. ഇന്ത്യയിലും കേരളത്തിലുമുള്ള യുക്തിവാദികൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സഹോദരനയ്യപ്പനോടെ കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പുതിയ ഘട്ടം ആരംഭിക്കുകയായിരുന്നു. സി.വി. കുഞ്ഞിരാമൻ, കെ. രാമവർമ തമ്പാൻ, സി. കൃഷ്ണൻ, എം.സി. ജോസഫ്, [[കുറ്റിപ്പുഴ കൃഷ്ണപ്പിള്ള]], ആർ. സുഗതൻ, [[വി.ടി. ഭട്ടതിരിപ്പാട്]], ഡോ. പി.പി. ആന്റണി (കുസുമം), എം.പി. വർക്കി തുടങ്ങിയവർ ഈ ഘട്ടത്തിലെ പ്രമുഖരായിരുന്നു. ഇവർ ഒന്നിച്ചല്ല പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത്. മാത്രമല്ല ഇവരുടെ ആശയങ്ങൾ യാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് അസ്വീകാര്യവുമായിരുന്നു. 1917-ൽ സഹോദരസംഘം രൂപീകരിക്കുകയും മിശ്രഭോജനം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സഹോദരൻ പത്രത്തിലൂടെ വിപ്ലവകരമായ ചിന്താഗതികൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യം പുറത്തുവന്ന യുക്തിവാദിലേഖനം എം.പി. വർക്കിയുടെ 'യഥാർഥ ക്രിസ്തു'വായിരുന്നു. സഹോദരനിലാണ് അത് അച്ചടിച്ചുവന്നത്. അമേരിക്കൻ യുക്തിവാദിയായ ഇംഗർസോളിന്റെ ജീവചരിത്രവും ലേഖനങ്ങളും ഇതിൽ പ്രസിദ്ധീകൃതമായി. കുറ്റിപ്പുഴ കൃഷ്ണപിള്ളയുടെ എഴുത്തുകൾ യുക്തിവാദദർശനങ്ങൾക്ക് താത്ത്വികാടിത്തറ നല്കുന്നവയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിനു മുൻപും ശേഷവും അത്രയും ശക്തമായി വാദമുഖങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച യുക്തിവാദികൾ ഇല്ലെന്നുതന്നെ പറയാം. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ യുക്തിവാദികൾ കോഴിക്കോട്ട്, മിതവാദി പത്രാധിപർ സി. കൃഷ്ണന്റെ വീട്ടിൽ സമ്മേളിച്ചു. ഇതായിരുന്നു കേരളത്തിലെ യുക്തിവാദികളുടെ ആദ്യസമ്മേളനം. യുക്തിവാദി എന്ന ഒരു മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഈ യോഗം തീരുമാനിച്ചു. 1929-ൽ സഹോദരൻ പ്രസ്സിൽനിന്ന് ഇത് അച്ചടിച്ച് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുതുടങ്ങി. കെ. രാമവർമത്തമ്പാൻ, കെ. അയ്യപ്പൻ, സി.വി. കുഞ്ഞുരാമൻ, സി. കൃഷ്ണൻ, എം.സി. ജോസഫ് തുടങ്ങിയവരായിരുന്നു അതിന്റെ പത്രാധിപസമിതിയംഗങ്ങൾ. രാമവർമത്തമ്പാൻ പ്രസിഡന്റും എം.സി. ജോസഫ് സെക്രട്ടറിയുമായി 1935-ൽ കൊച്ചിയിൽ യുക്തിവാദി സംഘം രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു. തിരുവനന്തപുരത്തും മറ്റുപലയിടങ്ങളിലും ചെറിയ സംഘങ്ങൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഇടമറുകിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇസ്ത്രാ എന്ന മാസിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. 1953-ൽ [[ആലുവ അദ്വൈതാശ്രമം]] സ്കൂളിൽവച്ച് യുക്തിവാദിസമ്മേളനം, [[സഹോദരൻ അയ്യപ്പൻ]], കുറ്റിപ്പുഴ തുടങ്ങിയവരുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടക്കുകയുണ്ടായി. 1946-ൽ അഖില കൊച്ചി മിശ്രവിവാഹസംഘം രൂപീകൃതമായി. 1958-ൽ ഇത് കേരള മിശ്രവിവാഹ സംഘമായി മാറി. 1983-ൽ സംഘം പിളർന്നു. [[ജോസഫ് ഇടമറുക്|ജോസഫ് ഇടമറുകിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഇന്ത്യൻ റാഷണലിസ്റ്റ് അസോസിയേഷനും 1984-ൽ [[കേരള യുക്തിവാദിസംഘടന|കേരള യുക്തിവാദിസംഘടനയും]] രൂപീകൃതമായി. അഖിലേന്ത്യാ സംഘടനയ്ക്കു കേരളത്തിൽ വേരുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു. നേരത്തേ പരമാർശിക്കപ്പെട്ടവരെക്കൂടാതെ [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി]], [[പവനൻ]], [[യു. കലാനാഥൻ]], രാജഗോപാൽ വാകത്താനം, [[ശ്രീനി പട്ടത്താനം]], [[പ്രേംനാഥ്]], എം. പ്രഭ, പാറുക്കുട്ടിയമ്മ, കെ. പരമേശ്വരൻ, വി.കെ പവിത്രൻ, ഇ.എ. ജബ്ബാർ തുടങ്ങിയവരാണ് കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ യുക്തിവാദി നേതാക്കൾ. അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയരായ കേരളീയരായ യുക്തിവാദികളാണ് [[:en:Sanal_Edamaruku|സനൽ ഇടമറുക്]],<ref>{{Cite web|url=http://rationalistinternational.net/|title=Wayback Machine|access-date=2020-11-20|date=2001-02-02|archive-date=2001-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20010202124900/http://rationalistinternational.net/|url-status=bot: unknown}}</ref> [[:en:Maharashtra_Rationalist_Association#Current_status|മനോജ് ജോൺ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.atheistalliance.org/directors/|title=Who We Are|access-date=2020-11-20|language=en-US}}</ref> എന്നിവർ. സനൽ ഇടമറുക് [[ഫിൻലാന്റ്|ഫിൻലാൻഡ്]] ആസ്ഥാനമായ റാഷണലിസ്റ്റ് ഇൻറർനാഷണലിൻറെ പ്രസിഡന്റ് ആണ്. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ യുക്തിവാദി സംഘടനകളുടെ ഫെഡറേഷനും ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയിൽ ഉപദേശക പദിവിയുള്ള സന്നദ്ധ സംഘടനയുമായ യു.എസ്. ആസ്ഥാനമായ [[:en:Atheist_Alliance_International|എതീസ്റ്റ് അലയൻസ് ഇൻറനാഷണലിൻറെ]] ഡയറക്ടർ ആണ് മനോജ് ജോൺ.<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/nri/pravasi-bharatham/mumbai/mumbai-news/article-1.4937724|title=മനോജ് ജോൺ അന്താരാഷ്ട്ര യുക്തിവാദി ഫെഡറേഷനിൽ|access-date=2020-11-20|language=en|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128130922/https://www.mathrubhumi.com/nri/pravasi-bharatham/mumbai/mumbai-news/article-1.4937724|url-status=dead}}</ref> യുക്തിവാദ നിലപാടുകൾ ഭൌതികവാദികളുടെ പക്ഷത്തുനിന്നുതന്നെ വിമർശനവിധേയമായിട്ടുണ്ട്. മതത്തെയും വിശ്വാസക്രമങ്ങളെയും ആരാധനയെയും സംബന്ധിച്ച് കേവല യുക്തിവാദികൾ സ്വീകരിക്കുന്ന നിലപാടുകൾ യാന്ത്രികമാണെന്നാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം. ഇത്തരം വിശ്വാസ മണ്ഡലം ബോധവത്കരണത്തിലൂടെയും യുക്തിവിചാരത്തിലൂടെയും നിർമാർജ്ജനം ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്നാണ് അവർ വിചാരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ജനതയുടെ ഭാവനാലോകത്ത് ഇടംകണ്ടെത്തിയ ഇവയ്ക്ക് ഭൌതികാടിത്തറയുണ്ടെന്നും, അതുതന്നെ ഒരു സാമൂഹികശക്തിയാണെന്നുമുള്ള ധാരണ യുക്തിവാദികൾ പിൻപറ്റുന്നില്ല. ജനങ്ങൾ അജ്ഞതയിലാണെന്നും അവരെ ബോധവത്കരിച്ചാൽ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാമെന്നും കരുതുന്നത് നവോത്ഥാനകാലത്ത് രൂപപ്പെട്ട കേവല യുക്തിയുടെ തുടർച്ചയാണ്. ഭൌതികാടിത്തറയെ വർഗസമരത്തിലൂടെ മാറ്റിമറിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ മതവും വിശ്വാസങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമാവുകയുള്ളൂ എന്നാണ് മാർക്സിസ്റ്റ് വാദം. എന്നാൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ തകർച്ചയോടെ അവിടെ തിരിച്ചെത്തിയ മതങ്ങൾ ഇത്തരം ധാരണകളെയും ചോദ്യംചെയ്യുന്നതാണ്. മതാടിത്തറയെ യുക്തിവാദികൾ പരിശോധിക്കുന്നത് ആശയവാദപരമായാണെന്ന വിമർശനങ്ങളും നിലനില്ക്കുന്നുണ്ട്. 'മതത്തെ സൃഷ്ടിച്ച സാഹചര്യങ്ങൾക്കെതിരായ സമരമാണ് മതത്തിനെതിരായ സമര'മെന്ന് മാർക്സ് വിശദീകരിക്കുന്നു. യുക്തിവാദികളുടെ ഇത്തരം യാന്ത്രിക സമീപനങ്ങളെ മറികടന്നുകൊണ്ട് ജാതീയവും മതപരവും വിശ്വാസപരവുമായ ആശയലോകങ്ങളെ നിരാകരിക്കുന്ന നിരീശ്വര-ഭൗതികവാദ നിലപാടുകൾ പുതിയ കാലത്ത് കൂടുതൽ സജീവവും വിപുലവുമാകുന്നുണ്ട്. == നവനിരീശ്വരവാദം == നിരീശ്വരവാദത്തിൽ 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നടന്ന/നടക്കുന്ന മുന്നേറ്റങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. [[സാം ഹാരിസ്]], ഡാനിയൽ സി ഡെന്നത്ത്, [[റിച്ചാർഡ് ഡോക്കിൻസ്]], വിക്ടർ ജെ സ്റ്റെൻജർ, [[ക്രിസ്റ്റഫർ ഹിച്ചൻസ്]] എന്നിവരുടെ എഴുത്തുകളാണ് പുത്തൻ നിരീശ്വരവാദ സമീപനങ്ങളെ രൂപപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ജനിതകശാസ്ത്രത്തിലും പ്രപഞ്ച വിജ്ഞാനീയത്തിലും മറ്റും നടന്ന നൂതന കണ്ടെത്തലുകളാണ് മതനിഷേധത്തിന്റെയും, ഈശ്വര നിഷേധത്തിന്റെയും ദർശനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ ഇവർ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. മുൻതലമുറ നിരീശ്വരവാദങ്ങളുടെ അടിത്തറ തത്ത്വചിന്തയായിരുന്നുവെങ്കിൽ പുതുനിരീശ്വരവാദം ശാസ്ത്രത്തിലാണ് ഊന്നുന്നത്. 'ദൈവം ഉണ്ടെന്ന' പ്രസ്താവന ഒരു ഹൈപൊതിസിസ് ആണെന്നും, ഇത് ശാസ്ത്രീയ പരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമാക്കുമ്പോൾ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കഴിയുമെന്നും ഡോക്കിൻസും, വിക്ടർ സ്റ്റെൻജറും വാദിക്കുന്നു. ജീവോത്പത്തിയും ഗാലക്സികളും മാനസിക പ്രതിഭാസങ്ങളും തലച്ചോറുമൊക്കെ നാച്വറലിസത്താൽ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയുമെന്നാണ് ഇവരുടെവാദം. ദൈവമുണ്ടെന്നതിന് തെളിവുകളില്ല എന്നതിനർഥം ദൈവം ഇല്ലെന്നതിന്റെ തെളിവാണെന്ന് പുതുനിരീശ്വരവാദം സമർഥിക്കുന്നു. പ്രകൃത്യതീതശക്തികൾ ഉണ്ടോ എന്നത് ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണത്തിന് വിധേയമാക്കാമെന്നും അങ്ങനെ അത്തരം ധാരണകൾ തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കാമെന്നുമാണ് വിശദീകരണം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സൃഷ്ടിവാദം പരാജയമടയുന്നു. ഈ മേഖലയിൽ എഴുതപ്പെട്ട പ്രധാന പുസ്തകങ്ങളാണ് ദ എൻഡ് ഒഫ് ഫെയ്ത്, റിലീജിയൻ ടെറർ ആൻഡ് ഫ്യൂച്ചർ ഒഫ് റീസൺ (2004) എന്നിവ. തുടർന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ലെറ്റർ ടു എ ക്രിസ്ത്യൻ നേഷൻ (2006), ക്രൈസ്തവതയെ വിമർശന വിധേയമാക്കി. ഇതേവർഷം തന്നെ ഗോഡ് ഡെല്യൂഷനും പുറത്തിറങ്ങി. ബ്രെയ്ക്കിങ് ദ സ്പെൽ, റിലിജീയൻ അസ് എ നാച്വറൽ ഫിനോമിനൺ (ഡാനിയൽ സി ഡെന്നത്ത് - 2006), ഗോഡ്: ദ ഫെയിൽഡ് ഹൈപൊതിസസ്, ഹൗ സയൻസ് ഷോസ് ദാറ്റ് ഗോഡ് ഡസ്നോട്ട് എക്സിസ്റ്റ് (വിക്ടർ ജെ സ്റ്റെൻജർ - 2007), ഗോഡ് ഈസ് നോട്ട് ഗ്രെയ്റ്റ്, ഹൗ റിലിജിയൻ പോയിസൺസ് എവരിതിങ്, (ക്രിസ്റ്റഫർ ഹിച്ചൻസ് - 2007) തുടങ്ങിയ കൃതികളും ഇതേ ഗണത്തിൽപ്പെട്ടവയാണ്. 2005-ൽ എൻസൈക്ളോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക നടത്തിയ സർവേ പ്രകാരം ലോകത്ത് 11.9% മതേതരവിശ്വാസികളും 2.3% നിരീശ്വരവാദികളുമുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിരീശ്വരവാദികളുടെ എണ്ണം ഇതര മേഖലകളെക്കാൾ കൂടുതലാണ്. [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിൽ]] 27% പേർ മാത്രമാണ് ഈശ്വരവിശ്വാസികൾ എന്ന് 2006-ൽ ഫിനാൻഷ്യൽ ടൈംസ് നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. 85% [[സ്വീഡൻ|സ്വീഡൻകാരും]], 65% [[ജപ്പാൻ|ജാപ്പനീസുകാരും]], 48% [[റഷ്യ|റഷ്യക്കാരും]] ദൈവവിശ്വാസികളല്ലെന്നാണ് കണക്കുകൾ പറയുന്നത്. == കൂടുതൽ വായനക്ക് == {{refbegin}} * {{Cite book |last=Berman |first=David |title=A History of Atheism in Britain: From Hobbes to Russell |year=1990 |url=http://books.google.ca/books?id=Li4OAAAAQAAJ&lpg=PP1&dq=A%20History%20of%20Atheism%20in%20Britain%3A%20From%20Hobbes%20to%20Russell&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=London: Routledge |isbn=0-415-04727-7 }} * {{Cite book |last=Buckley |first=M. J. |title=At the Origins of Modern Atheism |url=https://archive.org/details/atoriginsofmoder00buck |year=1990 |isbn=0-300-04897-1 |publisher=New Haven, CT: Yale University Press}} * {{Cite book |last=Dawkins |first=Richard |authorlink=Richard Dawkins |title=The God Delusion |url=http://books.google.ca/books?id=yq1xDpicghkC&lpg=PP1&dq=The%20God%20Delusion&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |year=2006 |publisher=Bantam Press |isbn=0-593-05548-9 }} * {{Cite book |last=Flew |first=Antony |authorlink=Antony Flew |title=God and Philosophy |publisher=Prometheus Books |isbn=1-59102-330-0 |year=2005}} * {{Cite book|editor=Tom Flynn|title=The New Encyclopedia of Unbelief|url=https://archive.org/details/isbn_9781591023913|year=2007|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=1-59102-391-2}} * {{Cite book |editor=Gaskin, J.C.A. |title=Varieties of Unbelief: From Epicurus to Sartre |url=https://archive.org/details/isbn_9780023406812 |publisher=•New York: Macmillan |year=1989 |isbn=0-02-340681-X}} * {{Cite journal |last=Germani |first=Alan |title=The Mystical Ethics of the New Atheists |journal=The Objective Standard |volume=3 |issue=3 |publisher=Glen Allen Press |date=2008-09-15 |url=http://www.theobjectivestandard.com/issues/2008-fall/mystical-ethics-new-atheists.asp |accessdate=2008-09-15 |ref=harv }} * {{Cite book |last=Harbour |first=Daniel |title=[[An Intelligent Person's Guide to Atheism]] |publisher=London: Duckworth |isbn=0-7156-3229-9 |year=2003}} * {{Cite book |last=Harris |first=Sam |authorlink=Sam Harris (author) |title=Letter to a Christian Nation |url=http://books.google.ca/books?id=RlZATs3xD0gC&lpg=PP1&dq=Letter%20to%20a%20Christian%20Nation&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Knopf |isbn=978-0-307-26577-7 |year=2006 }} * {{Cite news|url=http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html|title=The Problem with Atheism|last=Harris|first=Sam|date=October 2, 2007|work=[[The Washington Post]]|accessdate=2010-06-18|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524071308/http://newsweek.washingtonpost.com/onfaith/panelists/sam_harris/2007/10/the_problem_with_atheism.html|url-status=dead}} * {{Cite book |last=Hitchens |first=Christopher |authorlink=Christopher Hitchens |title=God Is Not Great: How Religion Poisons Everything |url=http://books.google.ca/books?id=sGgoYfGyqSMC&lpg=PP1&dq=God%20Is%20Not%20Great%3A%20How%20Religion%20Poisons%20Everything&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Twelve |isbn=978-0-446-57980-3 |year=2007 }} * {{Cite book |last=Jacoby |first=Susan |authorlink=Susan Jacoby |title=Freethinkers: A History of American Secularism |url=https://archive.org/details/freethinkershist0000jaco_y7t9 |year=2004 |publisher=Metropolitan Books |isbn=978-0-8050-7442-0}} * {{Cite book |last=Krueger |first=D. E. |title=What is Atheism?: A Short Introduction |url=https://archive.org/details/whatisatheismsho0000krue |publisher=New York: Prometheus |year=1998 |isbn=1-57392-214-5}} * {{Cite book |last=Le Poidevin |first=R. |title=Arguing for Atheism: An Introduction to the Philosophy of Religion |publisher=London: Routledge |url=http://books.google.ca/books?id=M4YlYZi_cMUC&lpg=PP1&dq=Arguing%20for%20Atheism%3A%20An%20Introduction%20to%20the%20Philosophy%20of%20Religion&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |year=1996 |isbn=0-415-09338-4 }} * {{Cite book|last=Mackie|first=J. L.|authorlink=J. L. Mackie|title=The Miracle of Theism: Arguments For and Against the Existence of God|url=https://archive.org/details/miracleoftheisma0000mack|year=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=0-19-824682-X}} * {{Cite book |last=Maritain |first=Jacques |title=The Range of Reason |publisher=London: Geoffrey Bles |year=1953 |id=ISBN B0007DKP00 |url=http://www.nd.edu/Departments/Maritain/etext/range.htm |accessdate=2006-10-27 }} * {{Cite book |last=Martin |first=Michael |authorlink=Michael Martin (philosopher) |title=Atheism: A Philosophical Justification |url=http://books.google.ca/books?id=MNZqCoor4eoC&lpg=PP1&dq=Atheism%3A%20A%20Philosophical%20Justification&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Philadelphia, PA: Temple University Press |year=1990 |isbn=0-87722-943-0 }} * {{Cite book|editor=Michael Martin & Ricki Monnier|title=The Impossibility of God|url=https://archive.org/details/impossibilityofg0000unse|year=2003|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=1-59102-120-0}} * {{Cite book|editor=Michael Martin & Ricki Monnier|title=The Improbability of God|url=https://archive.org/details/isbn_9781591023814|year=2006|publisher=Prometheus Books|location=Buffalo, NY|isbn=1-59102-381-5}} * {{Cite book|last1=McTaggart|first1=John|last2=McTaggart|first2=Ellis|title=Some Dogmas of Religion|edition=New|year=1930|publisher=Edward Arnold & Co.|location=London|isbn=0-548-14955-0|origyear=1906}} * {{Cite book |last=Nielsen |first=Kai |authorlink=Kai Nielsen |title=Philosophy and Atheism |url=https://archive.org/details/philosophyatheis0000niel |year=1985 |publisher=New York: Prometheus |isbn=0-87975-289-0}} * {{Cite book |last=Nielsen |first=Kai |authorlink=Kai Nielsen |title=Naturalism and Religion |url=https://archive.org/details/naturalismreligi0000niel |year=2001 |isbn=1-57392-853-4 |publisher=New York: Prometheus}} * {{cite book |last= Onfray |first= Michel |year= 2007 |title= Atheist Manifesto |url= http://books.google.ca/books?id=QpEAYMo7pFkC&lpg=PP1&dq=Atheist%20Manifesto&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher= Arcade Publishing |location= New York |isbn= 978-1-55970-820-3 }} * {{Cite book |last=Oppy |first=Graham |authorlink=Graham Oppy |year=2006 |title=Arguing about Gods |url=http://books.google.ca/books?id=DlVtfUxPD14C&lpg=PP1&dq=Arguing%20about%20Gods&pg=PP1#v=onepage&q&f=true |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-86386-4 }} * {{Cite book |last=Robinson |first=Richard |title=An Atheist's Values |url=http://www.positiveatheism.org/hist/athval0.htm |isbn=0-19-824191-7 |publisher=Oxford: Clarendon Press |year=1964 }} * {{Cite encyclopedia |last=Russell |first=Paul |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |title=Hume on Religion |url=http://plato.stanford.edu/entries/hume-religion/ |accessdate=2010-06-18 |edition=Winter 2008 |date=October 4, 2005 |publisher=Metaphysics Research Lab }} * {{Cite book |last=Sharpe |first=R.A. |title=The Moral Case Against Religious Belief |url=https://archive.org/details/moralcaseagainst0000shar |publisher=London: SCM Press |year=1997 |isbn=0-334-02680-6}} * Stenger, Victor J. (2007). ''God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does Not Exist.'' Amherst, NY: Prometheus. ISBN 1-59102-481-1 * {{Cite book |last=Thrower |first=James |title=A Short History of Western Atheism |url=https://archive.org/details/ashorthistoryofw0000unse |publisher=London: Pemberton |year=1971 |isbn=0-301-71101-1}} {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == <!--Per Wikipedia conventions, there should be no more than 10–15 external links in this section. External links that don't merit inclusion here should either be removed altogether, moved to daughter articles, or incorporated into the article text as references.--> * [http://www.iep.utm.edu/atheism Atheism in ''The Internet Encyclopedia of Philosophy''] * [http://www.iep.utm.edu/n-atheis The New Atheists in ''The Internet Encyclopedia of Philosophy''] * {{dmoz|Society/Religion_and_Spirituality/Atheism/|Atheism}} – Includes links to organizations and websites. * [http://www.positiveatheism.org/tochist.htm Positive atheism: Great Historical Writings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129151309/http://www.positiveatheism.org//tochist.htm |date=2006-11-29 }} Historical writing sorted by authors. * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/atheism/ Religion & Ethics—Atheism] at [[bbc.co.uk]]. * [http://www.infidels.org/library/ Secular Web library] – Library of both historical and modern writings, a comprehensive online resource for freely available material on atheism. * [http://www.agreeley.com/articles/hardcore.html The Demand for Religion] – A study on the demographics of Atheism by Wolfgang Jagodzinski (University of Cologne) and Andrew Greeley (University of Chicago and University of Arizona). * [http://www.enotes.com/science-religion-encyclopedia/atheism Atheism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814142005/http://www.enotes.com/science-religion-encyclopedia/atheism |date=2011-08-14 }} at enotes.com * [http://www.therali.com/ ഇന്ത്യൻ എതീസ്റ്റ് പബ്ലിഷേഴ്സ് വെബ് താൾ തേരാളി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213073817/http://www.therali.com/ |date=2006-12-13 }} == അവലംബം == <references/> {{സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം}} [[വർഗ്ഗം:മതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദം]] he5kt2gbuulag00iggcxi3hhghw9bw9 0 74771 4647925 4629823 2026-07-16T12:55:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647925 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Joseph Goebbels}} {{featured}} {{Infobox Officeholder |name = {{PAGENAME}} <br /> Paul Joseph Goebbels |image = Bundesarchiv Bild 183-1989-0821-502, Joseph Goebbels.jpg |imagesize = 215px |caption = |order = [[Chancellor of Germany (German Reich)|ജർമൻ ചാൻസലർ]] |term_start = 1945 ഏപ്രിൽ 30 |term_end = 1945 മെയ് 1 |president = [[Karl Dönitz|കാൾ ഡോണിറ്റ്‌സ്]] |predecessor = [[Adolf Hitler|അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലർ]] |successor = ആരുമില്ല ([[Lutz Graf Schwerin von Krosigk|ലുട്സ് ഗാഫ് ഷ്വെറിൻ വൺ ക്രോസിഗ്]] മുഖ്യ മന്ത്രിയായി) |order2 = [[Ministry of Public Enlightenment and Propaganda|പ്രബോധയ- ആശയപ്രചാരണ മന്ത്രി]] |term_start2 = 1933 മാർച്ച് 13 |term_end2 = 1945 ഏപ്രിൽ 30 |predecessor2 = ''പദവി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു'' |successor2 = [[Werner Naumann|വെർണർ ന്യൂമാൻ]] |birth_date = {{birth date|1897|10|29|mf=y}}<br />[[Rheydt|റെയ്‌ഡ്‌റ്റ്]], [[Kingdom of Prussia|പ്രഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം]], [[German Empire|ജർമൻ സാമ്രാജ്യം]] |death_date = {{death date and age|df=yes|1945|5|1|1897|10|29}}<br />[[Berlin|ബെർളിൻ]], [[Nazi Germany|ജർമനി]] |party =[[National Socialist German Workers' Party|നാസിപ്പാർട്ടി]] (NSDAP) |spouse = [[Magda Goebbels|മാഗ്‌ദ ഗീബൽസ്]] |alma_mater =* [[University of Bonn|ബോൺ സർവ്വകലാശാല]] <br />* [[University of Würzburg|വുർസ്‌ബർഗ് സർവ്വകലാശാല]] <br />* [[University of Freiburg|ഫ്രീബർഗ് സർവ്വകലാശാല]] <br />* [[University of Heidelberg|ഹെയ്‌ഡൻബർഗ് സർവ്വകലാശാല]] |occupation = [[Politician|രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ]] |religion = [[Roman Catholicism|റോമൻ കാത്തലിക്]] |signature = }} ഒരു [[nazi germany|ജർമ്മൻ]] രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനും [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയുടെ]] [[propaganda|പ്രൊപഗണ്ടമന്ത്രി]]യുമായിരുന്നു '''പോൾ ജോസഫ് ഗീബൽസ്'''({{IPA-de|ˈɡœbəls|lang|De-Paul Joseph Goebbels.oga}}(ജനനം:ഒക്ടോബർ 1897 -മരണം:മെയ് 1, 1945). ജർമ്മൻ ഏകാധിപതിയായിരുന്ന [[hitler|അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] ഏറ്റവും അടുത്ത സഹകാരിയും അനുയായിയുമായിരുന്ന ഗീബൽസ് ജർമ്മനിയുടെ ഒരു ദിവസത്തെ ചാൻസലറുമായിരുന്നിട്ടുണ്ട്. [[ജൂതവിരോധം|ജൂതവിരോധത്തിനും]] പ്രസംഗപാടവത്തിനും പേരുകേട്ട ആളായിരുന്നു ഗീബൽസ്. ജൂതർക്കെതിരായ [[Kristallnacht|ക്രിസ്റ്റൽനൈറ്റ് ആക്രമണത്തിന്റെ]] മുഖ്യസൂത്രധാരനും ഗീബൽസായിരുന്നു. ജർമ്മൻ ജനതയെ അക്രമോൽസുകമായ യുദ്ധത്തിന്‌ മാനസികമായി ഒരുക്കുന്നതിന്‌ വേണ്ടി ആധുനികപ്രചരണതന്ത്രങ്ങൾ ഗീബൽസ് ഉപയോഗിച്ചു. ജർമ്മനിയിലെ വംശീയവിഭാഗങ്ങളെയും ദേശീയന്യൂനപക്ഷങ്ങളേയും അവർ രാജ്യത്തെ തകർക്കുകയാണെന്ന് ആരോപിച്ച് അപഹസിച്ചു. കടുത്ത ജൂതവിരോധിയായിരുന്ന ഗീബൽസ് [[Holocaust|ഹോളോകോസ്റ്റിന്റെ]] മുഖ്യസൂത്രധാരന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. ആദ്യ കാലങ്ങളിൽ ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ വിമർശകനിൽ നിന്നു ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ വിശ്വസ്തനിലേക്കുള്ള മാറ്റം വിശ്വസിക്കാവുന്നതിലും അപ്പുറത്ത് ആയിരുന്നു . ഒരു എഴുത്തുകാരനാകണമെന്നു മോഹിച്ചിരുന്ന ഗീബൽസ് 1921 -ൽ [[University of Heidelberg|ഹെയ്‌ഡൽബർഗ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്നും [[Ph D|ഡോക്ടറേറ്റ്]] കരസ്ഥമാക്കി. 1924 -ൽ നാസി പാർട്ടിയിൽ ചേർന്ന അയാൾ [[Gregor Strasser|ഗ്രിഗർ സ്ട്രാസ്സറിനൊപ്പം]] പാർട്ടിയുടെ വടക്കൻ മേഖലയിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. 1926 -ൽ [[Berlin|ബെർളിന്റെ]] ജില്ലാനേതാവായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട ഇയാൾ പാർട്ടിയുടെ നയങ്ങളും നടപടികളെയും പ്രചരിപ്പിക്കാൻ [[propaganda|ആശയപ്രചാരണം]] എന്ന രീതി അവലംബിക്കുന്നതിൽ പ്രത്യേകപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി. 1933 -ൽ നാസികൾ [[Nazi Seizure of Power|അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ]] ഗീബൽസ് പ്രചരണമന്ത്രിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ഉടൻ തന്നെ മാധ്യമം, കല, തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഏകാധിപത്യപരമായ നിയന്ത്രണം ഗീബൽസ് കൊണ്ടുവന്നു. നാസി [[propaganda|ആശയപ്രചാരണം]] നടത്താൻ താരതമ്യേന നവമാധ്യമങ്ങളായ റേഡിയോയെയും ചലച്ചിത്രത്തെയും അയാൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തി. പാർട്ടി പ്രചാരണത്തിനു പ്രധാനമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് [[ജൂതവിരോധം]], ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ പള്ളികൾ ആക്രമിക്കൽ എന്നിവയായിരുന്നു. 1943 -ൽ ഗീബൽസ് ഹിറ്റ്‌ലറെക്കൊണ്ട് [[total war|സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധ]]മുണ്ടാക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു. ഇതിനായി യുദ്ധാവശ്യത്തിനുള്ളതല്ലാത്ത ബിസിനസ്സുകൾ പൂട്ടാനും, സ്ത്രീകളെ ജോലിചെയ്യാനും, നേരത്തെ സൈനികസേവനങ്ങളിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കിയ പുരുഷന്മാരെ വീണ്ടും സേനയിലേക്ക് ചേർക്കാനും തുടങ്ങി. ഒടുവിൽ 1944 ജൂലൈ 23 -ന് ഹിറ്റ്‌ലർ ഗീബൽസിനെ യുദ്ധകാര്യമന്ത്രിയാക്കി നിയമിച്ചു. തുടർന്ന് ഗീബൽസ് കൂടുതൽ ആൾക്കാരെ സൈനികസേവനത്തിനും ആയുധമുണ്ടാക്കാനുള്ള ശാലകളിലും നിയമിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അതു വിജയമായിരുന്നില്ല. യുദ്ധത്തിനൊടുവിൽ ജർമനിയുടെ പരാജയം ഉറപ്പായതോടെ 1945 ഏപ്രിൽ 22 -ന് ഗീബൽസിന്റെ ഭാര്യ [[Magda Goebbels|മഗ്‌ദയും]] അവരുടെ ആറു കുട്ടികളും ബെർളിനിൽ ഗീബൽസിന്റെ അടുത്തേക്ക് എത്തി. ഹിറ്റ്‌ലറുടെ [[Führerbunker|ബങ്കറിന്റെ]] ഒരു ഭാഗമായ [[Vorbunker|വോർബങ്കറി]]<nowiki/>ലാണ് അവർ താമസിച്ചത്. ഏപ്രിൽ 30 -ന് ഹിറ്റ്‌ലർ ആത്മഹത്യ ചെയ്തപ്പോൾ ഹിറ്റ്ലറുടെ വില്പത്രപ്രകാരം ഗീബൽസ് [[ജർമൻ ചാൻസലർ|ജർമനിയുടെ ചാൻസലർ]] ആയി. ഒരു ദിവസം മാത്രം ആ സ്ഥാനത്തിരുന്ന ഗീബൽസും അയാളുടെ ഭാര്യ മഗ്ദയും ചേർന്ന് അവരുടെ ആറ് കുഞ്ഞുങ്ങളെ [[cyanide|സയനൈഡ്]] നൽകി കൊലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== 1897 ഒക്ടോബർ 29 -ന് ജർമനിയിൽ ഒരു സാധാരണ [[Catholic|കത്തോലിക്ക]] കുടുംബത്തിലാണ് പോൾ ജോസഫ് ഗീബൽസ് ജനിച്ചത്.{{sfn|Longerich|2015|p=5}} കുട്ടിക്കാലത്ത് ആരോഗ്യം കുറഞ്ഞനിലയിലായിരുന്ന ഗീബൽസിന്റെ വൽതുകാൽ ഇടതുകാലിനേക്കാൾ നീളം കുറഞ്ഞതായിരുന്നു,{{sfn|Longerich|2015|p=5}} അതു ശരിയാക്കാനായി നടത്തിയ ശസ്ത്രക്രിയ വിജയിച്ചുമില്ല.{{sfn|Longerich|2015|p=6}} ഇതു പരിഹരിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേകതരം ഷൂസ് ധരിച്ചുനടന്ന ഗീബൽസിനു നടക്കുമ്പോൾ മുടന്ത് ഉണ്ടാവുകയും അക്കാരണത്താൽ [[world war 1|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ]] സൈന്യത്തിൽ ചേരാൻ കഴിയാതെ വരികയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=14}} ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ സ്കൂളിൽ പഠിച്ച ഗീബൽസ് 1917 -ൽ സർവ്വകലാശാല പ്രവേശനപരീക്ഷയിൽ ഒന്നാമൻ ആവുകയും{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=7}} തൽഫലമായി അതിന്റെ സമ്മാനദാനചടങ്ങിൽ പ്രസംഗിക്കാൻ അവസരം നേടുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=10}} ഗീബൽസ് ഒരു കത്തോലിക്ക പുരോഹിതൻ ആകണമെന്നായിരുന്നു മാതാപിതാക്കളുടെ ആഗ്രഹം, അയാളും അത് ഗൗരവമായിത്തന്നെ എടുത്തിരുന്നുവെങ്കിലും{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=6}} ഗീബൽസ് സ്കോളർഷിപ്പുകളോടെ വിവിധ സർവ്വകലാശാലകളിൽ{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=10–11, 14}} ചരിത്രവും സാഹിത്യവും{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=6–7}} അഭ്യസിക്കുകയും പതിയെ കത്തോലിക്കരീതിയിൽ നിന്നും സ്വയം അകന്നുനിൽക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=14}} [[Richard J. Evans|റിചാർഡ് ജെ ഇവാൻസും]] [[Roger Manvell|റോജർ മാൻവെലും]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ചരിത്രകാരന്മാർ തന്റെ ശാരീരികപോരായ്മകളെ മറികടക്കാനാവണം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സ്ത്രീകളെ അന്വേഷിച്ച് ഗീബൽസ് നടന്നിരുന്നത് എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നുണ്ട്.{{sfn|Evans|2003|p=204}}{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=164}} ഫ്രീബർഗിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ ഗീബൽസ് തന്നെക്കാൾ മൂന്നുവയസ്സിനു മുതിർന്ന ആങ്ക സ്റ്റാൽഹെമുമായി സ്നേഹത്തിൽ ആവുകയും ഉപരിപഠനത്തിന് അവർ വൂസ്‌ബർഗ്ഗിലേക്കു പോയപ്പോൾ അവരെ പിൻതുടരുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|pp=12, 13}}{{sfn|Longerich|2015|p=14}} മൈക്കൾ എന്ന പേരിൽ 1921 -ൽ ഗീബൽസ് മൂന്നുഭാഗങ്ങളുള്ള ഒരു അർദ്ധ-ആത്മകഥ എഴുതുകയുണ്ടായെങ്കിലും ഒന്നും മൂന്നും ഭാഗങ്ങളെ പിന്നീടു ലഭിച്ചുള്ളൂ.{{sfn|Longerich|2015|p=16}} തന്റെ തന്നെ കഥയാണ് അതെന്നു ഗീബൽസ് കരുതി.{{sfn|Longerich|2015|p=16}} അതിലെ ജൂതവിരുദ്ധതയും വ്യക്തിപ്രഭാവമുള്ള നേതാവിനെപ്പറ്റിയുമുള്ള പരാമശങ്ങളും 1929 ആ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനു തൊട്ടുമുൻപ് ഗീബൽസ് കൂട്ടിച്ചേർത്തതാവാമെന്നു കരുതുന്നു. നാസികളുടെ പ്രസാധകശാലയായ [[Eher-Verlag|എഹെർ -വെർലാഗ്]] ആണ് ആ പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=19, 26}} 1920 -ഓടെ ആങ്കയുമായുള്ള ബന്ധം തീരുകയും ഗീബൽസിൽ ആത്മഹത്യയെപ്പറ്റിയുള്ള ചിന്തകൾ നിറയുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|pp=20, 21}}{{efn|name=letters}} 19 -ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അത്രപ്രശസ്തനൊന്നും അല്ലാത്ത ഒരു നാടകകൃത്ത് ആയ [[Wilhelm von Schütz|വില്യം വൺ ഷുൾസിനെപ്പറ്റി]] [[University of Heidelberg|ഹെയ്‌ഡൽബർഗ് സർവ്വകലാശാലയിൽ]] ഗീബൽസ് തന്റെ [[doctoral thesis|PhD പ്രബന്ധം]] സമർപ്പിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=17}} അന്നത്തെ പ്രശസ്ത സാഹിത്യചരിത്രകാരനായ [[Friedrich Gundolf|ഫ്രെഡറിക് ഗുണ്ടോൾഫിന്റെ]] കീഴിൽ ആവണം അതുസമർപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് ഗീബൽസ് വിചാരിച്ചു. ഗുണ്ടോൾഫ് ജൂതനാണെന്നതൊന്നും ഗീബൽസിനെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നില്ല.{{sfn|Longerich|2015|p=21}} എന്നാൽ അക്കാലത്ത് അധ്യാപനത്തിലൊന്നും സജീവമല്ലാതിരുന്ന ഗുണ്ടോൾഫ് ഗീബൽസിനെ അസോസിയേറ്റ് പ്രഫസറായ [[Max Freiherr von Waldberg|മാക്സ് ഫ്രീഹെർ വൺ വാൽഡ്‌ബർഗിന്റെ]] സമീപത്തേക്ക് അയയ്ക്കുകയാണ് ഉണ്ടായത്. അദ്ദേഹവും ജൂതവംശജനായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=21}} വാൾഡ്‌ബർഗാണ് ഗീബൽസിനോട് വില്ല്യം വൺ ഷൂൾസിനെപ്പറ്റി പ്രബന്ധം തയ്യാറാക്കിക്കൊള്ളാൻ ഉപദേശിച്ചത്. തിസീസ് സമർപ്പിച്ച് വാചാപരീക്ഷയും കഴിഞ്ഞ ഗീബൽസിന് 1921 -ൽ [[PhD|പിഎച്ച്ഡി]] ലഭിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|pp=21, 22}} നാട്ടിലേക്കു മടങ്ങിയ ഗീബൽസ് ഒരു സ്വകാര്യ അധ്യാപകജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. ഒരു പ്രാദേശിക പത്രപ്രവർത്തനജോലിയും അയാൾ ചെയ്തുതുടങ്ങി. ആധുനികസംസ്കാരത്തോടുള്ള ഇഷ്ടക്കേടും [[antisemitism|ജൂതവിരുദ്ധതയും]] അയാളുടെ അന്നത്തെ എഴുത്തുകളിൽ കാണാം.{{sfn|Longerich|2015|pp=22–25}} 1922 വേനലിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ ഒരു സ്കൂൾ അധ്യാപികയായ എൽസെ ജാങ്കെയുമായി അയാൾ പ്രണയത്തിലായി.{{sfn|Longerich|2015|p=24}} താൻ പകുതി ജൂതയാണെന്ന് അവൾ പറഞ്ഞതോടെ ''പ്രണയം നഷ്ടമായിത്തുടങ്ങിയെന്ന്'' ഗീബൽസ് പറയുകയുണ്ടായെങ്കിലും{{sfn|Longerich|2015|p=24}} 1927 വരെ അവരെ ഗീബൽസ് കണ്ടുകൊണ്ടുതന്നെയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=72, 88}} അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു എഴുത്തുകാരനാവാൻ ഗീബൽസ് വർഷങ്ങളോളം ശ്രമിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=32–33}} 1923 മുതൽ പിൽക്കാലം മുഴുവൻ അയാൾ എഴുതിപ്പോന്ന [[Goebbels Diaries|ഡയറികൾ]] അയാളുടെ എഴുതുവാനുള്ള ത്വരയുടെ ബഹിർഗമനമായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=3}} എഴുത്തിൽ നിന്നും വരുമാനമൊന്നും ലഭിക്കാതിരുന്നതിനാൽ (1923 -ൽ അയാൾ രണ്ടു നാടകങ്ങൾ രചിച്ചിരുന്നെങ്കിലും രണ്ടും വിറ്റുപോയില്ല{{sfn|Longerich|2015|p=32}}) ഒരു ഓഹരിവിപണിയിലും കൊളോണിലെ ഒരു ബാങ്കിലും യാതൊരു ഇഷ്ടവും കൂടാതെ ക്ലാർക്കുജോലി ചെയ്യാൻ അയാൾ നിർബന്ധിതനായി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=33}}{{sfn|Longerich|2015|pp=25–26}} 1923 -ൽ ബാങ്കിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെട്ട ഗീബൽസ് റെയ്റ്റിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Longerich|2015|p=27}} ഇക്കാലത്ത് ധാരാളമായി വായിച്ച ഗീബൽസ് [[Oswald Spengler|ഒസ്‌വാൾഡ് സ്പെങ്ലർ,]] [[Fyodor Dostoyevsky|ദസ്തയേവ്‌സ്കി]], ബ്രിട്ടനിൽ ജനിച്ച ജർമൻകാരനായ [[Houston Stewart Chamberlain|ഹൂസ്റ്റൺ സ്റ്റീവാഡ് ചേമ്പർലെയിൻ]] (ഇയാളുടെ ''[[The Foundations of the Nineteenth Century|ഫൗണ്ടേഷൻസ് ഓഫ് നൈൻറ്റീന്ത് സെഞ്ചുറി]]'' (1899) എന്ന ഗ്രന്ഥം ജർമനിയിലെ തീവ്ര വലതുപക്ഷ നിലപാടുകളുടെ അംഗീകൃതഗ്രന്ഥമായിരുന്നു).എന്നിവരുടെ പുസ്തകങ്ങൾ വായിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|pp=24–26}} സാമൂഹികപ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ച് പഠനമാരംഭിച്ച ഗീബൽസ് വായിച്ചവയിൽ [[Karl Marx|കാൾ മാക്സ്]], [[Friedrich Engels|ഏംഗൽസ്]], [[Rosa Luxemburg|റോസ ലക്സംബർഗ്]], [[August Bebel|ആഗസ്ത് ബേബൽ,]] [[Gustav Noske|ഗുസ്താവ് നോസ്കെ]] എന്നിവരുടെ പുസ്തകങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Reuth|1994|p=28}}{{sfn|Longerich|2015|p=43}} ജർമൻ ചരിത്രകാരനായ [[Peter Longerich|പീറ്റർ ലോംഗറിക്കിന്റെ]] അഭിപ്രായപ്രകാരം 1923-24 കാലയളവിലെ ഗീബൽസിന്റെ ഡയറി പരിശോധിച്ചാൽ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ടവനായ, മത-തത്വചിന്ത സംഘർഷനിലപാടുകളുള്ള, ലക്ഷ്യമില്ലാത്ത ഒരു മനസായിരുന്നു ഗീബൽസിന് ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്നു മനസ്സിലാവും.{{sfn|Longerich|2015|pp=28, 33, 34}} 1923 മുതൽ മുന്നോട്ടുള്ള കാലത്തെ ഡയറികളിൽ നിന്നും അയാൾ അയാൾ ''[[völkisch|വോൾക്കിഷ്]]'' ദേശീയവാദത്തിലേക്കു മാറുന്നതുകാണാം.{{sfn|Longerich|2015|p=33}} ==നാസി പ്രവർത്തകൻ== 1924 -ലാണ് ആദ്യമായി ഗീബൽസിന് [[Adolf Hitler|ഹിറ്റ്‌ലറിലും]] [[Nazism|നാസിസത്തിലും]] താല്പര്യമുണ്ടായത്.{{sfn|Longerich|2015|p=36}} 1923 നവമ്പർ 8 നും 9 നും അട്ടിമറിയിലൂടെ ഭരണം പിടിക്കാനായി ഹിറ്റ്‌ലറുടെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ നടന്ന [[Beer Hall Putsch|ബിയർ ഹാൾ പുസ്ത്തിന്റെ]] വിചാരണ 1924 ഫെബ്രുവരിയിൽ ആണ് തുടങ്ങിയത്.{{sfn|Kershaw|2008|pp=127–131}} വലിയതോതിലുള്ള മാധ്യമശ്രദ്ധപിടിച്ചുപറ്റിയ ആ വിചാരണ ഹിറ്റ്‌ലർക്ക് തന്റെ ആശയപ്രചരണങ്ങൾക്കുള്ള നല്ലൊരു വേദിയായി മാറി.{{sfn|Kershaw|2008|pp=133–135}} അഞ്ചുവർഷത്തേക്കുള്ള ജയിൽശിക്ഷയാണു വിധിക്കപ്പെട്ടതെങ്കിലും കേവലം ഒരുവർഷത്തിനുശേഷം 1924 ഡിസംബർ 24 -ന് ഹിറ്റ്‌ലറെ ജയിലിൽ നിന്നും വിട്ടയച്ചു.{{sfn|Evans|2003|pp=196, 199}} തന്റെ വിശ്വാസത്തോടുള്ള ഹിറ്റ്‌ലറുടെ അചഞ്ചലമായ സമർപ്പണവും അയാളുടെ വ്യക്തിപ്രഭാവവും ഗീബൽസിനെ നാസിപ്പാർട്ടിയിലേക്ക് ആകർഷിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|pp=36, 37}} ഈ സമയത്തു തന്നെ നാസിപ്പാർട്ടിയിൽ ചേർന്ന ഗീബൽസിന്റെ പാർട്ടി അംഗത്ത്വസംഖ്യ 8762 ആയിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=33}} റൈൻ-റുർ ജില്ലയിലെ നാസിപ്പാർട്ടി തലവനായിരുന്ന [[Karl Kaufmann|കാൾ ഹോഫ്മാന്]], 1924 അവസാനത്തോടെ ഗീബൽസ് തന്റെ സേവനം ലഭ്യമാക്കി. കോഫ്‌മാൻ ഗീബൽസിനെ വടക്കൻ ജർമനിയിലെ ഒരു പ്രമുഖ നാസി സംഘാടകനായ [[Gregor Strasser|ഗിഗർ സ്റ്റ്രോസറിനു]] പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുകയും അയാൾ ഗീബൽസിനെ അവരുടെ ആഴ്‌ച്ചപ്പത്രത്തിലെ ജോലിചെയ്യുവാനും കൂടെ പ്രാദേശികപാർട്ടി ഓഫീസുകളിൽ ജോലി ചെയ്യുവാനും ഏർപ്പാടാക്കി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=40–41}} [[Rhineland|റൈൻലാന്റ്]]-[[Westphalia|വെസ്റ്റ്‌ഫാലിയയുടെ]] പ്രതിനിധിയായും പാർട്ടിക്കുവേണ്ടി സംസാരിക്കുന്നയാളുമായി ഗീബൽസ് നിയമിതനായി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=46}} മ്യൂണിക്കിൽ ഉള്ള എതിരാളികളായ ഹിറ്റ്‌ലർ ഗ്രൂപ്പിനേക്കാളേറെ സാമൂഹികവീക്ഷണവും കാഴ്‌ച്ചപ്പാടുകളും ഉള്ളവരായിരുന്നു ഗീബൽസ് അടക്കമുള്ള സ്റ്റ്രോസ്സേഴ്‌സിന്റെ ഉത്തര നാസിഗ്രൂപ്പിൽ ഉള്ളവർ.{{sfn|Kershaw|2008|p=167}} സ്റ്റ്രോസറിന് പലകാര്യങ്ങളിലും ഹിറ്റ്‌ലറുമായി അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നു അങ്ങനെ 1926 നവമ്പറിൽ പാർട്ടിയിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ അയാൾ തുടങ്ങി.{{sfn|Kershaw|2008|p=169}} സ്ട്രോസറുടെ നിലപാടുകൾ തന്റെ ആധിപത്യത്തിനു ഭീഷണിയാണെന്നു കണ്ട ഹിറ്റ്‌ലർ പ്രാദേശികഭരണനേതൃത്ത്വത്തിലെ അറുപതുപേരെയും ഗീബൽസ് അടക്കമുള്ള പാർട്ടി നേതാക്കളെയും [[Bamberg Conference|ബാംബേർഗിലെ ഒരു പ്രത്യേകയോഗത്തിൽ]] വിളിച്ചുചേർത്തു. സ്ട്രോസ്സറുടെ ഭരണകേന്ദ്രമായ അവിടെ വച്ച് ഹിറ്റ്‌ലർ രണ്ടുമണിക്കൂർ നീണ്ടുനിന്ന ഒരു പ്രസംഗം നടത്തുകയും അതിൽ സ്ട്രോസ്സറുടെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയരീതികളെ നിശിതമായി വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=168–169}} വടക്കേമേഖല സോഷ്യലേറ്റ് ഭാഗത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നതിനെ ഹിറ്റ്‌ലർ എതിർക്കുകയും അങ്ങനെ നീങ്ങുന്നപക്ഷം അത് ജർമനിയെ രാഷ്ട്രീയ ബോൽഷേവിസത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്നും ഹിറ്റ്‌ലർ പറഞ്ഞു. ''ജർമനിയിൽ ഇനി രാജകുമാരന്മാർ ഉണ്ടാവില്ലെന്നും, നമ്മുടെ ജനങ്ങളെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന ജൂതരീതികൾ ഉണ്ടാവില്ലെന്നും, ഭൂമി പിടിച്ചെടുത്ത് ഭാവി സുരക്ഷിതമാക്കുമെന്നും, എന്നാൽ അത് മുൻകാല പ്രഭുക്കളുടെ ഭൂമി പിടിച്ചെടുത്താവില്ലെന്നും മറിച്ച് കിഴക്കോട്ടുള്ള ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിക്കൊണ്ടായിരിക്കും'' എന്നും ഹിറ്റ്‌ലർ പ്രസംഗിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=169}} സോഷ്യലിസം എന്നത് ജൂതരുടെ കണ്ടുപിടിത്തമാണെന്നും സ്വകാരസ്വത്തുക്കൾ നാസിഭരണത്തിൽ പിടിച്ചെടുക്കുകയില്ലെന്നും കേട്ടപ്പോൾ താൻ ഞെട്ടിപ്പോയെന്നും ഹിറ്റ്‌ലറെ ഇനി താൻ പൂർണ്ണമായി വിശ്വസിക്കുകയില്ലെന്നും തന്റെ ഉള്ളിലുള്ള പിന്തുണ നഷ്ടമായെന്നും ഗീബൽസ് തന്റെ ഡയറിയിൽ എഴുതി.{{sfn|Longerich|2015|p=66}} എതിരാളികളെയും കൂടെ നിർത്തുന്നതിനായി ഗീബൽസ് അടക്കമുള്ള മൂന്നു വടക്കൻ നേതാക്കളുമായി ഹിറ്റ്‌ലർ യോഗങ്ങൾ നടത്തി.{{sfn|Longerich|2015|p=67}} തന്നെ കാണാൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ എത്തിയ ഗീബൽസിനായി സ്വന്തം കാർ തന്നെ അയച്ച ഹിറ്റ്‌ലറുടെ നടപടി ഗീബൽസിനെ അമ്പരപ്പിച്ചുകളഞ്ഞു. അന്നു വൈകീട്ട് ഹിറ്റ്‌ലറും ഗീബൽസും ബീയർഹാൾ റാലിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=67}} വ്യത്യാസങ്ങൾ മാറ്റി വച്ച് ഒത്തുപോകാൻ അടുത്ത ദിവസം മൂന്നുനേതാക്കളേയും ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ഹിറ്റ്‌ലർക്ക് കഴിഞ്ഞു. ''സാമൂഹ്യപ്രശ്നത്തിൽ'' തന്റെ നിലപാടിൽ ''പുതിയവെളിച്ചം'' വീശാൻ ഹിറ്റ്‌ലർക്ക് കഴിഞ്ഞതായി ഗീബലിനു ബോധ്യമായി.{{sfn|Longerich|2015|p=68}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പ്രഭാവത്തിൽ ഗീബൽസ് പൂർണ്ണമായും വീണുപോയി, ആ ആരാധനയും ബഹുമാനവും സത്യസന്ധമായ വിധേയത്വവും അയാളുടെ ജീവിതാന്ത്യം വരെ തുടർന്നു. ''ഞാൻ അയാളെ അത്രയ്ക്കും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഒക്കെത്തിനെപ്പറ്റിയും ഗാഢമായി ചിന്തിച്ചുറപ്പിച്ച ആളാണ് അയാൾ. ഇത്തരത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന മനസ്സുള്ള ഒരാൾ ആവണം എന്റെ നേതാവ്. ആ രാഷ്ട്രീയപ്രതിഭാശാലിക്കുമുന്നിൽ ഞാൻ നമിക്കുന്നു''. പിന്നീട് അയാൾ എഴുതി: ''"അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലർ, നിങ്ങൾ ഒരേ സമയം മഹാനും ലാളിത്യമുള്ളവനുമാണ്, അതിനാൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. എന്തൊരു പ്രതിഭാശാലി"."''{{sfn|Kershaw|2008|p=171}} ബാംബർഗിലെയും മ്യൂണിക്കിലെയും കൂടിച്ചേരലിനു ശേഷം പാർട്ടിയിൽ വരുത്താനുള്ള സ്ട്രോസ്സെഴ്‌സിന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങളെല്ലാം പിന്തള്ളപ്പെട്ടു. 1920 -ലെ നാസി പദ്ധതിയുടെ യഥാർത്ഥതീരുമാനങ്ങൾ മാറ്റമില്ലാതെ തുടർന്നു. കൂടാതെ പാർട്ടിയിൽ ഹിറ്റ്‌ലറുടെ സ്ഥാനം വളരെയധികം ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Kershaw|2008|p=171}} ==ആശയപ്രചാരകനായി ബെർളിനിൽ== [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം മ്യൂണിക്കിലെ പാർട്ടി സമ്മേളനങ്ങളിലും 1926 -ലെ വെയ്‌മർ പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിലും ഗീബൽസ് പ്രസംഗിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=61, 64}} അടുത്തവർഷത്തെ പരിപാടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിലും ആദ്യമായി ഗീബൽസ് പങ്കാളിയായി. റാലി ചിത്രീകരിക്കാൻ വേണ്ടകാര്യങ്ങൾ ഹിറ്റ്‌ലറും ഗീബൽസും കൂടിയാണു ചെയ്തത്.{{sfn|Thacker|2010|p=94}} ഈ പരിപാടികളുടെ വിജത്തെത്തുടർന്നു ലഭിച്ച അഭിനന്ദനങ്ങൾ അയാളെ വീണ്ടും ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ആശയങ്ങളുമായി അടുപ്പിക്കുകയും കൂടുതലായി ഹിറ്റ്‌ലറെ ആരാധിക്കാൻ ഇടയാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=62}} 1926 ആഗസ്റ്റിൽ ഗീബൽസിനെ [[ബെർലിൻ|ബെർളിനിലെ]] പാർട്ടിയുടെ ജില്ലാതലവനാക്കി നിയമിച്ചു. സെപ്തംബർ പകുതിയോടെ അങ്ങോട്ടു തിരിച്ച അയാൾ ഒക്ടോബർ മധ്യത്തിൽ ആ സ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തു. അങ്ങനെ സ്ട്രോസ്സറുടെ കൂടെയുള്ള വടക്കൻ കൂട്ടത്തെ വിജയകരമായി ഒതുക്കാൻ ഹിറ്റ്‌ലർക്കു കഴിഞ്ഞു.{{sfn|Longerich|2015|pp=71, 72}} ആ ഭാഗത്തു സംഘടനയെ ശക്തിപ്പെടുത്താൻ വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യാനുള്ള സമ്പൂർണ്ണ അധികാരമാണ് ഗീബൽസിനു ഹിറ്റ്‌ലർ നൽകിയത്. പ്രാദേശിക ''[[Sturmabteilung|സ്റ്റുർമബ്‌റ്റീലംഗിന്റെയും]]'' (SA) ''[[Schutzstaffel|ഷുട്സ്റ്റാഫ്ഫലിന്റെയും]]'' (SS) അധികാരവും ഗീബൽസിനായിരുന്നു. എന്നു മാത്രമല്ല, ഹിറ്റ്‌ലർ മാത്രമേ ഗീബൽസിനുമീതെ അധികാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.{{sfn|Longerich|2015|p=75}} ചുമതലയേക്കുമ്പോൾ ആയിരം പേരുണ്ടായിരുന്നു പാർട്ടി അംഗസംഖ്യ ഏറ്റവും മികച്ചവരെയും സജീവമായവരെയും മാത്രം നിലനിർത്തി ഗീബൽസ് 600 ആക്കി ചുരുക്കി. പണം ഉണ്ടാക്കാൻ അംഗസംഖ്യയും പാർട്ടിയോഗങ്ങളിലേക്ക് ടിക്കറ്റും അയാൾ ഏർപ്പെടുത്തി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=75}} പ്രസിദ്ധിയുടെ വില (സുപ്രസിദ്ധിയും, കുപ്രസിദ്ധിയും) കൃത്യമായി അറിഞ്ഞിരുന്ന അയാൾ തെരുവുകലാപങ്ങളെയും വെള്ളമടിപാർട്ടികളെയും പ്രകോപ്പിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ [[Communist Party of Germany|ജർമനിയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കെതിരെ]] ആക്രമണം അഴിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=75–77}} അക്കാലത്തു വികസിച്ചുവന്നിരുന്ന പരസ്യതന്ത്രങ്ങളെയും രാഷ്ട്രീയമേഖലകളിലേക്കും പരസ്യവാചകങ്ങളിലൂടെയും പരസ്യങ്ങളിൽ കൂടിയും വ്യാപിക്കാൻ അയാൾ ശ്രമിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|p=81}} വലിയ അക്ഷരങ്ങളും ചുവന്നനിറത്തിലുള്ള അച്ചടിയും വലിയ തലക്കെട്ടുകളും എല്ലാമുള്ള പോസ്റ്ററുകൾ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കേണ്ടവർക്ക് മുഴുവൻ വായിക്കാനുള്ള പ്രേരണ നൽകുന്ന തരത്തിലായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=76, 80}} {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 = Bundesarchiv Bild 119-2406-01, Berlin-Lustgarten, Rede Joseph Goebbels.jpg | width1 = 174 | caption1 = 1932 -ൽ ഗീബൽസ് ഒരു രാഷ്ട്രീയറാലിയിൽ പ്രസംഗിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ [[akimbo|എളിക്കു കയ്യുംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള നിൽപ്പ്]], അയാൾ ഒരു അധികാരസ്ഥാനത്താണ് ഉള്ളത് എന്നു കാണിക്കുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=82}} | image2 = Bundesarchiv Bild 102-17049, Joseph Goebbels spricht.jpg | width2 = 175 | caption2 = 1934 -ൽ ബർളിനിൽ നടത്തിയ ഒരു പ്രസംഗം. കൈ പിടിച്ചിരിക്കുന്നരീതി ഒരു ഭീഷണിയുടെ രീതിയാണ്.{{sfn|Longerich|2015|p=82}} }} ഹിറ്റ്‌ലറെപ്പോലെതന്നെ ഗീബൽസും പൊതുസ്ഥലത്തു പ്രസംഗിക്കുന്നതിനുള്ള പരിശീലനം കണ്ണാടിക്കുമുൻപിൽ വച്ചു നടത്തിയിരുന്നു. യോഗങ്ങൾക്കു മുൻപ് വർണ്ണാഭമായ ഘോഷയാത്രകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. മാർച്ചുകളും പാട്ടുകളും നിറഞ്ഞ ഇടങ്ങൾ പാർട്ടി ബാനറുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. (മിക്കപ്പോഴും താമസിച്ച്) വേദിയിലേക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിമിഷങ്ങൾ നാടകീയമായും പരമാവധി വികാരങ്ങൾ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന നിലയിലും ആയിരുന്നു. കൃത്യമായി മുൻകൂട്ടി തയ്യാർ ചെയ്ത പ്രസംഗങ്ങൾ വിചാരിച്ച രീതിയിൽ അംഗവിക്ഷേപങ്ങളോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ അയാൾ സമർത്ഥനായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്നെ കാഴ്ചക്കാരെ കയ്യിലെടുക്കാൻ അപ്പപ്പോൾ വേണ്ടരീതിയിൽ പ്രസംഗങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താനും അയാൾ മിടുക്കുകാട്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=75–79}}{{sfn|Longerich|2015|p=82}} പാർട്ടിപ്പരിപാടികളിലെ പ്രകടനങ്ങളിലും യോഗങ്ങളിലും നാസിപ്പാർട്ടിക്ക് ശ്രദ്ധകിട്ടാനായി കലാപമുണ്ടാക്കാനുള്ള ഗീബൽസിന്റെ തന്ത്രങ്ങൾ കാരണം 1927 മെയ് 5-ന് ബെർളിൻ നഗരത്തിൽ നാസിപ്പാർട്ടിയെ നിരോധിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=79}}{{sfn|Longerich|2015|pp=93, 94}} എന്നാൽ അക്രമസംഭവങ്ങൾ വർദ്ധിക്കുകയും ചെറുപ്പക്കാരായ നാസികൾ തെരുവിൽ ജൂതരെ വ്യാപകമായി അക്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=82}} ഒക്ടോബർ അവസാനം വരെ പൊതുപ്രസംഗങ്ങളിൽ നിന്നും ഗീബൽസിനെ വിലക്കുകയുമുണ്ടായി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=84}} ഇക്കാലത്താണ് ബെർളിൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നാസി ആശയപ്രചരണങ്ങൾക്കായി അയാൾ ''[[Der Angriff|ദർ ആംഗ്രിഫ്]]'' (''The Attack'') എന്ന ഒരു പത്രം തുടങ്ങിയത്. ആക്രമസ്വഭാവമുള്ള ഭാഷാരീതിയിൽ പുറത്തിറക്കിയ ആധുനികരീതിയിൽ ഉള്ള ഒരു പത്രമായിരുന്നു അത്.{{sfn|Longerich|2015|p=89}} പക്ഷേ അയാളെ നിരാശനാക്കിക്കൊണ്ട് ആദ്യം അതിന് വെറും 2000 കോപ്പിയേ പുറത്തിറക്കാനായുള്ളൂ. തികച്ചും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധവും ജൂതവിരുദ്ധവുമായിരുന്നു അതിലെ ഉള്ളടക്കമെല്ലാം.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=82}} ബെർളിനിലെ പോലീസ് തലവനായ ജൂതമതക്കാരനായ [[Bernhard Weiß (police executive)|ബെർണാഡ് വെയ്‌സ്]] ആയിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ അക്രമലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഒരാൾ. അയാളെ അപഹസിച്ചുകൊണ്ട് ''ഇസിഡോർ'' എന്നും വിളിച്ച് ജൂതരെ ആകെ പരിഹസിച്ച് എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രകോപനമുണ്ടാക്കി അയാളെ ഇടപെടുത്തി ഒരു കലാപമുണ്ടാക്കി അതിൽ നിന്നും മുതലെടുപ്പ് നടത്തുകയായിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ ലക്ഷ്യം.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=80–81}} സാഹിത്യലോകത്ത് ഒരു കൈ പരീക്ഷിക്കാനായി തന്റെ ''മൈക്കൾ'' എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ഒരു പുതുരൂപം ഇറക്കുകയും, വിജയം വരിക്കാത്ത ''Der Wanderer'' എന്നും ''Die Saat'' (''The Seed'') എന്നും രണ്ടു നാടകങ്ങൾ ഇറക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ രണ്ടാമത്തതോടെ അയാൾ തന്റെ നാടക-സാഹിത്യപ്രവൃത്തികൾ അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|pp=95, 98}} അന്നേക്കു വിവാഹിതയായി ഒരു ചെറിയ കുട്ടിയുടെ അമ്മയായ തന്റെ പഴയ കാമുകി ആങ്ക സ്റ്റാൽഹെം അടക്കം പല സ്ത്രീകളുമായി ഗീബൽസിന് അക്കാലത്തു ബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. വളരെവേഗം പ്രണയത്തിൽ വീണുപോയിരുന്ന അയാൾ പെട്ടെന്നുതന്നെ അവ മടുക്കുകയും പുതിയ ആരിലേക്കെങ്കിലും നീങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഒരു സ്ഥിരം ബന്ധം തന്റെ രാഷ്ട്രീയഭാവിയെ എങ്ങനെയെല്ലാം ബാധിച്ചേക്കുമെന്ന് അയാൾ സ്ഥിരമായി വേവലാതിപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=108–112}} മെയ് 20 നടക്കേണ്ട തെരഞ്ഞെടുപ്പിനു മുന്നോടിയായി 1928 ആദ്യം നാസിപ്പാർട്ടിക്കെതിരായ വിലക്ക് നീക്കി.{{sfn|Longerich|2015|pp=99–100}} ലക്ഷത്തോളം വോട്ടുകൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും രാജ്യമൊട്ടാകെ എടുത്താൽ കേവലം 2.6 ശതമാനം മാത്രം വോട്ടുകൾ നേടുകയും ചെയ്ത നാസിപ്പാർട്ടി ദയനീയമായ ഒരു പ്രകടനമാണ് കാഴ്‌ച്ച വച്ചത്. 1.4 ശതമാനം മാത്രം വോട്ടുകൾ ലഭിച്ച ബർളിനിലെ പ്രകടനം അതിലും കഷ്ടമായിരുന്നു.{{sfn|Evans|2003|p=209}} വിജയിച്ച 12 നാസിപ്പാർട്ടി അംഗങ്ങളിൽ ഒരാൾ ഗീബൽസ് ആയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2003|p=209}} ജനപ്രതിനിധി ആയതിനാൽ പോലീസ് മേധാവിയെ അപമാനിച്ചതടക്കം പല കേസുകളിൽ നിന്നും അയാൾ രക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Longerich|2015|p=94}} 1931 ഫെബ്രുവരിയിൽ ജനപ്രതിനിധികൾക്കുള്ള സുരക്ഷയ്ക്കെതിരായ നിയമം വരികയും മുൻവർഷങ്ങളിൽ തന്റെ പത്രത്തിൽ വന്ന അപമാന-വാർത്തകൾക്ക് പ്രതിവിധിയായി പിഴയടക്കേണ്ടിവരികയും ചെയ്തു ഗീബൽസിന്.{{sfn|Longerich|2015|pp=147–148}} ''ബെർളിൻ വർക്കേഴ്സ് ന്യൂസ്പേപ്പർ (Berliner Arbeiterzeitung'') എന്ന തന്റെ പത്രത്തിൽ ഗ്രിഗർ സ്ട്രോസർ നാഗരികവോട്ടുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടത് ഗീബൽസിന്റെ പരാജയമാണെന്ന് എഴുതുകയുണ്ടായി.{{sfn|Longerich|2015|pp=100–101}} എന്നാൽ ഗ്രാമീണമേഖലകളിൽ പാർട്ടി താരതമ്യേന നന്നായിട്ടുതന്നെയും ചിലയിടങ്ങളിൽ 18 ശതമാനം വരെയും വോട്ടുനേടുകയുണ്ടായി.{{sfn|Evans|2003|p=209}} നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാതെ ഭൂമി ഏറ്റെടുക്കൽ ജൂതന്മാരായ ഊഹക്കച്ചവടക്കാരിൽ നിന്നും മാത്രമേ ഉണ്ടാവുകയുള്ളൂ എന്നും മറ്റു പ്രഭുക്കന്മാരിൽ നിന്നും ഉണ്ടാവില്ലെന്നും തെരഞ്ഞെടുപ്പിനു തൊട്ടുമുന്നേയുള്ള പാർട്ടിയുടെ അജണ്ടയിലെ 17 -മതു ഇനത്തിന്റെ ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പ്രഖ്യാപനം ഇതിനൊരു കാരണമായിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|p=189}} തെരഞ്ഞെടുപ്പിനുശേഷം കർഷകവിഭാഗത്തിലെ വോട്ടുകൾ ആകർഷിക്കാനുള്ള പരിപാടികളിൽ പാർട്ടി ശ്രദ്ധവച്ചു.{{sfn|Evans|2003|pp=209, 211}} തെരഞ്ഞെടുപ്പിനു ശേഷം ഉടൻതന്നെ മെയ് മാസത്തിൽ ഗീബൽസിനെ പാർട്ടിയുടെ ആശയപ്രചരണ (പ്രൊപഗാണ്ട) നേതാവായി നിയമിക്കാൻ ഹിറ്റ്‌ലർ വിചാരിച്ചു. എന്നാൽ ഈ സ്ഥാനത്തുനിന്നും ഗ്രിഗർ സ്ട്രോസറിനെ മാറ്റിയാൽ അതു പാർട്ടിയിൽ പിളർപ്പ് ഉണ്ടാക്കുമെന്ന് ഭയക്കുകയും ചെയ്തു. താൻതന്നെയാണ് ഈ സ്ഥാനത്തിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യൻ എന്നു ഉറപ്പിച്ച ഗീബൽസ് എങ്ങനെയാണ് ആശയപ്രചരണം സ്കൂളുകളിലും മീഡിയയിലും വിജയകരമായി നടപ്പാക്കാമെന്നതിനെക്കുറിച്ച് ആശയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.{{sfn|Longerich|2015|p=116}} [[File:Bundesarchiv Bild 146-1978-043-14, Horst Wessel.jpg|thumb|upright[[Horst Wessel|ഹോർസ്റ്റ് വീസലിന്റെ]] 1930 -ലെ കൊലപാതകം ഗീബൽസ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് ''പാതിമനുഷ്യർ'' ക്കെതിരെ {{sfn|Siemens|2013|p=143}} പ്രൊപഗണ്ടയ്ക്കുള്ള ഒരു ഉപകരണമാക്കി{{sfn|Longerich|2015|p=124}}]] 1930 -ഓടെ നാസികളും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും തമ്മിലുള്ള പോര് മുറുകുകയും പ്രാദേശിക [[എസ് എസ്|എസ് എ]] നേതാവായ [[Horst Wessel|ഹോർസ്‌റ്റ് വീസലിനെ]] രണ്ടു കമ്യൂണിസ്റ്റ് അംഗങ്ങൾ വെടിവച്ചുകൊല്ലുന്നതിൽ വരെ കാര്യങ്ങൾ എത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=123}} ഈ മരണം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനും അയാളെ നാസിരക്തസാക്ഷിയാക്കാനും ഗീബൽസ് തുനിഞ്ഞിറങ്ങി. വീസലിന്റെ ഗാനമായ ''Die Fahne hoch'' (''കൊടിയുയർത്തുക'') എന്നതിനെ പേരുമാറ്റി ''[[Horst-Wessel-Lied|ഹോർസ്റ്റ് വീസൽ ഗാനം]]'' എന്നപേരിൽ നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗികഗാനമാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=124}} [[Great Depression|മഹാസാമ്പത്തികമാന്ദ്യം]] ജർമനിയെ പിടിച്ചുകുലുക്കുകയും 1930 -ഓടെ വലിയതോതിലുള്ള തൊഴിലില്ലായ്മ പെരുകുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=127}} ഇക്കാലത്ത് സ്ട്രോസ്സർ സഹോദരങ്ങൾ ''നാഷണൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ്'' എന്ന പേരിൽ പുതിയൊരു ദിനപത്രം ബർളിനിൽ പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|pp=125, 126}} അവരുടെ തന്നെ മറ്റു പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പോലെ ഇവയിലും അവരുടെ രീതിയിലുള്ള നാസിസത്തിന്റെ ഒരു വകഭേദമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|Kershaw|2008|p=200}} ഇതെപ്പറ്റി ഗീബൽസ് ഹിറ്റ്‌ലറോടു പരാതിപറയുകയും ഇവയുടെ വളർച്ച തന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്ക് തിരിച്ചടി ആയെന്നും പറയുകയുണ്ടായി.{{sfn|Longerich|2015|pp=125, 126}} 1930 ഏപ്രിൽ അവസാനത്തോടെ ഹിറ്റ്‌ലർ പരസ്യമായിത്തന്നെ സ്ട്രോസറിനെതിരെ രംഗത്തെത്തുകയും നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ പ്രൊപഗണ്ട വിഭാഗം തലവനായി അയാളെ മാറ്റി ഗീബൽസിനെ നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=128}} ഗീബൽസ് ആദ്യം ചെയ്തത് ''നാഷണൽ സോഷ്യലിസ്റ്റിന്റെ'' വൈകുന്നേരത്തെ പ്രസിദ്ധീകരണം നിർത്തിവയ്പ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=129}} പാർട്ടിയുടെ ദേശീയ പത്രമായ''[[Völkischer Beobachter]]'' (പീപ്പിൾസ് ഒബ്സേർവർ) അടക്കം സകലപ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെയും ചുമതല ഗീബൽസിന്റെ കയ്യിലായി.{{sfn|Longerich|2015|p=130}} 1928 -ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ കൂട്ടുമുന്നണി സർക്കാരിന് സാമ്പത്തികമേഖലയുടെ തീവ്രമായ തകർച്ചയാൽ 1930 മാർച്ച് 27-ന് സ്ഥാനം ഒഴിയേണ്ടിവന്നു. ഒരു പുതിയ മന്ത്രിസഭ ഉണ്ടാക്കുകയും അതിന്റെ അധികാരമുപയോഗിച്ച് പ്രസിഡണ്ട് [[Paul von Hindenburg|പോൾ വൺ ഹിൻഡൻബർഗ്]] [[emergency powers|അടിയന്തര വിധികൾ]] പുറപ്പെടുവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Evans|2003|pp=249–250}} അയാൾ [[Heinrich Brüning|ഹെൻറിക് ബ്രൂണിംഗിനെ]] [[Chancellor of Germany|ചാൻസലറായി]] നിയമിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=199}} 1930 സെപ്തംബർ 14 -ന് പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ട തെരഞ്ഞെടുപ്പിനുള്ള ഒരുക്കത്തിന്റെ നേതൃസ്ഥാനത്ത് നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ നേതാവായി ഗീബൽസ് അവരോധിക്കപ്പെട്ടു. ആയിരക്കണക്കിനു മീറ്റിംഗുകളും റാലികളുമായി വമ്പൻ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചരണമാണ് നാസികൾ നടത്തിയത്.{{sfn|Kershaw|2008|p=202}} രാജ്യത്തെ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണം [[Weimar Republic|വീമർ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] നിലപാടുകളാണെന്നും, പ്രത്യേകമായി [[Treaty of Versailles|വേർസാലിസ് ഉടമ്പടി]]<nowiki/>യാണ് ജർമനി സാമ്പത്തികമായി തകരാനുള്ള കാരണമെന്നുമെല്ലാം ഊന്നിയായിരുന്നു ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പ്രസംഗങ്ങൾ. വർഗ്ഗത്തിലും ദേശീയഐക്യത്തിലും ഊന്നിയുള്ള ഒരു പുതിയ ജർമൻ സൊസൈറ്റി വേണമെന്നുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഹിറ്റ്‌ലർ മുന്നോട്ടുവച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=202}} 65 ലക്ഷം വോട്ടുകളുമായി സഭയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തോടെ 107 സീറ്റുകൾ കിട്ടിയത് ഹിറ്റ്‌ലറെയും ഗീബൽസിനെയും അമ്പരപ്പിച്ചുകളഞ്ഞു.{{sfn|Kershaw|2008|p=202}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-2004-1202-500, Adolf Hitler, Joseph Goebbels, Tochter.jpg|thumb|upright|left|ഗീബൽസും മകൾ ഹെൽഗയും [[Adolf Hitler|ഹിറ്റ്‌ലറോടൊപ്പം]]]] ഏതാനും നാളുകൾക്കു മുൻപേ നാസിപ്പാർട്ടിയിൽ ചേർന്ന, വിവാഹമോചിതയായ [[Magda Goebbels|മാഗ്ഡ ക്വാന്റിനെ]] 1930 ഒടുക്കമാണ് ഗീബൽസ് കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. ഗീബൽസിന്റെ സഹായിയായി ബെർളിനിലെ പാർട്ടി ഓഫീസിലാണ് അവർ ജോലിചെയ്തിരുന്നത്. ''റെയ്ക്കൻസ്ലെർപ്ലാറ്റ്സിലുള്ള'' അവരുടെ വസതി താമസിയാതെ ഹിറ്റ്‌ലറുടെയും മറ്റു നാസിനേതാക്കളുടെയും യോഗസ്ഥലമായി മാറി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=94}} 1931 ഡിസംബർ 19 -ന് മാഗ്ഡയും ഗീബൽസും വിവാഹിതരായി, ഹിറ്റ്‌ലർ ആയിരുന്നു അതിന്റെ സാക്ഷി.{{sfn|Longerich|2015|p=167}} 1932 -ൽ നടന്ന മറ്റു രണ്ട് തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഗീബൽസ് രാജ്യമെമ്പാടും വലിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പുറാലികളും യോഗങ്ങളും പരേഡുകളും പ്രസംഗപരമ്പരകളും നടത്തി. രാജ്യം മുഴുവൻ വിമാനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് ''ജർമനിക്ക് ഫ്യൂറർ'' എന്ന സ്ലോഗനുമായി ഹിറ്റ്‌ലർ പ്രചരണം നടത്തി.{{sfn|Kershaw|2008|p=227}} ഗീബൽസും ധാരാളം പ്രസംഗങ്ങൾ ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് നടത്തി.{{sfn|Longerich|2015|pp=172, 173, 184}} പലപ്രസംഗങ്ങളും [[gramophone record|ഗ്രാമഫോൺ റിക്കാർഡുകളായും]] ലഘുലേഖകളായും പുറത്തിറക്കി. പല നിശ്ശബ്ദചലച്ചിത്രങ്ങളും ഈ ആവശ്യത്തിന് ഗീബൽസ് പുറത്തിറക്കിയെങ്കിലും അവ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടത്ര സ്ജ്ജീകരണങ്ങൾ പലനാടുകളിലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.{{sfn|Thacker|2010|p=125}} പല പോസ്റ്ററുകളും അക്രമചിത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും അതിശക്തനായ ഒരാൾ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങളും ഒക്കെ ചേർന്നതായിരുന്നു.{{sfn|Evans|2003|pp=290–291}} എതിരാളികളെ "[[November criminals|നവമ്പർ കുറ്റക്കാർ]]" "ജൂത കരിങ്കാലികൾ", ''കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭീഷണി'' എന്നെല്ലാം വിശേഷിപ്പിച്ചായിരുന്നു പോസ്റ്ററുകൾ.{{sfn|Evans|2003|p=293}} നാസിപ്പാർട്ടിക്കുള്ള പിന്തുണ ഏറിവന്നെങ്കിലും രണ്ട് തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ എത്തിയില്ല. സാമ്പത്തിക നില ഭദ്രമാക്കാനും രാജ്യത്തിന്റെ നില സ്ഥിരമാക്കാനുമായി ഹിൻഡെർബർഗ് 1933 ജനുവരി 30-ന് ഹിറ്റ്ലറെ ചാൻസലർ ആയി വാഴിച്ചു.{{sfn|Evans|2003|p=307}} ==പ്രൊപഗാണ്ട മന്ത്രി== ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ വിജയം അഘോഷിക്കാൻ ഗീബൽസ് 1930 ജനുവരി 30 -ന് ബെർലിൻ നഗരത്തിൽ 60000 -ത്തോളം ആൾക്കാരുടെ ഒരു പന്തംകൊളുത്തി പ്രകടനം നടത്തി. അവരിൽ മിക്കവരും യൂണീഫോം ധാരികളായ എസ് എസ്, എസ് എ അംഗങ്ങൾ ആയിരുന്നു. ആ സംഭവം ലൈവ് ആയിത്തന്നെ റേഡിയോവിൽ കമന്ററിയായി വന്നിരുന്നു. ദീർഘനാൾ പാർട്ടി അംഗമായ പിന്നീട് വൈമാനിക മന്ത്രിയുമായ [[Hermann Göring|ഗോറിംഗ്]] ആയിരുന്നു കമന്ററി നൽകിയത്.{{sfn|Evans|2003|pp=310–311}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പുതിയ മന്ത്രിസഭയിൽ അംഗമാക്കാതിരുന്നത് ഗീബൽസിനെ നിരാശപ്പെടുത്തി. താൻ പ്രതീക്ഷിച്ച [[Reich Ministry of Science, Education and Culture|സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയത്തിന്റെ]] ചുമതല [[Bernhard Rust|ബേൺഹാഡ് റസ്റ്റിനാണ്]] ലഭിച്ചത്.{{sfn|Longerich|2015|p=206}} തന്റെ കീഴിലുള്ളവർക്ക് പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ഉത്തരവുകൾ നൽകിവന്നിരുന്ന ഹിറ്റ്‌ലറുടെ രീതിയുമായി മറ്റു നാസിപ്പാർട്ടി അംഗങ്ങളെപ്പോലെ ഗീബൽസിനും പൊരുത്തപ്പെടേണ്ടിയിരുന്നു. ഇതിൽത്തന്നെ പലരുടെയും ചുമതലകളും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും അന്യോന്യം കയറിയിറങ്ങിക്കിടന്നിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=131}} ഈ തരത്തിൽ തന്റെ കീഴിലുള്ളവരിൽ പരസ്പരം അവിശ്വാസവും, മൽസരബുദ്ധിയും, ഉൾപ്പോരുകളും ഉണ്ടാക്കാനും അതുവഴി തന്റെ അധികാരം പരമാവധിയാക്കിവയ്ക്കാനും ഹിറ്റ്‌ലർക്കു കഴിഞ്ഞു.{{sfn|Kershaw|2008|p=323}} 1933 ഫെബ്രുവരി 27- ന് ഉണ്ടായ [[Reichstag fire|പാർലമെന്റിലെ തീവയ്പ്പുസംഭവം]] വിഷയമാക്കി ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ നിർദ്ദേശത്താൽ പ്രസിഡണ്ടിനെക്കൊണ്ട് [[Reichstag Fire Decree|രാജ്യരക്ഷാനിയമത്തിൽ]] ഒപ്പുവയ്പ്പിച്ചു. ജർമൻ ചരിത്രത്തിൽ ജനാധിപത്യാവകാശങ്ങൾ മറികടന്ന് ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ ഏകാധിപത്ത്തിലേക്ക് ഭരണം കൊണ്ടുചെന്നെത്തിച്ച നിയമനിർമ്മാണങ്ങളുടെ തുടക്കമായിരുന്നു അത്.{{sfn|Evans|2003|pp=332–333}} മാർച്ച് 5 -ന് പാർലമെന്റിലേക്ക് മറ്റൊരു (നാസിഭരണക്കാലത്തെ അവസാന) തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നു..{{sfn|Evans|2003|p=339}} കൂടുതൽ സീറ്റുകളും വോട്ടുകളും ലഭിച്ചെങ്കിലും നാസികൾ വിചാരിച്ചത്ര ഭീമമായ ഒരു ഭൂരിപക്ഷം അതിൽ ലഭിച്ചില്ല.{{sfn|Longerich|2015|p=212}} മാർച്ച് 14 -ന് ഗീബൽസിനെ ഹിറ്റ്‌ലർ പുതുതായുണ്ടാക്കിയ [[Reich Ministry of Public Enlightenment and Propaganda|പ്രബോധയ- ആശയപ്രചാരണ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ]] ചുമതലയേൽപ്പിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=121}} [[File:Thousands of books smoulder in a huge bonfire as Germans give the Nazi salute during the wave of book-burnings that... - NARA - 535791.tif|thumb|[[Nazi book burning|നാസികളുടെ പുസ്തകം കത്തിക്കൽ]], 1933 മെയ് 10 ]] ജർമനിയിലെ സംസ്കാരങ്ങളെയും ബൗദ്ധികമേഖലകളെയും മുഴുവനും നാസിവൽക്കരിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച ഈ മന്ത്രാലയം ഒരു 18 -ആം നൂറ്റാണ്ട് നിർമ്മിതിയായ [[Ordenspalais|ഓർഡൻപാലൈസിൽ]] ആണ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങിയത്.{{sfn|Longerich|2015|pp=212–213}} 1933 മാർച്ച് 25 -ന് നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ലഭിച്ച 37 ശതമാനം ജനസമ്മതിയെ 100 ശതമാനമാക്കി മാറ്റലായിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ ലക്ഷ്യം. മറ്റൊന്നു നാസിപ്പാർട്ടിക്ക് ജനങ്ങളുടെയാകെ പിന്തുണയുണ്ടെന്ന് മറ്റു രാജ്യങ്ങളെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുകയെന്നതും.{{sfn|Evans|2005|p=121}} ഗീബൽസ് നടത്തിയ ആദ്യനാടകീയപ്രവൃത്തികളിൽ ഒന്ന് മാർച്ച് 21 -ന് പോട്‌സ്ഡാമിൽ ഹിൻടൻബർഗിൽ നിന്നു അധികാരം ഹിറ്റ്‌ലറിലേക്കു മാറുന്നതിനെ പോട്‌സ്ഡാം ദിനം എന്ന പേരിൽ കൊണ്ടാടുന്നത് ആയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=214}} ഏപ്രിൽ ഒന്നിന് [[Nazi boycott of Jewish businesses|ജൂത കച്ചവടഇടപാടുകളെയെല്ലാം വിലക്കുന്ന ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പ്രഖ്യാപനം]] എഴുതിത്തയ്യാറാക്കിയത് ഗീബൽസ് ആയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=218}} ആ മാസം ഒടുക്കം റെയ്‌ഡ്റ്റിലേക്ക് യാത്രചെയ്ത ഗീബൽസിന് അവിടെ വമ്പനൊരു വരവേൽപ്പാണു ലഭിച്ചത്. നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ എല്ലാം ഗീബൽസിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം പേരിട്ട പ്രധാനതെരുവിൽ അണിനിരന്നു. അടുത്തദിവസം അയാളെ ഒരു പ്രാദേശിക നായകനായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|p=221}} ലോക തൊഴിലാളിദിനമായ മെയ് 1 -നെ ഗീബൽസ് നാസിവിജയങ്ങളുടെ ദിനമാക്കി ആചരിക്കാൻ ഏർപ്പാടാക്കി. സാധാരണ തൊഴിലാളിസംഘടനകളുടെ പരിപാടി ൻ നടന്നിരുന്നതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ബെർളിനിൽ കൂറ്റൻ പാർട്ടി റാലി അയാൾ നടത്തി. അടുത്തദിവസം എസ് എസ്സും എസ് എ യും കൂടി രാജ്യത്തെ തൊഴിലാളി സംഘടനകളെയെല്ലാം നിർബന്ധപൂർവ്വം പിരിച്ചുവിട്ടു, ആ സ്ഥാനത്ത് നാസികളുടെ [[German Labour Front|ജർമൻ ലേബർ ഫ്രണ്ട്]] സൃഷ്ടിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=128–129}} "ഞങ്ങളാണ് ജർമനിയുടേ ഉടമസ്ഥർ", എന്നാണ് അയാളുടെ മെയ് മൂന്നിന്റെ ഡയറിയിൽ എഴുതിയിട്ടുള്ളത്.{{sfn|Evans|2003|p=358}} രണ്ടാഴ്‌ചയ്ക്കുള്ളിൽ മെയ് പത്തിന് ബെർളിനിൽ [[Nazi book burning|നാസികളുടെ പുസ്തകം കത്തിക്കൽ പരിപാടിയിൽ]] അയാൾ പ്രസംഗിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|p=224}} ഇതിനിടയിൽ ജൂതരെ ജർമനിയിൽ പരമാവധി മുഖ്യധാരയിൽ നിന്നും ഒറ്റപ്പെടുത്താനും ജർമൻ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കാനും നാസികൾ നിയമനിർമ്മാണം നടത്തിത്തുടങ്ങി. 1933 ഏപ്രിൽ 7 -ൻ പാസാക്കിയ [[Law for the Restoration of the Professional Civil Service|പ്രൊഫഷണൽ സിവിൽ സർവീസ് തിരിച്ചാക്കൽ നിയമം]] അനുസരിച്ച് [[Aryan|ആര്യന്മാർ]] അല്ലാത്തവരെയെല്ലാം സിവിൽ സർവീസിൽ നിന്നും നിയമ-ഉദ്യോഗങ്ങളിൽ നിന്നും വിരമിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി.{{sfn|Longerich|2010|p=40}} അതുപോലെതന്നെയുണ്ടാക്കിയ മറ്റു നിയമങ്ങൾ ജൂതരെ മറ്റു പല തൊഴിൽ മേഖലകളിൽ നിന്നും വിലക്കി.{{sfn|Longerich|2010|p=40}} ഹിറ്റ്‌ലർ അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തതിനു പിന്നാലെ തന്നെ ആദ്യ [[Nazi concentration camps|നാസി കോൺസൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകൾ]] രൂപീകൃതമായി (ആദ്യമാദ്യം അവ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളെ തടവിലിടാനായിട്ടാണു രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരുന്നത്).{{sfn|Evans|2003|p=344}} ''[[Gleichschaltung|ഗ്ലീച്‌സ്ഷോൽടംഗ്]]'' (ഏകീകരണം) എന്ന പേരിട്ട ഒരു പരിപാടി വഴി ജീവിതത്തിലെ എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും പാർട്ടിയുടെ ആധിപത്യത്തിൽ കീഴിൽ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടുനീങ്ങി. കർഷകരുടേതടക്കം എല്ലാ സംഘടനകളുടെയും ക്ലബ്ബുകളുടെയും നേതൃത്ത്വങ്ങൾ പാർട്ടി അനുഭാവികളുടെയോ പാർട്ടി അംഗങ്ങളുടെയോ കൈപ്പിടിയിൽ ഒതുക്കി. 1933 ജൂൺ ആയപ്പോഴേക്കും ആർമിയും പള്ളിയും അല്ലാതെയുള്ള എല്ലാ സംഘടനകളുടെയും നേതൃസ്ഥാനം നാസികളുടെ കയ്യിലായി.{{sfn|Evans|2005|p=14}} മാധ്യമങ്ങളെ വരുതിയിൽ നിർത്തി സാധാരണക്കാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ നാസിപ്പാർട്ടിക്ക് അനുകൂലമായി രൂപികരിക്കുന്നതിനായുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1933 ഒക്ടോബർ 4 -ന് കൊണ്ടു വന്ന ഷിഫ്‌റ്റ്‌ലേർഗെസെറ്റ്സ് നിയമം (പത്രാധിപ നിയമം) പിന്നീട് പൊതുജനമാധ്യമങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ ഔദ്യോഗികനയമായി മാറി.{{sfn|Hale|1973|pp=83–84}} ഇറ്റലിയിലെ [[Benito Mussolini|മുസോളിനിയുടെ]] പത്രനിയമത്തിന്റെ മാതൃകയിൽ പടച്ച നിയമപ്രകാരം പത്രമാധ്യമങ്ങളിൽ എഴുതുന്നവനും വാർത്തകൾ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നവനും വരയ്ക്കുന്നവനുമെല്ലാം അവരുടെ പരിചയത്തിന്റെയും വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും വംശീയതയുടെയുമെല്ലാം അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയിരുന്നു തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടേണ്ടത്.{{sfn|Hale|1973|pp=85–86}} ഈ നിയമപ്രകാരം മാധ്യമപ്രവർത്തകർ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ നാസിസത്തെ ഒരു ജീവിത ദർശനശാസ്ത്രമായും സർക്കാരിന്റെ നയമായും വേണമായിരുന്നു അവതരിപ്പിക്കാൻ.{{sfn|Hale|1973|p=86}} 1934 ജൂൺ ഒടുക്കമായപ്പോഴേക്കും എസ് എയുടെ നേതാക്കളെയും ഗിഗർ സ്ട്രോസർ അടക്കം നാസി എതിരാളികളെ മുഴുവൻ പിന്നീട് [[Night of Long Knives|വലിയ കഠാരകളുടെ രാത്രി]] എന്ന് അറിയപ്പെട്ട ഒരു ശുദ്ധീകരണത്തിലൂടെ നാസികൾ അറസ്റ്റുചെയ്യുകയും കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. മ്യൂണിക്കിൽ എസ് എ നേതാവായ [[Ernst Röhm|ഏണസ്റ്റ് റോമിനെ]] അറസ്റ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ ഗീബൽസ് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=132–134}} 1934 ആഗസ്റ്റ് 2-ന് പ്രസിഡണ്ട് വൺ ഹിൻടൺബർഗ് മരണമടഞ്ഞു. ഒരു റേഡിയോ ടെലകാസ്റ്റിൽ പ്രസിഡണ്ടിന്റെയും ചാൻസലറുടെയും സ്ഥാനങ്ങൾ ഒന്നാക്കിയെന്നും ആ സ്ഥാനത്ത് ഹിറ്റ്‌ലർ ആയിരിക്കുമെന്നും അയാൾ ''[[Führer|ഫ്യൂററും റീക്സ്കാൻസ്ലർ]]'' (നേതാവും ചാൻസലറും) എന്നു അറിയപ്പെടുമെന്നും ഗീബൽസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=137}} ==മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം== പ്രൊപഗണ്ട മന്ത്രാലയത്തിന് ഏഴു വിഭാഗങ്ങൾ ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഭരണകാര്യങ്ങളും നിയമകാര്യങ്ങളും; വലിയ റാലികൾ; പൊതുജനാരോഗ്യം; യുവജനക്ഷേമവും വംശ-വർഗ്ഗകാര്യങ്ങളും; റേഡിയോ; ദേശീയ-വിദേശമാധ്യമങ്ങൾ; സിനിമകളും സിനിമ-[[censorship|സെൻസർഷിപ്പും]]; കല, സംഗീതം, നാടകം; സ്വദേശവും വിദേശവുമായand എതിർ പ്രൊപഗണ്ടകളെ നേരിടൽ എന്നിവയായിരുന്നു അവ.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=140–141}} നൈമിഷികമായി മാറുന്നതരവും പ്രവചനാതീതവുമായിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ നേതൃ‌രീതികൾ. മുതിർന്ന സഹപ്രവർത്തകരെ മാറിമാറി പിന്തുണയ്ക്കുകയും പെട്ടെന്ന് പെട്ടെന്നു അഭിപ്രായം മാറ്റുകയും ചെയ്യും. കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ വളർ വിഷമുള്ള ഒരു നേതാവായിരുന്ന ഗീബൽസ് തന്റെ ജീവനക്കാരെ പരസ്യമായി കൊച്ചാക്കുമായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=370}} തന്റെ ജോലിയിൽ അയാൾ വൻവിജയമായിരുന്നു. 1938 -ൽ ലൈഫ് മാഗസിൻ എഴുതിയത് ''അയാൾ ആരെയും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, അയാളെ ആരും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, എന്നാൽ ഏറ്റവും മികവോടെ നയിക്കപ്പെടുന്ന നാസി വകുപ്പ് ആണ് അയാളുടേത്'' എന്നാണ്.{{sfn|LIFE Magazine|1938}} ചലച്ചിത്രശാഖയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർ എല്ലാവരും നിർബന്ധിതമായി ചേരേണ്ട റെയ്ക്ക് ഫിലിം ചേമ്പർ 1933 ജൂണിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Longerich|2015|pp=224–225}} നാസി ചായ്‌വുള്ളതും പ്രൊപഗാണ്ട സന്ദേശങ്ങളുമുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കന്നതിനെ ഗീബൽസ് പ്രോൽസാഹിപ്പിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=157}} സെപ്തംബറീൽ സൃഷ്ടിച്ച ''[[Reichskulturkammer|രെയ്‌ഷ്കൽച്ചർക്രാമറിന്റെ]]'' (ജർമൻ സാംസ്കാരിക ചേമ്പർ) ആഭിമുഖ്യത്തിൽ പ്രക്ഷേപണത്തിനും കലകൾക്കും സാഹിത്യത്തിനും സംഗീതത്തിനും സാഹിത്യത്തിനുമെല്ലാം ഗീബൽസ് പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം വിഭാഗം ഉണ്ടാക്കി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=142}} ചലച്ചിത്രമേഖലയിൽ എന്നപോലെതന്നെ മറ്റേതു മേഖലകളിലും പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹമുള്ളവർ അതത് വിഭാഗങ്ങളിൽ ചേരേണ്ടതുണ്ട്, അങ്ങനെ നാസിവീക്ഷണത്തിന് വിരുദ്ധമായ നിലപാടുകൾ ഉള്ളവർ അതിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെടുകയും വൈകാതെ നിശ്ശബ്ദരാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=138}} ഇവ കൂടാതെ മാധ്യമപ്രവർത്തകർ (അവർ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ തൊഴിലാളികളായാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടത്) 1800 മുതൽ എങ്കിലും ആര്യൻ പിന്മുറക്കാർ ആയിരിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു, മാത്രമല്ല, വിവാഹിതർ ആണെങ്കിൽ അവരുടെ പങ്കാളികൾക്കും ഈ നിബന്ധനകൾ ബാധകമായിരുന്നു. അംഗങ്ങളാരും അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്ക് ചേമ്പറിന്റെ മുൻകൂർ അനുവാദം കൂടാതെ രാജ്യം വിടാൻ പാടില്ലായിരുന്നു. പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കണമെങ്കിൽ ഒരു കമ്മറ്റിയുടെ അനുവാദം വാങ്ങേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. മറ്റു കലാരൂപങ്ങൾക്കും ഇത്തരം നിബന്ധനകൾ ബാധകമായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=142–143}} ഇത്തരം നിരീക്ഷണങ്ങളിലും നിർബന്ധങ്ങളിലും ജീവിക്കാനാവാതെ ധാരാളം കലാകാരന്മാർ യുദ്ധത്തിനുമുന്നേ തന്നെ ജർമനി വിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=140}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-H14243, Berlin, Verteilung von 500 Radios (Volksempfänger).jpg|thumb|1938 -ൽ ഗീബൽസിന്റെ ജന്മദിനത്തിന് സൗജന്യ റേഡിയോകൾ വിതരണം ചെയ്തു]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-2004-0312-504, Nürnberg, Reichsparteitag, Rede Adolf Hitler.jpg|thumb|upright=0.9|1934 -ലെ [[Nuremberg Rally|ന്യൂറംബർഗ് റാലി]]യിൽ ഹിറ്റ്‌ലർ ആയിരുന്നു മുഖ്യശ്രദ്ധാകേന്ദ്രം. [[Leni Riefenstahl|ലെനി റീഫൻസ്റ്റാളിനെയും]] അവരുടെ ജോലിക്കാരെയും സദസ്സിനു മുന്നിൽ കാണാം]] അന്നത്തെ പുതുമാധ്യമമായ റേഡിയോയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ ഗീബൽസ് പ്രത്യേക തൽപ്പരനായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=127}} 1934 ജൂലൈയിൽ ഗീബൽസ് രാജ്യത്താകമാനമുള്ള റേഡിയോ നിലയങ്ങളെ ''[[Reichs-Rundfunk-Gesellschaft|റെയ്‌ഷ് റുണ്ട്‌ഫങ്ക് ഗെസ്സെൽഷാഫ്റ്റ്]]'' (ജർമൻ ദേശീയ പ്രക്ഷേപണ കോർപ്പറേഷൻ) എന്ന സംവിധാനത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|p=226}} ചെലവുകുറഞ്ഞ റേഡിയോ ഉണ്ടാക്കിനൽകാൻ ഗീബൽസ് അതിന്റെ നിർമ്മാതാക്കളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. 1938 ആയപ്പോഴേക്കും ''[[Volksempfänger|വോക്‌സെംഫാംഗർ]]'' (ജനങ്ങളുടെ റേഡിയോ) എന്ന പേരിൽ ഒരു കോടിയോളം റേഡിയോകൾ വിറ്റഴിച്ചിരുന്നു. റേഡിയോ കേൾക്കാൻ ഉച്ചഭാഷിണികൾ പൊതുസ്ഥലങ്ങൾ, വ്യവസായശാലകൾ, എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കുകകവഴി പ്രധാനപ്പെട്ട പാർട്ടി പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ എല്ലാ ജർമൻകാരും കേൾക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=127}} യുദ്ധം ആരംഭിച്ചതിന്റെ പിറ്റേന്ന് 1939 സെപ്തംബർ 2-ന് വിദേശറേഡിയോ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ കേൽക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാക്കി. വിദേശനിലയങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്ന വാർത്തകൾ പ്രചരിപ്പിച്ചാൽ വധശിക്ഷയ്ക്ക് കാരണമാകുമായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=434}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ വാസ്തുശിൽപ്പിയും പിന്നീട് യുദ്ധോപകരണങ്ങളുടെ നിർമ്മാണമന്ത്രിയുമായ [[Albert Speer|ആൽബർട്ട് സ്പീയർ]] പിന്നീട് പറഞ്ഞത് ''"നാസികൾ തങ്ങളുടെ തന്നെ രാജ്യത്തെ വരുതിയിലാക്കാൻ സാങ്കേതികവിദ്യ സകലരീതിയിലും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നാണ്. റേഡിയോയും ഉച്ചഭാഷിണികളും വഴി എട്ടുകോടി ജനങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്രചിന്തകളാണ് തടയപ്പെട്ടത്''" എന്നാണ്.{{sfn|Snell|1959|p=7}} നാസി പ്രൊപഗണ്ടയുടെ മുഖ്യലക്ഷ്യം ഹിറ്റ്‌ലറെ ഒരിക്കലും തെറ്റുപറ്റാത്ത വീരനായകനായി അവതരിപ്പിക്കുക എന്നതു തന്നെയായിരുന്നു. അയാളെ ഒരു [[cult of personality|കൾട്ട് പേഴ്‌സണാലിറ്റി]] ആയി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=292–293}} ഇതിൽ മിക്കവാറും സ്വയമേവതന്നെ അങ്ങനെയായതാണെങ്കിലും ഗീബൽസിന്റ്ഗെ പ്രൊപഗണ്ട ഇതിന് വളരെ സഹായമായിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Evans|2005|pp=122–123}} 1934 -ലെ ന്യൂറംബർഗ് റാലിയുടെ പ്രത്യേകത ഹിറ്റ്‌ലറോടുള്ള ആരാധനയായിരുന്നു, കൃത്യമായി മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയായിരുന്നു അതു നടത്തിയത്. ''[[Triumph of the Will|ട്രയംഫ് ഓഫ് ദ വിൽ]]'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ വിഷയം ആ റാലിയായിരുന്നു. [[Leni Riefenstahl|ലെനി റീഫൻസ്റ്റാൾ]] സംവിധാനം ചെയ്ത നിരവധി നാസി പ്രൊപഗണ്ട ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു അത്. 1935 -ലെ [[Venice Film Festival|വെനീസ് ചലച്ചിത്രോൽസവത്തിൽ]] അതിന് സ്വർണ്ണമെഡൽ ലഭിച്ചു.{{sfn|Evans|2005|pp=123–127}} 1935 -ലെ നാസി പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിൽ ബോൾഷെവിസം എന്നത് ''ജൂതന്മാരാൽ നിയന്ത്രിതമായ അന്താരാഷ്ട്ര-നികൃഷ്ടർ മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിനെതിരെ നടത്തുന്ന യുദ്ധമാണ്'' എന്നാണ് ഗീബൽസ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്.{{sfn|Goebbels|1935}} 1936 -ൽ ബെർലിനിൽ നടന്ന [[1936 Summer Olympics|ഒളിമ്പിക്സിന്റെ]] തയ്യാറെടുപ്പുകളിൽ ഗീബൽസും പങ്കാളിയായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് ഇക്കാലത്ത് തന്നെയാണ് നടിയായ [[Lída Baarová|ലിഡ ബാറോവയുമായി]] അയാൾ ബന്ധം തുടങ്ങുന്നത്. ആ ബന്ധം 1938 വരെ തുടർന്നു.{{sfn|Thacker|2010|pp=184, 201}} മ്യൂണിക്കിൽ ജൂലൈ മുതൽ നവംബർ വരെ നടന്ന [[Degenerate Art Exhibition|ഡിജെനെറേറ്റ് കലാപ്രദർശനം]] 1937 -ൽ ഗീബൽസ് സംഘടിപ്പിച്ച ഒരു പ്രധാനപരിപാടിയായിരുന്നു. വളരെ ജനകീയമായ ആ പ്രദർശനം കാണാൻ 20 ലക്ഷത്തിലേറെ ആൾക്കാർ എത്തിച്ചേർന്നു.{{sfn|Evans|2005|pp=171, 173}} ഒരു ഡിജെനെറേറ്റ് സംഗീതപ്രദർശനം അടുത്തവർഷവും നടന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=351}} എന്നാൽ നാസി കലകളിലെയും ചലച്ചിത്രങ്ങളിലെയും സാഹിത്യത്തിൽ വന്ന നിലവാരത്തകർച്ച അയാളെ നിരാശനാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|pp=346, 350}} ==വത്തിക്കാനുമായുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ== {{see also|ജർമനിയിലെ കാത്തോലിക്കരും നാസികളുമായുള്ള ശണ്ഠകൾ}} 1933 -ൽ ഹിറ്റ്‌ലർ വത്തിക്കാനുമായി ഒപ്പുവച്ച ''[[Reichskonkordat|കരാർ]]'' പ്രകാരം കാത്തോലിക് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം നാസികൾ മാനിക്കണമെന്നും പുരോഹിതർ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇടപെടുന്നതിനെ വിലക്കണമെന്നും പ്രഖ്യാപനമുണ്ടായി.{{sfn|Evans|2005|pp=234–235}} എന്നാൽ നാസികൾ കത്തോലിക്കരെ ലക്ഷ്യം വയ്ക്കുകയും അവരു പ്രഭാവം കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. 1935-36 വർഷങ്ങളിൽ മുഴുവൻ തന്നെ പുരോഹിതരും കന്യാസ്ത്രീകളും വ്യാപകമായി അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെട്ടു, പലപ്പോഴും നോട്ടുകള്ളക്കടത്ത്, ലൈംഗികകുറ്റകൃത്യം എന്നിവ ആരോപിച്ചായിരുന്നു അറസ്റ്റ്.{{sfn|Thacker|2010|p=189}}{{sfn|Longerich|2015|p=382}} തന്റെ പ്രൊപഗണ്ട പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി വിചാരണകളെല്ലാം വളരെ പരസ്യമായും അവഹേളനപരമായും ചെയ്യാൻ ഗീബൽസ് ശ്രദ്ധ വച്ചിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=189}} പൊതുയോഗം കൂടുന്നതിനും കത്തോലിക് പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ ഇറക്കുന്നതിനും നിയന്ത്രണം ഉണ്ടായിരുന്നു. മതപാഠങ്ങളുടെ അളവു കുറയ്ക്കാനും സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ നിന്നും കുരിശുരൂപം മാറ്റാനും നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|pp=239–240}}{{efn|name=crucifixes}} പലപ്പോഴും ''[[Kirchenkampf|പള്ളിയുമായി ശണ്ഠ]]'' എന്ന കാര്യത്തിൽ ഹിറ്റ്‌ലർ തുറന്ന അഭിപ്രായം പറഞ്ഞിരുന്നില്ലെങ്കിലും വല്ലപ്പോഴുമുള്ള അയാളുടെ കമന്റുകൾ മാത്രം മതിയായിരുന്നു ഗീബൽസിന് തന്റെ പ്രവൃത്തിയുടെ കാഠിന്യം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ;{{sfn|Kershaw|2008|p=382}} തനിക്ക് [[Protestant|പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റുകാരെ]] ഇല്ലായ്മ ചെയ്യണമെന്ന് 1937 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഗീബൽസ് പറയുകയുണ്ടായി.{{sfn|Longerich|2012|p=223}} തങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള കടന്നുകയറ്റത്തിനെതിരെ പള്ളികളിൽ വായിക്കാൻ [[Pope Pius XI|പിയൂസ് പതിനൊന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] ''[[Mit brennender Sorge|തീവ്രദുഃഖത്തോടെ]]'' ജർമനിയിലെ പള്ളികളിൽ [[Passion Sunday|പാഷൻ ഞായറാഴ്‌ച്ച]] വായിക്കാൻ 1937-ൽ ഒരു ലഘുലേഖ അയയ്ക്കുകയുണ്ടായി. നാസികളുടെ മതസ്വാതന്ത്ര്യവിരുദ്ധതയ്ക്കെതിരെ അതിൽ രോഷം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Shirer|1960|pp=234–235}}{{sfn|Evans|2005|pp=241–243}} ഇതിൽ കോപാകുലനായ ഗീബൽസ് അതിശക്തിയോടെ തിരിച്ചടിക്കുകയും പള്ളിക്കെതിരെയുള്ള പ്രൊപഗണ്ട ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. {{sfn|Evans|2005|p=244}} 20000 പാർട്ടി അംഗങ്ങൾക്കു മുൻപിലും റേഡിയോയിലൂടെയും മെയ് 28 ന് അയാൾ നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ പള്ളി സദാചാരമില്ലാത്ത അഴിമതി കേന്ദ്രമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് ആക്രമിക്കുകയുണ്ടായി. അയാളുടെ പ്രൊപഗണ്ടയുടെ ഭാഗമായി മതങ്ങൾ നടത്തുന്ന സ്വകാര്യവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ചേരുന്നവരുടെ എണ്ണം കുത്തനെ ഇടിയുകയും 1939 -ഓടെ അത്തരം വിദ്യാലയങ്ങൾ പിരിച്ചുവിടുകയോ പൊതുസ്ഥാപനങ്ങൾ ആയി മാറ്റുകയോ ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഉപദ്രവങ്ങളും പുരോഹിതരെ ജയിലിലാക്കലും വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ നാസികളെ വിമർശിക്കുന്നതിൽ അവർ അതീവശ്രദ്ധപുലർത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|pp=245–247}} വിദേശനയത്തിന്റെ വേവലാതികളെത്തുടർന്ന് ഹിറ്റ്‌ലർ ഇത്തരം പല തീരുമാനങ്ങളും 1937 ജൂലൈ അവസാനത്തോടെ തിരിച്ചാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|p=334}} ==രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം== 1933 ഫെബ്രുവരി കാലത്ത് തന്നെ രാഷ്ട്രം ആയുധങ്ങൾ നിറയെ നിർമ്മിക്കണമെന്ന് ഹിറ്റ്‌ലർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. വെർസാലിസ് ഉടമ്പടിക്ക് വിരുദ്ധമാകുമെന്നതിനാൽ ആദ്യമാദ്യം നിയമവിരുദ്ധമായ ഇക്കാര്യം രഹസ്യമായിട്ടാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. അടുത്തവർഷം, കിഴക്കോട്ടുള്ള യുദ്ധത്തിന് 1942 ആകുമ്പോഴേക്കും തയ്യാറാവണമെന്ന് സൈനികനേതൃത്ത്വത്തിന് ഹിറ്റ്‌ലർ നിർദ്ദേശം നൽകി.{{sfn|Evans|2005|pp=338–339}} ജർമനിയുടെ ഭൂവിസ്തൃതിവികസനത്തിന് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിൽ ഏറ്റവും പിന്തുണ ഗീബൽസിന്റെ പക്ഷത്തുനിന്നുമായിരുന്നു.1936 -ൽ [[Remilitarization of the Rhineland|റൈൻലാന്റ് തിരിച്ചുപിടിക്കുന്ന]] സമയത്ത് ഗീബൽസ് തന്റെ ഡയറിയിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതി: “ഇതാണ് യുദ്ധത്തിനുപറ്റിയ സമയം, ധൈര്യശാലികൾക്കേ വിജയം ഉണ്ടാവുകയുള്ളൂ. ഒന്നിനും ശ്രമിക്കാത്തവന് ഒന്നും ലഭിക്കില്ല”.{{sfn|Kershaw|2008|pp=352, 353}} 1938 -ലെ [[Munich Agreement|സുഡേറ്റൻലാന്റ് പ്രശ്നകാലത്ത്]] ഗീബൽസ് ചെക്ക് സർക്കാരിനെതിരെ യുദ്ധകാലത്ത് [[Sudetenland|സുഡേറ്റൻ ജർമൻ‌കാർക്ക്]] അനുകൂലമായി അനുതാപം ഉണ്ടാക്കാൻ വീണ്ടും പ്രൊപഗണ്ടയെ തനെ ഉപയോഗിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|pp=380–382}} ജർമനിയിൽ യുദ്ധഭീതി വർദ്ധിക്കുകയാണെന്നു ബോധ്യപ്പെട്ട ഗീബൽസ് ജൂലൈ ആയപ്പോഴേക്കും പ്രൊപഗണ്ടയുടെ തീവ്രത ഒന്നു കുറച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|pp=381, 382}} ചെക്കോസ്ലൊവാക്യയെക്കുറിച്ചുള്ള ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പശ്ചിമശക്തികൾ 1938 -ൽ വഴങ്ങിയപ്പോൾ ഉടൻതന്നെ ഗീബൽസ് തന്റെ പ്രൊപഗണ്ട യന്ത്രങ്ങൾ പോളണ്ടിനെതിരെ തിരിച്ചു. ജർമൻ വംശജർക്കെതിരെ പോളണ്ടിലെ നഗരങ്ങളിൽ ആക്രമണം നടക്കുകയാണെന്നു കള്ളക്കഥകളുണ്ടാക്കി ഗീബൽസ് മെയ് മുതൽ പോളണ്ടിനെതിരെ ശക്തമായ ആക്രമണം അഴിച്ചുവിട്ടു. അപ്പോൾപ്പോലും അയാൾക്ക് ഭൂരിഭാഗം ജർമൻകാരുടെയും പിന്തുണ യുദ്ധാനുകൂലമാക്കിയെടുക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.{{sfn|Evans|2005|p=696}} പോളണ്ടിനെ ആക്രമിച്ച് ബ്രിട്ടനും ഫ്രാൻസുമായി ദീർഘകാലം യുദ്ധം നിലനിർത്തുന്നതിന്റെ സാധുതയെപ്പറ്റിയുള്ള ശങ്കകൾ അപ്പോൾപ്പോലും അയാൾ രഹസ്യമായി പങ്കുവച്ചിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=212}} 1939 -ലെ [[Invasion of Poland|പോളണ്ട് അധിനിവേശത്തിനു]] ശേഷം നാട്ടുകാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാൻ തന്റെ പ്രൊപഗണ്ട മന്ത്രാലയത്തെയും ജർമൻ ചേംബെഴ്‌സിനെയും ഉപയോഗിച്ചു. തന്റെ അധികാരപരിധിയിൽ കടന്നുകയറിപ്പെട്ട് അപമാനിതനായെന്നു തോന്നിയ വിദേശകാര്യമന്ത്രി [[Joachim von Ribbentrop|റിബൺട്രോപ്]] ഇതിനുള്ള ഗീബൽസിന്റെ അധികാരത്തെ നിരന്തരം ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. ഇതെപ്പറ്റി ഉറപ്പിച്ചൊരു അഭിപ്രായം ഹിറ്റ്‌ലറും പറയാതിരുന്നതിനാൽ ഇവർ രണ്ടുപേരും പിൽക്കാലം മുഴുവൻ എതിരാളികളായിത്തന്നെ തുടർന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=155, 180}} സൈനികതീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നകാര്യങ്ങളിൽ ഗീബൽസ് പങ്കെടുത്തിരുന്നില്ല അതുപോലെ നയതന്ത്രതീരുമാനങ്ങൾ എടുത്തതിനുശേഷമേ അയാളെ അറിയിക്കാറുമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.{{sfn|Longerich|2015|pp=422, 456–457}} [[പ്രമാണം:Bundesarchiv_Bild_183-2008-0415-500,_PK-Filmberichter_an_Kamera.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1941 ജനുവരിയിൽ യുദ്ധമുന്നണിയിൽ ഒരു [[newsreel|ന്യൂസ്റീൽ]] നിർമ്മിക്കുന്നു]] മറ്റുരാജ്യങ്ങൾ കീഴടക്കിയ ഉടൻതന്നെ നാട്ടുകാരുടെ വിശ്വാസം പിടിച്ചുപറ്റാൻ അവിടത്തെ റേഡിയോനിലയങ്ങൾ പിടിച്ചെടുത്ത് മുൻകൂട്ടി തയ്യാറാക്കിയ വിവരങ്ങളും വാർത്തകളും അവിടെ നിലവിലുള്ള അവതാരകരെക്കൊണ്ട് തന്നെ പ്രഖ്യാപിപ്പിക്കുന്ന രീതിയാണ് പ്രൊപഗണ്ട മന്ത്രാലയം സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|pp=185–186}} നാട്ടിലെയും കീഴടക്കിയ ഇടങ്ങളിലെയും മാധ്യമങ്ങളെയും അവരുടെ നിലപാടുകളെയുമെല്ലാം ഗീബൽസും അയാളുടെ മന്ത്രാലയവും തന്നെയാണ് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്.{{sfn|Longerich|2015|p=693}}{{efn|name=other departments}} ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയവും, സൈനിക പരിപാടികളും ജർമനിയുടെ യൂറോപ്യൻ വിഭാഗവും എല്ലാം തന്നെ കൃത്യമായ രീതിയിൽ എന്തുവാർത്തകൾ പുറത്തുവിടണമെന്നും ഏതുസംഗീതം വയ്ക്കണമെന്നും നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=188}} പാർട്ടി റാലികളും പ്രസംഗങ്ങളും പ്രകടനങ്ങളും തുടർന്നു. പ്രൊപഗണ്ടകൾ റേഡിയോയിൽക്കൂടിയും ചെറിയ വീഡിയോ വഴി 1500 -ഓളം സഞ്ചരിക്കുന്ന വാനുകളിൽക്കൂടിയും അനുസ്യൂതം നടന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=181}} യുദ്ധം മുന്നോട്ടുപോകുന്തോറും ഹിറ്റ്‌ലർ പുറത്തേക്കുവരുന്നതും പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ നടത്തുന്നതും കുറച്ചു. ജർമൻ ജനതയ്ക്ക് നാസിഭരണകൂടത്തിന്റെ ശബ്ദമെന്നത് ഗീബൽസിന്റെയായി മാറി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=188}} 1940 മെയ് മുതൽ അയാൾ ''[[Das Reich (newspaper)|ദ റീഷ്]]'' എന്ന പത്രത്തിൽക്കൂടി തുടർച്ചയായി എഡിറ്റോറിയലുകൾ എഴുതുകയും അവ റേഡിയോ മാർഗ്ഗം സംപ്രേഷണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=470}} റേഡിയോ കഴിഞ്ഞാൽ ചലച്ചിത്രങ്ങളാണ് ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ പ്രൊപഗണ്ട മീഡിയം എന്ന് അയാൾ മനസ്സിലാക്കി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=190}} അയാളുടെ നിർബന്ധപ്രകാരം തുടക്കത്തിൽ യുദ്ധകാല ജർമനിയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ പാതിയും, പ്രത്യേകിച്ച് ജൂതവിരോധം കാണിക്കുന്ന, പ്രൊപഗണ്ട സിനിമകൾ ആയിരുന്നു, കൂടാതെ ചരിത്രയുദ്ധങ്ങളും എങ്ങനെയാണ് ജർമൻ ജനത ചൂഷണം ചെയ്യപ്പെട്ടതെന്നുമെല്ലാമുള്ള വിഷയങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ടവയും.{{sfn|Longerich|2015|pp=468–469}} യുദ്ധസമയത്ത് നാട്ടുകാരുടെ ആത്മവീര്യത്തെപ്പറ്റിയായിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ ചിന്തകൾ. കൂടുതൽ കൂടുതൽ ആൾക്കാർ യുദ്ധകാര്യങ്ങളിൽ മുഴുകിയാൽ അതിനനുസരിച്ച് അവരുടെ ആത്മവീര്യം കൂടുമെന്ന് അയാൾ കണക്കുകൂട്ടി.{{sfn|Longerich|2015|p=509}} ഉദാഹരണത്തിന് കിഴക്ക് യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർക്ക് മഞ്ഞുകാലത്തേക്ക് വസ്ത്രങ്ങളും സ്കീ ചെയ്യാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളും ശേഖരിക്കാൻ ഒരു പരിപാടി അയാൾ തയ്യാറാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|p=509}} ഇതിനൊപ്പം തന്നെ ജനങ്ങൾക്കുള്ള ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും റേഡിയോവിലും പ്രൊപഗണ്ട കുറച്ച് ആസ്വാദനത്തിന് ഇടനൽകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്താൻ അയാൾ നിർദ്ദേശം നൽകി. 1942 അവസാനം ചലച്ചിത്രങ്ങളിൽ 20 ശതമാനം ഭാഗം പ്രൊപഗണ്ടയും 80 ശതമാനം ആസ്വാദകരമായ കാര്യങ്ങളും ആകാമെന്ന് അയാൾ പറഞ്ഞു.{{sfn|Longerich|2015|pp=510, 512}} ബെർളിൻ ഭരണാധികാരിയെന്ന നിലയിൽ ഗീബൽസ് പുതിയപ്രശ്നങ്ങൾ നേരിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. ഭക്ഷണത്തിനും വസ്ത്രത്തിനും ക്ഷാമം നേരിട്ടു, ആത്മവീര്യം നിലനിർത്താൻ അത്യാവശ്യമായ ബിയറിനും പുകയിലയ്ക്കും റേഷൻ ഏർപ്പെടുത്തേണ്ടിവന്നു. അളവുകൂട്ടി നൽകാനായി ബിയറിൽ വെള്ളം ചേർത്തുനേർപ്പിക്കാാനും സിഗരറ്റിന്റെ ഗുണം കുറയ്ക്കാനും ഹിറ്റ്‌ലർ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും അപ്പോൾത്തന്നെ കുറഞ്ഞ നിലവാരത്തിലുള്ള സിഗരറ്റുകൾ ഇനിയും ഗുണംകുറച്ചുനൽകാനാവില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് ഗീബൽസ് ആ നിർദ്ദേശം നിരസിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|pp=235–236}} തന്റെ പ്രൊപഗണ്ടകളിൽക്കൂടി സൈനിക-യുദ്ധഅവസ്ഥകളുടെ യഥാർത്ഥരൂപം അവതരിപ്പിക്കാൻ അയാൾ പാടുപെട്ടു.{{sfn|Longerich|2015|pp=502–504}} ഇക്കാലത്ത് പലയിടത്തും സൈനികമായി ഗൗരവമായ തിരിച്ചടികൾ ജർമൻ സൈന്യം നേരിടേണ്ടിവന്നു. 1942 മെയ്‌മാസത്തിൽ കൊളോണിലെ [[Bombing of Cologne in World War II|ആയിരം ബോമർ ആക്രമണം]], 1942 നവംബറിലെ സഖ്യസേനയുടെ [[Second Battle of El Alamein|രണ്ടാം എൽ അലമീൻ യുദ്ധം]], 1943 ഫെബ്രുവരിയിൽ സംഭവിച്ച [[Battle of Stalingrad|സ്റ്റാലിൻഗ്രാഡ് യുദ്ധത്തിലെ]] ഭീകരതോൽവി എന്നിവ അപ്പോൾത്തന്നെ യുദ്ധം ജയിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണെന്നു ഭയന്നിരിക്കുന്ന ജനങ്ങളുടെ മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പ്രയാസമുണ്ടാക്കി.{{sfn|Thacker|2010|pp=246–251}} 1943 ജനുവരി 15 -ന് അപ്പോൾ പുതുതായി ഉണ്ടാക്കിയ വ്യോമാക്രമണ-നഷ്ടപരിഹാര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ചുമതല ഹിറ്റ്‌ലർ ഗീബൽസിനെ ഏൽപ്പിച്ചു. അതുപ്രകാരം രാജ്യമെങ്ങും വ്യോമാക്രമത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിനും ആക്രമണം കൊണ്ടുള്ള നഷ്ടങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നൽകുന്നതിനുമുള്ള ചുമതല ഗീബൽസിന്റേതായി.{{sfn|Longerich|2015|p=567}} പക്ഷേ യാഥാർത്ഥത്തിൽ ബെർളിൻ ഒഴികെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലെ വ്യോമാക്രമണങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷിക്കേണ്ട ചുമതല അതതിടത്തെ ഭരണാധികാരികളിൽത്തന്നെയായിരുന്നു. ആക്രമണം നേരിട്ട ഇടങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകലും പ്രൊപഗണ്ട വഴി അവരുടെ മനോവീര്യം ഉയർത്തിനിർത്തലുമായിരുന്നു ഗീബൽസിന്റെ കടമ.{{sfn|Longerich|2015|p=615}}{{sfn|Thacker|2010|pp=269–270}} 1943 തുടക്കമായപ്പോഴേക്കും നാസിസാമ്രാജ്യത്തിന് യുദ്ധം വലിയ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിത്തുടങ്ങി. യുദ്ധത്തിന്റെ സാമ്പത്തികകാര്യങ്ങളിൽ ഏകോപനം ഉണ്ടാക്കാൻ രാജ്യത്തിന്റെയും സൈന്യത്തിന്റെയും പാർട്ടിയുടെയും മൂന്ന് പ്രതിനിധികളെ ഉൾപ്പെടുത്തി ഹിറ്റ്‌ലർ ഒരു കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചു. കമ്മറ്റിയിൽ രാഷ്ട്രത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് [[Hans Lammers|ഹാൻസ് ലാമേഴ്‌സും]], സൈനികത്തലവനായ ഫീൽഡ് മാർഷൽ [[Wilhelm Keitel|വില്യം കീറ്റലും]], പാർട്ടി പ്രതിനിധിയായി [[Martin Bormann|മാർട്ടിൻ ബോർമനും]] ആയിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിച്ച് മറ്റു മന്ത്രാലയങ്ങളുടെ ചൊൽപ്പടിയായല്ലാതെ നേരിട്ട് ഹിറ്റ്‌ലർക്ക് വേണ്ട നിർദ്ദേശം നൽകലായിരുന്നു അവരുടെ ചുമതല, മിക്കവയുടെയും അന്തിമതീരുമാനം ഹിറ്റ്‌ലറുടെ തന്നെയായിരുന്നു. മൂവർ കമ്മറ്റി എന്നറിയപ്പെട്ട അവർ 1943 ജനുവരി - ആഗസ്ത് കാലയളവിൽ പതിനൊന്നുതവണ യോഗം ചേരുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ കമ്മറ്റിയിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടത് തങ്ങൾക്ക് ഹിറ്റ്‌ലറുടെ മേലുള്ള സ്വാധീനം കുറഞ്ഞതുകൊണ്ടാണെന്നും ഹിറ്റ്‌ലറുടെ അടുത്ത് വിശ്വാസ്യത നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നു തോന്നൽ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്ത ഹിറ്റ്‌ലറുടെ മന്ത്രിമാർക്കിടയിൽ നിന്നും അവർ വലിയ എതിർപ്പ് ആണ് നേരിട്ടത്. തങ്ങളുടെ അധികാരത്തിനു ഭീഷണി ആകുമെന്നു തോന്നിയ ഗീബൽസും ഗോറിംഗും സ്പീയറും ഈ കമ്മറ്റിയെ പൊളിക്കാൻ ഒറ്റക്കെട്ടായി നിൽക്കുകയും നിർജ്ജീവമായി മാറിയ കമ്മറ്റി 1943 സെപ്തംബർ ആകുമ്പോഴേക്കും അപ്രസക്തമായി മാറുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=749–753}} [[പ്രമാണം:Bundesarchiv_Bild_183-J05235,_Berlin,_Großkundgebung_im_Sportpalast.jpg|ലഘുചിത്രം|[[Sportpalast speech|സ്പോർട്ട്‌പലാസ്റ്റ് പ്രസംഗം]], 1943 ഫെബ്രുവരി 18]] മൂവർ കമ്മറ്റിയിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടതിന്റെ പ്രതികരണമായി "[[total war|സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധത്തിലേക്കു]]" നീങ്ങുമ്പോഴുള്ള സ്ഥിതിഗതികൾ നേരിടാനുള്ള മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ ഇറാക്കാൻ ഗീബൽസ് ഹിറ്റ്‌ലറെ നിർബന്ധിച്ചു, അവയിൽ യുദ്ധത്തിനായിട്ടുള്ളതല്ലാത്ത ബിസിനസുകൾ പൂട്ടാനും, സ്ത്രീകളെ പടക്കോപ്പുകൾ ഉണ്ടാക്കനുള്ള തൊഴിലുകൾ ചെയ്യിക്കാനും മുൻപ് പലകാരണങ്ങളാൽ സൈന്യത്തിൽ നിന്നു ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടവരെ വീണ്ടും യുദ്ധാവശ്യത്തിനുവിളിക്കാനുമുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=549–550}} ഇതിലേക്കുള്ള ചില ഉത്തരവുകൾ ജനുവരി 13 -ന്റെ ഉത്തരവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ബെർളിനിലുള്ള തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഹോട്ടലുകൾ അടപ്പിക്കരുതെന്ന ഗോറിംഗിന്റെ നിർദ്ദേശവും കുട്ടികളെനോക്കാൻ മറ്റാൾക്കാർ ഉള്ളപ്പോൾപ്പോലും കുട്ടികൾ ഉള്ള സ്ത്രീകളെ ജോലികളിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കണമെന്ന് ലാമേഴ്‌സിന്റെ നിർദ്ദേശവും വിജയകരമായി ഹിറ്റ്‌ലറുടെ അടുത്തു നിന്നും അവർ നേടിയെടുത്തതും ഗീബൽസിനെ നിരാശനാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|pp=553–554}} തന്റെ1943 ജനുവരി 30-ന്റെ പ്രസംഗത്തിനുലഭിച്ച വൻ സ്വീകരണം സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധത്തിനുള്ള ജർമൻ ജനങ്ങളുടെ പിന്തുണയായി ഗീബൽസ് കരുതി.{{sfn|Longerich|2015|p=555}} 1943 ഫെബ്രുവരി 18 -ന് അയാൾ നടത്തിയ പ്രസിദ്ധമായ [[Sportpalast speech|സ്പോർട്‌സ്പലാസ്റ്റ് പ്രസംഗത്തിൽ]] കേൾവിക്കാരോട് സമ്പൂർണ്ണ1യുദ്ധത്തിനു പിന്തുണ നൽകാൻ ഗീബൽസ് ആവശ്യപ്പെടുകയുണ്ടായി. അതുമാത്രമേ ഒരു [[Bolshevik|ബോൾഷെവിക്]] കടന്നുകയറ്റത്തിൽ നിന്നു ജർമനിയെ രക്ഷിക്കാൻ ഉതകുകയുള്ളു എന്നയാൾ പറഞ്ഞു. ആ പ്രസംഗത്തിൽ ജൂതരെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്യണമെന്നതടക്കമുള്ള കാര്യങ്ങൾ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് ഗീബൽസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=255}} റേഡിയോയിൽ തൽസമയം സമ്പ്രേഷണം ചെയ്ത ആ പ്രസംഗം വീഡിയോറിക്കോഡ് ചെയ്യുകയുമുണ്ടായി.{{sfn|Thacker|2010|p=256}} ഹിറ്റ്‌ലറും സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധത്തിനു അനുകൂലമായിരുന്നെങ്കിലും തന്റെ മന്ത്രാലയങ്ങളുടെ പരിപാടികളിൽ വ്യത്യാസം വരുത്താൻ താല്പര്യം കാണിക്കാതിരുന്നതിനാൽ ആ സമയത്ത് ഗീബൽസിന്റെ പ്രസംഗത്തിന് പ്രത്യേകസമ്മർദ്ദമൊന്നും ഉണ്ടാക്കാനായില്ല.{{sfn|Longerich|2015|p=577}} സോവിയറ്റ് സേന 1940 -ൽ നടത്തിയ പോളിഷ് സൈനിക ഓഫീസർമാരെ കൂട്ടക്കൊലചെയ്ത സംഭവം ഏതാണ്ട് ഇക്കാലത്ത് വെളിയിൽ വരികയും [[Katyn massacre|കാറ്റിൻ കൂട്ടക്കൊല]] എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ സംഭവത്തെ ഗീബൽസ് തന്റെ പ്രൊപഗണ്ടയിലൂടെ സഖ്യകക്ഷികളിലെ പശ്ചിമവിഭാഗത്തെയും സോവിയറ്റ് യൂണിയനെയും തമ്മിലടിപ്പിച്ച് സ്പർദ്ധ ഉണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Thacker|2010|pp=256–257}} ==സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധവും അതിന്റെ ചുമതലയും== [[File:Bundesarchiv Bild 183-J31305, Auszeichnung des Hitlerjungen Willi Hübner.jpg|thumb|left|1945 മാർച്ച് 9: 16 വയസ്സുള്ള [[Hitler Youth|ഹിറ്റ്‌ലർ യൂത്]] വില്ലി ഹബ്‌നർക്ക് [[Lauban|ലോബൻ]] സംരക്ഷിച്ചതിന് ഗീബൽസ് [[Iron Cross|അയൺ ക്രോസ്]] നൽകുന്നു]] 1943 ജൂലൈയിൽ [[Allied invasion of Sicily|സഖ്യകക്ഷികൾ സിസിലി പിടിച്ചെടുത്തതും]], 1943 ജൂലൈ-ആഗസ്തിലെ [[Battle of Kursk|കുർസ്ക് യുദ്ധത്തിൽ]] സോവിയറ്റ് യൂണിയനും വിജയിച്ചതോടെ യുദ്ധം ഒരിക്കലും വിജയിക്കാൻ പോകുന്നില്ലെന്ന് ഗീബൽസിനു ബോധ്യമായി.{{sfn|Longerich|2015|p=594}} സെപ്തംബറിൽ സഖ്യകക്ഷികൾ ഇറ്റലി പിടിച്ചെടുത്ത് മുസോളിനിയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടെ സോവിയറ്റു യൂണിയനുമായോ ബ്രിട്ടനുമായോ സമാധാനസന്ധികളിൽ ഏർപ്പെടാമെന്ന സാധ്യത ഗീബൽസ് ഉയർത്തിയെങ്കിലും രണ്ടും ഹിറ്റ്‌ലർ അപ്പാടെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു.{{sfn|Longerich|2015|pp=607, 609}} നിരന്തമായി ജർമനിയുടേ സൈനിക-സാമ്പത്തിക ശക്തി ക്ഷയിച്ചു വന്നപ്പോൾ 1943 ആഗസ്ത് 25 -ന് ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയത്തിനെ ചുമതല [[Wilhelm Frick|വില്യം ഫ്രിക്കിൽ]] നിന്നും [[Heinrich Himmler|ഹിം‌ലർ]] ഏറ്റെടുത്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=611}} ബെർളിന്റെയും മറ്റു നഗരങ്ങളുടെയും മുകളിൽ ഇടതടവില്ലാതെ വർഷിക്കപ്പെട്ട ബോംബുകൾ ആയിരക്കണക്കിന് ആൾക്കാരുടെ ജീവൻ എടുത്തു.{{sfn|Thacker|2010|pp=268–270}} ഗോറിംഗിന്റെ [[Luftwaffe|വായുസേന]] <nowiki/>ലണ്ടനുമുകളിൽ ബോംബുകൾ ഇടാൻ 1944 ആദ്യകാലത്ത് ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും ആവശ്യത്തിനു വിമാനങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ അതു വേണ്ടത്ര ഫലപ്രദമായില്ല.{{sfn|Longerich|2015|pp=627–628}} വലിയ തോതിലുള്ള തിരിച്ചടികൾ നടക്കുകയാണെന്ന് ഇക്കാലത്തെ ഗീബൽസിന്റെ പ്രൊപഗണ്ടകൾ പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും ബ്രിട്ടനിലേക്കയച്ച കേവലം 20 ശതമാനം മാത്രം ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിയ [[V-1 flying bomb|വി -''1 പറക്കും ബോംബുകൾക്ക്'']] കാര്യമായ ഫലമൊന്നും ഉണ്ടാക്കാനായില്ല.{{sfn|Longerich|2015|p=634}} എന്നാലും ജർമൻകാരുടെ മനോവീര്യം ഉയർത്താനായി, പരിഷ്കാരം വരുത്തി ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ആയുധങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ ഗതിമാറ്റിമറിക്കുമെന്ന് പ്രൊപഗണ്ടകൾ ഗീബൽസ് ഇറക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=637}} അപ്പോഴേക്കും 1944 ജൂൺ 6 ന് [[Normandy landings|നോർമണ്ടിയിൽ ഇറങ്ങിയതോടെ]] സഖ്യകക്ഷികൾ വിജയകരമായി ഫ്രാൻസിൽ നിലയുറപ്പിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Evans|2008|pp=623–624}} [[File:Bundesarchiv Bild 146-1992-093-13A, Offiziere und NS-Führer, u.a. Goebbels und Speer.jpg|thumb|ഗീബൽസ് (മധ്യത്തിൽ) ആയുധകാര്യമന്ത്രിയായ [[Albert Speer|സ്പീയർ]] (ഗീബൽസിന്റെ ഇടത് [[Peenemünde Army Research Center|പീനെമുണ്ടെ ആർമി റിസർച്ച് സെന്ററിൽ]], 1943 ആഗസ്ത്]] ജൂലൈ മുഴുവൻ ഗീബൽസും സ്പീയറും സാമ്പത്തികരംഗം മൊത്തം യുദ്ധാവശ്യത്തിനായി നൽകണമെന്ന് ഹിറ്റ്‌ലറോട് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=637–639}} [[East Prussia|കിഴക്കേ പ്രഷ്യയിൽ]] ഹിറ്റ്‌ലർക്കെതിരെ നടന്ന [[20 July plot|വധശ്രമത്തെത്തുടർന്ന്]], കാര്യങ്ങൾക്ക് മാറ്റം വേണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുന്ന സ്പ്പീയറിന്റെയും ബോർമാന്റെയും ഗീബൽസിന്റെയും ഹിംലറുടെയും കയ്യിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങിത്തുടങ്ങി. ഗോറിംഗിന്റെഎതിർപ്പിനെ മറികടന്ന് സമ്പൂർണ്ണയുദ്ധത്തിന്റെ ചുമതല ജൂലൈ 23 -ന് ഹിറ്റ്‌ലർ ഗീബൽസിനെ ഏൽപ്പിച്ചു. യുദ്ധാവശ്യത്തിനല്ലാതെയുള്ള എല്ലാപരിപാടികളും നിർത്തി അവയുടെ സമ്പത്തെല്ലാം യുദ്ധാവശ്യത്തിലേക്ക് എത്തിക്കുകയായിരുന്നു അയാളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം.{{sfn|Longerich|2015|p=643}} അങ്ങനെ ഗീബൽസ് മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും അഞ്ചു ലക്ഷത്തോളം ആൾക്കാരെ സൈനികാവശ്യത്തിന് നിയോഗിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=282}} ഇവരിൽ മിക്കവരെയും ആയുധോൽപ്പാദനവിഭാഗത്തിൽ നിന്നും എടുത്തുമാറ്റിയതാകയാൽ അതിന്റെ മന്ത്രിയായ സ്പീയറുമായി സംഘർഷത്തിന് അത് ഇടയാക്കി.{{sfn|Longerich|2015|p=651}} പരിശീലനം ലഭിക്കാതെ മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നവരെ ആയുധോൽപ്പാദനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുവാനും ആകുമായിരുന്നില്ല. അതുപോലെ പരിശീലനം ലഭിക്കാനുള്ള ഊഴവും കാത്ത് ബാരക്കിൽ മറ്റുള്ളവരും കാത്തിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=660 }} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ആവശ്യപ്രകാരം ''ഒരു [[Volkssturm|ജനസേന]]'' ഉണ്ടാക്കി. രാജ്യത്തെമ്പാടുനിന്നും സൈനികസേവനത്തിന് അനുയോജ്യരെന്നു വിചാരിച്ചിരുന്നവരെ കൂട്ടിച്ചേർത്തുകൊണ്ട് 1944 ഒക്ടോബർ 18-ന് ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു വിഭാഗമായിരുന്നു ഇത്.{{sfn|Evans|2008|p=675}} അയാളുടെ ഗോ പ്രവിശ്യയിൽ നിന്നും മാത്രം ഒരു ലക്ഷം ആൾക്കാരെ ഇതിൽ ചേർത്തുവെന്ന് ഗീബൽസ് തന്റെ ഡയറിയിൽ കുറിച്ചിരുന്നു. 45-60 വയസ്സുകാരായ പരിശീലനമൊന്നും കാര്യമായി ലഭിക്കാത്ത ഇത്തരം ആൾക്കാർക്ക് വേണ്ടവിധം ആയുധവും ലഭ്യമായിരുന്നില്ല. സോവിയറ്റ് ടാങ്കുകളെയും ആർട്ടിലറിയെയും പ്രതിരോധിക്കാൻ ഇങ്ങനെയുള്ളവർക്ക് ആകുമെന്ന് ഗീബൽസ് കരുതിയത് തീർത്തും യാഥാർത്ഥ്യബോധമില്ലാത്ത കാര്യമായിരുന്നു. ഈ പരിപാടി ഒട്ടും ജനകീയവും അല്ലായിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=284}}{{sfn|Evans|2008|p=676}} ==പരാജയവും മരണവും== യുദ്ധത്തിന്റെ അന്ത്യമാസങ്ങളിൽ ഗീബൽസിന്റെ പ്രസംഗങ്ങൾ ഒക്കെ നഷ്ടമാവുന്ന ഒരു വെളിപാടിന്റെ രൂപം കൈവരിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=292}} 1945 തുടക്കത്തിൽ സോവിയറ്റുസേന [[Oder River|ഓഡർ നദിക്കരയിൽ എത്തിയതും]] പടിഞ്ഞാറൻ സേന [[Rhine River|റൈൻ നദി]] കടക്കാൻ തുടങ്ങിയതും ഉറപ്പായ പരാജയം ഒളിച്ചുവയ്ക്കാൻ ആവാത്തവിധം ആക്കി കാര്യങ്ങൾ.{{sfn|Kershaw|2008|pp=892, 893, 897}} എല്ലാ വിഭവങ്ങളും മുൻനിരയിലേക്ക് മാറ്റിയതിനാൽ ബെർളിനെ രക്ഷിക്കാൻ യാതൊന്നും ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നില്ല.{{sfn|Thacker|2010|p=290}} ലക്ഷക്കണക്കിനു ജർമൻകാർ പടിഞ്ഞാറോട്ടു പലായനം ചെയ്യുന്നതായി ഗീബൽസ് തന്റെ ജനുവരി 21 -ന്റെ ഡയറിയിൽ കുറിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=288}} സഖ്യസേനയോടു സന്ധിചെയ്യുന്നതിനെപ്പറ്റി അയാൾ വീണ്ടും ഹിറ്റ്‌ലറോടു സൂചിപ്പിച്ചെങ്കിലും അതു പിന്നീടും നിരസിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ തന്റെ നേതാവിന് തന്നിലുള്ള വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടരുതെന്നു നിർബന്ധമുള്ള അയാൾക്ക് ഈ വിഷയം അത്രയ്ക്കങ്ങോട്ടു മുന്നോട്ടു വയ്ക്കാനും ആവില്ലായിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=897, 898}} മറ്റു പലനേതാക്കളും ഹിറ്റ്‌ലറോടു ബെർളിൻ വിട്ട് പുതിയൊരു സമരമുഖം ബവേറിയയിലെ [[National Redoubt|നാഷണൽ റീഡൗട്ടിൽ]] തുടങ്ങാമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടപ്പോഴും അവസാനനിൽപ്പ് ബെർളിനിൽ തന്നെയാവണമെന്ന് ഉറപ്പിച്ച് ഗീബൽസ് അതിനെ എതിർത്തു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=924, 925, 929, 930}} മാഗ്‌ദയുടെ, സഖ്യസേനയുടെ പിടിയിലായ മകൻ ഹരാൾഡ് ഒഴിയെയുള്ള കുടുംബം അനിവാര്യമായ അന്ത്യത്തെ നേരിടാൻ ബർളിനിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=290}} ജനുവരി 27 -ലെ അവരുടെ നീണ്ട യോഗത്തിൽ ഗീബൽസും മാഗ്‌ദയും ആത്മഹത്യയെക്കുറിച്ചും അവരുടെ ചെറിയ കുട്ടികളുടെ ഭാവിക്കെറിച്ചും ചർച്ച ചെയ്തിരിക്കാം.{{sfn|Thacker|2010|p=289}} നാസിഭരണത്തിന്റെ ചെയ്തികളെ പുറംലോകം എങ്ങനെയാണ് നോക്കിക്കാണുക എന്നതെപ്പറ്റി കൃത്യമായ അറിവുണ്ടായിരുന്ന ഗീബൽസ് അത്തരം ഒരു വിചാരണയ്ക്ക് നിന്ന് കൊടുക്കാൻ തയ്യാറല്ലായിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=291}} തന്റെ സ്വകാര്യകുറിപ്പുകളും പേപ്പറുകളും അയാൾ ഏപ്രിൽ 18 -ന് രാത്രിയിൽ കത്തിച്ചുകളഞ്ഞു.{{sfn|Thacker|2010|p=295}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ മനോരാജ്യങ്ങളെ എങ്ങനെ സുഖിപ്പിക്കാം എന്നതെക്കുറിച്ച് ഗീബൽസിനു നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. ദൈവത്തിന്റെ ഇടപെടൽ മൂലമാണ് ഏപ്രിൽ 12 -ന് [[President of the United States|പ്രസിഡണ്ട്]] [[Franklin D. Roosevelt|റൂസ്‌വെൽറ്റ്]] മരിച്ചതെന്ന് അയാൾ പറഞ്ഞു.{{sfn|Kershaw|2008|p=918}} ഗീബൽസ് വിവരിച്ചപോലെ അതൊരു മാറ്റത്തിന്റെ തുടക്കമാകുമോ എന്ന് ഹിറ്റ്‌ലർ കരുതിയിരുന്നോ എന്നത് വ്യക്തമല്ല.{{sfn|Kershaw|2008|pp=918, 919}} എല്ലാക്കാലത്തും താൻ ഏറ്റവും മോഹിച്ച ഇടത്ത് ഗീബൽസ് അപ്പോൾ എത്തിച്ചേർന്നു: ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ അടുത്ത്. ഏപ്രിൽ 23 വരെ റാങ്കുകൾ എടുത്തുകളഞ്ഞിരുന്നില്ലെങ്കിലും ഗോറിംഗിനെ ഹിറ്റ്‌ലർ ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=913, 933}} ഹിംലർ ആവട്ടെ, [[Army Group Vistula|വിസ്റ്റുല ഗ്രൂപ്പിന്റെ]] കമാണ്ടർ എന്ന നിലയിൽ വളരെ മോശം പ്രകടനം കാഴ്‌ചവച്ച് ഹിറ്റ്‌ലറുടേ അപ്രീതി സമ്പാദിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=891, 913–914}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത ആൾക്കാരായ ഗോറിംഗ്, ഹിംലർ, റിബൺട്രോപ്, സ്പീയർ എന്നിവരെല്ലാം ഏപ്രിൽ 20 -ന് ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ജന്മദിനാഘോഷം കഴിഞ്ഞ ഉടൻതന്നെ ബർളിൻ വിടാൻ തീരുമാനിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=296}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ കൂടെത്തന്നെ നിന്ന് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് ബോർമാനും ആകാംഷ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.{{sfn|Kershaw|2008|p=932}} അവസാനം വരെ ബർളിനിൽ തന്നെ ഉണ്ടാവുമെന്നും അതിനുശേഷം സ്വയം വെടിവച്ചുമരിക്കുമെന്നും ഏപ്രിൽ 22-ന് ഹിറ്റ്‌ലർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=929}} അന്നുതന്നെ er ''[[Führerbunker|ഫ്യൂറർബങ്കറിനടുത്തുള്ള]]'' ''[[Vorbunker|വോർബങ്കറിലേക്ക്]]'' ഗീബൽസും കുടുംബവും താമസം മാറ്റി.{{sfn|Thacker|2010|p=298}} വൈസ് അഡ്‌മിറൽ [[Hans-Erich Voss|ഹാൻസ് എറിക് വോസ്സിനോട്]] കീഴടങ്ങുകയോ രക്ഷപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്നത് താൻ പ്രോൽസാഹിപ്പിക്കില്ലെന്ന് ഗീബൽസ് പറഞ്ഞു.{{sfn|Vinogradov|2005|p=154}} ബെർളിനിലെ ജനങ്ങളോട് ഏപ്രിൽ 23 -ന് ഗീബൽസ് ഇങ്ങനെ പ്രഖ്യാപിച്ചു:{{quote| നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിനായി യുദ്ധം ചെയ്യുവാൻ ഞാൻ നിങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. നിങ്ങളുടെ ഭാര്യമാർക്കും മക്കൾക്കും മാതാപിതാക്കൾക്കും വേണ്ടി കയ്യിലുള്ള എന്തും ഉപയോഗിച്ചു പൊരുതുക. നമ്മുടെ ഭാവിതലമുറയ്ക്കുവേണ്ടി നമ്മുടെ അരുമയായി നമ്മൾ കരുതിവച്ചതൊക്കെയും നിങ്ങളുടെ കൈകൾ രക്ഷിക്കട്ടേ. അഭിമാനവും ധൈര്യവും ഉള്ളവരായിരിക്കുക. പുത്തൻ ആശയങ്ങളും സൂത്രങ്ങളും ആയി പോരാടുക. നിങ്ങളുടെ നേതാവ് നിങ്ങളോടൊപ്പമുണ്ട്. അയാളും അയാളുടെ സഹപ്രവർത്തകരും നിങ്ങളോടൊപ്പം തുടരും. അയാളുടെ ഭാര്യയും കുട്ടികളും ഇവിടെയുണ്ട്. ഈ നഗരം 200 ആൾക്കാരോടോപ്പം ഒരിക്കൽ പിടിച്ചടക്കിയ അയാൾ തലസ്ഥാനം സംരക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യും. [[battle for Berlin|ബെർളിൻ യുദ്ധം]] നിവർന്നുനിന്നു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഈ രാഷ്ട്രത്തിനു മൊത്തം മാതൃകയാവണം&nbsp;..."{{sfn|Dollinger|1967|p=231}} }}ഏപ്രിൽ 29 -ന് അർദ്ധരാത്രിക്കുശേഷം ബങ്കർ കോപ്ലക്സിന്റെ അടുത്തേക്കു സോവിയറ്റ് സേന എത്തിയതോടെ ഫ്യൂറർബങ്കറിൽ നടന്ന ഒരു ചെറിയ ചടങ്ങിൽ വച്ച് ഹിറ്റ്‌ലർ [[Eva Braun|ഈവ ബ്രൗണിനെ]] വിവാഹം ചെയ്തു.{{sfn|Beevor|2002|pp=342, 343}}{{efn|name=will and marriage}} അതിനുശേഷം തന്റെ ഭാര്യയുമൊത്ത് ഒരു ചെറിയ പ്രഭാതഭക്ഷണം ഹിറ്റ്‌ലർ ഏവർക്കും നൽകി.{{sfn|Beevor|2002|p=343}} പിന്നീട് ഹിറ്റ്‌ലർ തന്റെ [[Last will and testament of Adolf Hitler|അവസാന വിൽപ്പത്രം]] എഴുതാൻ സെക്രട്ടറിയായ [[Traudl Junge|ട്രോഡ്‌ൽ ജഡ്ജുമൊത്ത്]] മറ്റൊരു മുറിയിലേക്കു പോയി.{{sfn|Beevor|2002|pp=343, 344}}{{efn|name=will and marriage}} ഗീബൽസും ബോർമാനുമായിരിന്നു അതിന്റെ സാക്ഷികൾ.{{sfn|Kershaw|2008|p=950}} തന്റെ അവസാന വില്ലിൽ ഹിറ്റ്‌ലർ ആരെയും തന്റെ പിന്തുടർച്ചാവകാശിയായി ഫ്യൂറർ എന്ന നിലയിലോ നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ നേതാവ് എന്ന നിലയിലോ അവരോധിച്ചിരുന്നില്ല. ഗീബൽസിനെ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ചാൻസലറായും ആ സമയത്ത് ഡാനിഷ് അതിർത്തിയിലുള്ള ഗ്രാന്റ് അഡ്‌മിറൽ [[Karl Dönitz|കാൾ ഡോണിറ്റ്‌സിനെ]] പ്രസിഡണ്ടായും ബോർമാനെ പാർട്ടി നേതാവായും നിയോഗിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=949, 950}} ''മനുഷ്യത്തപരമായ കാരണങ്ങളാലും വ്യക്തിപരമായ കൂറിനാലും'' ബർളിൻ വിടാനുള്ള ഹിറ്റ്‌ലറുടെ നിർദ്ദേശം അനുസരിക്കില്ലെന്ന് ഗീബൽസ് അതിന്റെ അടിയിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.{{sfn|Longerich|2015|p=686}} കൂടാതെ തന്റെ ഭാര്യയും കുട്ടികളും അവിടെത്തന്നെ ഹിറ്റ്‌ലറോടൊപ്പം തുടരുമെന്നും അയാൾ എഴുതിച്ചേർത്തു..{{sfn|Longerich|2015|p=686}} ഏപ്രിൽ 30 -ന് ഉച്ചയ്ക്ക് ഹിറ്റ്‌ലർ സ്വയം നിറയൊഴിച്ച് [[Death of Adolf Hitler|ആത്മഹത്യ ചെയ്തു.]]{{sfn|Kershaw|2008|p=955}} ഹിറ്റ്‌ലറുടെ മരണശേഷം ഗീബൽസ് ആകെ വിഷണ്ണനായി. ഗീബൽ പറഞ്ഞത് പിന്നീട് വോസ്സ് പറഞ്ഞതുപ്രകാരം: ''ഇത്തരം ഒരു മനുഷ്യൻ നമ്മോടൊപ്പം ഇല്ലെന്നുള്ളത് എത്ര പരിതാപകരമാണ്. പക്ഷേ ഒന്നും ചെയ്യാനില്ല. ഹിറ്റ്‌ലർ തെരഞ്ഞെടുത്ത വഴിമാത്രമേ ഇനി നമുക്കും മുന്നിലുള്ളൂ. ആ വഴിതന്നെ ഞാനും തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നു''.{{sfn|Vinogradov|2005|p=157}} ചാൻസലർ എന്ന നിലയിൽ ഗീബൽസ് ചെയ്ത ഏകകാര്യം മെയ് ഒന്നാം തിയതി ജർമൻ ജനറലായ [[Hans Krebs (Wehrmacht general)|ഹാൻസ് ക്രെബ്സിനോട്]] ഒരു [[white flag|വെള്ളക്കൊടിക്കീഴിൽ]] അപ്പോഴേക്കും മധ്യബർളിനിൽ എത്തിയ [[Soviet 8th Guards Army|സോവിയറ്റ് ഐയ്ത് ഗാർഡ്‌സ് ആർമി]] ജനറൽ [[Vasily Chuikov|വാസിലി കുയിക്കോവിനു]] നൽകാനുള്ള ഒരു കത്ത് തയ്യാറാക്കൽ ആയിരുന്നു. അതിൽ ഹിറ്റ്‌ലറുടെ മരണവും വെടിനിർത്തലിനുള്ള അപേക്ഷയുമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്. ഇനിയങ്ങോട്ടുള്ള പ്രവൃത്തികൾ എല്ലാം വൃഥാവിലാണെന്ന് ഗീബൽസിനു മനസ്സിലായി.{{sfn|Vinogradov|2005|p=324}} മെയ് ഒന്നിന് തന്നെ വൈസ് അഡ്‌മിറൽ വോസ് ഗീബൽസിനെ അവസാനമായി കണ്ടു, “''വിട പറയുമ്പോൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം പോരാൻ ഞാൻ ഗീബൽസിനോടു പറഞ്ഞു''. അയാൾ പറഞ്ഞത്: ‘''മുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കപ്പൽ ക്യാപ്റ്റൻ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പാടില്ല. ഞാൻ ഇതേപ്പറ്റിയെല്ലാം ചിന്തിച്ചതാണ്, ഇവിടെ തന്നെ തുടരാനാണ് തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചെറിയകുട്ടികളെയും കൊണ്ട് എനിക്ക് പോകാൻ ഇടങ്ങളൊന്നുമില്ല. മാത്രമല്ല എന്റെ കാലുകൊണ്ട് എനിക്ക് രക്ഷപ്പെടാനുമാവില്ല...''’”{{sfn|Vinogradov|2005|p=156}} [[പ്രമാണം:Bundesarchiv_Bild_146-1978-086-03,_Joseph_Goebbels_mit_Familie.jpg|ലഘുചിത്രം|ഗീബൽസ് കുടുംബം. ഈ കൃത്രിമമായി നിർമ്മിച്ച ചിത്രത്തിൽ, അപ്പോൾ സ്ഥലത്തില്ലാതിരുന്ന ഗീബൽസിന്റെ വളർത്തുമകനായ [[Harald Quandt|ഹരൾഡ് ക്വാന്റിനെ]] കുടുംബചിത്രത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തിരിക്കുന്നു]] 1945 മെയ് 1 -ന് വൈകീട്ട് എസ് എസ്സ് ദന്തഡോക്ടർ [[Helmut Kunz|ഹെൽമുട്ട് കുൻസിനോട്]] തന്റെ [[Goebbels children|ആറുകുട്ടികൾക്കും]] [[morphine|മോർഫിൻ]] ഇഞ്ചക്ഷൻ നൽകാനും അങ്ങനെ അബോധാവസ്ഥയിൽ ഉള്ളപ്പോൾ അവരുടെ വായകളിലേക്ക് ഓരോ ആംപ്യൂൾ [[cyanide|സയനൈഡ്]] പൊട്ടിച്ച് ഒഴിക്കാനും നിർദ്ദേശം നൽകി.{{sfn|Beevor|2002|pp=380, 381}} പിന്നീട് കുൻസ് പറഞ്ഞതുപ്രകാരം മോർഫീൻ നൽകിയത് താൻ തന്നെയാണെങ്കിലും സയനൈഡ് നൽകിയത് മാഗ്‌ദയും ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പേർസണൽ ഡോക്ടറായ [[Ludwig Stumpfegger|ലുഡ്‌വിഗ് സ്റ്റമ്പ്ഫെഗറും]] ചേർന്ന് ആണെന്നാണ്.{{sfn|Beevor|2002|pp=380, 381}} രാത്രി എട്ടരയോടേ ബങ്കർ വിട്ട ഗീബൽസും മാഗ്‌ദയും ഉദ്യാനം വരെ നടക്കുകയും അവിടെ വച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Joachimsthaler|1999|p=52}} ഇതിനെപ്പറ്റി പലതരം കഥകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. അതിലൊന്നു പ്രകാരം ആദ്യം ഗീബൽസ് മാഗ്‌ദയെ വെടിവയ്ക്കുകയും തുടർന്ന് സ്വയം വെടിവയ്ക്കുകയാണ് ഉണ്ടായതെന്നുമാണ്. മറ്റൊരു കഥപ്രകരം രണ്ടുപേരും ഓരോ സയനൈഡ് കാപ്സൂൾ കഴിക്കുകയായിരുന്നെന്നും ഉടൻതന്നെ വെടിവച്ച് [[coup de grâce|ദയാവധം]] നൽകുകയായിരുന്നു എന്നുമാണ്.{{sfn|Beevor|2002|p=381}} ഗീബൽസിന്റെ എസ് എസ്സ് അസ്സിസ്റ്റന്റ് [[Günther Schwägermann|ഗുന്തർ ഷ്വാജർമൻ]] പറഞ്ഞതുപ്രകാരം ഗീബൽസും മാഗ്‌ദയും തങ്ങളെക്കാൾ മുന്നേ ഉദ്യാനത്തിലേക്ക് പടികൾ കയറിപ്പോയെന്നും തുടർന്ന് വെടിയൊച്ച കേട്ടു എന്നുമാണ്.{{sfn|Joachimsthaler|1999|p=52}} പിന്നെ കയറിച്ചെന്ന ഷ്വാസ്ജർമൻ കണ്ടത് മരിച്ചുകിടക്കുന്ന ഗീബൽസിനെയും ഭാര്യയേയുമാണ്. മുന്നേ തന്നെ ഗീബൽസ് ആജ്ഞാപിച്ച പ്രകാരം അനങ്ങാതെ കിടന്ന ആ ശരീരങ്ങളിലേക്ക് ഒരു എസ് എസ്സ് ഉദ്യോഗസ്ഥനെക്കൊണ്ട് വീണ്ടും നിറയൊഴിപ്പിച്ചു.{{sfn|Joachimsthaler|1999|p=52}} ആ ശരീരങ്ങൾ പിന്നീറ്റ് പെട്രോൾ ഒഴിച്ചു കത്തിച്ചുവെങ്കിലും സംസ്കരിച്ചിരുന്നില്ല.{{sfn|Beevor|2002|p=381}} ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുശേഷം ഗീബൽസിന്റെയും മാഗ്‌ദയുടെയും കുട്ടികളുടെയും മൃതശരീരങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനായി വോസിനെ സോവിയറ്റുകൾ ബങ്കറിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. ഗീബൽസിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെയും ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെയും ബ്രൗണിന്റെയും ക്രെബ്‌സിന്റെയും [[Blondi|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ പട്ടികളുടെയും]] മൃതദേഹങ്ങൾ പലതവണ പുറത്തെടുക്കുകയും മറവുചെയ്യുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} ഒടുവിലത്തെ സംസ്കാരം 1946 ഫെബ്രുവരി 21 -ന് [[Magdeburg|മാഗ്‌ദർബർഗിലെ]] [[SMERSH|സ്മെർഷിൽ]] ആയിരുന്നു. 1970 -ൽ കെജിബി ഡിറക്ടർ ആയിരുന്ന [[Yuri Andropov|യൂറി ആന്ദ്രോപോവ്]] ആ ശേഷിപ്പുകൾ നശിപ്പിച്ചുകളയാൻ ഉത്തരവിട്ടു.{{sfn|Vinogradov|2005|p=333}} 1970 ഏപ്രിൽ 4 -ന് ഒരു സോവിയറ്റ് [[KGB|കെജിബി]] ടീം വിശദമായ സംസ്കാരചാർട്ടുകളുടെ സഹായത്തോടെ അഞ്ചു മരപ്പെട്ടികൾ കുഴിച്ചെടുത്ത് കത്തിച്ച് പൊടിച്ച് [[Elbe|എൽബെ]] നദിയുടെ ഒരു കൈവഴിയായ ബീദെറിറ്റ്‌സിൽ ഒഴുക്കി.{{sfn|Vinogradov|2005|pp=335, 336}} ==ജൂതവിരോധവും ഹോളോകോസ്റ്റും== [[File:Bundesarchiv Bild 146-1971-099-63, München, zerstörte Ohel-Jakob-Synagoge.jpg|thumb| [[Kristallnacht|ക്രിസ്റ്റൽനൈറ്റിനു]] തകർത്ത മ്യൂനിക്കിലെ ഒരു ജൂതപ്പള്ളി]] അക്കാലത്തെ പല ജർമൻകാരെപ്പോലെ ഗീബൽസും കുട്ടിക്കാലം മുതലേ ഒരു ജൂതവിരോധിയായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=24–25}} നാസിപ്പാർട്ടിയിൽ ചേരുകയും ഹിറ്റ്‌ലറെ കാണുകയും ചെയ്തതോടെ അതിന്റെ തീവ്രത വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ജർമൻ സാമൂഹ്യഇടങ്ങളിലെ പിൻതിരിപ്പന്മാരായ നശീകരണവിഭാഗമായും അയാൾ ജൂതന്മാരെ കണ്ടു.{{sfn|Longerich|2015|pp=39–40}} നാസികൾ ഭരണം പിടിച്ചശേഷം ജൂതർക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കാൻ അയാൾ പലതവണ ഹിറ്റ്‌ലറെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.{{sfn|Thacker|2010|p=145}} ജൂതവിരോധത്തിന്റെ പരകോടിയിൽ ഉള്ളപ്പോൾത്തന്നെ ഗീബൽസ് വംശീയചിന്തകൾ മണ്ടത്തരമാണെന്നും നാസിസത്തിന് [[biological racism|ജീവശാസ്ത്രപരമായ വംശീയത]] അനാവശ്യമാണെന്നെല്ലാം അയാൾ പ്രഖ്യാപിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Michael|2006|p=177}} പല കാര്യങ്ങളിലും ഹിറ്റ്‌ലറുടെ തത്ത്വശാസ്ത്രങ്ങൾ ഭ്രാന്തമാണെന്നും [[Alfred Rosenberg|റോസൻബർഗിന്റെ]] തിയറികൾ മണ്ടത്തരമാണെന്നുമെല്ലാം അയാൾ പറഞ്ഞിരുന്നു.{{sfn|Michael|2006|p=177}} ജർമനിയിലെ സാംസ്കാരിക രംഗത്തുനിന്നും സാമ്പത്തികരംഗത്തുനിന്നും ജൂതന്മാരെ മാറ്റിനിർത്താനും ആത്യന്തികമായി അവരെ ജർമനിയിൽനിന്നും തന്നെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുക എന്നതായിരുന്നു നാസികളുടെ ലക്ഷ്യം.{{sfn|Kershaw|2008|pp=454–455}} പ്രൊപഗണ്ട കൂടാതെ ജൂതന്മാരെ ഇല്ലായ്മ ചെയ്യാൻ [[പോഗ്രം|പോഗ്രാമുകളും]] നിയമനിർമ്മാണവും മറ്റുപരിപാടികളും അയാൾ നടത്തി.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=156}} നാസിഭരണത്തിന്റെ ആദ്യനാളുകളിൽ വിവേചനപരമായി അയാൾ കൊണ്ടുവന്നകാര്യങ്ങളിൽ പൊതുഗതാഗതം ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ നിന്നും ജൂതന്മാരെ തടയലും ജൂതന്മാരുടെ കടകൾ പ്രത്യേകമായി അടായാളപ്പെടുത്തലും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|p=454}} ജർമൻ നയതന്ത്രജ്ഞനായ [[Ernst vom Rath|ഏണസ്റ്റ് വൊം റാത്]] 1938 നവംബറിൽ പാരീസിൽ വച്ച് ഒരു ജൂതനായ ചെറുപ്പക്കാരനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനു തിരിച്ചടിയായി വികാരതീവ്രമായ ഭാഷയിൽ ജൂതവിരുദ്ധത ആളിക്കത്തിക്കുന്ന ഒരു കുറിപ്പ് മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ പുറത്തുവിട്ടു. ഒരു [[pogrom|പോഗ്രോമാണ്]] അതേത്തുടർന്നു സംഭവിച്ചത്. ജർമനിയിലെങ്ങും ജൂതരെ ആക്രമിക്കുകയും സിനഗോഗുകൾ തകർക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. നവംബർ 8 -ന് ഒരു പാർട്ടിയോഗത്തിൽ ഗീബൽസ് നടത്തിയ പ്രസംഗം പ്രക്ഷോഭം രൂക്ഷമാക്കി. നൈസർഗ്ഗികമായിത്തന്നെ ഉണ്ടായതെന്ന പോലെ പാർട്ടി അംഗങ്ങളോട് ജൂതരെ ജർമനി മുഴുവൻ ആക്രമിക്കാൻ പരോക്ഷമായി അയാൾ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ആ സംഭവത്തിൽ നൂറോളം ജൂതന്മാർ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി. നൂറുകണക്കിനു സിനഗോഗുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു. ''[[Kristallnacht|ക്രിസ്റ്റൽനൈറ്റ്]]'' എന്ന് അറിയപ്പെട്ട ആ സംഭവത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ജൂത കച്ചവടസ്ഥാപനങ്ങൾ അടിച്ചുതകർത്തു. ഏതാണ്ട് 30000 -ത്തോളം ജൂതരെ പീഡനക്യാമ്പുകളിലേക്ക് അയച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|pp=455–459}} നവമ്പർ 12 -ന് ഗോറിംഗിന്റെ ഒരു പ്രസ്ഥവനയോടെയാണ് കലാപൊഅം നിയന്ത്രണവിധേമായത്. ജൂതസമ്പത്തുകൾ നശിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു തരത്തിൽ ജർമൻ സമ്പത്തുനശിപ്പിക്കുന്നതിനു തുല്യമാണെന്നും ഒരിക്കൽ അവയെല്ലാം പിടിച്ചെടുത്തു മുതൽക്കൂട്ടാനുള്ളതുതന്നെയാണെന്നും ആണ് അയാൾ പ്രസംഗിച്ചത്.{{sfn|Longerich|2015|pp=400–401}} തന്റെ ജൂതവിരോധപ്രചരണങ്ങൾ ഗീബൽസ് അനുസ്യൂതം തുടർന്നു. ഗീബൽസ് കൂടി എഴുതിത്തയ്യാറാക്കിയ 1930 ജനുവരി 30-ലെ ഹിറ്റ്‌ലറുടെ റെയ്ക്സ്റ്റാഗ് പ്രസംഗം അതിന്റെ പരിസമാപ്തിയായിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=205}} {{quote|എങ്ങാനും ജർമനിക്ക് അകത്തോ പുറത്തോ ഉള്ള ജൂതന്മാർ സാമ്പത്തികമായി സഹായിച്ച് രാഷ്ട്രങ്ങളെ മറ്റൊരു ലോകയുദ്ധത്തിലേക്കു തള്ളിവിട്ടാൽ, ഭൂമിയിൽ ബോൾഷേവിസം വന്ന് അതുവഴി ഒരു ജൂതവിജയം ആവില്ല ഉണ്ടാവുക, മറിച്ച് യൂറോപ്പിലെ ജൂതവശത്തിന്റെ അന്ത്യമായിരിക്കും അത്!{{sfn|Kershaw|2008|p=469}} }} ബെർലിനിൽ നിന്നു ജൂതരെ പുറത്താക്കൻ 1935 മുതൽ തന്നെ ഗീബൽസ് ശ്രമിച്ചിരുന്നെങ്കിലു, 1940 കാലത്ത് അവിടെ ഏതാണ്ട് 62000 ജൂതന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആയുധനിർമ്മാണ വ്യവസായത്തിൽ ജോലിക്കാരായി അവരെ ആവശ്യമുണ്ടായിരുന്നതിനാലാണ് ജൂതന്മാരെ പുറത്താക്കാൻ കാലതാമസമുണ്ടായത്.{{sfn|Longerich|2015|pp=464–466}} 1941 ഒക്ടോബറിലാണ് ജർമനിയിലെ ജൂതന്മാരെ പുറത്താക്കൽ ആരംഭിച്ചത്, ഒക്രോബർ 18-ന് ആദ്യവണ്ടി ബെർലിനിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ടു. [[Riga|റിഗയിലും]] [[Kaunas|കോനാസിലും]] എത്തുമ്പോൾത്തന്നെ പല ജൂതരും വെടിയേറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടു.{{sfn|Thacker|2010|p=236}} പുറത്താക്കലിന്റെ മുന്നൊരുക്കമായി 1941 സെപ്തംബർ 5 ആവുമ്പോഴേക്കും എല്ലാ ജൂതന്മാരും അവരെ തിരിച്ചറിയാൻ ഒരു [[yellow badge|മഞ്ഞബാഡ്‌ജ്]] ധരിക്കണമെന്ന് ഗീബൽസ് നിയമമുണ്ടാക്കി.{{sfn|Thacker|2010|p=235}} 1942 മാർച്ച് ആറിന് ഗീബൽസിന് [[Wannsee Conference|വാൻസീ കോൺഫറൻസിന്റെ]] മിനുട്‌സിന്റെ പകർപ്പ് ലഭിച്ചു.{{sfn|Longerich|2015|p=513}} അതിൽ നാസികളുടെ നയം വ്യക്തമായിരുന്നു: യൂറോപ്പിലെ ജൂതരെ മുഴുവൻ കീഴടക്കിയ പോളണ്ടിലെ [[extermination camp|കൂട്ടക്കൊലാകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക്]] അയയ്ക്കുകയും കൊന്നുതീർക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു അത്.{{sfn|Longerich|2010|pp=309–310}} ജൂതരുടെ വിധിയെപ്പറ്റി ഗീബൽസിനു ശരിക്കും അറിയാമായിരുന്നെന്ന് അയാളുടെ അക്കാലത്തെ ഡയറിയിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. "60 ശതമാനം ജൂതരെ കൊന്നുതീർക്കുക, ബാക്കിയുള്ളവരെക്കൊണ്ട് പണിയെടുപ്പിക്കുക... കിരാതമാണ് ഇതെന്നു തോന്നാം പക്ഷേ അവർ അത് അർഹിക്കുന്നതാണ്": 1942 മാർച്ച് 27 -ന്റെ ഗീബൽസിന്റെ ഡയറിയിൽ ഇങ്ങനെയായിരുന്നു എഴുതിയിരുന്നത്.{{sfn|Longerich|2015|p=514}} കണ്ടുമുട്ടുമ്പോഴെല്ലാം ഹിറ്റ്‌ലറും ഗീബൽസും തമ്മിൽ ജൂതരുടെ ഭാവിയെപ്പറ്റി ചർച്ച ചെയ്തിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=328}} ജൂതരെ കൊന്നുതീർക്കുകയാണെന്നുള്ള കാര്യം വളരെ വ്യക്തമായി അയാൾക്ക് അറിയാമായിരുന്നു. എന്നുമാത്രമല്ല അയാൾ അതിനെ പിന്തുണച്ചുമിരുന്നു. പരസ്യമായിത്തന്നെ അതു പുറത്തുപറഞ്ഞിരുന്ന അപൂർവ്വം നാസിനേതാക്കളിൽ ഒരാളായിരുന്നു ഗീബൽസ്.{{sfn|Thacker|2010|p=326–329}} ==കുടുംബജീവിതം== [[File:Bundesarchiv Bild 183-1987-0724-502, Obersalzberg, Besuch Familie Goebbels bei Hitler.jpg|thumb|upright|ഗീബൽസ്-മാഗ്‌ദ വഴക്കു തീർത്ത് ഒരുമിച്ച് നിർത്തി ഹിറ്റ്‌ലർ പുറത്തുവിട്ട ചിത്രം, 1938{{sfn|Longerich|2015|p=391}}]] [[Magda Goebbels|മാഗ്‌ദയേയും]] കുട്ടികളെയും ഹിറ്റ്‌ലറിനു വലിയ ഇഷ്ടമായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|pp=159, 160}} ഗീബൽസിന്റെ ബെർളിനിലെ അപാർട്ട്മെന്റിൽ സമയം ചെലവഴിക്കുന്നത് ഹിറ്റ്‌ലർ ആസ്വദിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=160}} ഹിറ്റ്‌ലറുമായി വലിയ അടുപ്പം പുലർത്തിയിരുന്ന മാഗ്‌ദ അയാളുടെ ഒരു ചെറുകൂട്ടം സ്ത്രീസുഹൃത്തുക്കളുടെ ഗണത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=94}} 1936 ൽ കണ്ടുമുട്ടിയ [[Czech (people)|ചെക്ക്]] നടി [[Lída Baarová|ലിഡ ബാരോവാ]] 1937 -ലെ ശിശിരമായപ്പോഴേക്കും ഗീബൽസ് വളരെ അടുത്തു.{{sfn|Longerich|2015|pp=317, 318}} 1938 ആഗസ്ത് 15-ന് ഇതേപ്പറ്റി മാഗ്‌ഡ ഹിറ്റ്‌ലറുമായി ഒരു ദീർഘസംഭാഷണം നടത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2015|p=392}} തന്റെ മുതിർന്ന മന്ത്രി ഒരു വിവാദത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടുകാണുന്നതിൽ താത്‌പര്യമില്ലാതിരുന്ന ഹിറ്റ്‌ലർ ആ ബന്ധം അവിടെ അവസാനിപ്പിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=170}} അതിനുശേഷം സെപ്തംബർ അവസാനം വരെ ഗീബൽസും മാഗ്‌ദയും യോജിപ്പിലാണു കഴിഞ്ഞിരുന്നത്.{{sfn|Longerich|2015|p=392}} വീണ്ടും അസ്വാരസ്യമുണ്ടായ ദമ്പതികളെ ഹിറ്റ്‌ലർ ഇടപെട്ട് ഒന്നിച്ചുതന്നെ കഴിയണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Longerich|2015|pp=392–395}} അവർ ഒരുമിച്ചുതന്നെയാണുള്ളതെന്നു കാണിക്കാൻ ഹിറ്റ്‌ലർ തന്നെ അവരോടൊപ്പം നിന്നു ഫോട്ടോ ഏറ്റുത്തിരുന്നു ആ സമയത്ത്.{{sfn|Longerich|2015|pp=391, 395}} മാഗ്ദയ്ക്കും പലബന്ധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അവയിലൊന്ന് 1933 -ൽ [[Kurt Ludecke|കുർട്ട് ലുഡെക്കിയും]]{{sfn|Longerich|2015|p=317}} മറ്റൊന്ന് 1938 -ൽ [[Karl Hanke|കാൾ ഹാങ്കുമായും]] ആയിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=204}} ഗീബൽസ് കുടുംബത്തിൽ മാഗ്‌ദയുടെ ആദ്യവിവാഹത്തിൽ ഉള്ള [[Harald Quandt|ഹാരാൾഡ് ക്വാന്റ്]] (ജനനം 1921),{{sfn|Longerich|2015|p=152}} ഹെൽഗ (1932), ഹിൽഡ (1934), ഹെൽമുത്ത് (1935), ഹോൾഡെ (1937), ഹെഡ്ഡ (1938), ഹെയ്ഡ് (1940) എന്നിവരായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|Manvell|Fraenkel|2010|p=165}} ഇതിൽ യുദ്ധത്തെ അതിജീവിച്ചത് ഹാരാൾഡ് മാത്രമായിരുന്നു.{{sfn|Thacker|2010|p=149}} ==ഇതും കാണുക== * [[പെരും നുണ]] * [[വാൻസീ കോൺഫറൻസ്]] * [[നാസികൾ മനുഷ്യരിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ]] * [[അന്തിമപരിഹാരം]] ===സഹായകഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== * {{cite book | title = [[Berlin: The Downfall 1945]] | last = Beevor | first = Antony | authorlink = Antony Beevor | year = 2002 | publisher = Viking-Penguin Books | location = London | isbn = 978-0-670-03041-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Dollinger | first = Hans | title = The Decline and Fall of Nazi Germany and Imperial Japan | url = https://archive.org/details/declinefallofnaz0000doll | year = 1967 | origyear = 1965 | publisher = Bonanza | location = New York | isbn = 978-0-517-01313-7 | ref = harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | authorlink = Richard J. Evans | title = [[The Coming of the Third Reich]] | year = 2003 | publisher = Penguin Group | isbn = 978-0-14-303469-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | year = 2005 | title = The Third Reich in Power | url = https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan | publisher = Penguin | location = New York | isbn = 978-0-14-303790-3 | ref = harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | title = The Third Reich At War | url = https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 | year = 2008 | publisher = Penguin Group | location = New York | isbn = 978-0-14-311671-4 | ref = harv }} * {{cite web | last = Goebbels | first = Joseph | title = Jews will destroy culture | date = September 1935 | location = Nazi Party Congress at Nuremberg | url = http://www.ushmm.org/wlc/en/media_fi.php?MediaId=192 | ref = harv}} * {{cite book | last = Hale | first = Oron J. | title = The Captive Press in the Third Reich | url = https://archive.org/details/captivepressin00hale | year = 1973 | location = Princeton, NJ | publisher = Princeton University Press | ASIN = B0011UXVDG | isbn = 0-691-00770-5 | ref = harv }} * {{cite web | title = Hitler's Last Days | publisher = MI5 Security Service | work = mi5.gov.uk | url = https://www.mi5.gov.uk/home/about-us/who-we-are/mi5-history/world-war-ii/hitlers-last-days.html | accessdate = 6 June 2015 | ref = {{sfnRef|MI5, ''Hitler's Last Days''}} }} * {{cite book | last = Hull | first = David Stewart | title = Film in the Third Reich: A Study of the German Cinema, 1933–1945 | url = https://archive.org/details/filminthirdreich0000hull | year = 1969 | publisher = University of California Press | location = Berkeley | ref = harv}} * {{cite book | last = Joachimsthaler | first = Anton |authorlink=Anton Joachimsthaler | others = Trans. Helmut Bögler | title = The Last Days of Hitler: The Legends, the Evidence, the Truth | url = https://archive.org/details/lastdaysofhitler0000joac_o3a8 | year = 1999 | origyear = 1995 | publisher = Brockhampton Press | location = London | isbn = 978-1-86019-902-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Kershaw | first = Ian | authorlink = Ian Kershaw | title = Hitler: A Biography | url = https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2008 | isbn = 978-0-393-06757-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Longerich | first = Peter | authorlink = Peter Longerich | title = Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews | url = https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long | year = 2010 | isbn = 978-0-19-280436-5 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford; New York | ref = harv}} * {{cite book | last = Longerich | first = Peter | year = 2012 | title = Heinrich Himmler: A Life | url = https://archive.org/details/heinrichhimmler0000long | publisher = Oxford University Press | location = Oxford; New York | isbn = 978-0-19-959232-6 | ref = harv}} * {{cite book | last = Longerich | first = Peter | year = 2015 | title = [[Goebbels: A Biography]] | publisher = Random House | location = New York | isbn = 978-1400067510 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Manvell | first1 = Roger | authorlink1 = Roger Manvell | last2 = Fraenkel | first2 = Heinrich | authorlink2 = Heinrich Fraenkel | title = Doctor Goebbels: His Life and Death | url = https://archive.org/details/doctorgoebbelshi0000manv | year = 2010| origyear = 1960 | publisher = Skyhorse | location = New York | isbn = 978-1-61608-029-7 | ref = harv}} * {{cite book | last1 = Michael| first1 = Robert | authorlink1 = Robert Michael (historian) | title = Holy Hatred: Christianity, Antisemitism, and the Holocaust | year = 2006| publisher = Springer| isbn = 0230601987| ref = harv}} * {{cite AV media | people = [[Laurence Rees|Rees, Laurence]] (writer, director) [[Ian Kershaw|Kershaw, Ian]] (writer, consultant)| year = 2012 |title = The Dark Charisma of Adolf Hitler | medium = television documentary |url = http://www.bbc.co.uk/programmes/b01p01pm |accessdate = 6 September 2014 | time = | location = UK |publisher = [[BBC]] | ref = {{sfnRef|Rees|Kershaw|2012}} }} * {{cite book | last =Reuth | first = Ralf Georg | authorlink = Ralf Georg Reuth | title = Goebbels | publisher = Harvest | year = 1994 | isbn = 978-0-15-600139-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Shirer | first = William L. | authorlink = William L. Shirer | title = [[The Rise and Fall of the Third Reich]] | publisher = Simon & Schuster | location = New York | year = 1960 | isbn = 978-0-671-62420-0 | ref = harv}} * {{cite book | last = Siemens | first = Daniel | title = The Making of a Nazi Hero: The Murder and Myth of Horst Wessel | year = 2013 | publisher = I.B.Tauris | isbn = 978-0-85773-313-9 | ref = harv}} * {{cite book | last = Snell | first = John L. | title = The Nazi Revolution: Germany's Guilt Or Germany's Fate? | url = https://archive.org/details/nazirevolutionge00snel | year = 1959 | publisher = Heath & Co | location = Boston | oclc = 504833477 | ref = harv}} * {{cite journal | author = Staff | title = Hitler Takes Austria: Goebbels and Reichsautobahn | journal = LIFE Magazine | volume = 4 | issue = 3 | date=28 March 1938 | accessdate = 28 February 2016 | page=20 | url=https://books.google.ca/books?id=3UoEAAAAMBAJ&pg=PA20 | ref = {{sfnRef|LIFE Magazine|1938}} }} * {{cite web | author = Staff | title = Joseph Goebbels love letters up for auction | work = The Telegraph | date = 25 September 2012 | agency = Associated Press | url = http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-two/9564400/Joseph-Goebbels-love-letters-up-for-auction.html | ref = {{sfnRef|''The Telegraph|2012}} | access-date = 2017-02-28 | archive-date = 2016-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160923021653/http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-two/9564400/Joseph-Goebbels-love-letters-up-for-auction.html | url-status = dead }} * {{cite book | last = Thacker | first = Toby | title = Joseph Goebbels: Life and Death | url = https://archive.org/details/josephgoebbelsli0000ttha | year = 2010 | origyear = 2009 | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York | isbn = 978-0-230-27866-0 | ref = harv}} * {{cite book | last = Vinogradov | first = V. K. | title = Hitler's Death: Russia's Last Great Secret from the Files of the KGB | url = https://archive.org/details/hitlersdeathruss0000vino | publisher = Chaucer Press | year = 2005 | isbn = 978-1-904449-13-3 | ref = harv }} ==അവലംബം== {{reflist|colwidth=20em}} ===വിശദമായ കുറിപ്പുകൾ=== {{notes | refs = {{efn | name = letters | 2012 -ൽ ലേലത്തിനു വച്ച ഗീബൽസിന്റെ കടലാസുകളിൽ ഗീബൽസും സ്റ്റാൽഹെമും കൈമാറിയ നൂറിലേറെ എഴുത്തുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. {{harvnb|''The Telegraph''|2012}}. }} {{efn | name = crucifixes | മാനോവീര്യം തകർക്കും എന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് കുരിശ് എടുത്തുമാറ്റണമെന്ന നിയന്ത്രണം ഹിറ്റ്‌ലർ പിന്നീട് നീക്കിയിരുന്നു. {{harvnb|Rees|Kershaw|2012}}. }} {{efn | name = other departments | റൊസൻബർഗിന്റെ വിദേശമന്ത്രാലയം വിദേശപ്രൊപഗണ്ടയുടെ ഒരുഭാഗം നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു. പട്ടാളത്തിന് അവരുടെയും സ്വന്തമായ ഒരു പ്രൊപഗണ്ടരീതി ഉണ്ടായിരുന്നു. പലപ്പോഴും ഗീബൽസിന്റെ പ്രൊപഗണ്ട വിഭാഗം മാധ്യമനേതാവായ [[Otto Dietrich|ഓട്ടോ ഡീറ്റ്രിക്കിന്റെ]] ചുമതലയുമായി കയറിയിറങ്ങിക്കിടന്നിരുന്നു. {{harvnb|Longerich|2015|p=693}}. }} {{efn | name = will and marriage |: [[MI5|എം ഐ 5]] വെബ്‌സൈറ്റ് [[Hugh Trevor-Roper|ഹൂഗ് ട്രെവർ-റോപരിന്റെ]] (''ഹിറ്റ്‌ലറിന്റെ അവസാന നാളുകൾ'' എന്ന ഗ്രന്ഥമെഴുതിയ ഒരു എം ഐ 5 ഏജന്റ്), റിക്കാർഡുകളിൽ നിന്നും വില്പത്രം എഴുതിയതിനുശേഷമാണ് ഹിറ്റ്‌ലർ വിവാഹിതനായതെന്നു പറയുന്നുണ്ട്. {{harvnb|MI5, ''Hitler's Last Days''}} }} }} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wikiquote}} {{commonscat|Joseph Goebbels}} * [http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goebmain.htm A collection of speeches and essays by Joseph Goebbels] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912054841/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goebmain.htm |date=2008-09-12 }} * [http://www.pbs.org/wgbh/amex/goebbels/index.html The Man Behind Hitler] * [http://www.archive.org/details/NaziSozi ''Nazi Sozi'' a pre-1933 pamphlet. In English.] * [http://www.archive.org/details/CommunismWithTheMaskOff ''Communism With The Mask Off'' a pamphlet of his 1935 Nuremberg Address. In English.] * [http://www.archive.org/details/BolshevismInTheoryAndPractice ''Bolshevism in Theory and Practice'' a pamphlet of his 1936 Nuremberg Address. In English.] {{നാസിസം}} {{ഹോളോകോസ്റ്റ് }} {{പോളണ്ടിലെ ഹോളോകോസ്റ്റ് }} {{Hitler's Cabinet}} {{Final occupants of the Führerbunker}} [[വർഗ്ഗം:നാസി ജർമ്മനി]] [[വർഗ്ഗം:ആത്മഹത്യ ചെയ്തവർ]] [[വർഗ്ഗം:നാസികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നാസിസം]] [[വർഗ്ഗം:ഓഷ്‌വിറ്റ്സ് തടങ്കൽപ്പാളയം]] [[വർഗ്ഗം:ഹോളോകോസ്റ്റ് ഒരുക്കിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:1897-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നാസി നേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ ജർമ്മൻകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജർമ്മൻ ദേശീയവാദികൾ]] 4ts6quy3wkmyo75f6d81qlsr35o8i8x 0 80402 4647950 4541336 2026-07-16T13:22:06Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647950 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Yasser Arafat}} {{Infobox President | name = {{rtl-lang|ar|ياسر العرفات}}<br />യാസർ അറഫാത്ത്<br /><span style = "font-size:60%">({{transl|ar|Yāsir `Arafāt}})</span><br /><span style = "font-size:70%"> [[Kunya (Arabic)|Kunya]]: {{transl|ar|Abu `Ammar}} {{transl|ar|'Abū `Ammār}})</span> | image = Yasser-arafat-1999.jpg | imagesize = 300px | caption = Portrait of Arafat | nationality = [[പാലസ്തീനി]] | order = 1st [[പാലസ്തീനിയൻ നാഷണൽ അതോറിറ്റിയുടെ പ്രസിഡന്റ്]] | term_start = 20 ജനുവരി 1996 | term_end = 11 നവംബർ 2004 | primeminister=[[മഹ്മൂദ് അബ്ബാസ്]]<br />[[അഹമ്മദ് ഖുറേ]] | successor = [[റൗഹി ഫത്തഹ്]] (interim) <br /> [[മഹ്മൂദ് അബ്ബാസ്]] | birth_date = {{birth date|1929|08|24|df=y}} | birth_place = [[Cairo]], [[ഈജിപ്റ്റ്]] | dead = dead | death_date = {{death date and age|2004|11|11|1929|8|24|df=y}} | death_place = [[പാരിസ്]], [[ഫ്രാൻസ്]] | spouse = [[സുഹ അറഫാത്ത്]] | children = സൗഹ അറഫാത്ത് | party = [[ഫത്താ]] | religion = [[ഇസ്ലാം]]<ref>[http://www.nndb.com/people/403/000022337/ Yasser Arafat – NNDB]</ref> |signature = Yasser Arafat signature.svg }} [[പലസ്തീൻ]] നാഷണൽ അഥോറിറ്റിയുടേയും [[പി.എൽ.ഒാ|പി.എൽ.ഒ]].യുടെയും ചെയർമാനും പലസ്തീനിയൻ പോരാളിയും പ്രശസ്തനായ ഒരു [[അറബികൾ|അറബ്]] നേതാവുമായിരുന്നു<ref>Some sources use the term ''Chairman'' rather than ''President''; the [[Arabic language|Arabic]] word for both titles is the same. See [[President of the Palestinian National Authority]] for further information.</ref> '''യാസർ അറഫാത്ത്''' (അറബിക്:ياسر عرفات) എന്ന് പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന '''മുഹമ്മദ് അബ്ദുൽ റഹ്‌മാൻ അബ്ദുൽ റഊഫ് അറഫാത് അൽ-ഖുദ്‌വ അൽ-ഹുസൈനി'''(അറബിൿ: محمد عبد الرؤوف عرفات القدوة الحسيني‎) (24 ആഗസ്റ്റ് 1929–11 നവംബർ 2004). 1959-ൽ അറഫാത്തുതന്നെ രൂപവത്കരിച്ച [[ഫതഹ് പാർട്ടി]] എന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ തലവനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം<ref name="FatahF">{{cite book |last=Aburish |first=Said K. |title=From Defender to Dictator |url=https://archive.org/details/arafatfromdefend0000abur |publisher=Bloomsbury Publishing |year=1998 |isbn=1-58234-049-8 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/arafatfromdefend0000abur/page/33 33]–67 |authorlink=Said K. Aburish}} Aburish says the date of Fatah's founding is unclear but claims in 1959 it was exposed by its magazine.<br />Zeev Schiff, Raphael Rothstein (1972). ''Fedayeen; Guerillas Against Israel''. McKay, p.58; Schiff and Rothstein claim Fatah was founded in 1959.<br /> [[Salah Khalaf]] and [[Khalil al-Wazir]] state Fatah’s first formal meeting was in October 1959. See Anat N.Kurz (2005) ''Fatah and the Politics of Violence: The Institutionalization of a Popular Struggle''. Brighton, Portland: Sussex Academic Press (Jaffee Centre for Strategic Studies), pp.29–30</ref>. യാസർ അറഫാത്ത് തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ സിംഹഭാഗവും ചെലവഴിച്ചത് [[പലസ്തീൻ]] വിമോചനത്തിനായുള്ള ഇസ്രായേലിനെതിരിലുള്ള പോരാട്ടത്തിനു വേണ്ടിയായിരുന്നു. 1988 വരെ അദ്ദേഹം [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിന്റെ]] നിലനില്പ്പിനെ ചോദ്യം ചെയ്തെങ്കിലും പിന്നീട് [[ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ|ഐകരാഷ്ട്രസഭയുടെ]] 242-ആം പ്രമേയം അംഗീകരിച്ചു. അറഫാത്തും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാർട്ടിയും പാലസ്തീനു പുറമേ [[ജോർദ്ദാൻ]], [[ലെബനാൻ]], [[ടുണീഷ്യ]] പോലുള്ള അറബ് രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. ഇസ്റായിലിന്റെ കണ്ണിലെ കരടായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ അറബ് ജനത സ്വതന്ത്ര്യപോരാളിയെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref>Yasser Arafat was loved as a freedom fighter by many Palestinians and Arabs and despised as a terrorist by many Israelis and the West. http://www.cracked.com/funny-1274-yasser-arafat/</ref> എന്നാൽ പാശ്ചാത്യർ അദ്ദേഹത്തിൽ ഭീകരത ആരോപിച്ചു.<ref>^ Hockstader, Lee (2004-11-11). "A Dreamer Who Forced His Cause Onto World Stage". Washington Post Foreign Service (The Washington Post Company). Retrieved 2007-10-31</ref> പിന്നീട് അറഫാത്ത് പാലസ്തീൻ ഇസ്രായേൽ സംഘർഷം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഇസ്രായേലുമായി സന്ധിസംഭാഷണങ്ങൾ നടത്തി. 1991-ൽ [[മാഡ്രിഡ്|മാഡ്രിഡിലും]], 1993-ൽ ഓസ്‌ലോവിലും, 2000-ൽ ക്യാമ്പ് ഡേവിഡിലുമാണ് സംഭാഷണങ്ങൾ നടന്നത്. ഇതേ തുടർന്ന് ഇസ്‌ലാമിസ്റ്റുകളും മറ്റു പലസ്തീൻ സംഘടനകളും അറഫാത്ത് ഇസ്രായേലിനു കീഴടങ്ങുകയാണെന്ന് ആരോപിച്ച് രംഗത്തുവന്നു.[[ഓസ്ലോ ഉടമ്പടി|ഓസ്‌ലോ കരാറിനെ]] തുടർന്ന് ഇറ്റ്സാക് റബീൻ, ഷിമോൺ പെരസ് എന്നിവർക്കൊപ്പം യാസർ അറഫാത്തിനു സമാധാനത്തിനുള്ള [[നോബൽ സമ്മാനം]] ലഭിച്ചു. 2002-മുതൽ 2004 വരെ അറഫാത്തിനെ ഇസ്രായേൽ സൈന്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ റമല്ലയിലെ വസതിയിൽ വീട്ടുതടങ്കലിലാക്കുകയും<ref>{{Cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-51717313.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-26 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409183843/https://www.highbeam.com/doc/1P1-51717313.html |url-status=dead }}</ref>,അസുഖ ബാധിതനായ അദ്ദേഹത്തെ പാരീസിൽ കൊണ്ടുപോവുകയും,അവിടെവച്ച് 2004 നവംബർ 11-ന് അദ്ദേഹം മരണപ്പെടുകയും ചെയ്തു.അറഫാത്തിനെ ഇസ്രയേൽ തന്ത്രപൂർവ്വം വധിക്കുകയായിരുന്നു എന്ന ഒരാരോപണവും ചിലർ ഉന്നയിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>http://www.nytimes.com/2005/09/07/world/africa/07iht-arafat.html</ref>. യാസർ അറഫാത്തിന്റെ മരണം കൊലപാതകമായിരുന്നുവെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്ന റിപ്പോർട്ട് 2012 ജൂലൈ 4 അൽ ജസീറ പുറത്ത് വിട്ടു.<ref>[http://www.islamonlive.com/story/2012-07-04/1341376907-271638 ഇസ്ലാം ഓൺലൈവ് ന്യൂസ് പോർട്ടൽ ]</ref> സ്വിറ്റ്ലർലാന്റിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞാരാണ് പരിശോധനയെ തുടർന്ന് ഇക്കര്യം അൽ ജസീറയോട് വെളിപ്പെടുത്തിയതെന്നും റിപ്പോർട്ടിലുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.aljazeera.com/programmes/whatkilledarafat/2012/07/201273181058734888.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-04 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704044005/http://www.aljazeera.com//programmes/whatkilledarafat/2012/07/201273181058734888.html |url-status=dead }}</ref> == ജീവിതം == === ജനനവും ബാല്യവും === അറഫാത്ത് [[ഈജിപ്റ്റ്|ഈജിപ്റ്റിലെ]] [[കൈറോ]]വിൽ പാലസ്തീനിയൻ ദമ്പതികളുടെ അഞ്ചാമത്തെ സന്താനവും രണ്ടാമത്തെ മകനുമായി 24-7-1929-ൽ ജനിച്ചു<ref name="Birth">Not certain; Disputed; Most sources including [[Tony Walker]], [[Andrew Gowers]], [[Alan Hart (writer)|Alan Hart]] and [[Said K. Aburish]] indicate Cairo as Arafat's place of birth, but others list his birthplace as Jerusalem as well as Gaza. See [http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1994/arafat-bio.html here] and [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/890161.stm here] for more information. Some believe also that the Jerusalem birthplace might have been a little known rumor created by the KGB [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/biography/arafat.html].</ref>. പിതാവ് അബ്ദുൽ റഊഫ് അൽ-ഖുദ്‌വ അൽ-ഹുസൈനി പലസ്തീനിലെ [[ഗാസ|ഗാസാ]] സ്വദേശിയാണ്. മാതാവ് സൗഹ അബുൽ സഊദ് [[ജറുസലേം]]കാരിയാണ്. അറഫാത്തിന് നാല് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ മാതാവും 1952-ൽ പിതാവും മരണപ്പെട്ടു. അമ്മാവനൊപ്പം ജറുസലേമിലായിരുന്നു യാസറിന്റെ ബാല്യം. അന്ന് ബ്രിട്ടന്റെ കീഴിലായിരുന്ന പലസ്തീന്റെ തലസ്ഥാനം ജറുസലേം ആയിരുന്നു.പലസ്തീൻകാർ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ പോരാടുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മയിലുണ്ടായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാരും ജൂതരും അന്നേ അറഫാത്തിന്റെ ശത്രുക്കളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം പിടിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കും ജൂതർക്കുമെതിരെ പോരാടുന്ന പലസ്തീൻകാർക്ക് ആയുധം എത്തിച്ചു നൽകിയാണ് യാസർ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനമാരംഭിക്കുന്നത്. === വിദ്യാഭ്യാസവും അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധവും === [[പ്രമാണം:Arafat studies in engineering.jpg|thumb|right|അറഫാത്ത് സഹപാഠികളോടൊപ്പം കൈറോ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ, സെപ്റ്റംബർ 1951|കണ്ണി=Special:FilePath/Arafat_studies_in_engineering.jpg]] അറഫാത്ത് കിംഗ് ഫുആദ് സർവകലാശാലയിൽ 1944-ൽ ബിരുധത്തിനു ചേരുകയും 1950-ൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു<ref>a b c d e f g h Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. pp. 7–32. ISBN 1-58234-049-8.</ref>. അദ്ദേഹം വ്യക്തിപരമായി [[ജൂദായിസം]], [[സിയോണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനം|സയണിസം]] എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പഠനം നടത്തി<ref>{{cite web |title=Yasser Arafat: Homeland a dream for Palestinian Authority Chief |url=http://cnnstudentnews.cnn.com/fyi/school.tools/profiles/Yasser.Arafat/student.storypage.html |work=[[CNN News]] |publisher=Cable News Network |accessdate=2007-09-15 |archive-date=2007-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313094525/http://cnnstudentnews.cnn.com/fyi/school.tools/profiles/Yasser.Arafat/student.storypage.html |url-status=dead }}</ref>. 1948-ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരും സയണിസ്റ്റ് സംഘടനകളും ചേർന്ന് പലസ്തീനിനെ വിഭജിച്ച് ഇസ്രായേൽ ഉണ്ടാക്കുകയും ലോകത്തുടനീളം നിന്നുള്ള ജൂതരെ അന്നാട്ടിലെത്തിക്കുവാനും തുടങ്ങി<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A425152</ref>. ലക്ഷക്കണക്കിന് പലസ്തീനികൾ അഭയാർത്ഥികളായി, ഇതേ തുടർന്ന് അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു<ref name="bbc.co.uk"/>. ഇതിനകം തികഞ്ഞ അറബ് ദേശീയവാദിയായി മാറിയ അറഫാത്ത് കോളേജ് വിടുകയും അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിൽ [[മുസ്ലിം ബ്രദർഹുഡ്]] എന്ന സംഘടനയോടൊപ്പം നിന്ന് പോരാടുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം ഇസ്രായേലിന് അനുകൂലമായപ്പോൾ അറഫാത്ത് കൈറോവിലേക്ക് മടങ്ങുകയും പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. സിവിൽ എഞ്ചിനിയറായിരുന്ന അറഫാത്ത് 1952 മുതൽ 1956 വരെ ജനറൽ യൂണിയൻ ഓഫ് പാലസ്തീൻ സ്റ്റുഡന്റ്സിന്റെ പ്രസിഡന്റായി സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചു. 1956 ആഗസ്റ്റിൽ പ്രാഗിൽ നടന്ന വിദ്യാർത്ഥി സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കുകയും പലസ്തീനിയൻ ശിരോവസ്ത്രം അണിഞ്ഞുതുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. സിവിൽ എഞ്ചിനീയറിങ്ങിൽ ഡിഗ്രീ എടുത്ത ശേഷം ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തിൽ ലെഫ്റ്റനൻറ് ആയി <ref name="malayalam.webdunia.com">http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/currentaffairs/0711/10/1071110078_1.htm</ref>. === മരണം === 2004 നവംബർ 11 നാണ് യാസർ അറഫാത്ത് മരിച്ചത്. അന്ന് കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ അഭ്യർഥന മാനിച്ച് മൃതദേഹം പോസ്റ്റ്മോർട്ടം ചെയ്തിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ അദ്ദേഹത്തെ വിഷം കൊടുത്ത് കൊല്ലുകയായിരുന്നുവെന്ന് ആരോപണമുയർന്നു. ഇതേതുടർന്ന് '''അൽ ജസീറ ടിവി ചാനലി'''ന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രക്തവും വസ്ത്രവും മറ്റും സ്വിറ്റ്സർലൻഡിൽ വിദഗ്ദ്ധ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കി. ഈ പരിശോധനയിൽ അദ്ദേഹം അവസാനം ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ശിരോവസ്ത്രമായ കഫിയയിൽ, റേഡിയോ ആക്ടീവ് മൂലകമായ പൊളോണിയം-210 അമിത അളവിൽ കണ്ടെത്തി. നേരത്തേ ഈ ആരോപണം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 2012നാണ് സ്വിസ് അന്വേഷണസംഘം ഇത് സ്ഥിതീകരിച്ചത്. ഇതേ തുടർന്ന് കൂടൂതൽ പരിശോധനയ്ക്കായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കബർ തുറന്ന് പരിശോധന നടത്താൻ തീരുമാനമായി. 2012 നവംബർ 27 ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കബർ തുറന്ന് പരിശോധന നടത്തി.<ref>http://www.indiavisiontv.com/2012/12/03/142023.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129034349/http://www.indiavisiontv.com/2012/12/03/142023.html |date=2013-01-29 }} അറഫാത്തിന്റെ മരണം: 8 വർഷത്തിനിപ്പുറവും ബാക്കിയാകുന്നത് ദുരൂഹത</ref> == ഫത്തഃ പാർട്ടിയുടെ ഉദയം == [[പ്രമാണം:Flag of Palestine.svg|thumb|right|[[പലസ്തീൻ പതാക]]. 1964-ൽ [[Palestine Liberation Organization|പി.എൽ.ഒ.]] സ്ഥാപിതമായതിനു ശേഷം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടതാണിത്]] 1956 ലെ സൂയസ് കനാൽ ദേശസാൽക്കരാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഈജിപ്റ്റ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധമുണ്ടാവുകയും ഇസ്രായേൽ സിനായ് പ്രവിശ്യയും സൂയസ് കനാലും പിടിച്ചടക്കുകയും ചെയ്തു. ഇസ്രായേലിനെതിരെ പ്രവർത്തിച്ചുകോണ്ടിരുന്ന അറഫാത്ത് പലസ്തീൻ അഭയാർത്ഥികളുമായി ചേർന്ന് 1958-ൽ ഫത്ത എന്ന സംഘടനക്ക് രൂപം നൽകി. പോരാളികളുടെ സംഘമുണ്ടാക്കി <ref name="malayalam.webdunia.com"/>. ഇസ്രയേലിനെതിരെ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് സംഘടിപ്പിക്കാൻ പദ്ധതികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു 1964-ൽ അറഫാത്ത് കുവൈറ്റ് വിട്ടു. ഇസ്രയേലിനെതിരെ ചെറിയ ചെറിയ ആക്രമണങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചു. മുഴുവൻ സമയ വിമോചന പോരാളിയായി. <ref> ലോക രാഷ്ട്രങ്ങൾ/പലസ്തീൻ</ref> == പി എൽ ഒ == {{പ്രലേ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ}} പാലസ്തീൻ വിമോചനം ലക്ഷ്യം വച്ച് 1964-ൽ [[അറബ് ലീഗ്]] പിന്തുണയോടെ ഉണ്ടാക്കിയ സംഘടനയാണ് '''പാലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ'''(പി. എൽ. ഒ, അറബിക്:منظمة التحرير الفلسطينية‎, മുനാസ്സമത്തുൽ തെഹരീറുൽ ഫിലിസ്തീനിയത്ത്). മിതവാദ സംഘടനയായിട്ടായിരുന്നു തുടക്കം.ചക് ഷേ 1967- ലെ യുദ്ധത്തിൽ അറബികൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടു കൂടി 'അൽ ഫത്ത' പി എൽ.ഒ യുടെ നേതൃത്വത്തിലേക്കുയർന്നു. പിന്നീട് ഈ സംഘടന ഒരു ഭരണ സം‌വിധാനത്തിന്റെ സ്വഭാവം കൈക്കൊള്ളുകയും പാലസ്തീനിന്റെ ഔദ്യോഗിക വക്താക്കൾ എന്ന പദവി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.100-ലധികം രാജ്യങ്ങളുമായി പി. എൽ. ഒ നയതന്ത്ര ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും ഐക്കരാഷ്ട്രസഭയിൽ നിരീക്ഷക പദവി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പി. എൽ. ഒ വിനെ ആദ്യമായി അംഗീകരിച്ച പശ്ചിമേഷ്യക്കു പുറത്തുള്ള രാജ്യം ഇന്ത്യയാണ്<ref>http://books.google.co.in/books?id=jiDYjw4gCzEC&pg=PA197&lpg=PA197&dq=PLO+and+India&source=bl&ots=ULxWavFplZ&sig=xdEOzt8Lo-fpeWpENA4kqBSvHP8&hl=en&ei=J_i-SvSKDMijkAXhwtEZ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7#v=onepage&q=PLO%20and%20India&f=false</ref>. അഹമ്മദ് ഷുകൈരിക്കും യഹ്യ ഹമ്മുദക്കും ശേഷം 1969-ൽ യാസർ അറഫാത്ത് പി.എൽ.ഒ വിന്റെ ചെയർമാനായി. അറബ് ലീഗിന്റെ നിഴലിലായിരുന്ന പി എൽ ഒ അതോടെ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുകയായിരുന്നു. പലസ്തീൻ വിമോചനത്തിനായി സായുധാക്രമണങ്ങൾ നടത്താൻ സജ്ജമായ വിപ്ലവ സംഘമായി അത് മാറി. ജോർദ്ദാൻ കേന്ദ്രമായി ആക്രമണങ്ങൾ പതിവായി. ജോർദ്ദാനുള്ളിൽ സ്വന്തമായി സൈന്യമുള്ള പ്രവാസ രാഷ്ട്രമായി അത് പ്രവർത്തിക്കുവാൻ തുടങ്ങി.1970-ൽ ജോർദ്ദാൻ പി.എൽ.ഒ. യെ പുറന്തള്ളി തുടർന്ന് ലെബനനിലും ടുണീഷ്യയിലും താവളമുറപ്പിച്ചു.ഇസ്രയേലിന്റെ ആക്രമണങ്ങളെയും കൊലപാതക ശ്രമങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച് അറഫാത്ത് പോരാട്ടം തുടർന്നു. ഒരു രാജ്യത്തു നിന്നും മറ്റൊരു രാജ്യത്തേക്ക് സഞ്ചരിച്ച് രാജ്യമില്ലാത്ത സൈന്യാധിപനായി അദ്ദേഹം പലസ്തീൻകാരുടെ അനിഷേധ്യ നേതാവായി.എൺപതുകളുടെ ഒടുവിൽ അറഫാത്തിന്റെയും പി.എൽ.ഒ. യുടെയും മുഖം മാറുവാൻ തുടങ്ങി. അറഫാത്ത് സമാധാനത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുവാൻ തുടങ്ങി.ആയുധമുപയോഗിച്ച് ഇസ്രയേലിനെ കീഴ്പ്പെടുത്തുവാൻ സാധ്യമല്ല എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയായിരുന്നു ഇത്. 1988-ൽ അദ്ദേഹം ഇസ്രയേലിലെ അംഗീകകരിച്ചു.1990-ൽ സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ കുവൈറ്റ് ആക്രമണത്തെ പിന്തുണച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന് വിനയായി.ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളുമായി രാഷ്ട്രീയമായി ഒറ്റപ്പെട്ട പി.എൽ.ഒ നേതാവ് ഒത്തുതീർപ്പ് ശ്രമങ്ങൾക്ക് നിർബന്ധിതമായി. അമേരിക്കൻ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്ക് വിധേയമായി ഇസ്രയേൽ പ്രധാനമന്ത്രി ഇസഹാക്ക് റബീനുമായി 1993-ൽ അറഫാത്ത് സമാധാന കരാറിൽ ഒപ്പുവച്ചു.ഓസ് ലോ കരാർ അറഫാത്തിനും റബീനും നൊബെൽ സമ്മാനം നേടിക്കൊടുത്തു.ഇതോടെ ഇരുഭാഗത്തെയും തീവ്രവാദികൾ പിണങ്ങി.റബീൻ ഇസ്രായേൽ തീവ്രവാദിയുടെ നോക്കിനിരയായി. പലസ്തീൻ നാഷണൽ അതോറിറ്റി എന്ന സംവിധാനത്തിന്റെ പ്രസിഡന്റായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട അറഫാത്തിന് പലസ്തീനു വേണ്ടി ഒന്നും ചെയ്യാനായില്ല.ചാവേറാക്രമണത്തിനിറങ്ങി സ്വയം മരിക്കുന്ന അണികളെ തടയുവാനും കഴിഞ്ഞില്ല. <ref>ലോക രാഷ്ട്രങ്ങൾ /പലസ്തീൻ </ref> ഈ പദവിയിൽ മരണം വരെ തുടർന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിന്നീടുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ പി.എൽ.ഒ വിന്റെ ബാനറിൽ തന്നെയായിരുന്നു. == ഇൻതിഫാദ == [[പ്രമാണം:Intifada1990.jpg|thumb|1990-ൽ ഒന്നാം ഇൻതിഫാദ സമയത്തിറങ്ങിയ പോസ്റ്റർ]] പാലസ്തീനിയൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇസ്രായേൽ കയ്യേറ്റത്തിനും കുടിയേറ്റത്തിനും എതിരിലും ശാരീരിക പരിശോധനകൾക്കും മാനസിക പീഠനങ്ങൾക്കുമെതിരെയുള്ള ജനകീയ സമരത്തെയാണ് ഇൻതിഫാദ(ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പ്പ്) എന്നു വിളിക്കുന്നത്<ref name="cpimkerala.org">{{Cite web |url=http://www.cpimkerala.org/palastene-3-75.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-09-27 |archive-date=2012-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117000328/http://www.cpimkerala.org/palastene-3-75.php |url-status=dead }}</ref>. 1987-ൽ ഗാസയിലെ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ കല്ലേറിൽ നിന്നാണ് ഒന്നാം ഇൻതിഫാദ ആരംഭിച്ചത്.പലപ്പോഴും അധിനിവേശസേനയുടെ തോക്കുകളെയും ടാങ്കുകളെയും വെറുംകൈയുമായാണ്‌ അവർ നേരിട്ടത്‌.<ref name="cpimkerala.org"/> ഇൻതിഫാദയുടെ നേതൃത്വം ഒരു പ്രത്യേക സംഘടനക്ക് അവകാശപ്പെടാനാവില്ല, എങ്കിലും പാലസ്തീനിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ മേഖലകളിൽ സ്വാധീനമുണ്ടായിരുന്ന യാസർ അറാഫത്തും പി.എൽ.ഒ യും അവരുടെ മേഖലകളിലും [[ഹമാസ്]], ഇസ്ലാമിക് ജിഹാദ് പോലുള്ള സംഘടനകൾ ബൈത് സൊഹർ, [[ബെത്‌ലഹെം]] പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും ഇൻതിഫാദയ്ക്ക് നേതൃത്വം നൽകി. പലസ്തീൻ പ്രശ്നം ലോകതലത്തിൽ പ്രധാന ചർച്ചയായി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുവാൻ ഇൻതിഫാദ മൂലം സാധിച്ചു<ref name="cpimkerala.org"/>. 2000-ൽ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ക്ലിന്റന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ക്യാമ്പ് ഡേവിഡിൽ വച്ച് വീണ്ടുമെരു സമാധാന ശ്രമം നടത്തി.അത് പരാജയപ്പെട്ടതോടെ പലസ്തീൻകാർ ചാവേറാക്രമണങ്ങൾ ശക്തമാക്കി. [[ഇസ്രയേൽ]] പ്രതികാര നടപടികളും തീവ്രമാക്കി. 2001-ൽ ഇസ്രയേൽ ടാങ്കുകൾ രാമള്ളയിലെ അറഫാത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം വളഞ്ഞു.<ref> സി സി ബി.ലോക രാഷ്ട്രങ്ങൾ/പലസ്തീൻ</ref> [[പ്രമാണം:ArafatEconomicForum.jpg|thumb|right|2001-ലെ ലോക സാമ്പത്തിക ഫോറത്തിൽ അറഫാത്ത് പ്രസംഗിക്കുന്നു]] [[പ്രമാണം:Yasser Arafat's tombstone.jpg|thumb| റാമല്ലയിലെ പി.എൻ.എ. പ്രസിഡന്റിന്റെ ആസ്ഥാനത്ത് 2007 നവംബർ 10-ന് തുറന്ന അറഫാത്തിന്റെ സ്മാരകമണ്ഡപം]] == ഇതും കൂടി കാണുക == [[പാലസ്തീൻ പ്രശ്നം]] == പുറം കണ്ണികൾ == * http://malayalam.webdunia.com/newsworld/news/currentaffairs/0711/10/1071110078_1.htm * ഫലസ്തീൻ - ചെറുത്തു നിൽപ്പിന്റെ ആറു പതിറ്റാണ്ട്,http://groups.google.pl/group/cmrlovers/msg/82628485f94ac3ee{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} പി എൽ ഒ == അവലംബം == {{reflist|2}} {{Nobel Peace Prize}} [[വർഗ്ഗം:1929-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 2004-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓഗസ്റ്റ് 24-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 11-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പലസ്തീൻ]] [[വർഗ്ഗം:പലസ്തീനിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കൊല ചെയ്യപ്പെട്ട ലോകനേതാക്കൾ]] 61meqhxd7f2t8inz89kpopa9u72dg7n 0 87369 4648054 3776298 2026-07-16T16:25:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648054 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|File Transfer Protocol}} {{IPstack}} [[ഇന്റർനെറ്റ്]] പോലെ [[ടി.സി.പി./ഐ.പി. മാതൃക]] അധിഷ്ഠിതമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന നെറ്റ്വർക്കുകളിൽ ഫയലുകൾ പരസ്പരം കൈമാറുന്നതിനും, കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുമുപയോഗിക്കുന്ന അടിസ്ഥാന നെറ്റ്‌വർക്ക് പ്രോട്ടോകോൾ ആണ്‌ '''ഫയൽ ട്രാൻസ്‌ഫർ പ്രോട്ടോകോൾ''' ('''എഫ്.ടി.പി.)'''.<ref name="for">{{cite book |last=Forouzan |first=B.A. |year=2000 |title=TCP/IP: Protocol Suite |url=https://archive.org/details/tcpipprotocolsui0000foro_j7s6 |edition=1st |location=New Delhi, India |publisher=Tata McGraw-Hill Publishing Company Limited}}</ref>ക്ലയന്റ് സെർവർ ആർക്കിടെക്‌ചർ ഉപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഈ പ്രോട്ടോകോളിൽ ക്ലയന്റിലെയും [[server|സെർവറിലെയും]] ഡാറ്റ പ്രത്യേകം പ്രത്യേകമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനു സാധിക്കും.രൂപമെടുത്ത ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കമാന്റ് ലൈൻ ഇന്റർഫേസുകളുപയോഗിച്ച് മാത്രമായിരുന്നു ഈ പ്രോട്ടോകോൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. എന്നാലിന്ന് എല്ലാ [[operating system|ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്കും]] [[GUI|ഗ്രാഫിക്കൽ യൂസർ ഇന്റർഫേസുകൾ]] ലഭ്യമാണ്‌. പ്രോഗ്രാമുകളുപയോഗിച്ച് നെറ്റ്‌വർക്കിലെ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിലേക്ക് ഫയലുകൾ അയക്കുന്നതിനും ഈ നേ൪മുറ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. കമ്പ്യൂട്ടർ ഭാഷകളിലെ നെറ്റ്വർക്ക് [[ആപ്ലിക്കേഷൻ പ്രോഗ്രാമിങ് ഇന്റർഫേസ്|എ.പി.ഐ.കൾ]] ഉപയോഗിച്ചാണിത് സാദ്ധ്യമാകുന്നത്. എഫ്‌ടിപി ഉപയോക്താക്കൾക്ക് ടെക്‌സ്‌റ്റ് സൈൻ-ഇൻ പ്രോട്ടോക്കോൾ ഉപയോഗിച്ച് സ്വയം പ്രാമാണീകരിക്കാം, സാധാരണയായി ഒരു ഉപയോക്തൃനാമത്തിന്റെയും പാസ്‌വേഡിന്റെയും രൂപത്തിൽ, എന്നാൽ ഇത് അനുവദിക്കുന്നതിനായി സെർവർ കോൺഫിഗർ ചെയ്‌തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അജ്ഞാതമായി കണക്റ്റുചെയ്യാനാകും. ഉപയോക്തൃനാമവും പാസ്‌വേഡും പരിരക്ഷിക്കുകയും ഉള്ളടക്കം എൻക്രിപ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന സുരക്ഷിതമായ സംപ്രേക്ഷണത്തിന്, എഫ്ടിപി പലപ്പോഴും എസ്എസ്എൽ/ടിഎൽഎസ്(SSL/TLS) (FTPS) അല്ലെങ്കിൽ എസ്എസ്എച്ച്(SSH) ഫയൽ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രോട്ടോക്കോൾ (SFTP) ഉപയോഗിച്ച് സുരക്ഷിതമാക്കുന്നു. ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങൾക്ക് ഗ്രാഫിക്കൽ യൂസർ ഇന്റർഫേസുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കമാൻഡ്-ലൈൻ പ്രോഗ്രാമുകളാണ് ആദ്യത്തെ എഫ്ടിപി ക്ലയന്റ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ, അവ ഇപ്പോഴും മിക്ക [[വിൻഡോസ്]](Windows), [[യുണിക്സ്]](Unix), [[Linux|ലിനക്സ്]](Linux) ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങളിലും ഷിപ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു.<ref name="tcpip">{{cite web |last=Kozierok |first=Charles M. |year=2005 |title=The TCP/IP Guide v3.0 |url=http://www.tcpipguide.com/free/t_FTPOverviewHistoryandStandards.htm |publisher=Tcpipguide.com}}</ref> [[desktop computer|ഡെസ്‌ക്‌ടോപ്പുകൾ]], [[server|സെർവറുകൾ]], മൊബൈൽ ഉപകരണങ്ങൾ, [[computer hardware|ഹാർഡ്‌വെയർ]] എന്നിവയ്‌ക്കായി നിരവധി സമർപ്പിത എഫ്‌ടിപി ക്ലയന്റുകളും ഓട്ടോമേഷൻ യൂട്ടിലിറ്റികളും വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്, കൂടാതെ [[HTML|എച്ച്ടിഎംഎൽ]] എഡിറ്റേഴ്സ്, ഫയൽ മാനേജർമാർ തുടങ്ങിയ പ്രോഡക്ടിവിറ്റി ആപ്ലിക്കേഷനുകളിൽ എഫ്‌ടിപി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. == പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ == * RFC 959 – File Transfer Protocol * RFC 1579 – Firewall Friendly FTP * RFC 2228 – FTP Security Extensions * RFC 2428 – FTP Extensions for [[IPv6]] and [[Network Address Translation|NATs]] * RFC 2640 – Internationalization of the File Transfer Protocol * RFC 3659 – Extensions to FTP ;സെർവറുകൾ * [http://vsftpd.beasts.org VsFTPd] (Unix) * [http://www.proftpd.org ProFTPd] (Unix) * [https://www.pureftpd.org Pure-FTPd] (Unix) * [https://filezilla-project.org FileZilla Server] (Windows) * [https://servertest.online/ftp FTP Server Test] (Online) ;പ്രോട്ടോകോൾ * [http://www.nsftools.com/tips/RawFTP.htm Raw FTP Command List] * [http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/FTP.pdf FTP Sequence Diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100206120644/http://eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/FTP.pdf |date=2010-02-06 }} {{URI scheme}} ==അവലംബം== 8pyijyaqp4wx5dpvqi5434cdhdsysuz 0 88909 4648102 3920791 2026-07-16T17:47:00Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648102 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Great Seljuq Empire}} {{Infobox Former Country |conventional_long_name = Seljuk Empire |common_name = Seljuk Empire |native_name = {{lang-tr|Büyük Selçuklu Devleti}}<br /><big>{{lang-fa|سلجوقيان }}</big>/ Salcūqiyān |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = the Middle East |government_type = Monarchy |status = [[Empire]] |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Tughril]] formed the state system |event_end = Replaced by the [[Khwarezmian Empire]]<ref>{{cite book |last=Grousset |first=Rene |title=The Empire of the Steppes |url=https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof |location=New Brunswick |publisher=Rutgers University Press |year=1988 |pages=[https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/159 159], 161 |quote=In 1194, Togrul III would succumb to the onslaught of the Khwarizmian Turks, who were destined at last to succeed the Seljuks to the empire of the Middle East. |isbn=0-8135-0627-1 }}</ref> |image_coat = |symbol = Oksoko |symbol_type = Imperial Symbol |image_flag = |flag_type = Imperial Flag <br /><small>[[Blue]] [[Simorgh]] of the [[Seljuk]].</small> |flag_border = no |image_map = Seljuk Empire locator map.svg |image_map_caption = Great Seljuq Empire in its zenith in 1092,<br /> upon the death of [[Malik Shah I]] |capital = [[Nishapur]]<br /><small>(1037–1043)</small><br /> [[Rey, Iran|Rey]]<br /><small>(1043–1051)</small><br />[[Isfahan]]<br /><small>(1051–1118)</small><br /> [[Hamadan]], <small>Western capital</small> <small>(1118–1194)</small><br /> [[Merv]], <small>Eastern capital</small> <small>(1118–1153)</small> |title_leader = [[Seljuq dynasty#Seljuq leaders|Sultan]] |leader1 = [[Tughril|Toghrul I]] (first) |year_leader1 = 1037–1063 |leader2 = [[Toghrul III of Seljuq|Toghrul III]] (last)<ref>''A New General Biographical Dictionary'', Vol.2, Ed. Hugh James Rose, (London, 1853), 214.</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick: Rutgers University Press, 1988), 167.</ref> |year_leader2 = 1174–1194 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = *[[Persian language|Persian]] <small>(official & court language; lingua franca)<ref name="ReferenceA">{{cite book |editor-last=Savory |editor-first=R. M. |title=Introduction to Islamic Civilisation |url=https://archive.org/details/introductiontois00savo_0 |location= |publisher=Cambridge University Press |year=1976 |page=[https://archive.org/details/introductiontois00savo_0/page/82 82] |isbn=0-521-20777-0 }}</ref><ref>{{cite book |last=Black |first=Edwin |title=Banking on Baghdad: Inside Iraq's 7,000-year History of War, Profit and Conflict |url=https://archive.org/details/bankingonbaghdad00edwi |location= |publisher=John Wiley and Sons |year=2004 |isbn=0-471-67186-X |page=[https://archive.org/details/bankingonbaghdad00edwi/page/38 38] }}</ref><ref name="Bosworth">C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in ''UNESCO History of Humanity'', Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: "While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time)."</ref></small> * [[Oghuz languages|Oghuz Turkish]]<ref name="Bosworth" /><ref>''Concise Encyclopedia of Languages of the World'', Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd., 2009), 1110; "Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule."</ref> <small>(dynastic and military language)</small> * [[Arabic language|Arabic]] <small>(language of learning and religion<ref name="ReferenceA"/><ref name="Bosworth" />)</small> |p1=Oghuz Yabgu State |flag_p1=AD 750OguzYabgu.png |p2=Ghaznavid Empire |flag_p2=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |p3=Buyid dynasty |flag_p3=Buyids 970.png |p4=Byzantine Empire |flag_p4=JustinianusI.jpg |p5=Kakuyids |flag_p5=KakuyidMapHistoryofIran.png |s1=Sultanate of Rûm |flag_s1= Flag of Sultanate of Rum.svg |s2=Anatolian beyliks |flag_s2= Anadolu Beylikleri.png |s3=Ghurid Dynasty |flag_s4= Ghurids1200.png |s4=Khwarezmian Empire |flag_s4= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s5=Ayyubid dynasty |s6=Atabegs of Azerbaijan |s7=Burid dynasty |s8=Zengid dynasty |s9=Danishmends |s10=Artuqid dynasty |s11=Saltukids |today = {{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=Countries today| {{flag|Afghanistan}}|{{flag|Armenia}}|{{flag|Azerbaijan}}|{{flag|Egypt}}|{{flag|Georgia}}|{{flag|Iran}}|{{flag|Iraq}}|{{flag|Israel}}|{{flag|Jordan}}|{{flag| Kazakhstan}}|{{flag|Kuwait}}|{{flag| Kyrgyzstan}}|{{flag|Lebanon}}|{{flag|Nagorno-Karabakh}}|{{flag|Oman}}|{{flagicon|Palestine}} [[Palestinian Authority]]|{{flag|Russia}}|{{flag| Saudi Arabia}}|{{flag|Syria}}|{{flag| Tajikistan}}|{{flag|Turkey}}|{{flag|Turkmenistan}}|{{flag|UAE}}|{{flag|Uzbekistan}}|{{flag|Yemen}} }} }} പതിനൊന്നു മുതൽ പതിനാലു വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ [[മദ്ധ്യേഷ്യ|മദ്ധ്യേഷ്യയുടേയും]] [[മദ്ധ്യപൂർവദേശം|മദ്ധ്യപൂർവദേശത്തിന്റേയും]] കുറേ ഭാഗങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യമാണ് സെൽജ്യൂക് സാമ്രാജ്യം. ഓഘുസ് അഥവാ ഘുസ് [[തുർക്കിക് ജനത|തുർക്കികളുടെ]] ഖ്വിനിഖ് വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ടവർ സ്ഥാപിച്ച ഒരു [[സുന്നി|സുന്നി മുസ്ലീം]] സാമ്രാജ്യമാണിത്. കിഴക്ക് [[ഹിന്ദുകുഷ്]] മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് [[Anatolia|അനറ്റോളിയയുടെ]] കിഴക്കുഭാഗം വരെയും, വടക്ക് മദ്ധ്യേഷ്യ മുതൽ തെക്ക് [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്]] വരെയും ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധീനതയിലിരുന്നു. [[ആറൾ കടൽ|ആറൾ കടലിനടുത്താണ്]] സെൽജ്യൂക്ക് തുർക്കികളുടെ ആദ്യകാല വാസസ്ഥലം ഇവിടെ നിന്നും [[ഖുറാസാൻ|ഖുറാസാനിലേക്കും]], [[പേർഷ്യ|പേർഷ്യയിലേക്കും]] തുടർന്ന് കിഴക്കൻ അനറ്റോളിയയിലേക്കും ഇവർ കടന്നു. ചിതറിക്കിടന്നിരുന്ന കിഴക്കൻ ഇസ്ലാമികദേശങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിച്ച് ഒന്നും രണ്ടും [[കുരിശുയുദ്ധം|കുരിശുയുദ്ധകാലത്ത്]] പ്രധാനപങ്കുവഹിക്കാൻ സെൽജ്യൂക്ക് സാമ്രാജ്യത്തിനായി. അതുപോലെ പേർഷ്യൻ സംസ്കാരവും ഭാഷയും സ്വാംശീകരിച്ച ഇവർ തുർക്കോ-പേർഷ്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ വികാസത്തിലും മുഖ്യപങ്കു വഹിച്ചു.aarambikkalaama singham [[സെൽജ്യൂക്ക് ബെഗ്]] എന്ന പരമപിതാമഹന്റെ വംശാവലിയിലുള്ളവരെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നതിനാലാണ് ഈ സാമ്രാജ്യസ്ഥാപകർ [[സെൽജ്യൂക്ക് തുർക്കികൾ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സെൽജ്യൂക്ക് ബെഗിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഏതാണ്ട് 950-മാണ്ടിനോടടുത്ത് ഇവർ [[ഖ്വാറസം|ഖ്വാറസമിൽ]] എത്തുകയും ഇവിടെ വച്ച് ഇവർ ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>[http://books.google.com/books?id=U7Q3AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Wink, Andre, ''Al Hind the Making of the Indo Islamic World,''] Brill Academic Publishers, Jan 1, 1996, ISBN 90-04-09249-8 pg.9</ref>. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ കാൽ ഭാഗം വരെ സെൽജ്യൂക്കുകളെ നയിച്ച സെൽജ്യൂക്ക് ബെഗിന്റെ കാലശേഷമുള്ള [[തുഗ്രൂൽ ബെഗ്]] ആണ് സെൽജ്യൂക്ക് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായി അറിയപ്പെടുന്നത്. 1037-ആമാണ്ടിലാണ് ഈ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥാപനം. യൂറോ മോങ്‌ലോയ്‌ഡ് (തുർകിക്) വംശം . ഏറ്റില്ല ദി ഹുണ്ണിന്റെ കാലത്തു ജർമ്മനി ഇറ്റലി ഭരിച്ചു . റോമൻ കാതോലിസം സ്വീകരിച്ചു.കാസാർ രാജ്യ കാലത്തു ജൂത മതവും. ബൾഗേറിയൻ രാജ്യ കാലത്തു ക്രിസ്തു മതവും സ്വീകരിച്ചു . ഖാൻ എന്ന നാമം ഇവരുടേതാണ് . പിന്നീട് ഓട്ടോമൻ, ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റ് ഇവർ സ്ഥാപിച്ചു. ഇപ്പ ടർക്കി, അസർബെയ്ജാൻ, റഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രധാനമായും കാണുന്നു. സുന്നി , ഷിയാ മതമാണ് പ്രധാനം. ആദ്യകാലത്ത് [[ഖ്വാറക്കനിഡുകൾ|ഖ്വാറക്കനിഡുകൾക്കെതിരെ]] പോരാട്ടത്തിൽ സെൽജ്യൂക്കുകൾ, [[സമാനി സാമ്രാജ്യം|സമാനികളുമായി]] സഖ്യത്തിലേർപ്പെട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ ഖ്വാറക്കനിഡുകളോട് തോറ്റ് സമാനി സാമ്രാജ്യം അസ്തമിച്ചെങ്കിലും സെൽജ്യൂക്കുകൾ പിടിച്ചുനിന്നു. == വികാസം == 1040-ൽ [[ഗസ്നിയിലെ മസൂദ്|മസൂദിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[ഗസ്നവി സാമ്രാജ്യം|ഗസ്നവികളെ]], സെൽജൂക്കുകൾ [[മെർവ്|മാർവിനടുത്തുള്ള]] ഡാൻഡൻ‌ഖ്വാനിൽ വച്ച് പരാജയപ്പെടുത്തി. ഇതേ വർഷം തന്നെ [[ഖുറാസാൻ|ഖുറാസാനിലെ]] ഗസ്നവി തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[നിഷാപൂർ|നിഷാപൂരും‍]], സെൽജൂക്കുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. ഇതിനെത്തുറർന്ന് ഗസ്നവി സുൽത്താൻ സെൽജൂക്കുകളുമായി ഒരു സന്ധിയിൽ ഏർപ്പെടുകയും ഇതനുസരിച്ച് ഇന്നത്തെ [[അഫ്ഗാനിസ്താൻ|അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ]] വടക്കും പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങൾ സാൽജൂക്കുകൾക്ക് വിട്ടുനൽകി. സാൽജൂക്ക് തുർക്കികളുടെ ഈ വിജയത്തെത്തുടർന്ന് [[ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി|ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയിലേക്കും]] അവിടെ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറേക്കും തുർക്കിക് വംജരുടെ വൻപ്രവാഹം തന്നെയുണ്ടായി.<ref name=afghans12>{{cite book |last=Vogelsang|first= Willem|authorlink= |coauthors= |title=The Afghans|year=2002 |publisher=Willey-Blackwell, John Willey & SOns, Ltd, UK.|location=LONDON|isbn=978-1-4051-8243-0|chapter= 12 - The Iranian Dynasties|pages=196|url=http://books.google.co.in/books?id=9kfJ6MlMsJQC}}</ref> [[പട്ടുപാത|പട്ടുപാതയിലെ]] സാധനക്കടത്തിന് ചുങ്കം ചുമത്തിയാണ് സെൽജ്യൂക്കുകൾ വരുമാനമുണ്ടാക്കിയത്.<ref name=hiro>{{cite book |last=Dilip Hiro|authorlink= |coauthors= |title=Inside Central Asia - A political history of Uzbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgistan, Tajikistan, Turkey and Iran|year=2009 |publisher=Overlook Duckworth|location=New York|isbn=978-1-59020-221-0|chapter=Introduction|pages=19|url=http://books.google.co.in/books?id=ZBfv-BSbwJcC&dq=Inside+Central+Asia&hl=en&ei=s90VTeuDG4OIrAfjh7TFCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCsQ6AEwAA}}</ref> 1055-ൽ സാൽജൂക്കുകൾ [[ബാഗ്ദാദ്]] പിടിച്ചെടുത്തു. ഇക്കാലത്ത് പടിഞ്ഞാറൻ ഇറാനിൽ നിന്നുള്ള ഷിയാ മുസ്ലീങ്ങളായിരുന്ന [[ബുയിദുകൾ|ബുയിദുകളായിരുന്നു]] ബാഗ്ദാദിൽ അധികാരത്തിലിരുന്നത്. സുന്നികളായിരുന്ന സെൽജ്യൂക്കുകൾ ബുയിദുകൾക്കെതിരെ പോരാടിയതോടെ സുന്നി പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സം‌രക്ഷകരായി [[അബ്ബാസി ഖിലാഫത്ത്|അബ്ബാസി ഖലീഫ]] സാൽജ്യൂക്കുകളെ അംഗീകരിച്ചു. സാൽജൂക്കുകളുടെ കടന്നുവരവ്, അബ്ബാസി ഖലീഫ അർദ്ധമനസോടെ സ്വാഗതം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. സാൽജ്യൂക്കുകൾ, ഖലീഫയെ വലിയ അധികാരങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ബാഗ്ദാദിൽ ഒരു പാവഭരണാധികാരിയാക്കി വാഴിച്ചു. 1071-ൽ സാൽജൂക്കുകൾ വീണ്ടും പടിഞ്ഞാറുദിക്കിലേക്ക്ക് നീങ്ങി [[അനറ്റോളിയ|അനറ്റോളിയയിലെത്തി]]. അവിടെ മലസ്‌ഗിർദിൽ (malasgird) വച്ച് സാൽജൂക്കുകളുടെ സുൽത്താനായിരുന്ന ആല്പ് അർസ്‌ലാന്റെ (ഭരണകാലം : 1063-73) നേതൃത്വത്തിൽ [[ബൈസാന്റൈൻ സാമ്രാജ്യം|ബൈസാന്റൈൻ ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന]] റൊമാനസ് ഡയോജനസിനെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് വൻതോതിൽ [[തുർക്കിക് ജനത|തുർക്കിക് വംശജർ]] അനറ്റോളിയയിലേക്ക് പ്രവഹിക്കാൻ തുടങ്ങി. അങ്ങനെ [[ഏഷ്യാമൈനർ|അനറ്റോളിയയുടെ]] പേര് തന്നെ [[തുർക്കി]] എന്നായി മാറി.<ref name=afghans12/> == അവലംബം == {{reflist}} {{Turkey topics |collapsed}} [[വർഗ്ഗം:തുർക്കിക്ക് സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറാന്റെ ചരിത്രം]] [[Category:അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[az:Səlcuqlular]] [[be-x-old:Сэльджукі]] [[bg:Селджуци]] [[bs:Seldžuci]] [[de:Seldschuken]] [[el:Σελτζούκοι]] [[eo:Turko-Selĝukoj]] [[fr:Seldjoukides]] [[fy:Seltsjoeken]] [[hr:Seldžuci]] [[hu:Szeldzsuk törökök]] [[it:Selgiuchidi]] [[kk:Салжұқтар]] [[ku:Selçûqî]] [[la:Selgiukidae]] [[lt:Seldžiukai]] [[nl:Seltsjoeken]] [[nn:Seldsjukkar]] [[no:Seldsjukkene]] [[ru:Сельджуки]] [[sv:Seldjuker]] [[tk:Seljuklar]] [[uk:Сельджуки]] ef50stp0uhklqdfd273ltz39q59d2b9 0 93194 4648032 4568665 2026-07-16T15:40:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648032 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|War}} [[പ്രമാണം:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|right|300px|യുദ്ധം കഴിഞ്ഞ് [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്]] തിരിച്ചുപോകുവാൻ ഒരുങ്ങുന്ന ചിത്രം]] രണ്ടോ അതിലധികമോ പ്രദേശങ്ങളോ വിഭാഗങ്ങളോ ചേരി തിരിഞ്ഞ് [[ആയുധം|ആയുധങ്ങളോടു]] കൂടിയും [[സേന|സേനയെ]] ഉപയോഗിച്ചും നടത്തുന്ന പോരാട്ടമാണ് '''യുദ്ധം'''. കീഴടക്കുക , ഉദ്ദേശ്യം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുക , അവകാശം പിടിച്ചു വാങ്ങുക എന്നിവയാകാം യുദ്ധത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ഈ ലക്ഷ്യങ്ങൾ [[രാഷ്ട്രീയം]], [[വ്യവസായം]], [[മതം]], [[വംശീയത]] എന്നിവയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെട്ടിരിക്കാം, യുദ്ധത്തിന്റെ കാരണമായും ഇവയെ കണക്കാക്കുന്നു. രാഷ്ട്രവൽക്കരണം, സേനാസന്നാഹം എന്നിവ നൂതനയുഗത്തിൽ യുദ്ധത്തിനു വഴിതെളിച്ചു. രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അതിരുതർക്കം യുദ്ധത്തിനു കാരണമാകാം. യുദ്ധത്താൽ നാശനഷ്ടങ്ങൾ വളരെ വലിയ അളവിൽ സംഭവിക്കുന്നു. പുരാണിക കാലങ്ങളിൽ ഒരു യുദ്ധത്തിൽ സാധാരണ തുടർച്ചയായ ഒരൊറ്റ സംഘട്ടനം മാത്രമേ കാണൂ. കാലക്രമേണ സൈന്യങ്ങളുടെ വലിപ്പം വർദ്ധിച്ചതോടെ ഒരു യുദ്ധത്തിൽ പല മുന്നണികളും (front), ഒരോ മുന്നണിയിൽ പല സംഘട്ടനങ്ങളും (battles) ഉണ്ടാവാം. ഉദാഹരണത്തിന് 1971 ലെ ഇൻഡോ പാക് യുദ്ധത്തിൽ പശ്ചിമ പാകിസ്താനുമായുള്ള അതൃത്തിയിൽ പശ്ചിമ മുന്നണിയും (western front) കിഴക്കൻ പാകിസ്താനുമായുള്ള (ഇപ്പോഴത്തെ [[ബംഗ്ലാദേശ്]]) അതൃത്തിയിൽ കിഴക്കൻ മുന്നണിയും (eastern front) ഉണ്ടായിരുന്നു. സംഘട്ടനങ്ങൾ (battles) പല തരമുണ്ട് :നാവിക സംഘട്ടനം (naval battles), വായു സംഘട്ടനം (air battles), കര സേനാ സംഘട്ടനം (land battles). ചില സംഘട്ടനങ്ങളിൽ മിശ്രിത ഘടകങ്ങളുണ്ടാവാം കടൽ-വായു (sea-air battles), കര-വായു (land air) , കടൽ-കര ആക്രമണം (Amphibious assault) എന്നിങ്ങനെ പല തരം സംഘട്ടനങ്ങൾ ഒരു യുദ്ധത്തിലുണ്ടാവാം. 2003-ൽ നോബൽ സമ്മാനജേതാവായ [[Richard E. Smalley|റിച്ചാർഡ് ഇ. സ്മാലി]] മനുഷ്യരാശി അടുത്ത 50 വർഷത്തിൽ നേരിടുന്ന പത്ത് വലിയ പ്രശ്നങ്ങളിൽ ആറാമത്തേതായി യുദ്ധത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |title=Smalley Institute Grand Challenges |first=Richard E. |last=Smalley |publisher=[[Rice University]] |year=2008 |accessdate=24 April 2011 |url=http://cnst.rice.edu/content.aspx?id=246 |archive-date=2011-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110508134154/http://cnst.rice.edu/content.aspx?id=246 |url-status=dead }}</ref> 1832-ലെ തന്റെ ''[[On War|ഓൺ വാർ]]'' എന്ന പ്രബന്ധത്തിൽ പ്രഷ്യൻ സൈനിക ജനറലായ [[Carl von Clausewitz|കാൾ വോൺ ക്ലോസെവിറ്റ്സ്]] യുദ്ധത്തെ ഇപ്രകാരം നിർവ്വചിക്കുകയുണ്ടായി: "തങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ തങ്ങളുടെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കുവാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ബലപ്രയോഗമാണ് യുദ്ധം."<ref>{{cite book |last1= Clausewitz|first1= Carl von|authorlink1= Carl Von Clausewitz|editor1-first= Michael|editor1-last= Howard|editor1-link=Peter Paret|editor2-first= Peter|editor2-last= Paret |title= On War|url= https://archive.org/details/onwar0000clau_e1f0|trans_title= Vom Krieg |edition= Indexed |year= 1984 |origyear= 1832|publisher= Princeton University Press|location= New Jersey |isbn= 978-0-691-01854-6|page= [https://archive.org/details/onwar0000clau_e1f0/page/75 75]}} Italics in original.</ref> മനുഷ്യസ്വഭാവമനുസരിച്ച് ഒഴിവാക്കാനാകാത്തതായ ഒരു സംഗതിയാണ് ചില പണ്ഡിതർ യുദ്ധത്തെ കണക്കാക്കുന്നത്. മറ്റുള്ളവരുടെ വാദമനുസരിച്ച് ചില പ്രത്യേക സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക സാഹചര്യത്തിലോ പാരിസ്ഥിക സ്ഥിതികളിലോ മാത്രമാണ് യുദ്ധം ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കാത്തതെന്ന് വാദിക്കുന്നു. ചില പണ്ഡിതർ വാദിക്കുന്നത് യുദ്ധം ചെയ്യുക എന്നത് ഒരു പ്രത്യേക സമൂഹത്തിനോ രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനത്തിനോ മാത്രമുള്ള സ്വഭാവമല്ലെന്നും [[John Keegan|ജോൺ കീഗൻ]] തന്റെ ''ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് വാർഫെയർ'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കുന്നതുപോലെ ഉപയോഗിക്കുന്ന സമൂഹത്താൽ രൂപവും വ്യാപ്തിയും നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ആഗോള പ്രതിഭാസമാണ് യുദ്ധം എന്നാണ്.<ref>Keegan, John, (1901) ''A History of Warfare'', (Pimlico)</ref> യുദ്ധം ചെയ്യാത്ത മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങൾ ഉണ്ട് എന്നതിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ സ്വാഭാവികമായി യുദ്ധക്കൊതിയുള്ളവരായിരിക്കുകയില്ല എന്നും ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ യുദ്ധമുണ്ടാവുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും വാദിക്കുന്നവരുണ്ട്.<ref>Societies at Peace (Howell and Willis 1989)</ref> ആരംഭം മുതലുള്ള മരണം വച്ചുനോക്കിയാൽ ഏറ്റവും മാരകമായ യുദ്ധം [[Second World War|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധമാണ്]]. 6 കോടിക്കും 8.5 കോടിക്കുമിടയിൽ ആൾക്കാരാണ് ഈ യുദ്ധ‌ത്തിൽ മരിച്ചത്.<ref name="Wallinsky1996">Wallinsky, David: ''David Wallechinsky's Twentieth Century: History With the Boring Parts Left Out'', Little Brown & Co., 1996, ISBN 0-316-92056-8, ISBN 978-0-316-92056-8 – cited by [http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second White]</ref><ref name="Brzezinski1994">Brzezinski, Zbigniew: ''Out of Control: Global Turmoil on the Eve of the Twenty-first Century'', Prentice Hall & IBD, 1994, ASIN B000O8PVJI – cited by [http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Second White]</ref> ==വിവിധ തരം യുദ്ധങ്ങൾ== യുദ്ധം ആ പേരിൽ അറിയപ്പെടണമെങ്കിൽ ആയുധങ്ങളോ [[military technology and equipment|സൈനിക സാങ്കേതികവിദ്യയോ ഉപകരണങ്ങളോ]] ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് സൈന്യങ്ങൾ [[military tactics|സൈനിക തന്ത്രങ്ങളും]] [[operational art|വിന്യാസകലയും]] പ്രയോഗിക്കുന്ന ബലാബലപരീക്ഷണം നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. [[military logistics|സൈനിക ലോജിസ്റ്റിക്സ്]] അനുസരിച്ചുള്ള [[military strategy|സൈനിക സ്ട്രാറ്റജി]] യുദ്ധ‌ത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടും. സൈനിക ചരിത്രത്തിലാകെ ചിന്തകർ [[philosophy of war|യുദ്ധത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത]] മനസ്സിലാക്കാനും ഇതിനെ [[military science|ഒരു ശാസ്ത്രമായി]] ഉയർത്താനുമാണ് ശ്രമിച്ചിട്ടുള്ളത്. [[File:Bundesarchiv Bild 183-H25224, Guernica, Ruinen.jpg|thumb|[[Guernica|ഗൂർണിക്കയുടെ]] നഷ്ടാവശിഷ്ടങ്ങൾ (1937). [[Spanish Civil War|സ്പാനിഷ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധം]] യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും രക്തരൂക്ഷിതവും ക്രൂരവുമായ ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു.]] ആധുനിക സൈനിക ശാസ്ത്രം പല ഘടകങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാണ് [[Defence policy|ദേശീയ പ്രതിരോധ നയം]] സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിനു മുൻപായി യുദ്ധം നടക്കുന്നയിടങ്ങളിലെ പരിസ്ഥിതി, രാജ്യത്തിന്റെ സൈന്യം സ്വീകരിക്കാൻ പോകുന്ന നിലപാടുകൾ എന്തു തരം യുദ്ധമാണ് ചെയ്യാനുദ്ദേശിക്കുന്നത് എന്നിവ പരിഗണിക്കപ്പെടും. [[Conventional warfare|പരമ്പരാഗത യുദ്ധമുറകൾ]] തുറന്ന യുദ്ധത്തിലൂടെ എതിരാളിയുടെ സൈനികശക്തി വെട്ടിക്കുറയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്. നിലവിലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പ്രഖ്യാപിത യുദ്ധമാണിത്. ആണവ, ജൈവ, രാസ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാതിരിക്കുകയോ ചുരുങ്ങിയ അളവിൽ മാത്രം വിന്യസിപ്പിക്കുകയോ ആണ് ഇത്തരം യുദ്ധത്തിൽ ചെയ്യുന്നത്. [[unconventional warfare|പരമ്പരാഗതമല്ലാത്ത യുദ്ധത്തിൽ]] ഒരു കക്ഷിയെ രഹസ്യമായി പിന്തുണയ്ക്കുകയോ ഒരു കക്ഷിയെ മറിച്ചിടുകയോ ചെയ്ത് വിജയം നേടാനാണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. [[Nuclear warfare|ആണവയുദ്ധത്തിൽ]] [[nuclear weapon|ആണവായുധങ്ങളാണ്]] പ്രാധമികമായോ (പ്രധാനമായോ) ഒരു കക്ഷിയുടെ പരാജയം ഉറപ്പുവരുത്താനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പരമ്പരാഗത യുദ്ധത്തിൽ ആണവായുധങ്ങൾക്ക് ടാക്റ്റിക്കൽ/സ്ട്രാറ്റജിക് പിന്തുണ നൽകുക എന്ന വേഷമേയുള്ളൂ. ഒരു രാജ്യത്തെയോ രാഷ്ട്രീയ അസ്തിത്വത്തിലെയോ രണ്ടു കക്ഷികൾ രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരം പിടിച്ചടക്കുവാനോ ഒരു പ്രദേശത്തിന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കാനോ നടത്തുന്ന യുദ്ധത്തിനാണ് [[Civil war|ആഭ്യന്തരയുദ്ധം]] എന്ന് പറയുന്നത്. സൈനിക ശക്തി അളവുകോലായെടുത്താൽ വളരെയധികം വ്യത്യാസമുള്ള തരം രണ്ടു സമൂഹങ്ങൾ യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുന്നതിനെയാണ് [[Asymmetric warfare|അസന്തുലിത യുദ്ധം]] എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഇത്തരം യുദ്ധങ്ങളിൽ [[Guerrilla warfare|ഗറില്ല]] യുദ്ധമുറകൾ സ്വീകരിക്കപ്പെടും. പരിസ്ഥിതി മലിനപ്പെടുത്തുന്നത് യുദ്ധമുറയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു രീതിയാണ് [[chemical warfare|രാസയുദ്ധം]]. [[World War I|ഒന്നാം ലോമഹായുദ്ധത്തിൽ]] വിഷവാതകങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചതിലൂടെ 91,198 മരണങ്ങളും 1,205,655 പരിക്കുകളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{Citation needed|date=June 2008}} ==യുദ്ധനടത്തിപ്പും യുദ്ധത്തിലെ പെരുമാറ്റവും== {{rquote|right|യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ''ഒരിക്കലും'' മാറുന്നില്ല. അതിന്റെ ബാഹ്യ സ്വഭാവം മാത്രമേ മാറുന്നുള്ളൂ. [[Joshua|ജോഷ്വ]], [[David|ദാവീദ്]], [[Hector|ഹെക്ടർ]] [[Achilles|അച്ചിലിസ്]] എന്നിവർ സൊമാലിയയിലും ഇറാക്കിലും നമ്മുടെ സൈനികർ നടത്തിയ യുദ്ധത്തെ തിരിച്ചറിയും. യൂണിഫോമുകൾ മാറും, ഓടിനുപകരം ടൈറ്റാനിയം ഉപയോഗിക്കുകയും അമ്പുകൾക്കും പകരം ലേസർ നിയന്ത്രിത ബോംബുകളും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടാലും തങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ ബാക്കിയുള്ളവരുടെ കീഴടങ്ങൽ വരെ കൊന്നൊടുക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും അവരെ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടത്തിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുകയുമാണ്.|[[Ralph Peters|റാൽഫ് പീറ്റേഴ്സ്]]<ref>Peters, Ralph. ''New Glory: Expanding America's Global Supremacy'', 2005. p. 30</ref>}} സൈനികർ (വ്യക്തികളും ഗ്രൂപ്പുകളും) യുദ്ധത്തിനിടെ പെരുമാറുന്നതിൽ വലിയ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ സൈനികർ [[genocide|വംശഹത്യയും]], [[war rape|ബലാത്സംഗവും]] [[ethnic cleansing|വംശശുദ്ധീകരണവും]] നടത്തുമെങ്കിലും സാധാരണഗതിയിൽ സൈനികർ ചട്ടങ്ങളനുസരിച്ചും പ്രതീകാത്മകമായുള്ളതുമായ പ്രവൃത്തികളാണ് ചെയ്യുക. സൈനികർ ശത്രുക്കളോട് പൂർണ്ണമായും അക്രമസ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഉണ്ടാകാവുന്ന മരണനിരക്ക് മിക്കപ്പോഴും യുദ്ധങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാറില്ല.<ref name="autogenerated1996">{{cite book|last=Lt. Col. Dave Grossman|title=On Killing – The Psychological Cost of Learning to Kill in War & Society|publisher= Little, Brown & Co., |year=1996}}</ref> ശത്രുതാമനോഭാവം കുറയ്ക്കുന്ന തരം പെരുമാറ്റം ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനിടെ പലവട്ടം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു മോർട്ടാർ അബദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികർക്കുമേൽ പതിച്ചപ്പോൾ വെടിവെപ്പുണ്ടായെങ്കിലും ഒരു ജർമൻ സൈനികൻ മാപ്പപേക്ഷ ഉറക്കെ പറഞ്ഞതോടെ ഇത് അവസാനിക്കുകയായിരുന്നു.<ref>Axelrod, Robert. 1984. ''The Evolution of Cooperation.'' New York: Basic Books.</ref> പ്രാധമിക കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന സൈനികർക്കുമേൽ വെടിയുതിർക്കാതിരിക്കുക, പരിക്കേറ്റവരെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവരെ വെടിവെക്കാതിരിക്കുക എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തികളും ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ കാണപ്പെട്ടിരുന്നു. യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ തമ്മിൽ മാനസികമായി ഉണ്ടാകുന്ന അകൽച്ചയും ആധുനിക യുദ്ധോപകരണങ്ങളുടെ മാരകശേഷിയും ഈ പ്രഭാവത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയേക്കും. യുദ്ധത്തിലെ അസാധാരണ സാഹചര്യങ്ങൾ സാധാരണ വ്യക്തികൾ ക്രൂരതകൾ ചെയ്യുന്നതിന് കാരണമായേക്കും.<ref>{{cite book|last=Waller|first=James|title=Becoming Evil: How Ordinary People Commit Genocide and Mass Killing|year=2002|url=https://archive.org/details/becomingevilhowo0000wall}}</ref> <!-- ==ചരിത്രം== === യുദ്ധങ്ങൾ ചരിത്രത്തിൽ === ====മരണസംഖ്യ അനുസരിച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ഒൻപത് യുദ്ധങ്ങൾ==== ചില പ്രസിദ്ധമായ യുദ്ധങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ== ===സൈനികരിലുള്ള സ്വാധീനം=== ===സാധാരണക്കാരിലുള്ള സ്വാധീനം=== ===സാമ്പത്തികരംഗത്തെ സ്വാധീനം=== ====രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം==== ===കലകളുമായുള്ള ബന്ധം=== ==യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുതകുന്ന ഘടകങ്ങൾ== ==നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന യുദ്ധങ്ങൾ== ===2012-ലോ 2013-ലോ 1000-ലധികം മരണമുണ്ടാക്കിയ യുദ്ധങ്ങൾ=== ==യുദ്ധങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുകയോ അവസാനിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ= ==യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള താല്പര്യമുണ്ടാകുന്നതു സംബന്ധിച്ച സിദ്ധാന്തങ്ങൾ== ===സൈക്കോ അനാലിറ്റിക് സൈക്കോളജി=== ===പരിണാമപരമായ === ===സാമ്പത്തിക === ===മാർക്സിസ്റ്റ് === ===ജനസംഖ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട (ഡെമോഗ്രാ)=== ====മാൽത്തൂഷ്യൻ ==== ====യുവാക്കളുടെ വർദ്ധന==== ===യുക്തിപരമായവ=== ===പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ്=== ==യുദ്ധത്തിന്റെ നൈതികത== == വിഭാഗങ്ങൾ == --> === ലോകമഹായുദ്ധം === ലോകത്തെ രാഷ്ട്രങ്ങൾ ചേരിതിരിഞ്ഞ് പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടിയ രണ്ടു യുദ്ധപരമ്പരകളെയാണ്‌ ലോകമഹായുദ്ധങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ==== ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം ==== {{പ്രധാന ലേഖനം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം}} [[1914]]-നും [[1918]]-നുമിടയ്ക്ക് ആഗോളതലത്തിൽ അരങ്ങേറിയ സൈനിക സംഘർഷങ്ങളെ മൊത്തത്തിൽ '''ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം''' എന്നു വിളിക്കുന്നു. ലോകമഹായുദ്ധം എന്നറിയപ്പെടുമെങ്കിലും യുദ്ധത്തിനു പ്രധാനമായും വേദിയായതു [[യൂറോപ്|യൂറോപ്യൻ]] വൻ‌കരയാണ്. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആൾക്കാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ഈ സമ്പൂർണ്ണ യുദ്ധം ലോകക്രമത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. [[ഫ്രാൻസ്]], [[റഷ്യ]], [[ബ്രിട്ടൺ]], [[ഇറ്റലി]], [[യു.എസ്.എ.|അമേരിക്ക]] എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന [[സഖ്യ ശക്തികൾ|സഖ്യ ശക്തികളും]] [[ഓസ്ട്രിയ-ഹംഗറി]], [[ജർമ്മനി]], [[ബൾഗേറിയ]], [[ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യം]] എന്നിവ ചേർന്ന [[അച്ചുതണ്ടു ശക്തികൾ|അച്ചുതണ്ടു ശക്തികളുമായിരുന്നു]] യുദ്ധരംഗത്ത് സജീവമായി നിലയുറപ്പിച്ചത്. ==== രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം ==== {{പ്രധാന ലേഖനം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം}} '''രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം''' 1939-1945 വരെയുള്ള കാലത്തു ആഗോളതലത്തിലൽ [[സഖ്യകക്ഷികൾ|സഖ്യകക്ഷികളും]] [[അച്ചുതണ്ടുശക്തികൾ sheri|അച്ചുതണ്ടുശക്തികളും]] തമ്മിൽ നടന്നു. നാളിതുവരെ മനുഷ്യചരിത്രം കണ്ട ഏറ്റവും ഭീകരമായ ഈ പോരാട്ടത്തിൽ 72 ദശലക്ഷം പേർ (ഇതിൽ 24 ദശലക്ഷം സൈനികരായിരുന്നു) മരണമടഞ്ഞു. 70-ലേറെ രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ഭൂഗോളത്തിന്റെ നാനാദിക്കിലുമായി നടന്ന ഈ യുദ്ധത്തിൽ [[അമേരിക്ക]], [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]], [[ചൈന]], [[ബ്രിട്ടൻ]], [[ഫ്രാൻസ്]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ ഉൾപ്പെട്ട സഖ്യകക്ഷികൾ, [[ജർമ്മനി]], [[ജപ്പാൻ]], [[ഇറ്റലി]] എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ നേതൃത്വം നൽകിയ അച്ചുതണ്ടുശക്തികളെ പരാജയപ്പെടുത്തി. === ആഭ്യന്തരയുദ്ധം === {{പ്രധാന ലേഖനം|ആഭ്യന്തരയുദ്ധം}} ഒരു രാജ്യത്തിനകത്തുതന്നെയുള്ള സംഘടിത വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധമാണ് ആഭ്യന്തര യുദ്ധം.<ref name=fearon>[[James Fearon]], [http://www.foreignaffairs.org/20070301faessay86201/james-d-fearon/iraq-s-civil-war.html "Iraq's Civil War"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317031517/http://www.foreignaffairs.org/20070301faessay86201/james-d-fearon/iraq-s-civil-war.html |date=2007-03-17 }} in ''[[Foreign Affairs]]'', March/April 2007</ref> ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു വിഭാഗം [[ഭരണകൂടം]] തന്നെയാകാം. രാജ്യത്തിന്റെയൊ ഒരു പ്രദേശത്തിന്റെയോ അധികാരം നേടുക, ഒരു പ്രദേശത്തെ സ്വതന്ത്രമാക്കുക, സർക്കാർ നയങ്ങളിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടാക്കുക തുടങ്ങിയവയാകാം ഒരു ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ഇവ പൊതുവെ അതീവതീവ്രവും വളരെക്കാലം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതുമാണ്. വളരെയധികം ആൾനാശവും മറ്റ് നാശനഷ്ടങ്ങളും ആഭ്യന്തര യുദ്ധം മൂലം ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name="hironaka3">Ann Hironaka, ''Neverending Wars: The International Community, Weak States, and the Perpetuation of Civil War'', Harvard University Press: Cambridge, Mass., 2005, p. 3, ISBN 0-674-01532-0</ref>. ==ഇതും കാണുക== * [[കുളച്ചൽ യുദ്ധം]] * [[ബദർ യുദ്ധം]] * [[പ്ലാസ്സി യുദ്ധം]] * [[വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം]] * [[കാർഗിൽ യുദ്ധം]] == അവലംബം == <references/> ===ഗ്രന്ഥസൂചിക=== <div class="references-small"> * Angelo Codevilla and Paul Seabury, [http://www.toreadnext.com/9781574886108 ''War: Ends and Means''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703175556/http://www.toreadnext.com/9781574886108 |date=2017-07-03 }} (Potomac Books, Revised second edition by Angelo Codevilla, 2006) ISBN-X * Angelo M. Codevilla, ''No Victory, No Peace'' (Rowman and Littlefield, 2005) ISBN * Barzilai Gad, ''Wars, Internal Conflicts and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East'' (Albany: State University of New York Press, 1996). * Clausewitz, Carl Von (1976), ''On War'' (Princeton and New Jersey: Princeton University Press) * Fry, Douglas P., 2005, ''The Human Potential for Peace: An Anthropological Challenge to Assumptions about War and Violence'', Oxford University Press. * Gat, Azar 2006 ''War in Human Civilization'', Oxford University Press. * Gunnar Heinsohn, ''Söhne und Weltmacht: Terror im Aufstieg und Fall der Nationen'' ("Sons and Imperial Power: Terror and the Rise and Fall of Nations"), Orell Füssli (September 2003), ISBN, available online as [http://www.pdf4ebook-verlag.de/ShneundWeltmacht.html#Zweig4 free download] (in German) * {{cite book|author=Fabio Maniscalco|title=World heritage and war: linee guida per interventi a salvaguardia dei beni culturali nelle aree a rischio bellico|url=http://books.google.com/books?id=lelEGQAACAAJ|accessdate=31 May 2012|year=2007|publisher=Massa|isbn=978-88-87835-89-2}} * Keegan, John, (1994) "A History Of Warfare", (Pimlico) * Kelly, Raymond C., 2000, ''Warless Societies and the Origin of War,'' University of Michigan Press. * {{cite book|author=David Livingstone Smith|title=The Most Dangerous Animal: Human Nature and the Origins of War|url=http://books.google.com/books?id=FwBUuzr6QFAC|accessdate=31 May 2012|date=17 February 2009|publisher=Macmillan|isbn=978-0-312-53744-9}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book |last= Kolko |first= Gabriel |authorlink= Gabriel Kolko |year= 1994 |title= Century of War: Politics, Conflicts, and Society since 1914 |url= https://archive.org/details/centuryofwarpoli00kolk |location= New York,&nbsp;NY |publisher= [[The New Press]] |isbn= 978-1-565-84191-8 |ref= harv }} * {{cite book|author1=Melvin Small|author2=Joel David Singer|title=Resort to arms: international and civil wars, 1816–1980|url=http://books.google.com/books?id=rvASAQAAMAAJ|accessdate=31 May 2012|date=1 April 1982|publisher=Sage Publications|isbn=978-0-8039-1776-7}} * Otterbein, Keith, 2004, ''How War Began''. * Turchin, P. 2005. ''War and [[Peace]] and War: Life Cycles of Imperial Nations''. New York, NY: Pi Press. ISBN * Van Creveld, Martin ''The Art of War: War and Military Thought'' London: Cassell, Wellington House * Fornari, Franco (1974). ''The Psychoanalysis of War.'' Tr. Alenka Pfeifer. Garden City, New York: Doubleday Anchor Press. ISBN . Reprinted (1975) Bloomington: Indiana University Press. ISBN * Walzer, Michael (1977) ''[[Just and Unjust Wars]]'' (Basic Books) * Keeley, Lawrence. ''War Before Civilization'', Oxford University Press, 1996. * Zimmerman, L. ''The Crow Creek Site Massacre: A Preliminary Report'', US Army Corps of Engineers, Omaha District, 1981. * Chagnon, N. ''The Yanomamo'', Holt, Rinehart & Winston,1983. * Pauketat, Timothy. ''North American Archaeology'' 2005. Blackwell Publishing. * Wade, Nicholas. ''Before the Dawn'', Penguin: New York 2006. * Rafael Karsten, ''Blood revenge, war, and victory feasts among the Jibaro Indians of eastern Ecuador'' (1923). * S. A. LeBlanc, ''Prehistoric Warfare in the American Southwest'', University of Utah Press (1999). * Duane M. Capulla, ''War Wolf'', University of Pili (2008) </div> ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== <!--Any links that have not been cited in the article, but related to the article subject area--> <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ======================= {{No more links}} =============================--> {{Commons category|War}} {{Commons category|Warfare}} {{wikiquote}} * [http://www.umich.edu/~cowproj/ Correlates of War Project] * [http://plato.stanford.edu/entries/war/ Stanford Encyclopedia of Philosophy entry] * [http://www.cedat.org Complex Emergency Database (CE-DAT)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226231117/http://www.cedat.org/ |date=2008-12-26 }} – A database on the human impact of conflicts and other complex emergencies. * [http://libluna.colorado.edu/wwi/index.asp World War I primary source collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410114859/http://libluna.colorado.edu/wwi/index.asp |date=2011-04-10 }} * [http://www.icrc.org/eng/ihl International humanitarian law] – International Committee of the Red Cross website * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_ihl_customary_humanitarian_law Customary international humanitarian law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716004137/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_ihl_customary_humanitarian_law |date=2010-07-16 }} International Committee of the Red Cross * [http://www.icrc.org/ihl International humanitarian law database] – Treaties and States Parties * [http://www.icrc.org/customary-ihl/eng/docs/home Customary IHL Database] * {{Wikivoyage-inline|War zone safety}} {{അപൂർണ്ണം}} {{Social and political philosophy}} [[വർഗ്ഗം:യുദ്ധം| ]] q9ohn3hjgdi5ytzb93e7vo5g9baxk22 0 109603 4648152 4083940 2026-07-16T19:03:53Z Vicharam 9387 /* */ 4648152 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമാണ്‌ '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] lq6848x2gcb4k90xqv2q428cge14mig 4648180 4648152 2026-07-17T05:00:36Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648180 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമാണ്‌ '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] sn36x6qajwjzs2963liy1ui0wrx8owy 4648183 4648180 2026-07-17T05:01:24Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648183 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമാണ്‌ '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] pej9r0b7xp5d0teg7icn4gz7pjqf999 4648184 4648183 2026-07-17T05:02:22Z Vicharam 9387 4648184 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമായിരുന്നു '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] hobosyy98ar2pn1w6h44fw2nn953c6c 4648186 4648184 2026-07-17T05:04:16Z Vicharam 9387 [[വർഗ്ഗം:കേരളം സന്ദർശിച്ച വിദേശിപ്രമുഖർ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648186 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമായിരുന്നു '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളം സന്ദർശിച്ച വിദേശിപ്രമുഖർ]] 3yy33u7msjozwzsky51wgrx1w91tqp4 4648187 4648186 2026-07-17T05:06:32Z Vicharam 9387 /* ഔദ്യോഗിക ജീവിതം */ 4648187 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമായിരുന്നു '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ '''മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/>. 1998 ഏപ്രിലിൽ ജമാഅത്തെ ഇസ്‌ലാമി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളം സന്ദർശിച്ചിരുന്നു എസ്പപോസിറ്റൊ.<ref>https://www.madhyamam.com/world/john-l-esposito-veteran-scholar-of-islam-dies-at-86-1537795</ref> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളം സന്ദർശിച്ച വിദേശിപ്രമുഖർ]] h99xvbcx3psd1iuq0i0ennwqc2bjhp3 4648188 4648187 2026-07-17T05:07:23Z Vicharam 9387 /* ഔദ്യോഗിക ജീവിതം */ 4648188 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:John_esposito_03102013198.jpg|ലഘുചിത്രം]] {{prettyurl|John Esposito}} [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] ഒരു മതതാരതമ്യപഠന വിദഗ്ദ്ധനും, മുസ്‌ലിം-ക്രിസ്ത്യൻ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള പ്രിൻസ് വലീദ് ബിൻ തലാൽ സെന്ററിന്റെ തലവനുമായിരുന്നു '''ജോൺ എൽ. എസ്പോസിറ്റോ''' (മെയ് 19, 1940 – ജൂലൈ 15, 2026) എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ '''ജോൺ ലൂയിസ് എസ്പോസിറ്റോ'''. ഇറ്റാലിയൻ-അമേരിക്കൻ വംശജനായ ഇദ്ദേഹം [[ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ്ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] പ്രൊഫസർ ആയിരിന്നു. അവിടെ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''' എന്ന വിഷയവും '''ഇന്റർനാഷണൽ അഫയർസ്''' എന്ന വിഷയവും കൈകാര്യം ചെയ്തു <ref>[http://explore.georgetown.edu/people/jle2/][http://cmcu.georgetown.edu/]</ref> ==ജനനം, ചെറുപ്പകാലം, വിദ്യാഭ്യാസം== 1940 മേയ് 19 ന്‌ ന്യൂയോർക്കിനടുത്തുള്ള [[ബ്രൂക്‌ലിൻ]] എന്ന പ്രദേശത്ത് ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കൻ കുടുംബത്തിലായിരുന്നു എസ്പോസിറ്റോ ജനിച്ചത്. കത്തോലിക്കൻ സന്യാസി മഠത്തിൽ 10 വർഷത്തോളം ജീവിച്ച അദ്ദേഹം ബിരുദ പഠനത്തിന്‌ ശേഷം, [[സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി (ന്യൂയോർക്ക്)|സെന്റ് ജോൺസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കി. 1974-ൽ ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിലൂടെ [[പെൻസിൽ‌വാനിയ|പെൻസിൽ‌വാനിയയിലെ]] [[ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ടെമ്പിൾ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്നും ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.[http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515214503/http://ncronline.org/NCR_Online/archives2/2007d/110207/110207p.htm |date=2008-05-15 }}. ==ഔദ്യോഗിക ജീവിതം== ഡോക്ടറേറ്റ് എടുത്ത ശേഷം മസാചുസെറ്റ്സിലെ ഹോളി ക്രോസ്സ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ അവിടെ 20 കൊല്ലത്തോളം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. അവിടെ മധ്യപൗരസ്ത്യദേശ പഠന വിഭാഗം അദ്ധ്യാപകൻ, മതങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന വിഭാഗം തലവൻ, അന്താരാഷ്ട്രപഠനകേന്ദ്രത്തിന്റെ അധ്യക്ഷൻ എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം പ്രവർത്തിച്ചു വന്നു.<ref name=IDbio>[http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp Bio of John Esposito] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061026001853/http://www.islam-democracy.org/esposito_bio.asp |date=2006-10-26 }}, [[Center for the Study of Islam & Democracy]]. Accessed February 23 2007</ref> പിന്നീട് [[ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ജോർജ്ജ് ടൗൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] അദ്ധ്യാപകനായി ചേർന്ന എസ്പോസിറ്റോ '''ഇസ്‌ലാമിക് സ്റ്റഡീസ്''', '''അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾ''' എന്നീ വിഷയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു വരുന്നു<ref>Esposito, John. [http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html Academic Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060906105303/http://www.georgetown.edu/faculty/jle2/bio.html |date=2006-09-06 }},[[Georgetown University]]. Accessed February 23 2007</ref> 1988-ൽ [[MESA|MESAയുടെ]] ([[Middle East Studies Association of North America]]) പ്രസിഡന്റായി എസ്പോസിറ്റോ തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. [[American Council for the Study of Islamic Societies]] പ്രസിഡന്റായും അദ്ദേഹം സേവനമുഷ്ഠിച്ചു. അമേരിക്കയിലെ മാർട്ടിൻ ഇ. മാർട്ടി അവാർഡ്, പകിസ്താന്റെ [[ഖാഇദെ അ‌അ്സം അവാർഡ്]] തുടങ്ങിയ പുരസ്കാരങ്ങൾ എസ്പോസിറ്റോ നേടിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=IDbio/>. 1998 ഏപ്രിലിൽ ജമാഅത്തെ ഇസ്‌ലാമി സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളം സന്ദർശിച്ചിരുന്നു എസ്പപോസിറ്റൊ.<ref>https://www.madhyamam.com/world/john-l-esposito-veteran-scholar-of-islam-dies-at-86-1537795</ref> ==വീക്ഷണങ്ങൾ== ഇസ്‌ലാമിനെ കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ പഠിച്ച എസ്പോസിറ്റോ മതങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യത്തിന്റെ മേഖലകൾ വളരെ വിശാലമാണെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു. മതങ്ങളുടെ സന്ദേശം സമാധാനമാണെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം മതങ്ങളുടെ വിശാല മുന്നണിക്കായി പ്രവർത്തിച്ച് വരുന്നു. ==രചനകൾ== 1984-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച '''Islam and Politics''', 1988-ൽ '''Islam: The Straight Path''' എന്നിവയടക്കം മുപ്പത്തഞ്ചിലധികം ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ച എസ്പോസിറ്റോ, "The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World"'', ''"The Oxford History of Islam"'', ''"[[The Oxford Dictionary of Islam]]" The Oxford Encyclopedia of the Islamic World (അഞ്ചു വാള്യങ്ങൾ) and Oxford Islamic Studies Online തുടങ്ങിയ നിരവധി [[ഓക്സ്ഫഡ്]] റെഫറൻസ് ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ എഡിറ്റർ കൂടിയാണ്‌..<ref name=IDbio/> ===ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== *ഇസ്‌ലാമും വികസനവും (Islam and Development-1980) *ഈജിപ്തിലെയും പാകിസ്താനിലെയും മുസ്‌ലിം കുടുംബനിയമങ്ങൾ (Muslim family law in Egypt and Pakistan-1980) *സ്ത്രീ- മുസ്‌ലിം കുടുംബ നിയമത്തിൽ (Women in Muslim family law-1982) *ഇസ്‌ലാമും രാഷ്ട്രീയവും(Islam and politics-1984)<ref>[http://books.google.com.qa/books?id=SlhxoTHLxeMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false ഗൂഗ്‌ൾ ബുക്സ്]</ref> *ഇസ്‌ലാം- ഏഷ്യയിൽ(Islam in Asia-1987) *ഇസ്‌ലാം- നേർവഴി(Islam: the straight path-1988) *ഇറാൻ വിപ്ലവം(The Iranian Revolution-1990) *ഇസ്‌ലാമിക ഭീഷണി(The Islamic Threat-1992) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-01(The Oxford Encyclopedia of the modern Islamic World, Vol. 1-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-02(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 2-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-03(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 3-1995) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാമിക ലോകം-[[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|ഓക്സ്ഫഡ്]] വിജ്ഞാനകോശം-04(The Oxford Encyclopedia of the Modern Islamic World, Vol. 4-1995) *ഇസ്‌ലാമും ജനാധിപത്യവും (Islam and democracy-1996) *രാഷ്ട്രീയ ഇസ്‌ലാം (Political Islam-1997) *ഇസ്‌ലാമും പൊതുസമൂഹവും (Islam and civil society-2000) *ഇസ്‌ലാമിനെ മനസ്സിലാക്കൽ (Understanding Islam-2002) *അവിശുദ്ധ യുദ്ധം (Unholy War-2002) *ഇസ്‌ലാമിനെ പറ്റി ആളുകൾ അറിയേണ്ടത് (What Everyone Needs to Know about Islam-2002) *ലോക മതങ്ങൾ (World religions today-2002) *പ്രധാന ലോക മതങ്ങൾ (Great World Religions-2003) *ആധുനിക ഇസ്‌ലാം (Modernizing Islam-2003) *ഇസ്‌ലാമിക ലോകം (The Islamic World-2004) *ഇസ്‌ലാമിന്റെ ഭാവി (The Future of Islam-2005) *ആരാണ് ഇസ്‌ലാമിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് (Who speaks for Islam?-2007) *മതവും ആഗോളീകരണവും (Religion & globalization-2008) *ഏഷ്യൻ മതങ്ങൾ (Religions of Asia today-2009) *ഇസ്‌ലാമും സമാധാനവും (Islam and peace building-2010) *പടിഞ്ഞാറൻ മതങ്ങൾ (Religions of the West today-2012) <ref>[http://openlibrary.org/search?q=esposito&author_key=OL393517A ഓപൺ ലൈബ്രറി]</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മതതാരതമ്യപഠനവിദഗ്ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2026-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 15-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളം സന്ദർശിച്ച വിദേശിപ്രമുഖർ]] 49nneh0rbgl8870864yrmivjvzejvu5 0 110990 4647934 4647208 2026-07-16T13:05:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647934 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Astrobiology}} [[പ്രമാണം:DNA_Overview.png|thumb|130px|[[ഡി.എൻ.എ.|ഡി.എ൯.എയുടെ]] ചിത്രം.പ്രപഞ്ചത്തിൽ [[ജൈവ അണു|ജീവന്റെ അടിസ്ഥാന കണികകൾ]] [[Nucleic അമ്ലങ്ങൾ]] മാത്രം ആകണമെന്നില്ല.]] {{Science}} പ്രപഞ്ചത്തിലെ ജീവന്റെ ഉത്ഭവത്തെ കുറിച്ചും പരിണാമത്തെ കുറിച്ചും വിതരണത്തെ കുറിച്ചും പഠിക്കുന്ന ശാസ്ത്രശാഖയാണ്‌ '''ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം''' അഥവാ '''ആസ്ട്രോബയോളജി'''. എക്സോബയോളജി, എക്സോപേലിയോൺടോളജി, ബയോആസ്ട്രോണമി, ക്സീനോബയോളജി എന്നീ പേരുകളിലും ഇതറിയപ്പെടുന്നു. നമ്മുടെ [[സൗരയൂഥം|സൗരയൂഥത്തിൽ]] ആവാസയോഗ്യമായ അന്തരീക്ഷങ്ങളും സൗരയൂഥത്തിനു പുറത്ത് ആവാസയോഗ്യമായ ഗ്രഹങ്ങളും കണ്ടെത്തുക, [[ജീവപൂർ‌വ രസതന്ത്രം|ജീവപൂർ‌വ രസതന്ത്രത്തിന്‌]] തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തുക, [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയിലും]] മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളിലും [[ജീവൻ]] അന്വേഷിക്കുക, [[ഭൂമി|ഭൂമിയിലെ]] ജീവന്റെ ഉത്ഭവത്തെ കുറിച്ചും ആദിമ [[പരിണാമസിദ്ധാന്തം|പരിണാമത്തെ]] കുറിച്ചും ഗവേഷണം നടത്തുക എന്നിവ ഈ ശാസ്ത്ര ശാഖയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref name="astro1">[http://astrobiology.nasa.gov/about-astrobiology/ "About Astrobiology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011192341/http://astrobiology.nasa.gov/about-astrobiology/ |date=2008-10-11 }} നാസയുടെ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്.</ref> [[ഭൗതികശാസ്ത്രം]], [[രസതന്ത്രം]], [[ജ്യോതിശാസ്ത്രം]], [[ജീവശാസ്ത്രം]], [[തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം]], [[പരിതഃസ്ഥിതിക ശാസ്ത്രം]], [[ഗ്രഹശാസ്ത്രം]], [[ഭൂമിശാസ്ത്രം]], [[ഭൂഗർഭശാസ്ത്രം]], എന്നീ ശാസ്ത്ര ശാഖകളുടെ സഹായത്താൽ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം മറ്റു ലോകങ്ങളിൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കാൻ ഉള്ള സാധ്യതയെ കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ജീവമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ ജീവമണ്ഡലങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം സഹായിക്കുന്നു.<ref name="astro2">[http://www.itwire.com.au/content/view/11647/1066/ "iTWire - Scientists will look for alien life, but Where and How?"]</ref><ref name="astro3"> Ward, P. D.; Brownlee, D. (2004). The life and death of planet Earth. New York: Owl Books. ISBN 0-8050-7512-7 </ref> എന്നാൽ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ആശയങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പല മേഖലകളിൽ നിന്നും വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നു. ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പല തത്ത്വങ്ങളും ഇപ്പോഴും ഉഹാപോഹങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉള്ളവയാണ്. == പേരിനു പിന്നിൽ == ആസ്ട്രോബയോളജി (ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം) എന്ന വാക്ക് ഗ്രീക്ക് പദങ്ങളായ ἄστρον (astron - അസ്ട്രോൻ - [[നക്ഷത്രം]],[[നക്ഷത്രരാശി]] എന്നെല്ലാം അർത്ഥം), βίος (bios - ബയോസ് -[[ജീവൻ]] എന്ന് അർത്ഥം),-λογία (logia - ലോജിയ- [[പഠനം]] എന്ന് അർത്ഥം) എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. == ആമുഖം == [[പ്രമാണം:Chloroplasten.jpg|thumb|150px|left|ഭൂമിയിൽ കണ്ടുവരുന്ന [[കോശം]] പോലുള്ള ഘടനകൾ പ്രപഞ്ചത്തിൽ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനമാകുമോ എന്ന് ഇനിയും അറിവായിട്ടില്ല. ചിത്രം: ചെടികളിൽ കണ്ടു വരുന്ന ''Chloroplasts'' എന്ന പദാർത്ഥം]] ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം ഒരു വളർന്നുവരുന്ന ശാസ്ത്രശാഖയാണെന്നിരിക്കിലും, പ്രപഞ്ചത്തിൽ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ജീവൻ നിലനില്കുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം പ്രസക്തി ഉള്ളതും ശാസ്ത്രീയമായ അടിസ്ഥാനമുള്ളതും ആണ്. ഗ്രഹശാസ്ത്രകാരനായ [[ഡേവിഡ്‌ ഗ്രിൻസ്പൂൺ]] ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു : " [ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം,] ശാസ്ത്രീയമായ ഊഹാ പോഹങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉള്ള ഒരു തത്ത്വചിന്തയാണ്".<ref name="astro4">[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=17211 "Elusive Earths | SpaceRef - Your Space Reference"]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="astro5">Schulze-Makuch, Dirk; Irwin, Louis N. (2004). Life in the Universe: Expectations and Constraints. Berlin: Springer. ISBN 3-540-30708-7. </ref> ഒരു കാലത്ത് ശാസ്ത്രീയ പഠനങ്ങളുടെ പരിധിക്കു പുറത്തായി ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തെ കണക്കാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും ഇപ്പോൾ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം ഒരു പൂർണ ഔദ്യോഗിക പഠന മേഖലയാണ്. [[നാസ]], 1959ൽ ആദ്യത്തെ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര പ്രോജെക്റ്റിനു നേതൃത്വം നൽകുകയും, 1960ൽ ഒരു ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര പ്രോഗ്രാം നടപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="astro1"/><ref name="astro6">The Living Universe: NASA and the Development of Astrobiology, by Steven J. Dick and James E. Strick, Rutgers University Press, New Brunswick, NJ, 2004</ref> 1976ൽ വിക്ഷേപിച്ച നാസയുടെ [[വൈക്കിംഗ് ദൌത്യം|വൈക്കിംഗ് ദൗത്യം]], ചൊവ്വയിൽ ജീവന്റെ തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി സജ്ജീകരിച്ചിരുന്നു.1971ൽ നാസയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സെർച്ച്‌ ഫോർ എക്സ്ട്രാ റ്റെറസ്ട്രിയൽ ഇന്റലിജ൯സ്([[SETI]]) എന്ന പദ്ധതിക്ക് തുടക്കമിട്ടു. വാനം നിരീക്ഷിച്ചു, മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റു സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നും വന്നേക്കാവുന്ന റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ് ''സെറ്റി'' പദ്ധതിയുടെ ലക്ഷ്യം. 1997ലെ [[മാർസ് പാത്ത്‌ഫൈ൯ഡർ]] പേടകം, ചൊവ്വയിലെ കല്ലുകളിൽ സൂക്ഷ്മ ജീവികളെ കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണങ്ങൾ കരുതിയിരുന്നു.<ref name="astro7">Jack D. Famer, David J. Des Marais, and Ronald Greeley (September 5, 1996). [http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html "Exopaleontology at the Pathfinder Landing Site"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041120182642/http://exobiology.nasa.gov/ssx/Selected_Research/exopaleo_for_pathfinder.html |date=2004-11-20 }}.[http://en.wikipedia.org/wiki/NASA_Ames_Research_Center "NASA Ames Research Center"].Retrieved 2009-11-21.</ref> ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, നാസയുടെയും [[യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജ൯സി|യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജ൯സിയുടെയും]] സൗരയൂഥ പര്യവേക്ഷണങ്ങളിൽ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചു വരുന്നു. യൂറോപ്പിൽ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ആദ്യത്തെ പണിശാല 2001 മെയ്‌ 21 നു ഇറ്റലിയിൽ നടന്നു.<ref>[http://www.esa.int/esaCP/Pr_27_2001_p_EN.html "First European Workshop on Exo/Astrobiology"] ESA Press Release.European SpaceAgency. 2001.Retrieved 2008-10-20</ref> ഈ പണിശാലയുടെ ഫലമാണ് [[അറോറ പ്രോഗ്രാം]].<ref>Science | 1 June 2001 | Vol. 292 | no. 5522 pp. 1626 - 1627| [http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/292/5522/1626?maxtosho= "ESA Embraces Astrobiology"] | DOI: 10.1126/science.292.5522.1626</ref> ഇപ്പോൾ നാസയുടെ കീഴിൽ ഒരു ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. കൂടാതെ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യ നാടുകളിലും]], [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിലും]], [[കാനഡ|കാനഡയിലും]], [[അയർലണ്ട്]], [[ഓസ്ട്രേലിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിലും പല [[സർവകലാശാല|സർവകലാശാലകളും]] ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഗ്രാജുവേറ്റ് ഡിഗ്രി നൽകുന്നു. ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ ഇപ്പോൾ നടക്കുന്ന ഗവേഷണങ്ങളിൽ പ്രമുഖമായത്, ചൊവ്വയിൽ ജീവൻ ഉണ്ടോ എന്ന് പഠിക്കലാണ്‌. ചൊവ്വയിൽ മുൻപ് ജലം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകൾ കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. കാർബൺ അടിസ്ഥാനമായുള്ള ജീവന് ജലം ഒഴിച്ച് കൂടാനാവാത്ത ഒരു ഘടകമാണ്.<ref name="mars">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/mars/essential.html "NOVA | Mars | Life's Little Essential | PBS"]</ref> [[പ്രമാണം:ALH84001 structures.jpg|thumb|200px|ചൊവ്വയിൽ നിന്നും വന്ന [[ഉൽക്കാശില|ഉൽക്കാശിലയായ]] [[ALH84001|''ALH84001'']]. ഇതിൽ സൂക്ഷ്മ ജീവികളെ പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ ജീവന്റെ പ്രവൃത്തി മൂലം ഉണ്ടായതാണെന്ന് കരുതുന്നു.]] വൈക്കിംഗ് ദൌത്യം, [[ബീഗിൾ-2]] എന്നിവ ചൊവ്വയിൽ ജീവൻ കണ്ടെത്തുന്നതിലേക്കായി പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ വാഹനങ്ങൾ ആണ്. വൈക്കിംഗ് ദൌത്യത്തിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ ഉപസംഹരിക്കപ്പെടാൻ ആവാത്തതാണ്.<ref>KLEIN, HAROLD P.; GILBERT V. LEVIN (1976 - 10 - 01).[http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/194/4260/99 "The Viking Biological Investigation: Preliminary Results"] Science 194. (4260): 99–105. doi:10.1126/science.194.4260.99. PMID 17793090.Retrieved 2008-08-15.</ref> ബീഗിൾ-2 വിവരങ്ങൾ ഒന്നും പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തില്ല. ബീഗിൾ-2 ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതലത്തിൽ തകർന്നു വീണിട്ടുണ്ടാകും എന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നത്.<ref>[http://www.esa.int/esaCP/SEMAPB8A9HE_Life_0.html ""Possible evidence found for Beagle 2 location""] European Space Agency. 21 December 2005. Retrieved 2008-08-18.</ref> ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പ്രധാന ദൗത്യം ഒരു പക്ഷെ ''ജൂപിറ്റർ ഐസി മൂൺസ് ഓർബിറ്റർ'' ആകുമായിരുന്നിരിക്കാം, [[വ്യാഴം (ഗ്രഹം)|വ്യാഴത്തിന്റെ]] ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ പഠനം നടത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്ന ഈ ദൗത്യം പക്ഷേ റദ്ദാക്കുകയാണുണ്ടായത്. ഈ അടുത്തിടെയ്ക്ക് [[ഫീനിക്സ് (ബഹിരാകാശപേടകം)|ഫീനിക്സ് ബഹിരാകാശപേടകം]] ചൊവ്വയുടെ അന്തരീക്ഷത്തെ കുറിച്ചും, ജലലഭ്യതയെ കുറിച്ചും മറ്റും പഠനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. 2011ൽ നാസ, [[മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി|''മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി'']] എന്ന പേടകം അയക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ പേടകം ചൊവ്വയിൽ ജീവന് വേണ്ടിയുള്ള തിരച്ചിൽ തുടരും. യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജ൯സിയുടെ, [[എക്സോ മാർസ് ആസ്ട്രോബയോളജി റോവർ|''എക്സോ മാർസ് ആസ്ട്രോബയോളജി റോവർ'']] എന്ന പേടകം ഇപ്പോൾ നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലാണ്. ഈ പേടകം 2018ൽ വിക്ഷേപിക്കാനാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. [[അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന]] [http://www.ifa.hawaii.edu/~meech/iau/ "കമ്മിഷൻ 51 - ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം"] എന്നതിലൂടെ തുടർച്ചയായി പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മേളനങ്ങൾ നടത്താറുണ്ട്‌. ''കമ്മീഷൻ 51 -ബയോആസ്ട്രോണമി: സെർച്ച്‌ ഫോർ എക്സ്ട്രാ ടെറസ്ട്രിയൽ ഇന്റലിജ൯സ്'' എന്ന സമിതി 1982ലാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ഇപ്പോൾ ഇത് ഹവായി സർവകലാശാലയിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിനു കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == സമ്പ്രദായം == === പ്രയത്ന ലഘൂകരണം === മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവനെ തേടുമ്പോൾ മുൻകൂട്ടിയുള്ള ചില അനുമാനങ്ങൾ ഒരു ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രകാരന്റെ ജോലിഭാരം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും. പ്രപഞ്ചത്തിൽ കാണുന്ന മിക്ക ജീവരൂപങ്ങളും ഭൂമിയിൽ കാണുന്നത് പോലെ കാർബൺ അടിസ്ഥാനമായുള്ളവയാണെന്ന് അനുമാനിക്കുന്നതാണ് ഇതിൽ ആദ്യത്തേത്.<ref>[http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=interview07 "Polycyclic Aromatic Hydrocarbons: An Interview With Dr. Farid Salama"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080620075201/http://library.thinkquest.org/C003763/index.php?page=interview07 |date=2008-06-20 }} Astrobiology magazine.2000.Retrieved 2008-10-20.</ref> കാർബൺ ഇതര മൂലകങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമായ ജീവൻ നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യത ഉണ്ടെന്നിരിക്കിലും മറ്റു മൂലകങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് വിവിധ തരത്തിലുള്ള [[തന്മാത്ര (രസതന്ത്രം)|തന്മാത്രകൾ]] രൂപീകരിക്കാൻ കാർബണിനുള്ള കഴിവ് വളരെ വ്യക്തമാണ്. ജീവന്റെ ഉൽപ്പത്തിയിലേക്ക് നയിക്കാനും കാർബൺ തന്മാത്രകളെ സങ്കീർണമായ രീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കാനും ജലത്തിനുള്ള കഴിവ് നിലനിർത്തി, ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനു ജലം കൂടിയേ തീരൂ എന്ന അനുമാനവും ഗുണം ചെയ്യും.<ref>[http://www.bookrags.com/research/astrobiology-spsc-04/ "Astrobiology"] Macmillan Science Library: Space Sciences.2006.Retrieved 2008-10-20.</ref> [[അമോണിയ|അമോണിയയോ]] ജല-അമോണിയ മിശ്രിതമോ ജീവന്റെ ഉൽപ്പത്തിക്കു സഹായിക്കും എന്ന് ചില ഗവേഷകർ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>[http://www.astrobio.net/news/article2057.html "The Ammonia-Oxidizing Gene"] Astrobiology Magazine. August 19, 2006.Retrieved 2008-10-20.</ref> മൂന്നാമത്തെ അനുമാനം സൂര്യനെ പോലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളാണ്. ''ആവാസ വ്യവസ്ഥകൾ നിലനില്കാൻ സാധ്യതയുള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനം'' എന്ന ആശയമാണ് ഈ അനുമാനത്തിന് കാരണം.<ref>[http://www.solstation.com/habitable.htm "Stars and Habitable Planets"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001194624/http://www.solstation.com/habitable.htm |date=2008-10-01 }} Sol Company. 2007.Retrieved 2008-10-20.</ref> വളരെ വലിയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് താരതമ്യേന ചുരുങ്ങിയ ആയുസ്സേ ഉണ്ടാകൂ. അതിനർത്ഥം ഇത്തരത്തിലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ ഉത്ഭവിച്ചാലും അത് വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ജീവ രൂപങ്ങളിലേക്കു വികസിക്കാനുള്ള സമയം ലഭിക്കുന്നില്ല എന്നതാണ്. വളരെ ചെറിയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ആകട്ടെ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനാവശ്യമായ ചൂടും മറ്റും പകരാൻ സാധ്യമല്ല താനും. അതിനാൽ തന്നെ ചെറിയ നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ കണ്ടെത്താനുള്ള സാധ്യത വളരെ കുറവാണ്. ഇനി അഥവാ ഈ ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ ഉണ്ടാകണമെങ്കിൽ തന്നെ ആ ഗ്രഹങ്ങൾ നക്ഷത്രത്തിനോട് വളരെ അടുത്തായിരിക്കണം. ഇങ്ങനെ നക്ഷത്രത്തിനോട് വളരെ അടുത്തായിരുന്നാൽ ആ ഗ്രഹം ആ നക്ഷത്രവുമായി ഗുരുത്വാകർഷണ ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരിക്കും. അതിനർത്ഥം ഗ്രഹത്തിന്റെ ഒരു വശം മാത്രം ഇപ്പോഴും നക്ഷത്രത്തിന് നേരെയും മറു വശം എപ്പോഴും ഇരുട്ടിലും ആയിരിക്കും.<ref>[http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r "M Dwarfs: The Search for Life is On"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522053939/http://www.redorbit.com/news/display/?id=223364&source=r |date=2011-05-22 }} Red Orbit & Astrobiology Magazine. 29 August 2005.Retrieved 2008-10-20.</ref> ഇങ്ങനെ ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ വളരെ കട്ടി കൂടിയ അന്തരീക്ഷം ഇല്ലാത്ത പക്ഷം ഗ്രഹത്തിന്റെ ഒരുവശം ചുട്ടു പഴുത്തും, മറു വശം തണുത്തുറഞ്ഞും നിലനിൽക്കും. 2005ൽ ഈ ആശയം വീണ്ടും ശാസ്ത്ര സഹൂഹത്തിൽ ഉയർന്നുവന്നു. ഇതിനു കാരണം [[ചുവപ്പുകുള്ളൻ|ചുവപ്പുകുള്ളൻമാരുടെ]] ആയുസ്സ് വലുതായതിനാൽ, അതിനെ വലം വയ്ക്കുന്ന കട്ടി കൂടിയ അന്തരീക്ഷം ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ പരിണമിച്ചേക്കാം എന്ന ആശയമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ ചുവപ്പുകുള്ളൻമാരുടെ എണ്ണം വളരെ കൂടുതലായതിനാൽ ഈ ആശയം വളരെ പ്രസക്തമാണ്. നമ്മുടെ [[താരാപഥം|താരാപഥത്തിൽ]] 10% നക്ഷത്രങ്ങൾ സൂര്യനെ പോലുള്ളവയാണെന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നത്. സൂര്യനിൽ നിന്നും 100 [[പ്രകാശവർഷം]] വരെ ഉള്ള അകലത്തിനിടയിൽ ഇത് പോലെ ഏകദേശം 1000 നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉണ്ട്. ''സെറ്റി'' പോലുള്ള ദൗത്യങ്ങൾ ഈ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്ന റേഡിയോ തരംഗങ്ങൾ കൂടുതൽ നിരീക്ഷിക്കാറുണ്ട്. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന് മനുഷ്യന് അറിയാവുന്ന ഒരേയൊരു ഗ്രഹം ഭൂമി ആയതിനാൽ, മുകളിൽ പറഞ്ഞ അനുമാനങ്ങൾ ശരിയാണോ എന്ന് പരിശോധിക്കാൻ യാതൊരു വഴിയും ഇല്ല. === ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിലെ ഘടകങ്ങൾ === ==== ജ്യോതിശാസ്ത്രം ==== {{Main|ജ്യോതിശാസ്ത്രം}} [[പ്രമാണം:Artist's Concept of Exoplanet OGLE-2005-BLG-390L b.jpg|thumb|200px|OGLE-2005-BLG-390Lb എന്ന [[സൗരയൂഥേതരഗ്രഹം]] ചിത്രകാരന്റെ ഭാവനയിൽ]] ജ്യോതിശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മിക്ക ഗവേഷണങ്ങളും, ''സൗരയൂഥേതരഗ്രഹങ്ങൾ'' കണ്ടെത്തുക എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്നവയാണ്. ഭൂമിയിൽ ജീവൻ ഉത്ഭവിച്ചെങ്കിൽ ഭൂമിക്കു സമാനമായ ഗ്രഹങ്ങളിലും ജീവൻ ഉത്ഭവിച്ചേക്കാം എന്ന അനുമാനമാണ് ഇതിനു അടിസ്ഥാനം. ഇക്കാരണത്താൽ തന്നെ നിരവധി ഉപകരണങ്ങളും പേടകങ്ങളും ഈ ദൗത്യത്തിനായി നിർമ്മാണ ഘട്ടത്തിലാണ്.ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ നാസയുടെ [[ടെറസ്ട്രിയൽ പ്ലാനെറ്റ് ഫൈ൯ഡ൪]], യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസിയുടെ [[ഡാർവിൻ (പേടകം)|ഡാർവിൻ]] എന്നിവയാണ്. കൂടാതെ 2009 മാർച്ചിൽ നാസ [[കെപ്ലർ (ദൗത്യം)|കെപ്ലർ]] എന്ന പേടകം വിക്ഷേപിക്കുകയുണ്ടായി. ഫ്രഞ്ച് ബഹിരാകാശ ഏജൻസി 2006ൽ [[കൊറോട്ട് (ദൗത്യം)|കൊറോട്ട്]] എന്ന ദൗത്യത്തിനു തുടക്കമിട്ടു. ഇത് കൂടാതെ ലോകത്താകമാനം നിരവധി ഭൂതല ഒബ്സേർവേറ്ററികളിൽ ഗവേഷണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Keplerspacecraft-20110215.jpg|thumb|200px|നാസയുടെ [[കെപ്ലർ (ദൗത്യം)|കെപ്ലർ ദൗത്യം]] സൗരയൂഥത്തിന് പുറത്തു ഭൂമിക്കു സമാനമായ ഗ്രഹങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ 2009 മാർച്ചിൽ വിജയകരമായി വിക്ഷേപിച്ചു.]] ഭൂമിക്കു സമാനമായ ഗ്രഹങ്ങൾ കണ്ടെത്തുക മാത്രമല്ല ഈ ദൗത്യങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം. മറിച്ച് ഇത്തരം ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് വരുന്ന പ്രകാശം നേരിട്ട് പിടിച്ചെടുത്ത്, [[സ്പെക്ട്രോസ്കോപ്പി]] എന്ന സാങ്കേതിക വിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് പഠനം നടത്തുക എന്നത് കൂടിയാണ്. ഇങ്ങനെ പ്രകാശത്തെ കുറിച്ച് പഠിക്കുന്നതിലൂടെ ആ ഗ്രഹത്തിന്റെ അന്തരീക്ഷ മണ്ഡലത്തിന്റെയും ഉപരിതലത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളെ കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാനും, അവിടെ ജീവൻ നിലനിൽക്കാനുള്ള സാധ്യതയെ കുറിച്ച് പഠിക്കാനും കഴിയുന്നു. നാസയുടെ ഒരു ഗവേഷണ സംഘമായ ''വിർച്വൽ പ്ലാനെറ്റ് ലബോറട്ടറി''<ref>[http://vpl.astro.washington.edu/main/about_vpl.html "The Virtual Planet Laboratory"] NASA. 2008.Retrieved 2008-10-20.</ref> കമ്പ്യൂട്ടർ മോഡലിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് സൗരയൂഥത്തിന് പുറത്തു കണ്ടെത്താൻ സാധ്യതയുള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ അന്തരീക്ഷവും ഘടനകളും നിർമ്മിച്ച്‌ പഠനങ്ങൾ നടത്തുന്നു.മുകളിൽ പറഞ്ഞ ബഹിരാകാശ പേടകങ്ങൾ പ്രവർത്തന സജ്ജമാകുമ്പോൾ അതിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ഈ കമ്പ്യൂട്ടർ മോഡലുകൾ വച്ച് പരിശോധിച്ച് ഗവേഷണങ്ങൾ നടത്താൻ സാധിക്കുമെന്നാണ് അനുമാനിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ താരാപഥമായ [[ആകാശഗംഗ|ആകാശഗംഗയിൽ]] ധൈഷണിക ജീവജാലങ്ങൾ നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഏകദേശ എണ്ണം [[ഡ്രേക്ക് സമവാക്യം|ഡ്രേക്ക് സമവാക്യം]] നൽകുന്നു. സമവാക്യം ഇപ്രകാരമാണ്<ref>Ford, Steve (August 1995).[http://www.setileague.org/general/drake.htm "What is the Drake Equation?"] Retrieved 2008-10-20.SETI League</ref>:<br /> <math>N = R^{\ast} \times f_p \times n_e \times f_{\ell} \times f_i \times f_c \times L \!</math><br /> ഇവിടെ, '''N'''=ആശയ വിനിമയം നടത്താൻ കഴിവുള്ള നാഗരികതകളുടെ എണ്ണം<br /> '''R*''' = അനുയോജ്യമായ പുതുനക്ഷത്രങ്ങൾ (സൂര്യനെ പോലുള്ളവ) പിറക്കുന്നതിന്റെ തോത്. (പ്രതിവർഷത്തിൽ എത്ര നക്ഷത്രം എന്ന തോതിൽ)<br /> '''f_p'''=ആ നക്ഷതങ്ങളിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ ഉള്ളവയുടെ എണ്ണം (ഇപ്പോഴത്തെ തെളിവുകൾ അനുസരിച്ച് സൂര്യനെ പോലുള്ള നക്ഷതങ്ങൾക്ക് ഗ്രഹങ്ങൾ സ്വാഭാവികമാണ്)<br /> '''n_e'''= ഈ ഓരോ ഗ്രഹ സംഘത്തിലും ഭൂമി പോലുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാവാൻ സാധ്യത ഉള്ള എണ്ണം<br /> '''f_l '''=ഇങ്ങനെ ഭൂമി പോലുള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കാൻ സാധ്യത ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ എണ്ണം.<br /> '''f_i'''= ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കാൻ സാധ്യത ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ വച്ച് ധൈഷണിക ജീവൻ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യത ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ എണ്ണം.<br /> '''f_c'''= ഇങ്ങനെ ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളിൽ ''വൈദ്യുതകാന്തിക'' ആശയ വിനിമയ സാങ്കേതികത വികസിക്കാൻ സാധ്യത ഉള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ എണ്ണം.<br /> '''L'''= ആശയ വിനിമയം നടത്താൻ കഴിവുള്ള നാഗരികതകളുടെ ആയുസ്സ്.<br /> അനുബന്ധ വിഷയമായ [[ഫെർമിയുടെ പ്രഹേളിക]] പ്രകാരം പ്രപഞ്ചത്തിൽ ധൈഷണിക ജീവൻ സാധാരണമാണെങ്കിൽ അതിനു അനുയോജ്യമായ തെളിവുകൾ ആവശ്യമാണ്‌.എന്നാൽ ഇവ ഇപ്പോൾ ലഭ്യമല്ല.ഇതിനുള്ള ഉത്തരം തേടലാണ് ''സെറ്റി'' പോലുള്ള ദൗത്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നത്. ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ മറ്റൊരു സജീവമായ ഗവേഷണ മേഖലയാണ് ഗ്രഹവ്യൂഹങ്ങളുടെ രൂപീകരണം. നമ്മുടെ സൗരയൂഥത്തിലെ പ്രത്യേകതകൾ (ഉദാഹരണത്തിന്, [[വ്യാഴം (ഗ്രഹം)|വ്യാഴം]] ഒരു പ്രധിരോധ കവചം പോലെ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നത്.) ഭൂമിയിൽ ധൈഷണിക ജീവന്റെ ഉത്ഭവത്തിലേക്ക്‌ നയിച്ചിരിക്കാം എന്ന് അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്.<ref>Jakosky, Bruce; David Des Marais, et al. (September 14, 2001).[http://www.spaceref.com/news/viewsr.html?pid=3910 "The Role Of Astrobiology in Solar System Exploration"]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂൺ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}NASA. SpaceRef.com.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>Bortman, Henry (September 29, 2004). [http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1222 "Coming Soon: "Good" Jupiters"] Astrobiology Magazine.Retrieved 2008-10-20.</ref> എങ്കിലും ഇതുവരെ യാതൊരുവിധ നിഗമനങ്ങളിലും ശാസ്ത്രജ്ഞർ എത്തിയിട്ടില്ല. ==== ജീവശാസ്ത്രം ==== {{Main|ജീവശാസ്ത്രം}} [[പ്രമാണം:Blacksmoker_in_Atlantic_Ocean.jpg|thumb|200px|right|[[ഹൈഡ്രോ തെർമൽ രന്ധ്രങ്ങൾ]] ഭൂമിയിൽ മാത്രമല്ല പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലും [[എക്സ്ട്രീമോഫൈൽ|എക്സ്ട്രീമോഫൈലുകളുടെ]] ജീവന് സഹായകമായേക്കാം.]] [[പ്രമാണം:Spinoloricus.png|thumb|200px|ഊർജ്ജമുണ്ടാക്കാൻ ഓക്സിജൻ ഉപയോഗിക്കാത്ത ''ലോറിസിഫെറ'' എന്ന ഗണത്തിൽ പെട്ട ബഹുകോശ ജീവികൾ]] ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രകാരന്മാരുടെ ഒരു കാതലായ ഗവേഷണ മേഖല [[എക്സ്ട്രീമോഫൈൽ|എക്സ്ട്രീമോഫൈലുകളെ]] (അതിരൂക്ഷമായ പരിതഃസ്ഥിതിയിലും ജീവിക്കാൻ കഴിയുന്ന ജീവികൾ) കുറിച്ച് പഠിക്കുകയാണ്. ഇത്തരം ജീവികൾക്ക് സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും കിലോമീറ്ററുകൾക്ക് താഴെ, [[ഹൈഡ്രോ തെർമൽ രന്ധ്രങ്ങൾ|ഹൈഡ്രോ തെർമൽ രന്ധ്രങ്ങൾക്ക്]] സമീപവും, കടുത്ത [[അമ്ലം|അമ്ലതയിലും]] ജീവിക്കാൻ സാധിക്കും<ref>Carey, Bjorn (7 February 2005). [http://www.livescience.com/animalworld/050207_extremophiles.html "Wild Things: The Most Extreme Creatures"]Live Science.Retrieved 2008-10-20.</ref> മുഖ്യമായും സൗരോർജ്ജത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവന്റെ നിലനില്പ്പെന്നു 1970കൾ വരെ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഭൗമോപരിതലത്തിലെ സസ്യജാലങ്ങൾ സൗരോർജ്ജം സ്വീകരിച്ച് ജലത്തിൽ നിന്നും കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡിൽ നിന്നും, [[പ്രകാശസംശ്ലേഷണം]] വഴി [[പഞ്ചസാര]] ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയും തൽഫലമായി ഓക്സിജനെ പുറന്തള്ളുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഓക്സിജൻ മറ്റു ജീവജാലങ്ങൾ ശ്വസിക്കുകയും അതുവഴി ഊർജ്ജം ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിലെ മുകൾ തട്ടിലേക്ക് എത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രകാശമെത്താത്ത സമുദ്രത്തിന്റെ അഗാധ തലങ്ങളിൽ ഉള്ള ജീവജാലങ്ങൾ സമുദ്രോപരിതലത്തിൽ നിന്നും താഴേക്കു പതിക്കുന്ന പ്ലവകങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുകയോ അവയെത്തിന്നു ജീവിക്കുന്നവയെ ഭക്ഷിക്കുകയോ ചെയ്യുമെന്നായിരുന്നു വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="extremo1">Chamberlin, Sean (1999).[http://earthscape.org/t2/chs01/chs01i/chs01ib.html "Creatures Of The Abyss: Black Smokers and Giant Worms"]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Fullerton College.Retrieved 2007-12-21.</ref> എന്നാൽ 1977ൽ ആൽവിൻ എന്ന സമുദ്ര ഗവേഷണ പേടകം ഗാലപ്പഗോസ് റിഫ്റ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ നടത്തിയ പര്യവേഷണങ്ങളിൽ, ബ്ലാക്ക് സ്മോക്കേഴ്സ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന സമുദ്രാന്തർഭാഗത്തെ അഗ്നിപർവത രന്ധ്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ജയ൯റ് ട്യൂബ് വേർമ്സ്, ചിപ്പികൾ, കടൽചീപ്പുകൾ, ചെമ്മീൻ വർഗങ്ങൾ തുടങ്ങിയവകളുടെ നിരവധി കൂട്ടങ്ങളുടെ ആവാസസ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി.<ref name="extremo1">(1999)</ref> ഇവ സൂര്യ പ്രകാശത്തെ അശേഷം ആശ്രയിക്കാത്തതും, വേറിട്ട ഭക്ഷ്യ ശൃംഖലയിൽപെട്ടതുമാകുന്നു. ഭൗമാന്തർഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും ബഹിർഗമിക്കുന്ന ഹൈഡ്രജൻ, ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ് എന്നീ രാസ പദാർഥങ്ങളെ ഓക്സീകരിച്ചു അവയിലെ ഊർജ്ജം സ്വീകരിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന ബാക്റ്റീരിയങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണീ ഭക്ഷ്യ ശൃംഖല. ജീവൻ സൂര്യനെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചല്ല എന്ന വിപ്ലവകരമായ കണ്ടെത്തലിലേക്ക്‌ എത്താൻ രാസ സംശ്ലേഷണം ജീവശാസ്ത്രപഠനത്തെ സഹായിച്ചു. ഈ ജീവജാലങ്ങൾ ജലവും മറ്റു ഊർജ്ജവും മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു. മഞ്ഞ്, തിളയ്ക്കുന്ന ജലം, അമ്ലം, ആണവ റിയാക്ടറുകളിലെ ജലം, ഉപ്പു പരലുകൾ, വിഷലിപ്തമായ വസ്തുക്കൾ തുടങ്ങി ആവാസ യോഗ്യമല്ലാത്ത അതികഠിനമായ ചുറ്റുപാടുകളിൽ ഇവ നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name="extremo2">Cavicchioli, R. (Fall 2002).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=12530238&dopt=Abstract "Extremophiles and the search for extraterrestrial life."]Astrobiology 2 (3): :281–92.. doi:10.1089/153110702762027862. PMID 12530238 Retrieved 2008-10-20.</ref> ഇത് അന്യ ‍ഗ്രഹങ്ങളിൽ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ നിലനിൽക്കാനുള്ള സാധ്യത പതിന്മടങ്ങ്‌ വർദ്ധിപ്പിച്ചത് വഴി ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ പുതിയൊരു പാത വെട്ടിത്തുറന്നു. ഈ ജീവജാലങ്ങളുടെ സ്വഭാവ വർഗീകരണം - അവയുടെ ചുറ്റുപാടും, പരിണാമ ധാരയും - പ്രപഞ്ചത്തിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ ഉള്ള ജീവനെ കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ നിർണായകമായ ഘടകമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ലൈക്കൻ ഫങ്കൈ ആയ ''റൈസോകാർപോൻ ജിയോഗ്രഫിക്കം'', ''സന്തോനിയ എലഗൻസ്''<ref>{{Cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-979261711.html |title="Article: Lichens survive in harsh environment of outer space" |access-date=2010-04-06 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102095057/http://www.highbeam.com/doc/1P3-979261711.html |url-status=dead }}</ref>,ബാക്ടീരിയങ്ങളായ ''ബാസിലസ് സഫൻസിസ്''<ref name="bact1">The Planetary Report, Volume XXIX, number 2, March/April 2009, "We make it happen! Who will survive? Ten hardy organisms selected for the LIFE project, by Amir Alexander</ref>,''ദീനോകൊക്കാസ് റേടിയോടുരൻസ്‌ ''<ref name="bact1"/>,''ബാസിലസ് സബ്ടിലിസ്''<ref name="bact1"/>,ഈസ്ടായ ''സാക്രോമൈസിസ് സെർവിസിയെ''<ref name="bact1"/>''അരബിടോപ്സിസ് താലിയാന''<ref name="bact1"/> പോലുള്ള വിത്തുകൾ, ''ടാർദിഗ്രാഡ്''<ref name="bact1"/> എന്ന അകശേരുകികൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്ക് ബഹിരാകാശത്തിലെ ശൂന്യതയിലും, അണുവികിരണ മേഖലകളിലും നിലനിൽക്കാൻ സാധിക്കും. 2010 ഏപ്രിലിൽ ശാസ്ത്രജ്ഞർ, ആഴം കൂടിയ കടൽ തട്ടിൽ, പൂർണമായും ഓക്സിജൻ മുക്തമായ പരിതഃസ്ഥിതിയിൽ ജീവിക്കുന്ന ''ലോറിസിഫെറ'' എന്ന ഗണത്തിൽ പെട്ട ബഹുകോശജീവികളെ കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8609246.stm "First Oxygen-free animals found - BBC News"] </ref> ഇവയുടെ കോശങ്ങളിൽ, ഓക്സിജനെ ഊർജ്ജമാക്കി മാറ്റുന്ന ''മൈറ്റൊകോൺ‍ട്രിയ'' എന്ന ഘടകത്തിനു പകരം ''ഹൈഡ്രോജനോസോം'' എന്നതാണ് കണ്ടെത്തിയത്. ഇവക്കു ഊർജ്ജമുണ്ടാക്കാൻ ഓക്സിജൻ ആവശ്യമില്ല.<ref>[http://www.wired.com/wiredscience/2010/04/anoxic-animals/ "First Animals Found That Live Without Oxygen - Wired News"] </ref> ഓക്സിജൻ ഇല്ലാത്ത ഗ്രഹങ്ങളിലും ജീവന് സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് ഈ കണ്ടെത്തലിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. ജീവന്റെ ഉൽപ്പത്തിയെ കുറിച്ചുള്ള പഠനവും മറ്റൊരു ശക്തമായ ഗവേഷണ മേഖലയാണ്.ഭൂമിയുടെ ആദിമ കാലങ്ങളിൽ അജൈവമായ പദാർഥങ്ങളിൽ നിന്നും ജൈവീകമായ വസ്തുക്കൾ രൂപപ്പെടുവാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കൂടുതലായിരുന്നതിനാലാണ് ഇന്ന് നാം കാണുന്ന എല്ലാ വിധ ജീവജാലങ്ങളും ഉത്ഭവിച്ചതെന്നാണ് ''ഒപരിനും'' ''ഹൽടനും'' പറയുന്നത്. ഈ മേഖലയിലുള്ള പഠനം ചെറിയ ചില മുന്നേറ്റങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും മേൽപ്പറഞ്ഞത്‌ പോലെയാണോ ഭൂമിയിൽ ജീവൻ ഉൽഭവിച്ചതെന്നു ഇപ്പോഴും വ്യക്തമല്ല. മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തമായ ''പാൻസ്പെർമിയ'' പറയുന്നത്, ഭൂമിയേക്കാളും കൂടുതൽ അനുയോജ്യമായ ഏതെങ്കിലും ഗ്രഹത്തിൽ ജീവൻ ഉൽഭവിച്ചിരിക്കാമെന്നും, ഉൽക്ക പോലുള്ള വസ്തുക്കളുടെ സഹായത്താൽ ആ ജീവൻ ഭൂമിയിൽ എത്തിയിരിക്കാം എന്നുമാണ്. വ്യാഴ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ [[യൂറോപ്പ]], സൗരയൂഥത്തിൽ ജീവൻ നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള മറ്റൊരു ഗ്രഹമായി കണക്കാക്കുന്നു.<ref name="extremo1"/><ref>[http://www.unisci.com/stories/20021/0211026.htm "Jupiter's Moon Europa Suspected Of Fostering Life"](PDF). Daily University Science News. 2002.Retrieved 2009-08-08.</ref><ref name="europa1">Weinstock, Maia (24 August 2000).[https://web.archive.org/web/20001018074845/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/europa_ocean_000824.html "Galileo Uncovers Compelling Evidence of Ocean On Jupiter's Moon Europa"]Space.com.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>Cavicchioli, R. (Fall 2002).[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=12530238&dopt=Abstract "Extremophiles and the search for extraterrestrial life."]Astrobiology 2 (3): :281–92.. doi:10.1089/153110702762027862. PMID 12530238.Retrieved 2009-08-08.</ref><ref>David, Leonard (7 February 2006).[http://www.space.com/news/060207_europa_budget.html "Europa Mission: Lost In NASA Budget"]Space.com.Retrieved 2009-08-08.</ref><ref>[http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm "Clues to possible life on Europa may lie buried in Antarctic ice"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090731015842/http://science.nasa.gov/newhome/headlines/ast05mar98_1.htm |date=2009-07-31 }}Marshal Space Flight Center (NASA). March 5, 1998.Retrieved 2009-08-08.</ref> ==== ആസ്ട്രോജിയോളജി ==== ഭൂമി ഒഴികെയുള്ള മറ്റു [[ഗ്രഹം|ഗ്രഹങ്ങൾ]], [[ഉപഗ്രഹം|ഉപഗ്രഹങ്ങൾ]], [[ഛിന്നഗ്രഹം|ക്ഷുദ്ര ഗ്രഹങ്ങൾ]], [[ധൂമകേതു|ധൂമകേതുക്കൾ]], [[ഉൽക്കാ ശിലകൾ]] എന്നീ വസ്തുക്കളുടെ ഘടന, രൂപീകരണം, ഭൗതിക സ്വഭാവം, ചലനം, ചരിത്രം, രൂപാന്തരം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുന്ന ശാസ്ത്ര ശാഖയാണ്‌ [[ആസ്ട്രോ ജിയോളജി]]. ഇതിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ വച്ച്, ഒരു ഗ്രഹത്തിലോ ഉപഗ്രഹത്തിലോ ജീവൻ നിലനിൽക്കാനുള്ള സാധ്യതയെപ്പറ്റി മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. ആസ്ട്രോ ജിയോളജിയിലെ മറ്റൊരു ശാഖയാണ്‌ [[ഭൗമ രസതന്ത്രം]]. ഇതിൽ ഭൂമിയുടെയും മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളുടെയും രാസ ഘടന, പാറയുടെയും മണ്ണിന്റെയും രൂപീകരണം, അവയുടെ രാസ പ്രവർത്തനം, ജല മണ്ഡലവും അന്തരീക്ഷവും തമ്മിലുള്ള പ്രതി പ്രവർത്തനം എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ച രസതന്ത്രം, ജൈവ രസതന്ത്രം, ജൈവ ഭൂരസതന്ത്രം എന്നിവ ഭൗമ രസതന്ത്രത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധ പഠന മേഖലകളാണ്. ഭൂമിയിലെ ആദിമ ജീവ ജാലങ്ങളെ കുറിച്ച് [[ഫോസിൽ|ഫോസിലുകൾ]] നമുക്ക് തെളിവുകൾ നൽകുന്നു.<ref>[http://pubs.usgs.gov/gip/fossils/succession.html "Fossil Succession"] U.S. Geological Survey. 14 August 1997. Retrieved 2008-10-20.</ref> ഈ ഫോസിലുകൾ പഠിക്കുന്നതിലൂടെ പാലിയന്റോളജിസ്റ്റുകൾക്ക് ആദിമ കാലത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ജീവികളെ കുറിച്ചും അവയുടെ ഉത്ഭവത്തെ കുറിച്ചും മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറേ ഓസ്ട്രേലിയയിലെ പൽബാര, [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്കയിലെ]] മാക്‌ മർഡോ ഡ്രൈ വാലികൾ എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ ഭൂമിശാസ്ത്ര പരമായി ചൊവ്വയിലെ അന്തരീക്ഷവുമായി സാമ്യത ഉള്ളവയാണ്. അതിനാൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശങ്ങൾ ചൊവ്വയിൽ ജീവൻ കണ്ടെത്തുന്നതിനു സഹായകമായേക്കാം. == സൗരയൂഥത്തിലെ ജീവൻ == [[പ്രമാണം:PIA01130 Interior of Europa.jpg|thumb|200px|[[യൂറോപ്പ|യൂറോപ്പയിലെ]] മഞ്ഞു പാളികൾക്കടിയിൽ ജല സമുദ്രം ഉള്ളതിനാൽ അവിടെ ബാക്ടീരിയ പോലുള്ള ജീവജാലങ്ങൾ കണ്ടേക്കാം.]] ഭൂമിയിലെ ചുറ്റുപാടുകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായവയിൽ ജീവിക്കുന്ന ജീവികളെ പറ്റി മനുഷ്യർ പണ്ട് മുതൽക്കേ ചിന്തിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ജൈവരസതന്ത്രം മുന്നോട്ടു വയ്ക്കുന്ന ചില നിയന്ത്രണങ്ങൾ കാരണം ഈ ചിന്തകൾക്ക് പ്രസക്തിയില്ലതാവുകയാണ് പതിവ്.<ref name="bio1">Pace, Norman R. (January 30, 2001).[http://www.pnas.org/content/98/3/805.full "The universal nature of biochemistry"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917121822/http://www.pnas.org/content/98/3/805.full |date=2011-09-17 }}Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA 98 (3): 805-808. Retrieved 2010-03-20.</ref> പ്രപഞ്ചത്തിൽ വലിയ അളവിൽ കാർബൺ ഉള്ളതിനാൽ, ഭൂമിയിലല്ലാതെ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ജീവൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതും കാർബൺ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയതു തന്നെ ആകണം എന്ന് കരുതുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ സ്വാഭാവിക അണുക്കളിൽ മനുഷ്യന് അറിയാവുന്നിടത്തോളം കാർബണിനും സിലിക്കണിനും മാത്രമാണ് ജൈവ വിവരങ്ങൾ വഹിക്കാൻ പാകത്തിന് വലിപ്പമുള്ള കണങ്ങൾ ഉള്ളത്. ജീവന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്ന നിലയ്ക്ക് കാർബണിനു സിലിക്കണിൽ നിന്നുള്ള വ്യത്യാസം എന്തെന്നാൽ കാർബണിനു സിലികണിനെ അപേക്ഷിച്ച് എത്ര അണുക്കളോടും ചേർന്ന് സഹ സംയോജക ബന്ധത്തിൽ ഏർപെടാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ്. ജീവന്റെ വ്യാപനത്തിനും വികസനത്തിനും വേണ്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഇത് വളരെയധികം സഹായിക്കുന്നു.. ഹൈഡ്രജൻ, ഓക്സിജൻ, നൈട്രജൻ, ഫോസ്ഫറസ്, സൾഫർ എന്നിവയുടെ സക്രിയ കാർബണിക ഗ്രൂപ്പുകളും ഇരുമ്പ്, മാഗ്നിഷ്യം, സിങ്ക് എന്നീ ലോഹങ്ങളും ജൈവ സമൂഹത്തിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന രാസ പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഉൽപ്രേരകമായിത്തീരുന്നു. മറ്റു കാർബണിക തന്മാത്രകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ സിലികൺ കുറഞ്ഞ അളവിൽ പ്രതിപ്രവർത്തിക്കുന്നവയും അതിന്റെ വലിയ തന്മാത്രകൾ നിഷ്ക്രിയമായവയും ആണ്.<ref name="bio1"/> വ്യക്തമല്ല എങ്കിലും,ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ജീവന്റെ നിർമ്മാണ ഘടകങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനം നമ്മുടെതുമായി സാദൃശ്യമുള്ളതാവാം.<ref name="bio1"/> ഭൂമിയിലെയും പ്രപഞ്ചത്തിലെ മറ്റിടങ്ങളിലെയും ജീവൻ - അവ ഉണ്ടെങ്കിൽ - അവയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ നിർമ്മാണ ഘടകങ്ങൾ ആണെങ്കിൽ കൂടിയും അവയുടെ ജൈവ രാസ ഗുണങ്ങൾ സമാനമായിരിക്കും. ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനു സൂര്യപ്രകാശം അത്യാവശ്യമാണ് എന്ന ആശയം മൂലം, സൗരയൂഥത്തിൽ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ജീവൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉപരിതലത്തിൽ മാത്രം ആയിരിക്കും എന്നാണ് വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്.<ref name="bio1"/> സൗരയൂഥത്തിൽ ജീവൻ കണ്ടെത്തുവാൻ ഏറ്റവും സാധ്യതയുള്ള മൂന്നിടങ്ങൾ ചൊവ്വാ ഗ്രഹവും, വ്യാഴത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ യൂറോപയും, ശനിയുടെ ഉപഗ്രഹമായ റ്റൈടനും ആണ്.<ref name="europa">Tritt, Charles S. (2002).[http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html "Possibility of Life on Europa"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609150109/http://people.msoe.edu/~tritt/sf/europa.life.html |date=2007-06-09 }} Milwaukee School of Engineering. Retrieved 2008-10-20.</ref><ref name="europa2">Friedman, Louis (December 14, 2005).[https://web.archive.org/web/20060215134920/http://www.planetary.org/programs/projects/explore_europa/update_12142005.html "Projects: Europa Mission Campaign"]The Planetary Society.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>David, Leonard (10 November 1999). [https://web.archive.org/web/20000816005932/http://www.space.com/news/europa_story_991109.html "Move Over Mars -- Europa Needs Equal Billing"]Space.com.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>Than, Ker (28 February 2007).[http://www.space.com/businesstechnology/070228_tw_mars_massspec.html "New Instrument Designed to Sift for Life on Mars"]Space.com.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref name="titan1">Than, Ker (13 September 2005).[http://www.space.com/scienceastronomy/050913_titan_life.html%20SPACE.com "Scientists Reconsider Habitability of Saturn's Moon"] Science.com.Retrieved 2008-10-20.]</ref > ചൊവ്വയിലും യൂറോപ്പയിലും ജലം ഉണ്ടാവാം എന്ന കണക്കു കൂട്ടലാണ് ഇതിനു കാരണം. കോശങ്ങളിൽ ലായനിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ ജലം ജീവന് അത്യാവശ്യമാണെന്ന് കരുതുന്നു.<ref name="mars"/> ചൊവ്വയിലെ ധ്രുവങ്ങളിൽ മഞ്ഞു കട്ടകളുടെ രൂപത്തിൽ വൻ തോതിൽ ജല നിക്ഷേപം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. അടുത്തിടക്കു ചൊവ്വയിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച തെളിവുകൾ വച്ച്, ഗ്രഹത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ ദ്രാവക രൂപത്തിലും ജലം ഉണ്ടെന്നു അനുമാനിക്കുന്നു.<ref>[http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html "NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807005557/http://www.nasa.gov/mission_pages/mars/news/mgs-20061206.html |date=2011-08-07 }}NASA. 2006.Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>[http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html "Water ice in crater at Martian north pole"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121006122736/http://www.esa.int/SPECIALS/Mars_Express/SEMGKA808BE_0.html |date=2012-10-06 }}European Space Agency. 28 July 2005.Retrieved 2008-10-20.</ref> കൂടാതെ അവിടെ ഹൈഡ്രോ തെർമൽ രന്ധ്രങ്ങൾ കാണാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ചൊവ്വയിലെ കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷ മർദ്ദവും കുറഞ്ഞ താപനിലയും വച്ച്, അവിടുത്തെ ജലം ഉപ്പുരസം കൂടിയതാവാനാണ് സാധ്യത.<ref>Landis, Geoffrey A. (June 1, 2001).[http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/153110701753198927?prevSearch=allfield%3A%28Halobacteria+on+Mars%29 "Martian Water: Are There Extant Halobacteria on Mars?"]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Astrobiology 1 (2): 161–164.doi:10.1089/153110701753198927. Retrieved 2008-10-20.</ref> യൂറോപ്പയിൽ ദ്രാവക രൂപത്തിലുള്ള ജലം ഉപരിതലത്തിലെ മഞ്ഞു പാളികളുടെ അടിയിൽ ഉണ്ടാകണം.<ref name="europa1"/><ref name="europa"/><ref name="europa2"/> ഈ ജലം സ്വാഭാവികമായും സമുദ്രത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ ഉള്ള അഗ്നിപർവ്വത രന്ധ്രങ്ങൾ മൂലം ചൂടാകാപ്പെട്ട് ദ്രാവക രൂപത്തിൽ ആയതായിരിക്കണം (ഭൂമിയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ വൻ തോതിൽ ജീവജാലങ്ങൾ വസിക്കുന്നതിനാൽ ഈ ആശയത്തിന് വളരെ പ്രാധാന്യമുണ്ട്). എങ്കിലും ജല താപനിലയുടെ പ്രധാന കാരണം അതിനു ചുറ്റും ഉള്ള മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെയും ആകർഷണത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഘർഷണ ബലങ്ങൾ ആകണം.<ref>Kruszelnicki, Karl (5 November 2001).[http://www.abc.net.au/science/articles/2001/11/05/94459.htm?site=science/greatmomentsinscience "Life on Europa, Part 1"]ABC Science.Retrieved 2008-10-20.</ref> അന്യഗ്രഹ ജീവന് മറ്റൊരു സാധ്യത ഉള്ള ഗ്രഹം ശനിയുടെ ഉപഗ്രഹമായ റ്റൈറ്റൻ ആണ്.<ref name="titan1"/> ആദിമ ഭൂമിയുടെ സാഹചര്യങ്ങൾക്ക് സമാനമാണ് റ്റൈറ്റനിലെ അന്തരീക്ഷം.<ref>[http://www.bbc.co.uk/science/space/life/looking/titan.shtml "Titan: Life in the Solar System?"]BBC - Science & Nature. Retrieved 2008-10-20.</ref> അതിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ ഈതൈനിന്റെയോ മീതൈനിന്റെയോ തടാകങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.<ref>Britt, Robert Roy (28 July 2006). [http://www.space.com/scienceastronomy/060728_titan_lake.html "Lakes Found on Saturn's Moon Titan"]Space.com.Retrieved 2008-10-20.</ref> ടൈറ്റന്റെ ഉപരിതലത്തിനടിയിൽ ജലത്തിന്റെയും അമ്മോണിയയുടെയും സമുദ്രങ്ങൾ കസ്സീനീ പേടകം 2008 മാർച്ചിൽ കണ്ടെത്തി.<ref>Lovett, Richard A. (March 20, 2008). [http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080320-titan-ocean.html "Saturn Moon Titan May Have Underground Ocean"]National Geographic News.Retrieved 2008-10-20.</ref> കൂടാതെ,ശനിയുടെ മറ്റൊരു ഉപഗ്രഹമായ [[എൻസെലഡസ്|എൻസെലഡസിന്റെ]] മഞ്ഞു പാളികൾക്കടിയിൽ സമുദ്രമുണ്ടായേക്കാം. == വിമർശനങ്ങൾ == ഭൂമിക്കു പുറത്തു ജീവൻ കണ്ടെത്തുക എന്നത് ഒരു ബഹുമുഖ ശാസ്ത്ര പര്യവേഷണമാണ്.<ref>[http://astrobiology.nasa.gov/nai/ "NASA Astrobiology Institute"]</ref> യുകെയിലെ ഗ്ലാമർഗൻ സർവകലാശാല, 2006ൽ ഈ വിഷയത്തിൽ ബിരുദ പഠനം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://case.glam.ac.uk/CASE/Degrees/AstroBio.html |title="CASE Undergraduate Degrees" |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028062808/http://case.glam.ac.uk/CASE/Degrees/AstroBio.html |url-status=dead }}</ref> നാസ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിട്ട്യൂട്ടിനു അമേരിക്കൻ സർക്കാർ ധനസഹായം നൽകുന്നു. എങ്കിലും ഭൂമിക്കു പുറത്തുള്ള ജീവൻ എന്നത് ഇപ്പോഴും അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണ്. ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും നിലനിൽപ്പിനെയും പറ്റി ഉള്ള സാങ്കൽപ്പിക സിദ്ധാന്തങ്ങളും പ്രവചനങ്ങളും വളരെ വേറിട്ട്‌ നിൽക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അന്യ ജീവനെ കണ്ടെത്താനുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾക്ക്‌ വേണ്ടി സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഉരുത്തിരിച്ചെടുക്കുക എന്നതാണ് ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രായോഗികമായ ദൗത്യം. ജീവശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജാക്ക് കോഹൻ, ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഇയാൻ സ്റ്റുവർട്ട് തുടങ്ങിയവർ ''ക്സീനോ ബയോളജി'' എന്നത് ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നും വിഭിന്നമാണ് എന്ന് കരുതുന്നു. ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം എന്നത് സൗരയൂഥത്തിനു പുറത്തു ഭൂമിക്കു സമാനമായ ജീവൻ കണ്ടെത്തുക എന്നതാണെങ്കിൽ, ക്സീനോ ബയോളജി എന്നത്, കാർബൺ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയതോ,ഓക്സിജൻ ശ്വസിക്കാത്തതോ അല്ലാത്ത ജീവനെ കണ്ടെത്തുക എന്നതുമാണെന്ന നിബന്ധന കോഹനും സ്റ്റുവർട്ട് മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. == ഗവേഷണ ഫലങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:951 Gaspra.jpg|thumb|200px|ഭൂമിയിലേക്ക്‌ ജീവനെ കൊണ്ടുവന്നത് ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങൾ ആകാം.]] 2010 വരെ, അന്യ ഗ്രഹങ്ങളിലെ ജീവന് യാതൊരു തെളിവുകളും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. 1984ൽ അന്ടാർട്ടിക്കയിൽ നിന്നും കണ്ടെത്തിയ [[ALH 84001]] എന്ന ഉൽക്കാശില ചൊവ്വയിൽ നിന്നും വന്നതാണെന്ന് കരുതുന്നു. നാസയുടെ ജോൺസൺ സ്പേസ് സെന്ററിലെ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിലെ മുഖ്യ ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഡേവിഡ്‌ മക് കെയും മറ്റുള്ളവരും ഈ ഉൽക്കാശിലയിൽ അന്യ ജീവികളുടെ സൂക്ഷ്മ ഫോസ്സിലുകൾ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നെങ്കിലും അത്തരം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ വിവാദത്തിലാണ്.<ref>Crenson, Matt (2006-08-06).[https://web.archive.org/web/20060809161936/http://www.space.com/scienceastronomy/ap_060806_mars_rock.html "After 10 years, few believe life on Mars"].[http://en.wikipedia.org/wiki/Associated_Press "Associated Press"](on [http://www.space.com/ "space.com"]).Retrieved 2008-10-20.</ref><ref>McKay, David S., et al. (1996)[http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/273/5277/924 "Search for Past Life on Mars: Possible Relic Biogenic Activity in Martian Meteorite ALH84001"].[http://en.wikipedia.org/wiki/Science_(magazine) "Science"],Vol. 273. no. 5277, pp. 924 - 930. URL accessed March 18, 2006.</ref><ref>McKay D. S., Gibson E. K., ThomasKeprta K. L., Vali H., Romanek C. S., Clemett S. J., Chillier X. D. F., Maechling C. R., Zare R. N. (1996). "Search for past life on Mars: Possible relic biogenic activity in Martian meteorite ALH84001". Science 273: 924–930. doi:10.1126/science.273.5277.924. PMID 8688069</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/johnson/pdf/403089main_7441-1.pdf |title="http://www.nasa.gov/centers/johnson/pdf/403089main_7441-1.pdf" |access-date=2010-04-08 |archive-date=2010-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316050612/http://www.nasa.gov/centers/johnson/pdf/403089main_7441-1.pdf |url-status=dead }}</ref> === മീതെയ്ൻ === 2004ൽ [[മാർസ് എക്സ്പ്രസ്]] പേടകവും ഭൂമിയിലെ ദൂരദർശിനികളും ചൊവ്വയിലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ മീതെയ്നിന്റെ സാന്നിധ്യം സ്പെക്ട്രോസ്കോപ്പി വഴി കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. [[കോസ്മിക് കിരണം|കോസ്മിക് കിരണങ്ങളും]] സൂര്യ വികിരണങ്ങളും മൂലം കുറച്ചു വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ചൊവ്വയിൽ നിന്നും മീതെയ്ൻ പൂർണമായും അപ്രത്യക്ഷമാവാനാണ് സാധ്യത. അതിനാൽ ഇപ്പോഴത്തെ തോതിൽ ചൊവ്വയിൽ മീതെയ്ൻ നിലനിൽക്കണമെങ്കിൽ അത് തുടർച്ചയായി ഉൽപ്പാദിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കണം.<ref>Vladimir A. Krasnopolsky (February 2005).[http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4HTCW36-2&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180 "Some problems related to the origin of methane on Mars"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081228012538/http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WGF-4HTCW36-2&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=a614a9e35a422b94cc2611ccdc4bf180 |date=2008-12-28 }}Icarus 180 (2): 359–367.doi:10.1016/j.icarus.2005.10.015</ref><ref>[http://www.pfs-results.it/ "Planetary Fourier Spectrometer website"](ESA, Mars Express)</ref> മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി റോവർ എന്ന പേടകത്തിന്‌ ചൊവ്വയിലെ കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡിലും (CO₂) മീതൈനിലും (CH₄) ഉള്ള ഓക്സിജന്റെയും കാർബൺ ഐസോടോപ്പിന്റെയും അനുപാതം വളരെ സൂക്ഷ്മതയോടെ കണ്ടെത്താനും അതുവഴി ഭൗമരസതന്ത്രപരമായതും ജൈവശാസ്ത്രപരമായതുമായ ഉത്ഭവത്തിന്റെ അന്തരം നിർണ്ണയിക്കുവാനും കഴിയും.<ref>[http://ael.gsfc.nasa.gov/marsSAM.shtml "Sample Analysis at Mars (SAM) Instrument Suite"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100729180613/http://ael.gsfc.nasa.gov/marsSAM.shtml |date=2010-07-29 }}NASA. October 2008.Retrieved 2008-10-09.</ref><ref>Tenenbaum, David (June 09, 2008):). [http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=2765&mode=thread&order=0&thold=0 "Making Sense of Mars Methane"]Astrobiology Magazine.Retrieved 2008-10-08.</ref><ref>Tarsitano, C.G. and Webster, C.R. (2007). "Multilaser Herriott cell for planetary tunable laser spectrometers". Applied Optics, 46 (28): 6923–6935. doi:10.1364/AO.46.006923</ref> === ഗ്രഹയൂഥങ്ങൾ === നമ്മുടെ സൗരയൂഥത്തിലെ വ്യാഴം പോലുള്ള വാതക ഭീമന്മാരിൽ ചിലതിനു ഖര ഉപരിതലവും ദ്രാവക സമുദ്രവും ഉള്ള ആവാസ യോഗ്യമായ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. സൗരയൂഥത്തിനു പുറത്തു ഇന്നേവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ള മിക്ക ഗ്രഹങ്ങളും ഉയർന്ന താപനിലയിലുള്ള വാതക ഭീമന്മാരാണ്. അതിനാൽ അവ ആവാസയോഗ്യമല്ല. ശിലകൾ കൊണ്ടും ലോഹങ്ങൾ കൊണ്ടും സമ്പുഷ്ടമായ ഭൂമി ഉൾപ്പെട്ട സൗരയൂഥത്തിന് അപഭ്രംശിതമായ ഘടനയാണോ എന്ന് ഇന്നേവരെ നിർണയിച്ചിട്ടില്ല. മെച്ചപ്പെട്ട അന്വേഷണ രീതികളിലൂടെയും സുദീർഘമായ ഗവേഷണ സമയങ്ങളിലൂടെയും സൗരയൂഥത്തിന് സമാനമായ ധാരാളം ഗ്രഹയൂഥങ്ങളെ തീർച്ചയായും കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന് നാസയുടെ കെപ്ലർ ദൌത്യം നക്ഷത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രകാശ രശ്മികളുടെ വക്രതയുടെ സൂക്ഷ്മ മാറ്റങ്ങൾ അപഗ്രഥിച്ചു ഭൂമിക്കു സമാനമായ ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ''ഇൻഫ്രാറെഡ് ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലെയും'' ''സബ്മില്ലിമീറ്റർ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലെയും'' പുരോഗതി മറ്റുള്ള നക്ഷത്ര സമൂഹങ്ങളുടെ ഘടനയിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശി. വിദൂര നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചുറ്റും ഉള്ള ക്ഷുദ്രഗ്രഹങ്ങളുടെയും ധൂളീ പടലങ്ങളുടെയും വലയങ്ങൾ ഗ്രഹ രൂപീകരണത്തിന് ഊന്നൽ നൽകുന്നതായി ഇൻഫ്രാറെഡ് ഗവേഷണങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. === ഗ്രഹ ആവാസ യോഗ്യത === ആവാസ യോഗ്യ മേഖലകളിൽ ധാരാളമായി ആവാസ യോഗ്യമായ ഗ്രഹങ്ങൾ ഉള്ളതും, ജീവന്റെ ഉൽപതിയിലേക്ക് നയിച്ച ആദിമ രാസ കണികകകളെ കുറിച്ചുമുള്ള നിരവധി ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരങ്ങൾ നൽകാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. [[ഡോപ്പ്ലർ സ്പെക്ട്രോസ്കോപ്പി]], [[ഗ്രഹങ്ങളുടെ സംക്രമ രീതി]] എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് സൗരയൂഥത്തിന് പുറത്തു മുൻപ് കരുതിയതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ഗ്രഹങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. സൗരയൂഥത്തിന് പുറത്തു ആദ്യമായി സ്വന്തം നക്ഷത്രത്തിന്റെ ആവാസ യോഗ്യമായ മേഖലയിൽ ഭൂമിക്കു സമാനമായ [[ഗ്ലീസ് 581 സി]] എന്ന ഗ്രഹത്തെ ''റേഡിയൽ വെലോസിറ്റി'' ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടെത്തി.<ref>Than, Ker (24 April 2007).[http://www.space.com/scienceastronomy/070424_hab_exoplanet.html "Major Discovery: New Planet Could Harbor Water and Life"]Space.com.Retrieved 2008-10-20.</ref> ജീവന്റെ പാരിസ്ഥിതിക സീമകളെ പറ്റിയും, അതിതീക്ഷ്ണമായ ആവാസ വ്യവസ്ഥകളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ പറ്റിയുമുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ പുരോഗമിക്കുകയും, തദ്വാര ജീവനെ ആഥിത്യമരുളാനുള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ പരിതഃസ്ഥിതികൾ എന്തായിരിക്കണമെന്നു പ്രവചിക്കാൻ ഇവ ശാസ്ത്രജ്ഞരെ പ്രാപ്തരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചൊവ്വയിലെക്കുള്ള ഫീനിക്സ് ലാന്റർ, മാർസ് സയൻസ് ലബോറട്ടറി, എക്സോ-മാർസ്, ശനിയുടെ ഉപഗ്രഹമായ റ്റൈറ്റനിലേക്കുള്ള കസ്സീനി പേടകം, വ്യാഴത്തിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ യൂറോപ്പയിലെക്കുള്ള ''ഐസ് ക്ലിപ്പർ'' തുടങ്ങിയ ദൗത്യങ്ങൾ നമ്മുടെ സൗരയൂഥത്തിലെ മറ്റു ഗ്രഹങ്ങളിൽ ജീവൻ കണ്ടെത്താനുള്ള സാധ്യതകളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ വിപുലപ്പെടുത്തുന്നു. == അപൂർവ ഭൗമ സിദ്ധാന്തം == ഈ സിദ്ധാന്ത പ്രകാരം ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര കണ്ടെത്തലുകൾ അനുസരിച്ച് ഭൂമിയിലുള്ള ബഹുകോശ ജീവനുകളെ പോലുള്ളവ ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ നിഗമനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ അപൂർവമായെക്കാം. അന്യഗ്രഹജീവികൾ വളരെ സാധാരണമാണെങ്കിൽ അവയ്ക്കുള്ള തെളിവുകൾ എന്തുകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല എന്ന ഫെർമിയുടെ പ്രഹേളികക്ക് ഈ സിദ്ധാന്തം സാധ്യമായ ഉത്തരം നൽകുന്നു. പക്ഷെ സുപ്രസിദ്ധ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞരായ [[ഫ്രാങ്ക് ഡ്രേക്ക്]], [[കാൾ സാഗൻ]] എന്നിവരുടെ "സാധാരണത്വസിദ്ധാന്ത"ത്തിനു ഇതു എതിരാണ്. ഈ സിദ്ധാന്ത പ്രകാരം ഭൂമിയിലെ ജീവന് അസാധാരണത്വം ഒന്നും ഇല്ല. മാത്രമല്ല, മറ്റസംഖ്യം ലോകങ്ങളിൽ ഇതിനെ കണ്ടെത്താൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ജീവനുണ്ടാകാൻ സാധ്യമായ വിധത്തിൽ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ വർത്തിക്കുന്നു എന്ന് [[ആന്ത്രോപിക് സിദ്ധാന്തം]] പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ജീവന് സഹായകരമായ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും അതേ മാത്രയിൽ മറ്റൊരിടത്ത് നിലനിൽക്കാൻ സാധ്യതയില്ല എന്ന വാദത്തിലൂടെ അന്ത്രോപിക് സിദ്ധാന്തം അപൂർവ ഭൌമ സിദ്ധാന്തത്തെ സാധൂകരിക്കുന്നു. ഹോട്ട് ഡോഗ് ബന്നിനുള്ളിൽ വയ്ക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് സോസജുകൾ നീളത്തിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നതെന്നും, ഞണ്ടുകൾക്കു ജീവിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് കപ്പലുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതെന്നും ഉള്ള പ്രസ്താവനയോട് തുല്യമാണ് നമ്മുടെ ജീവനു അനുയോജ്യമായ വിധത്തിൽ പ്രപഞ്ചം രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് എന്ന് സ്റ്റീഫൻ ജയ്‌ ഗോൾഡ്‌ താരതമ്യപ്പെടുടിയിരിക്കുന്നു.<ref>Gould, Stephen Jay (1998). "Clear Thinking in the Sciences". Lectures at Harvard University.</ref><ref>Gould, Stephen Jay (2002). Why People Believe Weird Things: Pseudoscience, Superstition, and Other Confusions of Our Time.</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist|2}} == പുസ്തക സ്രോതസ്സുകൾ == * [[കേംബ്രിഡ്ജ് യൂണുവേഴ്സിറ്റി പ്രെസ്സ്]] പ്രസാധനം ചെയ്ത The [http://www.journals.cambridge.org/jid_IJA ''International Journal of Astrobiology''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080725030239/http://www.journals.cambridge.org/jid_IJA |date=2008-07-25 }}, എന്ന പുസ്തകം ഈ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്ക് സഹായകരമാണ്. * മേരി ആൻ ലൈബർട്ട്, ഇങ്ക്. പ്രസിദ്ധീകരിച്ച [http://www.liebertpub.com/publication.aspx?pub_id=99 ''Astrobiology''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040831120442/http://www.liebertpub.com/publication.aspx?pub_id=99 |date=2004-08-31 }}, എന്നതു, പ്രപഞ്ചത്തിലെ ജീവന്റെ ഉൽപ്പത്തിയേയും പരിണാമാത്തെയും വിതരണത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു സമഗ്ര ലേഖനമാണ്. * {{cite book |title=The Living Universe: NASA and the Development of Astrobiology |url=https://archive.org/details/livinguniversena0000stev |last=Dick |first=Steven J. |authorlink= |coauthors=James Strick |year=2005 |publisher=Rutgers University Press |location=Piscataway, NJ |isbn=0813537339 |pages= }} * {{cite book |title=Lonely planets. The natural philosophy of alien life |url=https://archive.org/details/lonelyplanets00davi |last=Grinspoon |first=David |authorlink= |coauthors= |year=2003 |publisher=ECCO |location=New York |isbn=0060185406 |pages= }} * {{cite book |title=Science, Society, and the Search for Life in the Universe |url=https://archive.org/details/bwb_W8-BTE-256 |last=Jakosky |first=Bruce M. |authorlink= |coauthors= |year=2006 |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson |isbn=0816526133 |pages= }} * {{cite book |title=Astrobiology. A Multidisciplinary Approach |url=https://archive.org/details/astrobiologymult0000luni |last=Lunine |first=Jonathan I. |authorlink= |coauthors= |year=2005 |publisher=Pearson Addison-Wesley |location=San Francisco |isbn=0805380426 |pages= }} * {{cite book |title=An introduction to astrobiology |url=https://archive.org/details/introductiontoas0000unse_u9f2 |last=Gilmour |first=Iain |authorlink= |coauthors=Mark A. Sephton |year=2004 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge |isbn=0-521-83736-7 |pages= }} * {{cite book |title=Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe |url=https://archive.org/details/rareearthwhycomp0000ward_h4j7 |last=Ward |first=Peter |authorlink= |coauthors=Brownlee, Donald |year=2000 |publisher=Copernicus |location=New York |isbn=0387987010 |pages= }} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.ifa.hawaii.edu/~meech/iau/ അന്താരാഷ്ട്ര ജ്യോതിശാസ്ത്ര സംഘടന നടത്തുന്ന ''കമ്മിഷൻ 51 - ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രം'' പദ്ധതിയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ്‌സൈറ്റ്] * [http://space.newscientist.com/channel/astronomy/astrobiology?DCMP=Matt_Sparkes&nsref=astrobiology-instant-expert ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രഗൽഭനായ ''ന്യൂ സയന്റിസ്റ്റ്'' മാസികയിലെ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225234257/http://space.newscientist.com/channel/astronomy/astrobiology?DCMP=Matt_Sparkes&nsref=astrobiology-instant-expert |date=2007-12-25 }} * [http://aca.unsw.edu.au/ ഓസ്ട്രേലിയൻ സെന്റർ ഫോർ ആസ്ട്രോബയോളജി] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622010002/http://aca.unsw.edu.au/ |date=2013-06-22 }} * [http://www.astrobiology.com/ ആസ്ട്രോബയോളജി വെബ്‌സൈറ്റ്]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.astrobiology.com/ ആസ്ട്രോബയോളജി മാസിക]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജൂലൈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nai.nasa.gov/ നാസയുടെ ''ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060815002519/http://nai.nasa.gov/ |date=2006-08-15 }} * [http://omegataupodcast.net/2009/09/18-astrobiology-at-the-nasa-astrobiology-institute/ നാസ ജ്യോതിർജീവശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ഡയറക്ടർ ആയ ഡോ. കാൾ പിൽച്ചറുമായുള്ള അഭിമുഖം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617142204/http://omegataupodcast.net/2009/09/18-astrobiology-at-the-nasa-astrobiology-institute/ |date=2013-06-17 }} * [http://www.astrobiologia.pl/eana/ യൂറോപ്യൻ ആസ്ട്രോബയോളജി നെറ്റ്വർക്ക് അസോസിയേഷൻ(EANA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181015060232/http://www.astrobiologia.pl/eana/ |date=2018-10-15 }} * [http://pokey.arc.nasa.gov/~astrochm/LifeImplications.html ജ്യോതിർരസതന്ത്രവും, ജീവോൽപ്പത്തിയും തമ്മിൽ ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന ബന്ധങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090731102920/http://pokey.arc.nasa.gov/~astrochm/LifeImplications.html |date=2009-07-31 }} * [http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=207 ബഹിരാകാശത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ ജീവൻ ഉത്ഭവിച്ചു എന്നതിന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ സൂചനകൾ കണ്ടെത്തി.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130220174003/http://nai.arc.nasa.gov/news_stories/news_detail.cfm?ID=207 |date=2013-02-20 }} * [http://www.solstation.com/habitable.htm നക്ഷത്രങ്ങളും ആവാസ യോഗ്യമായ ഗ്രഹങ്ങളും] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001194624/http://www.solstation.com/habitable.htm |date=2008-10-01 }} * [http://pilbara.mq.edu.au/ നാസ- മാക്‌ക്വയർ സർവകലാശാല പിൽബറ വിദ്യാഭ്യാസ പദ്ധതി]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820065050/http://pilbara.mq.edu.au/ |date=2008-08-20 }} * [http://biocab.org/Exobiology.html എവിടെയും ജീവന് വേണ്ട സാഹചര്യങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060718180056/http://www.biocab.org/Exobiology.html |date=2006-07-18 }} * [http://www.nemoramjet.com/snduterus.html സ്നായഡ്-പരിണാമ ജീവശാസ്ത്ര൦ അടിസ്ഥാനമാക്കി മറ്റു ലോകങ്ങളിൽ ജീവിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള ജീവികളുടെ സാങ്കൽപ്പിക മാതൃകകൾ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130613135659/http://www.nemoramjet.com/snduterus.html |date=2013-06-13 }} * [http://streamiss.spaceflight.esa.int/?pg=production&PID=alcn ആസ്ട്രോബയോളജി ലെക്ചർ കോഴ്സ് നെറ്റ്വർക്ക്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518094728/http://streamiss.spaceflight.esa.int/?pg=production&PID=alcn |date=2011-05-18 }} * [http://www.astrobio.eu/ ആസ്ട്രോബയോ.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306111507/http://www.astrobio.eu/ |date=2019-03-06 }} {{Natural sciences-footer}}‎ [[വർഗ്ഗം:ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ജീവശാസ്ത്രം]] 4k5qz7yqik3op3nm2w3sk2heiawe5yo 0 113486 4647894 4645343 2026-07-16T12:29:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647894 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Euclidean algorithm}} [[File:Euclid's algorithm Book VII Proposition 2 3.png|300px|thumb|right|BA, DC എന്ന നീളങ്ങളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നു. രണ്ട് നീളങ്ങളും ഒരു അടിസ്ഥാന നീളത്തിന്റെ പൂർണ്ണസംഖ്യാഗുണിതമായാണ് എടുക്കുന്നത്. BA യിൽ നിന്ന് DC ഒരു തവണ കുറച്ചാൽ EA ലഭിക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം DCയിൽ നിന്ന് EA രണ്ടു തവണ കുറയ്ക്കാം. ബാക്കി വരുന്ന CFന്റെ മൂന്നിരട്ടിയാണ് EA. ഇതിനു ശേഷം ശിഷ്ടമില്ലാത്തതിനാൽ CF ആണ് ഉസാഘ എന്ന് ലഭിക്കുന്നു. വലതുഭാഗത്ത് [[നിക്കോമാക്കസ്|നിക്കോമാക്കസിന്റെ ]] ഉദാഹരണമായ 49ന്റെയും 21ന്റെയും ഉസാഘ ഈ വിധത്തിൽ കണ്ടുപിടിക്കുന്നത് കാണിക്കുന്നു (7 ആണ് ഉത്തരം).]] രണ്ട് [[എണ്ണൽ സംഖ്യ]]കളുടെ [[ഉത്തമ സാധാരണ ഘടകം]] (ഉസാഘ) കാര്യക്ഷമമായി കണ്ടുപിടിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപായമാണ് '''യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം''' അഥവാ '''യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം'''. പ്രാചീന ഗ്രീസിലെ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന [[യൂക്ലിഡ്|യൂക്ലിഡിന്റെ]] പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. ക്രിസ്തുവിന് മുന്നൂറ് വർഷം മുമ്പ് [[എലിമെന്റ്സ്]] എന്ന തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ യൂക്ലിഡാണ് ആദ്യമായി ഈ രീതി വിവരിച്ചത്. ഒരു പ്രശ്നത്തിന്റെ നിർദ്ധാരണത്തിന് പടിപടിയായി ഉപയോഗിക്കുന്ന നിശ്ചിതമായ ക്രിയകളുടെ ശ്രേണിയായ [[അൽഗൊരിതം|അൽഗൊരിതത്തിന്]] ഉത്തമോദാഹരണമാണിത്. [[ഭിന്നസംഖ്യ]]കളെ ലഘൂകരിക്കാനും [[സംഖ്യാസിദ്ധാന്തം|സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തിലെയും]] [[ഗൂഢാലേഖനവിദ്യ]]യിലെയും മറ്റനേകം കണക്കുകൂട്ടലുകളിലും ഈ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നു. രണ്ടു സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കുമ്പോൾ വലിയ സംഖ്യയ്ക്കു പകരം സംഖ്യകളുടെ വ്യത്യാസം ഉപയോഗിച്ചാൽ ഉസാഘയിൽ വ്യത്യാസം വരുന്നില്ല എന്ന തത്ത്വമാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന് അടിസ്ഥാനം. ഉദാഹരണമായി, 252, 105 എന്നീ സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ 21 ആണ് (252&nbsp;=&nbsp;21&nbsp;×&nbsp;12, 105&nbsp;=&nbsp;21&nbsp;×&nbsp;5). 252നു പകരം അതിൽ നിന്ന് 105 കുറച്ചാൽ കിട്ടുന്ന 147 ഉപയോഗിച്ചാൽ ഉസാഘ 21 തന്നെ ലഭിക്കുന്നു (252&nbsp;−&nbsp;105&nbsp;=&nbsp;147&nbsp;=&nbsp;21&nbsp;×&nbsp;7). ഇങ്ങനെ വരുത്തുന്ന മാറ്റം ഓരോ പടിയിലും വലിയ സംഖ്യയുടെ വില കുറയ്ക്കുന്നതിനാൽ സംഖ്യകൾ ചെറുതായി വരുകയും ഒടുവിൽ തുല്യമാവുകയും ചെയ്യും. ആ അവസരത്തിൽ സംഖ്യകളുടെ വില ഉസാഘയ്ക്ക് തുല്യമായിരിക്കും. ഇതിനു ശേഷം അൽഗൊരിതത്തെ പിന്നോട്ടോടിച്ചാൽ ആദ്യത്തെ രണ്ട് സംഖ്യകളെ ഏത് പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ കൊണ്ട് ഗുണിച്ച് അവയുടെ തുക കണ്ടാലാണ് ഉസാഘ ലഭിക്കുക എന്ന് കണ്ടുപിടിക്കാം. മുകളിലെ ഉദാഹരണമെടുത്താൽ, {{nowrap begin}}21 = 5 × 105 + (−2) × 252.{{nowrap end}} രണ്ട് സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘയെ എല്ലായ്പ്പോഴും അവയുടെ [[രേഖീയസഞ്ചയം|രേഖീയസഞ്ചയമായി]] എഴുതാൻ സാധിക്കും എന്നത് [[ബെസു അനന്യത]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. അൽഗൊരിതം മേൽ വിവരിച്ച പ്രകാരമാണ് ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ വലിയ സംഖ്യയിൽ നിന്ന് ചെറിയ സംഖ്യ ഒരുപാടു പ്രാവശ്യം കുറയ്ക്കേണ്ടി വന്നേക്കാം. ആദ്യത്തെ സംഖ്യ മറ്റേതിനെക്കാൾ വളരെയധികം വലുതാണെങ്കിലാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുക. സംഖ്യകൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനു പകരം ഹരിച്ചാൽ കിട്ടുന്ന [[ശിഷ്ടം]] ഉപയോഗിച്ചാൽ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വളരെയധികം വർദ്ധിക്കുന്നു. സംഖ്യകൾ തുല്യമാകുന്നതിനു പകരം ഒരു സംഖ്യ പൂജ്യമാകുമ്പോഴാണ് ക്രിയകൾ അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടതെന്നു മാത്രം. ചെറിയ സംഖ്യയിൽ ([[ദശാംശ സമ്പ്രദായം|ദശാംശ സമ്പ്രദായത്തിൽ]]) എത്ര അക്കങ്ങളുണ്ടോ അതിന്റെ അഞ്ചു മടങ്ങിൽ കുറവ് ക്രിയകൾ മാത്രമേ കാര്യക്ഷമമായ അൽഗൊരിതത്തിൽ വേണ്ടിവരൂ എന്ന് 1844-ൽ [[ഗബ്രിയേൽ ലാമേ]] തെളിയിച്ചു. ഇതാണ് അൽഗൊരിതങ്ങളുടെ [[ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണതാസിദ്ധാന്തം|ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണതാസിദ്ധാന്തത്തിന്]] തുടക്കം കുറിച്ചത്. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാനുള്ള കൂടുതൽ വഴികൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കണ്ടുപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന് സൈദ്ധാന്തികമായും പ്രായോഗികമായും വളരെയധികം പ്രയോജനങ്ങളുണ്ട്. [[ഭിന്നസംഖ്യ]]കളെ ലഘൂകരിക്കാനും [[മോഡ്യുലാർ അങ്കഗണിതം|മോഡ്യുലാർ അങ്കഗണിതത്തിൽ]] [[ഹരണം]] നടത്താനും ഇത് ഉപയോഗിക്കാം. [[ഇന്റർനെറ്റ്|ഇന്റർനെറ്റിൽ]] ആശയവിനിമയം നടത്താനുപയോഗിക്കുന്ന [[ഗൂഢാലേഖനവിദ്യ]]യുടെ (ക്രിപ്റ്റോഗ്രാഫി) അടിസ്ഥാനം യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമാാണ്, ഈ ഗൂഢാലേഖനവിദ്യകളെ തകർക്കാൻ വേണ്ടി വലിയ സംഖ്യകളുടെ ഘടകങ്ങൾ കണ്ടെത്താനും ഈ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യം|ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ]] നിർദ്ധരിക്കുക, [[ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയം|ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയമുപയോഗിച്ച്]] സർവ്വസമതകളുടെ വ്യവസ്ഥകൾക്ക് നിർദ്ധാരണം കാണുക, [[സതതഭിന്നം|സതതഭിന്നങ്ങൾ]] നിർമ്മിക്കുക, [[അഭിന്നകം|അഭിന്നകങ്ങളെ]] ഭിന്നസംഖ്യകളുപയോഗിച്ച് ഏകദേശനം ചെയ്യുക എന്നതിനെല്ലാം സഹായിക്കുന്നതിനു പുറമെ സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തിലെ പ്രമേയങ്ങൾ തെളിയിക്കാനും ഈ അൽഗൊരിതം സഹായിക്കുന്നു. [[ലഗ്രാഞ്ചിന്റെ നാല് വർഗ്ഗ പ്രമേയം]], [[അങ്കഗണിതത്തിലെ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തം|അഭാജ്യ ഘടകക്രിയയുടെ അനന്യത]] എന്നിവ ഇങ്ങനെ തെളിയിക്കാവുന്നവയാണ്. ആദിമ അൽഗൊരിതം സംഖ്യകൾക്കും നീളങ്ങൾക്കും വേണ്ടി മാത്രമുള്ളതായിരുന്നെങ്കിലും പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കൾ, ഒരു ചരത്തിലുള്ള [[ബഹുപദം|ബഹുപദങ്ങൾ]] മുതലായവയ്ക്കും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന രീതിയിൽ സാമാന്യവൽക്കരിച്ചു. [[അമൂർത്തബീജഗണിതം|അമൂർത്തബീജഗണിതത്തിലെ]] ആധുനിക വിഭാവനമായ [[യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലം]] ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. == പശ്ചാത്തലം: ഉത്തമ സാധാരണ ഘടകം == {{main|ഉത്തമ സാധാരണ ഘടകം}} ''a'', ''b'' എന്ന രണ്ട് എണ്ണൽ സംഖ്യകളുടെ ഉത്തമ സാധാരണ ഘടകം (ഉസാഘ) കണ്ടുപിടിക്കാനാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ''g'' ഇവയുടെ ഉസാഘയാണെങ്കിൽ ''a'', ''b'' എന്നിവയെ ''g'' കൊണ്ടു ഹരിച്ചാൽ ശിഷ്ടം വരാത്ത ഏറ്റവും വലിയ സംഖ്യയായിരിക്കുമത്. ഇംഗ്ലീഷിലെ പല പേരുകളിലൊന്ന് ''greatest common divisor'' എന്നായതിനാൽ gcd(''a'',&nbsp;''b'') എന്നാണ് സാധാരണയായി ഇതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. (''a'',&nbsp;''b'')<ref>{{Harvnb|Stark|1978|p=16}}</ref> എന്ന് കൂടുതൽ ലളിതമായി എഴുതാമെങ്കിലും [[വലയം (ഗണിതം)|വലയസിദ്ധാന്തത്തിൽ]] [[ഗുണജം|ഗുണജത്തെ]] (ideal) സൂചിപ്പിക്കാനും ഈ പ്രതീകമുപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാകാം. രണ്ട് സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ 1 ആണെങ്കിൽ അവയെ [[സഹ-അഭാജ്യം]] (coprime) എന്ന് പറയുന്നു.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|p=21}}</ref> എന്നാൽ ഇതുകൊണ്ടുമാത്രം സംഖ്യകൾ [[അഭാജ്യസംഖ്യ|അഭാജ്യമാണെന്നു]] വരുന്നില്ല.<ref>{{Harvnb|LeVeque|1996|p=32}}</ref> ഉദാഹരണമായി 6, 35 എന്നീ രണ്ട് സംഖ്യകളും അഭാജ്യമല്ല: 6&nbsp;=&nbsp;2&nbsp;×&nbsp;3, 35&nbsp;=&nbsp;5&nbsp;×&nbsp;7. എങ്കിലും അവ രണ്ടിനെയും ശിഷ്ടം വരാതെ ഹരിക്കാനാകുന്ന ഒരേയൊരു എണ്ണൽ സംഖ്യ 1 ആയതിനാൽ അവ സഹ-അഭാജ്യമാണ്. [[File:24x60.svg|thumb|upright|24×60 ചതുരത്തെ 12×12 വലിപ്പമുള്ള പത്ത് സമചതുരങ്ങളായി വിഭജിക്കാം. ഇവിടെ 24, 60 എന്നിവയുടെ ഉസാഘയാണ് 12. സാമാന്യവൽക്കരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ''a''×''b'' വലിപ്പമുള്ള ചതുരത്തെ ''c''×''c'' സമചതുരങ്ങളാക്കി മുറിക്കാൻ സാധിക്കുക ''c'' രണ്ട് സംഖ്യകളുടെയും ഭാജകമാവുമ്പോഴാണ്.]] ''g'' = gcd(''a'',&nbsp;''b'') എന്ന് കരുതുക. ''a'', ''b'' എന്നിവ ''g''യുടെ ഗുണിതങ്ങളായതിനാൽ ''a''&nbsp;=&nbsp;''mg'' എന്നും ''b''&nbsp;=&nbsp;''ng'' എന്നും എഴുതാം. ഉസാഘയായതിനാൽ ''G''&nbsp;>&nbsp;''g'' ആയ ഒരു സംഖ്യയെയും ഇപ്രകാരം എഴുതാൻ സാധിക്കുകയുമില്ല. ''m'', ''n'' എന്ന സംഖ്യകൾ സഹ-അഭാജ്യമായിരിക്കണം, അല്ലെങ്കിൽ അവയെ അവയുടെ ഉസാഘ കൊണ്ട് ഗരിച്ച് ''g''യെ ഗുണിക്കുക വഴി ''g''യുടെ വില വർദ്ധിപ്പിക്കാമെന്നു വരും. അതിനാൽ ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ രണ്ടിന്റെയും ഭാജകമായ മറ്റേതെങ്കിലും സംഖ്യ ''c'' ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് ''g''യുടെ കൂടി ഭാജകമായിരിക്കണം എന്ന് കാണാം. അതായത്, ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ എല്ലാ ഭാജകങ്ങളുടെയും ഗുണിതമായ ഒരേയൊരു ധനപൂർണ്ണസംഖ്യ എന്ന രീതിയിലും ഉസാഘയെ നിർവചിക്കാം.<ref>{{Harvnb|LeVeque|1996|p=31}}</ref> ഉസാഘയെ ഈ വിധത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കാം.<ref>{{cite book | last = Grossman|first= J. W. | year = 1990 | title = Discrete Mathematics | url = https://archive.org/details/discretemathemat0000gros_a2g6| publisher = Macmillan | location = New York | isbn = 0-02-348331-8 | page = [https://archive.org/details/discretemathemat0000gros_a2g6/page/213 213]}}</ref> ''a'' × ''b'' വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ചതുരമെടുക്കുക, രണ്ട് വശങ്ങളുടെയും ഭാജകമായ ഒരു ''c'' ഉണ്ടെന്നും കരുതുക. എങ്കിൽ വശങ്ങളെ രണ്ടിനെയും ''c'' നീളമുള്ള ഭാഗങ്ങളായി മുറിക്കാൻ സാധിക്കും, അതുവഴി ചതുരത്തെ ''c''×''c'' വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സമചതുരങ്ങളായും ഭാഗിക്കാം. ഇങ്ങനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സമചതുരത്തിന്റെ വശത്തിന്റെ നീളമാണ് ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ ഉസാഘ. ഉദാഹരണമായി, നീളം 60ഉം വീതി 24ഉം ഉള്ള ചതുരത്തെ 1×1, 2×2, 3×3, 4×4, 6×6 അഥവാ 12×12 വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സമചതുരങ്ങളായി ഭാഗിക്കാം. അതിനാൽ 24, 60 എന്നീ സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ 12 ആണ്. 24×60 ചതുരത്തെ 12×12 വിസ്തീർണ്ണമുള്ള സമചതുരങ്ങളാക്കിയാൽ വീതിയുടെ ഭാഗത്ത് രണ്ടും (24/12&nbsp;=&nbsp;2) നീളത്തിന്റെ ഭാഗത്ത് അഞ്ചും (60/12&nbsp;=&nbsp;5) സമചതുരങ്ങളാണുണ്ടാവുക. രണ്ട് സംഘ്യകളുടെയും [[അഭാജ്യഘടകം|അഭാജ്യഘടകങ്ങളുടെ]] ഗുണനഫലമാണ് അവയുടെ ഉസാഘ. ഇതിൽ ഒരേ അഭാജ്യഘടകം ഒന്നിലേറെ തവണ ഉപയോഗിക്കാം, എന്നാൽ അവയുടെ ഗുണനഫലം രണ്ട് സംഖ്യകളുടെയും ഭാജകമായി തുടരുന്നതുവരെ മാത്രമേ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാവൂ.<ref name="Schroeder_21" >{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=21–22}}</ref> ഉദാഹണമായി, 1836 നെ 2&nbsp;×&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;7&nbsp;×&nbsp;11 എന്നും 3213 നെ 3&nbsp;×&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;7&nbsp;×&nbsp;17 എന്നും അഭാജ്യഘടകങ്ങളായി [[ഘടകക്രിയ]] ചെയ്യാം. അവയുടെ ഉസാഘ പൊതുവായ അഭാജ്യഘടകങ്ങളുടെ ഗുണനഫലമായ 63&nbsp;=&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;3&nbsp;×&nbsp;7 ആണ്. രണ്ട് സംഖ്യകൾക്ക് പൊതുവായി അഭാജ്യഘടകങ്ങളൊന്നുമില്ലെങ്കിൽ അവയുടെ ഉസാഘ 1 ആയിരിക്കും (ശൂന്യഗണത്തിന്റെ ഗുണനഫലം), ആയതിനാൽ അവ സഹ-അഭാജ്യമായിരിക്കും. ഘടകക്രിയ ചെയ്യാതെ തന്നെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാമെന്നതാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാനമായ മെച്ചം.<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|p=19}}</ref><ref>{{cite book | last1 = Ogilvy | first1 = C. S. | author1-link = C. Stanley Ogilvy | last2 = Anderson | first2 = J. T. | year = 1966 | title = Excursions in number theory | url = https://archive.org/details/excursionsnumber00ogil_463 | publisher = [[Oxford University Press]] | location = New York | pages = [https://archive.org/details/excursionsnumber00ogil_463/page/n32 27]–29}}</ref> വലിയ സംഖ്യകളെ ഘടകക്രിയ ചെയ്യുന്നത് [[ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണത]]യേറിയ പ്രശ്നമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ചില [[ഗൂഢാലേഖനവിദ്യ]]കളുടെ സ്ഥൈര്യത്തിന് അടിസ്ഥാനം തന്നെ ഈ സങ്കീർണ്ണതയാണ്.<ref name="Schroeder_216" >{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=216–219}}</ref> വലയസിദ്ധാന്തം പോലുള്ള ഉയർന്ന ഗണിതശാസ്ത്രശാഖകളിൽ ഉപയോഗം വരുന്ന മറ്റൊരു വിധത്തിലും ഉസാഘയെ നിർവചിക്കാം:<ref name="Leveque_p33" >{{Harvnb|LeVeque|1996|p=33}}</ref> രണ്ട് സംഖ്യകളുടെ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾകൊണ്ടുള്ള രേഖീയസഞ്ചയങ്ങളിൽ (linear combinations) വച്ച് ഏറ്റവും ചെറിയ ധനസംഖ്യയാണ് ഉസാഘ. അതായത്, ''u'', ''v'' എന്നിവ പൂർണ്ണസംഖ്യകളായുള്ള ''ua''&nbsp;+&nbsp;''vb'' എന്ന തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും ചെറീയ ധനസംഖ്യ. ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ കൊണ്ടുള്ള രേഖീയസഞ്ചയങ്ങളുടെ ഗണം ''g'' യുടെ ഗുണിതങ്ങളുടെ (''mg'', ഇവിടെ ''m'' ഒരു പൂർണ്ണസംഖ്യയാണ്) ഗണം തന്നെയാണ്. ആധുനിക ഗണിതശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ''a'', ''b'' എന്നിവ ജനകങ്ങളായുള്ള ഗുണജം ''g'' മാത്രം ജനകമായുള്ള ഗുണജത്തിന് തുല്യമാണ്. ഒറ്റ അംഗം ജനകമായുള്ള ഗുണജത്തെ പ്രിൻസിപൽ ഗുണജം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ഗുണജങ്ങളെല്ലാം തന്നെ പ്രിൻസിപൽ ആണ്. ഉസാഘയുടെ ചില ഗുണധർമ്മങ്ങൾ തെളിയിക്കാൻ ഈ നിർവചനമാണ് കൂടുതൽ സഹായകമാവുക. ഉദാഹരണമായി, രണ്ട് സംഖ്യകളുടെ പൊതുഭാജകങ്ങളെല്ലാം അവയുടെ ഉസാഘയുടെ ഭാജകമായിരിക്കണമെന്നത് നിർവചനത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് നിരീക്ഷിക്കാം. ഈ നിർവചനങ്ങളുടെയെല്ലാം തുല്യത താഴെ തെളിയിക്കുന്നുണ്ട്. മൂന്നോ അധികമോ സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ അവയുടെ പൊതുവായ അഭാജ്യഘടകങ്ങളുടെ ഗുണനഫലമാണ്.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|p=25}}</ref> സംഖ്യകളെ ഈരണ്ടെണ്ണമായെടുത്ത് ഉസാഘ കണ്ടാലും മതി..<ref>{{Harvnb|Ore|1948|pp=47–48}}</ref> ഉദാഹരണമായി, : {{math|1=gcd(''a'',&nbsp;''b'',&nbsp;''c'') = gcd(''a'',&nbsp;gcd(''b'',&nbsp;''c'')) = gcd(gcd(''a'',&nbsp;''b''),&nbsp;''c'') = gcd(gcd(''a'',&nbsp;''c''),&nbsp;''b'').}} അതിനാൽ രണ്ട് സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാനുതകുന്ന യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം രണ്ടിൽ കൂടുതൽ സംഖ്യകൾക്കു വേണ്ടിയും ഉപയോഗിക്കാം. == വിവരണം == === നടപടിക്രമം === യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിൽ ഒരേ ക്രിയ തന്നെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ അവസാനം വരെ കറേ തവണ ആവർത്തിക്കുന്നു. ഓരോ ക്രിയയുടെയും ഫലം അടുത്ത പടിയിൽ ഉപയോഗിക്കും. ഇതുവരെ ചെയ്ത ക്രിയകളുടെ എണ്ണം ''k'' ആണെന്നെടുക്കുക. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ''k''&nbsp;=&nbsp;0 ആയിരിക്കും, അടുത്ത പടിയിൽ ''k''&nbsp;=&nbsp;1 അങ്ങനെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്നു. ഓരോ ക്രിയയുടെയും ഇൻപുട്ട് ''r''_{''k''&minus;1}, ''r''_{''k''&minus;2} എന്ന രണ്ട് ശിഷ്ടങ്ങളാണ്, ഇവ രണ്ടും ധനപൂർണ്ണസംഖ്യകളോ പൂജ്യമോ ആയിരിക്കും. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഓരോ പടിയിലും ശിഷ്ടങ്ങൾ കുറഞ്ഞുവരുന്നതിനാൾ ''r''_{''k''&minus;1} അതിന്റെ മുൻഗാമിയായ ''r''_{''k''&minus;2} നെക്കാൾ ചെറുതായിരിക്കും. താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സമവാക്യത്തിന് നിർദ്ധാരണമായി ''q''_''k'' എന്ന ഹരണഫലവും ''r''_''k'' എന്ന ശിഷ്ടവും കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ് ''k''ആമത്തെ പടിയുടെ ലക്ഷ്യം. :<math>r_{k-2} = q_k r_{k-1} + r_k</math> ഈ നിർദ്ധാരണത്തിൽ ''r''_''k''&nbsp;<&nbsp;''r''_{''k''&minus;1} ആയിരിക്കുകയും വേണം. മറ്റൊരു രീതിയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഫലം ''r''_{''k''&minus;1}ൽ കുറവാകുന്നതു വരെ ''r''_{''k''&minus;2}ൽ നിന്ന് ''r''_{''k''&minus;1} കുറയ്ക്കുന്നു. ഇതിന്റെ അവസാനം കിട്ടുന്ന സംഖ്യയാണ് ''r''_''k''. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ (''k''&nbsp;=&nbsp;0) ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''₋₂, ''r''₋₁ എന്നിവ ഉസാഘ കാണേണ്ട സംഖ്യകളായ ''a'', ''b'' എന്നിവയായിരിക്കും. അടുത്ത പടിയിൽ (''k''&nbsp;=&nbsp;1) ''b''യും മുൻപത്തെ പടിയിലെ ഫലമായ ''r''₀ യുമാണ് ശിഷ്ടങ്ങളായി ഉപയോഗിക്കുക. ഇങ്ങനെ നമുക്ക് അൽഗൊരിതത്തെ സമവാക്യങ്ങളുടെ ഒരു ശ്രേണിയായി എഴുതാം :<math>\begin{align} a &= q_0 b + r_0 \\ b &= q_1 r_0 + r_1 \\ r_0 &= q_2 r_1 + r_2 \\ r_1 &=q_3 r_2 + r_3 \\ &\,\,\,\vdots \end{align}</math> ''a'' തുടക്കത്തിൽ ''b'' യെക്കാൾ ചെറുതാണെങ്കിൽ ആദ്യത്തെ പടി അവയെ പരസ്പരം വച്ചുമാറ്റുക മാത്രമേ ചെയ്യൂ. ഈ ക്രിയയുടെ ഫലങ്ങളായ ഹരണഫലം ''q''₀ പൂജ്യവും ശിഷ്ടം ''r''₀ ''a''യും ആയതിനാലാണിത്. അതിനാൽ ''k''&nbsp;≥&nbsp;0 ആകുമ്പോഴൊക്കെ ശിഷ്ടം ''r''_''k'' അതിന്റെ മുൻഗാമിയായ ''r''_''k''−1 നെക്കാൾ ചെറുതാണെന്നു വരുന്നു. ശിഷ്ടങ്ങൾ ഓരോ പടിയിലും ചെറുതാവും, എന്നാൽ ഒരിക്കലും പൂജ്യത്തിൽ കുറവാവുകയുമില്ല എന്നതിനാൽ ഒടുവിൽ ശിഷ്ടം ''r''_''N'' പൂജ്യമാവുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടാവണം. അതോടെ അൽഗൊരിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. പൂജ്യത്തിനു തൊട്ടുമുമ്പ് ലഭിച്ച ശിഷ്ടമായ ''r''_''N''−1 ആണ് ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ. തുടക്കത്തിലെ ശിഷ്ടമായ ''r''₀നും ''r''_''N''നും ഇടയിലെ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ എണ്ണം പരിമിതമായതിനാൽ ''N'' ഒരിക്കലും അനന്തമാവുകയില്ല. === തെളിവ് === യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ശരിയായി ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കുന്നത് രണ്ടു പടിയായാണ്.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|pp=16–20}}</ref> പൂജ്യത്തിനു മുമ്പായി കിട്ടുന്ന ശിഷ്ടമായ ''r''_''N''−1 ഉസാഘ കാണേണ്ട ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഭാജകമാണ് എന്ന് തെളിയിക്കുകയാണ് ആദ്യത്തെ പടി. പൊതു ഭാജകമായതിനാൽ അത് ഉസാഘയായ ''g''യെക്കാൾ വലുതായിരിക്കില്ല എന്ന് വരുന്നു. രണ്ടാമത്തെ പടിയിൽ ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകൾക്കും പൊതുവായുള്ള ഉസാഘയുൾപ്പെടെയുള്ള ഏത് ഭാജകവും ''r''_''N''−1ന്റെയും ഭാജകമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഉസാഘ ഈ സംഖ്യയെക്കാൾ ചെറുതോ അതിന് തുല്യമോ ആയിരിക്കണം. ഈ രണ്ട് പ്രസ്താവനകളും പരസ്പരവിരുദ്ധമാവാതിരിക്കാനുള്ള ഒരേയൊരു വഴി ''r''_''N''−1&nbsp;=&nbsp;''g'' ആവുകയാണ്. ആദ്യ പടിയായി ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ ഭാജകമാണ് ''r''_''N''−1 എന്ന് ഇപ്രകാരം തെളിയിക്കാം. ആദ്യമായി, ''r''_''N''−1 അതിന്റെ മുൻഗാമിയായ ''r''_''N''−2ന്റെ ഭാജകമാണെന്ന് നിരീക്ഷിക്കുക : {{math|1=''r''_''N''−2 = ''q''_''N'' ''r''_''N''−1}} അവസാനത്തെ ശിഷ്ടമായ ''r''_''N'' പൂജ്യമായതിനാലാണിത്. ഇതിനു മുമ്പത്തെ പടിയിലെ സമവാക്യമെടുത്താൽ : {{math|1=''r''_''N''−3 = ''q''_''N''−1 ''r''_''N''−2 + ''r''_''N''−1}} വലതുഭാഗത്തെ രണ്ട് പദങ്ങളും ''r''_''N''−1 ന്റെ ഗുണിതങ്ങളായതിനാൽ ''r''_''N''−1 അതിന്റെ അടുത്ത മുൻഗാമിയായ ''r''_''N''−3ന്റെയും ഭാജകമാണെന്നു കാണാം. ഈ വിധത്തിൽ തുടരുകയാണെങ്കിൽ ''r''_''N''−1 അതിനു മുമ്പുള്ള എല്ലാ ശിഷ്ടങ്ങളുടെയും ഭാജകമാണെന്നു വരുന്നു, ഈ ശിഷ്ടങ്ങളിൽ ''a'', ''b'' എന്നിവയും പെടുന്നു എന്നത് പ്രധാനമാണ്. ''r''_''N''−1നു മുമ്പ് ലഭിച്ച ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''_''N''−2, ''r''_''N''−3 മുതലായവയൊന്നും തന്നെ ശിഷ്ടം വരുന്നതിനാൽ ''a'' യുടെയോ ''b'' യുടെയോ ഭാജകങ്ങളാവില്ല. ''r''_''N''−1 എന്നത് ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ പൊതു ഭാജകമായതിനാൽ ''r''_''N''−1&nbsp;≤&nbsp;''g''. ''a'', ''b'' എന്നീ സംഖ്യകളുടെ ഭാജകമായ ഏത് ''c''യും അൽഗൊരിതത്തിലെ എല്ലാ ശിഷ്ടങ്ങളുടെയും ഭാജകമായിരിക്കും എന്ന് തെളിയിക്കുകയാണ് അടുത്ത പടി. നിർവചനമനുസരിച്ച് ''a''യെയും ''b''യെയും ''c''യുടെ ഗുണിതങ്ങളായി എഴുതാം: ''a''&nbsp;=&nbsp;''mc'', ''b''&nbsp;=&nbsp;''nc''. ഇവിടെ ''m'', ''n'' എന്നിവ എണ്ണൽ സംഖ്യകളാണ്. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പടിയെടുത്താൽ :''r''₀&nbsp;=&nbsp;''a''&nbsp;−&nbsp;''q''₀''b''&nbsp;=&nbsp;''mc''&nbsp;−&nbsp;''q''₀''nc''&nbsp;=&nbsp;(''m''&nbsp;−&nbsp;''q''₀''n'')''c'' അതായത്, ''c'' ആദ്യത്തെ പടിയിലെ ശിഷ്ടമായ ''r''₀യുടെ ഭാജകമാണ്. ഇതേ വാദമുപയോഗിച്ചാൽ ''c'' ഇതെത്തുടർന്നു വരുന്ന പടികളിലെ ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''₁, ''r''₂ മുതലായവയുടെയും ഭാജകമാണെന്ന് കാണാം. അതായത്, ''r''_''N''−1ന്റെ ഭാജകമാണ് ഉസാഘയായ ''g'' എന്നും, അതിനാൽത്തന്നെ ''g''&nbsp;≤&nbsp;''r''_''N''−1 എന്നും വരുന്നു. ഇതിന്റെ വിപരീതം (''r''_''N''−1&nbsp;≤&nbsp;''g'') നേരത്തെ തെളിയിച്ചിട്ടുള്ളതിനാൽ ''g''&nbsp;=&nbsp;''r''_''N''−1 എന്ന് ലഭിക്കുന്നു. അതായത്, ഇതിനു മുമ്പുള്ള എല്ലാ ജോടികളുടെയും ഉസാഘ ''g'' തന്നെയാണ്:<ref>{{harvnb|Knuth|1997|p=320}}</ref><ref name="Lovasz_2003">{{cite book | last1 = Lovász |first1=L.|author1-link=László Lovász|last2= Pelikán|first2=J.|last3=Vesztergombi|first3= K. |author3-link= Katalin Vesztergombi | year = 2003 | title = Discrete Mathematics: Elementary and Beyond | url = https://archive.org/details/discretemathemat0000lova | publisher = Springer-Verlag | location = New York | isbn = 0-387-95584-4 | pages = [https://archive.org/details/discretemathemat0000lova/page/100 100]–101}}</ref> : {{math|1=''g'' = gcd(''a'', ''b'') = gcd(''b'', ''r''₀) = gcd(''r''₀, ''r''₁) = … = gcd(''r''_''N''−2, ''r''_''N''−1) = ''r''_''N''−1.}} ===ഉദാഹരണം=== [[File:Euclidean algorithm 1071 462.gif|upright|thumb|വ്യവകലനം ഉപയോഗിക്കുന്ന യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ആനിമേഷൻ. തുടക്കത്തിൽ ചതുരത്തിന്റെ നീളം ''a''&nbsp;=&nbsp;1071 ഉം വീതി ''b''&nbsp;=&nbsp;462 ഉം ആണ്. 462&times;462 സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് ചതുരം നിറയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ 462&times;147 വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ചതുരം ബാക്കിയാകും. ഈ ചതുരത്തെ അടുത്ത പടിയിൽ 147&times;147 സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കാം, 21&times;147 വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ചതുരങ്ങളാണ് ബാക്കിയാവുക. തുടർന്ന് ഇതിനെ 21&times;21 സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറച്ചാൽ ശിഷ്ടമുണ്ടാവില്ലെന്ന് കാണാം. ഏറ്റവും ചെറിയ സമചതുരത്തിന്റെ വശമായ 21 ആണ് തുടക്കത്തിലെ സംഖ്യകളായ 1071, 462 എന്നിവയുടെ ഉസാഘ.]] യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് ''a''&nbsp;=&nbsp;1071, ''b''&nbsp;=&nbsp;462 എന്നിവയുടെ ഉസാഘ കാണേണ്ടതുണ്ടെന്ന് കരുതുക. ശിഷ്ടം 462-ൽ കുറവാകുന്നതുവരെ 462-ന്റെ ഗുണിതങ്ങൾ 1071-ൽ നിന്ന് കുറയ്ക്കുകയാണ് ആദ്യ പടി. രണ്ടുതവണയേ (''q''₀&nbsp;=&nbsp;2) ഇങ്ങനെ കുറയ്ക്കാൻ പറ്റുകയുള്ളൂ, അതോടെ 147 ശിഷ്ടമായി ലഭിക്കും: : {{math|1=1071 = 2 × 462 + 147.}} ഇതിനു ശേഷം ശിഷ്ടമായ 147-ന്റെ ഗുണിതങ്ങളെ 462-ൽ നിന്ന് ആവുന്നത്ര തവണ കുറയ്ക്കും. മൂന്നു തവണ കുറച്ചാൽ (''q''₁&nbsp;=&nbsp;3) ശിഷ്ടം 147ലും കുറവായി 21 ആവും: : {{math|1=462 = 3 × 147 + 21.}} അടുത്ത പടിയിൽ 21-ന്റെ ഗുണിതങ്ങളെ 147ൽ നിന്ന് കുറയ്ക്കുന്നു. ഏഴ് തവണ (''q''₂&nbsp;=&nbsp;7) കുറച്ചാൽ ഒന്നും ബാക്കി വരാതെ സംഖ്യ പൂജ്യമാവും: : {{math|1=147 = 7 × 21 + 0.}} അവസാനത്തെ ശിഷ്ടം പൂജ്യമായതിനാൽ 1071,462 എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘയായി 21 (മുമ്പത്തെ പടിയിലെ ശിഷ്ടം) കണ്ടുപിടിച്ച് അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുന്നു. {{math|1=1071 = 3^2 × 7 × 17, 462 = 2 × 3 × 7 × 11}} എന്നിങ്ങനെ സംഖ്യകളുടെ ഘടകക്രിയ ചെയ്താൽ ഈ ഉത്തരം ശരിയാണെന്നു കാണാം. അൽഗഗൊരിതത്തിലെ പടികൾ ഇവിടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു {| class="wikitable" id="basic_Euclidean_algorithm" style="margin-left:auto; margin-right:auto; text-align:center" |- !പടി ''k''!!സമവാക്യം!!ഹരണഫലവും ശിഷ്ടവും |- | 0 || {{math|1=1071 = ''q''₀ 462 + ''r''₀}} || {{math|1=''q''₀ = 2}}, {{math|1=''r''₀ = 147}} |- | 1 || {{math|1=462 = ''q''₁ 147 + ''r''₁}} || {{math|1=''q''₁ = 3}}, {{math|1=''r''₁ = 21}} |- | 2 || {{math|1=147 = ''q''₂ 21 + ''r''₂}} || {{math|1=''q''₂ = 7}}, {{math|1=''r''₂ = 0}}; അൽഗൊരിതം അവസാനിച്ചു |} ===ചിത്രീകരണം=== [[യൂക്ലിഡിന്റെ_അൽഗൊരിതം#പശ്ചാത്തലം:_ഉത്തമ_സാധാരണ_ഘടകം|മേലെ]] ഉസാഘയെ ജ്യാമിതീയമായ വ്യാഖ്യാനിച്ച രീതിയിൽ അൽഗൊരിതത്തിലെ ക്രിയകളെയും ചിത്രീകരിക്കാം.<ref name="Kimberling_1983">{{cite journal | last = Kimberling|first= C.|authorlink=Clark Kimberling | year = 1983 | title = A Visual Euclidean Algorithm | url = https://archive.org/details/sim_mathematics-teacher_1983-02_76_2/page/108| journal = Mathematics Teacher | volume = 76 | pages = 108–109}}</ref> ''a''×''b'' വിസ്തീർണ്ണമുള്ള (ഇവിടെ ''a'', ''b''യെക്കാൾ വലുതാണ്) ഒരു ചതുരത്തെ സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറയ്ക്കണമെന്ന് കരുതുക. ആദ്യം നമുക്ക് ചതുരത്തെ ''b''×''b'' സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടാൻ ശ്രമിക്കാം. പക്ഷെ ആവുന്നത്ര സമചതുരങ്ങൾ ചേർത്തുകഴിഞ്ഞാൽ ഒരു ''r''₀×''b'' ചതുരം ബാക്കിയാവും. ഇതിനെ പിന്നീട് ''r''₀×''r''₀ സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടാൻ ശ്രമിക്കാം. ഇതിന്റെ അവസാനം ഒരു ''r''₁×''r''₀ ചതുരം ബാക്കിയാവുകയും അതിനെ അടുത്ത പടിയിൽ ''r''₁×''r''₁ സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യാം. ഒരു പടിയിൽ ചതുരത്തെ സമചതുരങ്ങൾ കൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി മൂടാൻ സാധിക്കുകമ്പോഴാണ് ഈ ക്രിയാശ്രേണി അവസാനിക്കുന്നത്. ഒടുവിൽ ചേർത്ത ഏറ്റവും ചെറിയ സമചതുരത്തിന്റെ വശത്തിന്റെ നീളമാണ് ആദ്യത്തെ ചതുരത്തിന്റെ വശങ്ങളുടെ ഉസാഘ. ഉദാഹരണമായി, ആനിമേഷനിലെ തുടക്കത്തിലെ പച്ച ചതുരത്തിന്റെ വശങ്ങളുടെ നീളം 1071, 462 ആണ്, ഇവയുടെ ഉസാഘയായ 21 ആണ് ഏറ്റവും ചെറിയ ചുവന്ന സമചതുരമത്തിന്റെ വശം. ===യൂക്ലിഡിയൻ ഹരണം=== ''k''ആമത്തെ പടിയിൽ ''r''_''k''−1, ''r''_''k''−2 എന്നീ സംഖ്യകളുപയോഗിച്ച് ഹരണഫലമായ ''q''_''k''യും ശിഷ്ടമായ ''r''_''k''യും കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ് ചെയ്യേണ്ടത്. : {{math|1=''r''_''k''−2 = ''q''_''k'' ''r''_''k''−1 + ''r''_''k''}} ഇവിടെ ''r''_''k''യുടെ കേവലവില ''r''_''k''−1ന്റേതിനെക്കാൾ കുറവായിരിക്കണം. [[യൂക്ലിഡിയൻ ഹരണം|യൂക്ലിഡിയൻ ഹരണത്തിന്]] അടിസ്ഥാനമായ പ്രമേയം ഈ നിഷ്കർഷയോടെ ഹരണഫലവും ശിഷ്ടവും കണ്ടുപിടിക്കുന്നത് സാധ്യമാണെന്നും ഫലം അനന്യമാണെന്നും പറയുന്നു.<ref name="Cohn_1962">{{Harvnb|Cohn|1962|pp=104–110}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ മൂലരൂപത്തിൽ ആവർത്തിച്ച് വ്യവകലനം ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ഹരണഫലവും ശിഷ്ടവും കണ്ടിരുന്നത്. അതായത്, ഫലം ''r''_''k''−1ൽ കുറവാവുന്നതു വരെ ''r''_''k''−2ൽ നിന്ന് ''r''_''k''−1 ആവർത്തിച്ച് കുറയ്ക്കുന്നു. ഇതിനുശേഷം ''r''_''k'', ''r''_''k''−1 എന്നിവയെ പരസ്പരം വച്ചുമാറിയ ശേഷം പ്രക്രിയ തുടരുന്നു. ഇങ്ങനെ ആവർത്തിച്ച് വ്യവകലനം ചെയ്യുന്നതിനു പകരം ഒറ്റ ക്രിയകൊണ്ടുതന്നെ ഹരണഫലവും ശിഷ്ടവും കാണാൻ യൂക്ലിഡിയൻ ഹരണം വഴി സാധിക്കുന്നു. കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനു പുറമെ, ഹരണഫലങ്ങൾ ആവശ്യമില്ലാത്തതിനാൽ ശിഷ്ടം മാത്രം നൽകുന്ന [[മോഡ്യുലോ]] സംക്രിയ ഉപയോഗിക്കാനും സാധിക്കുന്നു. അതിനാൽ യൂക്ലിഡിയൻ ഹരണം ഉപയോഗിച്ചുള്ള അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ക്രിയകളെ ഇപ്രകാരം എഴുതാം : {{math|1=''r''_''k'' = ''r''_''k''−2 mod ''r''_''k''−1.}} === പ്രയോഗത്തിൽ === അൽഗൊരിതത്തിന്റെ പ്രയോഗം [[സ്യൂഡോകോഡ്]] ഉപയോഗിച്ച് വ്യക്തമാക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന് ഹരണം ഉപയോഗിക്കുന്ന അൽഗൊരിതം ഇപ്രകാരം എഴുതാം<ref>{{harvnb|Knuth|1997|pp=319–320}}</ref> '''function''' gcd(a, b) '''while''' b ≠ 0 t := b; b := a '''mod''' b; a := t; '''return''' a; ''k'' ആമത്തെ പടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ''b'' മുമ്പത്തെ ശിഷ്ടമായ ''r''_''k''−1 ഉം ''a'' മുൻഗാമിയായ ''r''_''k''−2 ഉം ആയിരിക്കും. ''b'' := ''a'' mod ''b'' എന്ന ക്രിയ മേൽ വിവരിച്ച ''r''_''k'' ≡ ''r''_''k''−2 mod ''r''_''k''−1 എന്ന ആവർത്തനബന്ധത്തിന്റെ പ്രയോഗമാണ്. താൽക്കാലികമായ ചരമായ ''t'' ശിഷ്ടങ്ങളെ പരസ്പരം വച്ചുമാറാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പടിയുടെ അവസാനം ശിഷ്ടമായ ''r''_''k'' യുടെ വില ''b'' യിലും, മുമ്പത്തെ പടിയിലെ ശിഷ്ടമായ ''r''_''k''−1 ന്റെ വില ''a'' യിലും എത്തുന്നു. ഹരണത്തിനു പകരം വ്യവകലനമാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ മൂല അൽഗൊരിതത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ശിഷ്ടം കണ്ടുപിടിക്കാൻ (''b''&nbsp;=&nbsp;''a'' mod ''b'') ആവർത്തിച്ച് സംഖ്യ കുറയ്ക്കുന്നു.<ref>{{harvnb|Knuth|1997|pp=318–319}}</ref> ഹരണം ഉപയോഗിക്കുന്ന അൽഗൊരിതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കു (ധനസംഖ്യയാകണമെന്ന നിർബന്ധമില്ല) പകരം എണ്ണൽസംഖ്യകളാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിക്കുന്നത്, ''a'' = ''b'' ആവുമ്പോൾ അൽഗൊരിതം അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. '''function''' gcd(a, b) '''while''' a ≠ b '''if''' a > b a := a − b; '''else''' b := b − a; '''return''' a; മുമ്പത്തെ ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''_''k''−1, ''r''_''k''−2 എന്നിവയുടെ വിലകൾ ''a'', ''b'' എന്ന ചരങ്ങൾ മാറിമാറി സ്വീകരിക്കുന്നു. ഒരു പടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ ''a'' യുടെ വില ''b'' യെക്കാൾ വലുതാണെന്ന് കരുതുക; എങ്കിൽ ''r''_''k''−2 > ''r''_''k''−1 ആയതിനാൽ ''a'' എന്ന ചരത്തിലുള്ളത് ''r''_''k''−2 ന്റെ വിലയാണെന്ന് വരുന്നു. ''a'' യുടെ വില ''b'' യെക്കാൾ ചെറുതാവുന്നത് വരെ ''b'' യെ ''a'' യിൽ നിന്ന് കുറയ്ക്കുന്നു. പുതിയ ശിഷ്ടമായ ''r''_''k'' യുടെ വില അപ്പോൾ ''a'' യിലെത്തുന്നു. തുടർന്ന് ''b'' യുടെ വില ''a'' യിൽ കുറവാവുന്നത് വരെ ''a'' കുറച്ച് അടുത്ത ശിഷ്ടമായ ''r''_''k''+1 കണ്ടുപിടിക്കുന്നു, ഇങ്ങനെയാണ് അൽഗൊരിതം പുരോഗമിക്കുന്നത്. ഓരോ പടിയിലെയും സംഖ്യാജോടിയുടെ ഉസാഘ തുല്യമാണ് എന്നതും അൽഗൊരിതം അവസാനിപ്പിക്കാൻ gcd(''r''_''N''−1,&nbsp;0)&nbsp;=&nbsp;''r''_''N''−1 എന്ന നിബന്ധനയും അടിസ്ഥാനമാക്കി [[സ്വാവർത്തനം]] ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതിയിലും അൽഗൊരിതം എഴുതാം<ref>{{Harvnb|Stillwell|1997|p=14}}</ref>. '''function''' gcd(a, b) '''if''' b = 0 '''return''' a; '''else''' '''return''' gcd(b, a '''mod''' b); ഉദാഹരണമായി gcd(1071,&nbsp;462) കണ്ടുപിടിക്കാൻ സ്വാവർത്തനം ഉപയോഗിച്ച് gcd(462,&nbsp;1071&nbsp;mod&nbsp;462)&nbsp;=&nbsp;gcd(462,&nbsp;147) കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ഇതിനുള്ള സ്വാവർത്തനം gcd(147,&nbsp;462&nbsp;mod&nbsp;147)&nbsp;=&nbsp;gcd(147,&nbsp;21) കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിലേക്കും തുടർന്ന് gcd(21,&nbsp;147&nbsp;mod&nbsp;21)&nbsp;=&nbsp;gcd(21,&nbsp;0) യിലേക്കും നയിക്കുന്നു. ഇവിടെ രണ്ടാമത്തെ സംഖ്യ പൂജ്യമായതിനാൽ ഉസാഘ ആദ്യത്തെ സംഖ്യയായ 21 ആണ്. === ശിഷ്ടത്തിന്റെ കുറഞ്ഞ കേവലവില ഉപയോഗിക്കുന്ന രീതി === ശിഷ്ടത്തിന്റെ ഋണവിലകളും കൂടി ഉപയോഗിക്കുന്ന തരത്തിലും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം പ്രയോഗവൽക്കരിക്കാം. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഒരു പടിയിൽ ലഭിക്കുന്ന ഹരണഫലത്തോട് 1 കൂട്ടുകയാണെങ്കിൽ ശിഷ്ടം ഋണസംഖ്യയായി മാറും. ഈ ഋണശിഷ്ടത്തിന്റെ [[കേവലവില]] ഹരണഫലത്തോട് 1 കൂട്ടാതെ ലഭിക്കുന്ന ധനശിഷ്ടത്തെക്കാൾ കുറവാണെങ്കിൽ പരിഷ്കരിച്ച ഹരണഫലവും ശിഷ്ടവും ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ അൽഗൊരിതം പുരോഗമിക്കുന്നത്.<ref name="Ore_least_abs_remainders" >{{Harvnb|Ore|1948|p=43}}</ref><ref name="Stewart_1964">{{cite book | last = Stewart|first= B. M. | year = 1964 | title = Theory of Numbers | url = https://archive.org/details/theorynumbers00stew| edition = 2nd | publisher = Macmillan | location = New York | pages = [https://archive.org/details/theorynumbers00stew/page/n53 43]–44 | lccn = 64010964}}</ref> ഇതുവരെ : {{math|1=''r''_''k''−2 = ''q''_''k'' ''r''_''k''−1 + ''r''_''k''}} എന്ന സമവാക്യത്തിൽ {{math|1={{!}}''r''_''k''−1{{!}}&nbsp;>&nbsp;''r''_''k''&nbsp;>&nbsp;0}} ആണെന്നായിരുന്നു നാം കല്പിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ഇതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഒരു ഋണശിഷ്ടം {{math|1=''e''_''k''}} ഇപ്രകാരം കണ്ടുപിടിക്കാം: {{math|1=''r''_''k''−1&nbsp;>&nbsp;0}} ആണെങ്കിൽ : {{math|1=''r''_''k''−2 = (''q''_''k'' + 1) ''r''_''k''−1 + ''e''_''k''}} അഥവാ {{math|1=''r''_''k''−1&nbsp;<&nbsp;0}} ആണെങ്കിൽ : {{math|1=''r''_''k''−2 = (''q''_''k'' &minus; 1) ''r''_''k''−1 + ''e''_''k''}} {{math|1={{!}}''e''_''k''{{!}}&nbsp;<&nbsp;{{!}}''r''_''k''{{!}}}} ആവുന്ന അവസരത്തിൽ {{math|1=''r''_''k''}} യ്ക്കു പകരം {{math|1=''e''_''k''.}} ഉപയോഗിക്കുകയാണെങ്കിൽ ഓരോ പടിയിലും താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന നിഷ്കർഷ അനുസരിക്കുന്ന അൽഗൊരിതം ലഭിക്കുന്നു: : {{math|1={{!}}''r''_''k''{{!}}&nbsp;≤&nbsp;{{!}}''r''_{''k''&minus;1}{{!}}&nbsp;/&nbsp;2 }} അൽഗൊരിതത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാഷ്യങ്ങളിലും വച്ച് ഇതിനാണ് ഏറ്റവും കുറവ് പടികൾ ആവശ്യമായി വരിക എന്ന് [[Leopold Kronecker|ലിയോപോൾഡ് ക്രോണെക്കർ]] തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Ore_least_abs_remainders" /><ref name="Stewart_1964" /> സാമാന്യവൽക്കരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാനാവശ്യമായ പടികളുടെ എണ്ണം ഏറ്റവും കുറവാകുന്നത് <math>\left |\frac{r_{k+1}}{r_k}\right |<\frac{1}{\varphi}\sim 0.618,</math> ആവുന്ന തരത്തിൽ {{math|''q''_''k''}} തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോഴാണ് (ഇവിടെ <math>\varphi</math> [[സുവർണ്ണ അനുപാതം|സുവർണ്ണാനുപാതമാണ്]]).<ref>{{cite journal|last=Lazard|first=D.|year=1977|title=Le meilleur algorithme d'Euclide pour ''K''[''X''] et '''Z''' |language=fr |journal=Comptes rendus de l'Académie des Sciences|volume=284|pages=1–4}}</ref> ==ചരിത്രം== [[File:Euklid.jpg|thumb|[[യൂക്ലിഡ്|യൂക്ലിഡിനും]] (ചിത്രത്തിൽ) നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുമ്പു തന്നെ യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാവാം.]] സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന അൽഗൊരിതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയവയിലാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സ്ഥാനം.<ref name="Knuth, p. 318">{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 318</ref> ക്രിസ്തുവിനും മുന്നൂറുവർഷത്തോളം മുമ്പ് യൂക്ലിഡ് എഴുതിയ [[എലിമെന്റ്സ്]] എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ അൽഗൊരിതം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു (ഏഴാം പുസ്തകം വാദം 1-2, പത്താം പുസ്തകം വാദം 2-3). ഏഴാം പുസ്തകത്തിൽ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കുവേണ്ടിയും പത്താം പുസ്തകത്തിൽ [[രേഖാഖണ്ഡം|രേഖാഖണ്ഡങ്ങളുടെ]] നീളങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയുമാണ് അൽഗൊരിതം ആസൂത്രണം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ആധുനിക ഗണിതശാസ്ത്രത്തിൽ [[വാസ്തവികസംഖ്യ]]കളുടെ ഉസാഘ കാണുന്നതിന് സമാനമാണ് ഇങ്ങനെ നീളങ്ങളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കുന്നത്. എന്നാൽ യൂക്ലിഡിന്റെ കാലത്ത് വാസ്തവികസംഖ്യകൾ എന്ന ആശയം ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടില്ലായിരുന്നു. ''a'', ''b'' എന്നീ നീളങ്ങളുടെ ഉസാഘ ''g'' അവയെ രണ്ടിനെയും പൂൂർണ്ണസംഖ്യ എണ്ണം ഭാഗങ്ങളായി അളക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ നീളമാണ്. അതായത്, ''a'', ''b'' എന്നിവ രണ്ടും ''g''യുടെ പൂർണ്ണസംഖ്യാഗുണിതങ്ങളായി വരുന്ന തരത്തിലുള്ള ഏറ്റവും വലിയ നീളമാണ് ''g''. ഈ അൽഗൊരിതം കണ്ടുപിടിച്ചത് യൂക്ലിഡ് ആയിരിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല, മുൻകാലത്തെ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ കണ്ടെത്തലുകൾ ''എലിമെന്റ്സിൽ'' സമാഹരിച്ച കൂട്ടത്തിലുള്ളതാവാം.<ref name="Weil_1983">{{cite book | authorlink = André Weil|last=Weil|first=A. | year = 1983 | title = Number Theory | url = https://archive.org/details/numbertheoryappr0000weil| publisher = Birkhäuser | location = Boston | isbn = 0-8176-3141-0 | pages = [https://archive.org/details/numbertheoryappr0000weil/page/4 4]–6}}</ref><ref name="Jones_1994">{{cite book | last = Jones|first= A. | year = 1994 | chapter = Greek mathematics to AD 300 | title = Companion encyclopedia of the history and philosophy of the mathematical sciences | url = https://archive.org/details/companionencyclo0002unse_y9o9| publisher = Routledge | location = New York | isbn = 0-415-09238-8 | pages = 46–48}}</ref> [[പൈതഗോറസ്|പൈതഗോറിയൻ സ്കൂളിലെ]] ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ചെഴുതിയ ഒരു ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നാണ് എലിമെന്റ്സിലെ ഏഴാം പുസ്തകം ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും ചരിത്രകാരനുമായ [[Bartel Leendert van der Waerden|ബി. എൽ. ഫാൻ ഡെർ വേർഡൻ]] നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.<ref name="van_der_Waerden_1954">{{cite book | authorlink = Bartel Leendert van der Waerden|last=van der Waerden|first= B. L. | year = 1954 | title = Science Awakening | url = https://archive.org/details/scienceawakening00waer| series = translated by Arnold Dresden | publisher = P. Noordhoff Ltd | location = Groningen | pages = [https://archive.org/details/scienceawakening00waer/page/114 114]–115}}</ref> ക്രിസ്തുവിന് 375 വർഷം മുമ്പ് [[നിഡസിലെ യുഡോക്സസ്|നിഡസിലെ യുഡോക്സസിന്]] ഈ അൽഗൊരിതത്തെക്കുറിച്ച് അറിയുമായിരുന്നിരിക്കാം.<ref name="Knuth, p. 318"/><ref>{{cite journal | last = von Fritz|first= K. | year = 1945 | title = The Discovery of Incommensurability by Hippasus of Metapontum | url = https://archive.org/details/sim_annals-of-mathematics_1945-04_46_2/page/242| journal = Annals of Mathematics | volume = 46 | pages = 242–264 | doi = 10.2307/1969021 | jstor = 1969021 | issue = 2}}</ref> യൂക്ലിഡും [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലും]] ἀνθυφαίρεσις (ആന്റിഫൈറസിസ് അഥവാ വ്യുൽക്രമ വ്യവകലനം) എന്ന സാങ്കേതികപദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതിനാൽ<ref>{{cite journal | last = Becker | first = O. | year = 1933 | title = Eudoxus-Studien I. Eine voreuklidische Proportionslehre und ihre Spuren bei Aristoteles und Euklid | volume = 2 | pages = 311–333 | journal = Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik B}}</ref> യൂഡോക്സസിനും മുമ്പുതന്നെ അൽഗൊരിതം കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്.<ref>{{cite book | authorlink = T. L. Heath | last = Heath |first = T. L. | year = 1949 | title = Mathematics in Aristotle | url = https://archive.org/details/mathematicsarist00heat | publisher = Oxford Press | pages = [https://archive.org/details/mathematicsarist00heat/page/n92 80]–83}}</ref><ref>{{cite book | authorlink = David Fowler (mathematician)|last=Fowler|first=D. H. | year = 1987 | title = The Mathematics of Plato's Academy: A New Reconstruction | url = https://archive.org/details/mathematicsofpla0000fowl_h9l3| publisher = Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-853912-6 | pages = [https://archive.org/details/mathematicsofpla0000fowl_h9l3/page/31 31]–66}}</ref> നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം വീണ്ടും സ്വതന്ത്രമായി കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Stillwell, p. 31">{{Harvnb|Stillwell|1997|p=31}}</ref> ജ്യോതിഃശാസ്ത്രത്തിൽ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ നടത്താനും കൃത്യതയാർന്ന കലണ്ടറുകൾ ഉണ്ടാക്കാനും വേണ്ടി [[ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യം|ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ]] നിർദ്ധരിക്കുന്നതിനായായിരുന്നു ഇത്. ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ നിർദ്ധരിക്കുന്നതിൽ വളരെ ഫലപ്രദമായതിനാൽ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും ജ്യോതിഃശാസ്ത്രജ്ഞനുമായ [[ആര്യഭടൻ]] അൽഗൊരിതത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ''തവിടുപൊടിയാക്കുന്നത്'' (pulverizer) എന്നായിരുന്നു.<ref name="Tattersall, p. 70">{{Harvnb|Tattersall|2005|p=70}}</ref><ref>{{Harvnb|Rosen|2000|pp=86–87}}</ref> [[ചൈനീസ് ശിഷ്ടപ്രമേയം|ചൈനീസ് ശിഷ്ടപ്രമേയത്തിന്റെ]] ഒരു വിശിഷ്ടഭാഷ്യം (special case) ''സുൻസി സുവാൻജിങ് (Sunzi Suanjing)'' എന്ന ചൈനീസ് ഗ്രന്ഥത്തിൽ മുമ്പേ വിവരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും<ref>{{Harvnb|Ore|1948|pp=247–248}}</ref> 1247-ൽ [[Qin Jiushao|ക്വിൻ ജിയുഷാവോ]] ആണ് ''ഷുഷു ജിയുസാങ് (Shushu Jiuzhang 數書九章)'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ പ്രമേയത്തിന്റെ സാമാന്യഭാഷ്യത്തിന്റെ നിർദ്ധാരണം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്.<ref>{{Harvnb|Tattersall|2005|pp=72, 184–185}}</ref> യൂറോപ്പിൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ആദ്യമായി വിവരിക്കപ്പെടുന്നത് [[Claude Gaspard Bachet de Méziriac|ക്ലോദ് ഗസ്പാർദ് ബാഷെ ദെ മെസിറിയാക്]] എഴുതിയ ''പ്രോബ്ലെം പ്ലെയ്സാന്ത് എ ദെലെക്താബ്ല് (Problèmes plaisants et délectables, ഹൃദ്യവും ആസ്വാദ്യവുമായ പ്രശ്നങ്ങൾ)'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ രണ്ടാം പതിപ്പിലാണ്.<ref name="Tattersall, p. 70"/> ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ നിർദ്ധരിക്കാനും [[സതതഭിന്നം|സതതഭിന്നങ്ങൾ]] കണ്ടുപിടിക്കാനുമാണ് യൂറോപ്പിൽ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ വികസിതരൂപം ([[വികസിത യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം]]) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഇംഗ്ലീഷ് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[നിക്കോളാസ് സോണ്ടേർസൺ|നിക്കോളാസ് സോണ്ടേർസണായിരുന്നു]].<ref>{{cite book|last1=Saunderson|first1=Nicholas|title=The Elements of Algebra in Ten Books|date=1740|publisher=University of Cambridge Press|url=http://www.e-rara.ch/zut/content/structure/2440626|accessdate=1 November 2016}}</ref> സതതഭിന്നങ്ങൾ കാര്യക്ഷമമായി കണക്കുകൂട്ടാൻ വേണ്ടി [[റോജർ കോട്സ്]] ആണ് ഈ രീതി കണ്ടുപിടിച്ചത് എന്നാണ് സോണ്ടേഴ്സൺ പറഞ്ഞത്.<ref>{{Harvnb|Tattersall|2005|pp=72–76}}</ref> പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഗോസ്സിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ]], [[ഐസൻസ്റ്റൈൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ]] മുതലായ പുതിയ സംഖ്യാവ്യവസ്ഥകൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. 1815-ൽ ഗോസ്സിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ അനന്യമായി ഘടകക്രിയ ചെയ്യാമെന്ന് തെളിയിക്കാൻ [[കാൾ ഫ്രെഡറിക് ഗോസ്സ്]] ഈ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിച്ചു (1832-ലാണ് ഈ ഫലം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്).<ref name="Gauss_1832">{{cite journal | authorlink = Carl Friedrich Gauss|last=Gauss|first=C. F. | year = 1832 | title = Theoria residuorum biquadraticorum | journal = Comm. Soc. Reg. Sci. Gött. Rec. | volume = 4}} Reprinted in {{cite book|first=C. F.|last=Gauss|year=2011|chapter=Theoria residuorum biquadraticorum commentatio prima |title=Werke|volume=2|publisher=Cambridge Univ. Press|pages=65–92|doi=10.1017/CBO9781139058230.004}} and {{cite book|first=C. F.|last=Gauss|year=2011|chapter=Theoria residuorum biquadraticorum commentatio secunda|title=Werke|volume=2|publisher=Cambridge Univ. Press|pages=93–148|doi=10.1017/CBO9781139058230.005}}</ref> 1801-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച തന്റെ ''ഡിസ്ക്വിസിഷൻസ് അരിത്മെറ്റികേ ([[Disquisitiones Arithmeticae]])'' എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഗോസ്സ് അൽഗൊരിതത്തെ മുമ്പേ പരാമർശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അത് സതതഭിന്നങ്ങൾ കണ്ടുപിടിക്കാനുള്ള ഒരു രീതി എന്ന നിലയിലായിരുന്നു.<ref name="Stillwell, p. 31"/> [[Peter Gustav Lejeune Dirichlet|പീറ്റർ ഗുസ്താവ് ലെജോൻ ദിരിക്ലേ]] ആണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തെ സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനശിലയായി വിവരിച്ചത്.<ref>{{Harvnb|Stillwell|1997|pp=31–32}}</ref> പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കു മാത്രമല്ല, യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന മറ്റേത് സംഖ്യാവ്യവസ്ഥയും അനന്യമായ ഘടകക്രിയ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംഖ്യസിദ്ധാന്തപ്രമേയങ്ങൾ അനുസരിക്കും എന്ന് ദിരിക്ലേ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref>{{Harvnb|Lejeune Dirichlet|1894|pp=29–31}}</ref> സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദിരിക്ലേയുടെ പ്രഭാഷണങ്ങൾ സംശോധനം ചെയ്യുകയും വ്യാപിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത [[റിച്ചാർഡ് ഡെഡിക്കിന്റ്]] [[ബീജീയ പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കൾ എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ പുതിയ സാമാന്യവൽക്കരണത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിച്ചു. ഗോസ്സിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അനന്യമായ ഘടകക്രിയ ഉപയോഗിച്ച് ഡെഡിക്കിന്റ് [[ഫെർമയുടെ രണ്ട് വർഗ്ഗ പ്രമേയം]] ആദ്യമായി തെളിയിച്ചു.<ref>[[Richard Dedekind]] in {{Harvnb|Lejeune Dirichlet|1894|loc=Supplement XI}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സാമാന്യവൽക്കരണങ്ങൾ അനുസരിക്കുന്ന സംഖ്യാവ്യവസ്ഥകളായ [[യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലം|യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളെ]] നിർവചിച്ചതും ഡെഡിക്കിന്റ് തന്നെ. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഡെഡിക്കിന്റിന്റെ [[ഗുണജം|ഗുണജങ്ങളുടെ]] സാമാന്യസിദ്ധാന്തം യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തെക്കാൾ പ്രചാരം നേടി.<ref>{{Harvnb|Stillwell|2003|pp=41–42}}</ref> {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; color:black; width:23em; max-width: 25%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | "ഇന്നും അതിജീവിക്കുന്ന ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും നിസ്സാരമല്ലാത്തതുമായ അൽഗൊരിതമായതിനാൽ [യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം] എല്ലാ അൽഗൊരിതങ്ങളുടെയും പിതാമഹനാണ് ([Euclid's algorithm] is the granddaddy of all algorithms, because it is the oldest nontrivial algorithm that has survived to the present day)." |- | style="text-align: left;" | [[ഡൊണാൾഡ് കനൂത്ത്]], ''[[ദി ആർട്ട് ഓഫ് കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമിംഗ്]], വാള്യം 2: സെമിന്യൂമെറിക്കൽ അൽഗൊരിതംസ്'', രണ്ടാം പതിപ്പ് (1981), പേജ് 318. |} പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം വേറെയും ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഒരു [[ബഹുപദം|ബഹുപദത്തിന്]] ഏതെങ്കിലും ഇടവേളയിൽ എത്ര [[വാസ്തവികസംഖ്യ|വാസ്തവിക]] നിർദ്ധാരണങ്ങളുണ്ടെന്ന് കണ്ടുപിടിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന [[Sturm's theorem|സ്റ്റുർമ് ശൃംഖലകൾ]] സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന് ഈ അൽഗൊരിതം സഹായകമാണെന്ന് 1829-ൽ [[Jacques Charles François Sturm|ചാൾസ് സ്റ്റുർമ്]] തെളിയിച്ചു.<ref>{{cite journal | last = Sturm |first = C. | authorlink = Jacques Charles François Sturm | year = 1829 | title = Mémoire sur la résolution des équations numériques |language=fr | journal = Bull. des sciences de Férussac | volume = 11 | pages = 419–422}}</ref> ഒരു വാസ്തവികസംഖ്യാഗണത്തിലെ സംഖ്യകളെ ഏത് പൂർണ്ണസംഖ്യാ ഗുണോത്തരങ്ങൾ കൊണ്ട് ഗുണിച്ച് തുക കണ്ടാലാണ് (അത് സാധ്യമെങ്കിൽ) പൂജ്യം ഫലമായി ലഭിക്കുക എന്ന് കണ്ടുപിടിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന Integer relation അൽഗൊരിതങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ പിൻഗാമികളായി ഈ ആവശ്യത്തിനായി മറ്റനേകം അൽഗൊരിതങ്ങൾ അടൂത്തകാലത്തായി കണ്ടുപിടിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{MathWorld|urlname=IntegerRelation|title=Integer Relation}}</ref><ref>{{cite journal | last = Peterson |first = I. | date = 12 August 2002 | title = Jazzing Up Euclid's Algorithm | journal = ScienceNews | url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/172/title/Math_Trek__Jazzing_Up_Euclids_Algorithm}}</ref><ref>{{cite journal | last = Cipra | first = B. A. | title = The Best of the 20th Century: Editors Name Top 10 Algorithms | journal = SIAM News | volume = 33 | date = 16 May 2000 | publisher = [[Society for Industrial and Applied Mathematics]] | issue = 4 | url = https://www.siam.org/pdf/news/637.pdf | access-date = 19 July 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160922144038/https://www.siam.org/pdf/news/637.pdf | archive-date = 22 September 2016 | dead-url = yes | df = dmy-all }}</ref> 1969-ൽ കോളും ഡേവിയും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രണ്ടുപേർക്കു കളിക്കാവുന്ന ഒരു കളി വികസിപ്പിച്ചു. ''യൂക്ലിഡിന്റെ കളി (The game of Euclid)'' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്.<ref>{{cite journal | last1 = Cole | first1 = A. J. | last2 = Davie | first2 = A. J. T. | year = 1969 | title = A game based on the Euclidean algorithm and a winning strategy for it | url = https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_1969-12_53_386/page/354 | journal = Math. Gaz. | volume = 53 | pages = 354–357 | doi = 10.2307/3612461 | jstor = 3612461 | issue = 386}}</ref> ''a'', ''b'' വീതം എണ്ണം കല്ലുകളുള്ള രണ്ട് കൂമ്പാരങ്ങളാണ് കളിയുടെ തുടക്കത്തിലുണ്ടാവുക. ഓരോ കളിക്കാരിയും അവരുടെ അവസരമെത്തുമ്പോൾ ചെറിയ കൂമ്പാരത്തിന്റെ ഒരു ഗുണിതം എണ്ണം കല്ലുകൾ വലിയ കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്ന് കുറയ്ക്കുന്നു. അതായത്, ഒരു അവസരത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കൂമ്പാരങ്ങളിൽ ''x'', ''y'' വീതം കല്ലുകളാണുള്ളതെന്നും ''x'' നെക്കാളും ചെറുതാണ് ''y'' എന്നും ഇരിക്കട്ടെ. അടുത്ത അവസരത്തിൽ കളിക്കാരി ''x'' കല്ലുകളുള്ള വലിയ കൂമ്പാരത്തിൽ നിന്നും ചെറിയ കൂമ്പാരത്തിലെ കല്ലുകളുടെ എണ്ണമായ ''y'' യുടെ ''m'' ഇരട്ടി കുറച്ച് ''x'' − ''my'' കല്ലുകൾ ബാക്കിയാക്കുന്നു (ഈ സംഖ്യ പൂജ്യത്തിൽ കുറവാകുന്നത് അനുവദിനീയമല്ല). ഒരു കൂമ്പാരത്തിലെ കല്ലുകളെല്ലാം നീക്കുന്ന കളിക്കാരിയാണ് കളിയിലെ വിജയി.<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|p=95}}</ref><ref>{{cite book | last = Roberts | first = J. | year = 1977 | title = Elementary Number Theory: A Problem Oriented Approach | url = https://archive.org/details/Elementary_00_Robe | publisher = [[MIT Press]] | location = Cambridge, MA | isbn = 0-262-68028-9 | pages = [https://archive.org/details/Elementary_00_Robe/page/1 1]–8}}</ref> ഈ കളിയിൽ രണ്ടുപേരും നന്നായി കളിച്ചാൽ ആരാണ് ജയിക്കുകയെന്നും എങ്ങനെയാണ് ജയം കരസ്ഥമാക്കാൻ കഴിയുക എന്നും തുടക്കത്തിലെ കല്ലുകളിലെ എണ്ണത്തിൽ നിന്നു തന്നെ കണ്ടുപിടിക്കാം.<ref>{{cite journal | doi = 10.2307/2689037 | last = Spitznagel | first = E. L. | year = 1973 | title = Properties of a game based on Euclid's algorithm | jstor = 2689037 | journal = Math. Mag. | volume = 46 | issue = 2 | pages = 87–92}}</ref> ==ഗണിതത്തിലെ ഉപയോഗങ്ങൾ== ===ബെസു അനന്യത=== ''a'', ''b'' എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ ''g'' ആണെങ്കിൽ ''g''യെ ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ ഗുണോത്തരങ്ങളായുള്ള രേഖീയസഞ്ചയമായി എഴുതാൻ സാധിക്കും എന്ന് [[ബെസു അനന്യത]] (Bézout's identity) പറയുന്നു.<ref>{{cite book | last1 = Jones |first1=G. A. | last2 = Jones | first2 = J. M. | year = 1998 | chapter = Bezout's Identity | title = Elementary Number Theory | url = https://archive.org/details/elementarynumber00jone_936 | publisher = Springer-Verlag | location = New York | pages = [https://archive.org/details/elementarynumber00jone_936/page/n21 7]–11}}</ref> അതായത്, ''g''&nbsp;=&nbsp;''sa''&nbsp;+&nbsp;''tb'' എന്ന സമവാക്യത്തിന് നിർദ്ധാരണമായി ''s'', ''t'' എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ കണ്ടുപിടിക്കുന്നത് എല്ലായ്പ്പോഴും സാധ്യമാണ്.<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|p=81}}</ref><ref>{{Harvnb|Cohn|1962|p=104}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിലെ സമവാക്യങ്ങൾ വിപരീതക്രമത്തിലെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ ഹരണഫലങ്ങളായ ''q''₀, ''q''₁ മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് ''s'', ''t'' എന്നിവയുടെ വിലകൾ കണക്കുകൂട്ടാം.<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|p=91}}</ref> അവസാനത്തെ സമവാക്യത്തിനു തൊട്ടു മുമ്പത്തേത് അനുസരിച്ച് ''g'' യുടെ വില ഹരണഫലമായ ''q''_''N''−1, മുമ്പത്തെ രണ്ട് പടികളിലെ ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''_''N''−2 , ''r''_''N''−3 എന്നിവയുടെ വിലകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാം : {{math|1=''g'' = ''r''_''N''−1 = ''r''_''N''−3 − ''q''_''N''−1 ''r''_''N''−2&nbsp;.}} ഇതേ രീതിയിൽ വലതുഭാഗത്തെ ശിഷ്ടങ്ങളെ മുൻ പടികളിലെ ഹരണഫലങ്ങളുടെയും ശിഷ്ടങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ എഴുതാം : {{math|1=''r''_''N''−2 = ''r''_''N''−4 − ''q''_''N''−2 ''r''_''N''−3}} , : {{math|1=''r''_''N''−3 = ''r''_''N''−5 − ''q''_''N''−3 ''r''_''N''−4&nbsp;.}} ആദ്യത്തെ സമവാക്യത്തിൽ ''r''_''N''−2, ''r''_''N''−3 എന്നിവയ്ക്കു പകരം ഈ രണ്ട് സമവാക്യങ്ങളുടെ വലതുഭാഗങ്ങൾ കൊടുത്താൽ ''g'' യെ ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''_''N''−4, ''r''_''N''−5 എന്നിവയുടെ രേഖീയസഞ്ചയമായി എഴുതാം. തുടക്കത്തിലെ സംഖ്യകളായ ''a'', ''b'' എന്നിവ എത്തുന്നതു വരെ ഈ പ്രക്രിയ തുടരുന്നു: : {{math|1=''r''₂ = ''r''₀ − ''q''₂ ''r''₁}} : {{math|1=''r''₁ = ''b'' − ''q''₁ ''r''₀}} : {{math|1=''r''₀ = ''a'' − ''q''₀ ''b''.}} ശിഷ്ടങ്ങളായ ''r''₀, ''r''₁ മുതലായവയ്ക്കുള്ള സമവാക്യങ്ങളെല്ലാം ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി ഉപയോഗിച്ചാൽ കിട്ടുന്ന സമവാക്യം ''g'' യെ ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ രേഖീയസഞ്ചയമായി വിവരിക്കുന്നതായിരിക്കും: ''g''&nbsp;=&nbsp;''sa''&nbsp;+&nbsp;''tb''. ബെസു അനന്യതയും ഈ പ്രക്രിയയും മറ്റ് യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളിലും ഉപയോഗിക്കാവുന്നതാണ്. === ഗുണജങ്ങൾ === ബെസു അനന്യത ഉപയോഗിച്ച് ''a'', ''b'' എന്ന രണ്ടു സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘയായ ''g'' യെ വേറൊരു തരത്തിൽ നിർവചിക്കാം.<ref name="Leveque_p33" >{{Harvnb|LeVeque|1996|p=33}}</ref> ''u'', ''v'' എന്നിവ പൂർണ്ണസംഖ്യകളായി വരുന്ന വിധത്തിൽ ''ua''&nbsp;+&nbsp;''vb'' എന്ന രൂപത്തിൽ എഴുതാൻ സാധിക്കുന്ന എല്ലാ സംഖ്യകളുടെയും ഗണമെടുക്കുക. ''a'' യും ''b'' യും ''g'' യുടെ ഗുണിതങ്ങളായതിനാൽ ഈ ഗണത്തിലെ അംഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ''g'' യുടെ ഗുണിതങ്ങളാണ്. ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ ഏത് പൊതു ഘടകത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഈ പ്രസ്താവന ശരിയാണ് — അതായത്, ഗണത്തിലെ അംഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഏത് പൊതു ഘടകത്തിന്റെയും ഗുണിതമായി വരും. എന്നാൽ മറ്റ് പൊതു ഘടകങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഉസാഘ ഈ ഗണത്തിലെ അംഗമാണെന്ന് ബെസു അനന്യത പറയുന്നു (ഗണത്തിലെ അംഗങ്ങളുടെ നിർവചനത്തിൽ ബെസു അനന്യതയിലെ ഗുണോത്തരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ''u''&nbsp;=&nbsp;''s'', ''v''&nbsp;=&nbsp;''t'' എന്നെടുത്താൽ കിട്ടുന്ന അംഗത്തിന്റെ വില ''g'' ആയിരിക്കും‌). ''g'' യുടെ ഗുണിതമാണ് ഓരോ അംഗവും എന്നതിനാൽ മറ്റ് പൊതു ഘടകങ്ങളൊന്നും ഗണത്തിലെ അംഗങ്ങളാവാൻ സാധിക്കില്ല. ''g'' യുടെ ഗുണിതങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഗണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്നും എളുപ്പത്തിൽ നിരീക്ഷിക്കാം, ''mg'' എന്ന ഗുണിതം ലഭിക്കാൻ ''u''&nbsp;=&nbsp;''ms'', ''v''&nbsp;=&nbsp;''mt'' എന്ന ഗുണോത്തരങ്ങളെടുത്താൽ മതിയാവും. ബെസു അനന്യതയെ ''m'' കൊണ്ട് ഗുണിച്ചാൽ ഇത് തെളിയിക്കാം : {{math|1=''mg'' = ''msa'' + ''mtb''.}} ''ua''&nbsp;+&nbsp;''vb'' എന്ന രീതിയിൽ എഴുതാൻ സാധിക്കുന്ന സംഖ്യകളുടെ ഗണം ഉസാഘയുടെ ഗുണിതങ്ങളുടെ ഗണം തന്നെയാണെന്ന് ഇതുവഴി കാണാം. അതായത്, ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളെ പൂർണ്ണസംഖ്യകളെക്കൊണ്ട് ഗുണിച്ച് തുക കണ്ടാൽ ലഭിക്കുന്ന സംഖ്യകളുടെ ഗണം gcd(''a'', ''b'') യുടെ ഗുണിതങ്ങളുടെ ഗണമാണ്. അതിനാൽ ''a'', ''b'' എന്നിവയുടെ [[ഗുണജം|ഗുണജത്തിന്റെ]] (ideal) [[ഗുണജത്തിന്റെ ജനകം|ജനകമാണ്]] (generator) അവയുടെ ഉസാഘയായ ''g''. ഉസാഘയുടെ ഈ നിർവചനമാണ് ആധുനിക [[അമൂർത്തബീജഗണിതം|അമൂർത്തബീജഗണിതത്തിലെ]] സങ്കല്പങ്ങളായ [[Principal ideal|പ്രിൻസിപൽ ഗുണജങ്ങൾ]] (ഒറ്റ അംഗം ജനകമായുള്ള ഗുണജം), [[Principal ideal domain|പ്രിൻസിപൽ ഗുണജ മണ്ഡലം]] (ഓരോ ഗുണജവും പ്രിൻസിപൽ ആയുള്ള [[മണ്ഡലം (വലയസിദ്ധാന്തം)|മണ്ഡലം]]) എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനം. ഈ ഫലമുപയോഗിച്ച് ചില ഗണിതപ്രശ്നങ്ങൾ നിർവചിക്കാനാകും.<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|p=23}}</ref> ഉദാഹരണമായി ''a'', ''b'' വ്യാപ്തമുള്ള രണ്ട് ഗ്ലാസുകളെടൂക്കുക. ആദ്യത്തെ ഗ്ലാസ്സിന്റെ ''u'' ഗുണിതങ്ങളും രണ്ടാമത്തെ ഗ്ലാസ്സിന്റെ ''v'' ഗുണിതങ്ങളും കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്താൽ ''ua''&nbsp;+&nbsp;''vb'' എന്ന തരത്തിലെഴുതാവുന്ന ഏത് വ്യാപ്തവും കൃത്യമായി അളക്കാൻ സാധിക്കും. ഈ അളവുകളെല്ലാം തന്നെ ''g''&nbsp;=&nbsp;gcd(''a'',&nbsp;''b'') യുടെ ഗുണിതങ്ങളാണെന്ന് കാണാം. === വികസിത യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം === ബെസു അനന്യതയിലെ ''s'', ''t'' എന്ന ഗുണോത്തരങ്ങളെ [[വികസിത യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം]] ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടുപിടിക്കാം. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തോട് രണ്ട് സമാവർത്തന സമവാക്യങ്ങൾ ചേർത്താണ് ഇത് സാധിക്കുന്നത്<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|pp=90–93}}</ref> : {{math|1=''s''_''k'' = ''s''_''k''−2 − ''q''_''k''''s''_''k''−1}} : {{math|1=''t''_''k'' = ''t''_''k''−2 − ''q''_''k''''t''_''k''−1}} സമാവർത്തനത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലെ വിലകൾ ഇവയാണ് : {{math|1=''s''₋₂ = 1, ''t''₋₂ = 0}} : {{math|1=''s''₋₁ = 0, ''t''₋₁ = 1.}} ''N+1'' പടികൾക്കൊടുവിൽ ശിഷ്ടം ''r''_''N+1''&nbsp;=&nbsp;0 ആകുമ്പോൾ അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുകയും ''s''&nbsp;=&nbsp;''s''_''N'', ''t''&nbsp;=&nbsp;''t''_''N'' എന്നിങ്ങനെ ബെസു അനന്യതയിലെ ഗുണോത്തരങ്ങൾ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന സംഖ്യകൾ ബെസു അനന്യതയിലെ ഗുണോത്തരങ്ങളാണെന്ന് [[ഗണിതീയാഗമനം]] വഴി തെളിയിക്കാം. ''k''&nbsp;−&nbsp;1 പടികൾ വരെ സമാവർത്തനബന്ധം ശരിയാണെന്ന് കരുതുക. അതായത്, ''j'' യുടെ വില ''k'' യിൽ കുറവാകുമ്പോഴൊക്കെ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സമവാക്യം ശരിയാണെന്നിരിക്കട്ടെ : {{math|1=''r''_''j'' = ''s''_''j'' ''a'' + ''t''_''j'' ''b''}} അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ''k'' ആമത്തെ പടിയിൽ : {{math|1=''r''_''k'' = ''r''_''k''−2 − ''q''_''k''''r''_''k''−1.}} എന്ന സമവാക്യം ലഭിക്കുന്നു. സമാവർത്തനബന്ധം ''r''_''k''−2, ''r''_''k''−1 എന്നിവയ്ക്ക് ശരിയാണെന്നാണ് ഗണിതീയാഗമനത്തിൽ സങ്കല്പിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ അവയെ യോജിച്ച ''s'', ''t'' വിലകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എഴുതാം : {{math|1=''r''_''k'' = (''s''_''k''−2 ''a'' + ''t''_''k''−2 ''b'') − ''q''_''k''(''s''_''k''−1 ''a'' + ''t''_''k''−1 ''b'').}} ഈ സമവാക്യത്തെ പുനഃക്രമീകരിച്ചാൽ ''k'' ആമത്തെ പടിയിലെ സമാവർത്തനബന്ധം ലഭിക്കുന്നു. : {{math|1=''r''_''k'' = ''s''_''k'' ''a'' + ''t''_''k'' ''b'' = (''s''_''k''−2 − ''q''_''k''''s''_''k''−1) ''a'' + (''t''_''k''−2 − ''q''_''k''''t''_''k''−1) ''b''.}} അൽഗൊരിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലെ ''r''₋₂, ''r''₋₁ എന്നീ ശിഷ്ടങ്ങൾക്കും സമാവർത്തനസമവാക്യം ശരിയായതിനാൽ ഒടുവിൽ ''N'' ആമത്തെ പടിയിൽ : {{math|1=g = ''r''_''N'' = ''s''_''N'' ''a'' + ''t''_''N'' ''b''}} എന്ന സമവാക്യം ലഭിക്കുന്നു. ബെസു അനന്യതയിലെ ഗുണോത്തരങ്ങൾ വലതുഭാഗത്തു കാണാം. === മാട്രിക്സ് രീതി === ''s'', ''t'' എന്ന സംഖ്യകളെ തത്തുല്യമായ [[മാട്രിക്സ്]] രീതി ഉപയോഗിച്ചും കണ്ടുപിടിക്കാം.<ref name="Koshy_2002">{{cite book | last = Koshy | first = T. | year = 2002 | title = Elementary Number Theory with Applications | publisher = Harcourt/Academic Press | location = Burlington, MA | isbn = 0-12-421171-2 | pages = 167–169}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിലെ പടികളിലെ സമവാക്യങ്ങളായ : <math> \begin{align} a & = q_0 b + r_0 \\ b & = q_1 r_0 + r_1 \\ & \,\,\,\vdots \\ r_{N-2} & = q_N r_{N-1} + 0 \end{align} </math> എന്നിവയെ ഹരണഫലങ്ങളുടെ 2×2 മാട്രിക്സുകളെക്കൊണ്ട് ശിഷ്ടങ്ങളുടെ ദ്വിമാന [[സദിശം|സദിശങ്ങളെ]] (vector) ഗുണിക്കുന്ന രീതിയിൽ എഴുതാം :<math> \begin{pmatrix} a \\ b \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} q_0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} b \\ r_0 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} q_0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} q_1 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} r_0 \\ r_1 \end{pmatrix} = \cdots = \prod_{i=0}^N \begin{pmatrix} q_i & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} r_{N-1} \\ 0 \end{pmatrix} \,. </math> എല്ലാ ഹരണഫല മാട്രിക്സുകളുടെയും ഗുണനഫലത്തെ '''M''' കൊണ്ട് സൂചിപ്പിച്ചാൽ :<math> \mathbf{M} = \begin{pmatrix} m_{11} & m_{12} \\ m_{21} & m_{22} \end{pmatrix} = \prod_{i=0}^N \begin{pmatrix} q_i & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} q_0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} q_1 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \cdots \begin{pmatrix} q_{N} & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \,. </math> യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതത്തെ ഇങ്ങനെ ലഘൂകരിച്ച് എഴുതാം :<math> \begin{pmatrix} a \\ b \end{pmatrix} = \mathbf{M} \begin{pmatrix} r_{N-1} \\ 0 \end{pmatrix} = \mathbf{M} \begin{pmatrix} g \\ 0 \end{pmatrix} \,. </math> ''g'' യെ ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും രേഖീയസഞ്ചയമായി എഴുതാൻ ഈ സമവാക്യത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളെയും '''M''' ന്റെ മാട്രിക്സ് വിപരീതത്തെക്കൊണ്ട് ഗുണിച്ചാൽ മതിയാകും.<ref name="Koshy_2002" /><ref name="Bach_1996">{{cite book | last1 = Bach | first1 = E. | author1-link = Eric Bach | last2= Shallit | first2 = J. | author2-link = Jeffrey Shallit | year = 1996 | title = Algorithmic number theory | url = https://archive.org/details/algorithmicnumbe01bach | publisher = MIT Press | location = Cambridge, MA | isbn = 0-262-02405-5 | pages = [https://archive.org/details/algorithmicnumbe01bach/page/n79 70]–73}}</ref> ഓരോ ഹരണഫല മാട്രിക്സിന്റെയും [[സാരണികം]] (determinant) -1 ആയതിനാൽ അവയുടെ ഗുണനഫലമായ '''M''' ന്റെ സാരണികം (−1)^''N''+1 ആണ്. ഇത് ഒരിക്കലും പൂജ്യമാവുകയില്ല എന്നതിനാൽ '''M''' ന്റെ മാട്രിക്സ് വിപരീതം കണ്ടുപിടിക്കുന്നതും സമവാക്യം നിർദ്ധരിക്കുന്നതും എപ്പോഴും സാധ്യമാണ്. :<math> \begin{pmatrix} g \\ 0 \end{pmatrix} = \mathbf{M}^{-1} \begin{pmatrix} a \\ b \end{pmatrix} = (-1)^{N+1} \begin{pmatrix} m_{22} & -m_{12} \\ -m_{21} & m_{11} \end{pmatrix} \begin{pmatrix} a \\ b \end{pmatrix} \,. </math> ഈ മാട്രിക്സ് സമവാക്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വരി : {{math|1=''g'' = (−1)^''N''+1 ( ''m''₂₂ ''a'' − ''m''₁₂ ''b'')}} എന്നായതിനാൽ ബെസു അനന്യതയിലെ പൂർണ്ണസംഖ്യാ ഗുണോത്തരങ്ങൾ ''s''&nbsp;=&nbsp;(−1)^''N''+1''m''₂₂, ''t''&nbsp;=&nbsp;(−1)^''N''''m''₁₂ എന്നിവയാണെന്നു കാണാം. ഓരോ പടിയിലും രണ്ട് ഗുണനങ്ങളും രണ്ട് സങ്കലനങ്ങളും ആവശ്യം വരുന്നതിനാൽ മാട്രിക്സ് രീതി തത്തുല്യമായ സമാവർത്തനത്തിന്റെ അത്ര തന്നെ കാര്യക്ഷമമാണെന്നു വരുന്നു. === യൂക്ലിഡിന്റെ പ്രമേയികയും അനന്യമായ ഘടകക്രിയയും === യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം പ്രയോഗിക്കുന്ന മിക്ക അവസരങ്ങളിലും ബെസു അനന്യത അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ അഭാജ്യസംഖ്യകളുടെ ഗുണനഫലമായി എഴുതുന്ന രീതി അനന്യമാണെന്ന [[അങ്കഗണിതത്തിലെ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തം]] ഇതിന്നുദാഹരണമാണ്.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|pp=26–36}}</ref> ''L'' എന്ന സംഖ്യ ''u'', ''v'' എന്നീ സംഖ്യകളുടെ ഗുണനഫലമാണെന്നു കരുതുക. അതായത്, ''L''&nbsp;=&nbsp;''uv''. ഇനി ''w'' എന്ന മറ്റൊരു സംഖ്യ ''L'' ന്റെ ഘടകമാണെന്നു കരുതുക. ''u'' വിനോട് സഹ അഭാജ്യമാണ് ''w'' എങ്കിൽ അത് ''v'' യുടെ ഘടകമായിരിക്കണം എന്ന് ഇപ്രകാരം തെളിയിക്കാം: ''u'', ''w'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ 1 ആയതിനാൽ ബെസു അനന്യത ഉപയോഗിച്ച് : {{math|1=1 = ''su'' + ''tw''}} എന്ന സമവാക്യത്തിന് നിർദ്ധാരണമായി ''s'', ''t'' എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ കണ്ടുപിടിക്കാനാകും. സമവാക്യത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗവും ''v'' കൊണ്ടു ഗുണിച്ചാൽ : {{math|1=''v'' = ''suv'' + ''twv'' = ''sL'' + ''twv''}} എന്ന് ലഭിക്കുന്നു. വലതുഭാഗത്തെ രണ്ട് പദങ്ങളും ''w'' ന്റെ ഗുണിതങ്ങളായതിനാൽ ഇടതുഭാഗമായ ''v'' യും ''w'' ന്റെ ഗുണിതമാണെന്നു വരുന്നു. ഈ ഫലം [[യൂക്ലിഡിന്റെ പ്രമേയിക]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="Ore, p. 44">{{Harvnb|Ore|1948|p=44}}</ref> ഇതിൽ നിന്നും, ഒരു അഭാജ്യസംഖ്യ ''L'' ന്റെ ഘടകമാണെങ്കിൽ ''L'' ന്റെ ഒരു ഘടകമെങ്കിലും ആ അഭാജ്യസംഖ്യയുടെ ഗുണിതമായിരിക്കണം എന്നു കാണാം. നേരെമറിച്ച്, ''w'' എന്ന സംഖ്യ ''a''₁, ''a''₂, …, ''a''_''n'' എന്നിവയോടെല്ലാം സഹ-അഭാജ്യമാണെങ്കിൽ ''w'' അവയുടെ ഗുണനഫലമായ ''a''₁&nbsp;×&nbsp;''a''₂&nbsp;×&nbsp;…&nbsp;×&nbsp;''a''_''n'' നോടും സഹ-അഭാജ്യമാണെന്നു വരുന്നു.<ref name="Ore, p. 44"/> യൂക്ലിഡിന്റെ പ്രമേയിക ഉപയോഗിച്ച് ഏതൊരു പൂർണ്ണസംഖ്യയുടെയും ഘടകക്രിയ അനന്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|pp=281–292}}</ref> ഇങ്ങനെയല്ല, ''L'' നെ ''m'', ''n'' വീതം ഘടകങ്ങളുള്ള രണ്ട് രീതികളിൽ ഘടകക്രിയ ചെയ്യാം എന്ന് കരുതുക : {{math|1=''L'' = ''p''₁''p''₂…''p''_''m'' = ''q''₁''q''₂…''q''_''n''&nbsp;.}} ''p'' എന്ന ഓരോ അഭാജ്യസംഖ്യയും ''L'' ന്റെ ഘടകമായതിനാൽ അത് ''q'' ഘടകങ്ങളിലൊന്നിന്റെയും ഘടകമായിരിക്കണം. എന്നാൽ ''q'' യും ഒരു അഭാജ്യസംഖ്യയായതുകൊണ്ട് ''p''&nbsp;=&nbsp;''q'' എന്ന് വരുന്നു. ഇങ്ങനെ അഭാജ്യ ഘടകങ്ങളെയെല്ലാം ഓരോന്നോരോന്നായി ജോടികളാക്കിയ ശേഷം ''L'' ൽ നിന്ന് ഹരിച്ചെടുത്ത് ഈ പ്രക്രിയ തുടരുകയാണെങ്കിൽ ഘടകങ്ങളൊന്നും ബാക്കിയാവില്ലെന്നു കാണാം. അതായത്, അഭാജ്യഘടകങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ വ്യതാസമുണ്ടാകാമെന്നതൊഴിച്ചാൽ ഏതു സംഖ്യയെയും അഭാജ്യസംഖ്യകളായി ഘടകക്രിയ ചെയ്യുന്ന രീതി അനന്യമാണ്. ഈ ഫലം ഗണിതത്തിലെ ഒട്ടേറെ തെളിവുകളിൽ പ്രധാന പങ്കു വഹിക്കുന്നു. === രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ === [[File:Diophante Bezout.svg|thumb|300px|9''x''&nbsp;+&nbsp;12''y''&nbsp;=&nbsp;483 എന്ന രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യത്തിന്റെ [[ആരേഖം]]. നിർദ്ധാരണങ്ങൾ നീല വൃത്തങ്ങളായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു]] പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ മാത്രം നിർദ്ധാരണങ്ങളായി എടുക്കുന്ന സമവാക്യങ്ങളാണ് [[ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യം|ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ]]. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ അലക്സാണ്ട്രിയൻ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന [[ഡയോഫാന്റസ്|ഡയോഫാന്റസിന്റെ]] പേരിലാണ് ഇവ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|pp=119–125}}</ref> രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾക്ക് സാധാരണ ഗതിയിൽ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന രൂപമാണുണ്ടാവുക<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=106–107}}</ref> : {{math|1=''ax'' + ''by'' = ''c''}} ഇവിടെ ''a'', ''b'', ''c'' എന്നിവ തന്നിരിക്കുന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകളാണ്; ''x'', ''y'' എന്നിവ കണ്ടൂപിടിക്കേണ്ട പൂർണ്ണസംഖ്യകളും. ഇതിനെ [[മോഡ്യുലർ അങ്കഗണിതം|മോഡ്യുലർ അങ്കഗണിതമുപയോഗിച്ച്]] ''x'' നുള്ള സമവാക്യമായി എഴുതാം: : {{math|1=''ax'' &equiv; ''c'' mod ''b''.}} ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും ഉസാഘയാണ് ''g'' എന്നിരിക്കട്ടെ. ''ax''&nbsp;+&nbsp;''by'' യിലെ രണ്ട് പദങ്ങളും ''g'' യുടെ ഗുണിതങ്ങളായതിനാൽ ''c'' യും ഗുണിതമായിരിക്കണമെന്നു വരുന്നു, അല്ലാത്തപക്ഷം സമവാക്യത്തിന് നിർദ്ധാരണങ്ങളുണ്ടാവില്ല. സമവാക്യത്തിന്റെ രണ്ടു ഭാഗത്തെയും ''c''/''g'' കൊണ്ടു ഹരിച്ചാൽ സമവാക്യം ബെസു അനന്യതയുടെ രൂപത്തിലേക്കു മാറുന്നു : {{math|1=''sa'' + ''tb'' = ''g''}} ഇവിടെ ''s'' ന്റെയും ''t'' യുടെയും വില [[#വികസിത യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം|വികസിത യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതം]] ഉപയോഗിച്ച് കണ്ടുപിടിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=108–109}}</ref> ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യത്തിന്റെ ഒരു നിർദ്ധാരണം ഇങ്ങനെ കണ്ടുപിടിക്കാം: ''x''₁&nbsp;=&nbsp;''s'' (''c''/''g''), ''y''₁&nbsp;=&nbsp;''t'' (''c''/''g''). സാധാരണ ഗതിയിൽ ഒരു രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യത്തിന്റെ പരിഹാരങ്ങളുടെ എണ്ണം പൂജ്യമോ അനന്തമോ ആണ്.<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|pp=120–121}}</ref> പരിഹാരങ്ങൾ അനന്തമാണെങ്കിൽ കണ്ടുപിടിക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്നു നോക്കാം. ഒരേ രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യത്തിന്റെ നിർദ്ധാരണങ്ങളാണ് (''x''₁,&nbsp;''y''₁), (''x''₂,&nbsp;''y''₂) എന്നു കരുതുക. അതായത്, : {{math|1=''ax''₁ + ''by''₁ = ''c'' = ''ax''₂ + ''by''₂}} അഥവാ : {{math|1=''a''(''x''₁ − ''x''₂) = ''b''(''y''₂ − ''y''₁).}} അതായത്, രണ്ട് പരിഹാരങ്ങളുടെ ''x'' വിലകൾക്കിടയിലുള്ള കുറഞ്ഞ വ്യത്യാസം ''b''/''g'' യും ''y'' വിലകൾക്കിടയിലുള്ള കുറഞ്ഞ വ്യത്യാസം ''a''/''g'' യുമാണ്. അതായത്, സമവാക്യത്തിന്റെ നിർദ്ധാരണങ്ങളെ സാമാന്യരൂപത്തിൽ ഇങ്ങനെയെഴുതാം: : {{math|1=''x'' = ''x''₁ − ''bu''/''g''}} : {{math|1=''y'' = ''y''₁ + ''au''/''g''}}. ''u'' വിന്റെ വില എല്ലാ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുമെടുത്താൽ (''x''₁,&nbsp;''y''₁) എന്ന ഒറ്റ നിർദ്ധാരണത്തിൽ നിന്ന് അനന്തം എണ്ണം പരിഹാരങ്ങളെല്ലാം കണ്ടുപിടിക്കാം. പരിഹാരത്തിലെ സംഖ്യകളെല്ലാം എണ്ണൽസംഖ്യകളാകണമെന്ന് നിഷ്കർഷിച്ചാൽ (''x''&nbsp;>&nbsp;0,&nbsp;''y''&nbsp;>&nbsp;0) പരിഹാരങ്ങളുടെ എണ്ണം പരിമിതമാണെന്നു വരാം. ചരങ്ങളെക്കാൾ എണ്ണം സമവാക്യങ്ങളുള്ള ചില ഡയൊഫന്റൈൻ വ്യവസ്ഥകൾക്ക് പരിമിതമായ പരിഹാരങ്ങൾ മാത്രമുണ്ടാകാൻ ഈ നിഷ്കർഷ കാരണമാകാം;<ref>{{Harvnb|Stark|1978|p=47}}</ref> പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്ക് പകരം വാസ്തവികസംഖ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർദ്ധരിക്കുന്ന രേഖീയ സമവാക്യ വ്യവസ്ഥകളിൽ ഇത് ഒരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല. === ഗുണനവിപരീതവും ആർ.എസ്.എ. അൽഗൊരിതവും === പരിമിത എണ്ണം സംഖ്യകളുള്ള ഒരു ഗണവും ഗണത്തിലെ സംഖ്യകളുടെ മേൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന നാല് സംക്രിയകളും ചേർന്ന ബീജീയഘടനയാണ് [[പരിമിതക്ഷേത്രം]]. സങ്കലനം, വ്യവകലനം, ഗുണനം, ഹരണം എന്നിവയുടെ സാമാന്യവത്കരണങ്ങളാണ് ഈ സംക്രിയകൾ, ഇവ സാധാരണ സംഖ്യകളെപ്പോലെ [[ക്രമനിയമം]], [[സാഹചര്യനിയമം]], [[വിതരണനിയമം]] എന്നിവ പാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉദാഹരണമായി, {0,&nbsp;1,&nbsp;2,&nbsp;…,&nbsp;12} എന്ന പതിമൂന്ന് സംഖ്യകളുടെ ഗണം [[മോഡ്യുലർ അങ്കഗണിതം|മോഡ്യുലർ അങ്കഗണിത]] സംക്രിയകൾക്കു കീഴിൽ ഒരു പരിമിതക്ഷേത്രമാണ്. ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നാല് സംക്രിയകളും (സങ്കലനം, വ്യവകലനം, ഗുണനം, ഹരണം) [[മോഡ്യുലോ]] 13 ആയാണ് ചെയ്യുക. അതായത്, സംക്രിയയുടെ ഫലം 0 നും 12 നും ഇടയിലല്ലെങ്കിൽ അത്തരമൊരു സംഖ്യ ലഭിക്കുന്നതു വരെ 13 കൂട്ടുകയോ കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഉദാഹരണമായി, 5&nbsp;×&nbsp;7&nbsp;=&nbsp;35&nbsp;mod&nbsp;13&nbsp;=&nbsp;9. ഇത്തരം പരിമിതക്ഷേത്രങ്ങൾ ''p'' എന്ന ഏത് അഭാജ്യസംഖ്യയുപയോഗിച്ചും നിർമ്മിക്കാം. കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ നിർവ്വചനങ്ങളുപയോഗിച്ചാൽ അഭാജ്യസംഖ്യകളുടെ ഘാതങ്ങൾക്കും (''p''^&nbsp;''m'') പരിമിതക്ഷേത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുക സാധ്യമാണ്. പരിമിതക്ഷേത്രങ്ങൾ [[ഇവാരിസ്റ്റെ ഗാൽവ|ഗാൽവ]] ക്ഷേത്രങ്ങൾ എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്നു, ഇവയെ GF(''p'') എന്നോ GF(''p''^&nbsp;''m'') എന്നോ ആണ് സൂചിപ്പിക്കുക. ''a'' ഇത്തരമൊരു ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജ്യമല്ലാത്ത അംഗമാണെങ്കിൽ അതിന് അനന്യമായ [[മോഡ്യുലർ ഗുണനവിപരീതം]] ഉണ്ടായിരിക്കും. ''a'' യുടെ മോഡ്യുലർ ഗുണനവിപരീതം എന്നത് {{nowrap|1=''aa''⁻¹&nbsp;=&nbsp;''a''⁻¹''a''&nbsp;≡&nbsp;1&nbsp;mod&nbsp;''m''.}} എന്ന സമവാക്യം അനുസരിക്കുന്ന ''a''⁻¹ എന്ന സംഖ്യയാണ്. ''ax''&nbsp;≡&nbsp;1&nbsp;mod&nbsp;''m'',<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=107–109}}</ref> എന്ന [[സർവ്വസമത|സർവ്വസമതയ്ക്ക്]] നിർദ്ധാരണം കാണുന്നതു വഴി ഈ സംഖ്യ കണ്ടുപിടിക്കാം. ഇത് താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യം നിർദ്ധരിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്<ref>{{Harvnb|Stillwell|1997|pp=186–187}}</ref> : {{math|1=''ax'' + ''my'' = 1.}} ഈ സമവാക്യം മേൽ വിവരിച്ചതുപോലെ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് നിർദ്ധരിക്കാം. മൊഡ്യുലാർ ഗുണനവിപരീതങ്ങൾ കാണുന്നത് [[ഇകൊമേഴ്സ്|ഇകൊമേഴ്സിൽ]] വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന [[ആർ.എസ്.എ. അൽഗൊരിതം|ആർ.എസ്.എ. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ]] അവശ്യഭാഗമാണ്.<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|p=134}}</ref> ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കു പകരം [[വലയം (ഗണിതം‌)|വലയങ്ങളാണ്]] ആർ.എസ്.എ. അൽഗൊരിതത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതെങ്കിലും വലയങ്ങളിലും (ഗുണനവിപരീതമുള്ള) അംഗങ്ങളുടെ ഗുണനവിപരീതം യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് കണ്ടുപിടിക്കാം. വാർത്താവിനിമയത്തിൽ തെറ്റുകൾ തിരുത്താനുപയോഗിക്കുന്ന എറർ കറക്റ്റിങ് കോഡുകളിലും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന് ഉപയോഗമുണ്ട്. ഉദാഹരണമായി, ഗാൽവ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[BCH code|ബി.സി.എച്. കോഡ്]], [[റീഡ്-സോളമൻ കോഡ്]] എന്നിവ ഡീകോഡ് ചെയ്യാൻ [[Berlekamp–Massey algorithm|ബെർൽകാംപ്-മാസ്സേ അൽഗൊരിതത്തിനു]] പകരമായി ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{cite book|title=Error Correction Coding: Mathematical Methods and Algorithms|url=https://archive.org/details/errorcorrectionc00moon|page=[https://archive.org/details/errorcorrectionc00moon/page/n312 266]|first=T. K.|last=Moon|publisher=John Wiley and Sons|year=2005|isbn=0-471-64800-0}}</ref> === ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയം === ഒന്നിലേറെ രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ നിർദ്ധരിക്കാനും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം..<ref>{{Harvnb|Rosen|2000|pp=143–170}}</ref> ഇത്തരം സമവാക്യങ്ങൾ [[ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയം|ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയത്തിൽ]] (Chinese remainder theorem) കാണാം. പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ വിവരിക്കാനുള്ള ഒരു വ്യത്യസ്തമായ രീതിയാണിത്. സംഖ്യകളെ അവയുടെ അക്കങ്ങളുപയോഗിച്ച് വിവരിക്കുന്നതിനു പകരം ''m''_''i'' എന്ന പരസ്പരം സഹ-അഭാജ്യമായ ''N'' സംഖ്യകൾ കൊണ്ടു ഹരിച്ചാൽ കിട്ടുന്ന ശിഷ്ടങ്ങളായ ''x''_''i'' എന്നിവ കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സർവ്വസമതകളെ ഇപ്രകാരം എഴുതാം:<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=194–195}}</ref> : <math> \begin{align} x_1 & \equiv x \pmod {m_1} \\ x_2 & \equiv x \pmod {m_2} \\ & \,\,\,\vdots \\ x_N & \equiv x \pmod {m_N} \,. \end{align} </math> ''x''_''i'' എന്ന ശിഷ്ടങ്ങളുപയോഗിച്ച് ''x'' കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ഈ സമവാക്യങ്ങളെയെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്ത് ''m''_''i'' എന്ന മാപാങ്കങ്ങളുടെ (moduli) ഗുണനഫലമായ ''M'' മാപാങ്കമായുള്ള ഒറ്റ രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യമായി മാറ്റുക വഴി ഇത് സാധിക്കാം. ''m''_''i'' ഒഴികെയുള്ള മാപാങ്കങ്ങളുടെ ഗുണനഫലത്തെ ''M''_''i'' എന്ന് വിളിക്കുക: : <math> M_i = \frac M {m_i}. </math> താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സമവാക്യമനുസരിക്കുന്ന (യഥാർത്ഥത്തിൽ ''N'' സമവാക്യങ്ങൾ) സംഖ്യകൾ കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ് നിർദ്ധാരണത്തിലെ പ്രധാന പടി : <math> M_i h_i \equiv 1 \pmod {m_i} \,. </math> ''h''_''i'' എന്ന സംഖ്യകളിൽ നിന്നും ''x'' കണ്ടുപിടിക്കാൻ ഈ സൂത്രവാക്യമുപയോഗിക്കാം : <math> x \equiv (x_1 M_1 h_1 + x_2 M_2 h_2 + \cdots + x_N M_N h_N) \pmod M \,.</math> ''h''_''i'' എന്ന സംഖ്യകൾ ''M''_''i'' എന്നിവയുടെ ഗുണനവിപരീതങ്ങളായതിനാൽ മുൻപത്തെ ഭാഗത്ത് വിവരിച്ചതുപോലെ അവയെ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് കണ്ടുപിടിക്കാം. ===സ്റ്റേൺ-ബ്രോക്കോട്ട് ട്രീ=== എല്ലാ ധന [[ഭിന്നകസംഖ്യ]]കളെയും ഒരു അനന്ത [[ബൈനറി സർച്ച് ട്രീ]]യുടെ രൂപത്തിൽ ക്രമീകരിക്കാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം. ഈ ട്രീ [[സ്റ്റേൺ-ബ്രോക്കോട്ട് ട്രീ]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 1 എന്ന സംഖ്യയെ 1/1 എന്ന ഭിന്നസംഖ്യയുടെ രൂപത്തിൽ ട്രീയുടെ മൂലത്തിൽ (root) നിക്ഷേപിക്കാം. ''a''/''b'' എന്ന മറ്റേത് സംഖ്യയുടെയും ട്രീയിലെ സ്ഥാനം നിർണ്ണയിക്കുന്നത് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ മൂലരൂപമുപയോഗിച്ച് ഉസാഘയായ gcd(''a'',''b'') കണ്ടാണ്. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ മൂലരൂപത്തിൽ ശിഷ്ടം കാണുന്നതിനു പകരം വലിയ സംഖ്യയിൽ നിന്ന് ചെറുത് കുറയ്ക്കുകയും സംഖ്യകൾ തുല്യമാകുമ്പോൾ നിർത്തുകയുമാണല്ലോ ചെയ്യുന്നത്. ആദ്യത്തെ സംഖ്യയിൽ നിന്ന് രണ്ടാമത്തേത് കുറയ്ക്കുകയാണെങ്കിൽ ട്രീയിലെ ഒരു ശീഷത്തിൽ നിന്ന് അതിന്റെ വലത്തെ പിൻഗാമിയിലേക്ക് (right child) നീങ്ങുന്നു, പകരം രണ്ടാമത്തെ സംഖ്യയിൽ നിന്ന് ആദ്യത്തേതാണ് കുറയ്ക്കുന്നതെങ്കിൽ ഇടത്തെ പിൻഗാമിയിലേക്കാണ് (left child) നീങ്ങുക. മൂലത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ഈ നിയമമനുസരിച്ച് നീങ്ങിയാൽ അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുമ്പോൾ എത്തുന്ന ശീർഷമാണ് ട്രീയിൽ ''a''/''b'' യുടെ സ്ഥാനം. ഈ പഥത്തിന്റെ നീളവും ക്രമവും ''a''/''b'' അതിന്റെ ലഘൂകരിച്ച രൂപത്തിലാണോ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്നതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.<ref>{{cite book|title=Concrete mathematics|page=123|author1-link=Ronald Graham|last1=Graham|first1=R.|author2-link=Donald Knuth|last2=Knuth|first2=D. E.|author3-link=Oren Patashnik|last3=Patashnik|first3=O.|publisher=Addison-Wesley|year=1989}}</ref> അതിനാൽ ഓരോ ധനഭിന്നകസംഖ്യയുടെയും ട്രീയിലെ സ്ഥാനം അനന്യമാണെന്നു വരുന്നു. [[Image:SternBrocotTree.svg|thumb|400px|സ്റ്റേൺ-ബ്രോക്കോട്ട് ട്രീയുടെ ആദ്യത്തെ നാല് തലങ്ങൾ]] ഉദാഹരണമായി, 3/4 ന്റെ ശീർഷത്തിലെത്താൻ ട്രീയുടെ മൂലത്തിൽ തുടങ്ങി ഇടത്തേക്ക് ഒരു തവണയും തുടർന്ന് വലത്തേക്ക് രണ്ടു തവണയും നീങ്ങുന്നു: :<math> \begin{align} & \gcd(3,4) & \leftarrow \\ = {} & \gcd(3,1) & \rightarrow \\ = {} & \gcd(2,1) & \rightarrow \\ = {} & \gcd(1,1). \end{align} </math> ഭിന്നകസംഖ്യകളുടെ മറ്റൊരു ബൈനറി ട്രീ ആയ [[കാൽകിൻ-വിൽഫ് ട്രീ]]യുമായും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന് ബന്ധമുണ്ട്. പഥം വിപരീതക്രമത്തിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത് എന്നതാണ് വ്യത്യാസം: അതായത്, ട്രീയുടെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് സംഖ്യയുടെ ശീർഷത്തിലേക്കുള്ള പഥത്തിനു പകരം സംഖ്യയുടെ ശീർഷത്തിൽ നിന്ന് ട്രീയുടെ മൂലത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ===സതതഭിന്നം=== [[സതതഭിന്നം|സതതഭിന്നങ്ങളുമായും]] (continued fraction) യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന് അടുത്ത ബന്ധമുണ്ട്.<ref name="Vinogradov_1954">{{cite book | authorlink = Ivan Matveyevich Vinogradov | last=Vinogradov | first= I. M. | year = 1954 | title = Elements of Number Theory | url = https://archive.org/details/elementsofnumber0000vino | publisher = Dover | location = New York | pages = [https://archive.org/details/elementsofnumber0000vino/page/3 3]–13}}</ref> അൽഗൊരിതത്തിലെ പടികളുടെ സമവാക്യങ്ങളെ ഇപ്രകാരവും എഴുതാം: :<math> \begin{align} \frac a b &= q_0 + \frac{r_0} b \\ \frac b {r_0} &= q_1 + \frac{r_1}{r_0} \\ \frac{r_0}{r_1} &= q_2 + \frac{r_2}{r_1} \\ & \,\,\, \vdots \\ \frac{r_{k-2}}{r_{k-1}} &= q_k + \frac{r_k}{r_{k-1}} \\ & \,\,\, \vdots \\ \frac{r_{N-2}}{r_{N-1}} &= q_N\,. \end{align} </math> ഓരോ സമവാക്യത്തിന്റെയും വലതുഭാഗത്തെ രണ്ടാമത്തെ പദം അടുത്ത സമവാക്യത്തിന്റെ ഇടതുഭാഗത്തിന്റെ വ്യുൽക്രമമാണ്. അതിനാൽ ആദ്യത്തെ രണ്ട് സമവാക്യങ്ങളെയും ഈ വിധത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കാം :<math>\frac a b = q_0 + \cfrac 1 {q_1 + \cfrac{r_1}{r_0}} \,.</math> മൂന്നാമത്തെ സമവാക്യമുപയോഗിച്ച് ഛേദത്തിലെ ''r''₁/''r''₀ എന്ന പദത്തെ വികസിപ്പിക്കാം :<math>\frac a b = q_0 + \cfrac 1 {q_1 + \cfrac 1 {q_2 + \cfrac{r_2}{r_1}}}\,. </math> ഓരോ പടിയിലെയും ''r''_''k''/''r''_''k''−1 എന്ന ശിഷ്ടങ്ങളുടെ അനുപാതത്തെ ഇങ്ങനെ അടുത്ത സമവാക്യമുപയോഗിച്ച് വികസിപ്പിക്കാം. അവസാനത്തെ സമവാക്യവും ഇങ്ങനെ ഉപയോഗിച്ചു കഴിയുമ്പോൾ ഒരു സതതഭിന്നം ലഭിക്കുന്നു :<math>\frac a b = q_0 + \cfrac 1 {q_1 + \cfrac 1 {q_2 + \cfrac{1}{\ddots + \cfrac 1 {q_N}}}} = [ q_0; q_1, q_2, \ldots , q_N ] \,.</math> [[#ഉദാഹരണം|മുകളിൽ]] gcd(1071, 462) കണ്ടുപിടിച്ചപ്പോൾ ''q''_''k'' എന്ന ഹരണഫലങ്ങളായി ലഭിച്ചത് 2, 3, 7 എന്ന സംഖ്യകളായിരുന്നു. അതിനാൽ 1071/462 എന്ന ഭിന്നസംഖ്യയെ സതതഭിന്നരൂപത്തിൽ ഇപ്രകാരം എഴുതാം :<math>\frac{1071}{462} = 2 + \cfrac 1 {3 + \cfrac 1 7} = [2; 3, 7]</math> ഇത് ശരിയാണെന്ന് നേരിട്ട് കണക്കുകൂട്ടിയാൽ കാണാൻ വിഷമമില്ല. ഇപ്രകാരം ഏത് ഭിന്നകസംഖ്യയുടെയും സതതഭിന്നരൂപം യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് കണ്ടുപിടിക്കാം. ===ഫാക്റ്ററൈസേഷൻ അൽഗൊരിതങ്ങൾ=== വലിയ സംഖ്യകളുടെ [[ഘടകക്രിയ]] ചെയ്യാനുപയോഗിക്കുന്ന ഫാക്റ്ററൈസേഷൻ അൽഗൊരിതങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന പടിയാണ് ഉസാഘ കാണുന്നത്.<ref>{{harvnb|Crandall|Pomerance|2001}}, pp. 225–349</ref> [[പൊളാർഡ്സ് റോ അൽഗൊരിതം]],<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}</ref> [[ഷോർ അൽഗൊരിതം]],<ref>{{cite journal | authorlink = Peter Shor|last=Shor |first=P. W. | year = 1997 | title = Polynomial-Time Algorithms for Prime Factorization and Discrete Logarithms on a Quantum Computer | journal = SIAM Journal on Scientific and Statistical Computing | volume = 26 | page = 1484 | doi=10.1137/s0097539795293172|arxiv=quant-ph/9508027}}</ref> [[Dixon's factorization method|ഡിക്സൺ രീതി]]<ref>{{cite journal | last = Dixon |first= J. D. | year = 1981 | title = Asymptotically fast factorization of integers | url = https://archive.org/details/sim_mathematics-of-computation_1981-01_36_153/page/255 | journal = Math. Comput. | volume = 36 | pages = 255–260 | doi = 10.2307/2007743 | jstor = 2007743 | issue = 153}}</ref> [[Lenstra elliptic curve factorization|ലെൻസ്ട്ര എലിപ്റ്റിക് കർവ് ഫാക്റ്ററൈസേഷൻ]]<ref>{{cite journal | authorlink = Hendrik Lenstra|last=Lenstra|first=H. W., Jr. | year = 1987 | title = Factoring integers with elliptic curves | url = https://archive.org/details/sim_annals-of-mathematics_1987-11_126_3/page/649| journal = Annals of Mathematics | volume = 126 | pages = 649–673 | doi = 10.2307/1971363 | jstor = 1971363 | issue = 3}}</ref> എന്നിവയെല്ലാം ഇങ്ങനെ ഉസാഘ ആവശ്യമുള്ള അൽഗൊരിതങ്ങളാണ്. ഇതിനായ ഉസാഘ കാണാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം. [[സതതഭിന്ന ഫാക്റ്ററൈസേഷൻ]] രീതിയിൽ സതതഭിന്നങ്ങൾ കണ്ടുപിടിക്കാനും അൽഗൊരിതം സഹായിക്കുന്നു.<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, pp. 380–384</ref> == ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണത == [[Image:Euclidean Algorithm Running Time.svg|thumb|300px|gcd(''x'',''y'') കണ്ടുപിടിക്കാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിൽ എടുക്കുന്ന പടികളുടെ എണ്ണം. ചുവപ്പും മഞ്ഞയും ബിന്ദുക്കൾ താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ എണ്ണം പടികളിൽ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാനാവുന്നത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു, വയലറ്റും നീലയും ബിന്ദുക്കൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന സംഖ്യാജോടികൾക്ക് കൂടുതൽ പടികൾ ആവശ്യമാണ്. ഏറ്റവും ഇരുണ്ട ഭാഗം ''y'' = ''Φx'' എന്ന രേഖയോടടുത്താണ് (ഇവിടെ ''Φ'' [[സുവർണ്ണാനുപാതം|സുവർണ്ണാനുപാാതമാണ്]]).]] യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ [[ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണത]] സമഗ്രമായി പഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, pp. 339–364</ref> അൽഗൊരിതത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത കണ്ടുപിടിക്കാൻ അൽഗൊരിതത്തിലെ പടികളുടെ എണ്ണത്തെ ഒരു പടിയുടെ ഗണനപരമായ ചിലവ്വുകൊണ്ട് ഗുണിച്ചാൽ മതി. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തെക്കുറിച്ച് ഇത്തരത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ പഠനം നടത്തിയത് 1811-ൽ എ.എ.എൽ. റെയ്നോഡ് ആണ്,<ref>{{cite book | last = Reynaud |first=A.-A.-L. | year = 1811 | title = Traité d'arithmétique à l'usage des élèves qui se destinent à l'École Polytechnique | edition = 6th | publisher = Courcier | location = Paris | at = Note 60, p.&nbsp;34 }} As cited by {{harvtxt|Shallit|1994}}.</ref> ''u'', ''v'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാൻ ''v'' പടികൾ മതിയെന്ന് കണ്ടുപിടിക്കുകയും പിന്നീട് ഈ സീമ ''v''/2 &nbsp;+&nbsp;2 ആയി മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[Émile Léger|എമിൽ ലെഷെർ]] 1837-ൽ അൽഗൊരിതം ഏറ്റവുമധികം പടികളെടൂക്കുന്ന അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചു. അനുക്രമമായ [[ഫിബനാച്ചി ശ്രേണി]]കളുടെ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്.<ref name="Shallit" /> ഇതിനു ശേഷം 1841-ൽ [[Pierre Joseph Étienne Finck|പിയേർ ജോസെഫ് എറ്റിയെൻ ഫിങ്ക്]] പടികളുടെ എണ്ണം 2&nbsp;log₂&nbsp;''v''&nbsp;+&nbsp;1 മതിയെന്നും അതിനാൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത ഇൻപുട്ട് വലിപ്പത്തിന്റെ ബഹുപദമാണെന്നും (polynomial time) കണ്ടെത്തി.<ref>{{cite book | last = Finck | first = P.-J.-E. | title = Traité élémentaire d'arithmétique à l'usage des candidats aux écoles spéciales |language=fr | publisher = Derivaux | year = 1841}}</ref><ref name="Shallit">{{cite journal | authorlink = Jeffrey Shallit|last=Shallit|first=J. | year = 1994 | title = Origins of the analysis of the Euclidean algorithm | journal = Historia Math. | volume = 21 | pages = 401–419 | doi=10.1006/hmat.1994.1031|ref=harv}}</ref> ഫിങ്കിന്റെ അപഗ്രഥനം പരിഷ്കരിച്ച [[ഗബ്രിയേൽ ലാമേ]] ചെറിയ സംഖ്യയായ ''b'' യെ [[ദശാംശസമ്പ്രദായം|ദശാംശസമ്പ്രദായത്തിൽ]] എഴുതാനെടുക്കുന്ന അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണമായ ''h'' ന്റെ അഞ്ചിരട്ടി പടികളേ അൽഗൊരിതത്തിൽ ആവശ്യം വരൂ എന്ന് തെളിയിച്ചു.<ref>{{cite journal | authorlink = Gabriel Lamé|last=Lamé|first=G. | year = 1844 | title = Note sur la limite du nombre des divisions dans la recherche du plus grand commun diviseur entre deux nombres entiers |language=fr | journal = Comptes Rendus Acad. Sci. | volume = 19 | pages = 867–870}}</ref><ref>{{cite journal | last = Grossman | first = H. | year = 1924 | title = On the Number of Divisions in Finding a G.C.D | url = https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1924-11_31_9/page/443 | journal = The American Mathematical Monthly | volume = 31 | page = 443 | doi = 10.2307/2298146 | jstor = 2298146 | issue = 9}}</ref><ref>{{cite book | last = Honsberger | first = R. | authorlink = Ross Honsberger | year = 1976 | title = Mathematical Gems II | publisher = The [[Mathematical Association of America]] | isbn = 0-88385-302-7 | pages = 54–57}}</ref> ഒരു സംഖ്യ എത്ര വലുതാണെങ്കിലും അതിനെ കമ്പ്യൂട്ടറിന്റെ മെമ്മറിയിൽ ഒറ്റ മഷീൻ വാക്കിൽ സൂക്ഷിക്കാം എന്ന് കരുതുകയാണെങ്കിൽ സംഖ്യകൾക്കു മേൽ ഹരണം, ശിഷ്ടം മുതലായ സംക്രിയകൾ നടത്താൻ എടുക്കുന്ന സമയം സ്ഥിരമാണ് (സംഖ്യയുടെ വലിപ്പത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നില്ല). ഈ കല്പനയെ uniform cost model എന്നാണ് അൽഗൊരിതങ്ങളുടെ ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണതാസിദ്ധാന്തത്തിൽ വിളിക്കുന്നത്. ഈ അനുമാനത്തിനു കീഴിൽ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഓരോ പടിയും ചെയ്യാനെടുക്കുന്ന സമയം ഒരു സ്ഥിരാങ്കമാണെന്നും അതിനാൽ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ആകെ സങ്കീർണ്ണത ''O''(''h'') ആണെന്നും വരുന്നു. എന്നാൽ ഒരു മഷീൻ വാക്കിലൊതുങ്ങാത്ത വലിയ സംഖ്യകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ കല്പന ശരിയാവില്ല. വലിയ സംഖ്യകളുടെ ശിഷ്ടം കാണാനെടൂക്കുന്ന അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത ''O''(''h''²)<ref name="Knuth-257-261"/> വരെ ആകാം എന്നതിനാൽ [[telescoping series|ടെലിസ്കോപിങ് സീരീസ്]] ഉപയോഗിച്ച് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ മൊത്തം സങ്കീർണ്ണതയും ''O''(''h''²) ആണെന്നു കാണാം. വലിയ സംഖ്യകളെ കാര്യക്ഷമമായി ഗുണിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന [[Schönhage–Strassen algorithm|ഷോൺഹാഗെ-സ്ട്രാസെൻ അൽഗൊരിതം]] മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണത ഇനിയും കുറച്ച് ക്വാസിലീനിയർ (quasilinear) വരെയാക്കാം.<ref name="Crandall_2001" /><ref name="Moller08"/> === പടികളുടെ എണ്ണം === ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാനെടുക്കുന്ന പടികളുടെ എണ്ണത്തെ ''T''(''a'',&nbsp;''b'') കൊണ്ടു സൂചിപ്പിക്കാം.<ref name="Knuth, p. 344">{{harvnb|Knuth|1997}}</ref> ഇവയുടെ ഉസാഘ ''g'' ആണെങ്കിൽ ''a''&nbsp;=&nbsp;''mg'' എന്നും ''b''&nbsp;=&nbsp;''ng'' എന്നും വരുന്ന തരത്തിൽ ''m'', ''n'' എന്ന സഹ-അഭാജ്യസംഖ്യകൾ കണ്ടുപിടിക്കാം. ഇതുപയോഗിച്ച് : {{math|1=''T''(''a'', ''b'') = ''T''(''m'', ''n'')}} എന്നു ലഭിക്കുന്നു (യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിലെ എല്ലാ പടികളെയും ''g'' കൊണ്ട് ഹരിച്ചാൽ ഇത് കാണാം)<ref>{{Harvnb|Ore|1948|p=45}}</ref> ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളെ രണ്ടിനെയും ''w'' എന്ന സംഖ്യകൊണ്ട് ഗുണിച്ചാലും പടികളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാറ്റം വരില്ല, ''T''(''a'', ''b'') = ''T''(''wa'', ''wb''). അതിനാൽ അടുത്തടുത്ത സംഖ്യകളുടെ കാര്യത്തിൽ പോലും ഉസാഘ കാണാനെടുക്കുന്ന പടികളുടെ എണ്ണം വ്യത്യാസപ്പെടാം. അതായത്, T(''a'', ''b'') യും T(''a'',&nbsp;''b''&nbsp;+&nbsp;1) യും കാണാനാവശ്യമായ പടികൾ അവയുടെ ഉസാഘയനുസരിച്ച് വളരെ വ്യത്യസ്തമാണെന്നു വരാം. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം സമാവർത്തനമുപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സമവാക്യം ലഭിക്കുന്നു : {{math|1=''T''(''a'', ''b'') = 1 + ''T''(''b'', ''r''₀) = 2 + ''T''(''r''₀, ''r''₁) = … = ''N'' + ''T''(''r''_''N''−2, ''r''_''N''−1) = ''N'' + 1 .}} ഇവിടെ ''T''(''x'', 0)&nbsp;=&nbsp;0 എന്ന് കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Knuth, p. 344"/> ==== കൂടിയ വില ==== ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാൻ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിൽ ''N'' പടികൾ ആവശ്യമായ ഏറ്റവും ചെറിയ സംഖ്യാജോടി [[ഫിബനാച്ചി സംഖ്യ]]കളായ ''F''_''N''+2, ''F''_''N''+1 എന്നിവയാണ്.<ref name="Knuth, p. 343">{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 343</ref> കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ, യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ''a''&nbsp;>&nbsp;''b'' ആയ രണ്ടു സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാൻ ''N'' പടികളെടുക്കുന്നുവെങ്കിൽ ''a''&nbsp;≥&nbsp;''F''_''N''+2, ''b''&nbsp;≥&nbsp;''F''_''N''+1 ആയിരിക്കും. [[ഗണിതീയാഗമനം]] വഴി ഇത് തെളിയിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Mollin|2008|p=21}}</ref> ''N''&nbsp;=&nbsp;1 ആണെങ്കിൽ ''a'' യുടെ ഭാജകമായിരിക്കണം ''b''. ഇങ്ങനെ വരുന്ന ഏറ്റവും ചെറിയ സംഖ്യകൾ ''b''&nbsp;=&nbsp;1, ''a''&nbsp;=&nbsp;2 ആണ്. ഇവ യഥാക്രമം ഫിബനാച്ചി സംഖ്യകളായ ''F''₂, ''F''₃ എന്നിവയാണെന്നു കാണാം. ''N'' ന്റെ ''M''&nbsp;−&nbsp;1 വരെയുള്ള എല്ലാ വിലകൾക്കും ഈ പ്രസ്താവന ശരിയാണെന്നു കരുതുക. ''M'' പടികളുള്ള അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ക്രിയ ''a''&nbsp;=&nbsp;''q''₀''b''&nbsp;+&nbsp;''r''₀ കാണുകയാണ്, ഇതിനു ശേഷം ''b''&nbsp;>&nbsp;''r''₀ എന്നിവയുടെ ഉസാഘ ''M''&nbsp;−&nbsp;1 പടികളുപയോഗിച്ച് കാണുന്നു. ഗണിതീയാഗമനത്തിലെ പരികല്പനയനുസരിച്ച് ''b''&nbsp;≥&nbsp;''F''_''M''+1, ''r''₀&nbsp;≥&nbsp;''F''_''M'' ആണല്ലോ. അതിനാൽ :''a''&nbsp;=&nbsp;''q''₀''b''&nbsp;+&nbsp;''r''₀&nbsp;≥&nbsp;''b''&nbsp;+&nbsp;''r''₀&nbsp;≥&nbsp;''F''_''M''+1&nbsp;+&nbsp;''F''_''M''&nbsp;=&nbsp;''F''_''M''+2 ഇതാണ് ''M'' ആമത്തെ പടിയിൽ തെളിയിക്കേണ്ടിയിരുന്ന അസമത. 1944-ൽ [[ഗബ്രിയേൽ ലാമേ]] ആണിത് തെളിയിച്ചത്. [[ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണതാസിദ്ധാന്തം|ഗണനപരമായ സങ്കീർണ്ണതാസിദ്ധാന്തത്തിന്]] തുടക്കം കുറിച്ചത് ഈ ഫലമാണ്,<ref>{{Harvnb|LeVeque|1996|p=35}}</ref> ഫിബനാച്ചി സംഖ്യകളുടെ ആദ്യത്തെ പ്രായോഗികമായ ഉപയോഗവും ഈ തെളിവിലായിരുന്നു.<ref name="Knuth, p. 343"/> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിലെ പടികളുടെ എണ്ണം സംഖ്യകളെ ദശാംശസമ്പ്രദായത്തിലെഴുതുമ്പോളുള്ള അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ അഞ്ചിരട്ടിയിൽ കൂടുകയില്ല എന്നും ഈ ഫലമുപയോഗിച്ച് തെളിയിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Mollin|2008|pp=21–22}}</ref> അൽഗൊരിതം ''N'' പടികളുപയോഗിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ''b'' യുടെ വില ചുരുങ്ങിയത് ''F''_''N''+1 ആയിരിക്കും എന്ന് മേലെ കണ്ടല്ലോ. [[സുവർണ്ണാനുപാതം|സുവർണ്ണാനുപാതത്തെ]] ''φ'' കൊണ്ട് സൂചിപ്പിച്ചാൽ ഇതിന്റെ വില ''φ''^{''N''&minus;1} എങ്കിലും വരും. ''b''&nbsp;≥&nbsp;''φ''^{''N''&minus;1} ആയതിനാൽ ''N''&nbsp;&minus;&nbsp;1&nbsp;≤&nbsp;log_''φ''''b'' എന്നു വരുന്നു. സുവർണ്ണാനുപാതത്തിന്റെ [[ലോഗരിതം|സ്വാഭാവിക ലോഗരിതത്തിന്റെ]] വില 1/5 ൽ കുറവായതിനാൽ :(''N''&nbsp;&minus;&nbsp;1)/5&nbsp;<&nbsp;log₁₀''φ''&nbsp;log_''φ''''b''&nbsp;=&nbsp;log₁₀''b''. എന്നു കാണാം. അതായത്, ''N''&nbsp;≤&nbsp;5&nbsp;log₁₀''b''. ചെറിയ സംഖ്യയായ ''b'' യുടെ അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണം ''h'' ആണെങ്കിൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിൽ [[സമയസങ്കീർണ്ണത|''O''(''h'')]] ഹരണങ്ങളേ ആവശ്യമായി വരൂ. ====ശരാശരി==== യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം പൂർത്തീകരിക്കാനെടുക്കുന്ന ശരാശരി പടികളുടെ എണ്ണത്തെ മൂന്ന് രീതിയിൽ നിർവചിക്കാം. വലിയ സംഖ്യയായ ''a'' നിർണ്ണയിച്ച ശേഷം ചെറിയ സംഖ്യയായ ''b'' യെ 0 മുതൽ ''a''&nbsp;−&nbsp;1 വരെയുള്ള പൂർണ്ണസംഖ്യകളിൽ നിന്ന് തുല്യ [[സംഭാവ്യത]]യോടെ തിരഞ്ഞെടുത്താൽ അൽഗൊരിതത്തിനാവശ്യമായ ശരാശരി പടികളുടെ എണ്ണമെടുക്കുകയാണ് ഒരു വഴി. ഇതിനെ ''T''(''a'') എന്ന് സൂചിപ്പിക്കാം<ref name="Knuth, p. 344"/> :<math>T(a) = \frac 1 a \sum_{0 \leq b<a} T(a, b).</math> ''T''(''a'',&nbsp;''b'') യുടെ വില സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘയ്ക്കനുസരിച്ച് കാര്യമായി മാറുന്നതിനാൽ ''T''(''a'') യും ഇവ്വിധം അവിച്ഛിന്നമായിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 353</ref> ഇത്തരം ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളൊഴിവാക്കാൻ ''b'' യെ 0 മുതൽ ''a''&nbsp;−&nbsp;1 വരെയുള്ള പൂർണ്ണസംഖ്യകളിൽ വച്ച് ''a'' യോട് സഹ-അഭാജ്യമായുള്ളവ മാത്രമെടുത്ത് ശരാശരി പടികളുടെ എണ്ണം കാണാം, ഇതിനെ ''τ''(''a'') കൊണ്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു :<math>\tau(a) = \frac 1 {\varphi(a)} \sum_{\begin{smallmatrix} 0 \leq b<a \\ \gcd(a, b) = 1 \end{smallmatrix}} T(a, b).</math> ഇവിടെ ''φ''(''a'') എന്നത് ''a'' യെക്കാൾ ചെറുതും ''a'' യോട് സഹ-അഭാജ്യവുമായ സംഖ്യകളുടെ എണ്ണമാണ്, ഇതിനെ [[ഓയ്‌ലറുടെ ടോഷ്യന്റ് ഫലനം]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഈ ''τ'' ശരാശരി ''a'' യുടെ വില വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ഏതാണ്ട് ക്രമമായാണ് വർദ്ധിക്കുന്നത്<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 357</ref><ref>{{cite journal | last = Tonkov | first= T. | year = 1974 | title = On the average length of finite continued fractions | journal = Acta Arithmetica | volume = 26 | pages = 47–57}}</ref> :<math>\tau(a) = \frac{12}{\pi^2}\ln 2 \ln a + C + O(a^{-1/6-\varepsilon}).</math> ക്രമമായ വർദ്ധനവിൽ നിന്നുള്ള വ്യതിയാനം ഏതാണ്ട് ''a''^{−(1/6) + ''ε''} മാത്രമാണ് (ഇവിടെ ''ε'' [[അനന്തസൂക്ഷ്മം|അനന്തസൂക്ഷ്മത്തെ]] സൂചിപ്പിക്കുന്നു). സമവാക്യത്തിലെ ''C'' പോർട്ടറുടെ സ്ഥിരാങ്കം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.<ref>{{mathworld|id=PortersConstant|title=Porter's Constant}}</ref> ഇതിന്റെ വില :<math>C= -\frac 1 2 + \frac{6 \ln 2}{\pi^2}\left(4\gamma -\frac{24}{\pi^2}\zeta'(2) + 3\ln 2 - 2\right) \approx 1.467</math> ആണ്. ഇവിടെ ''γ'' [[Euler–Mascheroni constant|ഓയ്‌ലർ-മസ്കരോണി സ്ഥിരാങ്കവും]] ζ' [[Riemann zeta function|റീമാൻ സീറ്റ ഫലനത്തിന്റെ]] [[derivative|അവകലജവുമാണ്]].<ref>{{cite journal | last = Porter | first = J. W. | year = 1975 | title = On a Theorem of Heilbronn | journal = Mathematika | volume = 22 | pages = 20–28 | doi = 10.1112/S0025579300004459}}</ref><ref>{{cite journal | last = Knuth|first = D. E. | authorlink = Donald Knuth | year = 1976 | title = Evaluation of Porter's Constant | url = https://archive.org/details/sim_computers-mathematics-with-applications_1976_2/page/137| journal = Computers and Mathematics with Applications | volume = 2 | pages = 137–139 | doi = 10.1016/0898-1221(76)90025-0 | issue = 2}}</ref> (12/π²) എന്ന ആദ്യത്തെ ഗുണോത്തരം രണ്ട് സ്വതന്ത്രമായ രീതികളുപയോഗിച്ചാണ് കണ്ടുപിടിച്ചത്.<ref>{{cite journal | last = Dixon | first = J. D. | year = 1970 | title = The Number of Steps in the Euclidean Algorithm | journal = J. Number Theory | volume = 2 | pages = 414–422 | doi = 10.1016/0022-314X(70)90044-2 | issue = 4|bibcode = 1970JNT.....2..414D }}</ref><ref>{{cite book | last = Heilbronn | first = H. A. | authorlink = Hans Heilbronn | year = 1969 | chapter = On the Average Length of a Class of Finite Continued Fractions | title = Number Theory and Analysis | editor = Paul Turán | publisher = Plenum | location = New York | pages = 87–96 | lccn = 76016027}}</ref> ''a'' യുടെ ഭാജകങ്ങളായ ''d'' കളെയെല്ലാം പരിഗണിച്ച് ''τ'' ശരാശരിയിൽ നിന്നും ''T'' ശരാശരി കണ്ടുപിടിക്കാം<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 354</ref> :<math> T(a) = \frac 1 a \sum_{d \mid a} \varphi(d) \tau(d)</math> താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന സൂത്രവാക്യമുപയോഗിച്ച് ഇതിന്റെ വില ഏകദേശനം ചെയ്യാം<ref name="Norton_1990">{{cite journal | last = Norton | first = G. H. | year = 1990 | title = On the Asymptotic Analysis of the Euclidean Algorithm | journal = Journal of Symbolic Computation | volume = 10 | pages = 53–58 | doi = 10.1016/S0747-7171(08)80036-3}}</ref> :<math>T(a) \approx C + \frac{12}{\pi^2} \ln 2 \left(\ln a - \sum_{d \mid a} \frac{\Lambda(d)} d\right).</math> ഇവിടെ Λ(''d'') [[von Mangoldt function|മാൻഗോൾട്ട് ഫലനമാണ്]].<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 355</ref> ''a'', ''b'' എന്ന രണ്ട് സംഖ്യകളും 1 മുതൽ ''n'' വരെയുള്ള പൂർണ്ണസംഖ്യകളിൽ നിന്ന് തുല്യ സംഭാവ്യതയോടെ തിരഞ്ഞെടുത്ത് മൂന്നാമതൊരു രീതിയിലും ശരാശരി നിർവ്വചിക്കാം, ഇതിനെ ''Y''(''n'') എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു<ref name="Norton_1990" /> :<math>Y(n) = \frac 1 {n^2} \sum_{a=1}^n \sum_{b=1}^n T(a, b) = \frac 1 n \sum_{a=1}^n T(a). </math> ''T''(''a'') യ്ക്ക് മേലെക്കൊടുത്ത ഏകദേശസൂത്രവാക്യമുപയോഗിച്ച് ''Y''(''n'') നെയും ഏകദേശനം ചെയ്യാം<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 356</ref> : <math>Y(n) \approx \frac{12}{\pi^2} \ln 2 \ln n + 0.06.</math> === ഒരു പടിയുടെ സങ്കീർണ്ണത === യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ''k'' ആമത്തെ പടിയിൽ ''r''_''k''−2, ''r''_''k''−1 എന്ന സംഖ്യകളുപയോഗിച്ച് ''q''_''k'' എന്ന ഹരണഫലവും ''r''_''k'' എന്ന ശിഷ്ടവും കണക്കാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത് : {{math|1=''r''_''k''−2 = ''q''_''k'' ''r''_''k''−1 + ''r''_''k''.}} ഹരണഫലമായ ''q''_''k'' കണ്ടുപിടിക്കുന്നതാണ് കൂടുതൽ പ്രയാസമേറിയത്, ഇതിന്റെ വില കിട്ടിയാൽ അതുപയോഗിച്ച് ശിഷ്ടമായ ''r''_''k'' എളുപ്പത്തിൽ കണ്ടുപിടിക്കാം : {{math|1=''r''_''k'' = ''r''_''k''−2 − ''q''_''k'' ''r''_''k''−1.}} ''h'' ബിറ്റുകളുള്ള സംഖ്യകളെ ഹരിക്കാനെടുക്കുന്ന സമയസങ്കീർണ്ണത ''O''(''h''(''ℓ''+1)) ആണ് (ഇവിടെ ഹരണഫലത്തിലെ ബിറ്റുകളുടെ എണ്ണമാണ് ''ℓ'').<ref name="Knuth-257-261">{{harvnb|Knuth|1997}}, pp. 257–261</ref> വ്യവകലനമുപയോഗിക്കുന്ന യൂക്ലിഡിന്റെ മൂല അൽഗൊരിതം ഇതിലും വളരെ മന്ദഗതിയിലുള്ളതാണ്. ഒരു തവണ ഹരിക്കുന്നത് ''q'' തവണ വ്യവകലനം ചെയ്യുന്നതിന് തുല്യമാണല്ലോ. ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും ഹരണഫലം വളരെ വലുതാണെങ്കിൽ ഒരുപാടു തവണ വ്യവകലനം ചെയ്യേണ്ടി വരും. എന്നിരുന്നാലും, സാധാരണഗതിയിൽ ഹരണഫലങ്ങൾ ചെറിയ സംഖ്യകളായിരിക്കും എന്ന് തെളിയിക്കാൻ സാധിക്കും. ''u''&nbsp;=&nbsp;(''q''&nbsp;+&nbsp;1)² എന്നെടുത്താൽ ''q'' ഹരണഫലമായി വരാനുള്ള സംഭാവ്യത ഏകദേശം ln|''u''/(''u''&nbsp;−&nbsp;1)| എന്നതിനാലാണിത്.<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 352</ref> ഹരണഫലമായി 1, 2, 3, 4 എന്ന സംഖ്യകൾ ലഭിക്കാനുള്ള സംഭാവ്യത യഥാക്രമം ഏകദേശം 41.5%, 17.0%, 9.3%, 5.9% ഇങ്ങനെയാണെന്നു കാണാം. വ്യവകലനം ഹരണത്തെക്കാൽ സങ്കീർണ്ണത കുറഞ്ഞ സംക്രിയയായതിനാൽ (പ്രത്യേകിച്ച് വലിയ സംഖ്യകൾക്ക്<ref>{{cite book | last = Wagon | first = S. | authorlink = Stan Wagon | year = 1999 | title = Mathematica in Action | url = https://archive.org/details/mathematicaactio00wago_723 | publisher = Springer-Verlag | location = New York | isbn = 0-387-98252-3 | pages = [https://archive.org/details/mathematicaactio00wago_723/page/n359 335]–336}}</ref>) വ്യവകലനമുപയോഗിക്കുന്ന മൂല അൽഗൊരിതത്തിന് ഹരണമുപയോഗിക്കുന്ന അൽഗൊരിതത്തോട് കിടനിൽക്കാനാകും.<ref>{{Harvnb|Cohen|1993|p=14}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ [[binary GCD algorithm|ബൈനറി രൂപം]] ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതാണ്.<ref>{{Harvnb|Cohen|1993|pp=14–15, 17–18}}</ref> പടികളുടെ എണ്ണവും ഒരു പടി ചെയ്യാനെടുക്കുന്ന സമയവുമുപയോഗിച്ച് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സമയസങ്കീർണ്ണത തുടക്കത്തിലെ സംഖ്യകളിലെ ശരാശരി അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണമായ ''h'' ന്റെ രണ്ടാംകൃതിയാണെന്ന് (''h''²) കാണാം. ''r''₀,&nbsp;''r''₁,&nbsp;…,&nbsp;''r''_''N''−1 എന്നീ ശിഷ്ടങ്ങളുടെ അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണം ''h''₀, ''h''₁, …, ''h''_''N''−1 ആണെന്നെടുക്കുക. പടികളുടെ എണ്ണം ''h'' നോടൊപ്പം രേഖീയമായാണ് വർദ്ധിക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ അൽഗൊരിതം എടുക്കുന്ന ആകെ സമയം :<math> O\Big(\sum_{i<N}h_i(h_i-h_{i+1}+2)\Big)\subseteq O\Big(h\sum_{i<N}(h_i-h_{i+1}+2) \Big) \subseteq O(h(h_0+2N))\subseteq O(h^2)</math> ആണെന്ന് വരുന്നു. === മറ്റു രീതികൾ === യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ലാളിത്യം കാരണം അതിന് വളരെ പ്രചാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് ചെറിയ സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാൻ അൽഗൊരിതം വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book | last = Sorenson | first = Jonathan P. | contribution = An analysis of the generalized binary GCD algorithm | mr = 2076257 | pages = 327–340 | publisher = American Mathematical Society | location = Providence, RI | series = Fields Institute Communications | title = High primes and misdemeanours: lectures in honour of the 60th birthday of Hugh Cowie Williams | volume = 41 | year = 2004 | url = https://books.google.com/books?id=udr3tHHwBl0C&pg=PA327 | quote = The algorithms that are used the most in practice today [for computing greatest common divisors] are probably the binary algorithm and Euclid's algorithm for smaller numbers, and either Lehmer's algorithm or Lebealean's version of the ''k''-ary GCD algorithm for larger numbers.| isbn = 9780821887592 }}</ref> ഉസാഘ കാണാനുപയോഗിക്കുന്ന മറ്റ് രീതികളുടെ കാര്യക്ഷമത യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാം. ''a'', ''b'' എന്ന സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാനുള്ള ഒരു വഴി അവയുടെ പൊതു ഘടകങ്ങളെല്ലാം കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ്, ഈ ഘടകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വലുതാണ് ഉസാഘ. 2 മുതൽ ചെറിയ സംഖ്യയായ ''b'' വരെയുള്ള എല്ലാ സംഖ്യകളെക്കൊണ്ടും ഹരിച്ചു നോക്കി പൊതു ഘടകങ്ങൾ കണ്ടുപിടിക്കാം. ഇതിനെടുക്കുന്ന ക്രിയകളുടെ എണ്ണം ''b'' വലുതാകുന്നതിനനുസരിച്ച് രേഖീയമായും ''b'' യിലെ അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണമനുസരിച്ച് [[എക്സ്പോണെൻഷ്യൽ വളർച്ച|ഘാതാങ്കമായും]] (exponential) വളരുന്നു. [[#പശ്ചാത്തലം: ഉത്തമ സാധാരണ ഘടകം|മുകളിൽ]] വിവരിച്ചതുപോലെ ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും പൊതുവായ അഭാജ്യ ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണനഫലമായതിനാൽ ആ വിധത്തിലും ഉസാഘ ക്കണ്ടുപിടിക്കാം.<ref name="Schroeder_21" /> എന്നാൽ പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ [[ഘടകക്രിയ]] ചെയ്യാനുള്ള അൽഗൊരിതങ്ങളും ഉയർന്ന സമയസങ്കീർണ്ണതയുള്ളവയായതിനാൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തോളം കാര്യക്ഷമമല്ല. ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ ഘടകക്രിയ ചെയ്യൽ പ്രയാസമാണ് എന്നതാണ് പല ആധുനിക ഗൂഢാലേഖനവിദ്യകളുടെയും അടിസ്ഥാനം.<ref name="Schroeder_216" /> കമ്പ്യൂട്ടറിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന [[ദ്വയാങ്കസംഖ്യാവ്യവസ്ഥ]] അടിസ്ഥാനമാക്കി ഹരണത്തിനു പകരം കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ ചെയ്യാവുന്ന സംക്രിയകളുപയോഗിച്ച് ഉസാഘ കാണുന്ന രീതിയാണ് [[binary GCD algorithm|ദ്വയാങ്ക ഉസാഘ അൽഗൊരിതം]].<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, pp. 321–323</ref><ref>{{cite journal | last = Stein | first = J. | year = 1967 | title = Computational problems associated with Racah algebra | url = https://archive.org/details/journal-of-computational-physics_1967-02_1_3/page/397 | journal = Journal of Computational Physics | volume = 1 | pages = 397–405 | doi = 10.1016/0021-9991(67)90047-2 | issue = 3| bibcode = 1967JCoPh...1..397S }}</ref> ഈ അൽഗൊരിതത്തിന്റെയും [[സമയസങ്കീർണ്ണത]] ''O''(''h''²) ആണെങ്കിലും സാധാരണ കമ്പ്യൂട്ടറുകളിൽ അത് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തെക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഉസാഘ കാണുന്നു.<ref name="Crandall_2001">{{harvnb|Crandall|Pomerance|2001}}, pp. 77–79, 81–85, 425–431</ref> ''a'' യുടെയും ''b'' യുടെയും ആദ്യ അക്കങ്ങൾ മാത്രം പരിശോധിച്ച് കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കും.<ref>{{harvnb|Knuth|1997}}, p. 328</ref><ref>{{cite journal | last = Lehmer|first = D. H.|authorlink=Derrick Henry Lehmer | year = 1938 | title = Euclid's Algorithm for Large Numbers | journal = The American Mathematical Monthly | volume = 45 | pages = 227–233 | doi = 10.2307/2302607 | jstor = 2302607 | issue = 4}}</ref> ഇതുപോലെ മറ്റ് സംഖ്യാവ്യവസ്ഥകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയും (''k''-ary അൽഗൊരിതങ്ങൾ) ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാനുള്ള അൽഗൊരിതങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാം,<ref>{{cite journal | last = Sorenson |first=J. | year = 1994 | title = Two fast GCD algorithms | journal = J. Algorithms | volume = 16 | pages = 110–144 | doi = 10.1006/jagm.1994.1006}}</ref> ഇവ അഞ്ചിരട്ടി വരെ വേഗത്തിൽ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | last = Weber |first=K. | year = 1995 | title = The accelerated GCD algorithm | journal = ACM Trans. Math. Softw. | volume = 21 | pages = 111–122 | doi = 10.1145/200979.201042}}</ref> ദ്വയാങ്ക അൽഗൊരിതത്തിന്റെ പൊതു തത്ത്വങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഏത് സംഖ്യാവ്യവസ്ഥയിലും ഉസാഘ കാണാനുള്ള വേഗം കൂട്ടുന്ന അൽഗൊരിതമാണ് [[Lehmer's GCD algorithm|ലെഹ്മറുടെ ഉസാഘ അൽഗൊരിതം]]. വളരെ വലിയ സംഖ്യകളുടെ (25,000 ലേറെ അക്കങ്ങൾ) ഉസാഘ കാണാനുള്ള [[quasilinear time|ക്വാസിലീനിയർ]] അൽഗൊരിതങ്ങളുമുണ്ട്.<ref>{{cite book | last1 = Aho|first1= A.|author1-link=Alfred Aho|last2= Hopcroft|first2= J.|author2-link=John Hopcroft|last3=Ullman|first3=J.|author3-link=Jeffrey Ullman | year = 1974 | title = The Design and Analysis of Computer Algorithms | url = https://archive.org/details/designanalysisco00ahoa_502| publisher = Addison–Wesley | location = New York | pages = [https://archive.org/details/designanalysisco00ahoa_502/page/n309 300]–310 | isbn = 0-201-00029-6}}</ref> ഷോൺഹാഗെ,<ref>{{cite journal | last = Schönhage|first= A. |authorlink=Arnold Schönhage| title = Schnelle Berechnung von Kettenbruchentwicklungen |language=de | journal = Acta Informatica | volume = 1 | pages = 139–144 | doi = 10.1007/BF00289520 | year = 1971 | issue = 2}}</ref><ref>{{cite book | last = Cesari|first= G. | year = 1998 | chapter = Parallel implementation of Schönhage's integer GCD algorithm | title = Algorithmic Number Theory: Proc. ANTS-III, Portland, OR | editor = G. Buhler | publisher = Springer-Verlag | location = New York | pages = 64–76|volume=1423|series=Lecture Notes in Computer Science}}</ref> സ്റ്റെഹ്ലെ-സിമ്മെർമാൻ<ref>{{cite book | last1 = Stehlé|first1=D.|last2=Zimmermann|first2=P. | year = 2005 | chapter = [[Gal's accurate tables]] method revisited | title = Proceedings of the [[17th IEEE Symposium on Computer Arithmetic]] ([[ARITH-17]]) | publisher = [[IEEE Computer Society Press]] | location = Los Alamitos, CA}}</ref> മുതലായവരുടെ അൽഗൊരിതങ്ങൾ ഉദാഹരണമാണ്. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ [[#മാട്രിക്സ് രീതി|മാട്രിക്സ് രീതി]] ആണ് ഇവയ്ക്കടിസ്ഥാനം. ഇവയുടെ സമയസങ്കീർണ്ണത പൊതുവെ {{nowrap|''O''(''h'' (log ''h'')² (log log ''h''))}} ആണ്.<ref name="Crandall_2001" /><ref name="Moller08">{{cite journal | last = Möller|first= N. | title = On Schönhage's algorithm and subquadratic integer gcd computation | journal = Mathematics of Computation | volume = 77 | pages = 589–607 | doi = 10.1090/S0025-5718-07-02017-0 | year = 2008 | url=http://www.lysator.liu.se/~nisse/archive/sgcd.pdf | issue = 261| bibcode = 2008MaCom..77..589M }}</ref> == സാമാന്യവത്കരണങ്ങൾ == സാധാരണ ഗതിയിൽ എണ്ണൽ സംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാനാണ് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നതെങ്കിലും [[വാസ്തവികസംഖ്യ]]കൾക്കായും [[ബഹുപദം|ബഹുപദങ്ങൾ]],<ref name="Lang_1984"/> [[ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കൾ,<ref name="weinberger"/> [[ഹുർവിറ്റ്സ് ക്വാട്ടേർണിയൻ|ഹുർവിറ്റ്സ് ക്വാട്ടേർണിയനുകൾ]]<ref name="stillwell151-152"/> മുതലായ ഗണിതഘടനകൾക്കായും അൽഗൊരിതത്തെ സാമാന്യവത്കരിക്കാം. ഇത്തരം ഗണിതഘടനകളിൽ [[അനന്യമായ ഘടകക്രിയ]] സാധ്യമാണ് എന്ന് തെളിയിക്കാൻ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കുന്നു. അതായത്, ഘടനയിലെ അംഗങ്ങളെ [[അച്ഛേദ്യ അംഗം|അച്ഛേദ്യമായ അംഗങ്ങളാക്കി]] (ഘടനയിൽ അഭാജ്യസംഖ്യകൾക്ക് സമാനമായ അംഗങ്ങളാണിവ) ഘടകക്രിയ നടത്താൻ ഒരു വഴിയേ ഉള്ളൂ എന്ന് തെളിയിക്കാം. സംഖ്യാസിദ്ധാന്തത്തിലെ പല തെളിവുകളുടെയും അടിസ്ഥാനം അനന്യമായ ഘടകക്രിയയാണ്. === ഭിന്നകസംഖ്യകളും വാസ്തവികസംഖ്യകളും === യൂക്ലിഡ് [[എലിമെന്റ്സ്|എലിമെന്റ്സിലെ]] പത്താം പുസ്തകത്തിൽ വിവരിച്ചതുപോലെ [[വാസ്തവികസംഖ്യ]]കൾക്കും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം. {{mvar|a}}, {{mvar|b}} എന്ന വാസ്തവികസംഖ്യകളിൽ നിന്നും ഇവ പൂർണ്ണസംഖ്യാഗുണിതങ്ങളായി വരുന്ന {{mvar|g}} എന്ന വാസ്തവികസംഖ്യ കാണുകയാണ് അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതായത്, {{math|1=''a'' = ''mg''}}, {{math|1=''b'' = ''ng''}} എന്ന സമവാക്യങ്ങൾ ശരിയായി വരുകയും {{mvar|m}}, {{mvar|n}} എന്നിവ പൂർണ്ണസംഖ്യകളാവുകയും വേണം.<ref name="Weil_1983" /> {{mvar|a}} യുടെയും {{mvar|b}} യുടെയുമിടയിൽ ഒരു പൂർണ്ണസംഖ്യാബന്ധം (integer relation) കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിനു തുല്യമാണിത്; അതായത്, {{math|1=''sa'' + ''tb'' = 0}} എന്ന സമവാക്യമനുസരിക്കുന്ന {{mvar|s}}, {{mvar|t}} എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ കണ്ടുപിടിക്കുക. രണ്ട് നീളങ്ങൾ [[Commensurability (mathematics)|സാനുപാതമാണോ]] എന്ന ചോദ്യത്തിനുത്തരമായാണ് യൂക്ലിഡ് ഈ രീതി വികസിപ്പിച്ചത്.<ref>{{cite book | last1 = Boyer |first1=C. B.|last2= Merzbach|first2=U. C. |author2-link=Uta Merzbach| year = 1991 | title = A History of Mathematics | url = https://archive.org/details/historymathemati00boye_328 | edition = 2nd | publisher = Wiley | location = New York | isbn = 0-471-54397-7 | pages = [https://archive.org/details/historymathemati00boye_328/page/n135 116]–117}}</ref><ref>{{cite book | authorlink = Florian Cajori|last=Cajori|first= F, | year = 1894 | title = A History of Mathematics | url = https://archive.org/details/historyofmathema001062mbp| publisher = Macmillan | location = New York | page = [https://archive.org/details/historyofmathema001062mbp/page/n79 70] | isbn = 0-486-43874-0}}</ref> വാസ്തവികസംഖ്യകൾക്കു മേൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അൽഗൊരിതവുമായി രണ്ടു വ്യത്യാസങ്ങൾ കാണാം. ഹരണഫലങ്ങളായ {{math|''q''_''k''}} മുമ്പത്തെപ്പോലെ പൂർണ്ണസംഖ്യകളാണെങ്കിലും ശിഷ്ടങ്ങളായ {{math|''r''_''k''}} വാസ്തവികസംഖ്യകളാണ് എന്നതാണ് ആദ്യത്തെ വ്യത്യാസം. അൽഗൊരിതത്തിലെ പടികളുടെ എണ്ണം പരിമിതമല്ല എന്നതാണ് രണ്ടാമത്തേത്. {{mvar|N}} പടികളോടെ അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുക {{math|''a''/''b''}} [[ഭിന്നകസംഖ്യ]]യാകുമ്പോൾ (അതായത്, രണ്ടു പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അനുപാതം‌) മാത്രമാണ്, :<math>\frac{a}{b} = \frac{mg}{ng} = \frac{m}{n}.</math> ഇങ്ങനെ വരുമ്പോൾ ഈ [[ഭിന്നം|ഭിന്നത്തെ]] {{math|1=[''q''₀; ''q''₁, ''q''₂, ..., ''q''_''N'']}} എന്നിങ്ങനെ ഒരു പരിമിത [[സതതഭിന്നം|സതതഭിന്നമായി]] എഴുതാനാകും. അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ {{math|''a''/''b''}} ഒരു [[അഭിന്നകസംഖ്യ]]യായിരിക്കും, അതിന്റെ സതതഭിന്നമായ {{math|1=[''q''₀; ''q''₁, ''q''₂, …]}} അനന്തവും.<ref>{{cite book|title=Algorithmic Cryptanalysis|first=Antoine|last=Joux|publisher=CRC Press|year=2009|isbn=9781420070033|url=https://books.google.com/books?id=buQajqt-_iUC&pg=PA33|page=33}}</ref> ഇങ്ങനെ അനന്തമായ സതതഭിന്നങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണമാണ് [[സുവർണ്ണാനുപാതം|സുവർണ്ണാനുപാതവും]] ({{math|1=''φ'' = [1; 1, 1, ...]}}) [[രണ്ടിന്റെ വർഗ്ഗമൂലം|രണ്ടിന്റെ വർഗ്ഗമൂലവും]] ({{math|1={{sqrt|2}} = [1; 2, 2, ...]}}‌).<ref>{{cite book|title=Mathematical Omnibus: Thirty Lectures on Classic Mathematics|first1=D. B.|last1=Fuks|first2=Serge|last2=Tabachnikov|authorlink2=Sergei Tabachnikov|publisher=American Mathematical Society|year=2007|isbn=9780821843161|page=13|url=https://books.google.com/books?id=IiG9AwAAQBAJ&pg=PA13}}</ref> {{math|''a''/''b''}} എന്ന വാസ്തവികസംഖ്യകളുടെ അനുപാതങ്ങൾ [[almost all|ഏതാണ്ടെല്ലാം]] തന്നെ അഭിന്നകങ്ങളായതിനാൽ അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കാതിരിക്കാനാണ് കൂടുതൽ സാധ്യത.<ref>{{cite book|title=The Universal Book of Mathematics: From Abracadabra to Zeno's Paradoxes|first=David|last=Darling|authorlink=David J. Darling|publisher=John Wiley & Sons|year=2004|isbn=9780471667001|url=https://books.google.com/books?id=HrOxRdtYYaMC&pg=PA175|page=175|contribution=Khintchine's constant}}</ref> അനന്തമായ സതതഭിന്നത്തെ ''k'' പടികൾക്കു ശേഷം മുറിക്കാം. ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന {{math|1=[''q''₀; ''q''₁, ''q''₂, ..., ''q''_''k'']}} എന്ന പരിമിത സതതഭിന്നം {{math|''a''/''b''}} യുടെ ഏകദേശവില നൽകുന്നു. {{mvar|k}} യുടെ വില വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ഈ ഏകദേശനം കൂടുതൽ കൃത്യമായി വരുന്നു. ''k''ആമത്തെ പടിയിലെ ഏകദേശവില {{math|''m''_''k''/''n''_''k''}} ആണ്, ഈ അനുക്രമത്തെ [[Convergent (continued fraction)|അഭിസാരി]] (convergent) എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഈ ഭിന്നത്തിലെ അംശവും ഛേദവും സഹ-അഭാജ്യമായ പൂർണ്ണസംഖ്യകളാണ്, ഇവ താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ആവർത്തനബന്ധം അനുസരിക്കുന്നു, :<math>\begin{align} m_k &= q_k m_{k-1} + m_{k-2} \\ n_k &= q_k n_{k-1} + n_{k-2}. \end{align}</math> {{math|1=''m''₋₁ = ''n''₋₂ = 1}}, {{math|1=''m''₋₂ = ''n''₋₁ = 0}} എന്ന അടിസ്ഥാനവിലകളോടെയാണ് ആവർത്തനബന്ധം ആരംഭിക്കുന്നത്. {{math|''m''_''k''/''n''_''k''}} എന്ന അഭിസാരി {{math|''a''/''b''}} യെ ഏകദേശനം ചെയ്യുന്ന ഭിന്നകങ്ങളിൽ ഛേദം {{math|''n''_''k''}} ആയുള്ളവയിൽ വച്ച് ഏറ്റവും കൃത്യമായിരിക്കും:<ref>{{cite book|title=Explorations in Quantum Computing|first=Colin P.|last=Williams|publisher=Springer|year=2010|isbn=9781846288876|url=https://books.google.com/books?id=QE8S--WjIFwC&pg=PA277|pages=277–278}}</ref> :<math> \left|\frac{a}{b} - \frac{m_k}{n_k}\right| < \frac{1}{n_k^2}.</math> ===ബഹുപദങ്ങൾ=== ഒരു ചരത്തിനുമേലുള്ള (''x'' എന്നെടുക്കുക) ബഹുപദങ്ങളെ കൂട്ടുകയും ഗുണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനു പുറമെ അവയെ അച്ഛേദ്യ ബഹുപദങ്ങളുടെ (അഭാജ്യസംഖ്യകൾക്ക് സമാനമായ അംഗങ്ങളാണിവ) ഗുണനഫലമായി എഴുതാനും സാധിക്കും. {{math|''a''(''x'')}}, {{math|''b''(''x'')}} എന്ന ബഹുപദങ്ങളുടെ പൊതുവായ അച്ഛേദ്യ ബഹുപദ ഘടകങ്ങളുടെ ഗുണനഫലമാണ് അവയുടെ ബഹുപദ ഉസാഘയായ {{math|''g''(''x'')}}. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് ബഹുപദ ഉസാഘ കണ്ടുപിടിക്കാം.<ref name="Lang_1984" >{{cite book | authorlink = Serge Lang|last=Lang|first= S. | year = 1984 | title = Algebra | url = https://archive.org/details/algebra0000lang| edition = 2nd | publisher = Addison–Wesley | location = Menlo Park, CA | isbn = 0-201-05487-6 | pages = [https://archive.org/details/algebra0000lang/page/190 190]–194}}</ref> പൂർണ്ണസംഖ്യകളൂടെ അൽഗൊരിതത്തിന് സമാനമായാണ് ഇവിടെയും ഉസാഘ കാണുന്നത്. {{mvar|k}} ആമത്തെ പടിയിൽ ഹരണഫലമായ {{math|''q''_''k''(''x'')}} എന്ന ബഹുപദവും {{math|''r''_''k''(''x'')}} എന്ന ശിഷ്ട ബഹുപദവും കണ്ടുപിടിക്കുന്നു. ഇവ താഴെക്കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ആവർത്തനബന്ധം അനുസരിക്കുന്നു, :<math>r_{k-2}(x) = q_k(x)r_{k-1}(x) + r_k(x).</math> {{math|1=''r''₋₂(''x'') = ''a''(''x'')}}, {{math|1=''r''₋₁(''x'') = ''b''(''x'')}} എന്ന വിലകളോടെയാണ് അൽഗൊരിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. {{math|''q''_''k''(''x'') ''r''_''k''−1(''x'')}} ന്റെ ആദ്യത്തെ പദം {{math|''r''_''k''−2(''x'')}} ന്റെ ആദ്യത്തെ പദത്തിന് തുല്യമാവുന്ന തരത്തിലാണ് ഹരണഫലം കാണുന്നത്. ഓരോ പടിയിലും ഹരണഫല ബഹുപദത്തിന്റെ കൃതി കുറഞ്ഞുവരുമെന്ന് ഇത് ഉറപ്പുവരുത്തുന്നു.: {{math|deg[''r''_''k''(''x'')] &lt; deg[''r''_''k''−1(''x'')]}}. ബഹുപദങ്ങളുടെ കൃതി ഒരിക്കലും പൂജ്യത്തിൽ കുറവാവുകയില്ല എന്നതിനാൽ അൽഗൊരിതം പരിമിത എണ്ണം പടികൾക്കു ശേഷം അവസാനിക്കും. ഏറ്റവുമൊടുവിൽ ലഭിക്കുന്ന പൂജ്യമല്ലാത്ത ശിഷ്ടമാണ് {{math|''a''(''x'')}} ന്റെയും {{math|''b''(''x'')}} ന്റെയും ഉസാഘ.<ref>{{Harvnb|Cox|Little|O'Shea|1997|pp=37–46}}</ref> ഉദാഹരണമായി, താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന നാലം കൃതി ബഹുപദങ്ങളുടെ (ഇവയുടെ ഘടകക്രിയ കൊടുത്തിരിക്കുന്നു) ഉസാഘ കാണുന്നതെങ്ങനെയെന്നു നോക്കാം :<math>\begin{align} a(x) &= x^4 - 4x^3 + 4x^2 - 3x + 14 = (x^2 - 5x + 7)(x^2 + x + 2) \qquad \text{and}\\ b(x) &= x^4 + 8x^3 + 12x^2 + 17x + 6 = (x^2 + 7x + 3)(x^2 + x + 2). \end{align}</math> {{math|''a''(''x'')}} നെ {{math|''b''(''x'')}} കൊണ്ടു [[ബഹുപദ ഹരണം|ഹരിച്ചാൽ]] ശിഷ്ടം {{math|1=''r''₀(''x'') = ''x''³ + (2/3)''x''² + (5/3)''x'' − (2/3)}} ലഭിക്കുന്നു. അടുത്ത പടിയിൽ {{math|''b''(''x'')}} നെ {{math|''r''₀(''x'')}} കൊണ്ട് ഹരിച്ച് ശിഷ്ടം {{math|1=''r''₁(''x'') = ''x''² + ''x'' + 2}} ലഭിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തെ പടിയിൽ ശിഷ്ടത്തിന്റെ കൃതി കുറഞ്ഞതു കാണാം. ഒടുവിൽ {{math|''r''₀(''x'')}} നെ {{math|''r''₁(''x'')}} കൊണ്ടു ഹരിച്ചാൽ ശിഷ്ടം വരില്ലെന്നും അതിനാൽ {{math|''a''(''x'')}} ന്റെയും {{math|''b''(''x'')}} ന്റെയും ഉസാഘ {{math|''r''₁(''x'')}} ആണെന്നും കാണാം. ബഹുപദങ്ങളെ ഘടകക്രിയ ചെയ്തപ്പോൾ ലഭിച്ച പൊതു ഘടകം തന്നെയാണിത്. പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ മേൽ വിവരിച്ച ഉപയോഗങ്ങളിൽ പലതും ബഹുപദങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Schroeder|2005|pp=254–259}}</ref> ബഹുപദങ്ങളുടെ രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ നിർദ്ധരിക്കാനും ചൈനീസ് ശിഷ്ട പ്രമേയത്തിനും അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം, ബഹുപദങ്ങളുടെ സതതഭിന്നങ്ങൾ നിർവചിക്കുകയും ചെയ്യാം. ബഹപദങ്ങളുടെ യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതത്തിന് വേറെയും ഉപയോഗങ്ങളുണ്ട്. ഒരു ബഹുപദ സമവാക്യത്തിന് ഏതെങ്കിലും ഇടവേയിൽ നിർദ്ധാരണം കാണാൻ സഹായിക്കുന്ന [[Sturm chain|സ്റ്റുർമ് ശൃംഖല]] ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതാണ്.<ref>{{cite book|title=Convolutions in French Mathematics, 1800-1840: From the Calculus and Mechanics to Mathematical Analysis and Mathematical Physics. Volume II: The Turns|first=Ivor|last=Grattan-Guinness|authorlink=Ivor Grattan-Guinness|publisher=Birkhäuser|series=Science Networks: Historical Studies|volume=3|location=Basel, Boston, Berlin|year=1990|isbn=9783764322380|page=1148|url=https://books.google.com/books?id=_GgioErrbW8C&pg=PA1148|quote=Our subject here is the 'Sturm sequence' of functions defined from a function and its derivative by means of Euclid's algorithm, in order to calculate the number of real roots of a polynomial within a given interval}}</ref> [[കണ്ട്രോൾ തിയറി]] യിലെ [[Routh–Hurwitz stability criterion|റൂത്ത്-ഹുർവിറ്റ്സ് സ്ഥിരത മാനദണ്ഡത്തിൽ]] സ്റ്റുർമ് ശൃംഖല ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|title=Solving Ordinary Differential Equations I: Nonstiff Problems|series=Springer Series in Computational Mathematics|volume=8|first1=Ernst|last1=Hairer|first2=Syvert P.|last2=Nørsett|first3=Gerhard|last3=Wanner|edition=2nd|publisher=Springer|year=1993|isbn=9783540566700|pages=81ff|url=https://books.google.com/books?id=F93u7VcSRyYC&pg=PA81|contribution=The Routh–Hurwitz Criterion}}</ref> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാൻ ബഹുപദങ്ങളുടെ ഗുണോത്തരങ്ങൾ പൂർണ്ണസംഖ്യകളോ വാസ്തവികസംഖ്യകളോ മിശ്രസംഖ്യകൾ പോലുമോ ആകണമെന്ന് നിർബന്ധമില്ല. മേൽ വിവരിച്ച പരിമിത ക്ഷേത്രങ്ങൾ ({{math|GF(''p'')}}) പോലുള്ള ഏതെങ്കിലും ക്ഷേത്രത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ഗുണോത്തരങ്ങളായ ബഹുപദങ്ങൾക്കുമേലും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം. പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കു മേൽ അൽഗൊരിതം പ്രയോഗിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് മേലെ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഇത്തരം ബഹുപദങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും ശരിയായി വരുന്നു..<ref name="Lang_1984" /> === ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ === [[File:Gaussian primes.svg|thumb|{{math|''u''² + ''v''²}} ന്റെ വില 500ൽ കുറവുള്ള ഗോസിയൻ അഭാജ്യസംഖ്യകൾ ({{math|''u'' + ''vi''}})]] {{math|1=''α'' = ''u'' + ''vi''}} എന്ന രൂപത്തിൽ എഴുതാവുന്ന മിശ്രസംഖ്യകളാണ് [[ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കൾ. ഇവിടെ {{mvar|u}}, {{mvar|v}} എന്നിവ സാധാരണ പൂർണ്ണസംഖ്യകളും {{mvar|i}} എന്നത് [[സാങ്കല്പിക ഏകകം|-1 ന്റെ വർഗ്ഗമൂലവുമാണ്]].<ref name="Stillwell_2003" /> യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ പരിഷ്കരിച്ച രൂപമുപയോഗിച്ച് [[#ബെസു അനന്യത|മുകളിൽ]] വിവരിച്ച രീതിയിൽ ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ഘടകക്രിയ അനന്യമാണെന്ന് തെളിയിക്കാനാകും..<ref name="Gauss_1832">{{cite journal | authorlink = Carl Friedrich Gauss|last=Gauss|first=C. F. | year = 1832 | title = Theoria residuorum biquadraticorum | journal = Comm. Soc. Reg. Sci. Gött. Rec. | volume = 4}} Reprinted in {{cite book|first=C. F.|last=Gauss|year=2011|chapter=Theoria residuorum biquadraticorum commentatio prima |title=Werke|volume=2|publisher=Cambridge Univ. Press|pages=65–92|doi=10.1017/CBO9781139058230.004}} and {{cite book|first=C. F.|last=Gauss|year=2011|chapter=Theoria residuorum biquadraticorum commentatio secunda|title=Werke|volume=2|publisher=Cambridge Univ. Press|pages=93–148|doi=10.1017/CBO9781139058230.005}}</ref> എല്ലാ [[പൈതഗോറിയൻ ത്രയം|പൈതഗോറിയൻ ത്രയങ്ങളും]] കണ്ടുപിടിക്കാനും [[ഫെർമയുടെ രണ്ടു വർഗ്ഗ പ്രമേയം]] തെളിയിക്കാനും ഘടകക്രിയയുടെ അനന്യത ഉപയോഗിക്കാം.<ref name="Stillwell_2003">{{Harvnb|Stillwell|2003|pp=101–116}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, യൂക്ലിഡിയൻ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ സഹായം കൂടാതെ തന്നെ മറ്റു വഴികളിലും ഇത്തരം പ്രമേയങ്ങൾ തെളിയിക്കാവുന്നതാണ്. {{mvar|α}}, {{mvar|β}} എന്ന ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ഉസാഘ കാണാനുള്ള അൽഗൊരിതം സാധാരണ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കായുള്ള അൽഗൊരിതത്തിന് വളരെ സമാനമാണെങ്കിലും രണ്ട് വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്.<ref name="hensley">{{cite book|title=Continued Fractions|first=Doug|last=Hensley|publisher=World Scientific|year=2006|isbn=9789812564771|page=26|url=https://books.google.com/books?id=k3PVXFkweKgC&pg=PA26}}</ref> മുമ്പത്തെപ്പോലെത്തന്നെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ {{mvar|k}} ആമത്തെ പടിയിൽ താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ആവർത്തനബന്ധമനുസരിക്കുന്ന {{math|''q''_''k''}} എന്ന ഹരണഫലവും {{math|''r''_''k''}} എന്ന ശിഷ്ടവും കണ്ടുപിടിക്കുകയാണ് ലക്ഷ്യം, :<math>r_k = r_{k-2} - q_k r_{k-1}.</math> ഇവിടെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലെ ശിഷ്ടങ്ങൾ {{math|1=''r''_''k''−2 = ''α''}}, {{math|1=''r''_''k''−1 = ''β''}} എന്നിവയാണ്. ഓരോ പടിയിലും ശിഷ്ടം മുമ്പത്തേതിനെക്കാൾ കുറവായിരിക്കുകയും ചെയ്യും: {{math|{{mabs|''r''_''k''}} &lt; {{mabs|''r''_''k''−1}}}}. ഹരണഫലങ്ങളും ശിഷ്ടങ്ങളും പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കു പകരം ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളായിരിക്കും എന്നതാണ് പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കായുള്ള യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ വ്യത്യാസം. {{math|''α''/''β''}} എന്ന മിശ്രസംഖ്യാഭിന്നത്തിന്റെ വാസ്തവികഭാഗത്തെയും സാങ്കല്പികഭാഗത്തെയും ഏറ്റവുമടുത്ത പൂർണ്ണസംഖ്യകളുമായി ഏകദേശനം ചെയ്താണ് ഹരണഫലങ്ങളായ {{math|''q''_''k''}} കണ്ടുപിടിക്കുന്നത്.<ref name="hensley"/> മിശ്രസംഖ്യകളായ ശിഷ്ടങ്ങളിൽ വലുതും ചെറുതും ഏത് എന്ന് കണക്കാക്കുന്ന രീതിയാണ് പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അൽഗൊരിതത്തിൽ നിന്നുള്ള രണ്ടാമത്തെ വ്യത്യാസം. ഇതിനായി {{math|1=''f''(''u'' + ''vi'') = ''u''² + ''v''²}} എന്ന norm നിർവചിക്കുന്നു, മിശ്രസംഖ്യയുടെ മാപാങ്കത്തിന്റെ വർഗ്ഗമായ ഇത് ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യയെ സാധാരണ പൂർണ്ണസംഖ്യയാക്കി മാറ്റുന്ന ഫലനമാണ്. അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഓരോ പടിയിലും ശിഷ്ടത്തിന്റെ norm ആയ {{math|''f''(''r''_''k'')}} മുമ്പത്തെ പടിയിലെ {{math|''f''(''r''_''k''−1)}} നെക്കാൾ കുറവായിരിക്കും. Norm പൂജ്യത്തിൽ കുറവല്ലാത്ത പൂർണ്ണസംഖ്യയായതിനാലും ഓരോ പടിയിലും കുറഞ്ഞുവരുന്നതിനാലും പരിമിത എണ്ണം പടികൾക്കുശേഷം അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കണം.<ref>{{cite book|title=Theory of Algebraic Integers|series=Cambridge Mathematical Library|first=Richard|last=Dedekind|authorlink=Richard Dedekind|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=9780521565189|pages=22–24|url=https://books.google.com/books?id=KZRBabJY4ewC&pg=PA222}}</ref> പൂജ്യത്തിനു മുമ്പ് ലഭിക്കുന്ന അവസാനത്തെ ശിഷ്ടമാണ് {{math|gcd(''α'', ''β'')}}, തുടക്കത്തിലെ {{mvar|α}}, {{mvar|β}} എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യകളെ ശിഷ്ടം വരാതെ ഹരിക്കാവുന്ന norm ഏറ്റവും കൂടിയ ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യയാണിത്. ഏകകങ്ങളായ {{math|±1}}, {{math|±''i''}} എന്നിവ കൊണ്ട് ഗുണിക്കാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട് എന്നതൊഴിച്ചാൽ ഈ ഉസാഘ അനന്യമാണ്.<ref>{{cite book|title=Numbers and Symmetry: An Introduction to Algebra|first1=Bernard L.|last1=Johnston|first2=Fred|last2=Richman|publisher=CRC Press|year=1997|isbn=9780849303012|page=44|url=https://books.google.com/books?id=koUfrlgsmUcC&pg=PA44}}</ref> പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ പല ഉപയോഗങ്ങളും ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കും ഉപയോഗിക്കാം. ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്കു മേൽ രേഖീയ ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങളും ചൈനീസ് ശിഷ്ടപ്രമേയവും നിർദ്ധരിക്കുന്നതും<ref>{{cite book|title=Introduction to Number Theory|url=https://archive.org/details/introductiontonu0000adam|first1=William W.|last1=Adams|first2=Larry Joel|last2=Goldstein|publisher=Prentice-Hall|year=1976|isbn=9780134912820|at=Exercise 24, p.&nbsp;205|quote=State and prove an analogue of the Chinese remainder theorem for the Gaussian integers.}}</ref> സതതഭിന്നങ്ങൾ നിർവചിക്കുന്നതും<ref name="hensley"/> ഉദാഹരണമാണ്. ===യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങൾ=== സങ്കലനം, ഗുണനം എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന രണ്ട് [[ദ്വയാങ്കസംക്രിയ]]കൾ നിർവചിച്ചിട്ടുള്ള {{mvar|R}} എന്ന ഗണത്തെ അതൊരു [[ക്രമവിനിമേയ വലയം|ക്രമവിനിമേയ വലയമായിരിക്കുകയും]] അതിനുമേൽ യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഒരു സാമാന്യരൂപം നിർവചിക്കാൻ സാധിക്കുകയും ചെയ്താൽ യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലം എന്നു വിളിക്കാം.<ref>{{Harvnb|Stark|1978|p=290}}</ref><ref>{{Harvnb|Cohn|1962|pp=104–105}}</ref> സങ്കലനം, ഗുണനം എന്ന പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും സംക്രിയകൾ സാധാരണ സംഖ്യകൾക്കുമേലുള്ള സംക്രിയകൾക്ക് സമാനമാകണമെന്നില്ല; [[ഗ്രൂപ്പ്|ഗ്രൂപ്പുകളിലോ]] [[മോണോയ്ഡ്|മോണോയ്ഡുകളിലോ]] ഉള്ളതുപോലെ സാമാന്യ സംക്രിയകളുമാകാം. എന്നിരുന്നാലും ഈ സംക്രിയകൾ അങ്കഗണിതത്തിലേതുപോലെ [[ക്രമനിയമം]], [[സാഹചര്യനിയമം]], [[വിതരണനിയമം]] എന്നിവ പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്. യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം നിർവചിക്കാനായി ഇതിനു പുറമെ {{mvar|R}} ലെ അംഗങ്ങളെ ധനപൂർണ്ണസംഖ്യകളിലേക്ക് കൊണ്ടുചെല്ലുന്ന {{mvar|f}} എന്ന ''യൂക്ലിഡിയൻ ഫലന''വും നിർവചിക്കേണ്ടതുണ്ട്. {{mvar|R}} ലെ {{mvar|a}}, {{mvar|b}} എന്ന ഏത് അംഗങ്ങളെടുത്താലും {{math|1=''a'' = ''qb'' + ''r''}} എന്ന സമവാക്യമനുസരിക്കുന്ന {{mvar|q}}, {{mvar|r}} എന്ന അംഗങ്ങളെ {{mvar|R}} ൽ തന്നെ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കുകയും {{math|''f''(''r'') &lt; ''f''(''b'')}} ആയിരിക്കുകയും വേണം.<ref>{{cite book|title=Concrete Abstract Algebra: From Numbers to Gröbner Bases|first=Niels|last=Lauritzen|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=9780521534109|page=130|url=https://books.google.com/books?id=BdAbcje-TZUC&pg=PA130|ref=harv}}</ref> ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾക്ക് [[#ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ|മുകളിൽ]] ഉപയോഗിച്ച norm യൂക്ലിഡിയൻ ഫലനത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{harvtxt|Lauritzen|2003}}, p.&nbsp;132</ref> {{mvar|f}} എന്ന ഫലനം ഗണത്തിനനുസരിച്ച് സംഖ്യകളുടെ പരിമാണമോ ബഹുപദങ്ങളുടെ കൃതിയോ ഒക്കെയാവാം.<ref>{{harvtxt|Lauritzen|2003}}, p.&nbsp;161</ref> അൽഗൊരിതത്തിന്റെ ഓരോ പടിയിലും ''f'' ന്റെ വില കുറഞ്ഞുവരുന്നു എന്നതാണ് പ്രധാനം; പൂജ്യത്തിൽ കുറയാത്ത പൂർണ്ണസംഖ്യയായതിനാൽ പരിമിത എണ്ണം പടികൾക്കു ശേഷം അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുകം. പൂജ്യത്തിൽ കുറയാത്ത പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ ശൂന്യമല്ലാത്ത ഏത് ഗണത്തിലും ഏറ്റവും ചെറിയ ഒരു അംഗമുണ്ട് എന്ന well-ordering principle ആണ് ഇതിനടിസ്ഥാനം.<ref name="sharpe">{{cite book|title=Rings and Factorization|first=David|last=Sharpe|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=9780521337182|page=55|url=https://books.google.com/books?id=Nmg4AAAAIAAJ&pg=PA55|ref=harv}}</ref> [[അങ്കഗണിതത്തിലെ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തം]] യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളിലൊക്കെയും സാധുവാണ്. അതായത്, ഒരു യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലത്തിലെ ഏത് അംഗത്തെയും വീണ്ടും ലഘൂകരിക്കാനാകാത്ത അംഗങ്ങളുടെ ഗുണനഫലമായി അനന്യമായ രീതിയിൽ ഘടകക്രിയ ചെയ്യാനാകും. എല്ലാ യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളും [[unique factorization domain|അനന്യ ഘടകക്രിയാ മണ്ഡലങ്ങളാണ്]] (unique factorization domain - UFD), എന്നാൽ അനന്യ ഘടകക്രിയാ മണ്ഡലങ്ങളെല്ലാം യൂക്ലിഡിയൻ ആയിരിക്കണമെന്നില്ല.<ref name="sharpe"/> ഏത് രണ്ട് അംഗങ്ങളുടെയും ഉസാഘ കാണാൻ സാധിക്കുന്ന [[GCD domain|ഉസാഘ മണ്ഡലങ്ങളുടെ]] (GCD domain) ഉപക്ലാസ്സുകളാണ് യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളും UFD കളും.<ref>{{harvtxt|Sharpe|1987}}, p.&nbsp;52</ref> അതായത്, ഉസാഘ മണ്ഡലങ്ങളിൽ അംഗജോടികൾക്കെല്ലാം ഉസാഘയുണ്ടെങ്കിലും അത് യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതമുപയോഗിച്ച് കണക്കുകൂട്ടാൻ സാധിക്കണമെന്നില്ല. യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളെല്ലാം [[principal ideal domain|പ്രിൻസിപൽ ഗുണജ മണ്ഡലങ്ങളാണ്]] (PID) - എല്ലാ ഗുണജങ്ങളും പ്രിൻസിപൽ ഗുണജങ്ങളായുള്ള [[പൂർണ്ണസംഖ്യാ മണ്ഡലം|പൂർണ്ണസംഖ്യാ മണ്ഡലങ്ങളാണ്]] (integral domain) ഇവ.<ref>{{harvtxt|Lauritzen|2003}}, p.&nbsp;131</ref> എല്ലാ പ്രിൻസിപൽ ഗുണജ മണ്ഡലങ്ങളും യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളാവണമെന്നില്ല. യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളിലെ അനന്യമായ ഘടകക്രിയയ്ക്ക് വളരെയധികം ഉപയോഗങ്ങളുണ്ട്. ഉദാഹരണമായി, ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളിലെ അനന്യ ഘടകക്രിയ [[പൈതഗോറിയൻ ത്രയം|പൈതഗോറിയൻ ത്രയങ്ങളുടെ]] സൂത്രവാക്യം കണ്ടുപിടിക്കാനും [[ഫെർമയുടെ രണ്ട് വർഗ്ഗ പ്രമേയം]] തെളിയിക്കാനും ഉപയോഗിക്കാം.<ref name="Stillwell_2003" /> [[ഫെർമയുടെ അവസാന സിദ്ധാന്തം]] തെളിയിക്കാൻ ഗബ്രിയേൽ ലാമേ 1847-ൽ ശ്രമിച്ചത് അനന്യ ഘടകക്രിയയുപയോഗിച്ചായിരുന്നു.<ref>{{cite journal | last = Lamé |first=G. |authorlink=Gabriel Lamé| year = 1847 | title = Mémoire sur la résolution, en nombres complexes, de l'équation Aⁿ + Bⁿ + Cⁿ = 0 |language=fr | journal = J. Math. Pures Appl. | volume = 12 | pages = 172–184}}</ref> {{mvar|x}}, {{mvar|y}} എന്നിവ പൂർണ്ണസംഖ്യകളായി വരുന്ന {{math|''x'' + ''ωy''}} എന്ന സംഖ്യകളുടെ (ഇവിടെ {{math|1=''ω'' = ''e''^{2''iπ''/''n''}}} എന്നത് 1 ന്റെ {{mvar|n}} ആം മൂലമാണ്. അതായത്, {{math|1=''ω''^''n'' = 1}}) അനന്യ ഘടകക്രിയയുപയോഗിക്കാനാണ് ലാമേ ശ്രമിച്ചത്. എന്നാൽ {{mvar|n}} ന്റെ ചില വിലകൾക്ക് മാത്രമേ അനന്യ ഘടകക്രിയ സാധ്യമാവുകയും ഈ വിധത്തിൽ ഫെർമയുടെ സിദ്ധാന്തം തെളിയിക്കാനാവുകയും ചെയ്യൂ. {{math|1=''n'' = 3}} ആയി വരുന്ന [[ഐസൻസ്റ്റൈൻ പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കൾ ഉദാഹരണമാണ്. {{mvar|n}} ന്റെ എല്ലാ വിലകൾക്കും അനന്യ ഘടകക്രിയ സാധ്യമല്ല എന്നതിനാൽ സിദ്ധാന്തം തെളിയിക്കാനുള്ള ഈ ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടു. ചില സൈക്ലോടോമിക് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ അനന്യ ഘടകക്രിയ സാധ്യമല്ല എന്നതാണ് [[ഏൺസ്റ്റ് കുമ്മർ]] [[ഗുണജസംഖ്യ]]കൾ എന്ന ആശയവും പിന്നീട് [[റിച്ചാർഡ് ഡെഡെകിൻഡ്]] [[ഗുണജം|ഗുണജങ്ങളും]] കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചത്.<ref>{{cite book|authorlink=Harold Edwards (mathematician) | last=Edwards|first=H.|title=Fermat's last theorem: a genetic introduction to algebraic number theory|url=https://archive.org/details/fermatslasttheor00hmed |year=2000|publisher=Springer|page=[https://archive.org/details/fermatslasttheor00hmed/page/n90 76]}}</ref> ====ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ അനന്യ ഘടകക്രിയ==== [[File:Eisenstein primes.svg|thumb|{{math|''u'' + ''vω''}} എന്ന രീതിയിലെഴുതാവുന്ന ഐസൻസ്റ്റൈൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളിൽ അഭാജ്യമായവയെ മിശ്രസംഖ്യാപ്രതലത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ {{mvar|ω}} എന്നത് 1 ന്റെ ഘനമൂലമാണ്. Norm 500 ൽ കുറവായ സംഖ്യകളാണ് ചിത്രത്തിലുള്ളത്.]] [[ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യ]]കളുടെ വലയങ്ങളിൽ ചിലത് യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലത്തിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളിൽ സാങ്കല്പിക ഏകകമായ ''i'' ക്കു പകരം {{mvar|ω}} എന്ന സംഖ്യ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ബീജീയഘടനയാണ് ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ. അതായത്, {{mvar|u}}, {{mvar|v}} എന്നിവ പൂർണ്ണസംഖ്യകളായി വരുന്ന {{math|''u'' + ''vω''}} എന്ന രൂപത്തിലെഴുതാവുന്ന സംഖ്യകളാണിത്. ഇവിടെ {{mvar|ω}} എന്ന സംഖ്യ {{mvar|D}} എന്ന പൂർണ്ണസംഖ്യയുടെ വിലയനുസരിച്ച് രണ്ട് രൂപത്തിൽ നിർവചിക്കാം. {{mvar|D}} നാലിന്റെ ഒരു ഗുണിതത്തെക്കാൾ ഒന്ന് കൂടുതലാണെങ്കിൽ :<math>\omega = \sqrt D</math> എന്നും അല്ലാത്ത പക്ഷം :<math>\omega = \frac{1 + \sqrt{D}}{2}</math> എന്നും നിർവചിക്കുന്നു. {{mvar|D}} യുടെ ഓരോ വിലയ്ക്കും വ്യത്യസ്തമായ ഓരോ ഗണം ലഭിക്കുന്നു. മുകളിൽ [[#ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ|ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളുടെ]] കാര്യത്തിൽ എടുത്തതുപോലെ {{mvar|f}} ഒരു norm-ഫലനമാണെങ്കിൽ അത്തരം മണ്ഡലത്തെ norm-യൂക്ലിഡിയൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. {{mvar|D}} യുടെ വില −11, −7, −3, −2, −1, 2, 3, 5, 6, 7, 11, 13, 17, 19, 21, 29, 33, 37, 41, 57, or 73 എന്നിവയിലൊന്ന്നാകുമ്പോഴാണ് ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ norm-യൂക്ലിഡിയൻ ആവുക.<ref name="Cohn_1962" /><ref>{{cite book | last = LeVeque | first = W. J. | authorlink = William J. LeVeque | title = Topics in Number Theory, Volumes I and II | url = https://archive.org/details/topicsinnumberth0000leve | publisher = Dover Publications | location = New York | year = 2002 | origyear = 1956 | isbn = 978-0-486-42539-9 | zbl=1009.11001 | pages=II:57,81}}</ref> {{math|1=''D'' = &minus;1}} ആവുമ്പോൾ ഗോസിയൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളും {{math|1=''D'' = &minus;3}} ആവുമ്പോൾ ഐസൻസ്റ്റൈൻ പൂർണ്ണസംഖ്യകളും ലഭിക്കുന്നു. {{mvar|f}} ഏതെങ്കിലും യൂക്ലിഡിയൻ ഫലനമായാൽ മതിയെങ്കിൽ ഏതൊക്കെ {{mvar|D}} വിലകൾക്കാണ് ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യകൾ യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളാവുക എന്നത് ഗണിതശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു തുറന്ന പ്രശ്നമാണ്.<ref name="Clark_1994">{{cite journal | last = Clark | first = D. A. | year = 1994 | title = A quadratic field which is Euclidean but not norm-Euclidean | journal = Manuscripta Mathematica | volume = 83 | pages = 327–330 | doi = 10.1007/BF02567617 | url = http://www.springerlink.com/content/6t9u2440402n1346/ | zbl = 0817.11047 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{math|1=''D'' = 69}} നാണ് norm-യൂക്ലിഡിയൻ അല്ലാത്തതും എന്നാൽ യൂക്ലിഡിയൻ ആയതുമായ ഒരു ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യാമണ്ഡലം ആദ്യമായി 1994-ൽ കണ്ടുപിടിക്കുന്നത്.<ref name="Clark_1994" /> [[റീമാൻ പരികല്പന]]യുടെ സാമാന്യരൂപം ശരിയാണെങ്കിൽ {{math|''D'' &gt; 0}} ആയുള്ള ദ്വിമാന പൂർണ്ണസംഖ്യാ വലയങ്ങൾ യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളാവുന്നത് കൃത്യം അവ പ്രിൻസിപൽ ഗുണജ മണ്ഡലങ്ങളാവുമ്പോഴാണെന്ന് 1973-ൽ വൈൻബെർഗർ തെളിയിച്ചു.<ref name="weinberger">{{cite journal | last = Weinberger | first = P. | title = On Euclidean rings of algebraic integers | journal = Proc. Sympos. Pure Math. | volume = 24 | pages = 321–332}}</ref> === ക്രമവിനിമേയമല്ലാത്ത വലയങ്ങൾ === [[Hurwitz quaternion|ഹുർവിറ്റ്സ് ക്വാട്ടേർണിയനുകൾ]] പോലുള്ള ക്രമവിനിമേയമല്ലാത്ത (noncommutative) വലയങ്ങളിലും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതം ഉപയോഗിക്കാം.<ref name="stillwell151-152">{{Harvnb|Stillwell|2003|pp=151–152}}</ref> {{mvar|α}}, {{mvar|β}} എന്നിവ അത്തരമൊരു വലയത്തിലെ അംഗങ്ങളാണെന്നിരിക്കട്ടെ. {{mvar|ξ}}, {{mvar|η}} എന്ന വലയത്തിലെ ഏതെങ്കിലും അംഗങ്ങൾക്ക് {{math|1=''α'' = ''ξδ''}}, {{math|1=''β'' = ''ηδ''}} എന്ന സമവാക്യങ്ങൾ സാധുവാകുന്നുവെങ്കിൽ {{mvar|δ}} യെ {{mvar|α}} യുടെയും {{mvar|β}} യുടെയും വലത് പൊതു ഘടകം എന്നുവിളിക്കുന്നു. ഇതുപോലെ {{math|1=''α'' = ''δξ''}}, {{math|1=''β'' = ''δη''}} എന്നിവ ശരിയാണെങ്കിൽ ഇടത് പൊതു ഘടകം എന്നും വിളിക്കാം. ഗുണനം ക്രമനിയമമനുസരിക്കാത്തതിനാൽ ഇടത് ഘടകങ്ങൾക്കും വലത് ഘടകങ്ങൾക്കും യൂക്ലിഡിന്റെ അൽഗൊരിതത്തിന്റെ വെവ്വേറെ രൂപങ്ങളുണ്ട്.<ref name="stillwell151-152"/> വലത് ഘടകങ്ങളാണെടുക്കുന്നതെങ്കിൽ {{math|gcd(''α'', ''β'')}} കാണാനുള്ള ആദ്യത്തെ പടി ഇപ്രകാരമെഴുതാം :<math>\rho_0 = \alpha - \psi_0\beta = (\xi - \psi_0\eta)\delta,</math> ഇവിടെ {{math|''ψ''₀}} ഹരണഫലവും {{math|''ρ''₀}} ശിഷ്ടവുമാണ്. {{mvar|α}}, {{mvar|β}} എന്നിവയുടെ പൊതുവായ ഏതൊരു ഘടകവും ശിഷ്ടമായ {{math|''ρ''₀}} ന്റെയും ഘടകമായിരിക്കുമെന്ന് ഈ സമവാക്യം പറയുന്നു. ഇതിനു സമാനമായി ഇടത് ഘടകങ്ങൾക്കും സമവാക്യമെഴുതാം :<math>\rho_0 = \alpha - \beta\psi_0 = \delta(\xi - \eta\psi_0).</math> ഇവയിൽ ഏത് സമവാക്യമെടുത്താലും ഇടതോ വലതോ ഉസാഘ ലഭിക്കുന്നതു വരെ ഈ പ്രക്രിയ തുടരാം. യൂക്ലിഡിയൻ മണ്ഡലങ്ങളിലേതുപോലെ ഓരോ പടിയിലും ശിഷ്ടത്തിന്റെ "വലിപ്പം" കുറഞ്ഞുവരണം. അതായത്, {{math|''ρ''₀}} യുടെ വലിപ്പം {{mvar|β}} യെക്കാൾ ചെറുതായിരിക്കണം. {{math|''ρ''₀}} ന്റെ വലിപ്പത്തിന് പരിമിത എണ്ണം സാധ്യതകളേ ഉണ്ടാവൂ, അൽഗൊരിതം അവസാനിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താനാണിത്.<ref name="entgtrg">{{cite book|title=Elementary Number Theory, Group Theory and Ramanujan Graphs|volume=55|series=London Mathematical Society Student Texts|first1=Giuliana|last1=Davidoff|first2=Peter|last2=Sarnak|first3=Alain|last3=Valette|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=9780521531436|contribution=2.6 The Arithmetic of Integer Quaternions|pages=59–70|url=https://books.google.com/books?id=AlvfFDJOGZ8C&pg=PA59}}</ref> ഉസാഘയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മുകളിൽ കൊടുത്ത ഫലങ്ങൾ മിക്കതും ക്രമവിനിമേയമല്ലാത്ത സംഖ്യകളുടെ കാര്യത്തിലും സാധുവാണ്. ഉദാഹരണമായി, വലത്തെ ഉസാഘ {{math|gcd(''α'', ''β'')}} യെ {{mvar|α}} യുടെയും {{mvar|β}} യുടെയും രേഖീയസഞ്ചയമായി എഴുതാനാകുമെന്ന് ബെസു അനന്യത പറയുന്നു.<ref>{{cite book|title=Classical Theory of Algebraic Numbers|series=Universitext|publisher=Springer-Verlag|first=Paulo|last=Ribenboim|year=2001|isbn=9780387950709|page=104|url=https://books.google.com/books?id=u5443xdaNZcC&pg=PA104}}</ref> അതായത്, :<math>\Gamma_\text{right} = \sigma\alpha + \tau\beta</math> എന്ന ബന്ധമനുസരിക്കുന്ന {{mvar|σ}}, {{mvar|τ}} എന്ന അംഗങ്ങളെ കണ്ടുപിടിക്കാൻ സാധിക്കും. ഇതുപോലെ ഇടത്തെ ഉസാഘയെയും രേഖീയസഞ്ചയമായി എഴുതാം, :<math>\Gamma_\text{left} = \alpha\sigma + \beta\tau.</math> ഇങ്ങനെ ബെസു അനന്യതയുപയോഗിച്ച് ഡയൊഫന്റൈൻ സമവാക്യങ്ങൾ നിർദ്ധരിക്കാം. എല്ലാ ധനപൂർണ്ണസംഖ്യകളെയും നാല് പൂർണ്ണവർഗ്ഗങ്ങളുടെ തുകയായി എഴുതാം എന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്ന [[ലഗ്രാഞ്ചിന്റെ നാല് വർഗ്ഗ പ്രമേയം]] ക്വാട്ടേർണിയനുകളുടെ ഉസാഘ ഈ വിധത്തിലുപയോഗിച്ച് തെളിയിക്കാവുന്നതാണ്.<ref name="entgtrg"/> == അവലംബം == {{reflist|30em}} == ഗ്രന്ഥസൂചി == * {{cite book |last=Cohen |first=H. |author-link=Henri Cohen (number theorist) |year=1993 |title=A Course in Computational Algebraic Number Theory |url=https://books.google.com/?id=hXGr-9l1DXcC |publisher=Springer-Verlag |location=New York |isbn=0-387-55640-0 |ref=harv |doi=}} * {{cite book |last=Cohn |first=H. |year=1962 |title=Advanced Number Theory |url=https://books.google.com/?id=yMGeElJ8M0wC |publisher=Dover |location = New York |isbn=0-486-64023-X |ref=harv |doi= }} * {{cite book |last1=Cox |first1=D. |authorlink1=David A. Cox |last2=Little |first2=J. |last3=O'Shea |first3=D. |authorlink3=Donal O'Shea |year=1997 |title=Ideals, Varieties, and Algorithms: An Introduction to Computational Algebraic Geometry and Commutative Algebra |url=https://books.google.com/?id=7eLkq0wQytAC |edition=2nd |publisher = Springer-Verlag |isbn=0-387-94680-2 |doi= |ref=harv }} * {{cite book |last1=Crandall |first1=R. |authorlink1=Richard Crandall |last2=Pomerance |first2=C. |authorlink2=Carl Pomerance | year = 2001 | title = Prime Numbers: A Computational Perspective |url=https://archive.org/details/primenumberscomp0000cran | edition = 1st | publisher = Springer-Verlag | location = New York | isbn = 0-387-94777-9 | ref=harv}} * {{cite book |last=Lejeune Dirichlet |first=P. G. |author-link=Peter Gustav Lejeune Dirichlet |year=1894 |title=Vorlesungen über Zahlentheorie (Lectures on Number Theory) |editor-last=Dedekind |editor-first=Richard |editor-link=Richard Dedekind |publisher=Vieweg |location=Braunschweig |language=de |url=https://books.google.com/?id=WZIKAAAAYAAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |lccn=03005859 |oclc=490186017 |doi= |ref=harv }}. See also [[Vorlesungen über Zahlentheorie]] * {{cite book |author-link=Donald Knuth|last=Knuth|first= D. E.|year=1997|title=[[The Art of Computer Programming]], Volume 2: Seminumerical Algorithms|edition=3rd|publisher=Addison–Wesley| isbn=0-201-89684-2|ref=harv}} * {{cite book | last=LeVeque |first=W. J. |author-link=William J. LeVeque |origyear=1977 |year=1996 |title=Fundamentals of Number Theory | url=https://archive.org/details/fundamentalsofnu0000leve |publisher=Dover |location=New York |isbn=0-486-68906-9 |ref=harv }} * {{cite book |last=Mollin |first=R. A. |year=2008 |title=Fundamental Number Theory with Applications |url=https://archive.org/details/fundamentalnumbe0000moll |edition=2nd |publisher=Chapman & Hall/CRC |location=Boca Raton |isbn=978-1-4200-6659-3 |ref=harv }} * {{cite book |last=Ore |first=O. |author-link=Øystein Ore |year=1948 |title=Number Theory and Its History |url=https://archive.org/details/numbertheoryitsh00ore |publisher=McGraw–Hill |location=New York |ref=harv |doi= }} * {{cite book |last=Rosen |first=K. H. |author-link=Kenneth H. Rosen |year=2000 |title=Elementary Number Theory and its Applications |url=https://archive.org/details/elementarynumber0000rose_q4e9 |edition=4th |publisher=Addison–Wesley |location=Reading, MA |isbn=0-201-87073-8 |ref=harv |doi= }} * {{cite book |last=Schroeder |first=M. |author-link=Manfred R. Schroeder |year=2005 |title=Number Theory in Science and Communication |edition=4th |publisher=Springer-Verlag |isbn= 0-387-15800-6 |ref=harv |doi= }} * {{cite book |last=Stark |first=H. |author-link=Harold Stark |year=1978 |title=An Introduction to Number Theory |url=https://archive.org/details/introductiontonu00star_0 |publisher=MIT Press |isbn=0-262-69060-8 |ref=harv }} * {{cite book |last=Stillwell |first=J. |author-link=John Stillwell |year=1997 |title=Numbers and Geometry |url=https://archive.org/details/numbersgeometry0000stil |publisher=Springer-Verlag |location=New York |isbn=0-387-98289-2 |doi= |ref=harv }} * {{cite book |last=Stillwell |first=J. |year=2003 |title=Elements of Number Theory |publisher=Springer-Verlag |location=New York |isbn=0-387-95587-9 |doi= |ref=harv }} * {{cite book |last=Tattersall |first=J. J. |year=2005 |title=Elementary Number Theory in Nine Chapters |url=https://archive.org/details/elementarynumber0000jame |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |isbn = 978-0-521-85014-8 |ref=harv }} [[വർഗ്ഗം:സംഖ്യാസിദ്ധാന്ത അൽഗൊരിതങ്ങൾ]] sjqrucn6axfw1ygqrr1facpoiar7g1s 0 119460 4647943 4581123 2026-07-16T13:16:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647943 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|mountain}} [[പ്രമാണം:Damavand in winter.jpg|thumb|right|ദമവന്ദ് പർവ്വതം, [[ഇറാൻ]]]] [[പ്രമാണം:Mountain Beshbarmag, Azerbaijan, 2007.jpg|thumb|[[അഞ്ചുവിരൽ പർവ്വതം]], [[അസീർബൈജൻ]].]] ചുറ്റുപാടുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളേക്കാൾ വളരെ ഉയർന്ന ഭൂവിഭാഗമാണ് '''പർവതം''' അഥവാ '''മല''' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഭൂനിരപ്പിൽ നിന്ന് 900 മീറ്ററിലധികം ഉയരവും, ഏതാണ്ട് അതിന്റെ ഉപരിതലത്തിന്റെ പകുതിഭാഗം ചെങ്കുത്തായ ചരിവുമുള്ളതാണ് ഒരു മല. മലയും, [[കുന്ന്|കുന്നും]] തമ്മിൽ വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. കുന്ന് മലയേക്കാൾ ഉയരം കുറഞ്ഞ ഭൂപ്രകൃതിയാണ്. മലയുടെ ഉയരം ആയിരക്കണക്കിന് മീറ്ററായി സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, കുന്നിന്റെ ഉയരം ഏതാ‍നും നൂറ് മീറ്ററായി മാത്രമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മലകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനശാഖ [[ഓറോഗ്രാഫി]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 2002 ഡിസംബർ 11 മുതൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ലോക പർവ്വത ദിനം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="പ്രധാന ഭൂരൂപങ്ങൾ"> {{cite book |last1 = സംസ്ഥാന വിദ്യാഭ്യാസ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് |first1 = |last2 = |first2 = |title = പാഠപുസ്തകം |publisher = കേരള സർക്കാർ |year = 1992 |edition= |page = 81 |isbn = |volume = |url = |accessdate = |location = }}</ref> ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പർവതം [[എവറസ്റ്റ്|എവറസ്റ്റ് പർവ്വതമാണ്]]. ഉയരം - {{convert|8848|m|ft|0|abbr=on}}. സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പർവ്വതം ചൊവ്വാഗ്രഹത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[ഒളിമ്പസ് മോൺസ്]] ആണ്. ഉയരം - {{convert|21171|m|ft|0|abbr=on}}. == നിർവ്വചനം == [[പ്രമാണം:View of Doso Doyabi from Wheeler Peak.jpg|thumb|വീലർ കൊടുമുടി, നെവാദ.]] പർവ്വതത്തിന് ലോകമെമ്പാടും ഒരുപോലെ അംഗീകരിച്ച ഒരു നിർവ്വചനം നിലവിലില്ല. ഒരു പർവ്വതത്തെ നിർവ്വചിക്കാനുള്ള അളവുകോലുകൾ അതിന്റെ ഉയർച്ച, വ്യാപ്തി, ചരിവ്‌, അകലം, തുടങ്ങിയവയാണ്. <ref name=gerrard>Gerrard, A. J. 1990. Mountain Environments</ref> ചില ഭൂരൂപങ്ങൾ, അവ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശത്തിലെ തദ്ദേശനിവാസികളുടെ ഭാഷയും സംസ്ക്കാരവും ആസ്പദമാക്കി 'പർവ്വതം' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് [[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ|സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [[ഡേവിഡ്‌സൺ പർവ്വതം|ഡേവിഡ്‌സൺ പർവ്വതത്തിന്റെ]] ഉയരം 990 അടിയാണ്. അമേരിക്കൻ സംജ്ഞയനുസരിച്ച് ഇത് ഒരു പർവ്വതത്തിനു വേണ്ട ഉയരത്തേക്കാൾ 10 അടി കുറവാണ്. ഇതുപോലെ, [[ഒൿലഹോമ|ഒൿലഹോമയിലെ]] 824 അടി മാത്രമുള്ള [[സ്കോട്ട് പർവ്വത|സ്കോട്ട് പർവ്വതവും]], തദ്ദേശീയരുടെ ഭാഷാ ഉപയോഗം മൂലം പർവ്വതം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. പർവ്വതത്തിന്റെ നിർവ്വചനങ്ങൾ താഴെ നൽകിയിരിക്കുന്നു. <ref>{{cite web |url= http://www.unep-wcmc.org/mountains/mountain_watch/pdfs/WholeReport.pdf |author= Blyth, S., Groombridge, B., Lysenko, I., Miles, L. & Newton, A. |title= Mountain Watch |year= 2002 |publisher= UNEP World Conservation Monitoring Centre, Cambridge, UK |accessdate= 2009-02-17 |archive-date= 2008-05-11 |archive-url= https://wayback.archive-it.org/all/20080511044709/http://www.unep-wcmc.org/mountains/mountain_watch/pdfs/WholeReport.pdf |url-status= dead }}</ref> * സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയത് 2500m(8202ft) ഉയരം.(8000 അടിയിൽ കൂടുതൽ ഉയരമുള്ളവയെ സാധാരണ കൊടുമുടിയായി കണക്കാക്കാറുണ്ട്) *സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 1500m(4921 ft.)– 2500m(8202 ft) ഉയരവും, 5 ഡിഗ്രിയിലധികം ചരിവും. -പർവ്വതം * സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 1000m(3280 ft.)– 2500m(4921 ft)ഉയരം . -മലകൾ * സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 300m(984 ft.)– 1000m(3280 ft) ഉയരം -കുന്നുകൾ. * സമുദ്ര നിരപ്പിൽ നിന്നും 900m(2952 ft.)കൂടുതൽ ഉയരമുള്ള ഭൂരൂപങ്ങളെ ഇൻഡ്യയിൽ പർവ്വതമായിട്ടാണ് കണക്കാക്കുന്നത് (പർവ്വതങ്ങളുടെ മറ്റ് സവിശേഷതകളും ഉണ്ടാവണം) ഈ നിർവ്വചനപ്രകാരം പർവ്വതങ്ങൾ [[ഏഷ്യ|ഏഷ്യയുടെ]] 64 ശതമാനവും, [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിന്റെ]] 25 ശതമാനവും,[[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കയുടെ]] 22 ശതമാനവും, [[ആസ്ട്രേലിയ|ആസ്ട്രേലിയയുടെ]] 17 ശതമാനവും, [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയുടെ]] 3 ശതമാനവും സ്ഥലത്തെ ആവരണം ചെയ്യുന്നു. ആകെ ഭൂമിയുടെ 24 ശതമാനം കരപ്രദേശങ്ങൾ പർവ്വതങ്ങളാണ്. ഭൂമിയിലെ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 10 ശതമാനം പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. <ref>{{cite web |url= http://www.panos.org.uk/?lid=278 |author= Panos |year= 2002 |title= High Stakes |accessdate= 2009-02-17 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ലോകത്തെ ഭൂരിഭാഗം നദികളുടെയും സ്രോതസ്സ് പർവ്വതങ്ങളാണ്. അതുപോലെ ലോകജനതയുടെ പകുതിയിലധികം പേർ ജലത്തിനായി പർവ്വതങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നു. <ref>{{cite web |url=http://www.wateryear2003.org/en/ev.php-URL_ID=3903&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html |title=International Year of Freshwater 2003 |accessdate=2006-12-07 |archive-date=2006-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007104411/http://www.wateryear2003.org/en/ev.php-URL_ID%3D3903%26URL_DO%3DDO_TOPIC%26URL_SECTION%3D201.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mountain.org/mountains/whymtns.cfm?slidepage=water |title=The Mountain Institute |accessdate=2006-12-07 |archive-date=2006-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060709060421/http://www.mountain.org/mountains/whymtns.cfm?slidepage=water |url-status=dead }}</ref> == സവിശേഷതകൾ == [[പ്രമാണം:AntelopeIslandEchoGhosttowns 221.jpg|thumb|right|[[കാർബൺ കൌണ്ടി|കാർബൺ കൌണ്ടിയിലെ]] പർവ്വതം, [[യൂട്ടാ]]]] വളരെ ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്ന പർവ്വതങ്ങളും, ധ്രുവങ്ങൾക്കരികിലായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പർവ്വതങ്ങളും, അന്തരീക്ഷത്തിലെ തണുത്ത പാളികളുമായി കൂടിച്ചേർന്നുകിടക്കുന്നതിനാൽ, അവ തുടർച്ചയായുള്ള മഞ്ഞിന്റെ പ്രവർത്തനം മൂലം ദ്രവീകരിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ ദ്രവിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, ഈ പർവ്വതങ്ങളുടെ മുകൾഭാഗത്ത് പിരമിഡ് ആകൃതിയിൽ കൂർത്ത കൊടുമുടികൾ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള ചില പർവ്വതങ്ങളിൽ മഞ്ഞുപാളികൾ ഉരുകി [[മഞ്ഞുതടാകങ്ങൾ]] രൂപം കൊള്ളാറുണ്ട്. [[ഭൂട്ടാൻ|ഭൂട്ടാനിൽ]] ഇത്തരത്തിൽ മൂവായിരത്തോളം മഞ്ഞുതടാകങ്ങളുണ്ട്. ദ്രവീകരണം മൂലവും, കാലാവസ്ഥ മൂലം ജീർണ്ണമാക്കപ്പെടുന്നതിനാലും, പർവ്വതങ്ങളുടെ സവിശേഷതകൾക്ക് വ്യത്യാസം വരാറുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Olympus Litochoro.JPG|thumb|right|[[ഒളിമ്പസ് പർവ്വതം]], [[ഗ്രീസ്]].]] [[പ്രമാണം:Alps from Titlis.jpg|thumb|left|[[ആൽ‌പ്സ്|ആൽ‌പ്സ് പർവ്വതം]], [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്|സ്വിറ്റ്സർലാന്റിൽ]] നിന്നുള്ള കാഴ്ച ]] ഉയർന്നു നിൽക്കുന്ന പർവ്വതങ്ങളിൽ മുകൾഭാഗത്തും, താഴെയും വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നതിനാൽ, വ്യത്യസ്ത ഉയരങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ജൈവമേഖലകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഭാഗങ്ങളിൽ മരങ്ങൾ വളരാത്തതിനാൽ അവിടം [[ആൽ‌പൈൻ]] രീതിയിൽ, ഉത്തരധ്രുവമേഖലാപ്രദേശത്തെ മരവിച്ച വൃക്ഷശൂന്യസമതലമൈതാനം ([[തുന്ദ്ര]]) പോലെ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name = "Merriam"/>. ഇതിനു തൊട്ടുതാഴെയായി, തണുപ്പിനെയും, വരൾച്ചയെയും അതിജീവിക്കാൻ കഴിവുള്ള [[കോണിഫർ]] വൃക്ഷങ്ങൽ കാണപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite encyclopedia | title = Tree | encyclopedia = Microsoft Encarta Reference Library 2003 | publisher = Microsoft Corporation | date = 1993-2002 | id = 60210-442-1635445-74407 | accessdate = 30 January 2010}}</ref> വരണ്ട കാലാവസ്ഥയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ പർവതങ്ങളിലെ ചെങ്കുത്തായ വശങ്ങളും, കുറഞ്ഞ താപനിലയും, അവിടെ വ്യത്യസ്തങ്ങളായ ജന്തുവർഗ്ഗവും, സസ്യവർഗ്ഗവും കാണപ്പെടാൻ കാരണമാകുന്നു. <ref name = "Merriam">{{cite web | title = Biotic Communities of the Colorado Plateau: C. Hart Merriam and the Life Zones Concept | url = http://cpluhna.nau.edu/Biota/merriam.htm | accessdate = 30 January 2010 | archive-date = 2013-02-04 | archive-url = https://www.webcitation.org/6EBRUtV6A?url=http://cpluhna.nau.edu/Biota/merriam.htm | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | title= Mountain Environments | url= http://www.unep-wcmc.org/mountains/mountain_watch/pdfs/mountainEnvironments.pdf | publisher= United Nations Environment Programme World Conservation Monitoring Centre | accessdate= 30 January 2010 | archive-date= 2006-06-21 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060621111820/http://www.unep-wcmc.org/mountains/mountain_watch/pdfs/mountainEnvironments.pdf | url-status= dead }}</ref> ഇങ്ങനെ പർവ്വതങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ഇടങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥാമേഖലകൾ കാണപ്പെടുന്നതുമൂലം, ഇവിടങ്ങളിലെ ചില സസ്യങ്ങളുടെയും, ജന്തുക്കളുടെയും സാന്നിദ്ധ്യവും, സഞ്ചാരവും, അവയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഏതാനും മേഖലകളിൽ മാത്രമായി ഒറ്റപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ പറക്കാൻ കഴിവുള്ളതിനാൽ, പക്ഷികൾ അനുയോജ്യമായ മറ്റു വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് ദേശാന്തരഗമനം നടത്തുന്നു. <ref>{{cite book | last = Taylor | first = Richard Cachor | title = A Birder's Guide to Southeastern Arizona | url = https://archive.org/details/birdersguidetoso0000tayl | publisher = [[American Birding Association]] | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/birdersguidetoso0000tayl/page/2 2]–4 | isbn = 1-878788-22-1}}</ref> ഇത്തരം ഒറ്റപ്പെട്ട പരിസ്ഥിതികൾ സ്കൈ ഐലാന്റ്സ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite book | last = Tweit | first = Susan J. | title = The Great Southwest Nature Factbook | url = https://archive.org/details/greatsouthwestna0000twei | publisher = [[Alaska Northwest Books]] | year = 1992 | pages = [https://archive.org/details/greatsouthwestna0000twei/page/138 138]–141 | isbn = 0-88240-434-2}}</ref> കടുത്ത കാലാവസ്ഥയും, കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമായ ഭൂമിയുടെ അഭാവവും കാരണം, പർവ്വതങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ താഴ്വരകളാണ് മനുഷ്യവാസത്തിന് കൂടുതൽ അഭിലഷണീയം. ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ, വായുവിൽ [[ഓക്സിജൻ|ഓക്സിജന്റെ]] അളവു കുറവും, [[സൌരവികിരണം]] ഏൽക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലുമാണ്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മിക്ക പർവ്വതങ്ങളും പർവ്വതനിരകളും അതിന്റെ സ്വാഭാവിക രീതിയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട് [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരത്തിനായി]] ഉപയോഗപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, മറ്റുള്ളവ [[മരത്തടി ഉല്പാദനം]], [[ഖനനം]], [[കന്നുകാലിമേയ്ക്കൽ]] എന്നിവയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒട്ടും ഉപയോഗിക്കാതെ കിടക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു. ചില പർവ്വതങ്ങളുടെ [[കൊടുമുടി|കൊടുമുടികളിൽ]] നിന്നും മനോഹരമായ ദൂരകാഴ്ചകൾ കാണാമെങ്കിൽ, മറ്റു ചിലവ [[ഘോരവനം|ഘോരവനങ്ങളാണ്]]. പർവ്വതങ്ങൾ [[മണ്ണ്|മണ്ണും]] [[പാറ|പാറയും]] മറ്റ് അനുബന്ധവസ്തുക്കളും കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. ഭൂമിയുടെ ഏറ്റവും പുറമെയുള്ള പാളി ആറ് ഫലകങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഏതെങ്കിലും രണ്ടെണം ചലിക്കുകയോ, പരസ്പരം കൂട്ടിയിടിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, വളരെയധികം പ്രദേശങ്ങൾ ഉയർത്തപ്പെടുകയും, പർവ്വതങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഇനങ്ങൾ == പർവ്വതങ്ങൾ 6 ഇനങ്ങളായി തരംതിരിക്കപ്പെടുന്നു. ===മടക്ക് പർവ്വതങ്ങൾ=== {{പ്രലേ|മടക്ക് പർവ്വതം}} സാധാരണമായി കാണപ്പെടുന്ന പർവ്വതവിഭാഗമാണ് മടക്കുപർവ്വതങ്ങൾ. ഹിമാലയം (ഏഷ്യ), ആൽ‌പ്സ് (യൂറോപ്പ്) എന്നിവ മടക്കുപർവ്വതങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ആയിരക്കണക്കിന് മീറ്റർ കനമുള്ള അവസാദശിലാപടലങ്ങളിൽ സമ്മർദ്ദത്തിന്റെ ഫലമായി മുകളിലോട്ടും താഴോട്ടും മടക്കുകൾ ഉണ്ടായിട്ടാണ് മടക്കുപർവ്വതങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നത്. === ബ്ലോക്ക് പർവ്വതങ്ങൾ (ഫോൾട്ട് ബ്ലോക്ക് പർവ്വതങ്ങൾ) === {{പ്രലേ|ബ്ലോക്ക് പർവ്വതം}} === അർധവൃത്താകാര പർവ്വതങ്ങൾ === {{പ്രലേ|അർധവൃത്താകാര പർവ്വതം}} === അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ === {{പ്രലേ|അഗ്നിപർവ്വതം}} ഫലകങ്ങളുടെ ചലനത്തിൻറെ ഫലമായി ഉണ്ടാകുന്ന വിടവുകൾ വഴി ഉരുകിയ ശിലാദ്രവം ഫലകസീമകളിലൂടെ പുറത്തുവന്നാണ് അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്. === പീഠഭൂമി പർവ്വതങ്ങൾ === {{പ്രലേ|പീഠഭൂമി}} ദ്രവീകരണ പ്രക്രിയ മൂലം രൂപം കൊള്ളുന്ന കപട പർവ്വതങ്ങളാണ് പീഠഭൂമി പർവ്വതങ്ങൾ. ഇവ സാധാരണയായി മടക്ക് പർവ്വതങ്ങൾക്കരികിലായാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ന്യൂയോർക്കിലെ [[കാറ്റ്സ്കിൽ]] പർവ്വതം പീഠഭൂമി പർവ്വതത്തിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. === അവശിഷ്ട പർവതങ്ങൾ === വിവിധ അവസാധ പ്രവർത്തങ്ങളുടെ (denudation) ഭാഗമായി മടക്കു പർവതങ്ങളുടെ ഉയരം കുറയുകയും കൂർത്ത മുകൾ ഭാഗം (summit) ക്രമേണ പരന്നു വരുകയും ചെയുന്നു. Eg : യുറാൾ, appalanchian == കൂടുതൽ ചിത്രങ്ങൾ == <!-- It would be nice if this section allowed for a diversity of mountain forms, and sizes; it should also reflect a diversity of global regions. --> <gallery> Image:Mount_Everest_by_Kerem_Barut.jpg|[[എവറസ്റ്റ് കൊടുമുടി]], {{convert|8848|m|ft}}, [[ഹിമാലയം]], [[നേപ്പാൾ]], [[ചൈന]]. Image:k2-big.jpg|[[കെ2]], {{convert|8611|m|ft}}, [[ഗിൽജിത്-ബാൾട്ടിസ്ഥാൻ]], [[പാകിസ്താൻ]]. Image:Neelkanth.jpg|[[നീൽകാന്ത (പർവ്വതം)]], {{convert|6597|m|ft}}, [[ഹിമാലയം]], [[ഇന്ത്യ]]. Image:Mount Kilimanjaro 2007.jpg|[[കിളിമഞ്ചാരോ പർവ്വതം]], {{convert|5895|m|ft}}, [[ടാൻസാനിയ]]. Image:Mount Feathertop and Razorback.jpg|[[ഫെതർടോപ്പ് പർവ്വതം]], {{convert|1922|m|ft}}, [[ഗ്രേറ്റ് ഡിവൈഡിംഗ് റേഞ്ച്]], വിക്ടോറിയ, [[ആസ്ത്രേലിയ]] Image:Big Pinnacle of Pilot Mountain.jpg|[[പൈലറ്റ് കൊടുമുടി (വടക്കൻ കരോലിന)|പൈലറ്റ് കൊടുമുടി]], {{convert|738|m|ft}}, [[സൌരടൌൺ കൊടുമുടി]], [[വടക്കൻ കരോലിന|വടക്കൻ കരോലിന, അമേരിക്ക]] Image:Appalachian quebec.jpg|വടക്കൻ [[അപ്പലേച്ചിയൻ പർവ്വതം]], [[ചിക്-ചോക് പർവ്വതം]], [[ഗാസ്പെ പെനിസുല]], ക്യൂബക്, [[കാനഡ]] Image:Mount_Yu_Shan_-_Taiwan.jpg|[[യു ഷാൻ]] (ജേഡ് പർവ്വതം), {{convert|3952|m|ft}}, [[തായ്‌വാൻ]]. Image:Finsteraarhorn3.jpg |[[ഫിൻസ്റ്റെറാഹോൺ]], {{convert|4274|m|ft}}, [[ബെർണീസ് ആല്പ്സ്]], [[സ്വിറ്റ്സർലാന്റ്]]. Image:PaodeAcucar.JPG|[[ഷുഗർലോഫ് പർവ്വതം]], [[ബ്രസീൽ]], {{convert|396|m|ft}}, [[റിയോ ഡി ജനീറോ]], [[ബ്രസീൽ]]. Image:Table Mountain DanieVDM.jpg | [[ടേബിൾ പർവ്വതം]] [[കേപ് ടൌൺ]], [[സൌത്ത് ആഫ്രിക്ക]] Image:Tangkuban Parahu.jpg| [[ടാങ്കുബാൻ പരാഹു പർവ്വതം]], [[ബന്ദൂങ്ങ്]], [[പടിഞ്ഞാറൻ ജാവ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] Image:ZugspitzeJubilaeumsgratHoellental.JPG |[[സുഗ്പ്റ്റൈസ്]], [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിയിലെ]] ഉയർന്ന പർവ്വതം Image:Durmitor - near Minin bogaz.jpg |[[ഡർമിറ്റർ]], [[മോണ്ടിനെഗ്രോ|മോണ്ടിനെഗ്രോയിലെ]] ഉയർന്ന പർവ്വതം Image:Snowdon_from_Llyn_Llydaw.jpg | [[സ്നോഡോൺ]], [[വെയിൽ‌സ്|വെയിൽ‌സിലെ]] ഉയർന്ന പർവ്വതം Image:TheSphinx.jpg |[[സ്ഫിൻ‌ക്സ് (റൊമാനിയ)]], [[ബുസെഗി]], [[റൊമാനിയ]] </gallery> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} {{ഭൂമിശാസ്ത്രപദസൂചികൾ}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons|Gallery of mountains}} [[വർഗ്ഗം:ഭൂപ്രകൃതികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പർവ്വതങ്ങൾ| ]] hyinti55s691t58t8ll9eykfxbtqz2i 0 121079 4648198 4116415 2026-07-17T05:53:37Z Malikaveedu 16584 4648198 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Udayagiri Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]<ref>http://www.ceokerala.com/hpc_map/KANNUR.jpg{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.1641039 |രേഖാംശം = 75.5530107 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം =തങ്കമ്മ ആന്റണി കാവുങ്കൽ |വിസ്തീർണ്ണം = 51.8 |ജനസംഖ്യ = 19557 |ജനസാന്ദ്രത = 378 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ളോക്ക്]] പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. വെള്ളാട് വില്ലേജു പരിധിയിലുൾപ്പെടുന്ന ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 51.8 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം വയക്കര]] പഞ്ചായത്തും, [[കർണ്ണാടകം|കർണ്ണാടക]] സംസ്ഥാനവും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് കർണ്ണാടക റിസർവ്വ് ഫോറസ്റ്റും, തെക്കും, പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ [[ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആലക്കോട്]] പഞ്ചായത്തുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമായ [[പൈതൽ മല]] ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തായാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1956 നവംബർ ഒന്നിന് [[കേരളം|കേരളസംസ്ഥാനം]] രൂപം കൊളളുന്നതുവരെ ഈ പ്രദേശം [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിലായിരുന്നു]]. <ref name="udayagiri">{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |title=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-19 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |url-status=dead }}</ref>. ==വാർഡുകൾ == #മുതുശ്ശേരി #തള്ളിപ്പാര #ഉദയഗിരി #അറിവിള്ളഞ്ഞ പൊയിൽ #പുല്ലരി #ലടാക്ക‌ #മബോയിൽ #വയ്ക്കംബ #ചീകാടെ #മൂരികടവ് #മണക്കടവ് #മുക്കട #കാർത്തികപുറം #എരിതാമട #പൂവന്ച്ചാൽ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മുതുശ്ശേരി |ജെയ്സി ജോസ് |UDF |INC |331 |ഡെയ്സി ടീച്ചർ |285 | |സ്‌ത്രീ |- |002 |താളിപ്പാറ |ഷീൻ തെക്കേൽ |UDF |INC |495 |ജെയ്സൺ തോമസ് |122 | |ജനറൽ |- |003 |അരിവിളഞ്ഞപൊയില് |ജോൺസൺ (ബാബു പറപ്പള്ളിൽ) |LDF |CPI(M) |475 |ജോസഫ് പാലാക്കാവുങ്കൽ |320 | |ജനറൽ |- |004 |ഉദയഗിരി |ടെസ്സി ആലുംമൂട്ടിൽ |UDF |INC |644 |സിന്ധു വാഹാനിയിൽ |58 | |സ്‌ത്രീ |- |005 |പുല്ലരി |ഷീബ ഡാനി |UDF |INC |353 |രശ്മി |339 | |സ്‌ത്രീ |- |006 |ലടാക്ക് |സൗദത്ത് കെ |UDF |IUML |490 |സിമി ജോസഫ് |299 | |സ്‌ത്രീ |- |007 |മാമ്പോയില് |വിനോദ് വി. കെ. |UDF |INC |411 |എം. സി. ജനാർദ്ദനൻ |167 | |പട്ടികവർഗ്ഗം |- |008 |വായിക്കമ്പ |എൻ. എൻ. പ്രസന്നകുമാർ |OTH |IND |306 |കെ. ആർ. രതീഷ് |298 | |ജനറൽ |- |009 |ചീക്കാട് |പ്രീത സുരേഷ് |UDF |INC |307 |സിന്ധു ഷൈജു |299 | |സ്‌ത്രീ |- |010 |മൂരിക്കടവ് |ഇമ്മാനുവൽ (ബേബി കോയിക്കൽ ) |UDF |INC |380 |സിബി അബ്രാഹം |298 | |ജനറൽ |- |011 |മണക്കടവ് |സിന്ധു ടീച്ചർ |UDF |INC |269 |ബീന സുരേഷ് |237 | |സ്‌ത്രീ |- |012 |മുക്കട |സരിത ജോസ് |UDF |INC |331 |അനില അനിൽ |235 | |സ്‌ത്രീ |- |013 |കാർത്തികപുരം |ജോയി പളളിപ്പറമ്പിൽ |UDF |INC |351 |ഹരിദാസൻ (സുധീഷ് സി. എൻ.) |259 | |ജനറൽ |- |014 |എരുത്താമട |രാജേഷ് വി. ബി. |LDF |CPI(M) |383 |മോഹനൻ പറപ്പള്ളിൽ |312 | |ജനറൽ |- |015 |പൂവൻചാല് |രാജി രഞ്ജിത്ത് |LDF |CPI(M) |493 |ഗിരിജ രവി |382 | |സ്‌ത്രീ |} ==ഇതും കാണുക== *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |date=2016-11-07 }} == അവലംബം == <references/> {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] 9e3du0q591chtreartd5cxj0vjtmnyr 4648199 4648198 2026-07-17T06:05:11Z Malikaveedu 16584 4648199 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Udayagiri Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]<ref>http://www.ceokerala.com/hpc_map/KANNUR.jpg{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.1641039 |രേഖാംശം = 75.5530107 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം =തങ്കമ്മ ആന്റണി കാവുങ്കൽ |വിസ്തീർണ്ണം = 51.8 |ജനസംഖ്യ = 19557 |ജനസാന്ദ്രത = 378 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ളോക്ക്]] പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. വെള്ളാട് വില്ലേജു പരിധിയിലുൾപ്പെടുന്ന ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 51.8 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം വയക്കര]] പഞ്ചായത്തും, [[കർണ്ണാടകം|കർണ്ണാടക]] സംസ്ഥാനവും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് കർണ്ണാടക റിസർവ്വ് ഫോറസ്റ്റും, തെക്കും, പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ [[ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആലക്കോട്]] പഞ്ചായത്തുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമായ [[പൈതൽ മല]] ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തായാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1956 നവംബർ ഒന്നിന് [[കേരളം|കേരളസംസ്ഥാനം]] രൂപം കൊളളുന്നതുവരെ ഈ പ്രദേശം [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിലായിരുന്നു]]. <ref name="udayagiri">{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |title=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-19 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |url-status=dead }}</ref>. ==വാർഡുകൾ == #മുതുശ്ശേരി #തള്ളിപ്പാര #ഉദയഗിരി #അറിവിള്ളഞ്ഞ പൊയിൽ #പുല്ലരി #ലടാക്ക‌ #മബോയിൽ #വയ്ക്കംബ #ചീകാടെ #മൂരികടവ് #മണക്കടവ് #മുക്കട #കാർത്തികപുറം #എരിതാമട #പൂവന്ച്ചാൽ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മുതുശ്ശേരി |ജെയ്സി ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |ഡെയ്സി ടീച്ചർ |285 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |002 |താളിപ്പാറ |ഷീൻ തെക്കേൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |495 |ജെയ്സൺ തോമസ് |122 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |003 |അരിവിളഞ്ഞപൊയില് |ജോൺസൺ (ബാബു പറപ്പള്ളിൽ) | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |475 |ജോസഫ് പാലാക്കാവുങ്കൽ |320 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |ഉദയഗിരി |ടെസ്സി ആലുംമൂട്ടിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |644 |സിന്ധു വാഹാനിയിൽ |58 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |005 |പുല്ലരി |ഷീബ ഡാനി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |353 |രശ്മി |339 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |ലടാക്ക് |സൗദത്ത് കെ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |490 |സിമി ജോസഫ് |299 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |007 |മാമ്പോയില് |വിനോദ് വി. കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |411 |എം. സി. ജനാർദ്ദനൻ |167 |സ്വത. |പട്ടികവർഗ്ഗം |- |008 |വായിക്കമ്പ |എൻ. എൻ. പ്രസന്നകുമാർ |സ്വത. |IND |306 |കെ. ആർ. രതീഷ് |298 |സി.പി.ഐ. |ജനറൽ |- |009 |ചീക്കാട് |പ്രീത സുരേഷ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |307 |സിന്ധു ഷൈജു |299 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |010 |മൂരിക്കടവ് |ഇമ്മാനുവൽ (ബേബി കോയിക്കൽ ) | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |380 |സിബി അബ്രാഹം |298 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |011 |മണക്കടവ് |സിന്ധു ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |269 |ബീന സുരേഷ് |237 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |012 |മുക്കട |സരിത ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |അനില അനിൽ |235 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |013 |കാർത്തികപുരം |ജോയി പളളിപ്പറമ്പിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |351 |ഹരിദാസൻ (സുധീഷ് സി. എൻ.) |259 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |014 |എരുത്താമട |രാജേഷ് വി. ബി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |383 |മോഹനൻ പറപ്പള്ളിൽ |312 |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |015 |പൂവൻചാല് |രാജി രഞ്ജിത്ത് | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |493 |ഗിരിജ രവി |382 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |} ==ഇതും കാണുക== *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |date=2016-11-07 }} == അവലംബം == <references/> {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] tv6b22rxrrggrj4uaqpj6xf745z6l53 4648200 4648199 2026-07-17T06:09:21Z Malikaveedu 16584 4648200 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Udayagiri Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]<ref>http://www.ceokerala.com/hpc_map/KANNUR.jpg{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.1641039 |രേഖാംശം = 75.5530107 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം =തങ്കമ്മ ആന്റണി കാവുങ്കൽ |വിസ്തീർണ്ണം = 51.8 |ജനസംഖ്യ = 19557 |ജനസാന്ദ്രത = 378 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ളോക്ക്]] പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. വെള്ളാട് വില്ലേജു പരിധിയിലുൾപ്പെടുന്ന ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 51.8 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം വയക്കര]] പഞ്ചായത്തും, [[കർണ്ണാടകം|കർണ്ണാടക]] സംസ്ഥാനവും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് കർണ്ണാടക റിസർവ്വ് ഫോറസ്റ്റും, തെക്കും, പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ [[ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആലക്കോട്]] പഞ്ചായത്തുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമായ [[പൈതൽ മല]] ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തായാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1956 നവംബർ ഒന്നിന് [[കേരളം|കേരളസംസ്ഥാനം]] രൂപം കൊളളുന്നതുവരെ ഈ പ്രദേശം [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിലായിരുന്നു]]. <ref name="udayagiri">{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |title=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-19 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |url-status=dead }}</ref>. ==വാർഡുകൾ == #മുതുശ്ശേരി #തള്ളിപ്പാര #ഉദയഗിരി #അറിവിള്ളഞ്ഞ പൊയിൽ #പുല്ലരി #ലടാക്ക‌ #മബോയിൽ #വയ്ക്കംബ #ചീകാടെ #മൂരികടവ് #മണക്കടവ് #മുക്കട #കാർത്തികപുറം #എരിതാമട #പൂവന്ച്ചാൽ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മുതുശ്ശേരി |ജെയ്സി ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |ഡെയ്സി ടീച്ചർ |285 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |002 |താളിപ്പാറ |ഷീൻ തെക്കേൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |495 |ജെയ്സൺ തോമസ് |122 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |003 |അരിവിളഞ്ഞപൊയില് |ജോൺസൺ (ബാബു പറപ്പള്ളിൽ) | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |475 |ജോസഫ് പാലാക്കാവുങ്കൽ |320 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |[[ഉദയഗിരി]] |ടെസ്സി ആലുംമൂട്ടിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |644 |സിന്ധു വാഹാനിയിൽ |58 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |005 |പുല്ലരി |ഷീബ ഡാനി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |353 |രശ്മി |339 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |ലടാക്ക് |സൗദത്ത് കെ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |490 |സിമി ജോസഫ് |299 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |007 |മാമ്പോയില് |വിനോദ് വി. കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |411 |എം. സി. ജനാർദ്ദനൻ |167 |സ്വത. |പട്ടികവർഗ്ഗം |- |008 |വായിക്കമ്പ |എൻ. എൻ. പ്രസന്നകുമാർ |സ്വത. |IND |306 |കെ. ആർ. രതീഷ് |298 |സി.പി.ഐ. |ജനറൽ |- |009 |ചീക്കാട് |പ്രീത സുരേഷ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |307 |സിന്ധു ഷൈജു |299 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |010 |മൂരിക്കടവ് |ഇമ്മാനുവൽ (ബേബി കോയിക്കൽ ) | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |380 |സിബി അബ്രാഹം |298 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |011 |മണക്കടവ് |സിന്ധു ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |269 |ബീന സുരേഷ് |237 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |012 |മുക്കട |സരിത ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |അനില അനിൽ |235 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |013 |കാർത്തികപുരം |ജോയി പളളിപ്പറമ്പിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |351 |ഹരിദാസൻ (സുധീഷ് സി. എൻ.) |259 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |014 |എരുത്താമട |രാജേഷ് വി. ബി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |383 |മോഹനൻ പറപ്പള്ളിൽ |312 |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |015 |പൂവൻചാല് |രാജി രഞ്ജിത്ത് | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |493 |ഗിരിജ രവി |382 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |} ==ഇതും കാണുക== *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |date=2016-11-07 }} == അവലംബം == <references/> {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] cv2f1ymunnefw3i6jwbcg9w41oxvbtw 4648201 4648200 2026-07-17T06:09:48Z Malikaveedu 16584 4648201 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Udayagiri Gramapanchayath}} {{കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ |സ്ഥലപ്പേർ=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |അപരനാമം = |ചിത്രം = |ചിത്രം വീതി = |ചിത്രം തലക്കെട്ട് = |ജില്ല/മഹാനഗരം/പട്ടണം/ഗ്രാമം = |നിയമസഭാമണ്ഡലം=[[ഇരിക്കൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരിക്കൂർ]]<ref>http://www.ceokerala.com/hpc_map/KANNUR.jpg{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |ലോകസഭാമണ്ഡലം=[[കണ്ണൂർ ലോകസഭാമണ്ഡലം|കണ്ണൂർ]] |അക്ഷാംശം = 12.1641039 |രേഖാംശം = 75.5530107 |ജില്ല = കണ്ണൂർ |ഭരണസ്ഥാപനങ്ങൾ = |ഭരണസ്ഥാനങ്ങൾ = |ഭരണനേതൃത്വം = |വിസ്തീർണ്ണം = 51.8 |ജനസംഖ്യ = 19557 |ജനസാന്ദ്രത = 378 |Pincode/Zipcode = |TelephoneCode = 0460 |പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ = |കുറിപ്പുകൾ= }} [[കണ്ണൂർ ജില്ല|കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ]] [[കണ്ണൂർ താലൂക്ക്|കണ്ണൂർ താലൂക്കിലെ]] [[തളിപ്പറമ്പ് ബ്ളോക്ക്]] പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു [[ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഗ്രാമപഞ്ചായത്താണ്]] '''ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്'''. വെള്ളാട് വില്ലേജു പരിധിയിലുൾപ്പെടുന്ന ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിനു 51.8 ചതുരശ്രകിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണമുണ്ട്. ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ അതിരുകൾ വടക്കുഭാഗത്ത് [[പെരിങ്ങോം-വയക്കര ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|പെരിങ്ങോം വയക്കര]] പഞ്ചായത്തും, [[കർണ്ണാടകം|കർണ്ണാടക]] സംസ്ഥാനവും, കിഴക്കുഭാഗത്ത് കർണ്ണാടക റിസർവ്വ് ഫോറസ്റ്റും, തെക്കും, പടിഞ്ഞാറും ഭാഗങ്ങളിൽ [[ആലക്കോട് ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ആലക്കോട്]] പഞ്ചായത്തുമാണ്. കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമായ [[പൈതൽ മല]] ഈ പഞ്ചായത്തിന്റെ തെക്കുകിഴക്കു ഭാഗത്തായാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1956 നവംബർ ഒന്നിന് [[കേരളം|കേരളസംസ്ഥാനം]] രൂപം കൊളളുന്നതുവരെ ഈ പ്രദേശം [[മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിലായിരുന്നു]]. <ref name="udayagiri">{{Cite web |url=http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |title=ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് |access-date=2010-07-19 |archive-date=2016-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |url-status=dead }}</ref>. ==വാർഡുകൾ == #മുതുശ്ശേരി #തള്ളിപ്പാര #ഉദയഗിരി #അറിവിള്ളഞ്ഞ പൊയിൽ #പുല്ലരി #ലടാക്ക‌ #മബോയിൽ #വയ്ക്കംബ #ചീകാടെ #മൂരികടവ് #മണക്കടവ് #മുക്കട #കാർത്തികപുറം #എരിതാമട #പൂവന്ച്ചാൽ == 2025 പഞ്ചായത്ത് ഇലക്ഷൻ ഫലം == താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് വാർഡ് അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിജയികളെ പ്രാദേശിക തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ് സൈറ്റിൽ നിന്നാണ് എടുത്തിരിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|url=https://trend.sec.kerala.gov.in/|title=Local Body Election Results 2025 – Kerala|access-date=13 January 2026|publisher=State Election Commission, Kerala}}</ref> {| class="wikitable sortable" !വാർഡ് നമ്പർ !വാർഡിന്റെ പേര് !ജനപ്രതിനിധി !മുന്നണി !പാർട്ടി !ലഭിച്ച വോട്ട് !രണ്ടാം സ്ഥാനം !വോട്ട് !പാർട്ടി !സംവരണം |- |001 |മുതുശ്ശേരി |ജെയ്സി ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |ഡെയ്സി ടീച്ചർ |285 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |002 |താളിപ്പാറ |ഷീൻ തെക്കേൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |495 |ജെയ്സൺ തോമസ് |122 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |003 |അരിവിളഞ്ഞപൊയില് |ജോൺസൺ (ബാബു പറപ്പള്ളിൽ) | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |475 |ജോസഫ് പാലാക്കാവുങ്കൽ |320 |സ്വത. |ജനറൽ |- |004 |[[ഉദയഗിരി]] |ടെസ്സി ആലുംമൂട്ടിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |644 |സിന്ധു വാഹാനിയിൽ |58 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |005 |പുല്ലരി |ഷീബ ഡാനി | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |353 |രശ്മി |339 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |006 |ലടാക്ക് |സൗദത്ത് കെ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |IUML |490 |സിമി ജോസഫ് |299 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |- |007 |മാമ്പോയില് |വിനോദ് വി. കെ. | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |411 |എം. സി. ജനാർദ്ദനൻ |167 |സ്വത. |പട്ടികവർഗ്ഗം |- |008 |വായിക്കമ്പ |എൻ. എൻ. പ്രസന്നകുമാർ |സ്വത. |IND |306 |കെ. ആർ. രതീഷ് |298 |സി.പി.ഐ. |ജനറൽ |- |009 |ചീക്കാട് |പ്രീത സുരേഷ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |307 |സിന്ധു ഷൈജു |299 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |010 |മൂരിക്കടവ് |ഇമ്മാനുവൽ (ബേബി കോയിക്കൽ ) | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |380 |സിബി അബ്രാഹം |298 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |011 |മണക്കടവ് |സിന്ധു ടീച്ചർ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |269 |ബീന സുരേഷ് |237 |കേ. കോൺ (എം) |സ്‌ത്രീ |- |012 |മുക്കട |സരിത ജോസ് | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |331 |അനില അനിൽ |235 |സി.പി.എം. |സ്‌ത്രീ |- |013 |കാർത്തികപുരം |ജോയി പളളിപ്പറമ്പിൽ | style="background:#0096FF;" | [[ഐക്യ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|യു.ഡി.എഫ്.]] |INC |351 |ഹരിദാസൻ (സുധീഷ് സി. എൻ.) |259 |സി.പി.എം. |ജനറൽ |- |014 |എരുത്താമട |രാജേഷ് വി. ബി. | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |383 |മോഹനൻ പറപ്പള്ളിൽ |312 |കോൺഗ്രസ് |ജനറൽ |- |015 |പൂവൻചാല് |രാജി രഞ്ജിത്ത് | style="background:red;" | [[ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി|എൽ.ഡി.എഫ്]] |CPI(M) |493 |ഗിരിജ രവി |382 |സ്വത. |സ്‌ത്രീ |} ==ഇതും കാണുക== *[[കേരളത്തിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകളുടെ പട്ടിക]] ==പുറമെ നിന്നുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ ഉദയഗിരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107211418/http://lsgkerala.in/udayagiripanchayat/ |date=2016-11-07 }} == അവലംബം == <references/> {{Kannur-geo-stub}} {{കണ്ണൂർ ജില്ല}} {{കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഭരണസംവിധാനം}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] smbgfrazciv2hslmssx48mbkvpklu70 0 130858 4647911 4134125 2026-07-16T12:39:50Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647911 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Gregor Mendel}} {{Infobox scientist | name = ഗ്രിഗർ ജൊഹാൻ മെൻഡൽ | image = Gregor Mendel 2.jpg | image_size = 153 | birth_date = {{birth date|mf=yes|1822|7|20}} | birth_place = ഹീൻസെൻഡ്രോഫ് ബീ ഓദ്രാവ്, സിലേഷ്യ, ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യം | death_date = {{death date and age|mf=yes|1884|1|6|1822|7|20}} | death_place = ബ്രുനോ, ഓസ്ട്രിയ-ഹങ്കറി | nationality = ഓസ്ട്രിയ-ഹങ്കറി | ethnicity = ജർമ്മൻ | field = ജനിതകശാസ്ത്രം | work_institutions = ബ്രുനോയിലെ വിശുദ്ധ തോമസിന്റെ ആശ്രമം | alma_mater = വിയന്നാ സർവകലാശാല | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = ജനിതകശാസ്ത്രത്തിന്റെ കണ്ടെത്തൽ | prizes = <!--Please insert--> | religion = റോമൻ കത്തോലിക്കൻ }} [[ഓസ്ട്രിയ|ഓസ്ട്രിയക്കാരനായ]] ഒരു അഗസ്തീനിയൻ സന്യാസിയും ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്നു '''ഗ്രിഗർ ജോഹാൻ മെൻഡൽ''' (ജനനം: 1822 ജൂലൈ 20ന് ഓസ്ട്രിയയിലെ ബ്രൺ എന്ന സ്ഥലത്താണ്. ജനിതക നിയമങ്ങൾ == Premam BY == ഓസ്ട്രിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന ഓസ്ട്രിയൻ സിലേഷ്യയിൽ ഇപ്പോൾ [[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക് ഗണരാജ്യത്തിൽ]] പെടുന്ന ഹീൻസെൻഡ്രോഫ് ബീ ഓദ്രാവിലെ ഒരു ജർമ്മൻ കുടുംബത്തിലാണ് മെൻഡൽ ജനിച്ചത്. ജനിച്ചു രണ്ടു ദിവസം കഴിഞ്ഞ് അദ്ദേഹം ജ്ഞാനസ്നാനപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. ആന്റൻ മെൻഡലും റോസീൻ മെൻഡലും ആയിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ. മൂത്തതും ഇളയതുമായി ഓരോ സഹോദരിമാരുണ്ടായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. 130 വർഷത്തോളം കുടുംബത്തിന്റെ വകയായിരുന്ന ഒരു കൃഷിയിടത്തിൽ താമസിച്ചും ജോലി ചെയ്തും അദ്ദേഹം വളർന്നു.<ref>Gregor Mendel, Alain F. Corcos, Floyd V. Monaghan, Maria C. Weber "Gregor Mendel's Experiments on Plant Hybrids: A Guided Study", Rutgers University Press, 1993.</ref> കുട്ടിക്കാലത്ത് മെഡൽ ഉദ്യാനപാലനത്തിൽ മുഴുകുകയും തേനീച്ചവളർത്തൽ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. യുവപ്രായത്തിൽ 1840-43 കാലത്ത് അദ്ദേഹം ഒലോമൂക്കിലെ തത്ത്വശാസ്ത്രവിദ്യാലയത്തിൽ പഠിച്ചു. 1843-ൽ തന്റെ ഊർജ്ജതന്ത്രാദ്ധ്യാപകന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം അദ്ദേഹം ബ്രുനോയിലെ വിശുദ്ധ തോമസിന്റെ അഗസ്തീനിയൻ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. നേരത്തേ ജോഹാൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം സന്യാസസ്വീകരണത്തോടെ ഗ്രിഗർ എന്ന പേരു സ്വീകരിച്ചു. 1851-ൽ ആശ്രമാധിപൻ സി.എഫ്. നാപ്പ് മുൻകൈയ്യെടുത്ത് അദ്ദേഹത്തെ വിയന്നാ സർവകലാശാലയിലേക്കയച്ചു. അവിടെ മെൻഡലിന്റെ ഊർജ്ജതന്ത്രാദ്ധ്യാപകനായിരുന്നത് ഡോപ്ലർ ഫലം(Doppler Effect) എന്ന പ്രതിഭാസം കണ്ടെത്തിയ ക്രിസ്‌ട്യൻ ഡോപ്ലർ ആയിരുന്നു.<ref name=Mathofinheritance /> 1853-ൽ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ മെൻഡൽ അദ്ധ്യാപകനായി മടങ്ങിയെത്തി. പ്രധാനമായും ഊർജ്ജതന്ത്രമാണ് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചിരുന്നത്. 1867-ൽ നാപ്പിനെ പിന്തുടർന്ന് മെൻഡൽ ആശ്രമാധിപനായി.<ref name=MENDELMUSEUM>{{cite web| url= http://www.mendel-museum.com/eng/1online/ |publisher=The Masaryk University Mendel Museum |accessdate=Jan. 20, 2010|title=Online Museum Exhibition}}</ref> സസ്യപ്രജനനത്തെ സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണത്തിനു പുറമേ മെൻഡൽ, സ്വയം രൂപകല്പന ചെയ്ത തേനീച്ചക്കൂടുകൾ ഉപയോഗിച്ച് തേനീച്ച വളർത്തലിലും ഏർപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|title=The Enigma of Generation and the Rise of the Cell|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|accessdate=Jan. 20, 2010|archive-date=2014-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181104/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|url-status=dead}}</ref> ഇതിനൊക്കെ പുറമേ ജ്യോതിശാസ്ത്രവും, കാലാവസ്ഥാശാസ്ത്രവും പഠിച്ച അദ്ദേഹം,<ref name= MENDELMUSEUM/> ഓസ്ട്രിയൻ കാലാവസ്ഥാപഠന സംഘത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ കൂടിയായി.<ref name= Mathofinheritance>{{cite web |url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room2.htm |title=The Mathematics of Inheritance |publisher=The Masaryk University Mendel Museum |work=Online museum exhibition |accessdate=Jan. 20, 2010 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315200956/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room2.htm |url-status=dead }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും കാലാവസ്ഥാപഠനത്തെ സംബന്ധിച്ചാണ്.<ref name=Mathofinheritance /> === സസ്യപാരമ്പര്യ പഠനം === [[പ്രമാണം:Mendelian inheritance.svg|thumb|മേൽ-കീഴ് സ്വഭാവങ്ങൾ. (1) പിതൃതലമുറ. (2) ഒന്നാം പരമ്പര (3) രണ്ടാം പരമ്പര.]] ആധുനിക ജനിതകശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിതാവായി അറിയപ്പെടുന്ന മെൻഡലിന്, സസ്യജാതികളിലെ സ്വഭാവവ്യതിയാനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനത്തിനു പ്രചോദനം കിട്ടിയത് സർവകലാശാലയിലെ അദ്ധ്യാപകരിലും ആശ്രമത്തിലെ സഹപ്രവർത്തകരിൽ നിന്നുമാണ്. ആശ്രമത്തിന്റെ വകയായ രണ്ടു ഹെക്ടേർ സ്ഥലത്തെ ഗവേഷണോദ്യാനമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെ വേദിയായത്.<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/8garden/|title=Mendel's Garden|[publisher=The Masaryk University Mendel Museum|accessdate=Jan. 20, 2010|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714072635/http://www.mendel-museum.com/eng/8garden/|url-status=dead}}</ref> ഈ ഉദ്യാനം ആശ്രമാധിപൻ നാപ്പ്, 1830-ൽ ഉണ്ടാക്കിയതായിരുന്നു.<ref name=MENDELMUSEUM/> 1856-നും 1863-നും ഇടയ്ക്ക് "പൈസം സറ്റൈവം" എന്ന ജാതിയിൽ പെട്ട 29,000-ത്തോളം പയറു ചെടികൾ അദ്ദേഹം വളർത്തി പരീക്ഷിച്ചു. ചെടികളിൽ നാലിലൊന്ന് ശുദ്ധ കീഴ്‌സ്വഭാവികളും നാലിലൊന്നു ശുദ്ധ മേൽസ്വഭാവികളും{{സൂചിക|൧|൧}} പകുതി സങ്കരസ്വഭാവികളും ആണെന്നു അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. ഈ പരീക്ഷണങ്ങൾ മെൻഡലിനെ "വേർപിരിയൽ നിയമം" (Law of Segregation) "സ്വതന്ത്ര തരംതിരിവു നിയമം" (Law of Independent Assortment) എന്നീ ആശയങ്ങളിലേക്കു നയിച്ചു. മെൻഡലീയ പാരമ്പര്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന പ്രമാണങ്ങളായി തീർന്നു ഈ നിയമങ്ങൾ. 1865-ൽ, മൊറാവിയയിൽ ബ്രനിലെ പ്രകൃതിശാസ്ത്രസഭയുടെ രണ്ടു സമ്മേളനങ്ങളിൽ, "സസ്യങ്ങളിലെ ജാതിസങ്കരപരീക്ഷണങ്ങൾ" എന്ന തന്റെ പ്രബന്ധം മെൻഡൽ വായിച്ചിരുന്നു. അത് സാമാന്യം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുകയും പല പ്രാദേശിക പത്രങ്ങളിലും വാർത്തയാവുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref> {{cite journal|title= The "Rediscovery" of Mendel's Work|author=Randy Moore |journal=Bioscene |month=May 2001 vol=27|url=http://papa.indstate.edu/amcbt/volume_27/v27-2.pdf}}</ref> എങ്കിലും പ്രകൃതിശാസ്ത്രസഭയുടെ നടപടിക്രമങ്ങളുടെ പത്രികയിൽ 1866-ൽ മെൻഡലിന്റെ പ്രബന്ധം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ,<ref>Mendel, J.G. (1866). ''Versuche über Pflanzenhybriden'' Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn, Bd. IV für das Jahr, 1865 '''Abhandlungen''':3–47. For the English translation, see: {{cite journal | author=Druery, C.T and William Bateson |title=''Experiments in plant hybridization|journal=Journal of the Royal Horticultural Society|volume=26|pages=1–32|year=1901|url=http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/gm-65.pdf|accessdate=2009-10-09}}</ref> ജൈവപാരമ്പര്യത്തെ എന്നതിനു പകരം സസ്യപ്രജനനത്തെ മാത്രം സംബന്ധിച്ച ഗവേഷണ പ്രബന്ധമായി വിലയിരുത്തപ്പെട്ടതിനാൽ അതു പൊതുവേ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. അടുത്ത മുപ്പത്തിയഞ്ചു വർഷത്തിനിടെ മൂന്നു പ്രാവശ്യം മാത്രമാണ് ആ പ്രബന്ധം ഉദ്ധരിക്കപ്പെട്ടത്. മെൻഡലിന്റെ പ്രബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരിണാമസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായ [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ]] കേട്ടിരുന്നില്ലെന്നു ജേക്കബ് ബ്രൊണോസ്കി "മനുഷ്യന്റെ ആരോഹണം"(The Ascent of Man) എന്ന കൃതിയിൽ പറയുന്നു. ഇന്നു മൗലികപ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു രചനയായി അതു പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. === പിൽക്കാലജീവിതം === പയറുചെടികളിലെ പരീക്ഷണം പൂർത്തിയായപ്പോൾ തന്റെ കണ്ടെത്തലിന്റെ പ്രവർത്തനം ജന്തുലോകത്ത് നിരീക്ഷിക്കാനായി മെൻഡൽ തേനീച്ചകളിലേക്കു ശ്രദ്ധതിരിച്ചു. ഒരു സങ്കരവർഗ്ഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വിജയിച്ചു. ഏറെ ആക്രമസ്വഭാവം കാട്ടിയ അവയെ നശിപ്പിക്കേണ്ടി വന്നു. എന്നാൽ റാണി ഈച്ചകളുടെ ഇണചേരൽ പെരുമാറ്റത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ ഉണ്ടായ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ മൂലം, ഈ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ കൃത്യമായ നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരാൻ അദ്ദേഹത്തിനായില്ല. പുതിയ പല സസ്യജാതികളേയും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി. 1868-ൽ ആശ്രമാധിപനായ ശേഷം ഭരണപരമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ തന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നതിൽ നിന്ന് മെൻഡലിനെ തടഞ്ഞു. മതപരമായ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽ ഒരു പുതിയ നികുതി ചുമത്താനുള്ള തീരുമാനത്തിന്റെ പേരിൽ സിവിൽ അധികാരികളുമായുണ്ടായ ഒരു തർക്കവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറെ സമയം അപഹരിച്ചു.<ref>{{cite web | last =Windle | first =B.C.A. | authorlink = | coauthors =Translated Looby, John | title =Mendel, Mendelism | work =Catholic Encyclopedia | publisher = | year =1911 | url =http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm | doi = | accessdate = 2007-04-02 }}</ref> മെൻഡലിന്റ ജീവിതകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ പൊതുവേ തിരസ്കരിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. പൈതൃകങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണമിശ്രണത്തിലൂടെയുള്ള(blending) പാരമ്പര്യത്തിലാണ് അക്കാലത്ത് മിക്കവാറും ജീവശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത്. വ്യതിരിക്തത നിലനിർത്തുന്ന സ്വഭാവവിശേഷങ്ങളെ ആധാരമാക്കി(pangenesis) പാരമ്പര്യത്തെ വിശദീകരിക്കാനുള്ള [[ചാൾസ് ഡാർവിൻ|ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ]] ശ്രമവും വിജയിച്ചില്ല. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ തിരിച്ചറിയപ്പെട്ട ജനിതകശാസ്ത്രത്തിലെ മെൻഡലീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണസിദ്ധാന്തവുമായി(Theory of Natural Selection) കൂട്ടിച്ചേർത്തപ്പോഴാണ് 1930-കളിലും 1940-കളിലുമായി പരിണാമശാസ്ത്രത്തിലെ ആധുനിക ഉദ്ഗ്രഥനം(Modern Synthesis) സാധ്യമായത്. 1884 ജനുവരി 6-ന് കടുത്ത നെഫ്രൈറ്റിസ് രോഗം ബാധിച്ച മെൻഡൽ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ 61-ആമത്തെ വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു. ചെക്ക് സംഗീതജ്ഞനായ ലിയോ ജാഞ്ചെക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംസ്കാരശുശ്രൂഷയിൽ ഓർഗൻ വായിച്ചിരുന്നു. മെൻഡലിന്റെ മരണശേഷം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി വന്ന ആശ്രമാധിപൻ, നികുതിയെ സംബന്ധിച്ച തർക്കത്തിന് അറുതിവരുത്തുവനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കടലാസുകളൊക്കെ കത്തിച്ചുകളഞ്ഞു.<ref name=Carlson>{{cite book|last=Carlson|first=Elof Axel|authorlink=Elof Axel Carlson|title=Mendel's Legacy|url=https://archive.org/details/mendelslegacyori0000carl|publisher=[[Cold Spring Harbor Laboratory|Cold Spring Harbor Laboratory Press]]|location=Cold Spring Harbor, NY|year=2004|pages=[https://archive.org/details/mendelslegacyori0000carl/page/48 48]–49|chapter=Doubts about Mendel's integrity are exaggerated|isbn=978-087969675-7}}</ref> == അംഗീകാരം == [[പ്രമാണം:Hugo de Vries.jpg|thumb|150px|right|മെൻഡലിന്റെ വിസ്മൃതിയിലായിരുന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങളെ 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ കണ്ടെത്തിയ ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരിൽ ഒരാളായ ഹൂഗോ ഡീ വ്രീസ്]] ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലാണ് മെൻഡലിന്റെ ആശയങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടത്. ഒരു തലമുറയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് അടുത്തതിൽ മറഞ്ഞിരുന്ന്, അതിനടുത്തതിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സ്വഭാവങ്ങളുടെ നൈരന്തര്യരഹിതമായ പിന്തുടർച്ചയെ(Discontinuous inheritance) വിശദീകരിക്കൻ വേണ്ടി നടത്തിയ ഗവേഷണങ്ങൾ 1900-ആമാണ്ടോടെ, ഹൂഗോ ഡീവ്രീസിനേയും കാൾ കോറൻസിനേയും മെൻഡലിന്റെ പ്രബന്ധത്തിലേക്കും മെൻഡലീയ നിയമങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചു. അവരിരുവരും മെൻഡലിനെ തങ്ങളുടെ പൂർവഗാമിയായി ഏറ്റുപറഞ്ഞു. തന്റെ തന്നെ ഗവേഷണത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ ഡീവ്രീസിനു മനസ്സിലായത് മെൻഡലിനെ വായിച്ചതിനു ശേഷമാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name=pb>{{cite book |author=Bowler, Peter J. |title=Evolution: the history of an idea |url=https://archive.org/details/evolutionhistory0000bowl_n7y8 |publisher=University of California Press |location=Berkeley |year=2003 |pages= |isbn=0-520-23693-9 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> ഈ രണ്ടാം കണ്ടെത്തലുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഏറിക് വോൺ ഷെർമാക്കിന്റെ പേരും ആദ്യകാലത്ത് പറഞ്ഞിരുന്നെങ്കിലും, മെൻഡലിന്റെ നിയമങ്ങൾ ഷെർമാക്കിനു മനസ്സിലായിരുന്നില്ലെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book| author=Mayr E. |authorlink=Ernst Mayr |year=1982 |title=The Growth of Biological Thought | url=https://archive.org/details/growthofbiologic0000mayr |location=Cambridge |publisher=The Belknap Press of Harvard University Press |isbn=0-674-36446-5 |pages=[https://archive.org/details/growthofbiologic0000mayr/page/730 730]}}</ref> പിന്നീട് ഡീവ്രീസിനു മെൻഡലീയ ജനിതകത്തിലുള്ള താത്പര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും മറ്റു ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ മെൻഡലീയ പാരമ്പര്യത്തിൽ ജനിതകശാസ്ത്രത്തെ പടുത്തുയർത്താൻ മുന്നോട്ടു വന്നു.<ref name=pb/> പുതിയ ഗവേഷണങ്ങളിൽ മെൻഡലിന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ ആവർത്തിക്കപ്പെട്ടതോടെ പാരമ്പര്യബന്ധങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടു. ജീവശാസ്ത്രജന്മാർ പുതിയ സിദ്ധാന്തത്തിലേയ്ക്ക് പെട്ടെന്ന് ആകർഷിക്കപ്പെട്ടു. പാരമ്പര്യത്തിലെ പല പ്രതിഭാസങ്ങളുടേയും വിശദീകരണത്തിനു അതു മതിയായിരുന്നില്ലെങ്കിലും പ്രകടവ്യക്തിത്വത്തേയും (Phenotype) ജനിതകവ്യക്തിത്വത്തേയും (Genotype) വേർതിരിച്ചു വിശദീകരിച്ചു കാട്ടിയെന്നത് അതിലെ വലിയൊരു മുന്നേറ്റമായിരുന്നു. പഴയ സിദ്ധാങ്ങങ്ങളുടേത്, പ്രകടവ്യക്തിത്വത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു. കാൾ പിയേഴ്സണും ഡബ്ലിയൂ. എഫ്. ആർ വെൽഡനും പിന്തുടർന്നിരുന്ന ബയോമെട്രിക്ക് സമീപനം പ്രകടവ്യക്തിത്വത്തെ ആധാരമാക്കിയുള്ളവയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതായിരുന്നു. പ്രകടസ്വഭാവത്തിലെ വ്യതിയാനങ്ങളുടെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളെയാണ് അവർ ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. ഈ സമീപനത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിമർശകനായ വില്യം ബേറ്റ്സനാണ് മെൻഡലീയ പാരമ്പര്യനിയമങ്ങൾക്കു കിട്ടിയ സമ്മതിയുടെ മുഖ്യ കാരണക്കാരൻ. ജെനറ്റിക്സ് എന്ന പദം ഉൾപ്പെടെ ജനിതകശാസ്ത്രത്തിലെ സാങ്കേതികപദങ്ങൾ മിക്കവയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനായാണ്. ബയോമെട്രിക്ക് വാദികളും മെഡൽ വാദികളും തമ്മിലുള്ള തർക്കം ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യത്തെ രണ്ടു ദശകങ്ങളിൽ ഏറെ കോലാഹലമുണ്ടാക്കി. തങ്ങളുടെ നിലപാടിനാണ് സ്ഥിതിവിവരശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയിലും ഗണിതശാശ്ത്രദൃഷ്ടിയിലും കൃത്യത കൂടുതൽ എന്നു ബയോമെട്രിക്ക് വാദികൾ അവകാശപ്പെട്ടു. ജീവശാസ്ത്രപരമായ കൃത്യത തങ്ങളുടെ പക്ഷത്താണെന്ന് മെൻഡൽ വാദികളും അവകാശപ്പെട്ടു. പരിണാമജീവശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആധുനിക ഉദ്ഗ്രഥനത്തിൽ ഈ രണ്ടു സമീപനങ്ങളും സമന്വയിച്ചിരിക്കുന്നു. == വിവാദം == മെൻഡലിന്റെ പരീക്ഷണഫലങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് പിൽക്കാലത്ത് ഒട്ടേറെ തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്.<ref name=Carlson/> രണ്ടാം പരമ്പരയിലെ പരീക്ഷണഫലങ്ങളിലെ പ്രകടവ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ സംഖ്യകൾ 3:1 എന്ന അനുപാതത്തോട് അസംഭവ്യമായ കൃത്യതയോടെ അടുത്തിരിക്കുന്നുവെന്ന് ഫിഷർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.<ref>Fisher, R. A. (1936). ''Has Mendel's work been rediscovered?'' Annals of Science '''1''':115–137.</ref> മെൻഡലിന്റെ പരീക്ഷണത്തിന്റെ ആവർത്തനം സിദ്ധാന്തങ്ങളെ വീണ്ടും തെളിയിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹത്തെ ശാസ്ത്രസാന്മാർഗികതയിൽ നിന്നുള്ള വ്യതിചലനത്തിനോ തിരിമറിക്കോ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നവർ ഏറെയില്ല. എങ്കിലും മെൻഡലിന്റെ പരീക്ഷണഫലങ്ങളിലെ അനുപാതത്തിന്റെ കൃത്യത പലർക്കും ഇന്നും പിടികിട്ടാരഹസ്യമായിരിക്കുന്നു. ഒരു പക്ഷേ കുറഞ്ഞ എണ്ണം ചെടികളിൽ നടത്തിയ ആദ്യപരീക്ഷണങ്ങളിൽ 3:‌1-നോട് ഏറെക്കുറെ അടുത്തു വരുന്ന ഒരനുപാതം കിട്ടിയതിനെ തുടർന്ന് ഏറെ ചെടികളിൽ അതേ ഫലം കിട്ടും വരെ പരീക്ഷണം ആവർത്തിച്ചതിന്റെ ഫലമായി കിട്ടിയതാവാം കൃത്യമായ ഈ അനുപാതം. മെൻഡലിന്റെ പരീക്ഷണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഫിഷറിന്റെ വിമർശനം അതിരുകടന്നുപോയെന്ന് ചില ഗവേഷകർ അടുത്തകാലത്ത് വാദിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite journal |last=Hartl |first=Daniel L. |authorlink= |coauthors=Fairbanks, Daniel J. |date=1 March 2007 |title=Mud Sticks: On the Alleged Falsification of Mendel's Data |journal=Genetics |volume=175 |issue=3 |pages=975–979 |id= |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1840063 |accessdate=2008-08-08 |quote=[The] allegation of deliberate falsification can finally be put to rest, because on closer analysis it has proved to be unsupported by convincing evidence. |pmid=17384156 |pmc=1840063 |archive-date=2013-08-01 |archive-url=https://archive.today/20130801120409/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1840063 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |last= Novitski|first=Charles E. |authorlink= |coauthors= |date=March 2004|title=On Fisher’s Criticism of Mendel’s Results With the Garden Pea |journal=Genetics |volume=166|issue= 3|pages=1133–1136 |id= |url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/166/3/1133 |accessdate=2010-03-20 |quote=In conclusion, Fisher’s criticism of Mendel’s data—that Mendel was obtaining data too close to false expectations in the two sets of experiments involving the determination of segregation ratios—is undoubtedly unfounded. |pmid= 15082533|pmc=1470775 |doi= 10.1534/genetics.166.3.1133 }}</ref> == ചിത്രശാല == <gallery> Image:Gregor-Johann-Mendel-memorial-plaque.jpg|ഗ്രിഗർ മെൻഡൽ – ഒളോമൂക്കിലെ സ്മാരകഫലകം. 1840-43 കാലത്ത് ഇവിടത്തെ തത്ത്വശാസ്ത്രവിദ്യാലയത്തിൽ മെൻഡൽ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു Image:Gregor Mendel Monk.jpg|"മെൻഡലിന്റെ പാരമ്പര്യ സിദ്ധാന്തം: ഒരു ന്യായീകരണം" എന്ന കൃതിയുടെ പുറംചട്ടയിലുള്ള മെൻഡലിന്റെ ചിത്രം. Image:StThomasAbbeyBrno.jpg|ബ്രുനോയിലെ വിശുദ്ധ തോമസിന്റെ അഗസ്തീനിയൻ ആശ്രമം Image:Gregor Johann Mendel bust.jpg|[[ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്ക്|ചെക്ക് ഗണരാജ്യത്തിൽ]] ബ്രുനോയിലെ മെൻഡൽ കാർഷിക-വനപാലന സർവകലാശാലയിലുള്ള മെൻഡലിന്റെ അർത്ഥകായപ്രതിമ. </gallery> == കുറിപ്പുകൾ == {{കുറിപ്പ്|൧|}} മറ്റൊരു സ്വഭാവവുമായി കൂടിച്ചേർന്നിരിക്കുമ്പോൾ, മറഞ്ഞിരിക്കാനുള്ള പ്രവണത കാട്ടുന്ന സ്വഭാവമാണ് കീഴ്‌സ്വഭാവം(Recessive Trait). സങ്കരാവസ്ഥയിലും പ്രകടമാവുന്ന സ്വഭാവം മേൽ സ്വഭാവവും (Dominant Trait). ഉദാഹരണമായി, ചുവപ്പു നിറമുള്ള പൂക്കൾ ഉണ്ടാകുന്ന ചെടിയുടേയും വെളുപ്പു നിറമുള്ള പൂക്കൾ ഉണ്ടാകുന്ന ചെടിയുടേയും സങ്കരത്തിൽ പൂക്കളുടെ നിറം ചുവപ്പാകുന്നതിനാൽ ചുവപ്പു പൂക്കൾ എന്നത് മേൽ സ്വഭാവവും, വെളുപ്പു പൂക്കൾ എന്നത് കീഴ് സ്വഭാവവും ആകുന്നു. == അവലംബം == <references/> {{DEFAULTSORT:അ}} [[വർഗ്ഗം:1822-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1884-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂലൈ 20-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജനുവരി 6-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രിയൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] radzcerxgx9llrzqvbwb08pogl9ld66 0 136507 4647989 4541874 2026-07-16T14:38:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647989 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Criticism of Hinduism}} {{ഹൈന്ദവം}} ഹിന്ദുമതത്തിലെ ആചാരങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും പലരാലും വിമർശനങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. ഹിന്ദു തത്ത്വശാസ്ത്രങ്ങളും പുരാണങ്ങളും വളരെ സങ്കീർണ്ണമാണെന്നും അതു സാധാരണ യുക്തിയോട് യോജിപ്പിലല്ല പോകുന്നതെന്നും എന്നും വിമർശകർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="complex logic"/> ലൈംഗികതക്ക് പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്ന ഖജുരാവോ തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രശില്പങ്ങളും വിമർശനങ്ങൾക്കു വിധേയമായിട്ടുണ്ട്.<ref name="immoral idols"> {{Cite book | title = Mankind's search for God | publisher = Watch Tower bible and tract society of Pennsylvania | year = 1991 | page = 97 }}</ref> മുൻകാല ഹൈന്ദവ പരിഷ്കരണവാദികളായ രാജാ റാം മോഹൻ റോയി തുടങ്ങിയവർ ഹൈന്ദവ സമൂഹത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സതി, ബാല്യവിവാഹം എന്നിവയെ നിശിതമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇത്തരം ആചാരങ്ങൾ കാലാന്തരത്തിൽ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതാണെന്നും ഇതിന്‌ ഹിന്ദുമതവുമായി ബന്ധമില്ലെന്നും പറഞ്ഞ് ചില ഹൈന്ദവർ ഈ ആരോപണം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല.<ref>Axel Michaels, ''Hinduism: Past and Present'' 188-97 (Princeton 2004) ISBN 0-691-08953-1</ref><ref>{{Cite web |title=Hindu Wisdom: The Caste System |url=http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |accessdate=2006-12-08 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820095649/http://www.hinduwisdom.info/Caste_System.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Caste prejudice has nothing to do with the Hindu scriptures |url=http://www.guardian.co.uk/india/story/0,,1967446,00.html |author=Nitin Mehta |publisher=The Guardian |date=2006-12-08 |accessdate=2006-12-08 }}</ref> പ്രധാനമായും മനുസ്‌മൃതിയിലും, ഹൈന്ദവ വേദങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്ന ചാതുർവർണ്ണ്യ സമ്പ്രദായമാണ് ജാതി വെറി ഊട്ടിയുറപ്പിക്കാൻ ഇടയാക്കിയതെന്ന് വിമർശകർ വാദിക്കുന്നു. ഹൈന്ദവ സന്ന്യാസിമാരും സാമൂഹിക പരിഷ്ക്കർത്താക്കളുമായ ശ്രീ നാരായണഗുരു, ചട്ടമ്പി സ്വാമികൾ തുടങ്ങിയവരും ജാതിയുടെ പേരിലുള്ള ഉച്ചനീചത്വങ്ങളെ നിശിതമായി വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ==തത്ത്വശാസ്ത്രം== ===സങ്കീർണ്ണ പുരാണകഥകൾ=== മനുഷ്യർ ദൈവത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു, തങ്ങളുടെ രക്തത്തിലെ പാപം മാറ്റാൻ ഇഹലോകത്തു നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്ക് ദൈവങ്ങൾ വരുന്നു, തങ്ങളുടെ ശരീരത്തിലെ മരണത്തിന്റെ അംശങ്ങൾ നീക്കാൻ ദൈവങ്ങൾ ശ്രമിക്കുന്നു, എന്നിട്ട് അവ മനുഷ്യർക്ക് നൽകാൻ ശ്രമിക്കുന്നു എന്നിവ പോലെയുള്ള മനസ്സിലാക്കാനും, വിശ്വസിക്കാനും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായ പുരാണകഥകൾ കേവലം മാനുഷിക ചിന്തകൾ മാത്രമാണെന്നും സാധാരണ ക്രിസ്തീയ യുക്തിയും ദൈവസങ്കല്പവുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു പോകുന്നില്ലെന്നും വിമർശകർ വാദിക്കുന്നു.<ref name="complex logic">{{Cite book | title = The Origins of Evil in Hindu Mythology | url = https://archive.org/details/originsofevilinh0000ofla | publisher = Berkeley: University of California | author = Wendy Doniger O'Flaherty | year = 1976 | pages = [https://archive.org/details/originsofevilinh0000ofla/page/2 2]–3,46,57,139 }}</ref> ''ന്യു ലാറോസി പുരാണകഥ സർവ്വവിജ്ഞാനകോശം'' ഇപ്രകാരം പറയുന്നു: "ഇന്ത്യൻ പുരാണകഥകൾ രക്ഷപെടാൻ കഴിയാത്തവിധം അഡംബരപൂർണ്ണമായി വളർന്ന ഒരു വനം പോലെയാണ്. ആ വനത്തിലേക്ക് നിങ്ങൾ കാലെടുത്തുവയ്ക്കുകയാണെങ്കിൽ നിങ്ങൾക്ക് സർവ്വവെളിച്ചവും നഷ്ടപ്പെടും, എതു വഴിയാണ് പോകേണ്ടതെന്ന് നിങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാകില്ല. ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ ഒരാൾക്ക് ഇവയെ ലളിതമാക്കാൻ സാധിക്കില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഏറ്റവും അനുകൂലമായ സന്ദർഭങ്ങളിൽ സത്യത്തിന്റെ പാതകൾ ഒരു പക്ഷേ കണ്ടെത്താനുള്ള സാധ്യത ഈ ബ്രഹുത് മേഖലയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നേക്കാം"<ref>{{Cite book | title = New Larousse Encyclopedia Of Mythology | author = Robert Graves | publisher = Hamlyn | year = 1977 }}</ref> ===ലൈംഗികത നിറഞ്ഞ വിഗ്രഹങ്ങൾ=== [[Image:Khajuraho-Lakshmana Temple erotic detal1.JPG|thumb|right|200px|[[ഖജുരാഹോ]] ക്ഷേത്രത്തിലെ കൊത്തുപണികൾ.]] ലൈംഗികത എടുത്തുകാട്ടുന്ന ക്ഷേത്ര ശില്പങ്ങളും ദൈവങ്ങളും വിമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ സർ ജോൺ മാർഷൽ ഇപ്രകാരം എഴുതി: "ഗർഭിണിയായ വലിയ അമ്മ ദൈവത്തിന്റെ മിക്ക വിഗ്രഹങ്ങളും നഗ്നമായിട്ടുള്ളതാണ്, കൂടാതെ ഉയർന്ന കഴുത്തുപട്ടയാലും തലകെട്ടിന്നാലും ഉള്ളവയാണ്..... അടുത്തത് ഒരു പുരുഷ ദൈവത്തിന്റെതാണ്, ചരിത്രപുരുഷനായി പറയപ്പെടുന്ന ശിവന്റെതാണ് അതെന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ തന്നെ മനസ്സിലാകും, അവയുടെ കാൽ പാദം പുരുഷ ലിംഗത്തിൽ തട്ടിനിൽക്കുന്നു (ശിവലിംഗത്തെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു), കൂടാതെ ചുറ്റും വന്യമൃഗങ്ങളാൽ അകമ്പടിക്കപെട്ടിരിക്കുന്നു (വന്യമൃഗങ്ങളുടെ ദൈവം എന്ന ശിവന്റെ നാമത്തിനനുരൂപമായി). ഉയർന്ന അവസ്ഥയിലുള്ള ശിവലിംഗത്തിന്റെയും, ഭഗത്തിന്റെയും (സ്ത്രീ ലൈംഗികാവയവം) കല്ലിൽ കൊത്തപ്പെട്ട പ്രതിമകൾ ധാരാളമായി കാണപ്പെടുന്നു....ഇവയെല്ലാം ആരാധ്യമായ ശിവലിംഗത്തിന്റെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യയുടെ യോനിയിലേക്കും വിരൽചൂണ്ടപ്പെടുന്നവയാണ്."<ref>{{Cite book | title = World Religions—From Ancient History to the Present | author = Geoffrey Parrinder | publisher = Facts on File Publications | year = 1999 }}</ref> ശിവൻ കാമവിലാസങ്ങൾക്കും സമ്പുഷ്ടിക്കും പേരുകേട്ടവനാണ്.<ref>{{Cite book | title = The Encyclopedia of World Faiths: An Illustrated Survey of the World's Living Religions | url = https://archive.org/details/encyclopediaofwo00bish | author = Peter D. Bishop; Michael Darnton | publisher = Facts on File | year = 1988 }}</ref> ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉയർത്തപ്പെട്ട ലിംഗത്തിന്റെ വിഗ്രഹങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടാണ്.<ref>{{Cite book | title = Siva: The Erotic Ascetic | author = O Flaherty, Wendy D. | publisher = Oxford University Press Inc. Boston, M.A. | year = 1982 | page = 123-324 }}</ref> യുദ്ധ ദൈവമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഭദ്രകാളി (ഇരുണ്ട-ഭൂമി ദൈവം) ഇടുപ്പുവരെ നഗ്നയായി കാണപ്പെടുന്നു, കൂടാതെ പാമ്പുകളാലും, തലയോട്ടികളാലും അവരെ രൗദ്ര രൂപത്തിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. മുൻ കാലങ്ങളിൽ അടിച്ചവശരാക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരെ തഗി (thugi) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കൂട്ടം വിശ്വാസികൾ ബലിയായി കാളിക്ക് അർപ്പിക്കുമായിരുന്നു, അതിൽ നിന്നാണ് തഗ് (thug) എന്ന ഇംഗ്ലിഷ് പദം തന്നെ ഉണ്ടായത്.<ref name="immoral idols"/> ഹൈന്ദവ പണ്ഡിതനായ സ്വാമി ശങ്കരാനന്ദ മാർഷലിന്റെ അനുമാനത്തോട് വിയോജിക്കുന്നു. ശിവലിംഗം "ആകാശത്തിലെ തീ അല്ലെങ്കിൽ ആകാശത്തെ സൂര്യനിലെ തീയെ" കുറിക്കാനാണ് ആദ്യകാലത്ത് ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു. ലൈംഗിക ആരാധനാക്രമം. മതപരമായ ആരാധനാക്രമമായല്ല തുടങ്ങിയതെന്നും മറിച്ച് അത് ആദ്യം ഉണ്ടായിരുന്ന ആരാധനാക്രമത്തിന്റെ തരംതാഴ്ത്തപ്പെടൽ മൂലമുണ്ടായ പരിണതഫലമാണെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ആരാധകർക്കു തന്നെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയാത്ത അത്തരം ആചാരങ്ങൾ അവർ തന്നെ ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തതാണെന്നും അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഹൈന്ദവ ആചാര രീതികൾക്കെതിരെയുള്ള പാശ്ചാത്യ വിമർശനങ്ങൾക്ക് മറുപടിയെന്ന നിലയിൽ പുറജാതിയ അടയാളമായ കുരിശിനെ ആരാധിക്കുന്ന രീതി "ക്രിസ്ത്യാനികളും ലൈംഗിക ആരാധനക്രമം നടത്തുന്നു" എന്നതിനു തെളിവാണെന്ന് അദ്ദേഹം ആരോപിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book | title = The Rigvedic culture of the pre-historic Indus. | author = Swami Sankarananda | publisher = Abhedananda Academy of Culture | year = 1898 }}</ref> === മതപരമായ തിരുവെഴുത്തു അടിസ്ഥാനം === ഹിന്ദുമതത്തിലെ പല വിശകലന വിദഗ്ധരും അവകാശപ്പെടുന്നത് സമകാലിക മതങ്ങളിലെ എല്ലാ ഘടകങ്ങളും ഹിന്ദുമതം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു,<ref>{{cite book |last1=Swamy |first1=Subramanian |title=Hindus Under Siege: The Way Out |date=2006 |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1207-6 |page=45 |url=https://books.google.com.bd/books?id=ww7OSD4nbcAC&pg=PA45&dq=hinduism+and+zoroastrianism&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7hq2E-qnuAhXRxzgGHZTRCc0Q6AEwA3oECAQQAg#v=onepage&q=hinduism%20and%20zoroastrianism&f=false |access-date=21 January 2021 |language=en}}</ref> അതിനാൽ ഹിന്ദുമതത്തിലെ വേദങ്ങളും പുരാണങ്ങളും പോലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ [[ബുദ്ധമതം]], [[ജൈനമതം]], [[സിഖ് മതം]] ഘടകങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. [[ഗ്രീക്ക്]] മതത്തിന്റെയും [[അവെസ്റ്റ]] [[സ oro രാഷ്ട്രിയൻ]]; ഉദാഹരണത്തിന്: [[അസുര]] [[അഹുറ]], [[ദേവ]], ഡേവയിൽ നിന്ന്, [[ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഹിന്ദു വീക്ഷണങ്ങൾ | ഏകദൈവവിശ്വാസം]], [[വരുണ]], [[വിഷ്ണു]], [[ഗരുഡ]] [[അഹുറ മസ്ദ]], [[അഗ്നി]] [[അഗ്നിക്ഷേത്രത്തിൽ]], [[സോമ (പാനീയം) | സോമ]] എന്ന് വിളിക്കുന്ന സ്വർഗ്ഗീയ ജ്യൂസ് [[ഹൊമാ]] എന്ന പാനീയത്തിൽ നിന്ന്, ദേവസൂർ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള യുദ്ധം സമകാലിക [[ഇന്ത്യൻ]], [[പേർഷ്യൻ]], [[ആര്യ]], ആര്യയിൽ നിന്ന്, [[മിത്ര]] [[മിത്ര]], [[ബഹസ്പതി]] [[ഡ്യുസ് പിറ്റെ]] . , [[യാം]], അഹുതി, ഹുമത മുതൽ സുമാതി വരെ.<ref>{{cite book |last1=Muesse |first1=Mark W. |title=The Hindu Traditions: A Concise Introduction |date=2011 |publisher=Fortress Press |isbn=978-1-4514-1400-4 |page=30-38 |url=https://books.google.com.bd/books?id=VlQBfbwk7CwC&pg=PA30&dq=hinduism+and+zoroastrianism&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7hq2E-qnuAhXRxzgGHZTRCc0Q6AEwAXoECAMQAg#v=onepage&q=hinduism%20and%20zoroastrianism&f=false |access-date=21 January 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Griswold |first1=H. D. |last2=Griswold |first2=Hervey De Witt |title=The Religion of the Ṛigveda |date=1971 |publisher=Motilal Banarsidass Publishe |isbn=978-81-208-0745-7|url=https://books.google.com.bd/books?id=Vhkt5K1fw2wC&pg=PA21&dq=dev+asura+arya+persian&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiUjuqj9KnuAhXGzDgGHZmJAFEQ6AEwAXoECAIQAg#v=onepage&q=dev%20asura%20arya%20persian&f=false |page=1-21 |access-date=21 January 2021}}</ref> ===ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ=== സംസ്കൃത പണ്ഡിതയായ വെൺറ്റി ഡോണിഗർ ലൈംഗികത, രക്തം തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്ന ഹൈന്ദവ ആചാരങ്ങളെ അവരുടെ ''ദി ഹിന്ദുസ്:ആൻ അൾറ്റർനേറ്റിവ് ഹിസ്റ്ററി'' എന്ന 2009-ലെ പുസ്തകത്തിൽ വിമർശിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>Wendy Doniger (2009). The Hindus: An Alternative History. penguin group. pp. 135, 252, 406</ref> റിഗ്വേദം 10.62-ൽ ഒരു സ്ത്രീ തന്റെ സഹോദരനെ തന്റെ കിടക്കയിൽ കണ്ടെത്തിയേക്കാം എന്നാണ് പരിഭാഷയെന്ന് അവർ പറയുന്നു. വ്യത്യസ്ത പുരുഷ ദൈവങ്ങളെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയെക്കുറിച്ചും തന്റെ കാമുകിയെ വഞ്ചിച്ചു കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്ന ഒരു പുരുഷനെകുറിച്ചുമൊക്കെ അവരുടെ പുസ്തകം പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ഇവരുടെ പുസ്തകം പരക്കെ വിമർശനങ്ങൾക്കും വിവാദങ്ങൾക്കും വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. മനഃപൂർവം ഹൈന്ദവരെ വിമർശിക്കുകയാണെന്നും, അവർക്ക് പണ്ഡിത്യം ഇല്ലെന്നും, മുൻവിധിയോടെയാണ് അവർ ആ പുസ്തകം എഴുതിയതെന്നും ഹൈന്ദവരും മറ്റ് ചില പണ്ഡിതന്മാരും ആരോപിക്കുന്നു.<ref>[http://listserv.liv.ac.uk/cgi-bin/wa?A2=ind9511&L=indology&P=R1167 Mail from Witzel, subject "W.D.O'Flaherty's Rgveda "]</ref> ==അവലംബം== {{Reflist|2}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *''[http://www.ambedkar.org/Babasaheb/Why.htm Why Dr. Ambedkar renounced Hinduism?]'' by [[Ramendra Nath|Dr. Ramendra]] *''[http://www.infidels.org/library/modern/ramendra_nath/hindu.html Why I Am Not a Hindu]'' by Ramendra Nath {{Criticism of religion}} {{Hinduism}} [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവം]] pkv9gkzrjuabsxfe20e6efh6e2ss4hd 0 148169 4648249 4631931 2026-07-17T11:28:59Z Malikaveedu 16584 4648249 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tatya Tope}} {{Infobox Person | name = താന്തിയാ തോപ്പി | image = JoarPersad.jpg | image_size = | caption = തോപ്പെ, ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ പിടിയിലായപ്പോൾ | birth_name = രാമചന്ദ്ര പാണ്ടുരംഗ് തോപ്പെ | birth_date = 1814 | birth_place = [[നാസിക് ജില്ല|നാസിക്]],[[മഹാരാഷ്ട്ര]] | death_date ={{death year and age|1859|1814|4|df=yes}} | death_place = ശിവപുരി | death_cause = വധശിക്ഷ | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = | nationality =[[ഇന്ത്യ|ഭാരതീയൻ]] | other_names = താന്തിയോ തോപ്പെ | known_for = [[1857-ലെ ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം]] | education = | employer = | occupation = | title = | salary = | networth = | height = | weight = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = [[ഹിന്ദു]] | spouse = | partner = | children = | parents = പാണ്ഡുരംഗ റാവു തോപ്പെ, രുക്മാ ബായ് | relatives = | signature = | website = | footnotes = }} [[ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമര]] സേനാനിയും, 1857 -ലെ [[ശിപായിലഹള|ഇന്ത്യയുടെ ഒന്നാം സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലെ ]]<nowiki/>നേതാവുമായിരുന്നു രാമചന്ദ്ര പാണ്ടുരംഗ് തോപ്പെ എന്ന '''താന്തിയോ തോപ്പി''' (''തത്യാ ടോപെ''). [[നാനാ സാഹിബ്|നാനാ സാഹിബിന്റെ]] സൈന്യാധിപനും സുഹൃത്തും കൂടിയായിരുന്നു താന്തിയോ തോപ്പെ. [[കാൺപൂർ|കാൺപൂരിലെ]] പരാജയത്തിനുശേഷം നാനാ സാഹിബ് ബിഥൂറിലേക്കു പലായനം ചെയ്ത ശേഷം, കാൺപൂർ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ നാന്തിയോ തോപ്പെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ശ്രമം നടത്തുകയും, ഭാഗികമായി അതിൽ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെ നിന്നും പിൻമാറിയ തോപ്പെ, പിന്നീട് [[ജനറൽ വിൽഹാം|ജനറൽ വിൽഹാമിനെ]] എതിർക്കുകയും തോൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. [[ഗ്വാളിയോർ യുദ്ധം|ഗ്വാളിയോർ യുദ്ധത്തിൽ]] [[ഝാൻസി റാണി|ഝാൻസി റാണിയുടെ]] സഹായത്തിനായി എത്തിച്ചേർന്നതും തോപ്പെ ആയിരുന്നു. 7 ഏപ്രിൽ 1859 തന്റെ ആത്മാർത്ഥ സുഹൃത്തായിരുന്ന [[മാൻ സിങ്|മാൻ സിങിനാൽ]] ചതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ തോപ്പെക്ക് ജനറൽ നേപിയരുടെ ബ്രിട്ടീഷ്‌ പടക്കു മുമ്പിൽ തോൽക്കേണ്ടി വന്നു. തുടർന്നു അദേഹത്തെ 18 ഏപ്രിൽ 1859 -യിൽ ശിവപുരിയിൽ വെച്ച് തൂക്കികൊല്ലുകയും ചെയ്തു. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== [[മഹാരാഷ്ട്ര|മഹാരാഷ്ട്രയിലെ]] [[നാസിക് ജില്ല|നാസിക്ക് ജില്ലയിലെ]] യോല എന്ന സ്ഥലത്ത് പാണ്ഡുരംഗ്ഭട്ട് റാവു തോപ്പയുടേയും രുക്മാഭായുടെയും ഏക മകനായി 1814-ൽ ജനിച്ചു. രാമചന്ദ്രപാണ്ഡുരംഗനെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരിയായ പേർ. പേഷ്വാ ബാജിറാവുവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ ധനകാര്യവകുപ്പുമേധാവി ആയിരുന്നു പിതാവ് പാണ്ഡുരംഗ റാവു. പേഷ്വാ ബാജിറാവുവിന്റെ ദത്തു പുത്രനായിരുന്ന നാനാ സാഹിബിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു താന്തിയോ തോപ്പെ. 1851 ൽ പേഷ്വാ ബാജിറാവുവിന്റെ മരണശേഷം, നാനാ സാഹിബ് അധികാരമേറ്റെടുത്തപ്പോൾ താന്തിയോ തോപ്പെയും നാനാ സാഹിബിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ ഒരു സുപ്രധാന പദവി കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി നാനാ സാഹിബിന് പെൻഷൻ നിഷേധിച്ചപ്പോൾ തോപ്പെയും ഒരു കറ തീർന്ന ബ്രിട്ടീഷ് വിരോധിയായി മാറി. 1857 കലാപത്തിലെ പങ്ക് നാനാ സാഹിബ്നാനാ സാഹിബിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തും സൈന്യാധിപനുമായിരുന്നു താന്തിയോ തോപ്പെ. കാൺപൂർ ഉപരോധം കാൺപൂർ ഉപരോധത്തിൽ തോപ്പി നാനാ സാഹിബിനൊപ്പം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരേ യുദ്ധം ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരാജയം സമ്മതിക്കുകയും, സതിചൗരാ ഘട്ട് വഴി അലഹാബാദിലേക്ക് പോകാം എന്ന സമ്മതിച്ച് നാനാ സാഹിബിന്റെ മുന്നിൽ കീഴടങ്ങി.<ref name=wheeler1>{{cite book|title=വിക്ടോറിയൻസ് അറ്റ് വാർ-1815-1914|url=http://books.google.com.sa/books?id=HvE_Pa_ZlfsC&pg=PA88&dq=cawnpore+war+wheeler&hl=en&sa=X&ei=ZYjiUsCuN6qm0wW35YGQDA&safe=on&redir_esc=y#v=onepage&q=cawnpore%20war%20wheeler&f=false|last=ഹാരോൾഡ്.ഇ|first=റോ|publisher=എ.ബി.സി.ക്ലിയോ|isbn=978-1576079256|pages=88}}</ref>എന്നാൽ സതിചൗരാ ഘട്ടിൽ വച്ചുണ്ടായ ആശയക്കുഴപ്പം ഒരു കലാപമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ഇംഗ്ലീഷ് പട്ടാളക്കാരാൽ നിഷ്ഠൂരമായി വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവശേഷിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും ബീബീഘർ എന്ന കൊട്ടാരത്തിലേക്കു മാറ്റുകയും, അവരെ വെച്ച് നാനാ സാഹിബ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് വിലപേശൽ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ [[കാൺപൂർ]] പിടിച്ചെടുക്കാൻ കൂടുതൽ പട്ടാളം വരുകയും, അവർ കാൺപൂരിലേക്കുള്ള വഴി മധ്യേ എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളും, നിശിപ്പിക്കുകയോ കൊള്ളയടിക്കുകയോ ചെയ്തു. ഗ്രാമീണരേയും അവർ വെറുതേ വിട്ടില്ല.<ref name=saxena1>{{cite web|title=റിവോൾട്ട് & റിവെഞ്ച് എ ഡബിൾ ട്രാജഡി|url=http://www.chilit.org/SAXENA1.HTM|publisher=ദ ചിക്കാഗോ ലിറ്റററി ലെബ്രറി|accessdate=23-ജനുവരി-2014|last=അമോദ്|first=സക്സേന|date=17-ഫെബ്രുവരി-2003|archive-date=2014-01-23|archive-url=https://archive.today/20140123180801/http://www.chilit.org/SAXENA1.HTM|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതറിഞ്ഞ നാനാ സാഹിബ് തടവുകാരായുള്ള സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും എന്തു ചെയ്യണമെന്നുള്ള കാര്യത്തിൽ തോപ്പെയും, അസിമുള്ള ഖാനോടും ആലോചിച്ചു. ഗ്രാമീണരെ വധിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തോടുള്ള പ്രതികാരമായി സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും കൊന്നുകളയാനാണ് വിമതപട്ടാളത്തിലെ ഭൂരിഭാഗവും തീരുമാനിച്ചത്.<ref name=havelock1>{{cite book|title=എ ബയോഗ്രഫിക്കൽ സ്കെച്ച് ഓഫ് സർ.ഹെൻട്രി ഹാവെലോക്ക്|url=http://books.google.com.sa/books?id=zAA6AAAAcAAJ&printsec=|last=വില്ല്യം|first=ബ്രോക്ക്|year=1858|page=150-152}}</ref> തടവുകാരായ എല്ലാവരേയും വിമതസൈന്യം മുറിക്കുള്ളിലിട്ട് വെടിവെച്ചു കൊന്നു. കുറേയേറെപ്പേരെ കശാപ്പുകാരുടെ സഹായത്തോടെ വെട്ടിനുറുക്കി ഇല്ലാതാക്കി. കാൺപൂർ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം കീഴടക്കിയതോടെ, നാനാ സാഹിബ് കാൺപൂരിൽ നിന്നും ബിഥൂരിലേക്കു പലായനം ചെയ്തു. അവശേഷിക്കുന്ന സൈന്യത്തിന്റെ നേതൃത്വം സ്വയം ഏറ്റെടുത്ത് താന്തിയോ തോപ്പെ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിൽ നിന്നും കാൺപൂർ പിടിച്ചെടുക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു. ഭാഗികമായി അവർ കാൺപൂർ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും,രണ്ടാം കാൺപൂർ യുദ്ധത്തിൽ താന്തിയോ തോപ്പെയുടെ സേന ജനറൽ കോളിൻ കാംപ്ബെല്ലിന്റെ മുന്നിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. 1858 ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന ഝാൻസി റാണി, തന്റെ സഹായത്തിന് താന്തിയോ തോപ്പെയോട് വന്നു ചേരുവാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref name=jr1>{{cite book| title=റാണി ഓഫ് ഝാൻസി| last1=ഭവാൻ സിംഗ് |first1=റാണ|url=http://books.google.com.sa/books?id=0hKthqa2kkQC&printsec |publisher=ഡയമണ്ട് പോക്കറ്റ് ബുക്സ്|isbn=978-8128808753|year=2004|location=ഇന്ത്യ}}</ref>യുദ്ധ നിപുണയായിരുന്നു ഝാൻസി റാണിയെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷുകാരോട് ഒറ്റക്ക് പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ അവർക്കാവുമായിരുന്നില്ല. 20000 ത്തോളം വരുന്ന സൈന്യവുമായി താന്തിയോ തോപ്പെ റാണിയുടെ സഹായത്തിനെത്തിയെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വിജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ==കീഴടങ്ങലും, വധശിക്ഷയും== ഗ്വാളിയോർ യുദ്ധത്തിനു ശേഷം താന്തിയോ തോപ്പെ, [[നാനാ സാഹിബ്|നാനാ സാഹിബിന്റെ]] അനന്തരവനായ റാവു സാഹിബിനുമൊപ്പം രാജ്പുതാനയിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. സൈന്യത്തെ സംഘടിപ്പിച്ച് ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു ഇരുവരുടേയും പദ്ധതി. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം ഇവരെ വളയുകയും പിടികൂടാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തെങ്കിലും താന്തിയോ തോപ്പെ യുദ്ധമുഖത്തു നിന്നും ഉദയ്പൂർ ലക്ഷ്യമാക്കി കടന്നു കളഞ്ഞു. റാവു സാഹീബ് തോപ്പെയേ അനുഗമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇവരെ പിടികൂടാൻ പലതവണശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും പരാജയപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. അവശേഷിക്കുന്ന സൈന്യത്തെ രണ്ടായി പകുത്ത് രണ്ടു ലക്ഷ്യങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ ഇരുവരും തീരുമാനിച്ചു. താന്തിയോ തോപ്പെ ചെറിയ സൈന്യവുമായി ചന്ദേരിയിലേക്കും, റാവു സാഹിബ് ഝാൻസിയിലേക്കും യാത്രയായി. 1859 ൽ തോപ്പെ ജയ്പൂരിലെത്തിയെങ്കിലും, തുടർച്ചയായ യാത്രകളും, പരാജയവും അദ്ദേഹത്തെ തളർത്തിയിരുന്നു. ഇവിടെ വെച്ച് താന്തിയോ തോപ്പെ, നർവാറിലെ രാജാവായ മാൻ സിങിനെ പരിചയപ്പെടുകയും മാൻ സിങ്ങിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഒളിവിൽ കഴിയാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗ്വാളിയോർ മഹാരാജാവുമായുള്ള തർക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് മാൻ സിങിനും കുടുംബത്തിനും ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം സംരക്ഷണം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. തന്റെ ജീവനു വേണ്ടി ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു കീഴടങ്ങാൻ മാൻ സിങ് തീരുമാനിച്ചു.<ref>എഡ്വേഡ്സ് മൈക്കിൾ (1975) ''റെഡ് ഇയർ''. ലണ്ടൻ: സ്ഫിയർ ബുക്സ്; പുറങ്ങൾ. 129-35</ref> മാൻ സിങിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഒറ്റക്കായ താന്തിയോ തോപ്പെയെ പിന്നീട് മാൻ സിങ് ഒറ്റുകൊടുക്കുകയായിരുന്നു. കൊട്ടാരത്തിൽ ഉറങ്ങികിടക്കുകയായിരുന്നു തോപ്പെയെ റിച്ചാഡ് ജോൺ മീഡ്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സേന കൊട്ടാരം വളഞ്ഞ് പിടികൂടി. വിചാരണയിൽ തന്റെ പേർക്കു ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ ചുമത്തിയ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളും തോപ്പെ അംഗീകരിക്കുകയും, പേഷ്വയോടു മാത്രമേ താൻ കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുള്ളു എന്നും പറഞ്ഞു. 1859 ഏപ്രിൽ 18 ന് താന്തിയോ തോപ്പെയെ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം തൂക്കിലേറ്റി. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{അപൂർണ്ണം}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:1814-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1859-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 7-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നിന്നുള്ള ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] cq1ofd0v4t38bz703erwthqcuecqaog 0 148257 4648009 3780136 2026-07-16T15:00:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648009 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Draco (lawgiver)}} {{Infobox Person | name = ഡ്രാക്കോ | image = ഡ്രാക്കോ.jpg | image_size = | caption = | birth_date = ബി.സി.650 | birth_place = | death_date = | death_place = | residence = ആഥൻസ് ,ഗ്രീസ് | other_names = | known_for = 'ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമം' | occupation = | spouse = | children = }} ആദ്യ [[ഗ്രീക്ക്]] നിയമജ്ഞൻ ആണ് ഡ്രാക്കോ (ഗ്രീക്ക് : Δράκων, Drakōn). ബി.സി. 7-നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഗ്രീസ്|ഗ്രീസിലെ]] [[ആഥൻസ്|ആഥൻസിലാണ്]] ഇദ്ദേഹം ജീവിച്ചിരുന്നത്. ആ കാലം വരെ ഗ്രീസിൽ നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വാമൊഴി [[നിയമം]] മാറ്റി ഒരു ലിഖിത നിയമം തയ്യാറാക്കിയത് ഇദേഹമാണ്.<ref> Carawan, Edwin. Rhetoric and the Law of Draco. New York: Oxford University Press, 1998.</ref> ==ഡ്രാക്കോനിയൻ നിയമം== ബി.സി. ഏഴാം ശതകത്തിലെ ആഥൻസിൽ ഡ്രാക്കോൺ ആവിഷ്കരിച്ച നിയമം, വളരെ കടുത്ത ശിക്ഷകൾ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു. നിസാര കുറ്റത്തിന് പോലും [[വധശിക്ഷ]] ആയിരുന്നു ഈ നിയമത്തിൽ.<ref> [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0045:chapter=4:section=1 ''The Athenian Constitution.'']</ref>ഇന്നും ഇത്തരം കടുത്ത നിയമങ്ങളെ ഡ്രാക്കോനിയൻ നിയമം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ചെറിയ കുറ്റങ്ങൾക്കു പോലും അതികഠിനമായ ശിക്ഷ വിധിക്കുന്ന കരിനിയമത്തിന്റെ പര്യായമായിട്ടാണ് ഇപ്പോൾ ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമം എന്ന സംജ്ഞ വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. ജനാധിപത്യ സമ്പ്രദായം നിലവിലുള്ള സമൂഹത്തിൽ അത്തരം നിയമങ്ങൾ സ്വേഛാധിപത്യമെന്നും അപലപിക്കപ്പെടും. ബി.സി. 610-ൽ സൈലോൺ എന്ന പ്രഭുകുമാരന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ആഥൻസിൽ കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ഭരണാധികാരികൾക്ക് കലാപം അടിച്ചമർത്താൻ കഴിഞ്ഞുവെങ്കിലും ജനങ്ങൾക്കിടയിലെ അസംതൃപ്തി പൂർണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മാത്രവുമല്ല, ഈ അസംതൃപ്തി പുതിയ കലാപങ്ങൾക്ക് വഴിവയ്ക്കുമെന്ന് ഭരണാധികാരികൾ ഭയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ, കൂടുതൽ കർക്കശമായ നിയമങ്ങൾക്കു രൂപം കൊടുക്കാനും അത് ലളിതമായി ക്രോഡീകരിക്കാനും ആഥൻസിലെ ഭരണാധികാരികൾ തീരുമാനിച്ചു. ഡ്രാക്കോണിനെയാണ് ഈ ചുമതല ഏല്പിച്ചത്. ഡ്രാക്കോൺ ആവിഷ്കരിച്ച നിയമസംഹിത അതികഠിനവും ക്രൂരവുമായിരുന്നു. നിസ്സാര കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കുപോലും വധശിക്ഷ വിധിക്കുന്ന നിയമങ്ങളാണ് ഡ്രാക്കോൺ ആവിഷ്കരിച്ചത്. തോട്ടത്തിൽ നിന്ന് ആപ്പിൾ മോഷ്ടിക്കുന്ന കുറ്റത്തിനുപോലും വധശിക്ഷ നല്കണമെന്നാണ് ഡ്രാക്കോൺ അനുശാസിച്ചത്. ചെറിയ കുറ്റങ്ങൾ ചെയ്താൽ പോലും വധിക്കപ്പെടുമെന്ന സ്ഥിതി വന്നാൽ, ജനങ്ങൾ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയുമെന്ന് ഡ്രാക്കോൺ വിശ്വസിച്ചു. ഡ്രാക്കോണിന്റെ നിയമസംഹിത 'രക്തത്തിൽ രചിച്ച നിയമങ്ങൾ'എന്നാണ് അക്കാലത്തുതന്നെ അറിയപ്പെട്ടത്. വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്തതും കർക്കശവുമായ നിയമ ങ്ങൾ പില്ക്കാലത്ത് 'ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമം' എന്നു കുപ്രസിദ്ധി നേടി. ക്രൂരമായ ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമങ്ങൾക്കുപോലും ആഥൻസിനെ ശാന്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. സൈലോണിന്റെ സുഹൃത്തു ക്കൾ ഭരണാധികാരികൾക്കെതിരായി ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മാത്രവുമല്ല, പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളും മെഗാര നഗരവുമായുള്ള യുദ്ധത്തിലെ പരാജയവും ആഥൻസിന്റെ പ്രതാപം തകർത്തെറിഞ്ഞു. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ജനസാമാന്യത്തിന്റെ ദുരിതങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കാണുന്ന തരത്തിൽ നിയമങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കാൻ സൊളോൺ എന്ന നിയമവിദഗ്ദ്ധൻ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടത്. ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമങ്ങളിൽ നിന്ന് സോളോൺ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പില്ക്കാല നിയമ പരിഷ്കർത്താക്കൾ സ്വീകരിച്ച ഏക നിയമം കൊലപാതകത്തെ സംബന്ധിച്ചള്ളതു മാത്രമാണ്. നാടു കടത്തൽ, പൗരത്വം എടുത്തുകളയൽ എന്നിവയൊക്കെ ഡ്രാക്കോണിയൻ നിയമങ്ങളിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്ന ശിക്ഷാവിധികളാണ്. കൂടുതൽ മാനുഷികവും ഉദാരവുമായ നിയമവ്യവസ്ഥ കൾക്കു രൂപം നല്കുകയെന്ന ഉത്തരവാദിത്തമാണ് സൊളോണിൽ നിക്ഷിപ്തമായത്. കൂടുതൽ ഉദാരമനസ്കതയും മാനുഷികതയും പുലർത്തുന്ന ഒരു നീതിന്യായസംവിധാനത്തെയാണ് സൊളോണിന്റെ നിയമവ്യവസ്ഥ വിഭാവന ചെയ്തത്. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *{{cite book |author =Carawan, Edwin |title=Rhetoric and the Law of Draco |url =https://archive.org/details/rhetoriclawofdra0000cara |publisher= [[Oxford]]: [[Clarendon Press]]; [[New York City]]: [[Oxford University Press]]|year=1998 |isbn= 978-0-19-815086-2}} *{{cite book |author =Gagarin, Michael |title=Drakon and Early Athenian Homicide Law |url =https://archive.org/details/drakonearlyathen0000gaga |location=[[New Haven, Connecticut|New Haven]] |publisher=[[Yale University Press]] |year=1981 |isbn=978-0-300-02627-6 }} *{{cite book |author =Gagarin, Michael; Cohen, David (editors) |title=The Cambridge Companion to Ancient Greek Law |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2005 |isbn=978-0-521-81840-7 }} *{{cite book | author = [[Henry James Sumner Maine|Maine, Sir Henry Sumner]] |title=Ancient Law&nbsp;&ndash; Its Connection with the Early History of Society and Its Relation to Modern Ideas | url = https://archive.org/details/ancientlaw0000henr |location=[[Boston]] |publisher= [[Beacon Press]] |year=1963 |oclc = 1310967 }} *{{cite book | author = Phillips, David |title=Avengers of Blood: Homicide in Athenian Law and Custom from Draco to Demosthenes |location=[[Stuttgart]] |publisher=[[Franz Steiner Verlag|Steiner]] |year=2008 |isbn=978-3-515-09123-7 }} *{{cite book |author = Stroud, Ronald S. |title=Drakon's Law on Homicide |url = https://archive.org/details/dessokrateslebe00lasagoog |location=[[Berkeley, California|Berkeley]] |publisher=[[University of California Press]] |year=1968 |oclc = 463502977}} {{Wiktionary|draconian}} [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:പുരാതന ഗ്രീക്ക് നിയമജ്ഞർ]] 1hyjmbqdc8qz14y9fh1h6u3pqthk626 0 151202 4648012 4611929 2026-07-16T15:01:57Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648012 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Kwame Nkrumah}} {{Infobox officeholder |name = Kwame Nkrumah |image = Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg |imagesize = 180px |caption = 1961ൽ |order = 3^rd |office = Chairman of the Organization of African Unity |term_start = 21 October 1965 |term_end = 24 February 1966 |predecessor = [[Gamal Abdel Nasser]] |successor = [[Joseph Arthur Ankrah]] |order2 = 1^st [[President of Ghana]] |term_start2 = 1 July 1960 |term_end2 = 24 February 1966 |predecessor2 = [[William Hare, 5th Earl of Listowel]]<br /><small>as [[Governor-General of Ghana|Governor-General]]</small> |successor2 = [[Joseph Arthur Ankrah]]<br /><small>as Chairman of the [[National Liberation Council]]</small> |order3 = 1^st |office3 = Prime Minister of Ghana |term_start3 = 6 March 1957 |term_end3 = 1 July 1960 |monarch3 = [[Elizabeth II]] |governor-general3=[[Charles Noble Arden-Clarke|Sir Charles Noble Arden-Clarke]]<small> until 24 June 1957</small><br /> [[William Hare, 5th Earl of Listowel|Lord Listowel]]<small> 24 June 1957 - 1 July 1960</small> |predecessor3 = ''Office Established'' |successor3 = Himself<br /> as [[President of Ghana]] |birth_date = {{Birth date|1909|9|21|df=y}} |birth_place = [[Nkroful]], [[Gold Coast (British colony)|Gold Coast]] |death_date = {{Death date and age|1972|04|27|1909|09|21|df=yes}} |death_place = [[Bucharest]], [[Socialist Republic of Romania|Romania]] |nationality = British, Ghanaian |party = [[Convention Peoples' Party]] |spouse = [[Fathia Nkrumah|Fathia Rizk]] |children = Francis, [[Gamal Nkrumah|Gamal]], Edward, [[Samia Nkrumah|Samia]] and Sekou |profession = [[Lecturer]] |religion = [[Roman Catholicism]] }} [[ഘാന|ഘാനയുടെ]] ആദ്യത്തെ പ്രസിഡണ്ടും പ്രധാനമന്ത്രിയും ആയിരുന്നു '''ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ''' ('''Kwame Nkrumah''' [[സെപ്റ്റംബർ 21]] 1909 - [[ഏപ്രിൽ 27]] 1972)<ref name="bio">{{cite book|last=E. Jessup|first=John|title=An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996|pages=533}}</ref> [[ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റി|ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റിയുടെ]] സ്ഥാപകാംഗങ്ങളിലൊരാളായ അദ്ദേഹത്തിന് 1963 -ൽ [[Lenin Peace Prize|ലെനിൻ സമാധാനപുരസ്കാരം]] ലഭിട്ടിട്ടുണ്ട്. [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|നെഹ്രു]], [[ജോസിപ് ടിറ്റോ]], [[ഗമാൽ അബ്ദൽ നാസർ]], [[സുകർണോ]] എന്നിവരോടൊപ്പം ചേരിചേരാ നയം ഒരു രാഷ്ട്രാന്തര പ്രസ്ഥാനമായി രൂപവത്കരിക്കുന്നതിനു മുൻ‌കയ്യെടുത്ത നേതാവാണ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ. == ആദ്യകാല ജീവിതം == ബ്രിട്ടീഷ് കോളനിയായിരുന്ന ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിൽ (ഇപ്പോൾ [[ഘാന]])മാഡം നിയാനിബയുടെ പുത്രനായി 1909 [[സെപ്റ്റംബർ 21]] -ന് ജനിച്ച <ref>{{cite web|url=http://rulers.org/indexn2.html#nkrum|title=Rulers - Nkrumah, Kwame|accessdate=2007-03-24|work=Lists of heads of state and heads of government|publisher=Rulers.org}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/features/artikel.php?ID=100491|title=Nkrumah And The Big Six|accessdate=2007-04-30|author=Asante Fordjour|date=6 March 2006|work=Feature Article|publisher=Ghana Home Page}}</ref> <ref name="mother">{{cite book|last=Yaw Owusu|first=Robert|year=2005|title=Kwame Nkrumah's Liberation Thought: A Paradigm for Religious Advocacy in Contemporary Ghana|url=https://archive.org/details/kwamenkrumahslib0000owus|pages=[https://archive.org/details/kwamenkrumahslib0000owus/page/97 97]}}</ref> 1930-ൽ എൻ‌ക്രുമ ആക്രയിലെ അചിമോട സ്കൂളിൽ നിന്നും വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയശേഷം ,<ref name="bio"/> ആക്സിമിലെ കാത്തലിക് സ്കൂളിൽ അധ്യാപകവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു. 1935-ൽ[[United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] [[പെൻസിൽവേനിയ|പെൻസിൽവേനിയയിലെ]] ലിങ്കൺ യൂണിവേർസിറ്റിയിൽ ചേർന്ന് 1939-ൽ ബി.എ ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി 1942-ൽ ബാചിലർ ഒഫ് സേക്രഡ് തിയോളജി ബിരുദവും കരസ്ഥമാക്കി. 1945-ൽ ലണ്ടനിലെത്തിയ അദ്ദേഹം മാഞ്ചസ്റ്ററിൽ അഞ്ചാം പാൻ ആഫ്രിക്കൻ കോൺഗ്രസ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് സഹായിച്ചു.പിന്നീട് ആഫ്രിക്കൻ കോളനികളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കാനായി വെസ്റ്റ് ആഫ്രിക്കൻ നാഷനൽ സെക്രട്ടറിയേറ്റ് രൂപീകരിച്ചു. 1947-ൽ ജോസഫ് ബി. ഡാൻക്വയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുണൈറ്റഡ് ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് കൺ‌വെൻഷന്റെ(UGCC) ജനറൽ സെക്രട്ടറിയാകാൻ ക്ഷണം ലഭിച്ച അദ്ദേഹം ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. 1948 ഫിബ്രുവരിയിൽ വിലക്കയറ്റത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച ആഫ്രിക്കൻ വിമുക്തഭടന്മാരുടെ നേരെ പോലീസ് വെടിവെയ്‌പ് നടന്നു, ഇത് ആക്ര, കുമസ്ജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ കലാപങ്ങൾക്കിടയാക്കി.ഇതിൻ പിന്നിൽ ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് കൺ‌വെൻഷനാണെന്നു കരുതിയ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ്, എൻക്രുമയെയും മറ്റു നേതാക്കളേയും തടവിലാക്കി. പിന്നീട് തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കിയ ബ്രിട്ടീഷുകാർ തടവുകാരെ വിട്ടയച്ചു, കൊളോണിയൽ ഗവണ്മെന്റിന്റെ തടവുകാരനായിക്കഴിഞ്ഞ എൻ‌ക്രുമ1948-ൽ യുവജനപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേതാവായി. പിന്നീട് രാജ്യം ചുറ്റിക്കണ്ട അദ്ദേഹം ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിന് സ്വയംഭരണാവകാശം വേണമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. കൊക്കോ ചെടികളെ ബാധിച്ചിരുന്ന രോഗത്തിനെ തടഞ്ഞുനിർത്താനെടുത്ത ബ്രിട്ടീഷ് നയത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച കർഷകർ എൻ‌ക്രുമയുടെ പിന്നിൽ അണിനിരന്നു. ആഫ്രിക്കയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം വ്യാപകമായിരുന്നില്ലെങ്കിലും സ്ത്രീകളെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം നടാത്താൻ എൻ‌ക്രുമ മുൻകൈയെടുത്തു. ട്രേഡ് യൂണിയനുകളുടെയും പിൻതുണ ലഭിച്ച അദ്ദേഹം ഈ വിഭാഗങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളിച്ച് 1949-ൽ ദ് കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി എന്ന രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ചു. ഘാനക്ക് സ്വയംഭരണം നൽകാനുള്ള ആദ്യപടിയായി ഒരു പുതിയ ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കാനായി, ബ്രിട്ടീഷുകാരാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പെട്ട മദ്ധ്യവർഗ്ഗആഫ്രിക്കക്കാരുടെ ഒരു കമ്മീഷൻ രൂപീകരിച്ചു. ഈ ഭരണഘടനയിൽ മതിയായ ശമ്പളം ലഭിക്കുന്നവരും സ്വത്തുള്ളവരുമായ ആഫ്രിക്കക്കാർക്കുമാത്രമേ വോട്ടവകാശം നൽകാൻ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എൻ‌ക്രുമ, കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി അംഗങ്ങൾ, യുവജനങ്ങൾ, വിമുക്തഭടന്മാർ, കർഷകർ എന്നിവരുടെ പീപ്പിൾസ് അസംബ്ലി എന്ന കൂട്ടായ്മ രൂപീകരിച്ച് എല്ലാവർക്കും വോട്ടവകാശം, 1931 വെസ്റ്റ് മിനിസ്റ്റർ സ്റ്റാറ്റ്യൂട്ട് അനുസരിച്ചുള്ള സ്വയംഭരണാവകാശം എന്നിവ ഈ പുതിയ ഭരണഘടനയിൽ ചേർക്കാനായി വാദിച്ചെങ്കിലും കൊളോണിയൽ ഭരണകൂടം ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നിരാകരിച്ചു. തുടർന്ന് 1950 ജനുവരിയിൽ നിസ്സഹകരണം, ബഹിഷ്കരണം, സമരങ്ങൾ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊണ്ട ''പോസിറ്റീവ് ആക്ഷൻ'' എന്ന സമരം സംഘടിപ്പിച്ചു, എൻക്രുമയെയും മറ്റു നേതാക്കളേയും അറസ്റ്റ് ചെയ്ത ബ്രിട്ടീഷ് ഗവണ്മെന്റ് അദ്ദേഹത്തിന് മൂന്നു വർഷത്തെ തടവുശിക്ഷ നൽകി. അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിഷേധങ്ങളും ആന്തരികസമരങ്ങളും നേരിടേണ്ടിവന്ന ബ്രിട്ടൻ, ഗോൾഡ് കോസ്റ്റ് വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു. ബ്രിട്ടൻ നടത്തിയതും 1951 ഫിബ്രവരി അഞ്ചിനും പത്തിനും ഇടയിൽ നടന്നതും എല്ലാവർക്കും വോട്ടവകാശമുണ്ടായിരുന്നതുമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ജയിലിൽ കഴിയുകയായിരുന്ന എൻക്രുമയെടെ [[കൺവെൻഷനൽ പീപ്പ്‌ൾസ് പാർട്ടി]] 38-ൽ 34 സീറ്റ് നേടി വൻവിജയം കരസ്ഥമാക്കി. ഫിബ്രുവരി 12-ന് ജയിലിൽ നിന്നും വിട്ടയക്കപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിനോട് ഗവണ്മെന്റ് രൂപീകരിക്കന്നയി ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണ്ണറായിരുന്ന ചാൾസ് ആർഡൻ ക്ലാർക്ക് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എൻക്രുമ ഗവണ്മെന്റ് കാര്യങ്ങളുടെ നേതാവായും ഇമ്മനുവേൽ ചാൾസ് ക്വിസ്റ്റ് അസംബ്ലിയുടെ പ്രസിഡാണ്ടായും ഫിബ്രവരി 20-ന് പുതിയ അസംബ്ലി ചേരുകയുണ്ടായി. ഒരു വർഷത്തിനു ശേഷം 1952 മാർച്ച് 10-ന് പ്രധാനമന്ത്രിപദം ഉണ്ടാക്കാനായി ഭരണഘടന ഭേദഗതി വരുത്തി. തുടർന്ന് മാർച്ച് 21-ന് അസംബ്ലിയിൽ നടന്ന രഹസ്യ ബാലറ്റിൽ എൻക്രുമയെ പ്രധാനമന്ത്രിയായി തെരഞ്ഞെടുത്തു. ആവശ്യമായ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയാലുടൻ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കണമെന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രമേയം ജൂലായ് 10-ന് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. == സ്വാതന്ത്ര്യം == ഗവണ്മെന്റ് തലവനെന്ന നിലയിൽ എൻക്രുമക്ക് പല വെല്ലുവിളികളേയും നേരിടേണ്ടിവന്നു. ഭരിക്കാൻ പഠിക്കുക, ഗോൾഡ് കോസ്റ്റിലെ നാല് പ്രദേശങ്ങളുടെ ഏകീകരണം, ബ്രിട്ടനിൽനിന്നുമുള്ള പരിപൂർണ്ണസ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തി എന്നീ വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിച്ച അദ്ദേഹം ജയിൽ വിമോചിതനായി ആറ് വർഷത്തിനകം ഒരു സ്വതന്ത്രരാജ്യത്തിന്റെ തലവനായി, 1957 [[മാർച്ച് 6]]-ന് 12:01ന് [[ഘാന]] സ്വതന്ത്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>http://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/people/person.php?ID=177</ref> എൻക്രുമയെ റ്റ്വി ഭാഷയിൽ ''മോക്താവ്'' എന്നർഥമുള്ള ഒസാഗെയ്‌ഫോ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടുവരുന്നു. 1960 മാർച്ച് ആറിന് ഘാന ഒരു റിപ്പബ്ലിക്കായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഭരണഘടന നിർമ്മിക്കാനുള്ള തീരുമാനം അറിയിച്ചു. <ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/2008/04/23/opinion/edzimmerman.php |title=The ghost of Kwame Nkrumah |accessdate=2008-10-23 |last=Zimmerman |first=Jonathan |date=2008-10-23 |work=International Herald Tribune |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210130004/http://www.iht.com/articles/2008/04/23/opinion/edzimmerman.php |archivedate=2009-02-10 |url-status=live }}</ref> ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്ത് പ്രസിഡണ്ടിനെ തെരഞ്ഞെടുക്കനായി 1960 ഏപ്രിലിൽ നടന്ന വോട്ടെടുപ്പിൽ എതിർസ്ഥാനാർഥിയായ ജെ. ബി. ഡാൻഗുയയെ 1,24,623-ന് എതിരെ 10,16,076 വോട്ടുകൾ കരസ്ഥമാക്കി എൻക്രുമ പരാജയപ്പെടുത്തി. 1963-ൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] അദ്ദേഹത്തിന് [[ലെനിൻ സമാധാന പുരസ്കാരം]] നൽകി. ആ വർഷം തന്നെ ഘാന ഓർഗനൈസേഷൻ ഒഫ് ആഫ്രിക്കൻ യൂണിറ്റിയുടെ ചാർട്ടർ അംഗമായി. == രാഷ്ട്രീയം == മുതലാളിത്തത്തിന്റെ തിക്തഫലങ്ങൾ ആഫ്രിക്കയിൽ വളരെക്കാലം അവശേഷിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിച്ച അദ്ദേഹം [[ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം|ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനത്തിലും]] മാർക്സിസ്റ്റ് തത്ത്വങ്ങളിലും വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. തന്റെ സമകാലീനർ പലരും [[ആഫ്രിക്കൻ സോഷ്യലിസം|ആഫ്രിക്കൻ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ]] ആയിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം ഈ ചിന്താഗതിയിൽനിന്നും വിട്ടുനിന്നു. ആഫ്രിക്കൻ മൂല്യങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താതെ മുതലാളിത്തം വരുത്തിവച്ച മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുവാൻ [[സോഷ്യലിസം]] ആണ് നല്ലതെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. == സാമ്പത്തികം == ഘാനയിൽ [[വ്യവസായവൽക്കരണം]] നടപ്പിലാക്കി സാമ്പത്തികപുരോഗതി കൈവരിക്കാൻ എൻക്രുമ ശ്രമിച്ചു. വിദേശത്തുനിന്നുമുള്ള മൂലധനം, സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറച്ചാൽ കൊളോണിയൻ വാണിജ്യവ്യവസ്ഥയിൽനിന്നും ഘാനക്ക് രക്ഷപ്പെടാമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. എന്നാൽ പദ്ധതികൾക്കായി അമിതമായി പണം ചെലവഴിച്ചത് ഘാനയെ കടത്തിലാക്കി, 1966-ൽ എൻക്രുമയെ പുറത്താക്കിയപ്പോഴേക്കും ഘാനയുടെ കടം നൂറു കോടി ഡോളറോളമായെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. == അധഃപതനം == 1954-ൽ കൊക്കോയുടെ വില മൂന്നിരട്ടിയായെങ്കിലും കർഷകർക്ക് നേട്ടമുണ്ടാക്കാൻ പറ്റാത്ത വിധത്തിൽ ഗവണ്മെന്റ് അധികനികുതി ചുമത്തുകയും അധിക വരുമാനം ഉപയോഗിച്ച് വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു, ഇത് അദ്ദേഹത്തിനെ അധികാരത്തിലെത്തിക്കാൻ സഹായിച്ച മുഖ്യശക്തികളിലൊന്നായ കർഷകരെ അകറ്റിനിർത്തി. 1958-ൽ എൻക്രുമ അവതരിപ്പിച്ച ട്രേഡ് യൂണിയൻ ആക്റ്റ് സമരങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമാക്കി. പാർലമെന്റിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എതിരാളികൾ തനിക്കെതിരേ അണിനിരക്കുന്നുണ്ടെന്ന് തോന്നിയ എൻക്രുമ, രാജ്യദ്രോഹക്കുറ്റം ചുമത്തി ആരെയും അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനും വിചാരണ കൂടാതെ തടവിൽ വയ്ക്കാനുമുള്ള വ്യവസ്ഥകളോടുകൂടിയ പ്രിവന്റീവ് ഡിറ്റെൻഷൻ ആക്റ്റ് കൊണ്ടുവന്നു. [[പ്രമാണം:Nkrumah.JPG|thumb|left|225px|Nkrumah Hall at the [[University of Dar es Salaam]] in [[Dar es Salaam]], [[Tanzania]].]] 1961-ൽ റെയിൽവേ ജീവനക്കാർ പണിമുടക്കിയപ്പോൾ, 1958-ലെ ട്രേഡ് യൂണിയൻ ആക്റ്റ് പ്രകാരം നേതാക്കളേയും പ്രതിപക്ഷക്കാരേയും അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുമുമ്പേ സമരങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്ന എൻക്രുമ, വ്യാവസായികവളർച്ച ത്വരിതപ്പെടുന്നതിനെ തടയുമെന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് തൊഴിലാളികളുടെ അവകാശങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു. ഡിറ്റെൻഷൻ ആക്റ്റ് എൻക്രുമ ഗവണ്മെന്റിനെതിരെ വ്യാപകമായ എതിർപ്പിന് കാരണമായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത അനുയായികൾ സ്വന്തം താൽപര്യം മുൻനിർത്തി നിരപരാധികളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. എൻക്രുമയുടെ ഉപദേഷ്ടാക്കൾ പോലും തടവിലാക്കപ്പെടുമെന്ന ഭയം കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മുതിർന്നില്ല. ആശുപത്രികളിൽ മരുന്നുകളുടെ ദൗർബല്യം അനുഭവപ്പെട്ടപ്പോൾ അക്കാര്യം എൻക്രുമയുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുത്താൻ ആരും തയ്യാറായില്ല. പോലീസിനെ അവിശ്വസിച്ച എൻക്രുമ നാഷനൽ സെക്യൂരിറ്റി സർവീസിനും പ്രസിഡൻഷ്യൽ ഗാർഡുകൾക്കും പോലീസിന്റെ മിക്ക ചുമതലകളും കൈമാറി. പലപ്പോളായി നടന്ന വധശ്രമങ്ങളെ അതിജീവിച്ച അദ്ദേഹം പൊതുവേദികളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാതെയായി. 1964-ൽ ഘാനയെ ഒരു പാർട്ടി മാത്രമുള്ള ഭരണത്തിനായി ഭരണഘടനാഭേദഗതി വരുത്താൻ നടത്തിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 99% വോട്ടുകൾ ലഭിച്ചു, എൻക്രുമ നിയമപരമായ [[ഏകാധിപത്യം|ഏകാധിപതിയായി]]. അന്ന് റൊഡേഷ്യ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന [[സിംബാബ്‌വെ|സിംബാബ്‌വേയിലെ]] ഇയാൻ സ്മിത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലെ ഗവൺമെന്റിനെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സൈന്യത്തെ അയച്ചു. 1966 ഫിബ്രവരിയിൽ വിയറ്റ്‌നാമിലും ചൈനയിലും ഔദ്യോഗികസന്ദർശനം നടത്തുമ്പോൾ നാഷനൽ ലിബറേഷൻ കൗൺസിൽ നേതാവായ ഇമ്മാനുവേൽ ക്വാസി കൊടോകയുടെ നേതൃത്വത്തിൻ എൻക്രുമയുടെ ഗവണ്മെന്റിനെതിരെ പട്ടാള അട്ടിമറിനടന്നു.ഈ അട്ടിമറി സി.ഐ.എയുടെ സഹായത്തോടെയാണ് നടന്നതെന്ന് പലരും കരുതിയിരുന്നു..<ref name="coup">Botwe-Asamoah, Kwame. ''Kwame Nkrumah's Politico-Cultural Thought and Politics: An African-centered Paradigm for the Second Phase of the African Revolution.'' Page 16.</ref><ref name="coupdate">Carl Oglesby and Richard Shaull. ''Containment and Change.'' Page 105.</ref><ref>Interview with [[John Stockwell]] in ''[[Pandora's Box (television documentary series)|Pandora's Box]]: Black Power'' ([[Adam Curtis]], [[BBC Two]], 22 June 1992)</ref> == അവസാനകാലം == ഘാനയിലേക്ക് ഒരിക്കലും തിരിച്ചുവരാൻ സാധിക്കാതിരുന്ന എൻക്രുമ ഗിനിയയിലെ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന അഹ്‌മദ് സികൊ ടൗരെയുടെ അതിഥിയായി കഴിഞ്ഞുകൊണ്ട് ആഫ്രിക്കൻ ഐക്യത്തിനുവേണ്ടി പരിശ്രമിച്ചു. 1971 ഓഗസ്റ്റിൽ ചികിൽക്കായി റൊമേനിയയിലെ ബുക്കാറസ്റ്റിലേക്ക് പോയി. 1972 ഏപ്രിലിൽ കാൻസർ നിമിത്തം അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജൻമസ്ഥലമായ എൻക്രോഫുലിൽ ശവസംസ്കാരം നടത്തി. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങൾ ആക്രയിലെ സ്മാരകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു [[പ്രമാണം:Kwame nkruma memorial.jpg|thumb|left|250px|[[ആക്ര|ആക്രയിലെ]] എൻക്രുമ സ്മാരകം]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതകാലത്തിനിടയിൽ പെൻസിൽവാനിയ ലിങ്കൺ യൂണിവേർസിറ്റി, മോസ്കോ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേർസിറ്റി, കയ്റോ യൂണിവേർസിറ്റി, പോളണ്ടിലെ ജാഗിയെല്ലോനിയാൻ യൂണിവേർസിറ്റി, കിഴക്കൻ ബെർലിനിലെ ഹംബോൾഡ് യൂണിവേർസിറ്റി എന്നിവ ഹോണററി ഡോക്റ്ററേറ്റ് ബിരുദം നൽകി ആദരിച്ചു. 2000-ത്തിൽ സഹസ്രാബ്ദത്തിലെ ആഫ്രിക്കക്കാരനായി ബി.ബി.സിയുടെ ശ്രോതാക്കൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[http://www.bbc.co.uk/worldservice/people/highlights/000914_nkrumah.shtml Kwame Nkrumah's Vision of Africa] 14 September, 2000</ref> == കൃതികൾ == * നീഗ്രോ ഹിസ്റ്ററി യൂറോപ്പിയൻ ഗവണ്മെന്റ് ഇൻ ആഫ്രിക്ക "Negro History: European Government in Africa," ''The Lincolnian'', 12 April 1938, p.&nbsp;2 (Lincoln University, Pennsylvania) - see [http://www.lincoln.edu/library/project.html Special Collections and Archives, Lincoln University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817175003/http://www.lincoln.edu/library/project.html |date=2009-08-17 }} * ഘാന: ദ് ഓട്ടോബയോഗ്രാഫി ഒഫ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ ''Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah'' (1957) ISBN 0-901787-60-4 * ആഫ്രിക്ക മസ്റ്റ് യുണൈറ്റ് ''Africa Must Unite'' (1963) ISBN 0-901787-13-2 * ആഫ്രിക്കൻ പേഴണാലിറ്റി ''African Personality'' (1963) * [http://www.marxists.org/subject/africa/nkrumah/neo-colonialism/index.htm ''Neo-Colonialism: the Last Stage of Imperialism''] (1965) ISBN 0-901787-23-X * ആക്സിയംസ് ഒഫ് ക്വാമേ എൻ‌ക്രുമ ''Axioms of Kwame Nkrumah'' (1967) ISBN 0-901787-54-X * ''[http://www.marxists.org/subject/africa/nkrumah/1967/african-socialism-revisited.htm African Socialism Revisited]'' (1967) * വോയ്സ് ഫ്രം കോണക്രി ''Voice From Conakry'' (1967) ISBN 90-17-87027-3 * ഡാർക് ഡേയ്സ് ഒഫ് ഘാന ''Dark Days in Ghana'' (1968) ISBN 0-7178-0046-6 * ഹാന്ഡ്ബുക് ഒഫ് റെവലൂഷണറി വാർഫെയർ ''Handbook of Revolutionary Warfare'' (1968) - first introduction of [[Pan-African pellet compass]] ISBN 0-7178-0226-4 * കൺഷ്യെൻസിസം ഫിലോസഫി ആന്ഡ് അൻഡിയോളജി ഫോർ ഡീ-കോളനൈസേഷൻ ''Consciencism: Philosophy and Ideology for De-Colonisation'' (1970) ISBN 0-901787-11-6 * ക്ലാസ് സ്റ്റഗ്ഗ്‌ൾ ഇൻ ആഫ്രിക്ക ''Class Struggle in Africa'' (1970) ISBN 0-901787-12-4 * ദ് സ്റ്റഗ്ഗ്‌ൾ കണ്ടിന്യൂസ് ''The Struggle Continues'' (1973) ISBN 0-901787-41-8 * ഐ സ്പീക്ക് ഒഫ് ഫ്രീഡം ''I Speak of Freedom'' (1973) ISBN 0-901787-14-0 * റവലൂഷണറി പാത്ത് ''Revolutionary Path'' (1973) ISBN 0-901787-22-1 == അവലംബം == {{reflist|2}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{Cite book |last=Birmingham |first=David |title=Kwame Nkrumah: The Father of African Nationalism |url=https://archive.org/details/kwamenkrumahfath0000birm |location=Athens |publisher=Ohio University Press |year=1998 |isbn=0-8214-1242-6 }} *{{Cite book |last=Tuchscherer |first=Konrad |chapter=Kwame Francis Nwia Kofie Nkrumah |title=Encyclopedia of Modern Dictators |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000unse_z3j7 |editor-first=Frank J. |editor-last=Coppa |location=New York |publisher=Peter Lang |year=2006 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofmo0000unse_z3j7/page/n242 217]–220 |isbn=0-8204-5010-3 }} *{{Cite book |last=Davidson |first=Basil |title=Black Star: A View of the Life and Times of Kwame Nkrumah |publisher=James Currey |location=Oxford, UK |origyear=1973 |year=2007 |isbn=978-1-84701-010-0 }} *{{Cite book |last=Mwakikagile |first=Godfrey |title=Nyerere and Africa: End of an Era |url=https://archive.org/details/nyerereafricaend0000mwak |edition=Third |location=Pretoria, South Africa |publisher=New Africa Press |year=2006 |chapter=Nyerere and Nkrumah: Towards African Unity |pages=[https://archive.org/details/nyerereafricaend0000mwak/page/347 347]–355 |isbn=0-9802534-1-1 }} *{{Cite book |last=Poe |first=D. Zizwe |title=Kwame Nkrumah's Contribution to Pan-African Agency |location=New York |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0-203-50537-9 }} *{{Cite book |last=James |first=C. L. R. |title=Nkrumah and the Ghana Revolution |location=London |publisher=Allison & Busby |year=1977 |isbn=0-85031-461-5 }} *[[Defense Intelligence Agency]], "[http://www.governmentattic.org/docs/DIA_AnalysisKwameNkrumahOfGhana1966.pdf Supplement, Kwame Nkrumah, President of Ghana]", 12-January-1966. {{African Union chairpersons}} [[വർഗ്ഗം:ഘാനയുടെ പ്രസിഡണ്ടുമാർ]] [[വർഗ്ഗം:ചേരിചേരാ പ്രസ്ഥാനം]] [[വർഗ്ഗം:1909-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1972-ൽ മരിച്ചവർ]] c8wvt5xv4to3ryphdci36345tpcpgmq 0 157502 4648008 4564588 2026-07-16T15:00:23Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648008 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pharmaceutical drug}} [[File:12-08-18-tilidin-retard.jpg|thumb]] രോഗം നിവാരണത്തിനോ പ്രതിരോധത്തിനോ ഉപയോഗിക്കുന്ന പദാർത്ഥങ്ങളെയാണ് പൊതുവേ '''ഔഷധം''' ('''മരുന്ന്''') എന്ന് പറയുന്നത്. രോഗത്തിന്റെ സ്വഭാവം രോഗിയുടെ പ്രത്യേകതകൾ തുടങ്ങി വിവിധ ഘടകങ്ങൾ പരിഗണിച്ചതിനുശേഷമാണ് മരുന്നുകൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നത്. പുരാതന ചികിത്സാ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നും ലഭിക്കുന്ന പദാർത്ഥങ്ങളാണ് മരുന്നുകളായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് എങ്കിൽ ആധുനിക ചികിത്സാ സമ്പ്രദായത്തിൽ രാസപദാർത്ഥങ്ങളുപയോഗിച്ചാണ് മരുന്നുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. ഫാർമക്കോളജി എന്നാണ് മരുന്നുകളെ സംബന്ധിച്ചുള്ള പഠനത്തിന്റെ ആധുനികവൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലെ പേര്. കുത്തിവെയ്പ്പിലൂടെ, ഇൻഹേലർ വഴി, ഖരരൂപത്തിലുള്ള ഗുളികകൾ വഴി, ദ്രാവകരൂപത്തിൽ തുടങ്ങി വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ശരീരത്തിനകത്തേക്കും കുഴമ്പുകൾ, തൈലം തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങളിൽ ശരീരത്തിനു പുറത്ത് ഉപയോഗിക്കേണ്ട രീതിയിലും മരുന്നുകൾ നൽകാറുണ്ട്.[[വൈദ്യം|വൈദ്യ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ]] വ്യത്യസ്ത വിഭഗങ്ങളായ [[ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്രം]], [[ആയുർവേദം]], [[ഹോമിയോപ്പതി]], തുടങ്ങിയവയെല്ലാം വിവിധ തരം ഔഷധങ്ങൾ ചികിൽസക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ==നിർവ്വചനം== യൂറോപ്പിൽ ഔഷധോൽപ്പന്നം എന്നാൽ യൂറോപ്പ്യൻ നിയമം അനുസരിച്ച്, "(എ) മനുഷ്യരിൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങൾ ചികിത്സിക്കാനോ തടയാനോ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏതൊരു വസ്തുവോ വസ്തുക്കളുടെ സംഘാതമോ ആണ്. അല്ലെങ്കിൽ, (ബി) വൈദ്യശാസ്ത്ര രോഗനിർണ്ണയനത്തിനുശേഷം ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഔഷധമുപയോഗിച്ചോ രോഗപ്രതിരോധമാർജ്ജിച്ചോ ഉപാപചയപ്രവർത്തനങ്ങളെ പുനഃക്രമീകരിക്കുവാനോ തെറ്റുതിരുത്തുവാനോ പഴയ നിലയിലെത്തിക്കാനോ ഉപയോഗിക്കുന്നതോ മനുഷ്യനിൽ ചെലുത്തുന്നതോ ആയ വസ്തുവോ വസ്തുക്കളുടെ സംഘാതമോ<ref>[http://ec.europa.eu/health/files/eudralex/vol-1/dir_2004_27/dir_2004_27_en.pdf Directive 2004/27/EC] Official Journal of the European Union. 30 April 2004 L136</ref>{{rp|36}} അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ ഒരു ഡ്രഗ് എന്നാൽ : *ഔദ്യോഗിക ഔഷധവിവരപുസ്തകം അംഗീകരിച്ച പദാർഥങ്ങൾ *രോഗത്തിനിർണ്ണയനത്തിനോ രോഗം ഭേദമാക്കുന്നതിനോ രോഗാതുരത കുറയ്ക്കുന്നതിനോ ചികിത്സിക്കുന്നതിനോ രോഗപ്രതിരൊധത്തിനോ വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്ന പദാർത്ഥം. *ശരീരത്തിന്റെ രൂപഘടനയെയൊ ധർമ്മത്തെയോ ബാധിക്കുന്ന (ഭക്ഷണമല്ലാത്ത) പദാർത്ഥം. *ഒരു ഉപകരണമോ യന്ത്രമോ അല്ലാത്തതും ഉപകരണത്തിന്റെയൊ യന്ത്രത്തിന്റെയൊ ഭാഗമല്ലാത്തതും ഒരു ഔഷധത്തിന്റെ ഭാഗമായതും ആയ പദാർത്ഥം. *ജൈവൗത്പന്നങ്ങളും ഇവയിൽ പെടും ഒരേ നിയമങ്ങളും നിയന്ത്രണങ്ങളുമാണ് ഇവയെയും പിന്തുടരുന്നത്. അവയുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ ആണ് വ്യത്യാസം (രാസികപ്രക്രിയകൾ വഴിയാണോ ജൈവപ്രക്രിയകൾ വഴിയാണോ എന്നത്)<ref>FDA [http://www.fda.gov/Drugs/InformationOnDrugs/ucm079436.htm Glossary]</ref> ==ഉപയോഗങ്ങൾ== ഔഷധങ്ങളുടെ ഉപയൊഗത്തെപ്പറ്റി അനേകം പഠനങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite journal|last=Qato DM|last2=Wilder J|last3=Schumm L|last4=Gillet V|last5=Alexander G|date=2016-04-01|title=Changes in prescription and over-the-counter medication and dietary supplement use among older adults in the united states, 2005 vs 2011|url=http://dx.doi.org/10.1001/jamainternmed.2015.8581|journal=JAMA Internal Medicine|volume=176|issue=4|pages=473–482|doi=10.1001/jamainternmed.2015.8581|pmid=26998708 }}</ref> ==വർഗ്ഗീകരണം== {{main|Drug class}} ഉത്ഭവത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഔഷധങ്ങളെ തരംതിരിക്കാം. # പ്രകൃതിയിൽനിന്നും ലഭ്യമായവ: ഔഷധചെടികളിൽനിന്നും, ധാതുക്കളിൽനിന്നും അല്ലെങ്കിൽ ചിലവ സമുദ്രങ്ങളിൽനിന്നും ലഭിക്കുന്നു. #രാസികമായോ പ്രാകൃതികമായൊ ലഭ്യമായവ: ഭാഗികമായി രാസികമായും ഭാഗികമായി ജൈവികമായും. ഉദാഹരണത്തിനു, [[സ്റ്റീറോയിഡുകൾ]]. #രാസോത്പാദനത്താൽ നിർമ്മിക്കുന്നവ #ജന്തുക്കളിൽനിന്നും ലഭ്യമായവ: ഉദാഹരണത്തിനു, [[ഹോർമോണുകൾ]], [[എൻസൈമുകൾ]]. #സൂക്ഷ്മജീവികളിൽനിന്നും ഉണ്ടായവ: [[ആന്റിബയോട്ടിക്കുകൾ]] #ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ, ഹൈബ്രിഡോമ സങ്കേതികവിദ്യകൊണ്ടു ലഭ്യമായവ. #ആണവവസ്തുക്കളിൽനിന്നും ഉണ്ടായവ. <ref>http://www.epgonline.org database of prescription pharmaceutical products including drug classifications [http://www.epgonline.org/class.cfm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007034428/http://www.epgonline.org/class.cfm |date=2011-10-07 }}</ref> == ചരിത്രം == ===പുരാതനകാലത്തെ ഫാർമക്കോളജി=== ചരിത്രാതീതകാലത്തുതന്നെ ചെടികളും ചെടികളിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന വസ്തുക്കളും പലതരം രോഗങ്ങൾക്കും ചികിത്സയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ലോകത്തിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പുരാതന വൈദ്യശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥമായ [[Kahun Gynaecological Papyrus|കാഹുൻ ഗൈനക്കോളജിക്കൽ പ്രാക്റ്റീസ്]] എന്ന പാപ്പിറസ് ചുരുൾ ബി.സി. 1800-ൽ നിന്നുള്ളതാണ്. <ref>Griffith, F. Ll. ''The Petrie Papyri: Hieratic Papyri from Kahun and Gurob''</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm |title=The Kahun Gynaecological Papyrus |access-date=2013-01-28 |archive-date=2012-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419085059/http://www.reshafim.org.il/ad/egypt/timelines/topics/kahunpapyrus.htm |url-status=dead }}</ref> രോഗാണുബാധയ്ക്ക് [[തേൻ]] പ്രതിവിധിയായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ഈ ചുരുളിലും മറ്റ് ഈജിപ്ഷ്യൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പറയുന്നുണ്ട്. പുരാതന ബാബിലോണിലെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ക്രിസ്തുവിനു മുൻപുള്ള രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ തന്നെ മരുന്നു കുറിപ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. [[Cream (pharmaceutical)|ക്രീമുകളും]] [[Pill (pharmacy)|ഗുളികകളും]] ചികിത്സയ്ക്കായി നൽകപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref name=Stol-99>H. F. J. Horstmanshoff, Marten Stol, Cornelis Tilburg (2004), ''Magic and Rationality in Ancient Near Eastern and Graeco-Roman Medicine'', p. 99, [[Brill Publishers]], ISBN 90-04-13666-5.</ref> ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഘണ്ഡത്തിൽ ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയ [[Atharvaveda|അഥർവവേദമാണ്]] ആദ്യത്തെ വൈദ്യശാസ്ത്രവിഷയങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥം. രോഗങ്ങളെ ചികിത്സിക്കാൻ സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നെടുക്കുന്ന മരുന്നുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. <ref>See Atharvaveda XIX.34.9</ref> [[ayurveda|ആയുർവേദത്തിന്റെ]] അടിസ്ഥാനം പുരാതന നാട്ടുവൈദ്യചികിത്സാസമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞുണ്ടായത്. ബി.സി. 400 മുതൽ പുതിയ സിദ്ധാന്തങ്ങളും, രോഗവിവരണങ്ങളും, ചികിത്സാസമ്പ്രദായങ്ങളും ആയുർവേദത്തിന്റെ ഭാഗമായിമാറി. <ref>Kenneth G. Zysk, ''Asceticism and Healing in Ancient India: Medicine in the Buddhist Monastery,'' Oxford University Press, rev. ed. (1998) ISBN 0-19-505956-5.</ref> ബി.സി. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീസിൽ രൂപപ്പെട്ട [[Hippocratic Oath|ഹിപ്പോക്രാറ്റിക് പ്രതിജ്ഞയിൽ]] "മാരക മരുന്നുകളെപ്പറ്റി" പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്. പുരാതന ഗ്രീസിലെ വൈദ്യം ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്നും മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളം അറിവുകൾ സ്വാംശീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>Heinrich Von Staden, ''Herophilus: The Art of Medicine in Early Alexandria'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1989), pp. 1-26.</ref> ===മദ്ധ്യകാലത്തെ ഫാർമക്കോളജി=== [[Al-Kindi|അൽ കിണ്ടിയുടെ]] ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''[[De Gradibus|ഡെ ഗ്രാഡിബസ്]]'' എന്ന ഗ്രന്ഥവും [[Ibn Sina|ഇബ്ന് സിനയുടെ]] (അവൈസെന്ന) ''[[The Canon of Medicine|ദി കാനൺ ഓഫ് മെഡിസിൻ]]'' എന്ന ഗ്രന്ഥവും മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ ഇസ്ലാമിക ലോകത്തിൽ അറിവുണ്ടായിരുന്ന ധാരാ‌ളം മരുന്നുകളെക്കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ശസ്ത്രക്രീയയ്ക്ക് വൻ പുരോഗതിയുണ്ടായി. [[opium|കറുപ്പ്]], [[quinine|ക്വിനൈൻ]] എന്നിവയല്ലാതെ നല്ല ഫലം നൽകുന്ന മരുന്നുകൾ കുറവായിരുന്നു. അപകടസാദ്ധ്യതയുള്ള ലോഹങ്ങൾ അടങ്ങിയ ചികിത്സാരീതികൾ സാധാരണയായിരുന്നു. [[Theodoric Borgognoni|തിയഡോർ ബോർഗോഗ്നോണി]], (1205–1296), മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന ശസ്ത്രക്രീയാവിദഗ്ദ്ധരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. അനസ്തേഷ്യ, അടിസ്ഥാന രോഗാണുനശീകരണം എന്നിവ ഇദ്ദേഹം നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നു. [[Garcia de Orta|ഗാർസിയ ഡെ ഓർട്ട]] ചില പച്ചമരുന്ന് ചികിത്സാരീതികൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ===ആധുനിക ഫാർമക്കോളജി=== പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യസമയത്തൊന്നും മരുന്നുകൾ ഫലവത്തായിരുന്നില്ല. 1842-ൽ ഒളിവർ വെൻഡെൽ ഹോംസ് സീനിയർ ഇപ്രകാരം പറയുകയുണ്ടായി "ലോകത്തുള്ള എല്ലാ മരുന്നുകളും കടലിലെറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യവർഗ്ഗത്തിന് അത് ഗുണകരവും മത്സ്യങ്ങൾക്ക് ദോഷകരവുമായിരിക്കും".<ref name=Reasonable>{{cite book | year = 2008 | title = Reasonable Rx: Solving the drug price crisis | url = https://archive.org/details/reasonablerxsolv00fink | publisher = FT Press | author = Finkelstein S, Temin P }}</ref>{{rp|21}} ==അവലംബം== {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.who.int/medicines/publications/essentialmedicines/en/ ഡബ്ല്യൂ.എച്ച്.ഒ. അത്യാവശ്യമരുന്നുകളുടെ മാതൃകാ ലിസ്റ്റ്] * [http://newmeds.phrma.org/ ന്യൂ മെഡിസിൻസ് ഡേറ്റാബേസ് | പി.എച്ച്.ആർ.എം.എ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929062620/http://newmeds.phrma.org/ |date=2010-09-29 }} * [http://www.diagnosia.com/uk/ ഇൻഫർമേഷൻസ് ആൻഡ് ലീഫ്ലെറ്റ്സ് ഓഫ് അപ്രൂവ്ഡ് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ഡ്രഗ്സ് | ഡയഗ്നോസിയ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913052459/http://www.diagnosia.com/uk/ |date=2010-09-13 }} * [http://bioinformatics.charite.de/supercyp/ സൂപ്പർ സി.വൈ.പി: ഡേറ്റാബേസ് ഫോർ ഡ്രഗ്-സൈറ്റോക്രോം- ആൻഡ് ഡ്രഗ് ഡ്രഗ് ഇന്ററാക്ഷൻസ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103123642/http://bioinformatics.charite.de/supercyp/ |date=2011-11-03 }} [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രം]] lw3gevuzjosqsayabtodhvjoefih2d4 0 158923 4647878 4117062 2026-07-16T12:00:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647878 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Thomas Hunt Morgan}} {{Infobox scientist |name = തോമസ്‌ ഹണ്ട് മോർഗൻ |image =Thomas_Hunt_Morgan.jpg |image_size =200px | birth_date = {{Birth date|1866|9|25}} | birth_place = [[Lexington, Kentucky]] | death_date = {{Death date and age|1945|12|4|1866|9|25}} | death_place = [[Pasadena, California]] |residence = |citizenship = |nationality = [[United States]] |ethnicity = |field = [[genetics|geneticist]]<br/>[[Embryology|embryologist]] |work_institutions = [[Bryn Mawr College]]<br/>[[Columbia University]]<br/>[[California Institute of Technology]] |alma_mater = [[University of Kentucky]] <small>([[Bachelor of Science|B.S.]])</small>, <br>[[Johns Hopkins University]] <small>([[Doctor of Philosophy|Ph.D.]])</small> |doctoral_advisor = |doctoral_students = [[John Howard Northrop]] |known_for = [[Drosophila melanogaster]]<br>[[linked genes]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |prizes = [[Nobel Prize in Physiology or Medicine|Nobel Prize in Physiology<br> or Medicine]] in 1933 |religion = |footnotes = |signature = }} [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] തന്നെ ജനിച്ച ഒരു അമേരിക്കൻ ശാസ്ത്രഞ്ജന് ജീവശാസ്ത്രത്തിലും വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിലും കൂടി ആദ്യമായി നോബൽ സമ്മാനം ലഭിച്ചത് 1933- ൽ ആയിരുന്നു.തോമസ്‌ ഹണ്ട് മോർഗൻ ആയിരുന്നു ആ വ്യക്തി. ==ജീവിതരേഖ== [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] കെൻ റക്കി സംസ്ഥാനത്തിൽ ലെക്സിംഗ്സൺ പട്ടണത്തിലാണ് തോമസ്‌ ഹണ്ട് മോർഗൻ ജനിച്ചത്‌. കെൻ റക്കി സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും 1886-ൽ ബിരുദം നേടി. ജോൺസ് ഹോപ്പ്കിൻസ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്നും ഡോക്ടരറ്റ്‌ നേടിയശേഷം കുറച്ചുകാലം ഇറ്റലിയിലെ നേപ്പിൾസിൽ ഗവേഷണം നടത്തി.1904-ൽ അമേരിക്കയിലെ പ്രസിദ്ധമായ കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിൽ പ്രൊഫസ്സറായി ചേർന്നു. മോർഗൻൻറെ ഗവേഷണസപര്യയുടെ അംഗികാരമായി 1933-ൽ അദേഹത്തിനു നോബൽ സമ്മാനം ലഭിച്ചു.1945-ൽ അദ്ദേഹം നിര്യാതനായി. ==കൂടുതൽ വായനക്ക്== *{{cite book|last=Allen|first=Garland E.|year=1978|title=Thomas Hunt Morgan: The Man and His Science|url=https://archive.org/details/thomashuntmorgan0000garl|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=0-691-08200-6}} *{{cite journal|last=Allen|first=Garland E.|year=2000|journal=[[American National Biography]]|publisher=[[Oxford University Press]]|title=Morgan, Thomas Hunt}} *{{cite book|author=Kohler, Robert E.|year=1994|title=Lords of the Fly: Drosophila Genetics and the Experimental Life|url=https://archive.org/details/lordsofflydrosop0000kohl_w6x0|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=0-226-45063-5}} *{{cite book|last=Shine|first=Ian B|coauthors=Sylvia Wrobel|year=1976|title=Thomas Hunt Morgan: Pioneer of Genetics|url=https://archive.org/details/thomashuntmorgan0000shin|publisher=[[University Press of Kentucky]]|isbn=0-8131-0095-X}} *{{cite journal|last=Sturtevant|first=Alfred H.|authorlink=Alfred Sturtevant|year=1959|month=|journal=Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences|volume=33|issue=|title=Thomas Hunt Morgan|pages=283–325}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://nobelprize.org/medicine/laureates/1933/morgan-bio.html Nobel Prize Biography] *[http://ukcc.uky.edu/cgi-bin/dynamo?maps.391+campus+0225 Thomas Hunt Morgan Biological Sciences Building at University of Kentucky] * [http://nobelmedicine.co.uk/thomashuntmorgan.htm Thomas Hunt Morgan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211065202/http://nobelmedicine.co.uk/thomashuntmorgan.htm |date=2009-02-11 }} ==അവലംബം== <references/> {{Copley Medallists 1901-1950}} {{Nobel Prize in Physiology or Medicine Laureates 1926-1950}} {{NAS presidents}} [[വർഗ്ഗം:നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ അമേരിക്കക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:കോപ്ലി മെഡൽ നേടിയവർ]] [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 25-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1866-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1945-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡിസംബർ 4-ന് മരിച്ചവർ]] 64rbseue425vigqwjkxsjix2osjz3k0 0 164165 4648039 3937242 2026-07-16T16:04:48Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648039 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Rummy}} [[File:A Game of Rummy.JPG|thumb|250px|right|A game of Rummy 500 in progress.]] രണ്ടോ അതിലധികമോ ആളുകൾക്ക് കളിക്കാവുന്ന ഒരു [[ചീട്ടുകളി|ചീട്ടുകളിയാണ്]] '''റമ്മി'''. [[ചൈനീസ്]] ചീട്ടുകളിയായ ഖാൻഹൂവിൽനിന്നുമാണ് റമ്മി ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite book|last=Parlett|first=David|title=The Penguin Book of Card Games|url=https://archive.org/details/penguinbookofcar0000parl_p0x5|year=1978|isbn=9780141037875}}</ref> റമ്മി കളിക്കുന്നത് 3 പെട്ടി ചീട്ടു കൊണ്ടാണ്. ഒരു റൗണ്ടിൽ 13 ചീട്ടുകൾ വീതം ഇടുന്നു. ബാക്കി ചീട്ട് നടുവിൽ വെയ്ക്കുന്നു. ഓരോ കളിയിലും ഒരു ചീട്ടിനെ ജോക്കർ ആയി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. നടുവിലെ ചീട്ട്ട്ടുകളിൽ നിന്നും ഒന്ന് എടുക്കുക. ആവശ്യമെങ്കിൽ കയ്യിൽ വെച്ച് പകരം ഒന്ന് കളത്തിൽ ഇടാം. A,2,3,4,5,6,7,8,9,10,J,Q,K,A എന്നീ ക്രമത്തിൽ ചീട്ടുകൾ ക്രമീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കുമ്പോൾ ഒരേ പോലെയുള്ള പുള്ളികളും വരേണ്ടതുണ്ട്. ==== റമ്മി-സ്റ്റൈൽ ഗെയിമുകളുടെ പൊതു സവിശേഷതകൾ ==== ===== ഡീൽ ===== വ്യതിയാനത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ഓരോ കളിക്കാരനും 52 കാർഡുകളുടെ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഡെക്ക്, ഒന്നിൽ കൂടുതൽ ഡെക്ക് അല്ലെങ്കിൽ നിർദ്ദിഷ്ട ഗെയിമുകൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രത്യേക ഡെക്ക് കാർഡുകൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഒരു നിശ്ചിത എണ്ണം കാർഡുകൾ ലഭിക്കും. അൺ-ഡീൽ‌ഡ് കാർ‌ഡുകൾ‌ ഒരു ഫെയ്‌സ് ഡ down ൺ‌ സ്റ്റാക്കിൽ‌ നടുക്ക് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അത് സ്റ്റോക്ക് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മിക്ക വ്യതിയാനങ്ങളിലും, കളിക്കാർ നിരസിക്കുന്ന അല്ലെങ്കിൽ കാർഡുകൾ ചൊരിയുന്ന സ്റ്റോക്കിന് അടുത്തായി ഒരൊറ്റ കാർഡ് മുഖം തിരിക്കും, ഇതിനെ നിരസിക്കൽ ചിത എന്ന് വിളിക്കുന്നു. രണ്ടോ മൂന്നോ നാലോ കളിക്കാരുമായി കളിക്കുന്ന 10 കാർഡുകൾ റമ്മിയിൽ, ഓരോ കളിക്കാരനും പത്ത് കാർഡുകൾ ലഭിക്കും. അഞ്ച് കളിക്കാരുള്ള റമ്മി ഗെയിമുകളിൽ, ഓരോ കളിക്കാരനും ആറ് കാർഡുകൾ നൽകുന്നു. 500 റമ്മിയിൽ, ഓരോ കളിക്കാരനും ഏഴ് കാർഡുകൾ നൽകുന്നു. ഇന്ത്യൻ റമ്മിയിൽ, ഓരോ കളിക്കാരനും 13 കാർഡുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നു. ==അവലംബം== <references/> {{Non trick-taking card games}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ചീട്ടുകളികൾ]] 16gdthrhh8foc6wst3koz5shmbdmsyd 0 172642 4647891 3340492 2026-07-16T12:23:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647891 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Transparency International}}{{Infobox organization | name = ട്രാൻസ്പരൻസി ഇന്റർനാഷണൽ | bgcolor = <!-- header background color --> | fgcolor = <!-- header text color --> | image = TI logo.png | image_border = | size = <!-- default 200px --> | alt = <!-- alt text; see [[WP:ALT]] --> | caption = | map = <!-- optional --> | msize = <!-- map size, optional, default 250px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = <!-- optional --> | map2 = | abbreviation = TI | motto = | predecessor = | successor = | formation = [[1993]] | extinction = <!-- date of extinction, optional --> | type = <!-- [[Governmental organization|GO]], [[Non-governmental organization|NGO]], [[Intergovernmental organization|IGO]], [[International nongovernmental organization|INGO]], etc --> | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = <!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --> | headquarters = | location = | coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> | region_served = | membership = | language = <!-- official languages --> | general = <!-- Secretary General --> | leader_title = <!-- position title for the leader of the org --> | leader_name = <!-- name of leader --> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | key_people = | main_organ = <!-- gral. assembly, board of directors, etc --> | parent_organization = <!-- if one --> | affiliations = <!-- if any --> | budget = | num_staff = | num_volunteers = | website = [http://transparency.org/ transparency.org] | remarks = | former name = Transparency International }} [[പ്രമാണം:Transparency International Berlin.jpg|ലഘുചിത്രം|ട്രാൻസ്പറിൻസി ഇന്റർനാഷനലിന്റെ ബെർലിനിലെ ആസ്ഥാനം]] ലോകവ്യാപകമായി അഴിമതിയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും, നിരീക്ഷിക്കുകയും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനയാണ് '''ട്രാൻസ്പരൻസി ഇന്റർനാഷണൽ'''. [[ജർമനി|ജർമനിയിലെ]] [[ബർലിൻ]] ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇതിന് 70 രാജ്യങ്ങളിൽ ശാഖകളുണ്ട്. <ref>{{cite book | first=Brij | last=Kumar | title=Ethics in International Management | url=https://archive.org/details/ethicsininternat0000unse_i1k3 | page=[https://archive.org/details/ethicsininternat0000unse_i1k3/page/208 208] | publisher=Walter de Gruyter | month=March | year=1998 | ISBN=978-3110154481}}</ref> == ചരിത്രം == ==അവലംബം== <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://transparency.org ട്രാൻസ്പരൻസി ഇന്റർനാഷണലിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] {{org-stub}} [[വർഗ്ഗം:അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകൾ]] eroxop5ts6ny938v0mve93z1nkv7197 0 178090 4648132 3774690 2026-07-16T18:33:35Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648132 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Skunk}} {{Automatic taxobox | name = Mephitidae | fossil_range = [[Middle Miocene]] to present | image = Striped Skunk.jpg | image_caption = [[Striped skunk]]s (''Mephitis mephitis'') | taxon = Mephitidae | authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1845 | subdivision_ranks = [[Genus|Genera]] | subdivision = ''[[Conepatus]]''<br> ''[[Mydaus]]''<br> ''[[Mephitis (genus)|Mephitis]]'' <small>([[Type (zoology)|type]])</small><br> ''[[Spilogale]]''<br> ''†[[Brachyprotoma]]''<br> ''†[[Palaeomephitis]]''<br> ''†[[Promephitis]]'' }} [[സസ്തനി|സസ്തനികളിലെ]] ഒരു കുടുംബമാണ് '''സ്കങ്ക്''' - '''Mephitidae'''. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലാണ്]] [[വെരുക് |വെരുകുകളുടെ]] വർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട ഇവ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നത്<ref name=MSW3>{{cite book |author=Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder |year=2005 |title= Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed)|url=https://archive.org/details/mammalspeciesofw0001unse |publisher= Johns Hopkins University Press |isbn=978-0801882210}}</ref><ref name=Dragoo>{{cite journal | author = Dragoo and Honeycutt | year = 1997 | title= Systematics of Mustelid-like Carnvores | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-mammalogy_1997-05_78_2/page/426 | journal = [[Journal of Mammalogy]] | volume = 78 | issue = 2 | pages = 426–443 | doi= 10.2307/1382896 | jstor = 1382896 | author2 = Honeycutt, Rodney L | publisher = Journal of Mammalogy, Vol. 78, No. 2}}</ref>. ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇവ '''പോൾക്യാറ്റ്''' എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. [[പൂച്ച|പൂച്ചയോളം]] വലിപ്പമുള്ള ഇവയുടെ ശരീരം കറുപ്പും വെളുപ്പും വരകൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശത്രുവിൽ നിന്നും രക്ഷ നേടാനായി ഇവ ശത്രുവിന്റെ നേരേ തിരിഞ്ഞ് ഒരു ദ്രാവകം ചീറ്റുന്നു. ദുർഗന്ധമുള്ള ഈ ദ്രാവകം കണ്ണിൽ പതിക്കുമ്പോൾ കാഴ്ച കുറച്ചു സമയത്തേക്ക് നഷ്ടമാകുന്നു. ഈ സമയത്ത് ഇവ ആക്രമണമേൽക്കാതെ രക്ഷപെടുന്നു. ==ശരീരപ്രകൃതി== വിവിധ ഇനങ്ങളിലുള്ള സ്കങ്കുകൾക്കു് 40 മുതൽ 94 വരെ സെ.മീ. നീളവും 0.5 മുതൽ 8 വരെ കി.ഗ്രാം. ഭാരവും കാണപ്പെടുന്നു. സാമാന്യം നീളമേറിയ ശരീരവും കുറിയതും ബലവത്തായതുമായ കാലുകളും മുൻകാലുകളിൽ നീളമേറിയ നഖങ്ങളുമാണു് അവയ്ക്കുള്ളതു്. ക്രീം, തവിട്ടുനിറങ്ങളിൽ അപൂർവ്വമായി കാണാമെങ്കിലും എല്ലാ സ്കങ്കുകൾക്കും പൊതുവായി കറുപ്പും വെളുപ്പും നിറത്തിലുള്ള വരകൾ ജന്മനാ മുതൽ കാണാം. ==ഭക്ഷണശീലം== മിശ്രഭുക്കുകളാണു് സ്കങ്കുകൾ. [[പ്രാണി|ഷഡ്പദങ്ങൾ]], [[കീടം|കീടങ്ങൾ]], പുഴുക്കൾ, [[കറുത്ത എലി|എലി]], [[പല്ലി]], [[പാമ്പ്‌|പാമ്പ്]] തുടങ്ങിയ [[ഉരഗം|ഉരഗങ്ങൾ]], [[പക്ഷി|പക്ഷികൾ]], മുട്ട തുടങ്ങിയവയും കായ്കനികൾ, വേരുകൾ, കിഴങ്ങുകൾ, ഇല തുടങ്ങിയ സസ്യഭാഗങ്ങളും ഇവ ഭക്ഷണമാക്കുന്നുണ്ടു്. വ്യത്യസ്ത കാലാവസ്ഥകളിൽ ലഭ്യമാവുന്ന വിവിധ ഭക്ഷണങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഇവയുടെ ഭക്ഷണശീലങ്ങളും മാറുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{wikispecies|Mephitidae}} {{Commons category|Mephitidae}} * [http://icwdm.org/handbook/carnivor/Skunks.asp Skunks and the management of skunk damage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161113235150/http://icwdm.org/handbook/carnivor/skunks.asp |date=2016-11-13 }} [[വർഗ്ഗം:ജന്തുകുടുംബങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സ്കങ്കുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ സസ്തനികൾ]] kr9108cvnzswy9nmbh6ii6mhbk8d8kd 0 179801 4647991 3638344 2026-07-16T14:39:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647991 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Khaan}} {{italictitle}}{{speciesbox | name = ''ഖാൻ'' | fossil_range = അന്ത്യ [[ക്രിറ്റേഷ്യസ്‌]], {{fossil range|75|71}} | image = Khaan.jpg | image_size = 200px | image_caption = Holotype IGM 100/1127 | genus = Khaan | species = mckennai | parent_authority = Clark, Norell & [[Rinchen Barsbold|Barsbold]], 2001 | authority = Clark, Norell, & Barsbold, 2001 }} ഓവിറാപ്പ്റ്റർ കുടുംബത്തിൽ പെട്ട [[തെറാപ്പോഡ]] വിഭാഗം [[ദിനോസർ]] ആണ് '''ഖാൻ'''. ഇവയുടെ ഫോസ്സിൽ കണ്ടുകിട്ടിയിട്ടുള്ളത് [[മംഗോളിയ]]യിൽ നിന്നും ആണ്. ഏകദേശം 75 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് [[അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ്]] കാലത്ത് ആണ് ഇവ ജീവിച്ചിരുന്നത്. ==പേര്== ഖാൻ എന്ന പേര് വരുന്നത്‌ ഒരു മംഗോളിയൻ വാക്കിൽ നിന്നും ആണ്<ref name="Grousset">{{cite book | author = [[René Grousset]] | title = The Empire of the Steppes: A History of Central Asia | url = https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof | publisher = Rutgers University Press | year = 1988 | pages = [https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/61 61], 585, n. 92. | isbn = 0-8135-1304-9 }}</ref>, അർഥം മംഗോളിയൻ ഭാഷയിൽ പ്രഭു അല്ലെകിൽ ഭരിക്കുന്ന ആൾ എന്നാണ്.<ref>Fairbank, John King. ''The Cambridge History of China ''. [[Cambridge University Press]], 1978. [http://books.google.com/books?id=iN9Tdfdap5MC&pg=PA367&dq=khan+turkic+title&lr=&hl=tr&sig=nn4X0pxXK9qe9ByEr-NmoDl1Yog p. 367]</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} *Clark, J. M., Norell, M. A. & Barsbold R. (2001) Two new oviraptorids (Theropoda:Oviraptorosauria), upper Cretaceous Djadokhta Formation, Ukhaa Tolgod, Mongolia. ''Journal of Vertebrate Paleontology'' '''21'''(2): 209-213 [[വർഗ്ഗം:മാംസഭോജികളായ ദിനോസറുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അന്ത്യ ക്രിറ്റേഷ്യസ് കാലത്തെ ദിനോസറുകൾ‎]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ ദിനോസറുകൾ]] cqj4umnhndjz9dbefwghed6agjbocux 0 196183 4647971 3795773 2026-07-16T14:10:29Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647971 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Elinor Ostrom}} {{Use mdy dates|date=June 2012}} {{Infobox economist | name = എലിനോർ ഓസ്ട്രം | school_tradition = [[New institutional economics]] | color = black | image = Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg | image_size = 200px | caption = | birth_name = എലിനോർ ക്ളെയ അവാർ | birth_date = {{Birth date|1933|8|7|mf=yes}} | birth_place = Los Angeles, California, U.S. | death_date = {{Death date and age|2012|6|12|1933|8|7|mf=yes}} | death_place = [[ബ്ളൂമിംഗ്ടൺ ,ഇൻഡിയാന]], യു.എസ്.എ. | nationality = [[അമേരിക്കൻ]] | citizenship = യു.എസ്.എ | institution = [[ഇൻഡിയാന യൂണിവേഴ്സിറ്റി]]<br>[[അരിസോണ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | field = [[Public economics]]<br>[[Public choice theory]] | alma_mater = [[യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ,ലോസ് അഞ്ജലസ്]],<br>ലോസ് അഞ്ജലസ് | opposed = | influences = [[Friedrich von Hayek]]<br>[[James M. Buchanan]] | influenced = | contributions = ''Governing the [[Commons]]'' | awards = Elected to the [[United States National Academy of Sciences|US National Academy of Sciences]] (2001); [[John J. Carty Award for the Advancement of Science|John J. Carty Award]] (2004); [[Nobel Memorial Prize in Economic Sciences]] (2009) | repec_prefix = e | repec_id = pos55 | spouse = [[Vincent Ostrom]]<br/>(?-2012; her death) }} എലിനോർ (ലിൻ ) ഓസ്ട്രം,(17 ഓഗസ്റ്റ് 1933- 12 ജൂൺ 2012 സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിൽ [[നോബൽ പുരസ്കാരം]] ലഭിച്ച ആദ്യ വനിതയാണ്(2nd: Esther Duflo ) .സാമ്പത്തികശാസ്ത്രജ്ഞയായിരുന്നില്ല, രാഷ്ട്രീയസാമുഹികശാസ്ത്രമായിരുന്നു അവരുടെ പ്രവർത്തനമേഖല പൊതുമുതലിന്റെ ദുരന്താവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുളള പഠനങ്ങളും നിഗമനങ്ങളും അവക്ക് സാമ്പത്തികശാസ്ത്രവുമായുളള അനിഷേധ്യമായ ബന്ധവുമാണ് 2009-ൽ [[ഒലിവർ വില്യംസ്|ഒലിവർ വില്യംസിനോടൊപ്പം]] ഓസ്ട്രത്തിനെ ഈ ബഹുമതിക്ക് അർഹയാക്കിയത്.. ==ജീവിതരേഖ== കാലിഫോർണിയയിലെ ലോസ് ആഞ്ജലസിൽ, സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കങ്ങളുളള കുടുംബത്തിലാണ് എലിനോർ ക്ളെയർ അവാൻ ജനിച്ചത്. ഡോക്റ്ററേറ്റു വരേയുളള പഠനം പൂ ർത്തിയാക്കിയതും ലോസ് ആഞ്ജലസിൽത്തന്നെ. ബീവേർലി ഹിൽസ് ഹൈസ്കൂളിലായിരുന്നു സ്കൂൾവിദ്യാഭ്യാസം,കാലിഫോർണിയാ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് പൊലിറ്റിക്കൽ സയന്സിൽ ബി.ഏയും,(1954) എം.ഏയും(1962) പി.എച്.ഡിയും (1965)കരസ്ഥമാക്കി.<br /> അവരുടെ ആദ്യകാല പഠനങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ദക്ഷിണ കാലിഫോർണിയയിലെ ജലക്ഷാമം.ചില ജില്ലകളിൽ, ജനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയിലൂടെ ജലസ്രോതസ്സുകൾ കാര്യക്ഷമമായവിധം പ്രയോജനപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ , മറ്റു ചില ജില്ലകളിൽ ഇത്തരം ഉദ്യമങ്ങൾ പരാജയമടയുന്നു. സംഘടിതമായ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഏകോപനരീതിയിലുളള വൈവിദ്ധ്യമാണ് ഇതിനുകാരണമെന്ന് ഓസ്ട്രം കണ്ടെത്തി. <br /> 1965-ൽ എലിനോറിനും സഹപ്രവർത്തകനും ജീവിതപങ്കാളിയുമായിരുന്ന വിന്സെന്റ് ഓസ്ട്രോമിനും ഇന്ഡ്യാനാ യൂണിവേഴിസിറ്റിയിൽ (ബ്ളൂമിംഗ്ടൺ കാംപസ്സ്) പ്രൊഫസ്സർ പദം ലഭിച്ചു.ഭർത്താവ് വിൻസെന്റ് ഒസ്ട്രോമിനൊപ്പം എലിനോർ സ്ഥാപിച്ച ഇന്തിയാന സർവകലാശാലയിലെ "വർക്ക്ഷോപ്പ് ഇൻ പൊളിറ്റിക്കൽ തിയറി ആൻഡ് പോളിസി അനാലിസിസ്" ലോക പ്രശസ്തമാണ്. "പബ്ലിക് ചോയ്സ്" സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വിവിധ വശങ്ങളും എലിനോർ മുന്നോട്ടുവച്ചു. ഇതിനായി എട്ട് ഇനമുള്ള ഡിസൈൻ പ്രിൻസിപ്പളുകളും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയുണ്ടായി. ഇവയെല്ലാം ചില കൃതികളിലൂടെയും ഒട്ടേറെ പ്രബന്ധങ്ങളിലൂടെയും പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ആഫ്രിക്കൻ പ്രാദേശിക ജനവിഭാഗങ്ങളെയും പടിഞ്ഞാറൻ നേപ്പാളിലെ ഗ്രാമങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയായിരുന്നു ഇതിലെ ചില പഠനങ്ങൾ. പരിസ്ഥിതിക്ക് പരിക്കേൽക്കാതെ പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ ചില സൂചനകൾ അങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തുകയുമുണ്ടായി. സാമൂഹ്യ-പരിസ്ഥിതി പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് ഒറ്റമൂലി നിർദ്ദേശിക്കുകയായിരുന്നില്ല എലിനോർ എന്നത് മറ്റൊരു കാര്യം. നൊബേൽ പുരസ്കാരത്തിനു പുറമെ ഒട്ടേറെ അന്താരാഷ്ട്ര ബഹുമതികളും എലിനോറിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.പരസ്‌പര സഹകരണം മനുഷ്യ സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുസ്വഭാവമാണെന്നും പ്രാദേശിക വിഭവങ്ങൾക്കുമേൽ ബാഹ്യ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമില്ലെന്നുമുള്ള ആശയം മുന്നോട്ടുവെച്ചു വൻകിട സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക്‌ നിയന്ത്രണമേർപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെയും പ്രകൃതി വിഭവങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള അവകാശം പ്രാദേശിക ജനസമൂഹത്തിന്‌ നൽകേണ്ടതിന്റെയും ആവശ്യകതയെ ഊന്നിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ്‌ എലിനോറും ഒലിവർ വില്യംസും സാമ്പത്തിക നോബേൽ പങ്കുവച്ചത്‌.<ref>{{Cite web |url=http://malayalam.oneindia.in/women/feature/2009/10-13-first-woman-wins-economics-nobel.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-06-12 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304092632/http://malayalam.oneindia.in/women/feature/2009/10-13-first-woman-wins-economics-nobel.html |url-status=dead }}</ref> [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ജനകീയാസൂത്രണം]] പോലുള്ള പങ്കാളിത്ത വികസനപദ്ധതികളുടെ പ്രാധാന്യത്തിലേയ്‌ക്ക്‌ വിരൽചൂണ്ടുന്നതാണ്‌ എലിനോറിന്റെ സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തങ്ങൾ. കാട്‌, ജലാശയം, മത്സ്യ സമ്പത്ത്‌, വളം തുടങ്ങിയ പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണം തദ്ദേശ സമൂഹങ്ങളുടെ ഉപഭോക്തൃ സംഘങ്ങൾക്കുതന്നെയായിരിക്കണം. ഇവ കൈകാര്യംചെയ്യാൻ പുറത്തുനിന്നും ഉദ്യോഗസ്ഥർ ആവശ്യമില്ല, സ്വകാര്യവൽക്കരണവും വേണ്ടതില്ല എന്നാണ്‌ എലിനോർ പറയുന്നത്‌... ഇന്ത്യയും ഒരുവട്ടം അവർ സന്ദർശിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.deshabhimani.com/periodicalContent4.php?id=506 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-07-05 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081334/http://www.deshabhimani.com/periodicalContent4.php?id=506 |url-status=dead }}</ref><br/> പൊതുമുതൽ ദുർവിനിയോഗം ചെയ്യപ്പെടാനാണ്‌ സാധ്യതയെന്ന ചിന്താഗതി തെറ്റെന്ന്‌ തെളിയിക്കുന്നതാണ്‌ എലിനോറിന്റെ പഠനങ്ങളെന്ന്‌ നോബേൽ പുരസ്‌കാര സമിതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/ostrom.html</ref> == പ്രധാന പഠനങ്ങളും നിഗമനങ്ങളും == ===കൂട്ടായ്മയും കൂട്ടുത്പാദനവും === 1973-ൽഓസ്ട്രോം ദമ്പതിമാർ ഒരു പ്രത്യേകസംരംഭത്തിന് തുടക്കും കുറിച്ചു. രാഷ്ട്രീയസിദ്ധാന്തങ്ങളേയും നയന്ത്രങ്ങളേയും കൂലങ്കഷമായി പഠിക്കാനും വിശകലനം ചെയ്യുവാനുമുളള ഒരു പണിപ്പുര.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiana.edu/~workshop/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2012-06-12 |archive-date=2009-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091007083917/http://www.indiana.edu/~workshop/ |url-status=dead }}</ref> സാമൂഹ്യശാസ്ത്രത്തിലെ അദ്ധ്യാപകർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും മാത്രമല്ല,മറ്റു വിഷയങ്ങളിലുളളവർക്കും സജീവമായി പങ്കെടുക്കാവുന്ന സഭയായിരുന്നു ഇത്. രണ്ടു മുഖ്യ വിഷയങ്ങളായിരുന്നു ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടതും, കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പഠിക്കപ്പെട്ടതും: കൂട്ടായ്മയും കൂട്ടുത്പാദനവും. ഈ പണിപ്പുരയുടെ ഭാഗമായി കാര്യക്ഷമതക്ക് അനുയോജ്യമായ വ്യവസ്ഥിതി ഏകകേന്ദ്രികൃതമായതോ ( centralized)അതോ ബഹുകേന്ദ്രീകൃതമായതോ (polycentric)എന്ന് കണ്ടെത്താനായി ഓസ്ട്രം പോലീസു ഡിപാട്ടുമെന്റുകളെ പഠനത്തിനു വിധേയമാക്കി. ബഹുകേന്ദ്രസമീപനമാണ് കൂടുതൽ അഭികാമ്യം എന്ന് ആ പഠനം തെളിയിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiana.edu/~workshop/publications/materials/volume2.html |title=വികേന്ദ്രീകരണം, ബഹുകേന്ദ്രസമീപനം |access-date=2013-03-16 |archive-date=2013-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403071654/http://www.indiana.edu/~workshop/publications/materials/volume2.html |url-status=dead }}</ref><ref>Wilson, R. K. (2012). "Elinor Ostrom (1933-2012)". Science 337 (6095): 661–661.</ref> <br /> ===പൊതുമുതലിന്റെ ദുരവസ്ഥ === പൊതുമുതലിനെ അഥവാ പൊതു സ്രോതസ്സുകളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് ആരേയും തടയാനാവില്ല, പക്ഷെ തീർന്നു പോയേക്കുമെന്ന പേടികൊണ്ടാവാം പലരും വേണ്ടതിലധികം സംഭരിച്ചു വെക്കുന്നു, ഇത് മൂലം സ്രോതസ്സ് തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.പൊതുവായി ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങളിൽ അധികാരപ്പെട്ടവർ പരിഹാരമാർഗ്ഗങ്ങൾ മുകളിൽ നിന്ന് അടിച്ചല്പിക്കുന്നു (Top Down Approach) ഇതിനുളള ശരിയായ പ്രതിവിധി ക്ളേശബാധിതരുടെ കൊച്ചു കൊച്ചു കൂട്ടായ്മകളിലൂടെ, അവരുടെ സാമൂഹ്യസാംസ്കാരികസമ്പദ് വ്യവസ്ഥകളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ പരിഹാര മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് എന്ന് അനേകായിരം കേസ് സ്റ്റഡികളിലൂടെ ഓസ്ട്രം നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>{{cite book| title= Governing the Commons The Evolution of Institutions for Collective Action.| url= https://archive.org/details/governingcommons0000ostr|author=Ostrom, Elinor |publisher= Cambridge University Press.|year=1990| ISBN= 0-521-40599-8.}}</ref> ==അന്ത്യം == പാൻക്രിയാറ്റിക് കാൻസർ ബാധിച്ച് 2012 ജൂൺ പന്ത്രണ്ടിന് നിര്യാതയായി.<ref>{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/2012/06/12/us-ostrom-idUSBRE85B0ZF20120612 |title=മരണവാർത്ത |access-date=2013-03-16 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117032819/http://www.reuters.com/article/2012/06/12/us-ostrom-idUSBRE85B0ZF20120612 |url-status=dead }}</ref> ==കൃതികൾ== ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *2009 ലെ സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള [[നോബൽ സമ്മാനം]] *2004ലെ ജോൺ ജെ കാർത്തി അവാർഡ് *2005ലെ ജെയിംസ് മാഡിസൺ അവാർഡ് *2008ലെ വില്യം എച്ച് റിക്കെർ പ്രൈസ് ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== *ഓർമയായി എലിനോർ ഒസ്ട്രോം [http://www.deshabhimani.com/periodicalContent4.php?id=506] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305081334/http://www.deshabhimani.com/periodicalContent4.php?id=506 |date=2016-03-05 }} *എലിനോറിന് നോബേൽ നേടിക്കൊടുത്ത പുസ്തകം വായിക്കാൻ[http://books.google.co.in/books?id=k21poeDGVy0C&dq=Elinor+Ostrom&printsec=frontcover&source=an&hl=en&ei=tCLTSsqtFY2QkQXqzLD-Aw&sa=X&o#v=onepage&q=Elinor%20Ostrom&f=false] * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p00f1l78 On Collaboration] Elinor Ostrom speaks on [http://www.bbc.co.uk/programmes/p004kln9 BBC The Forum] {{commons category|Elinor Ostrom}} * [http://www.indiana.edu/~workshop/ The Workshop in Political Theory and Policy Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091007083917/http://www.indiana.edu/~workshop/ |date=2009-10-07 }} at [[Indiana University]] ** [http://www.indiana.edu/~workshop/people/lostromcv.htm Elinor Ostrom Curriculum Vitae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017183218/http://www.indiana.edu/~workshop/people/lostromcv.htm |date=2011-10-17 }} * [http://csid.asu.edu/ Center for the Study of Institutional Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206013311/http://csid.asu.edu/ |date=2006-12-06 }} at [[Arizona State University]] * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/2009/ostrom-lecture.html Beyond Markets and States: Polycentric Governance of Complex Economic Systems], 2009 lecture at [[Nobel Prize|NobelPrize.org]] *[http://ideas.repec.org/e/pos55.html Profile] and [http://econpapers.repec.org/RAS/pos55.htm Papers] at Research Papers in Economics/RePEc *{{Worldcat id|lccn-n80-1519}} * [http://www.heraldtimesonline.com/pages/nobel Elinor Ostrom news, photos & videos] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20100810142539/http://www.heraldtimesonline.com/pages/nobel |date=2010-08-10 }} from the The Herald-Times, Bloomington, Indiana * [http://www.iss.nl/About-ISS/History/Honorary-Fellows Profile at The international Institute of Social Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204051702/http://www.iss.nl/About-ISS/History/Honorary-Fellows |date=2010-12-04 }} (ISS) * [http://www.annualreviews.org/page/audio#ostrom Annual Reviews Conversations Interview with Elinor Ostrom] 2011 (Video) {{Nobel laureates in economics}} [[വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തികശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ വനിതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1933-ൽ ജനിച്ചവർ]] 523ezm6cir28t4fuk6ymj75pv2t75t6 0 203151 4648060 3865790 2026-07-16T16:33:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648060 wikitext text/x-wiki {{വധശിക്ഷ}} ആന്തരാവയവങ്ങൾ പുറത്തുവരുന്ന വിധത്തിൽ വയറിന്റെ ഭിത്തിയിൽ മുറിവുണ്ടാക്കുന്നതിനെയാണ് '''വയറു കീറുക''', '''കുടൽമാല പുറത്തെടുക്കുക''' എന്നൊക്കെ വിളിക്കുന്നത്. അപകടം മൂലം ഇതു സംഭവിക്കാം. [[പീഡനം|പീഡനത്തിനും]]; [[വധശിക്ഷ]] നൽകാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായും; [[ആത്മഹത്യ]] ചെയ്യാനും; [[കൊലപാതകം]] നടത്താനും മറ്റും ഈ മാർഗ്ഗം സ്വീകരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ==വയറു കീറൽ പീഡനം എന്ന നിലയിൽ== ജീവനുള്ള ഒരു മൃഗത്തിന്റെ (മനുഷ്യനുൾപ്പെടെ) വയറു കീറിയാൽ വൈദ്യസഹായം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ മരണം തീർച്ചയാണ്. ചരിത്രത്തിൽ വയറുകീറൽ [[വധശിക്ഷ|വധശിക്ഷാരീതിയായി]] ഉപയോഗിച്ചതിനുദാഹരണങ്ങളുണ്ട്. കുടൽ മാത്രമാണ് നീക്കം ചെയ്യുന്നതെങ്കിൽ ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾ കഠിനമായ വേദന സഹിച്ച ശേഷം മരണം സംഭവിക്കും. ഹൃദയമോ ശ്വാസകോശങ്ങളോ കരളോ നീക്കം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ വളരെപ്പെട്ടെന്നുതന്നെ പ്രതി മരിക്കാൻ കാരണമാകും. ===ഏഷ്യ=== ====ജപ്പാൻ==== [[File:Seppuku-2.jpg|thumb|left|''[[യൂകിയോ-ഇ]]'' ശൈലിയിൽ മരത്തടിയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത അച്ചിൽ നിന്നുണ്ടാക്കിയ ചിത്രം. ഒരു യോദ്ധാവ് ''[[സെപ്പുക്കു]]'' (''[[ഹരകിരി]]'') ചെയ്ത് മരിക്കാൻ പോകുന്നു. [[എഡോ കാലഘട്ടം]]. ]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിൽ]], [[സമുറായി]] യോദ്ധാക്കളുടെ ആത്മഹത്യാ ചടങ്ങായ [[സെപ്പുക്കു|സെപ്പുക്കുവിൽ]] ([[ഹരാകിരി]]) വയറുകീറലാണ് പ്രധാന ചടങ്ങ്. വയറിൽ രണ്ടു മുറിവുകളുണ്ടാക്കുകയും ചിലപ്പോൾ ആന്തരാവയവങ്ങൾ സ്വയം ഇതിലൂടെ പുറത്തെടുക്കുകയുമായിരുന്നു ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നയാൾ ചെയ്യേണ്ടിയിരുന്നത്. പിൽക്കാലത്ത് ''കൈഷാകു-നിൻ'' എന്നറിയപ്പെടുന്ന സഹായി വയറു കീറാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ പിന്നിൽ നിന്ന് ശിരഛേദം ചെയ്യുമായിരുന്നു. അനുഭവിക്കേണ്ട വേദന കുറയ്ക്കുകയും ആത്മഹത്യ കൂടുതൽ മനുഷ്യത്വപരമാക്കുകയും ചെയ്യാനായിരുന്നു ഈ പരിഷ്കാരം വരുത്തിയത്. ഇപ്രകാരം മരിച്ചാൽ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തി കാരണമുള്ള അപമാനത്തിൽ നിന്ന് അവർ മുക്തരായതായി കണക്കാക്കപ്പെടുമായിരുന്നു. കുറ്റങ്ങൾ ചെയ്യുക, ഭീരുത്വം കാണിച്ചതിൽ നിന്ന് സ്വയം പരിഹാരം കണ്ടെത്തുക, മാപ്പുപറയുക, യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുകയോ കോട്ട അടിയറ വയ്ക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നിവയൊക്കെ സെപ്പുക്കു ചെയ്യാൻ കാരണങ്ങളായിരുന്നുവത്രേ. ====വിയറ്റ്നാം==== [[വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം|വിയറ്റ്നാം യുദ്ധസമയത്ത്]] [[വിയറ്റ് കോംഗ്]] പോരാളികൾ മനഃശാസ്ത്രയുദ്ധമുറ എന്ന നിലയ്ക്ക് വയറുകീറി പല വധശിക്ഷകളും നൽകിയതായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കർഷകത്തൊഴിലാളികളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി തങ്ങളുടെ വരുതിയിലാക്കുകയായിരുന്നുവത്രേ ഉദ്ദേശം.<ref name=nam>{{Cite book |last=Baker | first=Mark |title=Nam: The Vietnam War in the Words of the Men and Women Who Fought There |year=2001 |place= |publisher=Cooper Square Press|isbn=0-8154-1122-7 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Hubbel |first=John G. |title=The Blood-Red Hands of Ho Chi Minh |journal=Readers Digest |date= November 1968 |pages=61–67 }}</ref><ref name=sheehan>{{cite book | last=Sheehan |first=Neil |title=Bright Shining Lie: John Paul Vann and America in Vietnam | url=https://archive.org/details/brightshininglie0000shee |year=2009 |publisher=Modern Library |place=New York }}</ref><ref>{{cite journal |title=Off With Their Hands |journal=Newsweek |date=15 May 1967}}</ref> [[സെൻട്രൽ ഇന്റലിജൻസ് ഏജൻസി|സി.ഐ.എ]] യുടെ [[സായിഗോൺ|സായിഗോണിലെ]] പഴയ മേധാവിയായിരുന്ന പീർ ഡി സിൽവ 1963 മുതൽ തന്നെ വിയറ്റ് കോംഗ് പോരാളികൾ വയറു കീറലും മറ്റു അംഗഭംഗങ്ങളും മനഃശാസ്ത്രയുദ്ധത്തിനുപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്ന് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=desilva>{{cite book |last=De Silva |first=Peer |title=Sub Rosa: The CIA and the Uses of Intelligence |url=https://archive.org/details/subrosaciausesof0000desi |year=1978 |publisher=Time Books |place=New York |isbn=0-8129-0745-0}}</ref> ഏതളവിൽ ഈ ശിക്ഷ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നകാര്യം കൃത്യമായി കണ്ടെത്തുക ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കും. വടക്കൻ വിയറ്റ്നാം സർക്കാർ ഈ പ്രവൃത്തികളെ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. തെക്കൻ വിയറ്റ്നാം സൈന്യത്തോട് യോജിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് നാട്ടുകാരെ പിന്തിരിപ്പിക്കുക, തങ്ങളുടെ വരുതിക്കുവരുത്തുക എന്നീ ഉദ്ദേശങ്ങളായിരുന്നുവത്രേ വിയറ്റ് കോംഗിനുണ്ടായിരുന്നത്.<ref name=sheehan/><ref name=desilva/> ===യൂറോപ്പ്=== ====നെതർലാന്റ്സ്==== 1584 ജൂലൈ 10-ന് [[ബാൽത്തസാർ ജെറാർഡ്]] [[വില്യം ദി സൈലന്റ്]] എന്നയാളെ വെടിവച്ചു കൊല്ലുകയുണ്ടായി. സ്പെയിനിൽ നിന്ന് മോചനമാവശ്യപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിച്ചതിനായിരുന്നു ഇയാളെ കൊല ചെയ്തത്.<ref name=jardine>{{Cite book| author= [[Lisa Jardine|Jardine, Lisa]] |title= The Awful End of William the Silent: The First Assassination of A Head of State With A Handgun | url= https://archive.org/details/awfulendofprince0000jard_a3y7 |place= London |publisher= HarperCollins |year= 2005 |isbn= 0-00-719257-6 }}</ref> കൊലപാതകിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും പെട്ടെന്നുതന്നെ വധശിക്ഷ വിധിക്കുകയുമുണ്ടായി.<ref>{{cite book|last=Motley|first=John L.|title=The Rise of the Dutch Republic, Vol. 3|url=http://www.gutenberg.org/etext/4836|authorlink=John Lothrop Motley|year=1856}}</ref> കൊലപാതകം കഴിഞ്ഞുള്ള അഞ്ചു ദിവസം പല വിധത്തിലുള്ള പീഠനങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം ജൂലൈ 14-ന് ജീവനോടെ ജെറാർഡിന്റെ വയറു കീറുകയും അംഗഛേദം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ഇയാളുടെ ഹൃദയം മുറിച്ചെടുത്ത ശേഷംഡച്ച് ആരാച്ചാർമാർ ഇയാളെ [[ശിരഛേദം]] ചെയ്യുകയുമുണ്ടായത്രേ.<ref name=jardine/><ref>{{Cite book|last= [[Michel Foucault|Foucault]] |first =Michel |title=[[Discipline and Punish]] |chapter = The Spectacle of the scaffold. }}</ref> ====റോമാ സാമ്രാജ്യം==== [[File:Nicolas Poussin - Le Martyre de Saint Érasme.jpg|200px|thumb|right|''എറാസ്മസ് പുണ്യവാളന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വം''([[നിക്കോളാസ് പൗസ്സിൻ]]).]] [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്]] വിശ്വാസമനുസരിച്ച് സെന്റ് എൽമോ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഫോർമിയക്കാരൻ ഇറാസ്മസിനെ എ.ഡി. 303-ൽ വയറു കീറി വധിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് സത്യമാവാനുള്ളതിനേക്കാൾ സാദ്ധ്യത കെട്ടുകഥയാവാനാണത്രേ.<ref>{{cite web |last=Jones |first=Terry H. |title=Saint Erasmus |work=Saints.SQPN.com |date=13 August 2010 |accessdate=4 March 2011 |url=http://saints.sqpn.com/saint-erasmus/}}</ref> ====ബ്രിട്ടൻ==== [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടനിൽ]], "[[തൂക്കിലിടുകയും വലിച്ചിഴയ്ക്കുകയും കഷണങ്ങളാക്കുകയും ചെയ്യുക]]" എന്ന ശിക്ഷാരീതി രാജകുടുംബത്തിനെതിരായ കുറ്റങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർക്ക് സാധാരണ നൽകിയിരുന്നു. തെരുവുകളിലൂടെ ''ഹർഡിൽ'' എന്ന ഒരു സംവിധാനമുപയോഗിച്ച് പ്രതിയെ വലിച്ചിഴയ്ക്കുകയും; തൂക്കിലേറ്റുകയും; മരണത്തിനു മുൻപ് താഴെയിറക്കിയശേഷം ഒരു മരക്കഷണത്തിനു മുകളിൽ വച്ച് സാവധാനം വയറു കീറി ആന്തരാവയവങ്ങൾ പുറത്തെടുക്കുകയും അതിനു ശേഷം ശിരഛേദം നടത്തുകയും ചെയ്തായിരുന്നു ശിക്ഷ നടപ്പാക്കിയിരുന്നത്. മരണശേഷം ശരീരം നാലു കഷണങ്ങളായി മുറിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ശിരസ്സും ശരീരഭാഗങ്ങളും തിളപ്പിച്ച ശേഷം മറ്റുള്ളവർക്ക് ഒരു താക്കീതെന്ന നിലയ്ക്ക് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി ആണുങ്ങളുടെ വൃഷണം ഛേദിക്കുകയും ലിംഗവും വൃഷണങ്ങളും ആന്തരാവയവങ്ങളും തീയിലിട്ട് കരിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. രാജ്യദ്രോഹമാരോപിക്കപ്പെടുന്ന സ്ത്രീകളെ തീപ്പൊള്ളലേൽപ്പിച്ചായിരുന്നു വധിച്ചിരുന്നത്. പാതിരിയായിരുന്ന [[വില്യം ഹാരിംഗ്ടൺ]] എന്നയാലെ ഇപ്രകാരം പീഡിപ്പിക്കുകയും തൂക്കിലിട്ടശേഷം താഴെയിറക്കി വയറുകീറുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref name="Schama">{{cite news |first=Simon |last=Schama |title=Simon Schama's John Donne |date=26 May 2009 |publisher=BBC2 |url=http://www.bbc.co.uk/bbctwo |accessdate=18 June 2009}}</ref> ==മൃഗങ്ങൾ== [[ലൈകാഓൺ പിക്ക്റ്റസ്|ആഫ്രിക്കൻ കാട്ടുനായ്ക്കൾ]] വയറു കീറിയും ഇരകളെ കൊല്ലാറുണ്ട്.<ref>{{Cite journal | url=http://www.ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1599.pdf | title=Prey preferences of the African wild dog Lycaon pictus (Canidae: Carnivora): ecological requirements for conservation | access-date=2012-08-07 | archive-date=2012-11-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121107045031/http://www.ibs.bialowieza.pl/g2/pdf/1599.pdf | url-status=dead }}</ref> ==ഗുദത്തിലൂടെ ആന്തരാവയവങ്ങൾ പുറത്തുവരുക== വൻകുടലിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഗുദത്തിലൂടെ പലകാരങ്ങളാൽ പുറത്തുവരാറുണ്ട്. സ്വിമ്മിംഗ് പൂളിലെ ജലനിർഗ്ഗമന ദ്വാരത്തിനു മുകളി ഇരിക്കുന്ന കുട്ടികളുടെ കുടൽ ഇപ്രകാരം പുറത്തുവന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. വലേറി ലീകി (1993), അബിഗൈൽ ടൈലർ (2007) എന്നിവരുടെ കേസുകൾ പ്രസിദ്ധമാണ്. ടൈലറിന്റെ ചെറുകുടലിന്റെ ഭാഗവും (മീറ്ററുകൾ നീളത്തിൽ) പുറത്തു വരികയും കരളിനും പാൻക്രിയാസിനും സ്ഥാനചലനം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news |url=http://www.wsbtv.com/news/13626279/detail.html |title=Wading Pool Drain Sucks Out Girl's Organ |date=5 Jul 2007 |work=WSB Atlanta |accessdate=28 June 2011 |location=MINNEAPOLIS |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629124327/http://www.wsbtv.com/news/13626279/detail.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.wral.com/news/local/story/160648/ |title=Family Reaches Settlement that Guarantees $25 Million Payment |date=January 14, 1997 |work=[[WRAL-TV]] |accessdate=29 October 2010 |location=RALEIGH}}</ref> വയറിനു മുകളിൽ വലിയ ഭാരം (വാഹനങ്ങളുടേതു പോലെയുള്ള) കയറുന്നതു മൂലവും ഇത് സംഭവിക്കാം. ==എംബാമിംഗ്== മരണാനന്തരം ശരീരം സംരക്ഷിക്കുന്ന [[എംബാമിംഗ്]] പ്രക്രീയയിൽ അവയവങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ നീക്കം ചെയ്യാറുണ്ട്. പുരാതന [[ഈജിപ്റ്റ്|ഈജിപ്റ്റിൽ]] ശവശരീരങ്ങൾ കൃത്രിമമായി [[മമ്മി|മമ്മികൾ]] ആക്കിമാറ്റാറുണ്ടായിരുന്നു. ഈ പ്രക്രീയയിൽ ആന്തരാവയവങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുകയും പ്രത്യേകം ഭരണികളിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും ശവശരീരത്തോടൊപ്പം തന്നെ അടക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നുവത്രേ. ==ഇതും കാണുക== {{Commons category|Disembowelment}} [[സെപ്പുക്കു]] ==അവലംബം== {{reflist|2}} <!--Categories--> [[വർഗ്ഗം:വധശിക്ഷ]] 6d0ur6qe7tjrncfxlyjm81dbnslpt6k 0 204743 4648210 4647656 2026-07-17T06:28:03Z Saul0fTarsus 6737 /* പശ്ചാത്തലം */ 4648210 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന]] (ഐഡിഎഫ്) ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] 4wtwutgys0tpaxgh3usy01reyjy0b34 4648211 4648210 2026-07-17T06:29:48Z Saul0fTarsus 6737 /* പശ്ചാത്തലം */ 4648211 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] apqpne1yhb928c5xw9n81f5wztyps3w 4648224 4648211 2026-07-17T08:54:46Z Malikaveedu 16584 4648224 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേൽ പിടിച്ചെടുത്തു. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് ഈ മേഖല വിടുന്നതിനിടെ ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണമായ ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി. യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രായേൽ വെടിനിർത്തൽ കരാറിൽ ഒപ്പുവച്ചു. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] 43hx2r8gimti8arb9i9h1wtzfdq9nyj 4648225 4648224 2026-07-17T08:57:01Z Malikaveedu 16584 4648225 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേൽ പിടിച്ചെടുത്തു. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് ഈ മേഖല വിടുന്നതിനിടെ ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണമായ ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി. യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] g9wmry3v4x7q5bglkc8kpozpau9554q 4648226 4648225 2026-07-17T08:59:07Z Malikaveedu 16584 4648226 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേൽ പിടിച്ചെടുത്തു. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി. യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] 87sfw40a8es69bp7vpojx9qy2kcg61a 4648227 4648226 2026-07-17T09:22:50Z Malikaveedu 16584 4648227 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേൽ പിടിച്ചെടുത്തു. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] mcvv9hxbss52qond4g03fw2g7ia1zp2 4648228 4648227 2026-07-17T09:24:00Z Malikaveedu 16584 4648228 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] e6fh4adkkvhate2rip2uh8dxdt3z8j6 4648229 4648228 2026-07-17T09:35:51Z Malikaveedu 16584 4648229 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശത്രുത താൽക്കാലികമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇസ്രായേൽ സിറിയയുടെ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും, ജോർദാനിൽ നിന്ന് കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെയുള്ള വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് പ്രദേശവും, ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് സിനായ് ഉപദ്വീപ്, ഗാസ മുനമ്പ് എന്നിവയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സിവിലിയൻ ജനതയുടെ പലായനം ഈ പ്രദേശത്ത് ദീർഘകാല പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഏകദേശം 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ പലസ്തീനികളും 100,000 സിറിയക്കാരും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്നും{{Sfnp|Bowker|2003|p=81}} ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ നിന്നും പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു.<ref name="McDowall_p64">{{harvp|McDowall|1991|p=84|ps=: 116,000 had fled from the Golan further into Syria, ...}}</ref> ഇസ്രായേലിന്റെ വിജയത്തിന് ശേഷം നാസർ അപമാനിതനായി രാജിവച്ചുവെങ്കിലും ഈജിപ്തിലുടനീളം നടന്ന നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങളെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. സംഘർഷത്തിനുശേഷം, 1967 മുതൽ 1975 വരെ ഈജിപ്ത് സൂയസ് കനാൽ അടച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|title=Suez Canal|access-date=27 August 2022|date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908192024/https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|archive-date=8 September 2023|url-status=live}}</ref> ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] 5hygddib2exc4y2k0l3j19qv3hfxczl 4648230 4648229 2026-07-17T09:38:36Z Malikaveedu 16584 4648230 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശത്രുത താൽക്കാലികമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇസ്രായേൽ സിറിയയുടെ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളും]], ജോർദാനിൽ നിന്ന് [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] പ്രദേശവും, ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപ്]], [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പ്]] എന്നിവയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സിവിലിയൻ ജനതയുടെ പലായനം ഈ പ്രദേശത്ത് ഗുരുതരവും ദൂരവ്യാപകവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഏകദേശം 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ പലസ്തീനികളും 100,000 സിറിയക്കാരും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്നും{{Sfnp|Bowker|2003|p=81}} ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ നിന്നും പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു.<ref name="McDowall_p64">{{harvp|McDowall|1991|p=84|ps=: 116,000 had fled from the Golan further into Syria, ...}}</ref> ഇസ്രായേലിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ വിജയത്തിന് ശേഷം നാസർ അപമാനിതനായി സ്ഥാനം രാജിവച്ചുവെങ്കിലും ഈജിപ്തിലുടനീളം നടന്ന നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങളെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ സംഘർഷത്തിനുശേഷം, 1967 മുതൽ 1975 വരെ ഈജിപ്ത് സൂയസ് കനാൽ അടച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|title=Suez Canal|access-date=27 August 2022|date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908192024/https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|archive-date=8 September 2023|url-status=live}}</ref> ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] a8c229eik1rexazmvmabitw4bazacsx 4648231 4648230 2026-07-17T09:40:11Z Malikaveedu 16584 4648231 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശത്രുത താൽക്കാലികമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇസ്രായേൽ സിറിയയുടെ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളും]], ജോർദാനിൽ നിന്ന് [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] പ്രദേശവും, ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപ്]], [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പ്]] എന്നിവയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സിവിലിയൻ ജനതയുടെ പലായനം ഈ പ്രദേശത്ത് ഗുരുതരവും ദൂരവ്യാപകവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഏകദേശം 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ പലസ്തീനികളും 100,000 സിറിയക്കാരും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്നും{{Sfnp|Bowker|2003|p=81}} ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ നിന്നും പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു.<ref name="McDowall_p64">{{harvp|McDowall|1991|p=84|ps=: 116,000 had fled from the Golan further into Syria, ...}}</ref> ഇസ്രായേലിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ വിജയത്തിന് ശേഷം നാസർ അപമാനിതനായി സ്ഥാനം രാജിവച്ചുവെങ്കിലും ഈജിപ്തിലുടനീളം നടന്ന നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങളെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ സംഘർഷത്തിനുശേഷം, 1967 മുതൽ 1975 വരെ ഈജിപ്ത് സൂയസ് കനാൽ അടച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|title=Suez Canal|access-date=27 August 2022|date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908192024/https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|archive-date=8 September 2023|url-status=live}}</ref> ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] bjjinxjrbbrh1nw7m21bd8zc9o6o51j 4648232 4648231 2026-07-17T09:55:47Z Malikaveedu 16584 /* പശ്ചാത്തലം */ 4648232 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശത്രുത താൽക്കാലികമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇസ്രായേൽ സിറിയയുടെ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളും]], ജോർദാനിൽ നിന്ന് [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] പ്രദേശവും, ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപ്]], [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പ്]] എന്നിവയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സിവിലിയൻ ജനതയുടെ പലായനം ഈ പ്രദേശത്ത് ഗുരുതരവും ദൂരവ്യാപകവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഏകദേശം 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ പലസ്തീനികളും 100,000 സിറിയക്കാരും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്നും{{Sfnp|Bowker|2003|p=81}} ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ നിന്നും പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു.<ref name="McDowall_p64">{{harvp|McDowall|1991|p=84|ps=: 116,000 had fled from the Golan further into Syria, ...}}</ref> ഇസ്രായേലിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ വിജയത്തിന് ശേഷം നാസർ അപമാനിതനായി സ്ഥാനം രാജിവച്ചുവെങ്കിലും ഈജിപ്തിലുടനീളം നടന്ന നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങളെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ സംഘർഷത്തിനുശേഷം, 1967 മുതൽ 1975 വരെ ഈജിപ്ത് സൂയസ് കനാൽ അടച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|title=Suez Canal|access-date=27 August 2022|date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908192024/https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|archive-date=8 September 2023|url-status=live}}</ref> ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 മെയ് മാസത്തിൽ, സിറിയൻ അതിർത്തിയിൽ ഇസ്രായേൽ സൈനികർ കൂട്ടം കൂടുന്നതായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് നാസറിന് തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിലെ സിനായ് പെനിൻസുലയിലെ രണ്ട് പ്രതിരോധ നിരകളിൽ നാസർ തന്റെ സൈന്യത്തെ വിന്യസിക്കാൻ തുടങ്ങി (മെയ് 16), ഗാസയിൽ നിന്നും സിനായ്യിൽ നിന്നും യുഎൻഇഎഫ് സേനയെ പുറത്താക്കി (മെയ് 19), ടിറാൻ കടലിടുക്കിന് അഭിമുഖമായി ഷാം എൽ-ഷെയ്ക്കിലെ യുഎൻഇഎഫ് സ്ഥാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു. കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന്റെയോ യുദ്ധത്തിനുള്ള ന്യായീകരണത്തിന്റെയോ ഭാഗമായി കണക്കാക്കുമെന്ന് 1957 ലെ പ്രഖ്യാപനം ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു, എന്നാൽ മെയ് 22-23 തീയതികളിൽ, ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ നാസർ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധത്തിനുശേഷം, യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ലിൻഡൺ ബി. ജോൺസൺ പറഞ്ഞു: മറ്റെന്തിനെക്കാളും ഉപരി ഒരു വിഡ്ഢിത്തമാണ് ഈ പിരിമുറുക്കത്തിന് കാരണമായതെങ്കിൽ, അത് ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന ഏകപക്ഷീയവും അപകടകരവുമായ പ്രഖ്യാപിത തീരുമാനം തന്നെയായിരുന്നു . നിർദ്ദോഷി മായി പറഞ്ഞാൽ കടൽ യാത്രയ്ക്കുള്ള എല്ലാ രാജ്യങ്ങളുടേയും അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] dmhy04t25cj8l46lfyvmmg0bzmgoxl1 4648233 4648232 2026-07-17T09:57:23Z Malikaveedu 16584 /* പശ്ചാത്തലം */ 4648233 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six-Day War}} {{Infobox military conflict | conflict = ആറുദിനയുദ്ധം | partof = [[അറബ് - ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] | campaign = | image = [[File:Six Day War Territories.svg|260px]] | caption = ആറു ദിന യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് ഇസ്രായേൽ കൈവശംവച്ചിരുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ. വടക്ക് അക്കാബ ഉൾക്കടലിനും തെക്ക് ചെങ്കടലിനും ഇടയ്ക്കുള്ള റ്റിറാൻ കടലിടുക്ക് വട്ടമിട്ടു അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. | causes = [[Straits of Tiran|റ്റിറാൻ കടലിടുക്കിലെ]] ഈജിപ്ഷ്യൻ നാവിക ഉപരോധം, [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപിലെ]] ഈജിപ്തിന്റെ സൈനിക വിന്യാസം, യു. എൻ. സൈന്യത്തെ പുറത്താക്കിയത്, [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലിലേയ്ക്കുള്ള]] [[Fedayeen|ഫിദയീൻ]] ഞുഴഞ്ഞുകയറ്റങ്ങൾക്ക് [[സിറിയ]] നൽകിയ പിന്തുണ. | date = ജൂൺ 5–10, 1967 | place = മദ്ധ്യപൂർവദേശം | result = ഇസ്രായേലിനു വിജയം | territory = ഇസ്രായേൽ [[Gaza Strip|ഗാസാ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സീനായ് ഉപദ്വീപും]] [[ഈജിപ്ത്|ഈജിപ്തിൽനിന്നും]], [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] ([[East Jerusalem|കിഴക്കൻ ജെറുസലെം]] ഉൾപ്പെടെ) [[ജോർദ്ദാൻ|ജോർദ്ദാനിൽനിന്നും]], [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽനിന്നും]] പിടിച്ചെടുത്തു. | combatant1 = '''{{Flag|Israel}}''' | combatant2 = '''{{flag|Egypt|UAR}}'''<br />'''{{flag|Syria|1963}}'''<br />'''{{Flag|Jordan}}'''<br />'''Arab Expeditionary Forces:'''<ref name = "krauthammer">Krauthammer 2007.</ref><br />{{flagicon|Iraq|1963}} [[Iraq (1958–1968)|Iraq]]<br />{{Flagicon |Palestine}} [[Palestine Liberation Organization|PLO]]<br> | commander1 = {{flagicon|Israel}} [[Yitzhak Rabin|യിത്സാക്ക് റാബിൻ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[മോഷെ ദയാൻ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Uzi Narkiss|ഉസി നർകിസ്]]<br />{{flagicon|Israel}} [[Mordechai Gur|മൊട്ടാ ഗുർ]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Israel Tal|യിസ്രായീൽ താൾ]]<br/>{{flagicon |Israel}} [[Mordechai Hod|മൊർദ്ദെക്കായ് ഹോദ്]] <br/>{{flagicon|Israel}} [[Yeshayahu Gavish|യെഷയാഹു ഗാവിഷ്]]<br/>{{flagicon|Israel}} [[Ariel Sharon|ഏരിയൽ ഷാരോൺ]]<br />{{flagicon |Israel}} [[Ezer Weizman|എസേർ വീസ്മാൻ]] | commander2 = {{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdel Hakim Amer|അബ്ദുൾ ഹക്കീം അമീർ]]<br/>{{flagicon|Egypt|UAR}} [[Abdul Munim Riad|അബ്ദുൾ മുനീം റിയാദ്]]<br />{{flagicon |Jordan}} [[Zaid ibn Shaker|സയീദ് ഇബ്‌ൻ ഷക്കീർ]]<br/>{{flagicon|Jordan}} [[Asad Ghanma|ആസാദ് ഘന്മ]]<br/>{{flagicon|Syria|1963}}<!-- Iraq and Syria had the same flag in 1967, see [[Flag of Syria]] (historical section) and [[:Image:Syria-flag-changes.svg]] and http://www.crwflags.com/fotw/flags/sy-his2.html, the current flag was introduced in 1980 --> [[Nureddin al-Atassi|നൂറിദ്ദീൻ അൽ-അതാസി]]<br/>{{flagicon|Iraq|1963}} [[Abdul Rahman Arif|അബ്ദുൾ റഹ്മാൻ ആരിഫ്]] | strength1 = 50,000 സൈന്യം<br />214,000 റിസർവുകൾ<br />300 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />800 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176">Tucker 2004, p.&nbsp;176.</ref> '''മൊത്തം സൈന്യം: 264,000''' <br /> 100,000 വിന്യസിച്ചു | strength2 = ഈജിപ്ത്: 240,000<br />സിറിയ, ജോർദ്ദാൻ, ഇറാഖ്: 307,000 <br /> 957 യുദ്ധവിമാനങ്ങൾ<br />2,504 ടാങ്കുകൾ<ref name="Tucker 2004, p. 176"/> '''മൊത്തം സൈന്യം: 547,000''' <br /> 240,000 വിന്യസിച്ചു | casualties1 = 776<ref name="Israel Ministry of Foreign Affairs">Israel Ministry of Foreign Affairs 2008.</ref>–983<ref name="Gawrych3"/> വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>4,517 പരിക്കേറ്റു<br/>15 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name=Gawrych3>Gawrych 2000, p.&nbsp;3</ref><br/>46 വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | casualties2 = '''ഈജിപ്ത്''' – 10,000<ref name="Gammasy p.79">El Gamasy 1993 p.&nbsp;79.</ref>–15,000<ref name = "Chaim Herzog 1982, p. 165">Herzog 1982, p.&nbsp;165.</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>4,338 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004">Israel Ministry of Foreign Affairs, 2004</ref><br />'''ജോർദ്ദാൻ''' – 6,000<ref name = "Herzog p. 183">Herzog 1982, p.&nbsp;183.</ref><ref name="Second World War page 253">''Warfare since the Second World War'', By Klaus Jürgen Gantzel, Torsten Schwinghammer, page 253</ref><ref name="ReferenceC">''Wars in the Third World since 1945'', (NY 1991) Guy Arnold</ref> വധിക്കപ്പെട്ടു അഥവാ കാണാതായി<br/>533 പിടിക്കപ്പെട്ടു<ref name="Israel Ministry 2004"/><br/> '''സിറിയ''' – 2,500 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>591 പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>'''ഇറാഖ്''' – 10 വധിക്കപ്പെട്ടു<br/>30 മുറിവേറ്റു<br />-------<br> 5,500+ പിടിക്കപ്പെട്ടു<br/>നൂറുകണക്കിനു ടാങ്കുകൾ തകർക്കപ്പെട്ടു<br/>452+ വിമാനങ്ങൾ തകർക്കപ്പെട്ടു | campaignbox = {{Campaignbox Six-Day War}} }} അറബ്-ഇസ്രായേൽ സംഘർഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1967 [[ജൂൺ]] 5നും 10നുമിടെ [[ഇസ്രായേൽ|ഇസ്രായേലും]] അവരുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളായ [[ഈജിപ്ത്]], [[ജോർദ്ദാൻ]], [[സിറിയ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യവുമായി (അന്ന് [[United Arab Republic|യുണൈറ്റഡ് അറബ് റിപ്പബ്ലിക്ക്]] എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു) നടത്തിയ [[യുദ്ധം|യുദ്ധമാണ്]] '''ആറുദിനയുദ്ധം''' ([[Hebrew language|ഹീബ്രു]]: {{lang|he|מלחמת ששת הימים}}, ''Milhemet Sheshet Ha Yamim''; [[Arabic language|Arabic]]: {{lang|ar|النكسة}}, ''an-Naksah'', "The Setback," or {{lang |ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', ''Six-Day War'', "War of 1967"). ഇത് '''ജൂൺ യുദ്ധം''', '''1967 അറബ്-ഇസ്രേലി യുദ്ധം''', '''മൂന്നാം അറബ്-ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം''' എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ, ജോർദാനിൽ നിന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്കും (കിഴക്കൻ ജറുസലേം ഉൾപ്പെടെ), ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് ഗാസ മുനമ്പും സിനായ് ഉപദ്വീപും, സിറിയയിൽ നിന്ന് ഗോലാൻ കുന്നുകളും ഇസ്രായേലിന്റെ അധീനതയിലായി. ഒന്നാം അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനത്തോടെ ഒപ്പുവയ്ക്കപ്പെട്ട 1949-ലെ യുദ്ധവിരാമ കരാറുകൾ പാലിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ ഇസ്രായേലും അവരുടെ അറബ് അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള മോശം ബന്ധത്തിനിടയിലാണ് പുതിയ സൈനിക ശത്രുത ഉടലെടുത്തത്. 1956-ൽ, ടിറാൻ കടലിടുക്കിനെച്ചൊല്ലി പ്രാദേശിക സംഘർഷങ്ങൾ (ഇസ്രായേലിന്റെ തെക്കുകിഴക്കൻ അറ്റത്തുള്ള ഒരു തുറമുഖമായ എലാറ്റിലേക്ക് പ്രവേശനം നൽകുന്നത്) രൂക്ഷമായിരുന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ കടൽ പാതകൾ ഈജിപ്ത് അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ ഈജിപ്തിനെ ആക്രമിച്ച സംഭവം സൂയസ് പ്രതിസന്ധി എന്ന പേരിലറിയപ്പെടുന്നു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് ഇസ്രായേലിനായി വീണ്ടും തുറക്കപ്പെടുകയും തൽസ്ഥിതി നിലനിറുത്തുന്നതിനായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ അടിയന്തര സേന (UNEF) ഈജിപ്ത്-ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിൽ വിന്യസിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref name="Rikhye20132">{{Cite book |author=Major General Indar Jit Rikhye |url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8 |title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading.... |date=28 October 2013 |publisher=[[Taylor & Francis]] |isbn=978-1-136-27985-0 |pages=8–}}</ref> 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ വീണ്ടും അപകടകരമായി ഉയർന്നു. ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ ഈജിപ്തിന് ഒരു നിശ്ചിത കാരണമുണ്ടാകുമെന്നുള്ള 1956-നു ശേഷമുള്ള തങ്ങളുടെ നിലപാട് ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു. മെയ് മാസത്തോടെ, ടിറാൻ കടലിടുക്ക് വീണ്ടും ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് മുന്നിൽ അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ ഇസ്രായേലുമായുള്ള അതിർത്തിയിലെ പ്രതിരോധ നിരകളിലേക്ക് ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും{{Sfnp|Quigley|2013|p=[https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 32]}} എല്ലാ യുഎൻഇഎഫ് ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ഉടൻ പിൻവലിക്കാൻ ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|title=Six Day War Comprehensive Timeline|access-date=22 January 2021|last1=Mendoza|first1=Terry|last2=Hart|first2=Rona|year=2007|website=sixdaywar <!-- 2nd-5th author details from Six Day War, 40th anniversary, June 1, 2007, at oboler.com/six-day-war-40th-anniversary/ -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20070518044748/http://www.sixdaywar.co.uk/timeline.htm|archive-date=18 May 2007|last3=Herlitz|first3=Lewis|last4=Stone|first4=John|last5=Oboler|first5=Andre}}</ref><ref name="Question of Palestine">{{Cite web|url=https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|title=UNEF I withdrawal (16 May - 17 June 1967) - SecGen report, addenda, corrigendum|access-date=2022-05-19|website=Question of Palestine|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711153538/https://www.un.org/unispal/document/auto-insert-182090/|archive-date=11 July 2020|url-status=live}}</ref> 1967 ജൂൺ 5 ന് യു.എൻ.ഇ.എഫ് യുദ്ധമേഖല വിടുന്ന സമയത്ത് ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങൾക്കും നേരെ ഇസ്രായേലി വ്യോമാക്രമണങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര ഉൾപ്പെട്ട ഓപ്പറേഷൻ ഫോക്കസ് എന്ന ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ആക്രമണത്തോടെ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.<ref name="Question of Palestine2" /> ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആക്രമിച്ച ഇസ്രായേൽ അവരുടെ മുഴുവൻ വ്യോമസേനയെ ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായി നശിപ്പിച്ചതോടെ ഇസ്രായേലിന് വ്യോമ മേധാവിത്വം ലഭിച്ചു. അതേസമയംതന്നെ, ഈജിപ്തിലെ സിനായ് ഉപദ്വീപിലേയ്ക്കും ഈജിപ്ത് അധിനിവേശ ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും ഇസ്രായേലിന്റെ സൈന്യം കര ആക്രമണം നടത്തി. ആദ്യ ചെറുത്തുനിൽപ്പുകൾക്ക് ശേഷം, നാസർ സിനായ് ഉപദ്വീപിൽ നിന്ന് തന്റെ സൈന്യത്തോട് ഒഴിഞ്ഞുപോകാൻ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധം നാലാം ദിവസം പിന്നിട്ടപ്പോഴേക്കും ഇസ്രായേൽ മുഴുവൻ സിനായ് ഉപദ്വീപും തങ്ങളുടെ അധീനതയിലാക്കി.<ref name="BBC Panorama" /> യുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ഈജിപ്തുമായി ഒരു പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ജോർദാൻ, ഇസ്രായേലിനെതിരെ ഒരു സമ്പൂർണ യുദ്ധം നടത്തിയില്ല എന്നിരുന്നാലും, അവരുടെ മുന്നേറ്റം മന്ദഗതിയിലാക്കാൻ ഇസ്രായേലി സേനയ്‌ക്കെതിരെ ആക്രമണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{harvp|Mutawi|2002|p=183|ps=: "It is clear that King Hussein joined forces with Egypt in the knowledge that there was no possibility of overrunning Israel. Instead, he sought to preserve the status quo. He believed that he could not stand aside at a time when Arab co-operation and solidarity were vital and he was convinced that any Arab confrontation with Israel would be greatly enhanced if the Arabs fought as a unified body. The plan of action devised at his meeting with Nasser in Cairo on 30 May was established on this basis. It was envisaged that Jordan would not take an offensive role but would tie down a proportion of Israel's forces and so prevent it from using its full weight against Egypt and Syria. By forcing Israel to fight a war on three fronts simultaneously King Hussein believed that the Arabs stood a chance of preventing it from making any territorial gains while allowing the Arabs a chance of gaining a political victory, which may, eventually, lead to peace. King Hussein was also convinced that even if Jordan did not participate in the war Israel would take the opportunity to seize the West Bank once it had dealt with Syria and Egypt. He decided that for this reason, the wisest course of action was to bring Jordan into the total Arab effort. This would provide his army with two elements that were essential for its efficient operation – additional troops and air cover. When King Hussein met Nasser in Cairo it was agreed that these requirements would be met."}}</ref> യുദ്ധത്തിന്റെ അഞ്ചാം ദിവസം, വടക്കൻ ഭാഗത്തുള്ള ഇസ്രായേലി നിരകൾക്ക് നേരെ ഷെല്ലാക്രമണം നടത്തിക്കൊണ്ട് സിറിയയും യുദ്ധത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു.{{Sfnp|Dunstan|2013|p=[https://books.google.com/books?id=8Vy1CwAAQBAJ&pg=PA65 65]}} ഈജിപ്തും ജോർദാനും ജൂൺ 8 നും സിറിയ ജൂൺ 9 നും വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചതോടെ ജൂൺ 11 ന് ഈ രാജ്യങ്ങളും ഇസ്രായേലും തമ്മിലുള്ള വെടിനിർത്തൽ കരാർ പ്രാബല്യത്തിലായി. 15,000-ത്തിലധികം അറബ് വംശജർ കൊല്ലപ്പെട്ട ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിൽ ഇസ്രായേലിന് 1,000-ത്തിൽ താഴെ പേർ മാത്രമേ കൊല്ലപ്പെട്ടുള്ളൂ. സൈനികരുടെ മരണങ്ങൾക്ക് പുറമെ, ജറുസലേമിൽ അറബ് സേന നടത്തിയ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ 20 ഇസ്രായേലി സിവിലിയന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ സിനായിൽ ഇസ്രായേൽ സേന നടത്തിയ ആക്രമണത്തിൽ 15 യുഎൻ സമാധാന സേനാംഗങ്ങളും കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇതിനുപുറമേ ഇസ്രായേൽ വ്യോമ, നാവിക സേനകൾ ഒരു അമേരിക്കൻ നാവിക ചാരക്കപ്പൽ ആക്രമിച്ച യുഎസ്എസ് ലിബർട്ടി എന്നറിയപ്പെട്ട സംഭവത്തിൽ 34 യുഎസ് ഉദ്യോഗസ്ഥരും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ശത്രുത താൽക്കാലികമായി അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഇസ്രായേൽ സിറിയയുടെ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളും]], ജോർദാനിൽ നിന്ന് [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] പ്രദേശവും, ഈജിപ്തിൽ നിന്ന് [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപ്]], [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പ്]] എന്നിവയും കൈവശപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ആറ് ദിവസത്തെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സിവിലിയൻ ജനതയുടെ പലായനം ഈ പ്രദേശത്ത് ഗുരുതരവും ദൂരവ്യാപകവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഏകദേശം 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ പലസ്തീനികളും 100,000 സിറിയക്കാരും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്നും{{Sfnp|Bowker|2003|p=81}} ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ നിന്നും പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു.<ref name="McDowall_p64">{{harvp|McDowall|1991|p=84|ps=: 116,000 had fled from the Golan further into Syria, ...}}</ref> ഇസ്രായേലിന്റെ ഏകപക്ഷീയമായ വിജയത്തിന് ശേഷം നാസർ അപമാനിതനായി സ്ഥാനം രാജിവച്ചുവെങ്കിലും ഈജിപ്തിലുടനീളം നടന്ന നിരവധി പ്രതിഷേധങ്ങളെത്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഈ സംഘർഷത്തിനുശേഷം, 1967 മുതൽ 1975 വരെ ഈജിപ്ത് സൂയസ് കനാൽ അടച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|title=Suez Canal|access-date=27 August 2022|date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908192024/https://www.history.com/topics/africa/suez-canal|archive-date=8 September 2023|url-status=live}}</ref> ==പശ്ചാത്തലം== [[1948-ലെ അറബ് ഇസ്രയേൽ യുദ്ധം|1948 ലെ അറബ്-ഇസ്രായേൽ യുദ്ധത്തിനുശേഷം ഇസ്രായേലും]] അയൽക്കാരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലായിരുന്നില്ല. 1956 ൽ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|ഇസ്രായേൽ]] [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റിന്റെ]] ഭാഗമായ [[സൂയസ് പ്രതിസന്ധി|സീനായി ഉപദ്വീപിൽ അധിനിവേശം]] നടത്തി. 1950 മുതൽ ഇസ്രായേൽ തുറമുഖത്തേക്കുള്ള വഴിയിലെ [[ടിറാൻ കടലിടുക്ക്]] വീണ്ടും ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് തുറന്നുകിട്ടുക എന്നതായിരുന്നു ഇസ്രയേലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് തുറന്നുകിടക്കുമെന്ന് ഉറപ്പുകിട്ടിയതോടെ ഇസ്രായേൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിതരായി. ഇതിന് ശേഷം, എല്ലാ കക്ഷികളും 1949 ലെ സൈനിക കരാറുകൾ പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതിന് സീനായിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ വിന്യസിക്കാൻ ഈജിപ്ത് സമ്മതിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|title=First United Nations Emergency Force (UNEF I) – Background (Full text)|access-date=29 June 2017|publisher=Rauschning, Wiesbrock & Lailach 1997, p.&nbsp;30; Sachar 2007, pp.&nbsp;504, 507–08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808112941/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html|archive-date=8 August 2016}}</ref>അതിർത്തിയിൽ ഒരു [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] വിന്യസിച്ചുവെങ്കിലും [[സൈനികവൽക്കരണം|സേനാ പിന്മാറ്റക്കരാറൊന്നും]] ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. <ref name="Rikhye2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teHWAQAAQBAJ&pg=PR8|title=The Sinai Blunder: Withdrawal of the United Nations Emergency Force Leading....|last=Major General Indar Jit Rikhye|date=28 October 2013|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-136-27985-0|pages=8–}}</ref> തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും അറബ് അയൽ രാജ്യങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് സിറിയയും തമ്മിൽ നിരവധി ചെറിയ അതിർത്തി സംഘട്ടനങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 1966 നവംബർ ആദ്യം സിറിയ ഈജിപ്തുമായി പരസ്പര പ്രതിരോധ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. <ref>Some sources date the agreement to 4 November, others to 7 November. Most sources simply say "November". Gawrych (2000) p. 5</ref> ഇതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, [[പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷൻ|പലസ്തീൻ ലിബറേഷൻ ഓർഗനൈസേഷന്റെ]] (പി‌എൽ‌ഒ) ഗറില്ലാ പ്രവർത്തനത്തിന് മറുപടിയായി, <ref>Schiff, Zeev, ''History of the Israeli Army'', Straight Arrow Books (1974) p. 145</ref> <ref>Churchill & Churchill, ''The Six Day War'', Houghton Mifflin Company (1967) p. 21</ref> (പി.എൽ.ഒ നടത്തിയ മൈൻ ആക്രമണത്തിലുൾപ്പെടെ മൂന്ന് പേർ മരിച്ചു,) {{Sfn|Pollack|2004|p=290}} [[ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന |ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന (ഐഡിഎഫ്)]] ജോർദാനിയൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ സമു ഗ്രാമത്തെ ആക്രമിച്ചു . <ref>Segev, 2007, pp.149–52.</ref> ഇതോടെ ജോർദ്ദാൻ സൈന്യം തിരിച്ചടിച്ചു. <ref>Hart, 1989 p. 226</ref> സഹായത്തിന് ഈജിപ്ത് എത്തിയില്ലെന്ന് ജോർദാൻ പരാതിപ്പെടുകയും, ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയുടെ മറവിൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] ഒളിക്കുകയാണെന്ന് വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>Oren 2002/2003, p.&nbsp;312; Burrowes & Douglas 1972, pp.&nbsp;224–25</ref> ===യുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭം=== 1967 മെയ് മാസത്തിൽ, സിറിയൻ അതിർത്തിയിൽ ഇസ്രായേൽ സൈനികർ കൂട്ടം കൂടുന്നതായി സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് നാസറിന് തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ഇസ്രായേൽ അതിർത്തിയിലെ സിനായ് പെനിൻസുലയിലെ രണ്ട് പ്രതിരോധ നിരകളിൽ നാസർ തന്റെ സൈന്യത്തെ വിന്യസിക്കാൻ തുടങ്ങി (മെയ് 16), ഗാസയിൽ നിന്നും സിനായ്യിൽ നിന്നും യുഎൻഇഎഫ് സേനയെ പുറത്താക്കി (മെയ് 19), ടിറാൻ കടലിടുക്കിന് അഭിമുഖമായി ഷാം എൽ-ഷെയ്ക്കിലെ യുഎൻഇഎഫ് സ്ഥാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു. കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന്റെയോ യുദ്ധത്തിനുള്ള ന്യായീകരണത്തിന്റെയോ ഭാഗമായി കണക്കാക്കുമെന്ന് 1957 ലെ പ്രഖ്യാപനം ഇസ്രായേൽ ആവർത്തിച്ചു, എന്നാൽ മെയ് 22-23 തീയതികളിൽ, ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടാൻ നാസർ ഉത്തരവിട്ടു. യുദ്ധത്തിനുശേഷം, യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് ലിൻഡൺ ബി. ജോൺസൺ പറഞ്ഞു: മറ്റെന്തിനേക്കാളുമുപരി ഒരു ബുദ്ധിശൂന്യതയാണ് ഈ പിരിമുറുക്കത്തിന് കാരണമായതെങ്കിൽ, അത് ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന ഏകപക്ഷീയവും അപകടകരവുമായ പ്രഖ്യാപിത തീരുമാനം തന്നെയായിരുന്നു. നിർദ്ദോഷമായി പറഞ്ഞാൽ കടൽ യാത്രയ്ക്കുള്ള എല്ലാ രാജ്യങ്ങളുടേയും അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. 1967 ജൂണിന് മുമ്പുള്ള മാസങ്ങളിൽ, പിരിമുറുക്കങ്ങൾ അപകടകരമായി വർദ്ധിച്ചു. ടിറാൻ കടലിടുക്ക് അടച്ചുപൂട്ടുന്നത് യുദ്ധത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഇസ്രയേൽ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രസിഡന്റ് [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|ഗമാൽ അബ്ദുൽ നാസർ]] മെയ് മാസത്തിൽ ഇസ്രായേൽ കപ്പലുകൾക്ക് കടലിടുക്ക് അടച്ചിടുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. തുടർന്ന് ഇസ്രായേലിന്റെ അതിർത്തിയിൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തുകയും [[ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേന|ഐക്യരാഷ്ട്ര അടിയന്തര സേനയെ]] പുറത്താക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 5 ന്, ഈജിപ്ഷ്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കെതിരെ ഇസ്രായേൽ മുൻകരുതൽ വ്യോമാക്രമണം നടത്തി. പെട്ടെന്നുണ്ടായ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ ഈജിപ്തിന്റെ വ്യോമസേന പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടത് ഇസ്രയേലിന്റെ വ്യോമമേധാവിത്തത്തിന് കാരണമായി. അതോടൊപ്പം, ഇസ്രയേലി കരസേന [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പിലേക്കും]] സീനായിയിലേക്കും [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ശക്തമായ]] ആക്രമണം നടത്തിയത് ഈജിപ്തിനെ അമ്പരപ്പിച്ചു. അധികം ചെറുത്തുനിൽക്കാനാവാതെ വന്നതിനാൽ ഈജിപ്ഷ്യൻ സേനയോട് പിൻവാങ്ങാനായി പ്രസിഡന്റ് നാസർ കല്പ്പിച്ചു. പിന്തിരിഞ്ഞ ഈജിഷ്യൻ സേനയെ പിന്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈന്യം കനത്ത നഷ്ടം വരുത്തുകയും സീനായിയെ കീഴടക്കുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിന് ഒരാഴ്ച മുമ്പ് ജോർദാൻ ഈജിപ്തുമായി പ്രതിരോധ കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു; യുദ്ധം ഉണ്ടായാൽ ജോർദാൻ നേരിട്ട് യുദ്ധത്തിലേർപ്പെടുകയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേൽ സേന കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ കീഴടക്കുന്നതിന് തടയിടുമെന്നാണ് കരാർ വിഭാവനം ചെയ്തത്. {{Sfn|Mutawi|2002|p=183}} എന്നാൽ ഇസ്രയേൽ വ്യോമാക്രമണം ആരംഭിച്ച് ഒരുമണിക്കൂറിനകം ജോർദാൻ സേനയോട് ഇസ്രയേലിനെ അക്രമിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം ഈജിപ്ത് മുന്നോട്ട് വെച്ചു. തുടക്കത്തിൽ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായ ജോർദാൻ, ഈജിപ്ത് ഇസ്രയേലി വ്യോമാക്രമണത്തെ തുരത്തിയെന്ന വാദത്തെതുടർന്ന് രംഗത്തിറങ്ങുകയായിരുന്നു. ജൂൺ 8 ന് [[ഈജിപ്റ്റ്‌|ഈജിപ്റ്റും]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനും]] ജൂൺ 9 ന് [[സിറിയ|സിറിയയും]] വെടിനിർത്തലിന് സമ്മതിച്ചു; ജൂൺ 11 ന് ഇസ്രയേലുമായി വെടിനിർത്തൽ കരാർ ഒപ്പിട്ടു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി 20,000 ഈജിപ്ഷ്യൻ, സിറിയൻ, ജോർദാൻ സൈനികർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ആയിരത്തിൽ താഴെ സൈനികരെ ഇസ്രയേലിന് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈജിപ്റ്റിൽ നിന്ന് [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗാസ മുനമ്പും]] [[സീനായ് ഉപദ്വീപ്|സിനായ് ഉപദ്വീപും]] പിടിച്ചെടുത്ത [[ഇസ്രയേൽ]], [[കിഴക്കൻ ജറൂസലേം|കിഴക്കൻ ജറുസലേം]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] [[ജോർദാൻ|ജോർദാനിൽ]] നിന്നും, [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകൾ]] [[സിറിയ|സിറിയയിൽ]] നിന്നും പിടിച്ചെടുത്തു. ഇസ്രയേലിന്റെ വിജയം അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അവരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ഈജിപ്ത്, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ലജ്ജാകരമായ ദുസ്ഥിതിയിലായി. അപമാന ഭാരത്താൽ [[ഗമാൽ അബ്ദുന്നാസർ (ഈജിപ്ത്)|നാസർ]] രാജിവെച്ചെങ്കിലും വൻ ജനകീയപ്രതിഷേധത്തിൽ വീണ്ടും അധികാരമേറ്റു. 280,000 മുതൽ 325,000 വരെ [[ഫലസ്തീനികൾ|പലസ്തീനികൾ]] പലായനം ചെയ്യുകയോ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തത് വലിയ ദുരന്തമായി മാറി.{{Sfn|Bowker|2003|p=81}} കൂടാതെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേർ [[ഗോലാൻ കുന്നുകൾ|ഗോലാൻ കുന്നുകളിൽ]] നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു.{{Sfn|McDowall|1991|p=84}} അറബ് ലോകത്തുടനീളം, യഹൂദ ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങൾ പലായനം ചെയ്യുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു, ജൂത അഭയാർഥികൾ പ്രധാനമായും ഇസ്രായേലിലേക്കാണ് പോയത്{{Citation needed}}. ==അവലംബം== {{Reflist|colwidth=30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== {{refbegin|30em}} * al-Qusi, Abdallah Ahmad Hamid. (1999). ''Al-Wisam fi at-Ta'rikh''. Cairo: Al-Mu'asasa al-'Arabiya al-Haditha. No ISBN available. * Aloni, Shlomo (2001). ''Arab–Israeli Air Wars 1947–1982''. Osprey Aviation. {{ISBN|978-1-84176-294-4}} * Alteras, Isaac. (1993). ''[https://books.google.com/books?id=ydRHCPWngioC&pg=PA246&dq=&ei=5TIBSaGOBI6UMajtqKcL&client= Eisenhower and Israel: U.S.–Israeli Relations, 1953–1960]'', University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1205-6}}. * Bailey, Sydney (1990). ''Four Arab–Israeli Wars and the Peace Process''. London: The MacMillan Press. {{ISBN|978-0-312-04649-1}}. * Bar-On, Mordechai; Morris, Benny & Golani, Motti (2002). "Reassessing Israel's Road to Sinai/Suez, 1956: A "Trialogue"". In [[Gary A. Olson]] (ed.), ''Traditions and Transitions in Israel Studies: Books on Israel, Volume VI'' (pp.&nbsp;3–42). SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-5585-2}} * Bar-On, Mordechai (2006). ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History'', {{ISBN|978-0-275-98158-7}} * Bard, Mitchell G. (2002, 2008). ''The Complete Idiot's Guide to Middle East Conflict''. NY: Alpha Books. {{ISBN|978-0-02-864410-3}}. 4th Edition {{ISBN|978-1-59257-791-0}}. Chapter 14, "Six Days to Victory" is reproduced online as ''[https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War]''. at the Jewish Virtual Library of the [[American-Israeli Cooperative Enterprise]]. * Ben-Gurion, David. (1999). Ben-Gurion diary: May–June 1967. ''Israel Studies'' 4(2), 199–220. * Black, Ian (1992). ''Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services''. Grove Press. {{ISBN|978-0-8021-3286-4}} * Bober, Arie (ed.) (1972). ''The other Israel''. Doubleday Anchor. {{ISBN|978-0-385-01467-0}}. * Boczek, Boleslaw Adam (2005). ''International Law: A Dictionary''. Scarecrow Press. {{ISBN|978-0-8108-5078-1}} * Borowiec, Andrew. (1998). ''Modern Tunisia: A Democratic Apprenticeship''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-96136-7}}. * Bowen, Jeremy (2003). ''Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East''. London: Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7432-3095-7}} * Brams, Steven J. & Jeffrey M. Togman. (1998). ''Camp David: Was the agreement fair?'' In Paul F. Diehl (Ed.), ''A Road Map to War: Territorial Dimensions of International Conflict''. Nashville: Vanderbilt University Press. {{ISBN|978-0-8265-1329-8}}. * Brecher, Michael. (1996). Eban and Israeli foreign policy: Diplomacy, war and disengagement. In ''A Restless Mind: Essays in Honor of Amos Perlmutter'', Benjamin Frankel (ed.), pp.&nbsp;104–117. Routledge. {{ISBN|978-0-7146-4607-7}} * Bregman, Ahron. (2000). ''Israel's Wars, 1947–1993''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-21468-1}}. * Bregman, Ahron (2002). ''Israel's Wars: A History Since 1947''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-28716-6}} * Burrowes, Robert & Muzzio, Douglas. (1972). The Road to the Six Day War: Towards an Enumerative History of Four Arab States and Israel, 1965–67. ''The Journal of Conflict Resolution'', Vol. 16, No. 2, Research Perspectives on the Arab–Israeli Conflict: A Symposium, pp.&nbsp;211–26. * Cohen, Raymond. (1988) Intercultural Communication between Israel and Egypt: Deterrence Failure before the Six-Day war. ''Review of International Studies'', Vol. 14, No. 1, pp.&nbsp;1–16 * Christie, Hazel (1999). ''Law of the Sea''. Manchester: [[Manchester University Press]]. {{ISBN|978-0-7190-4382-6}} * Churchill, Randolph & Churchill, Winston. (1967). ''The Six Day War''. Houghton Mifflin Company. {{ISBN|978-0-395-07532-6}} * Colaresi, Michael P. (2005). ''Scare Tactics: The politics of international rivalry''. Syracuse University Press. {{ISBN|978-0-8156-3066-1}} * [[Abba Eban|Eban, Abba]] (1977). ''Abba Eban: An Autobiography''. Random House. {{ISBN|978-0-394-49302-2}} * Ehteshami, Anoushiravan and Hinnebusch, Raymond A. (1997). ''Syria & Iran: Middle Powers in a Penetrated Regional System''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-15675-2}} * {{cite book |title=Prime-Minister Levi Eshkol – His words and his writings |last=Eshkol |first=Levi |publisher=Israel Government Archives |volume=ISA-PMO-PrimeMinisterBureau-000d0t9 |year=1967 |url=http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |access-date=June 6, 2018 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162059/http://www.archives.gov.il/archives/#/Archive/0b071706800171a0/File/0b071706807e13c6 |url-status=dead }} * {{cite news |author=Feron, James |date=13 May 1967 |title=Israelis Ponder Blow at Syrians; Some Leaders Decide That Force is the Only Way to Curtail Terrorism Some Israeli Leaders See Need for Force to Curb Syrians |work=The New York Times |url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F20615FD3D5B107B93C1A8178ED85F438685F9 }} * [[Abdel Ghani el-Gamasy|El-Gamasy, Mohamed Abdel Ghani]]. (1993). ''The October War''. The American University in Cairo Press. {{ISBN|978-977-424-316-5}}. * Gawrych, George W. (2000). ''The Albatross of Decisive Victory: War and Policy Between Egypt and Israel in the 1967 and 1973 Arab-Israeli Wars''. Greenwood Press. {{ISBN|978-0-313-31302-8}}. Available in multiple PDF files from the [[Combat Studies Institute]] and the [[Combined Arms Research Library]], [http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp CSI Publications in parts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202050212/http://www.cgsc.edu/carl/resources/csi/content.asp |date=2010-12-02 }}. * Gelpi, Christopher (2002). ''Power of Legitimacy: Assessing the Role of Norms in Crisis Bargaining''. Princeton University Press. {{ISBN|978-0-691-09248-5}} * Gerner, Deborah J. (1994). ''One Land, Two Peoples''. Westview Press. {{ISBN|978-0-8133-2180-6}}, p.&nbsp;112 * Gerteiny, Alfred G. & Ziegler, Jean (2007). ''The Terrorist Conjunction: The United States, the Israeli-Palestinian Conflict, and Al-Qā'ida''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-99643-7}}, p.&nbsp;142 * Gilbert, Martin. (2008). ''Israel – A History''. McNally & Loftin Publishers. {{ISBN|978-0-688-12363-5}}. Chapter available online: [http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm Chapter 21: Nasser's Challenge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090517093055/http://www.sixdaywar.co.uk/nassers_challenge-martin-gilbert.htm |date=2009-05-17 }}. * Goldstein, Erik (1992). ''Wars and Peace Treaties, 1816–1991''. Routledge. {{ISBN|978-0-415-07822-1}} * Green, Stephen J. (1984). ''Taking Sides: America's Secret Relations With Militant Israel''. William Morrow & Co. {{ISBN|978-0-688-02643-1}}. * Haddad, Yvonne. (1992). Islamists and the "Problem of Israel": The 1967 Awakening. ''Middle East Journal'', Vol. 46, No. 2, pp.&nbsp;266–85. * Hajjar, Sami G. [https://web.archive.org/web/20090525133657/http://www.mepc.org/journal_vol6/9902_hajjar.asp The Israel-Syria Track], ''[[Middle East Policy]]'', Volume VI, February 1999, Number 3. Retrieved 30 September 2006. * Hammel, Eric (1992). ''Six Days in June: How Israel Won the 1967 Arab–Israeli War''. Simon & Schuster. {{ISBN|978-0-7434-7535-8}} * {{cite book |first=John B. |last=Hattendorf |title=Naval Strategy and Power in the Mediterranean: Past, Present and Future |url=https://archive.org/details/navalpolicystrat0000unse |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2000 |isbn=978-0-7146-8054-5}} * Handel, Michael I. (1973). ''Israel's political-military doctrine''. Center for International Affairs, Harvard University. {{ISBN|978-0-87674-025-5}} * Hart, Alan (1989) ''Arafat, A political biography''. Indiana University Press {{ISBN|978-0-253-32711-6}}. * [[Herzog, Chaim]] (1982). ''The Arab-Israeli Wars''. Arms & Armour Press. {{ISBN|978-0-85368-367-4}} * Herbert, Nicholas (17 May 1967). ''Egyptian Forces On Full Alert: Ready to fight for Syria''. The Times, p.&nbsp;1; Issue 56943; col E. * Herzog, Chaim (1989). ''Heroes of Israel: Profiles of Jewish Courage''. Little Brown and Company. {{ISBN|978-0-316-35901-6}}. * Higham, Robin. (2003). ''100 Years of Air Power and Aviation''. TAMU Press. {{ISBN|978-1-58544-241-6}}. * Hinnebusch, Raymond A. (2003). ''The international politics of the Middle East''. Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5346-7}} * Israel Ministry of Foreign Affairs (2004). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2004/1/Background%20on%20Israeli%20POWs%20and%20MIAs Background on Israeli POWs and MIAs]''. * Israel Ministry of Foreign Affairs (2008). ''[http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern+History/Israel+wars/The+Six-Day+War+-+June+1967.htm The Six-Day War (June 1967)].'' * "[https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up Israel Reportedly Killed POWs in '67 War; Historians Say Deaths of Hundreds of Egyptians Was Covered Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107231551/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19398217.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Aug+17%2C+1995&author=&pub=The+Washington+Post+%28pre-1997+Fulltext%29&edition=&startpage=A.30&desc=Israel+Reportedly+Killed+POWs+in+%2767+War%3B+Historians+Say+Deaths+of+Hundreds+of+Egyptians+Was+Covered+Up |date=2012-11-07 }}", ''[[The Washington Post]]'', 17 August 1995, p.&nbsp;A.30 (fee required). * James, Laura (2005). [https://web.archive.org/web/20120402101751/http://meria.idc.ac.il/journal/2005/issue2/jv9no2a2.html The Nassar And His Enemies: Foreign Policy Decision Making In Egypt On The Eve Of The Six Day War]. ''The Middle East Review of International Affairs''. Volume 9, No. 2, Article 2. * {{cite news |work=The New York Times |title=Israelis Say Tape Shows Nasser Fabricated 'Plot'; Recording Said to Be of Phone Call to Hussein Gives Plan to Accuse U.S. and Britain |date=9 June 1967 |page=17 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0812F9385E137A93CBA9178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2007 }} * Jia, Bing Bing. (1998). ''[https://books.google.com/books?vid=ISBN0198265565&id=FkJtP1YVf_8C&pg=PA99&lpg=PA99&ots=89Jun6K8HK&dq=In+contrast,+India+stated+that+Egypt,+whose+territorial+sea+covered+the+Strait&sig=Erb8x7u_FL3Oz4ytfnPHp_F82iE The Regime of Straits in International Law]'' (Oxford Monographs in International Law). Oxford University Press, USA. {{ISBN|978-0-19-826556-6}}. * Koboril, Iwao and Glantz, Michael H. (1998). ''Central Eurasian Water Crisis''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0925-1}} * {{cite news |issn=0740-5421 |pages=A23 |last=Krauthammer |first=Charles |title=Prelude to the Six Days |work=The Washington Post |access-date=20 June 2008 |date=18 May 2007 |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/17/AR2007051701976.html }} * {{cite book|last=Laron|first=Guy|title=The Six Day War: The Breaking of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=ys4CDgAAQBAJ|date=21 February 2017|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22632-4}} * Lavoy, Peter R.; Sagan, Scott Douglas & Wirtz, James J. (Eds.) (2000). ''Planning the Unthinkable: How New Powers Will Use Nuclear, Biological, and Chemical Weapons''. Cornell University Press. {{ISBN|978-0-8014-8704-0}}. * Leibler, Isi (1972). ''The Case For Israel''. Australia: The Executive Council of Australian Jewry. {{ISBN|978-0-9598984-0-8}}. * [[George Lenczowski|Lenczowski, George]]. (1990). ''American Presidents and the Middle East''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-0972-7}}. * Lyndon Baines Johnson Library. (1994). [http://www.lbjlib.utexas.edu/johnson/archives.hom/oralhistory.hom/McNamaraR/McNamara-SP1.PDF{{dead link |date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} Transcript, Robert S. McNamara Oral History]{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Special Interview I, 26 March 1993, by Robert Dallek, Internet Copy, LBJ Library. Retrieved 20 July 2010. * {{cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |title=McNamara: US Near War in '67 |date=16 September 1983 |work=The Boston Globe |page=1 |access-date=2020-12-15 |archive-date=2013-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130324193751/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/663999751.html?FMT=ABS&date=Sep%2016,%201983 |url-status=dead }} * Mansour, Camille. (1994). ''Beyond Alliance: Israel and US Foreign Policy''. Columbia University Press. {{ISBN|978-0-231-08492-5}}. * Maoz, Zeev (2006). ''Defending the Holy Land: A Critical Analysis of Israel's Security & Foreign Policy''. The University of Michigan Press. {{ISBN|978-0-472-03341-6}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (2001) ''Righteous Victims'' New York, Vintage Books. {{ISBN|978-0-679-74475-7}} * Miller, Benjamin. (2007). ''States, Nations, and the Great Powers: The Sources of Regional War and Peace''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-69161-1}} * Murakami, Masahiro. (1995). ''[http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents Managing Water for Peace in the Middle East: Alternative Strategies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629143654/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80858e/80858E00.htm#Contents |date=2010-06-29 }}''. United Nations University Press. {{ISBN|978-92-808-0858-2}}. * {{cite book |last=Mutawi |first=Samir A. |title=Jordan in the 1967 War |url=https://books.google.com/books?id=g9bBJusRJIMC&pg=PA94 |date=18 July 2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-52858-0 }} * Nordeen, Lon & Nicole, David. (1996). ''Phoenix over the Nile: A history of Egyptian Air Power 1932–1994. Washington DC: Smithsonian Institution. {{ISBN|978-1-56098-626-3}}. * "[https://fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm Mediterranean Eskadra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100719182857/http://www.fas.org/nuke/guide/russia/agency/mf-med.htm |date=2010-07-19 }}". (2000). Federation of American Scientists. * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (2002). ''[[Six Days of War]]''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * Oren, Michael. (2005). [http://muse.jhu.edu/journals/israel_studies/v010/10.2oren.pdf The Revelations of 1967: New Research on the Six Day War and Its Lessons for the Contemporary Middle East], ''Israel Studies'', volume 10, number 2. (Subscription required). * Oren, Michael. (2006). "The Six-Day War", in Bar-On, Mordechai (ed.), ''Never-Ending Conflict: Israeli Military History''. Greenwood Publishing Group. {{ISBN|978-0-275-98158-7}}. * Parker, Richard B. (1996). ''The Six-day War: A Retrospective''. University Press of Florida. {{ISBN|978-0-8130-1383-1}}. * {{cite journal|last=Parker|first=Richard B.|date=August 1997|title=USAF in the Sinai in the 1967 War: Fact or Fiction|journal=Journal of Palestine Studies|volume=XXVII|issue=1|pages=67–75|url=http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|doi=10.1525/jps.1997.27.1.00p0164l|archive-date=2017-10-10|access-date=2020-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010073008/http://www.thelibertyincident.com/docs/Parker2.pdf|url-status=dead}} * Phythian, Mark (2001). ''The Politics of British Arms Sales Since 1964''. Manchester: Manchester University Press. {{ISBN|978-0-7190-5907-0}} * Pimlott, John. (1983). Middle East Conflicts: From 1945 to the Present. Orbis. {{ISBN|978-0-85613-547-7}}. * {{cite book|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Arabs at War: Military Effectiveness, 1948–1991|url=https://books.google.com/books?id=sSHYdGR_xvoC|year=2004|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-0686-1}} * {{cite journal|last=Pollack|first=Kenneth Michael|author-link=Kenneth M. Pollack|title=Air Power in the Six-Day War|url=https://archive.org/details/journal-of-strategic-studies_2005-06_28_3/page/471|year=2005|journal=The Journal of Strategic Studies|volume=28|issue=3|pages=471–503|doi=10.1080/01402390500137382|s2cid=216090004}} * Prior, Michael (1999). ''Zionism and the State of Israel: A Moral Inquiry''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-20462-0}} * Quandt, William B. (2005). ''Peace Process: American Diplomacy and the Arab–Israeli Conflict Since 1967''. Brookings Institution Press and the University of California Press; 3 edition. {{ISBN|978-0-520-24631-7}} * Quigley, John B. (2005). ''Case for Palestine: An International Law Perspective''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-3539-9}} * Quigley, John B. (1990). ''Palestine and Israel: A Challenge to Justice''. Duke University Press. {{ISBN|978-0-8223-1023-5}} * Rabil, Robert G. (2003). ''Embattled Neighbors: Syria, Israel, and Lebanon''. Lynne Rienner Publishers. {{ISBN|978-1-58826-149-6}} * Rabin, Yitzhak (1996). ''The Rabin Memoirs''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-20766-0}}. * Rauschning, Dietrich; Wiesbrock, Katja & Lailach, Martin (eds.) (1997). [https://books.google.com/books?id=AyM4AAAAIAAJ&pg=PA30&lpg=PA30&dq=997+%22Official+Records+of+the+Security+Council%22,+Fourth+Year,+%22Special+Supplement%22+No.3.&source=bl&ots=zZbExOMhsk&sig=SQbKN4-IxcsCTuysLvzItPeiGwg&hl=en&ei=6TlVTOjZFIbsvQPetMgY&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CCAQ6AEwAw#v=onepage&q=997%20%22Official%20Records%20of%20the%20Security%20Council%22%2C%20Fourth%20Year%2C%20%22Special%20Supplement%22%20No.3.&f=false Key Resolutions of the United Nations General Assembly 1946–1996]. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-59704-3}}. * Rikhye, Indar Jit (1980). ''The Sinai Blunder''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-7146-3136-3}} * Robarge, David S. (2007). ''[https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html Getting It Right: CIA Analysis of the 1967 Arab-Israeli War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100426205732/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol49no1/html_files/arab_israeli_war_1.html |date=2010-04-26 }}'', Center for the Study of Intelligence, Vol. 49 No. 1 * [[Cheryl Rubenberg|Rubenberg, Cheryl A.]] (1989). ''Israel and the American National Interest''. University of Illinois Press. {{ISBN|978-0-252-06074-8}} * Sachar, Howard M. (1976, 2007) ''A History of Israel from the Rise of Zionism to Our Time''. New York: Alfred A. Knopf. {{ISBN|978-0-394-48564-5}}; {{ISBN|978-0-375-71132-9}}. * Sadeh, Eligar (1997). ''Militarization and State Power in the Arab–Israeli Conflict: Case Study of Israel, 1948–1982''. Universal Publishers. {{ISBN|978-0-9658564-6-1}} * Sandler, Deborah; Aldy, Emad & Al-Khoshman Mahmoud A. (1993). ''Protecting the Gulf of Aqaba. – A regional environmental challenge''. Environmental Law Institute. 0911937463. * Seale, Patrick (1988). ''Asad: The Struggle for Peace in the Middle East''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-06976-3}} * [[Samuel Segev|Segev, Samuel]] (1967). A Red Sheet: the Six Day War. * {{cite book |author=Segev, Tom |title=Israel in 1967 |publisher=Keter |year=2005 |isbn=978-965-07-1370-6}} * Segev, Tom (2007). ''1967: Israel, the War, and the Year that Transformed the Middle East '' Metropolitan Books. {{ISBN|978-0-8050-7057-6}} * Sela, Avraham (1997). ''The Decline of the Arab-Israeli Conflict: Middle East Politics and the Quest for Regional Order''. SUNY Press. {{ISBN|978-0-7914-3537-3}} * Shafqat, Saeed (2004). ''[https://web.archive.org/web/20101116211817/http://www.saeedshafqat.com/articles/islamic_world_and_south_asia.pdf Islamic world and South Asia: Rise of Islamism and Terror, Causes and Consequences?]''. In Kaniz F. Yusuf (Ed.) ''Unipolar World & The Muslim States''. Islamabad: Pakistan Forum, pp 217–246. * Shemesh, Moshe (2008). ''Arab Politics, Palestinian Nationalism and the Six Day War''. Sussex Academic Press. {{ISBN|978-1-84519-188-7}}. * {{cite book |author=Shlaim, Avi |title=The Iron Wall: Israel and the Arab World |url=https://archive.org/details/ironwallisraelar00shla |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=978-0-393-32112-8 }} {{ISBN|978-0-393-04816-2}} * Shlaim, Avi (2007) ''Lion of Jordan: The Life of King Hussein in War and Peace'' Vintage Books {{ISBN|978-1-4000-7828-8}} * Shlaim, Avi; Louis, William Roger (13 February 2012), [https://books.google.com/books?id=8YhNPNeBh8IC&pg=PA199 ''The 1967 Arab–Israeli War: Origins and Consequences''], Cambridge University Press {{ISBN|978-1-107-00236-4}} * {{cite news |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |title=As the Shock Wears Off; Arab World, Appraising Its Defeat, Is Split as It Gropes for Strategy |date=15 June 1967 |page=16 |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FB0816FE3B5E137A93C7A8178DD85F438685F9 |access-date=28 June 2006 }} * {{cite news |title=Envoys Say Nasser Now Concedes U.S. Didn't Help Israel |work=The New York Times |last=Smith |first=Hedrick |date=15 September 1967 |pages=Page 1, Col. 5, Page 3, Col. 1}} * Stein, Janice Gross. (1991). The Arab-Israeli War of 1967: Inadvertent War Through Miscalculated Escalation, in ''Avoiding War: Problems of Crisis Management'', Alexander L. George, ed. Boulder: Westview Press. * Stephens, Robert H. (1971). ''Nasser: A Political Biography''. London: Allen Lane/The Penguin Press. {{ISBN|978-0-7139-0181-8}} * Stone, David (2004). ''Wars of the Cold War''. Brassey's. {{ISBN|978-1-85753-342-2}} * {{cite news |url=http://www.salon.com/news/opinion/feature/2007/06/04/six_day_war |title=Rethinking Israel's David-and-Goliath past |author=Tolan, Sandy |work=Salon.com |date=4 June 2007 |access-date=29 April 2010 }} * Tucker, Spencer (2004). ''Tanks: An Illustrated History of Their Impact''. ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-57607-995-9}} * United Nations (967, 5 June). [https://web.archive.org/web/20110319194348/http://unispal.un.org/unispal.nsf/9a798adbf322aff38525617b006d88d7/cd0beba6a1e28eff0525672800567b2c?OpenDocument 1347 Security Council MEETING : June 5, 1967]. Provisional agenda (S/PV.1347/Rev.1). On a subpage of the website of The United Nations Information System on the Question of Palestine (UNISPAL). * [[Martin van Creveld|van Creveld, Martin]] (2004). ''Defending Israel: A Controversial Plan Toward Peace''. Thomas Dunne Books. {{ISBN|978-0-312-32866-5}} * Youngs, Tim. (2001). ''[https://web.archive.org/web/20090717074012/http://www.parliament.uk/commons/lib/research/rp2001/rp01-008.pdf Developments in the Middle East Peace Process 1991–2000]'' London: International Affairs and Defence Section, House of Commons Library. ISSN 1368-8456. * {{cite book|last=Finkelstein|first=Norman|title=Image and Reality of the Israel–Palestine Conflict|url=https://books.google.com/books?id=vNb5VkyxDlYC&q=Image+and+reality+of+the+Israel-Palestine+conflict|publisher=Verso|year=2003|isbn=978-1-85984-442-7|ref=CITEREFFinkelstein2003}} * Barzilai, Gad (1996). ''Wars, Internal Conflicts, and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East''. New York University Press. {{ISBN|978-0-7914-2944-0}} * Cristol, A Jay (2002). ''Liberty Incident: The 1967 Israeli Attack on the U.S. Navy Spy Ship''. Brassey's. {{ISBN|978-1-57488-536-1}} * [[Norman Finkelstein|Finkelstein, Norman]] (June 2017). ''[http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 Analysis of the war and its aftermath, on the 50th anniversary of the June 1967 war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170609050512/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=19230 |date=2017-06-09 }}'' (3 parts, each about 30 min) * Gat, Moshe (2003). ''Britain and the Conflict in the Middle East, 1964–1967: The Coming of the Six-Day War''. Praeger/Greenwood. {{ISBN|978-0-275-97514-2}} * {{cite journal |author=Hammel, Eric|title=Sinai air strike: June 5, 1967 |journal=Military Heritage |volume=4 |issue=2 |date=October 2002 |pages=68–73}} * [[Derek Hopwood|Hopwood, Derek]] (1991). ''Egypt: Politics and Society''. London: Routledge. {{ISBN|978-0-415-09432-0}} * Hussein of Jordan (1969). ''My "War" with Israel''. London: Peter Owen. {{ISBN|978-0-7206-0310-1}} * Katz, Samuel M. (1991) ''Israel's Air Force''; The Power Series. Motorbooks International Publishers & Wholesalers, Osceola, WI. * Makiya, Kanan (1998). ''Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-21439-2}} * [[Benny Morris|Morris, Benny]] (1997). ''Israel's Border Wars, 1949–1956''. Oxford: Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-829262-3}} * [[Stephen Pressfield|Pressfield, Steven]] (2014). ''The Lion's Gate: On the Front Lines of the Six Day War''. Sentinel HC, 2014. {{ISBN|978-1-59523-091-1}} * Rezun, Miron (1990). "Iran and Afghanistan." In A. Kapur (Ed.). ''Diplomatic Ideas and Practices of Asian States'' (pp.&nbsp;9–25). Brill Academic Publishers. {{ISBN|978-90-04-09289-1}} * Smith, Grant (2006). ''Deadly Dogma''. Institute for Research: Middle Eastern Policy. {{ISBN|978-0-9764437-4-2}} * [[Michael Oren|Oren, Michael]] (April 2002). ''[[Six Days of War]]: June 1967 and the Making of the Modern Middle East''. Oxford University Press. {{ISBN|978-0-19-515174-9}} * {{cite book |first = Robert |last = Bowker |title = Palestinian Refugees: Mythology, Identity, and the Search for Peace |url = https://books.google.com/books?id=LOYtfyJFBIQC |year = 2003 |publisher = Lynne Rienner Publishers |isbn = 978-1-58826-202-8 }} * {{cite book | title=Palestine and Israel: The Uprising and Beyond | url=https://books.google.com/books?id=IYGOCNb7zHkC | date=1 July 1991 | publisher=University of California Press | isbn=978-0-520-07653-2 | first=David | last=McDowall }} * {{cite book | last1=Oren | first1=Michael B. | title=Six Days of War: June 1967 and the Making of the Modern Middle East | date=2002 | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19-515174-9 | page=[https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren/page/171 171] | url=https://archive.org/details/sixdaysofwarjune0000oren | url-access=registration }} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] 45kcnug9q0x2ydwner6z2u4krhexbeu 0 205128 4648101 4567522 2026-07-16T17:44:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648101 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Sukumar Ray}} {{ infobox writer | name = സുകുമാർ റേ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = ഒക്ടോബർ 30, 1887 | birth_place = [[കൊൽക്കത്ത ]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = സപ്റ്റംബർ 9, 1923 | death_place = കൊൽക്കത്ത ,ഇന്ത്യ | language = [[Bengali language|ബംഗാളി]] | nationality = [[ഭാരതം |ഭാരതീയൻ ]] | period = ബംഗാൾ നവോത്ഥാനം | genre = ബാല സാഹിത്യം | subject = | notableworks = അബോൽ തബോൽ , പഗ്ലാ ദഷു, ഹജബരല | spouse = | children = | influences = | influenced = | awards = | signature = }} ബംഗാളി ബാലസാഹിത്യത്തിൽ സവിശേഷ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചിട്ടുളള കവിയും, കഥാകൃത്തും ചിത്രകാരനുമാണ് '''സുകുമാർ റേ''' ({{lang-bn|সুকুমার রায় }}). സുപ്രസിദ്ധ ചലച്ചിത്രസംവിധായകൻ [[സത്യജിത് റേ]] ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രനാണ്. ==ജീവിതരേഖ == ഉപേന്ദ്രകിഷോർ റേയുടേയും ബിധുമുഖി ദേവിയുടേയും രണ്ടാമത്തെ സന്താനമായിരുന്നു സുകുമാർ . പിതാവിന്റെ സാഹിത്യാഭിരുചിയും പാടവവും പുത്രനും പകർന്നു കിട്ടി. വീട്ടിലെ സാഹിത്യസദസ്സുകൾ ഇതിനു സഹായകമായി ഭവിച്ചു. <ref>{{cite book|title= Childhood Days- A Memoir |url= https://archive.org/details/childhooddaysmem0000rays |author=Satyajit Ray|publisher= Penguin India (South Asia Books)| 7 edition=7 |year=1998|ISBN=13: 978-0140250794|}}</ref>. സുകുമാർ പിന്നീട് ലണ്ടനിൽ ചെന്ന് ഫോട്ടോഗ്രഫിയിൽ പ്രത്യേക പരിശീലനം നേടുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |url=http://www8.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/sukumar-ray |title=Sukumar Ray |access-date=2012-08-22 |archive-date=2012-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717064253/http://www8.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/sukumar-ray |url-status=dead }}</ref> സ്വന്തമായ ഒരു പ്രിൻറിംഗ് &പബ്ലിഷിംഗ് കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചതിനോടൊപ്പം ഉപേന്ദ്രകിഷോർ റേ കുട്ടികൾക്കു വേണ്ടി ''സന്ദേഷ്'' എന്ന മാസികയും തുടങ്ങി. പിതാവിന്റെ മരണശേഷം, കമ്പനിയുടേയും മാസികയുടേയും ഉത്തരവാദിത്തം സുകുമാർ ഏറ്റെടുത്തു. ലെഷ്മാന്യ ബാധിതനായി 1923 സെപ്റ്റംബർ 10-ന് അന്തരിച്ചു. <ref>{{cite web|title=LIfe Of Sukumar Ray|url=http://aboltabol.freehostia.com/sukumar.htm#event|publisher=Freehostia}}</ref> '''സുകുമാർ റേ''' എന്ന പേരിൽ സത്യജിത് റേ 1987-ൽ ഒരു ഹ്രസ്വചിത്രം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. തിരക്കഥയും സംഗീതവും, സംവിധാനവും റേ തന്നെ നിർവ്വഹിച്ചു. മുഖ്യ അഭിനേതാക്കൾ സൌമിത്ര ചാറ്റർജി, ഉത്പൽ ദത്ത്, സന്തോഷ് ദത്ത, തപൻ ചാറ്റർജി എന്നിവരായിരുന്നു.<ref>{{cite book|title= Deep Focus|author=Satyajit Ray|editor=Sandip Ray|publisher=HarperCollins, India Today Group|year=2011| ISBN=978-93-5029-135-1}}</ref> == കൃതികൾ == നിരർത്ഥകപദങ്ങൾ കോർത്തിണക്കി രചിച്ച കവിതകളിലെ ഫലിതവും കുസൃതിയും പ്രായഭേദമെന്യെ എല്ലാവരേയും ആകർഷിക്കുന്നു. സുകുമാർ റേയുടെ കൃതികളുടെ സമ്പൂർണ്ണ സംഗ്രഹം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മശതവാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആനന്ദ പബ്ലിക്കേഷൻ പുറത്തിറക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite book|title= Sukumar Sahithya Samagra |editor= Satyajit Ray|coeditor= Partho Basu|publisher= Ananda Publishers Private Ltd| place=Kolkata|year=1989|ISBN=81-7066-172-2|}}</ref> പലകൃതികളുടേയും ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയും ലഭ്യമാണ്.<ref>{{cite book|title=Ray, Sukumar. Nonsense rhymes|translated = Satyajit Ray| publisher=, Writers Workshop|year= 1970| ISBN =0882535870}}</ref> * അബോൽ തബോൽ * പഗ്ലാ ദഷു * ഖായ്-ഖായ് * ഹേഷോരാം ഹുഷിയാരേർ ഡയറി * ഹജബരല * ഝലപല ഒ അനന്യ നാടക് * ലഖനേർ ഷൊക്തിഷേൽ * ചലചിത്തചഞ്ചരി * ശബ്ദകല്പദ്രും * ബഹുരൂപി * ഭാഷാർ അത്യാചാർ <ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2030490 Torture of Language]</ref> == അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം : ബംഗാളി സാഹിത്യകാരന്മാർ ]] ifd4vq0zniwhdlov9sxp5aju15nld40 0 207751 4647975 2396969 2026-07-16T14:14:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647975 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Coral catshark}} {{Taxobox | name = പൂച്ചസ്രാവ് <br> Coral catshark | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{IUCN |title=Atelomycterus marmoratus |id=41730 |assessors=White, W.T. |year=2003 |version=2011.1}}</ref> | image = Atelomycterus marmoratus newport.jpg | image_width = 240px | regnum = [[ജന്തു]] | phylum = [[Chordata|കോർഡേറ്റുകൾ]] | classis = [[Chondrichthyes]] | subclassis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Carcharhiniformes]] | familia = [[Scyliorhinidae]] | genus = ''[[Atelomycterus]]'' | species = '''''A. marmoratus''''' | binomial = ''Atelomycterus marmoratus'' | binomial_authority = (Anonymous <nowiki>[</nowiki>[[Edward Turner Bennett|E. T. Bennett]]<nowiki>]</nowiki>, 1830) | range_map = Atelomycterus marmoratus distmap.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = Range of the coral catshark<ref name="compagno et al">{{cite book |author=Compagno, L.J.V.; Dando, M.; Fowler, S. |title=Sharks of the World |url=https://archive.org/details/sharksofworld0000comp |publisher=Princeton University Press |year=2005 |isbn=978-0-691-12072-0 |pages=[https://archive.org/details/sharksofworld0000comp/page/210 210]–211}}</ref> | synonyms = ''Scyllium maculatum'' <small>Gray, 1830</small><br> ''Scyllium marmoratum'' <small>Anonymous [Bennett], 1830</small><br> ''Scyllium pardus'' <small>Temminck, 1838</small> }} വംശനാശഭീക്ഷണി നേരിടുന്ന ഒരിനം [[സ്രാവ്|സ്രാവാണ്]] '''പൂച്ചസ്രാവ്''' {{ശാനാ|Atelomycterus marmoratus}}. മുട്ടയിടുന്ന ഇനമാണ് പൂച്ചസ്രാവുകൾ. മെലിഞ്ഞതും ഇരുണ്ട തവിട്ടുനിറത്തിൽ വെള്ള പൊട്ടുകളുമുള്ളതാണ് ഇവയുടെ ശരീരം. [[പവിഴപ്പുറ്റ്|പവിഴപ്പുറ്റുകൾക്കും]] പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിലുമാണ് ഇവ സാധാരണ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇവയ്ക്ക് രണ്ടു മുട്ടസഞ്ചികൾ ഉണ്ടാകും. ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രത്തിലും അറബിക്കടലിലും തെക്കൻ ചൈനാക്കടലിലും കാണപ്പെടുന്നു. ആവാസവ്യവസ്ഥയുടെ ശിഥിലീകരണം മൂലം ഇവ വംശനാശം നേരിടുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{WS|Atelomycterus marmoratus}} [[വർഗ്ഗം:സ്രാവുകൾ]] 4xs2tn11l0h3mazavokwdl76s7lqg7n 0 207857 4647883 3629711 2026-07-16T12:11:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647883 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Koilocyte}} [[Image:ThinPrep Pap smear HPV.jpeg|thumb|350px|പാപ് സ്മിയറിൽ സാധാരണ കോശങ്ങൾ ഇടത്തും, കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾ വലത്തും]] [[ഹ്യൂമൻ പാപ്പില്ലോമ വൈറസ്]] ബാധ മൂലം പലതരം ഘടനാവ്യത്യാസങ്ങൾ സംഭവിച്ച [[സ്ക്വാമസ് എപ്പിത്തിലിയൽ]] കോശങ്ങളാണ് കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾ.<ref name="Foundations gynae">{{cite book |editor=Nucci MR, Oliva E. |title=Gynecologic pathology: A volume in the series - Foundations in diagnostic Pathology|url=https://archive.org/details/gynecologicpatho0000unse |publisher=Elsevier Churchill Livingstone|location= |year=2009 |pages= |isbn=978-0-443-06920-8 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾ സ്പെസിമെനിലുണ്ടാവുന്ന അവസ്ഥയെ കൊയ്ലോസൈറ്റോസിസ് അഥവാ കൊയ്ലോസൈറ്റിക് അടിപ്പിയ എന്ന് പറയുന്നു. സാധാരണ കോശങ്ങളിൽ നിന്ന് കോയ്ലോസൈറ്റുകൾക്കുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇവയാണ് : * വലിയ [[കോശമർമ്മം]] (സാധാരണ കോശത്തിന്റെ മൂന്നോ നാലോ ഇരട്ടി) * ക്രമരഹിതമായ [[കോശസ്തരം]] * കടുപ്പത്തിൽ നിറം പിടിക്കുന്ന കോശമർമ്മം (ഈ പ്രതിഭാസത്തെ ഹൈപ്പർക്രൊമേസിയ എന്നു വിളിക്കുന്നു. * കോശമർമ്മത്തിനു ചുറ്റും തെളിഞ്ഞ മേഖല (അഥവാ ഹാലോ) കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾക്കുണ്ടാവുന്ന ഇത്തരം മാറ്റങ്ങളെ സൈറ്റോപ്പതിക് മാറ്റങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref name="DeMay">{{cite book |author=DeMay, Richard M. |title=Practical Principles of Cytopathology Revised |publisher=American Society for Clinical Pathology |location= |year=2007 |pages= |isbn=0-89189-549-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref><ref name="pmid18688031">{{cite journal |author=Krawczyk E, Suprynowicz FA, Liu X, ''et al.'' |title=Koilocytosis: a cooperative interaction between the human papillomavirus E5 and E6 oncoproteins |journal=Am. J. Pathol. |volume=173 |issue=3 |pages=682–8 |year=2008 |month=September |pmid=18688031 |doi=10.2353/ajpath.2008.080280 |url=http://ajp.amjpathol.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18688031 |pmc=2527066 |access-date=2012-09-18 |archive-date=2019-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218171154/http://ajp.amjpathol.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=18688031 |url-status=dead }}</ref> കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾ പ്രധാനമായും [[ഗർഭാശയമുഖം]], [[വായ]], [[ഗുദദ്വാരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ കോശങ്ങൾക്കിടയിലാണ് കാണപ്പെടാറ്. കൊയ്ലോസൈറ്റുകൾ ഉള്ള അവയവങ്ങളിൽ പിൽക്കാലത്ത് [[അർബുദം]] ബാധിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ശരീരകോശങ്ങൾ]] q3hcsp28vuq82e1s0v5k53u31b1kkth 0 227135 4647980 4597360 2026-07-16T14:29:05Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647980 wikitext text/x-wiki {{PU|Mental disorder}} {{Infobox disease | Image = Gautier - Salpetriere.JPG | Caption = പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വർഗ്ഗീകരണമനുസരിച്ചുള്ള എട്ടു പ്രധാന മാനസികരോഗങ്ങൾ എട്ടു സ്ത്രീകളിലായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ([[Armand Gautier|അർമാൻഡ് ഗൗത്തിയർ]]) | ICD10 = {{ICD10|F|99||f|99}} | MeshID = D001523 |}} പെരുമാറ്റക്രമത്തിലൂടെ വ്യക്തമായേക്കാവുന്ന മാനസികമായ അസാധാരണത്വത്തിനെയാണ് '''മാനസികരോഗം (mental disorder)''' എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഇത്തരം അസ്വാഭാവികത രോഗിയുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല എന്ന് പൊതുവിൽ തിരിച്ചറിയാവുന്നതാണ്. രോഗം കാരണമുള്ള വ്യഥയും ബലഹീനതകളും സാധാരണയാണ്. വ്യക്തി എന്താണ് അനുഭവിക്കുന്നതെന്നും (feels), എങ്ങനെയാണ് പെരുമാറുന്നതെന്നും (acts) എങ്ങനെയാണ് ചിന്തിക്കുന്നതെന്നും (thinks) അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതെന്നും (perceives) കണക്കിലെടുത്താണ് വിവിധ തരം മാനസിക രോഗങ്ങൾ നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. മാനസികരോഗങ്ങൾക്ക് തലച്ചോറിലെ പ്രത്യേക ഭാഗങ്ങളോടോ നാഡീവ്യൂഹത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളോടോ ബന്ധമുണ്ടായിരിക്കും. ഇത്തരം വ്യാധികളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതും ചികിത്സിക്കുന്നതും മറ്റും കാലാകാലങ്ങളായി മാറിവരുന്നുണ്ട്. ഇപ്പോഴും മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണവും നിർവ്വചനങ്ങളും സംബന്ധിച്ച് ഏകാഭിപ്രായമില്ല. മാനസികാരോഗ്യവും മാനസിക രോഗങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു തുടർച്ചയുണ്ട് എന്നത് രോഗനിർണ്ണയം കൂടുതൽ വിഷമം പിടിച്ചതാക്കുന്നു. <ref>The United States Department of Health and Human Services. Mental Health: A Report of the Surgeon General. "Chapter 2: The Fundamentals of Mental Health and Mental Illness." pp 39 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/psych205-2.2.pdf] Retrieved May 21, 2012</ref> ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലെയും മൂന്നിലൊന്നിൽ കൂടുതൽ ജനങ്ങളും ഒരിക്കലല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരിക്കൽ ഒന്നോ അതിലധികമോ സാധാരണ മാനസിക രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നുണ്ട്. <ref name="WHOICPE">WHO International Consortium in Psychiatric Epidemiology (2000) [http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0042-96862000000400003&lng=&nrm=iso Cross-national comparisons of the prevalences and correlates of mental disorders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220010508/http://www.scielosp.org/scielo.php?script=sci_arttext |date=2007-02-20 }}, ''Bulletin of the World Health Organization'' v.78 n.4</ref> മാനസികരോഗങ്ങളുടെ കാരണങ്ങൾ പലതുണ്ട്. ഇവ ചിലപ്പോൾ വ്യക്തവുമായിരിക്കില്ല. മാനസികരോഗാശുപത്രികൾ, [[psychiatrists|സൈക്കിയാട്രിസ്റ്റുകൾ]], [[clinical psychologists|ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിസ്റ്റുകൾ]], [[psychiatrists|സൈക്കിയാട്രിക്]] സമൂഹപ്രവർത്തകർ തുടങ്ങിയ വിദഗ്ദർ അതുപോലെ തന്നെ കൗൺസിലിംഗ്, ഹിപ്നോട്ടിസം, ഹിപ്നോതെറാപ്പി, യോഗ, മെഡിറ്റേഷൻ, മ്യൂസിക് തെറാപ്പി തുടങ്ങിയവ ഒക്കെ മാനസികരോഗചികിത്സയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്. സമൂഹത്തിലെ ഇടപെടലുകൾ, സുഹൃദ് വലയത്തിന്റെയും ബന്ധുക്കളുടെയും പിന്തുണ, സ്വയം സഹായം എന്നിവയും ചികിത്സയുടെ ഭാഗമാണ്. രോഗിയുടെ സമ്മതമില്ലാതെ തന്നെ ചില കേസുകളിൽ നിയമമനുവദിക്കുന്ന രീതിയിൽ തടഞ്ഞുവച്ചുള്ള ചികിത്സ ആവശ്യമായി വരും. അസുഖത്തെ ഒരു കളങ്കമായി സമൂഹം കാണുന്നതും വിവേചനവും രോഗി അനുഭവിക്കുന്ന വ്യഥയെ വർദ്ധിപ്പിക്കും. ഇത്തരം ഒഴിച്ചുനിർത്തലുകൾ ഒഴിവാക്കാൻ ചില പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കപ്പെട്ടുവരുന്ന്ഉണ്ട്. രോഗചികിത്സയെക്കാളും രോഗം വരാതെ തടയുക എന്നതും മാനസിക സൗഖ്യം സംബന്ധിച്ച പുതിയ കാഴ്ച്ചപ്പാടാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ [[മാനസികാരോഗ്യം]] ഏറ്റവും പ്രധാനമാണ്. ==മാനസിക രോഗവും പരിഹാരവും== ഇന്ത്യയിൽ 10 ആളുകൾ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് മാനസിക അസ്വാസ്​ഥ്യം അനുഭവിക്കുന്നവരാണ്. അതിൽ 0.8 പേരും കടുത്ത മാനസിക രോഗികളാണ് (ഏകദേശം 1 കോടി ജനങ്ങൾ). അതായത് 1 കോടി കുടുംബം. ഒരാൾക്ക് മാനസിക ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടായാൽ അയാളുടെ കുടുംബം മുഴുവൻ ദുരിതത്തിലാകുന്നു. കേരളത്തിൽ 13.4 ആണ് കണക്ക്. ആത്മഹത്യയിലൂടെ പ്രതിവർഷം ലോകത്തിന് 8 ലക്ഷത്തോളം പേരെ നഷ്​ടപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യക്ക് 1,40,000 പേരെയും കേരളത്തിന് 8,500 പേരെയും നഷ്ടമാകുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ 5ാം സ്​ഥാനത്താണ് കേരളം. കേരളത്തിൽ ദിനംപ്രതി 24 പേർ ആത്മഹത്യക്ക് കീഴടങ്ങുന്നു. 15–39 പ്രായത്തിൽ മരണകാരണത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനം ആത്മഹത്യക്കാണ്. ഇന്ത്യയിൽ 16 കോടി ജനങ്ങൾ [[മദ്യം]] ഉപയോഗിക്കുന്നവരാണ്. ഇതിൽ 2.90 കോടി ജനങ്ങൾ മദ്യത്തിന് അടിമപ്പെട്ടവരാണ്. 3.1 കോടി ജനങ്ങൾ കഞ്ചാവ് ഉപയോഗിക്കുന്നവരും, 25 ലക്ഷം പേർ അടിമപ്പെട്ടവരുമാണ്. മറ്റു ലഹരി വസ്​തുക്കളുടെ ഉപയോഗത്തിലും ഇന്ത്യ ഒട്ടും പിന്നിലല്ല. ചികിഝാ വിടവാണ് ഏക്കാലത്തെയും ഏറ്റവും വല്യ വില്ലൻ. അതായത് മാനസിക രോഗം നിർണയിക്കപ്പെട്ടവരിൽ 70–86% പേർ ചികിത്സക്ക് വിധേയമാകുന്നില്ല. ആകെ 15 ശതമാനം പേർക്ക് മാത്രമേ ശരിയായ ചികിത്സ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ ആരോഗ്യ ബജറ്റിൻറെ 2ൽ താഴെ മാത്രമാണ് മാനസികാരോഗ്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള നിക്ഷേപം. മാനസിക ആരോഗ്യ സേവനത്തിൻറെ ലഭ്യതക്കുറവ്, രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവില്ലായ്മ, ചികിത്സയെ പറ്റിയുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണ, രോഗികളോടുള്ള വിവേചനം, അപമാന ഭയം മുതലായവയാണ് കാരണങ്ങൾ. സാമൂഹ്യപരമായും സാമ്പത്തിക പരമായും വിദ്യാഭ്യാസപരമായും പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നവരിലും ലിംഗ ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗത്തിനും മാനസികാരോഗ്യ സേവന ലഭ്യത കുറവാണ്. കോവിഡിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിലുണ്ടായ ഭയം, ആശങ്ക, ഒറ്റപ്പെടൽ, സാമൂഹിക അകലം, അനിശ്ചിതത്വം, മാനസിക പിരിമുറുക്കം, സാമ്പത്തിക പ്രശ്നം, തൊഴിൽ പരമായ സമ്മർദ്ദം മുതലായവ മാനസികാരോഗ്യത്തെ വീണ്ടും ദുർബലപ്പെടുത്തുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. ലോകത്തിൻറെ അസന്തുലിതാവസ്​ഥയും ചികിത്സ വിടവും വീണ്ടും കൂടി. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും കൂടിയെങ്കിലും നിക്ഷേപവും ശ്രദ്ധയും കോവിഡിലേക്കും ശാരീരിക പ്രശ്നങ്ങളിലേക്കും മാത്രം തിരിഞ്ഞതാണ് മുഖ്യ കാരണം. ലോക് ഡൗൺ മൂലം ചികിത്സ മുടങ്ങിയതും മാനസിക രോഗം വർധിക്കാൻ ഇടയാക്കി. ലിംഗ ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷ സമൂഹം (LGBTIA+) കുട്ടിക്കാലം മുതലുള്ള കളിയാക്കലുകൾ ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾ, ശാരീരിക അതിക്രമങ്ങൾ, മാറ്റി നിർത്തലുകൾ, സ്വയം ആരാണ് എന്താണ് എന്നുള്ള നിരന്തര സമസ്യകൾ മൂലം കഷ്ടപ്പെടാറുണ്ട്. നിർബന്ധിത വിവാഹം, വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയാത്തവർ, കുടംബത്തിൽ നിന്നുള്ള തിരസ്​കരണം, പങ്കാളിയെ ലഭിക്കാത്ത അവസ്​ഥ ഇത്തരം നിരവധി പ്രശ്നങ്ങളാണ് ഇക്കൂട്ടർ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്. തന്മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന മാനസിക സമ്മർദ്ദം വലുതാണ്. ഇവരുടെ മാനസിക പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് ശ്രദ്ധ ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അവർക്കും മാനസികാരോഗ്യ സേവനം ഉറപ്പ് വരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. സ്​ത്രീധനത്തിൻറെ പേരിലും മറ്റും വർധിച്ചു വരുന്ന ഗാർഹികപീഡനം, സ്​ത്രീകൾക്ക് നേരെയുള്ള മാനസികവും ശാരീരികവും ലൈംഗികവുമായ പീഡനങ്ങൾ, സൈബർ അതിക്രമങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കൂടി വരുന്നു. 2017 മുതൽ 2021 വരെ പ്രണയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് 350 മരണം കേരളത്തിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ സ്വാധീനം മൂലമുണ്ടായ അക്ഷമയും, പുരുഷ കേന്ദ്രീകൃത സമൂഹത്തിലെ പാകപ്പിഴയും കാരണം സ്ത്രീകളാണ് കൂടുതലും ഇരകളാകേണ്ടി വരുന്നത്. കോവിഡ് എന്ന മഹാമാരി മൂലം ഏറ്റവും കൂടുതൽ പ്രയാസം നേരിട്ടത് കുട്ടികളാണ്. സ്വാതന്ത്രമില്ലായ്മ (സഞ്ചരിക്കാനോ കളിക്കാൻ പോകുവാനോ പറ്റാത്ത അവസ്​ഥ), കൂട്ടുകാരെയോ, ബന്ധുക്കളെയോ, അധ്യാപകരെയോ കാണാൻ സാധിക്കാത്തത്. കോവിഡിനെക്കുറിച്ച് വാർത്തകൾ നിരന്തരം മുഖ്യാധാര മാധ്യമങ്ങളിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നത്. ഇവയെല്ലാം മാനസിക സമ്മർദ്ദം കൂട്ടി. മറ്റൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രശ്നമാണ് ഡിജിറ്റൽ അടിമത്തം. അമിതമായ ഫോൺ, കമ്പ്യൂട്ടർ ഉപയോഗം, ഗയിമുകൾ എന്നിവയിലെ അടിമത്തം. രാത്രി വൈകിയും ഫോണിൽ സമയം ചിലവഴിക്കുന്നു. ഇത് ഉറക്കക്കുറവിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഉറക്കക്കുറവ്, [[വിഷാദരോഗം]], [[ഉത്കണ്ഠ]], അമിത ദേഷ്യം, സാധനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നത് പോലുള്ള സ്വഭാവമാറ്റം തുടങ്ങിയവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 2020ൽ കുട്ടികളുടെ ഇടയിൽ 323 ആത്മഹത്യയാണ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഇത് മുൻ വർഷത്തേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾക്കും അനാചാരങ്ങൾക്കും പുറകേയാണ് ഇപ്പോഴും വലിയൊരു ശതമാനം മലയാളികളും. വിദ്യാഭ്യാസം കൂടിയവർ പോലും മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ധരെ വേണ്ട സമയം കണ്ട് ചികിത്സ എടുക്കുന്നതിൽ വിമുഖത കാണിക്കുന്നു. ആരോഗ്യ പ്രവർത്തകരുടെ ഇടയിൽ പോലും തെറ്റിദ്ധാരണ നിലനിൽക്കുന്നു. ഇത് റഫറൽ സംവിധാനത്തിനു വിഘാതം സൃഷ്​ടിക്കുന്നു. ഫലമോ വിലപ്പെട്ട ജീവനുകൾ പൊലിയുന്നു. ആയതിനാൽ ചികിത്സ വിടവ് നികത്തുക എന്നുള്ളത് അത്യാന്താപേക്ഷിതമാണ്. ശാരീരിക രോഗം പോലെ മാനസിക വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവർക്കും തുല്യ പ്രാധാന്യവും സേവനവും ലഭിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. മാനസിക ആരോഗ്യ ചികിഝയ്ക്ക് ഇൻഷ്വറൻസ്​ പരിരക്ഷ ഉറപ്പ് വരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. == കൗൺസിലിംഗ് (ഓൺലൈൻ) == കേരളത്തിൽ ഫോൺ വഴി സൗജന്യമായി കൗൺസിലിങ്ങ് ലഭിക്കുന്ന നിരവധി സേവനങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. മാനസിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിക്കുന്നവർക്കും, കൗൺസിലിംഗ് ആവശ്യമുള്ളവർക്കും താഴെ പറയുന്ന നമ്പറുകളിൽ ബന്ധപ്പെടാവുന്നതാണ്. കലാകാലങ്ങളിൽ സേവനങ്ങൾക്ക് മാറ്റം വരാം. 1. സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ (24x7) <nowiki/>* DISHA (ദിശ) - 1056: കേരള സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന ആരോഗ്യ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ ആണിത്. മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കൗൺസിലിങ്ങിനുമായി ഏത് സമയത്തും 1056 എന്ന ടോൾ ഫ്രീ നമ്പറിലോ 0471-2552056 എന്ന നമ്പറിലോ വിളിക്കാം. <nowiki/>* Tele-MANAS - 14416: കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള ഈ സേവനം മലയാളം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഭാഷകളിൽ 24 മണിക്കൂറും ലഭ്യമാണ്. മാനസിക സമ്മർദ്ദം, വിഷാദം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾക്ക് വിദഗ്ധ കൗൺസിലർമാരുടെ സഹായം ലഭിക്കും. <nowiki/>* KIRAN - 1800-599-0019: കേന്ദ്ര സാമൂഹ്യനീതി മന്ത്രാലയത്തിന്റെ മാനസികാരോഗ്യ പുനരധിവാസ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ. 2. സന്നദ്ധ സംഘടനകൾ (NGOs) കേരളത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ചില സന്നദ്ധ സംഘടനകളുടെ സേവനങ്ങളും ലഭ്യമാണ്: <nowiki/>* Maithri (മൈത്രി), കൊച്ചി: വൈകാരികമായ പിന്തുണ ആവശ്യമായവർക്കും ആത്മഹത്യ പ്രതിരോധത്തിനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.    * ഫോൺ: 0484 2540530 (രാവിലെ 10 മുതൽ രാത്രി 7 വരെ). <nowiki/>* Sanjeevani (സഞ്ജീവനി), തിരുവനന്തപുരം: ഒറ്റപ്പെടലോ വിഷാദമോ അനുഭവിക്കുന്നവർക്കായി.    * ഫോൺ: 0471-2533900. <nowiki/>* Thanal (തണൽ), കോഴിക്കോട്:    * ഫോൺ: 0495 2760000. <nowiki/>* Pratheeksha (പ്രതീക്ഷ), കൊച്ചി:    * ഫോൺ: 0484 2448830. 3. കുട്ടികൾക്കും സ്ത്രീകൾക്കുമായി <nowiki/>* Childline (ചൈൽഡ് ലൈൻ) - 1098: കുട്ടികൾ നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾക്കും അവർക്ക് കൗൺസിലിങ്ങിനുമായി. <nowiki/>* Mithra (മിത്ര) - 181: സ്ത്രീകൾക്കായുള്ള 24 മണിക്കൂർ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ. ശ്രദ്ധിക്കുക: ഈ സേവനങ്ങളെല്ലാം തികച്ചും സൗജന്യവും നിങ്ങൾ കൈമാറുന്ന വിവരങ്ങൾ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിക്കുന്നവയുമാണ്. ==പരിഹാരം, ചികിത്സ== മാനസികാരോഗ്യ നിയമം 2017 പ്രകാരം മാനസികാരോഗ്യ സേവനം ലഭിക്കുക എന്നുള്ളത് ഏതൊരു പൗരൻറെയും അവകാശമാണ്. സർക്കാർ മേഖലയിൽ ജില്ലാ മാനസികാരോഗ്യ പരിപാടിയുടെ ഭാഗമായി പ്രാഥമികാരോഗ്യ കേന്ദ്രം മുതൽ മാനസികാരോഗ്യ ചികിത്സ ലഭ്യമാണ്. അവരുടെ അവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കപ്പെടുന്ന പക്ഷം സൗജന്യ നിയമ സഹായം ഉറപ്പ് വരുത്തണം. 24 X 7 ദിശ ഹെൽപ്പ് ലൈൻ നമ്പർ 1056 ൽ സൗജന്യമായി മാനസികാരോഗ്യ സേവനം ലഭ്യമാണ്. സിനിമകളിലും മാധ്യമങ്ങളിലും മാനസിക രോഗങ്ങളെയും ചികിത്സയെയും കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ ചിത്രീകരണം തെറ്റിദ്ധാരണകളും വിവേചനവും വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് മാറാൻ ശരിയായ രീതിയിലുള്ള ശകതമായ ബോധവൽക്കരണം ആവശ്യമാണ്. മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ധർ മാധ്യമങ്ങളിലും സമൂഹത്തിലും അവരുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പു വരുത്തേണ്ടതാണ്. ഏതൊരു രോഗവും പോലെയാണ് മാനസികരോഗവും, ശരിയായ ചികിത്സയിലൂടെ രോഗികളെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കൈപിടിച്ച് ഉയർത്താം എന്ന ബോധവൽക്കരണം അത്യാവശ്യമാണ്. ഈ അസന്തുലിത ലോകത്ത് എല്ലാവർക്കും തുല്യമായ [[മാനസികാരോഗ്യം]] ഉറപ്പു വരുത്തുവാൻ പ്രയത്നിക്കാം. വീഡിയോ ഗെയിമുകളോടുള്ള അമിത താല്പര്യം മാനസിക പ്രശ്‌നങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത് കുറച്ചുദിവസങ്ങൾ മുൻപാണ്. ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ആയിരുന്നു അത്. ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ ഡയറക്ടർ ഡോ. ശേഖർ സക്സേനയായിരുന്നു നിരവധി മാതാപിതാക്കളെ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തിയ ഈ വാർത്ത പുറത്തുവിട്ടത്. മാനസികാരോഗ്യ സംബന്ധമായ അസുഖങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ലോകാരോഗ്യസംഘടന(WHO) അമിത ലൈംഗിക ആസക്തിയെയും ഉൾപ്പെടുത്തി. ആറുമാസമായോ അതിലധികമായോ ഈ പ്രശ്‌നം നേരിടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അഥവ നിങ്ങൾക്ക് അസ്വസ്ഥതകൾ തോന്നുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ഇത് രോഗമെന്ന ഘട്ടത്തിലെത്തി എന്ന് തിരിച്ചറിയണമെന്നാണ് സംഘടനയുടെ നിർദ്ദേശം. Compulsive Sexual Behavior Disorder എന്നാണ് ലൈംഗിക ആസക്തിക്കുള്ള ശാസ്ത്രീയ നാമം. ആരോഗ്യത്തെ പോലും അവഗണിച്ച് ലൈംഗിക ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റാനുള്ള അനിയന്ത്രിതമായ ആഗ്രഹമാണിത്. ആഗ്രഹപൂർത്തീകരണത്തിന് ശേഷവും സന്തോഷം കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കാത്തതാണ് അടിസ്ഥാന പ്രശ്‌നം. പുറത്തുപറയാനുള്ള മടി കാണിക്കുന്നതാണ് ഈ സ്വഭാവമുള്ളവരെ കൂടുതലായി ബാധിക്കുന്ന പ്രശ്‌നമെന്നും ഡോക്ടർമാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. വിഷാദം, ഉത്കണ്ഠ എന്നീ മാനസിക അസ്വാസ്ഥ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ദേശീയ ആരോഗ്യ സേവന പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി അമിതലൈംഗിക ആസക്തിയെയും കാണുമെന്നാണ് ലോകാരോഗ്യസംഘടന പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. ഇത്തരം നീക്കങ്ങളിലൂടെ മാനസിക അസ്വാസ്ഥ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് തുറന്ന് സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം വര്ധിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെയും അഭിപ്രായം. സ്ത്രീകളിൽ [[വാജിനിസ്മസ്]] അഥവാ [[യോനീസങ്കോചം]], [[സ്ത്രീ ലൈംഗിക ഉത്തേജന വൈകല്യം]], [[യോനീ വരൾച്ച]], പുരുഷന്മാരിൽ [[ഉദ്ധാരണക്കുറവ്]], [[ശീഘ്രസ്ഖലനം]] തുടങ്ങിയ [[ലൈംഗികത]]യുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗാവസ്ഥകൾ ‌ മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളുമായി വളരെയധികം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. യോനീസങ്കോചത്തിന്റെ പ്രധാന കാരണം തന്നെ മാനസികമാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== <ref>The United States Department of Health and Human Services. Mental Health: A Report of the Surgeon General. "Chapter 2: The Fundamentals of Mental Health and Mental Illness." pp 39 [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/07/psych205-2.2.pdf] Retrieved May 21, 2012</ref> * Atkinson, J. (2006) ''Private and Public Protection: Civil Mental Health Legislation'', Edinburgh, Dunedin Academic Press ISBN 1-903765-61-7 * {{Cite book | author=Hockenbury, Don and Sandy | title=Discovering Psychology | url=https://archive.org/details/discoveringpsych0000hock_m1t2 | publisher=Worth Publishers | year=2004 | isbn=0-7167-5704-4}} * {{Cite book | author=Fried, Yehuda and Joseph Agassi, | title=Paranoia: A Study in Diagnosis| publisher=Boston Studies in the Philosophy of Science, 50 | year=1976 | isbn=90-277-0704-9}} * {{Cite book | author=Fried, Yehuda and Joseph Agassi, | title=Psychiatry as Medicine | url=https://archive.org/details/psychiatryasmedi0000frie | publisher=The HAgue, Nijhoff| year=1983 | isbn=90-247-2837-1}} * {{Cite book |author=[[Roy Porter|Porter, Roy]] |title=Madness: a brief history |url=https://archive.org/details/madnessbriefhist0000port_w7r4 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2002 |isbn=0-19-280266-6 }} * Weller M.P.I. and Eysenck M. The Scientific Basis of Psychiatry, W.B. Saunders, London, Philadelphia, Toronto etc. 1992 * Wiencke, Markus (2006) ''Schizophrenie als Ergebnis von Wechselwirkungen: Georg Simmels Individualitätskonzept in der Klinischen Psychologie''. In David Kim (ed.), ''Georg Simmel in Translation: Interdisciplinary Border-Crossings in Culture and Modernity'' (pp.&nbsp;123–155). Cambridge Scholars Press, Cambridge, ISBN 1-84718-060-5 {{Please check ISBN|reason=Check digit (5) does not correspond to calculated figure.}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Spoken Wikipedia|Mental_illness.ogg|2005-08-20}} {{Portal|Mind and Brain|Disability|Psychiatry|Psychology|Sociology}} * [http://www.nimh.nih.gov/ NIMH.NIH.gov] - [[National Institute of Mental Health]] * [http://www.cartercenter.com/health/mental_health/intl_women.html International Committee of Women Leaders on Mental Health] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081030045640/http://www.cartercenter.com/health/mental_health/intl_women.html |date=2008-10-30 }} * [http://dictionary-psychology.com Psychology Dictionary] * [http://www.miwatch.org/ Mental Illness Watch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130621075228/http://www.miwatch.org/ |date=2013-06-21 }} * [http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/center_index.php?id=392 ''Metapsychology Online Reviews'': Mental Health] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131015115002/http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/center_index.php?id=392 |date=2013-10-15 }} * [http://topics.nytimes.com/topics/news/health/diseasesconditionsandhealthtopics/mentalhealthanddisorders/index.html The New York Times: Mental Health & Disorders] * [http://www.guardian.co.uk/society/mental-health The Guardian: Mental Health] * [http://plato.stanford.edu/entries/mental-illness/ Mental Illness ([[Stanford Encyclopedia of Philosophy]])] s5pxu6exrh0gx2sfbzybfbk2oijialu 0 229092 4647959 3830320 2026-07-16T13:47:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647959 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Six Sigma}} [[Image:Six sigma-2.svg|thumb|100px|സാധാരണ ഉപയോഗിക്കാറുളള ചിഹ്നം]] 99.99966% വിജയകരമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന പ്രക്രിയക്ക്, അഥവാ നടപടിക്രമത്തിന് നല്കുന്ന പ്രമാണപത്രമാണ് '''സിക്സ് സിഗ്മ സർട്ടിഫിക്കേഷൻ'''. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഒരേ തരത്തിലുളള ഉരുപ്പടികൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഉത്പാദനമേഖലയിൽ (Manufacturing ) ആണ് സിക്സ് സിഗ്മ സമീപനം തുടക്കം കുറിച്ചത്. വിജയശതമാനം 99.99966% എന്നു വെച്ചാൽ, പത്തു ലക്ഷം (ഒരു മില്യൺ ) ഉരുപ്പടികൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കുമ്പോൾ കേടുളളവ നാലിൽ കുറവായിരിക്കും. തുടർച്ചയായി ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രക്രിയയുടെ കാര്യക്ഷമതയെ(Process Capability) സൂചിപ്പിക്കുന്ന അളവുകോലായ Z മൂല്യം (Z value), സിഗ്മ നിലവാരത്തിൽ അധിഷ്ടിതമാണ്. ശാസ്ത്രസാങ്കേതികവ്യാവസായിക രംഗങ്ങളിൽ നടപടിക്രമങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കാനായുളള ഉദ്യമമാണ്, DFSS എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്ന Design For Six Sigma എന്ന പദ്ധതി. നീണ്ടകാല ഉപയോഗം മൂലം അപചയം വന്ന പഴയൊരു നടപടിക്രമത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വീണ്ടെടുക്കാനോ (DMAIC) അതോ, പിഴവുകളില്ലാത്ത ഒരു പുതിയ നടപടിക്രമം നടപ്പിലാക്കുന്നതിനോ (DMADOV), ഇത് ഉപയോഗിക്കാം.<ref>{{cite book|title=Six Sigma (Box Set)|author= R. S. Chalapathi|publisher= Institute Of Sigma Learnining| ISBN= 9781298348756}}</ref> സാങ്കേതികം , രാസായനികം, ഭൌതികം,യാന്ത്രികം, വിതരണരീതികൾ, വിപണി വികസനം, സോഫ്റ്റ് വെയർ വികസനം, എന്നു വേണ്ട എല്ലാ മേഖലകളിലുളള പ്രക്രിയകളും സിക്സ് സിഗ്മ സമീപനത്തിലൂടെ മെച്ചപ്പെടുത്താം.<ref>{{cite book| title= Six Sigma Hand book| year= 2003| url= https://archive.org/details/sixsigmahandbook0000pyzd_n9l4|author= Thomas Pyzdek| coauthor= Paul Keller| |publisher= Tata Mcgraw Hill Education 2010|ISBN= 9780071070843}}</ref> ജനറൽ ഇലക്ട്രിക് കമ്പനിയും മോട്ടോറോളയും സികിസ് സിഗ്മയിലൂടെ പ്രവർത്തനനിലവാരം അനേകമടങ്ങ് മെച്ചപ്പെടുത്തിയതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite book|title= The Six Sigma Way How GE Motorola and Other Top Companies are Honing their Performance|edition= 1|author= Peter Pande|coauthor= Robert Neuman|coauthor= Roland Cavanagh|publisher= Tata Mcgraw Hill Education|year= 2003}}</ref> പ്രായോഗികബുദ്ധിയോടെ ഒരു നടപടിക്രമത്തെ സമഗ്രമായി പഠിച്ചും അപഗ്രഥിച്ചും, പിഴവുകളിണ്ടാകാനിടയുളള കാര്യകാരണങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി കണ്ടറിഞ്ഞ് വേണ്ട കരുതൽ നടപടികളെടുത്തും സിക്സ് സിഗ്മ നിലവാരമുളള നടപടിക്രമം നടപ്പിലാക്കാമെന്നതിന് ഉത്തമോദാഹരണമാണ് മുംബായ് നഗരത്തിലെ പലയിടങ്ങളിലും മുറതെറ്റാതെ ഉച്ചഭക്ഷണമെത്തിക്കുന്ന '''[[ഡബ്ബാവാല|ഡബ്ബാവാലകളുടെ]]''' കാര്യക്ഷമത. === അടിസ്ഥാന തത്ത്വങ്ങൾ === കാല്പനികമായ ഒന്നും തന്നെ സിക്സ് സിഗ്മ പദ്ധതിയിലില്ല. [[സ്ഥിതിഗണിതം| സ്ഥിതിഗണിതത്തിലെ]] പ്രമാണങ്ങളാണ് സിക്സ് സിഗ്മയുടെ സെദ്ധാന്തിക അടിസ്ഥാനം<ref>{{cite book|title=Basic Statistics|url=https://archive.org/details/basicstatisticst0000kiem|author=Mark Kiemele|coauthor=S.R Schmidt|coauthor=R.J. Berdine|publisher=Air Academy Press|edition=4|year=1999|ISBN=1-880156-06-7}}</ref>. ഒരു പ്രക്രിയയെപ്പറ്റിയുളള ആവശ്യമായ എല്ലാ വിവരങ്ങളും (data)ശേഖരിക്കുകയും അവയെ വേണ്ടപോലെ അപഗ്രഥിച്ച് , ആ നിഗമനങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്താനുളള പ്രായോഗിക മാർഗ്ഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയുമാണ് സിക്സ് സിഗ്മ പദ്ധതിയിലൂടെ ചെയ്യുന്നത്. വസ്തുസ്ഥിതികളിൽ അധിഷ്ടിതമായ പ്രശ്നപരിഹാരമാർഗ്ഗമാണ് (Data driven problem solving). [[ക്രമാനുസരണ വിതരണതരീതി |ക്രമാനുസരണ വിതരണതരീതിയുടെ]] (Normal Distribution ) അപഗ്രഥനത്തിനായി ഉപയോഗപ്പെടുന്ന മൂല്യമാണ് [[വ്യതിയാന നിലവാരം]] (standard deviation). σ എന്ന ഗ്രീക്ക് അക്ഷരമാണ് ഇത് കുറിപ്പിടാനായി ഉപയോഗിക്കാറ്. ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യത്തിൽ (Target Value) നിന്ന് എന്തുമാത്രം വ്യതിയാനം ഉണ്ടെന്നതിന്റെ കണക്കെടുപ്പാണ് ഇത്. ഈ വ്യതിയാനം ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യത്തിൽ നിന്ന് കൂടുതലോ കുറവോ ആകാം. വ്യതിയാനം (variation) എത്ര കണ്ട് കുറക്കുന്നുവോ അത്ര കണ്ട് പ്രക്രിയ മെച്ചപ്പെടുന്നു. ====സിഗ്മ അളവുകോൽ പിഴവുകളുടെ കണക്കെടുപ്പ് ==== [[File:ക്രമാനുസരണവിതരണം.png|thumb|ക്രമാനുസരണ വിതരണം]] വളരെ ലളിതമായി പറയുകയാണെങ്കിൽ സിഗ്മ അളവുകോൽ പിഴവുകളുടെ കണക്കെടുപ്പാണ്. ഒരു പ്രത്യേക നടപടിക്രമത്തിലൂടെ ഒരു മില്യൺ (പത്തു ലക്ഷം) ഉരുപ്പടികൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുകയാണെന്നു വെക്കുക. ഇവ മുഴുവനായും കുറ്റമറ്റതാകാനിടയില്ല. അതിൽ എത്രയെണ്ണം ന്യുനതകളുളളവയായിരിക്കും എന്നതിന്റെ സൂചികയാണ് Z മൂല്യം അഥവാ സിഗ്മ നിലവാരം. ഒരു മില്യൺ ഉരുപ്പടികളിൽ കേടുളളവാ അഥവാ DPMO, ( Defects Per Million Opportunities ) എത്രയെന്ന് ഇതിൽ നിന്നു മനസ്സിലാക്കാം. സിഗ്മ മൂല്യം ഒന്നിൽ താഴേയുമാവാം, ആറിനു മുകളിലുമാവാം. [[പി-മൂല്യം (സ്ഥിതിവിവരഗണിതം)|പി-മൂല്യവുമായി]] DPMO ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. {| class="wikitable" |- !Z മൂല്യം !!DPMO: കേടുളളവ!! കേടുളളവ %!!നല്ലവ% |- |1σ ||691,462||69||31 |- |2σ || 308,537 || 31||69 |- |3σ || 66,807 || 6.7||93.3 |- |4σ|| 6210||0.62||99.38 |- |5σ||233||0.023||99.977 |- |6σ|| 3.4||0.00034||99.99966 |- |7σ ||0.019||0.0000019||99.9999981 |} ==== ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യം (Target Value) ==== ഉത്പന്നത്തിന്റെ, കൃത്യമായി അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്താവുന്ന സവിശേഷതകളിലൊന്നായിരിക്കും ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യം. ഇത്, നീളമോ,തൂക്കമോ, സമയമോ, എണ്ണമോ എന്തുമാകാം. പൊതുവായി ഗ്രീക്ക് അക്ഷരമായ μ (മ്യൂ) ആണ് ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യം സൂചിപ്പിക്കാനായി ഉപയോഗിക്കാറ്. ==== സഹിഷ്ണുതാ നിലവാരം , (Tolerance level) ==== നിർണ്ണായകമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യത്തിൽ ഒരു തരത്തിലുളള നീക്കുപോക്കും അനുവദനീയമായിരിക്കില്ല. ഉദാഹരണത്തിന് പരീക്ഷ 10 മണിക്ക് ആരംഭിക്കുമെന്നു പറഞ്ഞാൽ അത് അങ്ങനെ തന്നെ ആയിരിക്കണം. ഇത് സഹിഷ്ണുത തീരെയില്ലാത്ത (zero tolerance) പ്രക്രിയയാണ്. എന്നാൽ, പ്രഭാതപത്രം വീട്ടിലെത്തുന്ന സമയത്തിന് അത്ര കൃത്യത ഉണ്ടായെന്നു വരില്ല. ഇത് വളരെയധികം സഹനശേഷിയുളള പ്രക്രിയയാണ്. ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യത്തിൽ നിന്ന് എത്ര കണ്ട് ഇളവ് സഹിക്കാനാവും എന്നതിനെയാണ് സഹിഷ്ണത നിലവാരം ( tolerance level) എന്ന പദം കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഇത് കൃത്യമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നവയാണ് നിർദ്ധാരിത പരിധികൾ അഥവാ specification limits. ==== നിർദ്ധാരിത പരിധികൾ ( Specification Limits, SL) ==== ഒരു ഉരുപ്പടിക്ക് സഹിക്കാവുന്ന ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളുടെ പരിധിയാണ് നിർദ്ധാരിത പരിധികൾ. ഏറ്റവും കൂടിയ ഉദ്ദിഷ്ടമൂല്യമാണ് അധികനിർദ്ധാരിത പരിധി (Upper Specification Limit, USL), ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് ന്യുനനിർദ്ധാരിത പരിധിയും (Lower specification Limit, LSL). μ±SL എന്നാണ് ഇത് കുറിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇവ എത്ര കണിശമായിരിക്കണമെന്നത് പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളനുസരിച്ചിരിക്കും. ====ഹ്രസ്വ കാല, ദീർഘകാല സിഗ്മ മൂല്യങ്ങൾ ( Short term and Long term Sigma ) ==== ഒരു പ്രക്രിയയുടെ ഹ്രസ്വകാല സിഗ്മക്കും ദീർഘകാല സിഗ്മക്കും അതിന്റേതായ പ്രസക്തിയുണ്ട്.ഇവ കണക്കാക്കുന്നതിന് ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്ന സമവാക്യങ്ങൾ തന്നെ ഇവയുടെ പ്രാധാന്യത്തേയും ഏറെക്കുറെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഹ്രസ്വകാല സിഗ്മ കണക്കാക്കാ ഒരു ചെറിയ സാംപിളിൻറെ സ്റ്റാൻഡേഡ് ഡീവിയേഷ കണക്കിലെടുത്താൽ മതി. നേരെ മറിച്ച് ദീർ ഘകാല സിഗ്മക്ക് മുഴുവൻ പോപുലേഷൻറേയും സ്റ്റാൻഡേഡ് ഡീവിയേഷൻ കണക്കിലെടുക്കണം. Z (ഹ്രസ്വകാലം) = (SL-Target)/S (std. deviation of sample) Z (ദീർഘകാലം) = (SL - Mean)/σ(std deviation of population) ==== സിഗ്മ വ്യതിയാനം ( Sigma Shift) ==== ==== പേരിൻറെ പ്രസക്തി ==== മുകളിലത്തെ പട്ടികയും ക്രമാനുസരണരേഖാചിത്രവും ഒരു കാര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. വ്യതിയാനം (variation)കഴിയുന്നത്ര കുറക്കുകയാണെങ്കിൽ,ക്രമാനുസരണരേഖാചിത്രത്തിന്റെ പരപ്പ് ( distribution) കുറയുകയും കൂടുതൽ ഉരുപ്പടികൾ നിർദ്ധാരിത പരിധികൾക്കിടയിലായി ഒതുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ 99.99966% സാഫല്യം,അതായത് 6 സിഗ്മ കാര്യക്ഷമത സുനിശ്ചിതമാക്കാം. === ഡിമയ്ക് (DMAIC) പദ്ധതി === വളരെ നന്നായി രൂപകല്പന ചെയ്ത പ്രക്രിയയും കാലക്രമേണ, മുറപ്രകാരമുളള വേണ്ട കരുത നടപടികൾ എടുത്തില്ലെങ്കിൽ അധഃപതിക്കാറുണ്ട്. ഡിമയ്ക് ഇത്തരം പ്രക്രിയകളുടെ കാര്യക്ഷമത വീണ്ടെടുക്കാനുളള പദ്ധതിയാണ്. DMAIC എന്നത് Define, Measure, Analyze, Improve Control എന്നീ അഞ്ചു പദങ്ങളുടെ ആദ്യാക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്നുണ്ടായതാണ്. നിർവചിക്കുക (Define), അളക്കുക (Measure), അപഗ്രഥിക്കുക (Analyze), മെച്ചപ്പെടുത്തുക (Improve) ,നിയന്ത്രിക്കുക (Control) എന്നിങ്ങനെ അഞ്ചു ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ പദ്ധതി കടന്നു പോകുന്നത്. ==== പ്രശ്ന നിർവചനം (Define) ==== തക്കതായ പരിഹാരം നടപ്പാക്കണമെങ്കിൽ പ്രശ്നമെന്തെന്ന് വ്യക്തമായും സൂക്ഷ്മമായും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ടത് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. തത്പരകക്ഷികളുടെ കൂടിയാലോചനയിലൂടെയാണ് മിക്കപ്പോഴും പ്രശ്നം നിർവചിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രശ്നത്തിന്റെ പരിധിക്കകത്തും പുറത്തും കിടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളേയും ( in scope and Out of scope) പ്രത്യേകം വേർതിരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പ്രക്രിയയിലൂടെ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഉരുപ്പടിയുടെ ഗുണമേന്മക്ക് അനിവാര്യമായ സവിശേഷതകളും ( Critical to Quality, CTQ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരാണ് പൊതുവേ ഉപയോഗിക്കാറ്.) പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദിഷ്ടലക്ഷ്യവും നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നു. ==== അളവെടുപ്പ് ( Measure) ==== ഗുണമേന്മക്ക് അനിവാര്യമായ സവിശേഷതകളിലെ പിഴവുകളെന്താണെന്ന് കണ്ടുപിടിക്കുക, അവ എങ്ങനെ അളക്കാമെന്നു തീരുമാനിക്കുക, അതിനാവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങളുടെ കൃത്യതയും സൂക്ഷ്മതയും പരിശോധിക്കുക. ====അപഗ്രഥിക്കുക ( Analyze) ==== പിഴവുകൾ (Y) എങ്ങനെ, എവിടെ, എപ്പോഴാണ് സംഭവിക്കുന്നതെന്ന് കണ്ടെത്തുക. മൂലകാരണങ്ങൾ(Xs) കണ്ടെത്താനായി ഇതു സഹായകമാകുന്നു. ==== മെച്ചപ്പെടുത്തുക (Improve) ==== പിഴവുകളും അവക്കിടയാക്കുന്ന കാരണങ്ങളും തമ്മിലുളള ബന്ധം [Y = f(x₁,(x₂,(x₃....)] കണ്ടത്തുക വഴി മെച്ചപ്പെടുത്താനുളള വഴികൾ പലതും തുറന്നു കിട്ടുന്നു. കാരണങ്ങളൊഴിവാക്കി പ്രക്രിയ മെച്ചപ്പെടുത്തുക. പുതിയ പ്രക്രിയയെ വിലയിരുത്തുക ==== നിയന്ത്രണാധീനമാക്കുക (Control) ==== പുതുതായി മെച്ചപ്പെടുത്തിയെടുത്ത പ്രക്രിയ നിലനിറുത്താനുളള കരുതൽ നടപടികളെടുക്കുക. ഈ ഘട്ടത്തിൽ Control Charts ഏറെ പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. പ്രക്രിയയിൽ ഉളളതോ വരാനിരിക്കുന്നതോ ആയ വ്യതിയാനങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് ശ്രദ്ധയിൽ കൊണ്ടുവരാനാകും. === ഡിഎംഎഡിഒവി (DMADOV) പദ്ധതി === യാതൊരു അപാകതകളുമില്ലാതെ, പുതിയതായി ഒരു ഉത്പന്നം ആവിഷ്കരിച്ചെടുക്കുന്ന പദ്ധതിയാണ് ഇത്. Define( നിർവചിക്കുക), Measure( അളക്കുക), Analyze (അപഗ്രഥിക്കുക), Design (രുപകല്പന ചെയ്യുക), Optimize (വ്യത്യസ്ത ഉപാധികളെ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ യോജിപ്പിച്ച് ക്രമീകരിക്കുക ), Validate or Verify( സ്ഥിരീകരിക്കുക) എന്നിങ്ങനെ ഇതിന് ആറു ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യത്തെ മൂന്നു പടവുകളും ഡിമയ്ക്കിൽ ഉളളവതന്നേയാണ് ==== രുപകല്പന ചെയ്യുക (Design) ==== ഉരുപ്പടി, ഉപഘടകങ്ങളടക്കം ഉത്പാദിപ്പിക്കാനായുളള സമ്പൂർണ്ണരൂപരേഖ തയ്യാറാക്കുക. ആദ്യമാതൃകകൾ തയ്യാറാക്കി വേണ്ട ഭേദഗതികൾ വരുത്തുക. ==== അനുകൂലവുമായ വിധത്തിൽ ക്രമീകരിക്കുക (Optimize) ==== പലപ്പോഴും പരസ്പര വിരുദ്ധങ്ങളായ അനിവാര്യ സവിശേഷതകളെയോ നടപടിക്രമങ്ങളേയോ, ഏറ്റവും ഗുണകരമായ വിധത്തിൽ ക്രമീകരിച്ച് യോജിപ്പിക്കേണ്ടിവരും. അങ്ങനെ ഏറ്റവും അനുയോജ്യവും അനുകൂലവുമായ അവസ്ഥ കണ്ടെത്തുക. ==== സ്ഥിരീകരിക്കുക(Verify ) ==== ചെറിയ തോതിലുളള ഉത്പാദനത്തിലൂടെ രൂപരേഖ ശരിയെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കുക. === സിക്സ് സിഗ്മ പണിപ്പെട്ടി ( Six Sigma Toolbox) === പലതലങ്ങളിലുളള,അതിസങ്കീർണ്ണമായ സാങ്കേതിക നടപടിക്രമങ്ങളിലൂടെയാണ് ഉത്പന്നങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. അത്തരം നടപടിക്രമങ്ങളെ ലഘുഘടകങ്ങളായി പിരിച്ച് പ്രശ്ന പരിഹാരം എളുപ്പമാക്കാൻ പണിയായുധങ്ങൾ ഉപകരിക്കുന്നു. സിക്സ് സിഗ്മ പിഴവുകളുടെ അളവുകോലാണെന്നിരിക്കേ, അളവെടുക്കൽ (measurment), ഈ സമീപനത്തിലെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പണിയായുധമാണ്. G R&R എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പണിയായുധം അളവെടുപ്പിന്റെ കണിശതയും സൂക്ഷ്മതയും നിശ്ചിതമാക്കുന്നു. കൂലങ്കഷമായ കൂടിയാലോചനകൾ ( Brainstorming sessions),അത്യന്താപേക്ഷിതമായ സവിശേഷതകൾ കണ്ടെത്താനുളള പരേറ്റോ ചാർട്ടുകൾ(Pareto Charts),ഹിസ്റ്റോഗ്രാമുകൾ (histograms),ഫിഷ്ബോൺ അഥവാ ഇഷികാവാ ഡയഗ്രം എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാര്യകാരണ രേഖാചിത്രം (Fishbone diagram),പ്രക്രിയയുടെ, തുടക്കം മുതൽ അവസാനം വരെയുളള പടവുകളുടെ ക്രമാനുഗതമായ രേഖ( Process map അഥവാ Flowm charts),ഒന്നോടൊന്നു ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്ന രണ്ടു മൂല്യങ്ങളിലുണ്ടാവുന്ന മാറ്റങ്ങൾ എടുത്തു കാണിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ (Scatter plots), എന്നിങ്ങനെ പണിയായുധങ്ങൾ പലതരത്തിലും വിധത്തിലും ലഭ്യമാണെങ്കിലും എല്ലാം, എല്ലായ്പോഴും ആവശ്യമായെന്നു വരില്ല. അടിസ്ഥാനപരമായി വളരെ പ്രയോജനപ്രദമാകുന്നവയാണ് കാര്യകാരണ രേഖാചിത്രവും പ്രോസ്സസ്സ് മാപ്പും. ==== അളവെടുപ്പിന്റെ കണിശതയും സൂക്ഷ്മതയും G R&R ==== ഉദ്ദിഷ്ഠമൂല്യവുമായി ഒത്തുനോക്കിയിട്ടാണ് പിഴവുകളുണ്ടെന്നു പറയുന്നത്. ഒത്തുനോക്കൽ വെറുതെയൊരു അവലോകനമല്ല, സൂക്ഷ്മവും കണിശവുമായ അളവെടുപ്പാണ്. അതുകൊണ്ട് ഏറ്റവും ആദ്യം അളവെടുപ്പ് പ്രക്രിയ കിറുകൃത്യമാണെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തണം. സിക്സ് സിഗ്മയുടെ പദാവലിയിൽ ഇത് ജി ആർ അന്ഡ് ആർ (G R&R) എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന Gage Repetition and Reproducibility ആണ്. അളവെടുപ്പു പ്രക്രിയയിൽ മുഖ്യമായും രണ്ടു ഘടകങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് അളവെടുക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണം, രണ്ടാമത് അളവെടുക്കുന്നയാൾ. ഉദാഹരണത്തിന് കിലോഗ്രാം ഭാരക്കട്ടിക്ക് തേയ്മാനം സംഭവിച്ചെന്നിരിക്കാം, ത്രാസ് ശരിയല്ലെന്നും വരാം, ഇനി ത്രാസും, ഭാരങ്ങളും കണിശമായിരുന്നാലും, ത്രാസു പിടിക്കുന്ന തീതിയനുസരിച്ച് തൂക്കത്തിന് വളരെയേറെ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളുണ്ടാകുയുമാകാം. ഇത്തരം പിഴവുകളെല്ലാം ഒഴിവാക്കിയാലേ അളവെടുപ്പ് കിറുകൃത്യമാണെന്ന് ഉറപ്പു വരുത്താനാകൂ. ഇതിന്റെ അനിവാര്യമായ ഭാഗമാണ് G R&R. ഒരേ ഉപകരണമുപയോഗിച്ച് ഒരാൾ തന്നെ ഒരേ ഉരുപ്പടിയെ പല തവണ അളക്കുന്നതിലൂടെ ആവർത്തനക്ഷമതയിലെ (Repeatability) ന്യുനതകളും, അതേ ഉപകരണമുപയോഗിച്ച് പലപേർ അതേ ഉരുപ്പടിയെ അളക്കുന്നതിലൂടെ പുനരുത്പാദനക്ഷമതയിലെ(Reproducibility)കോട്ടങ്ങളും കണ്ടെത്തി നിവാരണം ചെയ്യുകയാണ് ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം. ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട മറ്റൊരു സംഗതി അളവുകോൽ എത്ര സൂക്ഷ്മമായിരിക്കണം എന്നതാണ്. അതായത് വ്യവഛേദം ( Resolution) എന്തായിരിക്കണം. ഒരു നടപടിക്രമത്തിലെ 0.001 വ്യതിയാനം കൃത്യമായി അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്തണമെങ്കിൽ അളവുകോലിന് 0.0001 വ്യതിയാനം അളക്കാനാകണം. ==== ഇഷികാവാ രേഖാചിത്രം ==== .സങ്കീർണ്ണമായ സാങ്കേതിക പ്രക്രിയകളിൽ പിഴവു പറ്റുന്നതിനുളള കാരണം സൂക്ഷ്മമായി കണ്ടെത്താനുളള എളുപ്പ വഴിയാണ് ഇഷികാവാ രേഖാചിത്രം. ഇത് ശരിക്കും ഒരു കാര്യകാരണ രേഖാചിത്രമാണ്.പൊതുവേ ആറിനങ്ങളിലാണ് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാറ്, ഇവക്ക് തനതായ ഉൾപ്പിരിവുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കാനുളള സാധ്യതയുണ്ട്. ഓരോ നടപടിക്രമത്തിനും അതിൻറേതായ പ്രത്യേകതകൾ ഉണ്ടാവുമെന്നിരിക്കേ, ഇനങ്ങളിലും മാറ്റങ്ങൾ വരും. ഇവിടെ കാണിച്ചിട്ടുളളത് ഒരു സഹായചിത്രം മാത്രമാണ്. [[File:Ishikawa_Diagram.png| 200px|thumb|]] ‎ ==== പ്രോസസ്സ് മാപ് ==== [[File:Flow Chart symbols.png|thumb|right| ]] ഒരു പ്രക്രിയയുടെ തുടക്കം മുതൽ അവസാനം വരെയുളള സകല പടവുകളം ഉൾക്കൊളളുന്ന സമഗ്ര രൂപരേഖയാണ്. തെറ്റിദ്ധാരണകൾ ഒഴിവാക്കാനായി ആഗോള അംഗീകാരമുളള ചിഹ്നങ്ങളുപയോഗിച്ചാണ് പ്രോസസ്സ് മാപ്പ് തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഏതു പടവിലാണ് പിഴവുകളുണ്ടാകുന്നതെന്ന് കൃത്യമായി കണ്ടുപിടിക്കാനും അനാവശ്യമായ പടവുകൾ ഒഴിവാക്കാനും സഹായകമാകുന്നു. ====പരാജയസാധ്യതകളും കരുതൽ നടപടികളും (FMEA) ==== ഒരു നടപടിക്രമം ഏതെല്ലാം തരത്തിൽ പരാജയപ്പെടാം, അതുമൂലമുണ്ടാവുന്ന ഭവിഷ്യത്തുക്കളെന്തൊക്കേയാവാം ഇവയൊക്കെ മുൻകൂട്ടി വിഭാവനം ചെയ്ത് തക്കതായ കരുതൽ നടപടികളെടുക്കേണ്ടത് സിക്സ് സിഗ്മ സമീപനത്തിലെ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത പടവാണ്. FMEA ( Failure Mode and Effect Analysis) എന്നാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ പരാജയസാധ്യതകളും, അവയുടെ രൂക്ഷതയും, സംഭാവ്യതയും ഭവിഷ്യത്തുക്കളും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ==== Control Charts==== ==== മിനിടാബ്==== സിക്സ്സിഗ്മ സമീപനത്തിനാവശ്യമായ എല്ലാ പണിയായുധങ്ങളും ഭംഗിയായി ഒരുക്കിവെച്ചിരിക്കുന്ന സോഫ്റ്റ് വെയർ പാക്കേജാണ് മിനിടാബ് <ref>{{Cite web |url=http://www.minitab.com/en-US/default.aspx |title=Minitab Official Website |access-date=2013-02-12 |archive-date=2013-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130217070750/http://www.minitab.com/en-US/default.aspx |url-status=dead }}</ref>. ഉപയോക്താവിന് വളരെ പെട്ടെന്ന് പഠിച്ചെടുക്കാവുന്ന സൌകര്യപ്രദമായ സോഫ്റ്റ് വെയറാണ് മിനിടാബ്. <ref>{{cite book| title= Specifications of Six SIGMA Statistics with Excel and Minitab [With CDROM] |publisher= McGraw-Hill Professional Publishing|year=2007|ISBN=9780071489690}}</ref> === ലീൻ സിക്സ് സിഗ്മ(Lean Six Sigma) === പാഴ്ച്ചെലവു കുറച്ച് ഒരു പ്രക്രിയയെ കൂടുതൽ ലാഭകരമാക്കുന്ന ചിന്താധാരയാണ് ലീൻ സിക്സ് സിഗ്മ.<ref>{{cite book|title= Lean Six Sigma |publisher= Tata Mcgraw Hill Education Publication| year= 2002 |ISBN= 9780070528932}}</ref> ===ഗ്രീൻ ബെൽട്ട്, ബ്ളാക്ക് ബെൽട്ട്, മാസ്റ്റർ ബ്ളാക്ക് ബെൽട്ട് === സിക്സ് സിഗ്മ പദ്ധതിയിൽ പ്രാഥമിക പരിശീലനം നേടിയവരാണ് ഗ്രീൻ ബെൽട്ടുകാർ , കൂടുതൽ അവഗാഹമായ പഠനം നടത്തി, അതിന്റെ യോഗ്യതാ പരീക്ഷകൾ ജയിച്ചവർ ബ്ളാക്ക് ബെൽട്ട് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇവരേക്കാളും പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ് മാസ്റ്റർ ബ്ളാക്ക് ബെൽട്ടുകാർ === സിക്സ് സിഗ്മ പദാവലി === *ഹ്രസ്വ കാല Z മൂല്യം(Z short term) *ദീർഘകാല Z മൂല്യം (Z Long term) *Z മൂല്യത്തിലെ മാറ്റം (Z Shift) *Z Benchmark ===അവലംബം === <references/> [[വർഗ്ഗം: സ്ഥിതിഗണിതം]] 7zk1vmrcw27f15w2690enj28vptf9x3 0 242907 4647958 4629984 2026-07-16T13:45:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647958 wikitext text/x-wiki {{PU|Joseph Haydn}}<!-- please do not add an infobox, per [[Wikipedia:WikiProject Composers#Biographical infoboxes]]--> [[File:Joseph Haydn.jpg|thumb|250px|[[Thomas Hardy (English painter)|തോമസ് ഹാർഡി]], 1792-ൽ വരച്ച ഹൈഡന്റെ രേഖാചിത്രം]] '''ഫ്രാൻസ് ജോസഫ് ഹൈഡൻ''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|dʒ|oʊ|z|ə|f|_|ˈ|h|aɪ|d|ən}}; {{IPA-de|ˈjoːzɛf ˈhaɪdən|lang|Franz Joseph Haydn.ogg}}; 1732 മാർച്ച് 31<ref>The date is uncertain. Haydn himself told others he was born on this day (Geiringer (1982, 9); Jones (1810, 8)), but some of his family members reported 1 April instead (Geiringer). The difficulty arises from the fact that in Haydn's day official records recorded not the birth date but rather the date of baptism, which in Haydn's case was 1 April (Wyn Jones 2009, 2–3).</ref>{{spaced ndash}}1809 മേയ് 31), ഒരു [[Austria|ഓസ്ട്രിയൻ]] സംഗീതസംവിധായകനായിരുന്നു.<ref>Webster and Feder, 2001</ref> '''ജോസഫ് ഹൈഡൻ''' എന്നായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം പൊതുവിൽ അറിയാപ്പെട്ടിരുന്നത്.<ref>Although he is sometimes called "Franz Joseph Haydn", the name "Franz" was not used in the composer's lifetime and is avoided by scholars today. (Webster, James: "Haydn, Joseph", ''Grove Music Online'' ed. L. Macy (Accessed 18 January 2007), http://www.grovemusic.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516041031/http://www.grovemusic.com/ |date=2008-05-16 }}). See also [[Haydn's name]].</ref> [[Classical music era|ക്ലാസ്സിക്കൽ കാലഘട്ടത്തിലെ]] പ്രധാന സംഗീതസംവിധായകരിലൊരാളായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. "[[Symphony|സിംഫണിയുടെ]] പിതാവ്", "[[String quartet|സ്ട്രിംഗ് ക്വാർട്ടറ്റിന്റെ പിതാവ്]]" എന്നും ഈ മേഖലയിൽ നൽകിയ സംഭാവനകളാൽ ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നുണ്ട്. [[piano trio|പിയാനോ ട്രയോ]] [[sonata form|സൊണാറ്റ ഫോമിന്റെ]] പരിണാമം എന്നീ വിഷയങ്ങളിലും ഇദ്ദേഹം വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Harvnb |Rosen|1997|pp=43–54}}</ref><ref>{{cite book| first=Basil|last= Smallman | title=The Piano Trio: Its History, Technique, and Repertoire | url=https://archive.org/details/pianotrioitshist0000smal| publisher=Oxford University Press | year= 1992 |pages=[https://archive.org/details/pianotrioitshist0000smal/page/16 16]–19 |isbn=0-19-318307-2 }}</ref> ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ഇദ്ദേഹം ഓസ്ട്രിയയിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്. ധനിക കുടുംബമായിരുന്ന [[House of Esterházy|എസ്റ്റർഹേസിയുടെ]] സദസ്സിലെ സംഗീതജ്ഞനായാണ് ഇദ്ദേഹം അധിക കാലവും കഴിഞ്ഞത്. മറ്റ് സംഗീതജ്ഞരിൽ നിന്നും സംഗീതത്തിലെ പുതിയ രീതികളിൽ നിന്നും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടം വരെ ഇദ്ദേഹം വേറിട്ടാണ് നിലകൊണ്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ വാക്കുകളിൽ ഇതിനാൽ "മൗലികമായ സൃഷ്ടികളുണ്ടാക്കാൻ ഇദ്ദേഹം നിർബന്ധിതനായിരുന്നു".<ref>Haydn made the remark to his friend and biographer [[Georg August Griesinger]]; cited from English version by Vernon Gotwals (Griesinger 1963:17)</ref> At the time of his death, he was one of the most celebrated composers in Europe. സംഗീതസംവിധായകൻ എന്ന നിലയി‌ൽ പ്രസിദ്ധനായ [[Michael Haydn|മൈക്കൽ ഹൈഡന്റെയും]], [[tenor|ടെനർ]] ഗായകനായ [[Johann Evangelist Haydn|ജൊഹാൻ ഇവാഞ്ജലിസ്റ്റ് ഹൈഡന്റെയും]] സഹോദരനാണിദ്ദേഹം. ഇദ്ദേഹം [[Wolfgang Amadeus Mozart|മൊസാർട്ടിന്റെ]] സുഹൃത്തും [[Ludwig van Beethoven|ബീഥോവന്റെ]] അദ്ധ്യാപകനുമായിരുന്നു. == കുറിപ്പുകൾ == {{Reflist|2}} == അവലംബം == ;ജീവചരിത്രം സംബന്ധിച്ച സ്രോതസ്സുകൾ * {{cite book|title=Haydn: Two Contemporary Portraits|editor-last=Gotwals|editor-first=Vernon, translator and editor | place=Milwaukee | year= 1963 | publisher=University of Wisconsin Press|isbn=0-299-02791-0 | last=Dies | first=Albert Christoph | authorlink=Albert Christoph Dies | chapter=Biographical Accounts of Joseph Haydn |ref=harv }} A translation from the original German: "Biographische Nachrichten von Joseph Haydn nach mündlichen Erzählungen desselben entworfen und herausgegeben" ("Biographical accounts of Joseph Haydn, written and edited from his own spoken narratives") (1810). Camesinaische Buchhandlung, Vienna. One of the first biographies of Haydn, written on the basis of 30 interviews carried out during the composer's old age. * {{cite book |last=Finscher | first= Ludwig | year=2000|title=Joseph Haydn und seine Zeit|publisher=Laaber-Verlag |place=Laaber|isbn=3-921518-94-6 |ref=harv }} Highly detailed discussion of life and work; in German. * {{cite book|last= Geiringer |first= Karl |last2= Geiringer |first2=Irene |title= Haydn: A Creative Life in Music |url= https://archive.org/details/haydncreativelif00geir_0 |publisher=University of California | edition= 3rd |year= 1982 |isbn= 0-520-04316-2 |ref= CITEREFGeiringer1982 }} The first edition was published in 1946 with Karl Geiringer as the sole author. * {{cite book|title=Haydn: Two Contemporary Portraits|editor-last=Gotwals|editor-first=Vernon, translator and editor | place=Milwaukee | year= 1963 | publisher=University of Wisconsin Press|isbn=0-299-02791-0 | last=Griesinger| first=Georg August| authorlink=Georg August Griesinger| chapter=Biographical Notes Concerning Joseph Haydn |ref=harv }} A translation from the original German: "Biographische Notizen über Joseph Haydn" (1810). Leipzig. Like Dies's, a biography produced from interviews with the elderly Haydn. * {{cite book| last=Hadden | first=James Cuthbert | year=2010| title= Haydn|place=London|publisher=Cambridge University Press|edition=Reissue| isbn=1-108-01987-0|url = http://books.google.com/books?id=0IXbsEBrSK0C&pg=PA106|ref=harv }} * {{cite book| last=Hughes | first=Rosemary | year=1970| title= Haydn|place=New York|publisher=Farrar Strauss and Giroux|edition=Revised| isbn=0-460-02281-4 |ref=harv }} Originally published in 1950. Gives a sympathetic and witty account of Haydn's life, along with a survey of the music. *Jones, David Wyn (2009a) ''The Life of Haydn''. Oxford University Press. Focuses on biography rather than musical works; an up-to-date study benefiting from recent scholarly research on Haydn's life and times. *Jones, David Wyn (2009b) ''Oxford Composer Companions: Haydn''. Oxford University Press. A one-volume encyclopedia with detailed contributions from many Haydn scholars. * {{cite book|last=Landon | first= H.C. Robbins | year=1976–1980|title=Haydn: Chronicle and Works |url=https://archive.org/details/haydnchroniclewo0002land |place= Bloomington, IN|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-37003-5}} An extensive compilation of original sources in five volumes. * {{cite book|last= Landon |first= H. C. Robbins |authorlink= H. C. Robbins Landon | last2=Jones | first2= David Wyn |title= Haydn: His Life and Music |url= https://archive.org/details/haydnhislifemusi00land |publisher=Indiana University Press |year= 1988 |isbn= 978-0-253-37265-9 |ref=harv }} Biography chapters by Robbins Landon, excerpted from Robbins Landon (1976–1980) and rich in original source documents. Analysis and appreciation of the works by Jones. * {{cite encyclopedia | last=Larsen | first=Jens Peter | year=1980 | encyclopedia=[[New Grove Dictionary of Music and Musicians]] | title=Joseph Haydn |ref=harv }} Published separately as {{cite book | title=The New Grove: Haydn | year=1982 | publisher=Norton | place= New York | isbn=0-393-01681-1 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia | last=Webster | first=James | last2=Feder | first2=Georg | year=2001 |title=Joseph Haydn | encyclopedia=[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]] }} Published separately as a book: {{cite book | title=The New Grove Haydn| place=New York | publisher=Macmillan| year=2002| isbn=0-19-516904-2 | ref= CITEREFWebster2002 }} Careful scholarship with little subjective interpretation; covers both life and music, and includes a very detailed list of works. ;വിമർശനങ്ങളും വിശകലനങ്ങളും സംബന്ധിച്ചുള്ള സ്രോതസ്സുകൾ * {{cite book | last=Brendel | first=Alfred | author-link=Alfred Brendel | year=2001 | chapter=Does classical music have to be entirely serious? | editor-last=Margalit | editor-first=Edna| editor2-last=Margalit | editor2-first=Avishai | title=Isaiah Berlin: A Celebration | url=https://archive.org/details/isaiahberlincele00 | pages=[https://archive.org/details/isaiahberlincele00/page/193 193]–204| publisher=University of Chicago Press | place=Chicago | isbn=0-226-84096-4 |ref=harv }} On jokes in Haydn and Beethoven. * {{cite book | last=Celestini | first=Federico | year=2010 | chapter=Aspekte des Erhabenen in Haydns Spätwerk | editor-last=Celestini | editor-first=Federico | editor2-last=Dorschel | editor2-first=Andreas | title=Arbeit am Kanon | pages=16–41 | publisher=Universal Edition | place=Vienna | isbn=978-3-7024-6967-2 |ref=harv }} On the sublime in Haydn's later works; in German. * {{cite book | editor-last=Clark | editor-first=Caryl | year=2005 | title=The Cambridge Companion to Haydn | url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_x0w4 | publisher=Cambridge University Press | place=Cambridge | isbn=0-521-83347-7 }} Covers each of the genres Haydn composed in as well as stylistic and interpretive contexts and performance and reception. * {{cite book | last=Griffiths | first=Paul | year=1983 | title=The String Quartet | url=https://archive.org/details/stringquartet0000grif_u7c6 | publisher=Thames and Hudson | place=New York | isbn=0-500-01311-X }} * {{cite book | last=Hughes | first=Rosemary | year=1966 | title=Haydn String Quartets |publisher=BBC | place=London }} A brief (55 page) introduction to Haydn's string quartets. * {{cite book |last=Rosen | first=Charles | author-link=Charles Rosen |title=The classical style: Haydn, Mozart, Beethoven |url=https://archive.org/details/classicalstyleha00rose |publisher=Norton |location=New York |year=1997 |isbn=0-393-31712-9 | edition=2nd |ref=harv }} First edition published in 1971. Covers much of Haydn's output and seeks to explicate Haydn's central role in the creation of the classical style. The work has been influential, provoking both positive citation and work (e.g., Webster 1991) written in reaction. *Sisman, Elaine (1993) ''Haydn and the classical variation''. Cambridge: Harvard University Press. ISBN 0-674-38315-X. * {{cite journal |doi=10.2307/966030 |last=Sutcliffe | first=W. Dean | title=Haydn's Musical Personality | journal=The Musical Times | year=1989 | volume=130 |issue=1756 | pages=341–344 |jstor=966030 |ref=harv }} * {{cite book |last=Sutcliffe | first=W. Dean |title=Haydn, string quartets, op. 50 |url=https://archive.org/details/haydnstringquart0000sutc |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1992 |isbn=0-521-39103-2 }} Covers not just Op. 50 but also its relevance to Haydn's other output as well as his earlier quartets. * {{cite book | last=Webster | first=James | year=1991| title= Haydn's "Farewell" symphony and the idea of classical style: through-composition and cyclic integration in his instrumental music | publisher=Cambridge University Press | place=Cambridge | isbn=0-521-38520-2 |ref=harv }} This book focuses on a single work, but contains many observations and opinions about Haydn in general. </div> == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons|Joseph Haydn}}{{wikiquote}} {{EB9 Poster|Haydn, Joseph|Joseph Haydn}} * [http://www.haydn107.com Site about Haydn's symphonies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207200922/http://haydn107.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://www.worldcreation.info Site about Haydn's Creation] * [http://www.haydnfestival.at Haydn Festival Eisenstadt] * Albert Christoph Dies: (German) ''[http://www.donjuanarchiv.at/archiv/bestaende/ernestea-sezzatense/oesterreich/wien/biographische-nachrichten-von-joseph-haydn.html Biographische Nachrichten von Joseph Haydn. Wien: Camesinaische Buchhandlung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817104156/http://www.donjuanarchiv.at/archiv/bestaende/ernestea-sezzatense/oesterreich/wien/biographische-nachrichten-von-joseph-haydn.html |date=2009-08-17 }}'', 1810. * [http://www.earlymusicworld.com/id26.html Haydn's Late Oratorios: The Creation and The Seasons by Brian Robins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603205521/http://www.earlymusicworld.com/id26.html |date=2016-06-03 }} * Full text of the biography ''[http://www.gutenberg.net/etext/3788 Haydn]'' by J. Cuthbert Hadden, 1902, from [[Project Gutenberg]]. The end of book contains documentary material including a number of Haydn's letters. Alternatively scanned copy ''[http://www.archive.org/details/haydn00haddgoog Haydn]'' at archive.org. * {{worldcat id|id=lccn-n79-91193}} * [http://www.classical.net/music/comp.lst/articles/haydnfj/noroyal.html No Royal Directive: Joseph Haydn and the String Quartet] by [[Ron Drummond]] * [http://www.musicologie.org/Biographies/h/haydn.html ''musicologie.org''], with biography {{In lang|fr}} * [http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=683 'Haydn – Quartet in F minor, Op.20 No.5'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010110015/http://www.gresham.ac.uk/event.asp?PageId=45&EventId=683 |date=2007-10-10 }}, Lecture by Professor [[Roger Parker]], with the Badke Quartet, [[Gresham College]], 8 April 2008 (available for video, audio and text download). *[http://www.bachtrack.com/anniversary-200th-haydn Haydn anniversary page on Bachtrack, includes lists of live performances] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820121616/http://www.bachtrack.com/anniversary-200th-haydn |date=2014-08-20 }} === സംഗീതവും റെക്കോഡിങ്ങുകളും === * {{IMSLP|id=Haydn, Joseph}} * {{ChoralWiki|Franz Joseph Haydn}} * [http://kreusch-sheet-music.net/eng/?page=show&query=Joseph%20Haydn&order=op www.kreusch-sheet-music.net] – Free Scores by Haydn *[http://www.mutopiaproject.org/cgibin/make-table.cgi?Composer=HaydnFJ Free scores] at the [[Mutopia Project]] * {{gutenberg author| id=Haydn+Joseph | name=Joseph Haydn}} * Kunst der Fuge: [http://www.kunstderfuge.com/haydn.htm Franz Joseph Haydn – Hundreds of MIDI files] * [http://www.classicalarchives.com/haydn.html Haydn's page] at [[Classical Archives]] * [http://sounds.bl.uk/Browse.aspx?category=Classical-music&collection=Haydn Haydn Symphonies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206134307/http://sounds.bl.uk/Browse.aspx?category=Classical-music&collection=Haydn |date=2012-02-06 }} from the British Library Sound Archive * [http://www.sf-media.12hp.de/index.php?option=com_content&view=category&id=19%3Ahaydn-complete-pianosonatas&Itemid=6&layout=default&lang=en/ Complete recording of Joseph Haydns Pianosonatas on a sampled Walther Pianoforte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329184926/http://www.sf-media.12hp.de/index.php?option=com_content&view=category&id=19%3Ahaydn-complete-pianosonatas&Itemid=6&layout=default&lang=en%2F |date=2017-03-29 }} * [http://www.sf-media.12hp.de/index.php?option=com_content&view=category&id=18%3Ahaydn-complete-pianosonatas&Itemid=5&layout=default&lang=en/ Complete recording of Joseph Haydns Pianosonatas on a sampled Steinway D] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412161313/http://www.sf-media.12hp.de/index.php?option=com_content&view=category&id=18%3Ahaydn-complete-pianosonatas&Itemid=5&layout=default&lang=en%2F |date=2016-04-12 }} {{First Viennese School}} {{Haydn}} {{Authority control|VIAF=95146280|LCCN=n/79/091193|SELIBR=206792|GND=118547356}} lhpc6vlbyyuud8iwgy8jrx2z4jst4sd 0 246097 4648038 3809366 2026-07-16T16:04:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648038 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Psoriatic arthritis | Image = Psoriatic_arthritis2010.JPG | Caption = Severe psoriatic arthritis of both feet and ankles. Note the changes to the nails. | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|L|40|5|l|40}}, {{ICD10|M|07||m|05}} | ICD9 = {{ICD9|696.0}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000413 | eMedicineSubj = radio | eMedicineTopic = 578 | MeshID = D015535 }} [[inflammation|കോശജ്വലനം]] കാരണമുണ്ടാകുന്ന ഒരുതരം [[arthritis|ആർത്രൈറ്റിസ്]] (സന്ധിവേദന) ആണ് '''സോറിയാറ്റിക് ആർത്രൈറ്റിസ്''' ('''ആർത്രൈറ്റിസ് സോറിയാറ്റിക്ക''', '''ആർത്രോപതിക് സോറിയാസിസ്''', '''സോറിയാറ്റിക് അർത്രോപതി''' എന്നും ഇതിനെ വിളിക്കാറുണ്ട്)<ref name="Fitz2">{{cite book |author=Freedberg, Irwin M.; Fitzpatrick, Thomas B. |title=Fitzpatrick's dermatology in general medicine |url=https://archive.org/details/fitzpatricksderm0002unse |publisher=McGraw-Hill |location=New York |year=2003 |isbn=0-07-138076-0 |edition=6th |pages=427–436}}</ref><ref name="Andrews">{{cite book |author=James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk |title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology |publisher=Saunders |year=2005 |isbn=0-7216-2921-0 |edition=10th |page=194}}</ref> [[psoriasis|സോറിയാസിസ്]] എന്ന ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതരം ത്വക്ക് രോഗമുള്ള 30% ആൾക്കാരിൽ ഈ അസുഖം കാണപ്പെടാറുണ്ട്.<ref>{{Cite document | publisher = [[National Psoriasis Foundation]] | title = About psoriatic arthritis | accessdate = 2008-08-31 | url = http://www.psoriasis.org/about/psa/ | postscript = <!--None-->}}</ref> ==രോഗലക്ഷണങ്ങൾ== സോറിയാറ്റിക് ആർത്രൈറ്റിസ് ഉള്ളവർ സാധാരണ രോഗസംബന്ധമായി പറയുന്ന വിവരങ്ങൾ (symptoms):<ref name="pmid20015187">{{cite journal |author=Amherd-Hoekstra A, Näher H, Lorenz HM, Enk AH|title=Psoriatic arthritis: a review. |journal=Journal of the German Society of Dermatology|volume=8 |issue=5 |pages=332–9 |year=2010 |month=May |pmid=20015187 }}</ref> * വേദന, വീക്കം, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നോ ഒന്നിലധികമോ സന്ധികൾ അനക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് (stiffness). * സന്ധികൾക്ക് ചുവപ്പുനിറമോ തൊടുമ്പോൾ ചൂടോ അനുഭവപ്പെടൽ. * കൈകാൽ വിരലുകൾ സോസേജ് പോലെ വീങ്ങുക ([[dactylitis|ഡാക്റ്റൈലൈറ്റിസ്]] എന്നാണ് ഇതിനു പറയുന്നത്). * പാദത്തിലും കാൽക്കുഴയ്ക്കും വേദന. അച്ചിലിസ് ടെൺഡണിനെ ബാധിക്കുന്ന [[tendinitis|ടെൺഡിനൈറ്റ്സി]] (ടെൺഡണിന്റെ കോശജ്വലനം). കാൽപ്പത്തിയെ ബാധിക്കുന്ന കോശജ്വലനം ([[Plantar fasciitis|പ്ലാന്റാർ ഫേഷിയൈറ്റിസ്]]). * നഖങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ. നഖത്തിൽ കുഴിവുണ്ടാകുകയോ നഖം ഇളകുകയോ ചെയ്യുക. * നട്ടെല്ലിന്റെ താഴെയറ്റത്തിനടുത്തുള്ള [[Sacrum|സേക്രം]] എന്ന ഭാഗ‌ത്തിനടുത്തുള്ള വേദന. വിശ്രമിച്ചാലും മാറാത്തതും ദിവസങ്ങളോ ആഴ്ച്ചകളോ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നതുമായ ക്ഷീണവും പരാതിയായി രോഗികൾ പറയാറുണ്ട്. സോറിയാറ്റിക് ആർത്രറ്റിസ് രൂക്ഷമാകാതെ കാണപ്പെടാമെങ്കിലും ചിലപ്പോൾ സന്ധിക്ക് വലിയ നാശമുണ്ടാക്കുന്ന അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് മാറാറുണ്ട്. ഇടയ്ക്കിടെ അസുഖം മൂർച്ഛിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഒരിടവേളയിൽ ആശ്വാസം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് സാധാരണമാണ്. നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന കോശജ്വലനം സന്ധികൾക്ക് നാശമുണ്ടാക്കുമെന്നതിനാൽ രോഗത്തിന്റെ ആദ്യ ദശയിൽ തന്നെ അസുഖം കണ്ടുപിടിക്കുകയും അസുഖത്തിന്റെ വികാസം മന്ദഗതിയിലാക്കുകയോ തടയുകയോ ചെയ്യുന്ന ചികിത്സ ആരംഭിക്കേണ്ടതുണ്ട്. <ref name="pmid20461787">{{cite journal |author=Farragher TM, Lunt M, Plant D, Bunn DK, Barton A, Symmons DP|title=Benefit of early treatment in inflammatory polyarthritis patients with anti-cyclic citrullinated peptide antibodies versus those without antibodies. |journal=Ann. Rheum. Dis. |volume=62 |issue=5 |pages=664–75 |year=2010 |month=May |pmid=20461787 |pmc=2962800|doi=10.1002/acr.20207 }}</ref> == ചികിത്സകൾ == [[inflammation|കോശജ്വലനമാണ്]] ഈ രോഗത്തിലെ അടിസ്ഥാനപ്രക്രീയ. ചികിത്സകൾ [[inflammation|കോശജ്വലനം]] കുറയ്ക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയുമാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. രൂക്ഷമല്ലാത്ത കേസുകളിൽ എൻ.എസ്.എ.ഐ.ഡി. മരുന്നുകൾ മാത്രം ഉപയോഗിച്ചാൽ മതിയാകും. അടുത്തകാലത്തായുള്ള പ്രവണത [[Disease-modifying antirheumatic drug|അസുഖത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുന്ന ആന്റീ റൂമാറ്റിക് മരുന്നുകളോ]] [[biological response modifier|ബയോളജിക് റെസ്പോൺസ് മോഡിഫയർ]] എന്ന വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട മരുന്നുകളോ ആദ്യം തന്നെ നൽകുക എന്നതാണ്. സന്ധികൾക്ക് സുഖപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കാ‌ത്ത മാറ്റങ്ങൾ വരുന്നതു തടയുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.psoriasis.org നാഷണൽ സോറിയാസിസ് ഫൗണ്ടേഷൻ] *[http://www.arthritis.org/disease-center.php?disease_id=21 ആർത്രൈറ്റിസ് ഫൗണ്ടേഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070914004840/http://www.arthritis.org/disease-center.php?disease_id=21 |date=2007-09-14 }} [[വർഗ്ഗം:ശരീരശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:രോഗങ്ങൾ]] 37dc027hpa6r8fodqnvexv1dk2gybto 0 254420 4648098 3627145 2026-07-16T17:42:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648098 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Oxilofrine}} {{Drugbox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 458614308 | IUPAC_name = (1''S*'',2''R*'')-(±)-4-(1-Hydroxy-2-methylamino-propyl)phenol | image = Oxilofrin Structural Formulae V.1.svg | width = 250px <!--Clinical data--> | tradename = | pregnancy_AU = <!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --> | pregnancy_US = <!-- A / B / C / D / X --> | pregnancy_category = | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--> | legal_CA = <!-- Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --> | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, or Class A, B, C --> | legal_US = <!-- OTC / Rx-only / Schedule I, II, III, IV, V --> | legal_status = Uncontrolled | routes_of_administration = <!--Pharmacokinetic data--> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | elimination_half-life = | excretion = <!--Identifiers--> | CAS_number_Ref = {{cascite|changed|??}} | CAS_number = 365-26-4 | ATC_prefix = none | ATC_suffix = | ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEMBL = 30400 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C10H15NO2/c1-7(11-2)10(13)8-3-5-9(12)6-4-8/h3-7,10-13H,1-2H3 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = OXFGTKPPFSCSMA-UHFFFAOYSA-N | PubChem = 9701 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 9320 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = F49638UBDR | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D08314 <!--Chemical data--> | C=10 | H=15 | N=1 | O=2 | molecular_weight = 181.23 g/mol }} നിരോധിത മരുന്നുകളുടെ പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയ ഒരു മരുന്നാണ് '''ഓക്സിലോഫ്രിൻ'''(മീതൈൽസൈനെഫ്രീൻ ഹൈഡ്രോക്സി എഫ്രീൻ ഓക്സിഎഫ്രീൻ methylsynephrine, 4-HMP). കുറഞ്ഞ രക്തസമ്മർദത്തിനുള്ള ചികിത്സക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഈ മരുന്നിന് ശരീരത്തിൽ "അഡ്രിനാലിൻ" എന്ന ഹോർമോണിന്റെ ഉൽപ്പാദനം പെട്ടെന്ന് ഉയർത്താൻ കഴിയും. ഇതുവഴി ഹൃദയമിടിപ്പ്, രക്തത്തിലെ ഓക്സിജന്റെ അളവ് എന്നിവ വർധിക്കും. <ref> {{cite book | last1 = Fourcroy | first1 = Jean L. | title = Pharmacology, doping and sports: a scientific guide for athletes, coaches, physicians, scientists and administrators | url = https://archive.org/details/pharmacologydopi0000unse | publisher = Taylor & Francis | year = 2008 | accessdate = 2011-11-14 | isbn = 978-0-415-42845-3}}</ref> ==നിരോധനം== ഉയർന്ന കായികശേഷി ലഭിക്കുന്നതിനാൽയി കായികതാരങ്ങൾ ഇതുപയോഗിക്കുന്നതിനായി കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന് വേൾഡ് ആൻഡ് ഡോപ്പിങ് ഏജൻസി (ഡബ്ല്യു.എ.ഡി.എ) ഇതിനെ നിരോധിത മരുന്നുകളുടെ പട്ടികയിൽ പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://list.wada-ama.org/prohibited-in-competition/prohibited-substances/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-07-16 |archive-date=2013-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702155110/http://list.wada-ama.org/prohibited-in-competition/prohibited-substances/ |url-status=dead }}</ref>. ചില ആഹാരപദാർത്ഥങ്ങളിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഒരു ഘടകമാണ് ഇത്.<ref>{{cite news|url=http://velonews.competitor.com/2010/04/news/oliveira-suspended-for-two-years_111571| title=Oliveira suspended for two years|date=2010-04-13|author=Charles Pelkey|publisher=Velonews}}</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:നിരോധിക്കപ്പെട്ട മരുന്നുകൾ]] 32ui0u7eacenpkpm4zlufw0xxtknp9o 0 259405 4648197 3987561 2026-07-17T05:46:26Z Saul0fTarsus 6737 4648197 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">പലസ്തീൻ നാഷണൽ അതോറിറ്റി<br /> <small>(ഔദ്യോഗികമായി '[[State of Palestine|സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് പലസ്തീൻ]]' )</small></span> | native_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>السلطة الفلسطينية</big><br/>''As-Sulṭah Al-Filasṭīniyyah''</span> | common_name = പലസ്തീൻ | image_flag = Flag of Palestine.svg | image_coat = Coat of arms of the Palestinian National Authority.svg | symbol_type = മുദ്ര | image_map = Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg | map_caption = ഫലസ്തീൻ അതോറിറ്റിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ കാണിക്കുന്ന ഭൂപടം<br/>(സംയുക്ത നിയന്ത്രണം ഉള്ളവ ഉൾപ്പടെ) (red<!--not identified on image: within Areas A and B-->) as of 2006. | national_anthem = ''[[Fida'i]]''<!--<br/><center>The following was Palestine's -previous- anthem: [[File:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center>--> | admin_center = [[Ramallah|റമല്ല]] {{small|([[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]])}}<br/>{{nowrap|{{small|[[ജറുസലേം]] <br/>{{raise|0.2em|(പ്രഖ്യാപിത തലസ്ഥാനം.)}}}}{{lower|0.2em|<ref name="Ref_a">The [[Palestinian law]], approved by the PLC in May 2002, states in article 3 that "Jerusalem is the Capital of Palestine". [[Ramallah]] serves as the administrative capital and the location of government institutions and representative offices of Australia, Brazil, Canada, Colombia, the Czech Republic, Denmark, Finland, Germany, Malta, the Netherlands, South Africa and Switzerland ([[Foreign relations of the Palestinian National Authority|more]]). Israel's claim over the whole of Jerusalem was [[United Nations Security Council Resolution 478|not accepted by the UN]] which maintains that Jerusalem's status is pending final [[Israeli–Palestinian peace process|negotiation between Israel and Palestinians]].</ref>}}<!--nowrap:-->}} | largest_settlement_type = നഗരങ്ങൾ | largest_settlement = {{hlist |[[Hebron|ഹെബ്രോൺ]] |[[Nablus|നബ്ലസ്]] |[[Jenin|ജെനിൻ]]}} | languages_type = [[ഭാഷ|ഔദ്യോഗിക ഭാഷ]]s<ref>The [http://www.palestinianbasiclaw.org/2003-amended-basic-law Palestine Basic Law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118034917/http://www.palestinianbasiclaw.org/2003-amended-basic-law |date=2012-01-18 }}, approved by the PLC in March 2003, states in article 4 that "Arabic shall be the official language."</ref> | languages = [[Arabic language|അറബി]] | government_type = {{nowrap|[[Provisional government|Provisional]] {{small|([[Semi-presidential system|semi-presidential]])}}<ref>Elections have not been held since 2006 ({{cite web |title=The Palestinian Authority |url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/organizations/p/palestinian_authority/index.html}}).</ref>}} | leader_title1 = [[President of the Palestinian National Authority|പ്രസിഡന്റ്]] | leader_name1 = [[മഹമൂദ് അബ്ബാസ്]]^a | leader_title2 = [[Prime Minister of the Palestinian National Authority|പ്രധാന മന്ത്രി]] | leader_name2 = [[റാമി ഹംദല്ല]] | population_estimate = 2,124,515<ref name="Ref_b">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |title=CIA&nbsp;– The World Factbook |publisher=cia.gov |access-date=2013-08-31 |archive-date=2014-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140506164505/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |url-status=dead }}</ref>^c | population_estimate_rank = 126th | population_estimate_year = 2012 (July) | population_census = | population_census_year = | GDP_PPP = $12.79 billion<ref name="Ref_b"/> | GDP_PPP_rank = &nbsp;– | GDP_PPP_year = 2009 | GDP_PPP_per_capita = $2,900<ref name="Ref_b"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = – | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | established_event1 = സ്ഥാപിതം | established_date1 = 4 മെയ് 1994 | currency = [[Israeli new shekel|ഇസ്രായേലി ഷെക്കൽ (NIS)]]<ref>According to Article 4 of the 1994 Paris Protocol ([http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm]). The Protocol allows the Palestinian Authority to adopt additional currencies. In the [[West Bank]], the [[Jordanian dinar]] is widely accepted, while the [[Egyptian pound]] is often used in the [[Gaza Strip]].</ref> | currency_code = ILS | country_code = PLE | time_zone = &nbsp; | utc_offset = +2 | time_zone_DST = &nbsp; | utc_offset_DST = +3 | calling_code = {{unbulleted list |[[+970]] |[[Telephone numbers in Israel|+972]]}} | cctld = {{unbulleted list |[[.ps]] |[[فلسطين.]]}} | footnotes = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-size:120%; |title = {{smaller|Notes a b c <!--No footnote d?: d-->}} | ^a Abbas's term expired on 9 January 2009, creating a constitutional crisis. Abbas unilaterally extended his term by one year, while Duwaik, as the Speaker of the Palestinian Legislative Council, assumed the office as well. | ^b Haniyeh was dismissed by President Abbas in favor of Fayad. Along with the Palestinian Legislative Council, however, Haniyeh does not acknowledge the legitimacy of his dismissal. Since 14 June 2007, Haniyeh has exercised ''[[de facto]]'' authority in the [[Gaza Strip]], whereas Fayad's government retains authority in the [[West Bank]]. | ^c According to the [[The World Factbook|CIA World Factbook]], 83% of the West Bank's population of 2,622,544 (2012) are Arabs; 311,100 of its population are [[Israeli settlement|Israeli settlers]]; and approximately 186,929 Israeli settlers live in [[East Jerusalem]]. }} | admin_center_type = തലസ്ഥാനം }} ആധുനിക ലോകരാഷ്ട്രീയത്തിലെ ഏറ്റവും സങ്കീർണമായ പ്രശ്നങ്ങളിലൊന്നാണ് പലസ്തീൻ. [[ഓസ്ലോ ഉടമ്പടി|ഓസ്‌ലോ കരാറിനെ]] തുടർന്ന് 1994 ൽ നിലവിൽ വന്ന '''പലസ്തീൻ നാഷണൽ അതോറിറ്റി'''യാണ് പലസ്തീനിൽ ഭരണം നടത്തുന്നത്. അറബിയിൽ അസ്സുൽത്താ അൽ-വതനിയ്യാ അൽ-ഫിലിസ്തിനിയ്യ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അതോറിറ്റി ഗാസാ മുനമ്പും വെസ്റ്റ് ബാങ്കിന്റെ കുറേ ഭാഗവും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഇടക്കാല സംവിധാനമാണ്. ഓസ്‌ലോ കരാറനുസരിച്ച് പലസ്തീനെ എ, ബി, സി എന്നീ ഏരിയകളായി തിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പലസ്തീൻ നഗരമേഖലകളായ 'ഏരിയ എ'യിലെ സുരക്ഷാകാര്യങ്ങളിലും സിവിലിയൻ പ്രശ്നങ്ങളിലും അതോറിറ്റിയ്ക്ക് നിയന്ത്രണമുണ്ട്. ഗ്രാമപ്രദേശമായ 'ബി'യിൽ സിവിലിയൻ നിയന്ത്രണം മാത്രമേയുള്ളൂ. ജോർദ്ദാൻ താഴ്വര, ഇസ്രായേലി ആവാസകേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഉൾപെടുന്ന 'ഏരിയ സി' [[ഇസ്രയേൽ|ഇസ്രായേലിന്റെ]] പൂർണനിയന്ത്രണത്തിലാണ്. പലസ്തീനിയൻ നാഷണൽ അഥോറിറ്റിയാൽ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടതും 100-ലധികം രാജ്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചതുമായ ഫലസ്തീൻ രാജ്യത്തെയും ([[പലസ്തീൻ (രാജ്യം)|State of Palestine]]) ഈ പേരുകൊണ്ട് വിവക്ഷിക്കിക്കുന്നു.<ref>* {{cite web|title=International Recognition of the State of Palestine|year=2003|url=http://www.pna.gov.ps/Government/gov/recognition_of_the_State_of_Palestine.asp|accessdate=2009-01-09|publisher=Palestinian National Authority|archive-date=2006-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20060404074703/http://www.pna.gov.ps/Government/gov/recognition_of_the_State_of_Palestine.asp|url-status=bot: unknown}} * {{cite web|title=The Creation of the State of Palestine|author=Francis A. Boyle|year=1990|url=http://ejil.oxfordjournals.org/cgi/reprint/1/1/301|accessdate=2009-01-09|publisher=European Journal of International Law}}</ref>. 2012-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ നിരീക്ഷകരാഷ്ട്രപദവി ലഭിച്ചു. പലസ്തീന്റെ ജനനസർട്ടിഫിക്കറ്റ് എന്നാണ് [[മഹമൂദ് അബ്ബാസ്|മഹ്‌മൂദ് അബ്ബാസ്]] ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. [[ഇസ്രായേൽ-പലസ്തീൻ സംഘർഷങ്ങൾ|ഇസ്രായേൽ-പലസ്തീൻ സംഘർഷങ്ങളുടെ]] പശ്ചാത്തലത്തിൽ പലസ്തീൻ എന്ന പേരിന്റെ ഉപയോഗം വളരെ വിവാദപരമായ ഒന്നാണ്.<ref name=Said>Said and Hitchens, 2001, p. 199.</ref> == പലസ്തീൻ പ്രദേശങ്ങൾ == നിലവിലെ കരാർ പ്രകാരം [[ഗാസാ മുനമ്പ്|ഗസ്സയും]] [[വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്|വെസ്റ്റ്ബാങ്കും]] ആണ് പലസ്തീനിയൻ പ്രദേശങ്ങൾ. ഇതിൽ വെസ്റ്റ്ബാങ്കിൽ ഇസ്രയേൽ നിരവധി കുടിയേറ്റകേന്ദ്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നിയമവിരുദ്ധമാണെങ്കിലും തങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്രനിയമങ്ങളെ മാനിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഇസ്രയേൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു<ref>{{cite news|title = ലോകക്കാഴ്ചകൾ|url = http://malayalamvaarika.com/2012/june/01/COLUMN1.pdf|publisher = [[മലയാളം വാരിക]]|date = 2012 ജൂൺ 01|accessdate = 2013 ഫെബ്രുവരി 28|language = മലയാളം|archive-date = 2016-03-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20160306051415/http://malayalamvaarika.com/2012/june/01/COLUMN1.pdf|url-status = dead}}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:പലസ്തീൻ നാഷണൽ അതോറിറ്റി]] 99ydo30s6jm0no7quigvl101u3hahw0 0 261779 4647973 4633776 2026-07-16T14:12:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647973 wikitext text/x-wiki {{PU|Golden Gate Bridge}} {{Infobox bridge | image = GoldenGateBridge-001.jpg | caption = A view of the Golden Gate Bridge from the Marin Headlands | official_name = | carries = വാഹനങ്ങൾക്കും കാൽനടയാത്രക്കാർക്കും സൈക്കിളുകൾക്കുമായി 6 വരി പാതകൾ | crosses = [[ഗോൾഡൻ ഗേറ്റ്]] | locale = [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]], [[കാലിഫോർണിയ]], [[Marin County, California|മാരിൻ കൗണ്ടി]], കാലിഫോർണിയ, [[United States|യു.എസ്.]] | maint = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]<ref>{{cite web|url=http://www.goldengate.org/ |title=Golden Gate Transportation District |publisher=Goldengate.org |accessdate=June 20, 2010}}</ref> | designer = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Irving Morrow]], and [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]] | design = [[Suspension bridge|Suspension]], [[Truss arch bridge|truss arch]] & [[Truss bridge|truss causeways]] | mainspan = {{convert|4200|ft|m|1|abbr=on}}<ref name="Denton">Denton, Harry ''et al.'' (2004) "Lonely Planet San Francisco" ''Lonely Planet'', United States, ISBN 1-74104-154-6</ref> | length = {{convert|8981|ft|m|1|abbr=on}},<ref name=structurae>{{Structurae|id=s0000029|title=Golden Gate Bridge}}</ref> about {{convert|1.7|mi|km|1|abbr=on}} | width = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}} | height = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}} | clearance = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates, higher truck loads possible | below = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at [[Tide]] | traffic = 110,000<ref name="dailycrossings">{{cite web |url=http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues, FY 1938 to FY 2011 |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |accessdate=December 23, 2012 |archive-date=2014-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042704/http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php |url-status=dead }}</ref> | material = ഉരുക്ക് | begin = {{start date|January 5, 1933}} | complete = {{end date|April 19, 1937}} | open = {{start date and age|May 27, 1937}} | closed = | toll = Cars (southbound only) <br /> no cash taken, $5.00 ([[FasTrak]]), $3.00 (carpools during peak hours, FasTrak only) | map_cue = Connects: | map_image = San_Francisco_Bay_Bridges_map_en.svg | map_text = [[San Francisco Peninsula]] with Marin County | map_width = 180px | coordinates = {{Coord|37|49|11|N|122|28|43|W|region:US-CA_type:landmark|display=inline,title}} | extra = {{Location map | USA California |label = |label_size = |alt = |position = right |background = |lon_dir=W |lat_dir=N |lat_deg = 37 |lat_min = 49 |lat_sec = 11 |lon_deg = 122 |lon_min = 28 |lon_sec = 43 |lat = |long = |mark = |marksize = |border = none |float = |width = 250 |caption = <!-- blank --> }}<!--End Location Map--> {{Designation list |embed=yes |designation1=California |designation1_number=974 |designation1_date=June 18, 1987<ref name=CHL>{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}</ref> |designation2=San Francisco |designation2_number=222 |designation2_date=May 21, 1999<ref name=SFLandmark>{{cite web|title=City of San Francisco Designated Landmarks|publisher=City of San Francisco|url=http://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081|accessdate=October 21, 2012}}</ref> }}<!--End Designation list--> }}<!--End Infobox Bridge--> അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ കാലിഫോർണിയയിൽ [[സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ]] ഉൾക്കടലിനേയും പസഫിക് സമുദ്രത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മൈൽ വീതിയുള്ള (1.6 കിലോമീറ്റർ) കടലിടുക്കായ [[ഗോൾഡൻ ഗേറ്റ്|ഗോൾഡൻ ഗേറ്റിന്]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന തൂക്കുപാലമാണ് '''ഗോൾഡൻ ഗേറ്റ് പാലം'''. അമേരിക്കയിലെ നഗരമായ [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ|സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയെയും]] [[കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ]] [[മാരിൻ കൗണ്ടി|മാരിൻ കൗണ്ടിയേയും]] തമ്മിൽ ഈ പാലം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. യുഎസ് റൂട്ട് 101 ഉം കാലിഫോർണിയ സ്റ്റേറ്റ് റൂട്ട് 1 ഉം കടലിടുക്കിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. ആധുനിക ലോകത്തിലെ അത്ഭുതങ്ങളിൽ ഒന്നായി അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് സിവിൽ എഞ്ചിനീയേഴ്‌സ് അംഗീകരിച്ച ഈ പാലം സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയെയും കാലിഫോർണിയയെയും കുറിക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ചിഹ്നങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.<ref>{{cite web |url=http://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |title=അമേരിക്കൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് സിവിൽ എഞ്ചിനീയേഴ്സ് |publisher=Asce.org |date=July 19, 2010 |accessdate=സെപ്റ്റംബർ 28, 2013 |archive-date=2010-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/http://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |url-status=dead }}</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ, [[മാരിൻ കൗണ്ടി]] എന്നിവയ്ക്കിടയിൽ ഒരു സ്ഥിരമായ പാലം എന്ന ആശയം കൂടുതൽ പ്രചാരം നേടിയിരുന്നു, എന്നാൽ 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മാത്രമാണ് അത്തരമൊരു ബന്ധനം സുസാധ്യമായത്. ജോസഫ് സ്ട്രോസ് പദ്ധതിയുടെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചപ്പോൾ ലിയോൺ മോയ്‌സിഫ്, ഇർവിംഗ് മോറോ, ചാൾസ് എല്ലിസ് എന്നിവർ ഇതിന്റെ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഗണ്യമായ സംഭാവനകൾ നൽകി. 1937 മെയ് 27 ന്<ref>{{Cite web|url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/moments-events/key-dates/|title=Key Dates - Moments & Events &#124; Golden Gate|access-date=July 9, 2021|website=www.goldengate.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629031546/https://www.goldengate.org/bridge/history-research/moments-events/key-dates/|archive-date=June 29, 2021|url-status=live}}</ref> പൊതുജനങ്ങൾക്കായി തുറന്ന പാലം, അതിനുശേഷം ദശകങ്ങളായി വിവിധ നവീകരണങ്ങൾക്കും മറ്റ് മെച്ചപ്പെടുത്തൽ പദ്ധതികൾക്കും വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. ഫ്രോമറിന്റെ യാത്രാ ഗൈഡിൽ ഗോൾഡൻ ഗേറ്റ് പാലത്തെ "ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ, തീർച്ചയായും ഏറ്റവും ഫോട്ടോയെടുക്കപ്പെട്ട പാലം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Frommers">{{cite book |last1=Levine |first1=Dan |title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93 |date=1993 |publisher=Prentice Hall Travel |isbn=0-671-84674-4 |location=New York |page=118}}</ref><ref name="Frommers2">{{cite book |last1=McGrath |first1=Nancy |title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco |url=https://archive.org/details/frommersguidetos0000geor |date=1985 |publisher=Frommer/Pasmantier Pub. |isbn=0-671-52654-5 |location=New York |page=[https://archive.org/details/frommersguidetos0000geor/page/10 10]}}</ref> 1937-ൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്ത സമയത്ത്, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും നീളമേറിയതും ഉയരമുള്ളതുമായ തൂക്കുപാലമായിരുന്നു ഇത്, യഥാക്രമം 1964-ഉം 1998-ഉം വരെ ഇതിന്റെ പേരിൽ പെരുമയുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിന്റെ പ്രധാന സ്പാൻ 4,200 അടി (1,280 മീറ്റർ) ഉം മൊത്തം ഉയരം 746 അടി (227 മീറ്റർ) ഉം ആണ്.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge|title=Golden Gate Bridge|access-date=June 29, 2020|date=2019|website=history.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613153607/https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge|archive-date=June 13, 2022|url-status=live}}</ref> ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കയിലെ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:തൂക്കുപാലങ്ങൾ]] cx7f3l9kr1h5xqa4vy7f0rx3gtu06kr 0 266069 4648148 3778389 2026-07-16T18:57:00Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648148 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Semi-Slav Defense}} {{Infobox chess opening |openingname = Semi-Slav Defense |image = {{Chess diagram|= | | |= |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd|= |pd|pd| | | |pd|pd|pd|= | | |pd| |pd|nd| | |= | | | |pd| | | | |= | | |pl|pl| | | | |= | | |nl| | |nl| | |= |pl|pl| | |pl|pl|pl|pl|= |rl| |bl|ql|kl|bl| |rl|= |}} |moves =1.d4 d5 2.c4 c6 3.Nf3 Nf6 4.Nc3 e6 |ECO =D43–D49 |birth = |nameorigin = |parentopening =[[Queen's Gambit]] |AKA = |chessgid = node=484200&move=5&moves=d4.d5.c4.c6.Nf3.Nf6.Nc3.e6&nodes=10703.75972.75973.75974.241699.75544.229882.484200 }} ക്വീൻസ് ഗാബിറ്റ് എന്ന ചെസ്സ് പ്രാരംഭനീക്കത്തിന്റെ ഒരു വേരിയേഷനാണ് '''സെമി-സ്ലാവ് പ്രതിരോധം'''. ഇതിന്റെ നീക്കങ്ങൾ ചുവടെ നല്ക്കുന്നു : :1. [[b:Chess Opening Theory/1. d4|d4]] [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5|d5]] :2. [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4|c4]] [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4/2...c6|c6]] :3. [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4/2...c6/3. Nf3|Nf3]] [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4/2...c6/3. Nf3/3...Nf6|Nf6]] :4. [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4/2...c6/3. Nf3/3...Nf6/4. Nc3|Nc3]] [[b:Chess Opening Theory/1. d4/1...d5/2. c4/2...c6/3. Nc3/3...Nf6/4. Nf3/4...e6|e6]] {{algebraic notation|pos=tocleft}} == 5.e3 == ഈ നീക്കത്തിനതിരെ '''5...Nbd7''' കളിച്ചുകൊണ്ട് സെമി-സ്ലാവ് പ്രതിരോധത്തിന്റെ പ്രധാനശാഖയിൽ തുടരാം. ===മെറാൻ വേരിയേഷൻ: 6.Bd3=== ===ആന്റി-മെറാൻ വേരിയേഷൻ: 6.Qc2=== {{Chess diagram small|= | tright | |= |rd| |bd|qd|kd| | |rd|= |pd|pd| |nd| |pd|pd|pd|= | | |pd|bd|pd|nd| | |= | | | |pd| | | | |= | | |pl|pl| | |pl| |= | | |nl| |pl|nl| | |= |pl|pl|ql| | |pl| |pl|= |rl| |bl| |kl|bl| |rl|= | Position after 7.g4 }} ====കാർപോവ് വേരിയേഷൻ: 7.Bd3==== ====ഷിറോവ്–ഷാബലോവ് ഗാബിറ്റ്: 7.g4==== ==5.Bg5== {{Chess diagram small|= | tright | |= |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd|= |pd|pd| | | |pd|pd|pd|= | | |pd| |pd|nd| | |= | | | |pd| | |bl| |= | | |pl|pl| | | | |= | | |nl| | |nl| | |= |pl|pl| | |pl|pl|pl|pl|= |rl| | |ql|kl|bl| |rl|= | Position after 5.Bg5 }} ===ബോട്വിന്നിക് വേരിയേഷൻ: 5...dxc4=== ===മോസ്കോ വേരിയേഷൻ: 5...h6=== ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|30em}} ==അവലംബം== {{wikibooks|Chess Opening Theory|1. d4/1...d5/2. c4/2...e6/3. Nc3/3...Nf6/4. Nf3/4...c6|Semi-Slav Defense}} {{refbegin}} *''Encyclopedia of Chess Openings'', volume D, sections 43–49 *{{cite book | title=Slav: Botvinnik Variation | author=Kuijf, Marinus | year=1995 | publisher=[[New In Chess]] | id=ISBN 90-71689-80-8}} *{{cite book|title=Starting Out: Slav & Semi-Slav|url=https://archive.org/details/startingoutslavs0000flea|author=Glenn Flear|publisher=Everyman chess|year=2005|isbn=1-85744-393-4}} *{{cite book | title=Chess Explained: The Meran Semi-Slav | url=https://archive.org/details/chessexplainedme0000rein | author=Vera, Reinaldo | publisher=Gambit | year=2007 | id=ISBN 9781904600817}} *David Vigorito, ''Play the Semi-Slav'', Quality Chess, 2008 ISBN 978-91-85779-01-7 {{refend}} [[വർഗ്ഗം:ചെസ്സിലെ പ്രാരംഭനീക്കങ്ങൾ]] mr7rnix5n0tikpioky6sxp1pgnlb8yv 0 266202 4648155 4074882 2026-07-16T20:08:50Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648155 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = | image = [[File:Maison Ikkoku vol01.jpg|230px]] | caption = Volume 1 of ''Maison Ikkoku'' released by Viz Media on October 2003. | ja_kanji = めぞん一刻 | ja_romaji = Mezon Ikkoku | genre = [[Romantic comedy]] }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Rumiko Takahashi]] | publisher = [[Shogakukan]] | publisher_en = {{flagicon|United States}} [[Viz Media]] | demographic = ''[[Seinen manga|Seinen]]'' | magazine = [[Big Comic Spirits]] | first = 1980 | last = 1987 | volumes = 15 | volume_list = List of Maison Ikkoku chapters }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = Kazuo Yamazaki<br/>Takashi Annō<br />Naoyuki Yoshinaga | producer = | writer = | music = | studio = [[Studio Deen]] | licensee = {{flagicon|Canada}} {{flagicon|United States}} [[Viz Media]] | network = [[Fuji Television]] | first = March 26, 1986 | last = March 2, 1988 | episodes = 96 | episode_list = List of Maison Ikkoku episodes }} {{Infobox animanga/Video | type = live film | title = Apartment Fantasy | director = [[Shinichiro Sawai]] | producer = | writer = | music = | studio = [[Toei Company]] | released = October 10, 1986 | runtime = 97 minutes }} {{Infobox animanga/Video | type = film | title = The Final Chapter | director = [[Tomomi Mochizuki]] | producer = | writer = | music = | studio = [[Ajia-do Animation Works]] | released = February 6, 1988 | runtime = 66 minutes }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Through the Passing Seasons | director = | producer = | writer = | music = | studio = Kitty Film | released = September 25, 1988 | runtime = 90 minutes }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Shipwrecked on Ikkoku Island | director = [[Kenichi Maejima]] | producer = | writer = | music = | studio = [[Magic Bus (studio)|Magic Bus]]<br/>[[Kitty Film]] | released = January 31, 1991 | runtime = 23 minutes }} {{Infobox animanga/Video | type = ova | title = Prelude: When the Cherry Blossoms Return in the Spring | director = | producer = | writer = | music = | studio = Kitty Film | released = June 25, 1992 | runtime = 27 minutes }} {{Infobox animanga/Video | type = live tv film | director = [[Katsuhide Motoki]] | producer = | writer = | music = | studio = | network = [[TV Asahi]] | released = May 12, 2007 | runtime = }} {{Infobox animanga/Video | type = live tv film | director = [[Akabane Hiroshi]] | producer = | writer = | music = | studio = | network = [[TV Asahi]] | released = July 26, 2008 | runtime = }} {{Infobox animanga/Footer}} [[പ്രമാണം:Maison_Ikkoku_Logo.png|ലഘുചിത്രം|വലത്ത്‌]] റുമികോ തകഹാഷി എഴുതി വരച്ച ഒരു [[ജാപ്പനീസ് ഭാഷ|ജാപ്പനീസ്]] [[ചിത്രകഥ]]<nowiki/>യാണ് {{nihongo3|Maison Ikkoku|めぞん一刻|'''മേസോൻ ഇക്കോകു'''}}. 1980 മുതൽ വരെ ''ബിഗ്‌ കോമിക് സ്പിരിട്സ്'' എന്ന മാസികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ കഥ, യുസാക്കു ഗോധായ് എന്ന ഒരു ചെറുപ്പകാരന്റെയും അവൻ താമസിക്കുന്ന മേസോൻ ഇക്കോകു താമസകേന്ദ്രത്തിൽ എത്തുന്ന ക്യോകോ ഒട്ടോനാഷി എന്ന പുതിയ നോക്കിനടത്തിപ്പുകാരിയുടേയും പ്രേമകഥയാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. 1986 ൽ ഇതേ പേരിൽ 96 എപിസോഡ് ഉള്ള ആനിമേഷൻ പരമ്പരയും വന്നിട്ടുണ്ട് .<ref>{{Cite web |url=http://www.nihonreview.com/anime/maison-ikkoku/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2013-11-20 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429025200/http://www.nihonreview.com/anime/maison-ikkoku |url-status=dead }}</ref> ഈ കഥയുടെ ചലച്ചിത്ര ആവിഷ്കാരം 1986 ൽ ഇതേ പേരിൽ പുറത്തിറങ്ങി . <ref>{{IMDb title|tt0194129|മേസോൻ ഇക്കോകു (ചലച്ചിത്രം)}}</ref> ==അവലംബം == {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.viz.com/products/products.php?series_id=98 Maison Ikkoku Manga Product Page at Viz.com] * [http://pingshan.parfait.ne.jp/maison2.html The Small Dictionary of Maison Ikkoku] * [http://www.tv-asahi.co.jp/ikkokukan/ TV Asahi TV drama site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060811124923/http://www.tv-asahi.co.jp/ikkokukan/ |date=2006-08-11 }} {{In lang|ja}} * [http://www.tv.com/maison-ikkoku/show/15189/episode_guide.html TV.com Episode Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426054247/http://www.tv.com/maison-ikkoku/show/15189/episode_guide.html |date=2009-04-26 }} [[വർഗ്ഗം:ചിത്രകഥകൾ]] jkbhi0d3p19yah7qqucsnft8qv95y5y 0 267346 4648058 3652473 2026-07-16T16:32:08Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648058 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Capablanca_chess}}{{Chess diagram 8x10|= | tright | |= 8 |rd|nd|ad|bd|qd|kd|bd|cd|nd|rd|= 7 |pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|pd|= 6 | | | | | | | | | | |= 5 | | | | | | | | | | |= 4 | | | | | | | | | | |= 3 | | | | | | | | | | |= 2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|pl|= 1 |rl|nl|al|bl|ql|kl|bl|cl|nl|rl|= a b c d e f g h i j | '''കാപബ്ലാങ്ക ചെസ്സ്'''. [[ആർച്ച്ബിഷപ്പ് (ചെസ്സ്)|ആർച്ച്ബിഷപ്പ്]] (കുതിര+ആന) മന്ത്രിഭാഗത്തെയും, [[ചാൻസെലർ (ചെസ്സ്)|ചാൻസെലർ]] (കുതിര+തേര്) രാജാവിന്റെ ഭാഗത്തെയും കുതിര, ആന എന്നിവയുടെ ഇടയിൽനിന്നും തുടങ്ങുന്നു. }} മുൻ ലോകചെസ്സ് ചാമ്പ്യനായ [[ഹോസെ റൌൾ കാപബ്ലാങ്ക]] 1920 കളിൽ കണ്ടുപിടിച്ച ഒരു [[ chess variant|ചെസ്സ് വകഭേദമാണ്]] '''കാപബ്ലാങ്ക ചെസ്സ്'''. ചെസ്സിലേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, രണ്ടു പുതിയ കരുക്കളോടെ 10×8 ബോർഡിലാണിത് കളിക്കുന്നത്. കുറച്ച് ദശാബ്ദങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഗ്രാന്റ് മാസ്റ്റർന്മാർ തമ്മിൽ കളിക്കുന്ന കളികളെല്ലാം തന്നെ വിരസമായ [[Draw (chess)|സമനില]]യിൽ അവസാനിപ്പിക്കുമെന്ന് കാപബ്ലാങ്ക കരുതിയിരുന്നു.<ref>{{cite news | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721501,00.html | work=Time | title=In Moscow | date=1925-12-07 | access-date=2014-12-19 | archive-date=2013-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130721184201/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721501,00.html | url-status=dead }}</ref> [[ചെസ്സ്|ചെസ്സിലെ]] ഇത്തരം സമനിലയിലുള്ള അവസാനങ്ങളാണ് (ഡ്രോ ഡെത്ത്) സാധാരണ ചെസ്സിനേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണവും സമ്പന്നവുമായ പുതിയ കളിയ്ക്ക് രൂപം നല്കാൻ പ്രചോദനമായത്. * [[Image:Chess cll44.png|Chancellor|30px]] [[rook (chess)|തേരിന്റെയും]] [[knight (chess)|കുതിരയുടെയും]] ശക്തിയുള്ളതാണ് [[ചാൻസെലർ (ചെസ്സ്)|ചാൻസെലർ]]. * [[Image:Chess all44.png|Archbishop|30px]] [[bishop (chess)|ആനയുടെയും]] [[knight (chess)|കുതിരയുടെയും]] ശക്തിയുള്ളതാണ് [[ആർച്ച്ബിഷപ്പ് (ചെസ്സ്)|ആർച്ച്ബിഷപ്പ്]]. പുതിയ കരുക്കളുടെ കഴിവുകൾ കളിയെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ആർച്ച്ബിഷപ്പിന് ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ ഏകനായ രാജാവിനെ ചെക്ക്മേറ്റ് ആക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട് (രാജാവ് ഒരു മൂലയിലുള്ളപ്പോൾ, ആർച്ച്ബിഷപ്പ് കോണോടുകോണായി രാജാവിന് ഒരു കള്ളി മുമ്പിൽ വയ്ക്കുന്നു.) ==അവലംബം== {{Reflist}} '''ഗ്രന്ഥസൂചി''' {{refbegin}} *{{cite book |last=Lasker |first=Edward |authorlink=Edward Lasker |year=1959 |title=The Adventure of Chess |isbn=0-486-20510-X}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book|last=Pritchard|first=D. B. |authorlink=David Pritchard (chess player) |title=The Encyclopedia of Chess Variants |url=https://archive.org/details/encyclopediaofch0000davi|publisher=Games & Puzzles Publications |year=1994 |pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofch0000davi/page/38 38]–40 |isbn=0-9524142-0-1}} *{{cite book |last=Pritchard |first=D. B. |authorlink=David Pritchard (chess player) |editor-last=Beasley |editor-first=John |title=The Classified Encyclopedia of Chess Variants |publisher=John Beasley |year=2007 |page=122 |isbn=978-0-9555168-0-1}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[http://www.chessvariants.org/large.dir/capablanca.html "Capablanca's Chess"] by [[Hans Bodlaender]], ''[[The Chess Variant Pages]]'' *[http://www.symmetryperfect.com/shots/texts/values-capa.pdf Capablanca Chess | material values of pieces] *{{bgg|35575|Capablanca Chess}} {{Chess}} [[വർഗ്ഗം:ചെസ്സ് വകഭേദങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കാപബ്ലാങ്ക ചെസ്സ് വകഭേദങ്ങൾ]] gn1c7c4c2hr6imv2sv0640bz4x9v0tw 0 269755 4648143 4645702 2026-07-16T18:49:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 8 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648143 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Operation Barbarossa}} {{Infobox military conflict |conflict=Operation Barbarossa |partof= the [[Eastern Front (World War II)|Eastern Front]] of [[World War II]] |image= Operation Barbarossa Infobox.jpg |image_size = 300 |caption= Clockwise from top left: German soldiers advance through Northern Russia, German flamethrower team in the [[Soviet Union]], Soviet planes flying over German positions near [[Battle of Moscow|Moscow]], Soviet prisoners of war on the way to German prison camps, Soviet soldiers fire at German positions. |date= 22 June – 5 December 1941<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=06|day1=22|year1=1941|month2=12|day2=05|year2=1941}}) |place= [[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northeast]], and [[Eastern Europe|Eastern]] [[Europe]] |result= See ''[[#Aftermath|Aftermath]]'' |combatant1={{ubl|{{flagcountry|Nazi Germany}} |{{flagcountry|Kingdom of Romania}} |{{flag|Finland}} |{{flagcountry|Kingdom of Italy}} |{{flagcountry|Kingdom of Hungary (1920–46)}} |{{flagcountry|Slovak Republic (1939–1945)|name=Slovakia}} |{{flagcountry|Independent State of Croatia}}}} |combatant2={{flag|Soviet Union|1936}} |commander1={{ubl|{{flagicon|Nazi Germany}} '''[[Adolf Hitler]]''' |[[Walther von Brauchitsch]] |[[Franz Halder]] |[[Fedor von Bock]] |[[Gerd von Rundstedt]] |[[Wilhelm Ritter von Leeb]] |{{flagicon|Kingdom of Romania}} [[Ion Antonescu]] |{{flagicon|FIN}} [[Carl Gustaf Emil Mannerheim|Gustaf Mannerheim]]}} |commander2={{ubl|{{flagicon|Soviet Union|1936}} '''[[Joseph Stalin]]''' |[[Georgy Zhukov]] |[[Aleksandr Vasilevsky|Aleksandr Vasilyevskiy]] |[[Semyon Budyonny]] |[[Kliment Voroshilov]] |[[Semyon Timoshenko]] |[[Markian Popov]] |[[Fyodor Kuznetsov]] |[[Dmitry Pavlov (general)|Dmitry Pavlov]]{{Executed}} |[[Ivan Tyulenev]] |[[Mikhail Kirponos]]{{KIA}}}} |units1= {{Collapsible list |title = Axis armies |{{flagicon|Nazi Germany|1935}} |'''[[Army Group North]]''' |[[16th Army (Wehrmacht)|16th Army]] |[[18th Army (Wehrmacht)|18th Army]] |[[4th Panzer Army]] |'''[[Army Group Center]]''' |[[4th Army (Wehrmacht)|4th Army]] |[[9th Army (Wehrmacht)|9th Army]] |[[2nd Panzer Army]] |[[3rd Panzer Army]] |[[2nd Army (Wehrmacht)|2nd Army]] |'''[[Army Group South]]''' |[[6th Army (Wehrmacht)|6th Army]] |[[11th Army (Wehrmacht)|11th Army]] |[[17th Army (Wehrmacht)|17th Army]] |[[1st Panzer Army]] |{{flagicon|ROU}} |[[Third Army (Romania)|Romanian 3rd Army]] |[[Fourth Army (Romania)|Romanian 4th Army]] ---- |{{flagicon|Nazi Germany|1935}} [[Army Norway (Wehrmacht)|Army Norway]] ---- |{{flagicon|FIN}} [[Finnish Army]] }} |units2= {{Collapsible list |title = Soviet armies |{{flagicon|Soviet Union|1936}} |'''[[Northern Front (Soviet Union)|Northern Front]]''' |[[7th Army (Soviet Union)|7th Army]] |[[8th Army (Soviet Union)|8th Army]] |[[48th Army (Soviet Union)|48th Army]] |[[52nd Army (Soviet Union)|52nd Army]] |[[54th Army (Soviet Union)|54th Army]] |[[55th Army (Soviet Union)|55th Army]] |'''[[Northwestern Front]]''' |[[11th Army (Soviet Union)|11th Army]] |[[27th Army (Soviet Union)|27th Army]] |[[34th Army (Soviet Union)|34th Army]] |'''[[Western Front (Soviet Union)|Western Front]]''' |[[3rd Army (Soviet Union)|3rd Army]] |[[10th Army (Soviet Union)|10th Army]] |[[13th Army (Soviet Union)|13th Army]] |[[16th Army (Soviet Union)|16th Army]] |[[19th Army (Soviet Union)|19th Army]] |[[20th Army (Soviet Union)|20th Army]] |[[22nd Army (Soviet Union)|22nd Army]] |[[24th Army (Soviet Union)|24th Army]] |[[28th Army (Soviet Union)|28th Army]] |[[40th Army (Soviet Union)|40th Army]] |[[50th Army (Soviet Union)|50th Army]] |'''[[Southwestern Front (Soviet Union)|Southwestern Front]]''' |[[5th Army (Soviet Union)|5th Army]] |[[6th Army (Soviet Union)|6th Army]] |[[12th Army (Soviet Union)|12th Army]] |[[21st Army (Soviet Union)|21st Army]] |[[26th Army (Soviet Union)|26th Army]] |[[37th Army (Soviet Union)|37th Army]] |'''[[Southern Front (Soviet Union)|Southern Front]]''' |[[9th Army (Soviet Union)|9th Army]] |[[18th Army (Soviet Union)|18th Army]] |[[Separate Coastal Army|Coastal Army]] }} |strength1= '''Frontline strength (initial)''' {{ubl|3.8 million personnel{{sfn|Clark|2012|p=73}}{{sfn|Glantz|2001|p=9}} |3,350–3,795 tanks{{sfn|Glantz|2010a|p=20}}{{sfn|Clark|2012|p=73}}{{sfn|Liedtke|2016|p=220}}{{sfn|Askey|2014|p=80}} |3,030–3,072 other AFVs{{sfn|Askey|2014|p=80|loc= of which 301 assault guns, 257 tank destroyers and self-propelled guns, 1,055 armored half-tracks, 1,367 armored cars, 92 combat engineer and ammunition transport vehicles}}{{sfn|Liedtke|2016|p=220|loc= of which 259 assault guns}} |2,770–5,369 aircraft{{sfn|Glantz|2010a|p=20}}{{sfn|Bergström|2007|p=129}} |7,200–23,435 artillery pieces{{sfn|Clark|2012|p=73}}{{sfn|Glantz|2010a|p=20}}{{sfn|Askey|2014|p=80}} |17,081 mortars{{sfn|Askey|2014|p=80}}}} |strength2='''Frontline strength (initial)''' {{ubl |2.6–2.9 million personnel{{sfn|Glantz|2001|p=9|loc=states 2.68 million}}{{sfn|Glantz|1998|pp=10–11, 101, 293|loc=states 2.9 million}}{{sfn|Taylor|1974|p=98|loc=states 2.6 million}} |11,000 tanks{{sfn|Mercatante|2012|p=64}}{{sfn|Clark|2012|p=76}} |7,133–9,100 military aircraft{{sfn|Glantz|2010a|p=28|loc= states 7,133 aircraft}}{{sfn|Mercatante|2012|p=64|loc=states 9,100 aircraft}}{{sfn|Clark|2012|p=76|loc=states 9,100 aircraft}}}} 14,000,000 reserves (former conscripts who finished their mandatory service){{sfn|Glantz|1998|p=107}}{{sfn|Glantz|House|1995|p=68}} |casualties1='''Total military casualties:'''<br />1,000,000+ {{Collapsible list |title = Breakdown |'''Casualties of 1941:''' ---- According to [[German Army (Wehrmacht)|German Army]] medical reports (including [[Army of Norway (Wehrmacht)|Army Norway]]):{{sfn|Askey|2014|p=178}} * 186,452 killed * 40,157 missing * 655,179 wounded in action{{Efn|Excludes an additional 395,799 who were deemed unfit for service due to non-combat causes, transported out of their Army Group sectors for treatment, and treated in divisional/local medical facilities. 98% of those 395,799 eventually returned to active duty service, usually after relatively short treatment, meaning about 8,000 became permanent losses. Askey 2014, p. 178.}} * 8,000 evacuated sick ---- * 2,827 aircraft destroyed{{sfn|Bergström|2007|p=117}} * 2,735 tanks destroyed{{sfn|Liedtke|2016|p=220}}{{sfn|Askey|2014|p=185}} * 104 assault guns destroyed{{sfn|Liedtke|2016|p=220}}{{sfn|Askey|2014|p=185}} ---- '''Other involved country losses''' * {{flagicon|ROU}} 114,000+ casualties (at least 39,000 dead or missing){{Efn|See: Mark Axworthy, ''Third Axis Fourth Ally: Romanian Armed Forces in the European War, 1941–1945''. pages 58 and 286.}} * {{flagicon|Kingdom of Italy}} 8,700 casualties{{Efn|See:Robert Kirchubel. ''Operation Barbarossa: The German Invasion of Soviet Russia''. Bloomsbury Publishing. Chapter: "Opposing Armies".}} * {{flagicon|FIN}} 5,000+ casualties{{Efn|Includes only Finnish casualties in Northern Finland during Operation Silver Fox.{{sfn|Ziemke|1959|p=184}}}} }} |casualties2='''Total military casualties:'''<br />4,973,820 {{Collapsible list |title = Breakdown |'''Casualties of 1941:''' ---- Based on Soviet archives:{{sfn|Krivosheev|1997|pp=95–98}} * 566,852 killed in action * 235,339 died from non-combat causes * 1,336,147 sick or wounded via combat and non-combat causes * 2,335,482 missing in action or captured * c. 500,000 Soviet [[reservist]]s captured while still mobilizing ---- * 21,200 aircraft lost{{sfn|Bergström|2007|p=117}} * 20,500 tanks destroyed{{sfn|Sharp|2010|p=89}} }} |notes= }} രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ സമയത്ത് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയ]]നെ ആക്രമിക്കാൻ [[ജർമ്മനി]] തയ്യാറാക്കിയ പദ്ധതിയുടെ രഹസ്യനാമമാണ് '''ഓപ്പറേഷൻ ബാർബറോസ'''. അച്ചുതണ്ട് ശക്തികളുടെ കീഴിലുള്ള നാലു ലക്ഷത്തോളം വരുന്ന സൈനികർ റഷ്യയുടെ സൈനിക അതിർത്തിയിലേക്ക് ആക്രമണം നടത്തി. <ref>10-ക്ലാസ് സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം പുസ്തകം</ref> ==See also== * [[Black Sea Campaigns (1941-44)|Black Sea campaigns]] ** [[Romanian Navy during World War II]] * [[Operation Silver Fox]] * [[Timeline of the Eastern Front of World War II]] {{portal bar|Military of Germany|Nazi Germany|Soviet Union|World War II}} ==അവലംബം== ===കുറിപ്പുകൾ=== {{notelist |refs= {{efn|name=western military districts Soviet Union |The four Soviet military districts facing the Axis, the [[Baltic Military District]], the [[Western Special Military District]], the [[Kiev Special Military District]] and the [[Odessa Military District]], at the outbreak of the war were renamed the [[Northwestern Front]], the [[Western Front (Soviet Union)|Western Front]], the [[Soviet Southwestern Front|Southwestern Front]] and the [[Southern Front (Soviet Union)|Southern Front]], respectively. A fifth military district, the [[Leningrad military district]], became the [[Northern Front (Soviet Union)|Northern Front]].{{harv|Glantz|2012|pp=11, 16, 208}}. }} {{efn |name= 171 divisions |170 divisions and 2 independent brigades, along with 12 airborne brigades. {{harv|Glantz|2012|pp=16, 219}}. }} }} === സിറ്റേഷനുകൾ === {{Reflist|20em}} === ഗ്രന്ഥസൂചി === {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Askey |first=Nigel |title= Operation Barbarossa: The Complete Organisational and Statistical Analysis, and Military Simulation |volume=(II B) |year=2014 |location= U.S. |publisher= Lulu Publishing |isbn=978-1-31241-326-9|ref=harv}} * {{cite book | last=Baker | first=Lee | title=The Second World War on the Eastern Front | url=https://archive.org/details/secondworldwaron0000bake | location=London | publisher=Pearson Longman | year=2009 | isbn=978-1-40584-063-7 | ref=harv }} * {{cite book |last=Baker |first=Lee |title=The Second World War on the Eastern Front |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1317865049 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Bar-Joseph |first1=Uri |last2=Levy |first2=Jack S. |title=Conscious Action and Intelligence Failure |url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_fall-2009_124_3/page/461 |journal=Political Science Quarterly |date=Fall 2009 |volume=124 |issue=3 |pages=461–488 |doi=10.1002/j.1538-165X.2009.tb00656.x |ref=harv }} * {{cite book |last=Bartov |first=Omer |authorlink=Omer Bartov |title=The Eastern Front, 1941–45: German Troops and the Barbarisation of Warfare |url=https://archive.org/details/easternfront19410000bart_x2h3 |location=London |publisher=Palgrave Macmillan |year=2001 |isbn=978-0-333-94944-3 |ref=harv }} * {{cite book | last1=Baudot | first1=Marcel | last2=Bernard |first2=Henri |last3=Foot|first3=Michael R.D.|last4=Jacobsen|first4=Hans-Adolf | year=1989 | title= The Historical Encyclopedia of World War II | location=New York and Oxford | publisher=Facts on File | isbn=0-671-24277-6 |ref=harv}} * {{cite book| last= Beck | first=Birgit | year=2004 | title= Wehrmacht und sexuelle Gewalt. Sexualverbrechen vor deutschen Militärgerichten, 1939–1945| language=German | location = Paderborn | publisher = Schöningh Verlag | isbn = 978-3-50671-726-9|ref=harv}} * {{cite book |last=Beevor |first=Antony |authorlink=Antony Beevor |title=The Second World War |url=https://archive.org/details/secondworldwar00beev |location=New York |publisher=Back Bay Books |year=2012 |isbn=978-0-316-02374-0 |ref=harv }} * {{cite book |last=Bellamy |first=Chris |title=Absolute War: Soviet Russia in the Second World War |url=https://archive.org/details/absolutewarsovie0000bell_f5c2 |publisher=Vintage Books |year=2007 |isbn=978-0-375-72471-8 |ref=harv}} * {{cite book |last=Bergström |first=Christer |title=Barbarossa – The Air Battle: July–December 1941 |publisher=Classic Publications |year=2007 |isbn=978-1-85780-270-2 |ref=harv}} * {{cite book |author1-last = Berthon |author1-first = Simon |author2-last = Potts |author2-first = Joanna |title=Warlords: An Extraordinary Re-creation of World War II Through the Eyes and Minds of Hitler, Churchill, Roosevelt, and Stalin |url = https://archive.org/details/isbn_9780306815386 |publisher=Da Capo Press |year=2007 |isbn=0-306-81538-9 |ref=harv}} * {{cite book |last=Brackman |first=Roman |title=The Secret File of Joseph Stalin: A Hidden Life |url=https://archive.org/details/secretfileofjose0000brac |place=Portland and London |publisher=Frank Cass Publishing |year=2001 |isbn=0-7146-5050-1 |ref=harv }} * {{cite book |author1-last = Bradley |author1-first = John |author2-last = Buell |author2-first = Thomas |title=Why Was Barbarossa Delayed? The Second World War: Europe and the Mediterranean |url = https://archive.org/details/secondworldwar0000unse_e3w9 |publisher=Square One Publishing |year=2002 |isbn=0-7570-0160-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Braithwaite |first=Rodric |authorlink=Rodric Braithwaite |title=Moscow 1941: A City and Its People at War |url=https://archive.org/details/moscow1941cityit0000brai_h3a2 |publisher=Profile Books |year=2010 |isbn=978-1-86197774-8 |ref=harv}} * {{cite journal | jstor=260654 | title=Himmler and the 'Terrible Secret' among the Executioners | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1991-09_26_3-4/page/431 | last=Breitman |first=Richard | journal=Journal of Contemporary History | year=1991 | volume=26 | issue=3/4 | pages=431–451 | doi=10.1177/002200949102600305 | ref = harv }} * {{cite journal | jstor=260736 | title=Hitler and Genghis Khan | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_may-june-1990_25_2-3/page/337 | last=Breitman |first=Richard | journal=Journal of Contemporary History | year=1990 | volume=25 | issue=2/3 | pages=337–351 | doi=10.1177/002200949002500209 | ref = harv }} * {{cite book |last1=Browning |first1=Christopher R. |authorlink=Christopher Browning |title=Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland |url=https://archive.org/details/ordinarymenreser00brow_0 |year=1998 |publisher=HarperCollins |location=New York |isbn=0-06-099506-8 |edition=1 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Burleigh |first1=Michael |last2=Wippermann |first2=Wolfgang |title=The Racial State: Germany 1933-1945 |url=https://archive.org/details/racialstate00mich |year=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521398029 |ref=harv }} * {{cite book |last=Burleigh |first=Michael |title=The Third Reich: A New History |url=https://archive.org/details/thirdreichnewhis00burl |year=2000 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-0-330-47550-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Clark |first=Lloyd |title=Kursk: The Greatest Battle: Eastern Front 1943 |url=https://archive.org/details/kurskgreatestbat0000clar |publisher=Headline Review |year=2012 |isbn=978-0755336395 |ref=harv }} * {{cite book |last=Commager |authorlink=Henry Steele Commager |first=Henry |title=The Story of the Second World War |url=https://archive.org/details/henrysteelecomma00henr |publisher=Brassey's Publishing |year=1991 |isbn=978-0080410661 |ref=harv }} * {{cite book | last=Cooper | first=Matthew | year=1984 | title=The German Army, 1933–1945: Its Political and Military Failure | url=https://archive.org/details/germanarmy1933190000coop | location=New York | publisher=Bonanza Books | isbn=978-0-51743-610-3 | ref=harv }} * {{cite book | editor1-last = Dear | editor1-first = Ian | editor2-last = Foot | editor2-first = M.R.D. | editor2-link = M. R. D. Foot | year = 1995 | title = The Oxford Guide to World War II | url = https://archive.org/details/oxfordguidetowor0000unse_q0d0 | publisher = Oxford University Press | place = Oxford; New York | isbn = 978-0-19-534096-9 | ref = harv}} * {{cite book |last=Dunn |first=Walter S. Jr. |title=The Soviet Economy and the Red Army, 1930–1945 |place=Westport, CT | publisher=Praeger |year=1995 |isbn= 978-0-27594-893-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dunnigan |first=James |authorlink=Jim Dunnigan |title=The Russian Front |url=https://archive.org/details/russianfrontgerm0000unse |publisher=Arms & Armour Press |year=1978 |isbn=-0-85368-152-X |ref=harv }} * {{cite book |last=Ericson |first=Edward |title=Feeding the German Eagle: Soviet Economic Aid to Nazi Germany, 1933–1941 |publisher=Praeger Publishing |year=1999 |isbn=978-0275963378 |ref=harv}} * {{Cite book |last=Evans |first=Richard J. |authorlink=Richard J. Evans |year=1989 |title=In Hitler's Shadow |url=https://archive.org/details/inhitlersshadow00rich |location=New York,&nbsp;NY |publisher=Pantheon |ref=harv }} * {{cite book |last=Evans |first=Richard J. |year=2008 |title=The Third Reich at War |url=https://archive.org/details/thirdreichatwar10000evan |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9742-2 |ref=harv }} * {{cite book |last=Fahlbusch |first=Michael |title=Die Südostdeutsche Forschungsgemeinschaft |url=https://archive.org/details/absolutewarsovie0000bell_x5w0 |publisher=German Historical Institute |language=de |year=1999 |isbn=978-0-375-41086-4 |ref=harv}} * {{cite book | last=Forczyk | first=Robert | title=Moscow 1941: Hitler’s first defeat | url=https://archive.org/details/moscow1941hitler0000forc | publisher=Osprey | year=2006 | isbn=978-1846030178 | ref=harv }} * {{cite book | last=Forczyk | first=Robert | year=2009 | title= Leningrad 1941–44: The Epic Siege | url=https://archive.org/details/leningrad194144e0000forc | location=Oxford, UK | publisher=Osprey | isbn=978-1-84908-107-8 | ref=harv}} * {{cite book | last=Forczyk | first=Robert |title=Tank Warfare on the Eastern Front 1941–1942 |publisher=Pen and Sword |year=2014 |isbn=978-1781590089 |ref=harv}} * {{cite journal|last1=Förster|first1=Jürgen|title=Barbarossa Revisited: Strategy and Ideology in the East|journal=Jewish Social Studies|date=Winter 1988|volume=50|issue=1/2|pages=21–36|url=http://www.mconway.net/page1/page5/files/Barbarossa%20Strategy.pdf|ref=harv|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330004056/http://www.mconway.net/page1/page5/files/Barbarossa%20Strategy.pdf|archivedate=30 March 2016|df=dmy-all}} * {{cite book |last1=Förster |first1=Jürgen|chapter=Operation Barbarossa as a War of Conquest and Annihilation |editor1=Boog, Horst |editor2=Förster, Jürgen |editor3=Hoffmann, Joachim |editor4=Klink, Ernst |editor5=Müller, Rolf-Dieter |editor6=Ueberschär, Gerd R. |year=1998 |editor-link=Military History Research Office (Germany) |others=Translated by Dean S. McMurry, Ewald Osers, Louise Willmot |title=[[Germany and the Second World War]] |volume=IV [Attack on the Soviet Union] |location= Oxford and New York |publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-822886-4 |ref=harv}} * {{cite book |last=Förster |first=Jürgen |contribution=The German Military's Image of Russia |title=Russia War, Peace and Diplomacy |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=London |year=2005 |isbn= |ref=harv}} * {{cite book |last=Fritz |first=Stephen |title=Ostkrieg: Hitler's War of Extermination in the East |url=https://archive.org/details/ostkrieghitlersw0000frit |publisher=University Press of Kentucky |year=2011 |isbn=978-0813134161 |ref=harv }} * {{cite book |last=Gellately |first=Robert |title=The Gestapo and German Society: Enforcing Racial Policy, 1933–1945 |url=https://archive.org/details/isbn_9780198202974 |year=1990 |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-820297-4 |ref=harv}} * {{cite book | last = Gilbert | first = Martin | title = The Second World War: A Complete History | url = https://archive.org/details/secondworldwar00mart | year = 1989 | place = New York | publisher = Henry Holt and Company | isbn = 0-8050-0534-X | ref = harv }} * {{cite book |author1-last = Glantz |author1-first = David |author2-last = House |author2-first = Jonathan |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |year=1995 |isbn=978-1906033729 |ref=harv}} * {{cite book |last=Glantz |first=David |title=Stumbling Colossus: The Red Army on the Eve of World War |publisher=University Press of Kansas |year=1998 |isbn=978-0700617890 |ref=harv}} * {{Cite conference |last=Glantz |first=David |authorlink=David Glantz |title=The Soviet-German War 1941–1945: Myths and Realities: A Survey Essay |url=http://sti.clemson.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=189&Itemid=310 |publisher=Clemson University |conference=A Paper Presented as the 20th Anniversary Distinguished Lecture at the Strom Thurmond Institute of Government and Public Affairs |year=2001 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150218155036/http://sti.clemson.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_details&Itemid=310&gid=189 |archivedate=18 February 2015 |df=dmy-all }} * {{cite book | last1=Glantz | first1=David | title=Slaughterhouse: The Encyclopedia of the Eastern Front | url=https://archive.org/details/slaughterhouseen0000unse | year=2002 | place=Garden City, NY | publisher=The Military Book Club | isbn=978-0-73943-128-3 | ref=harv }} * {{cite book |last=Glantz |first=David |title=Barbarossa Derailed: The Battle for Smolensk, Volume 1 |publisher=Helion & Company |year=2010a |isbn=978-1906033729 |ref=harv}} * {{cite book |last=Glantz |first=David |title=Barbarossa Derailed: The Battle for Smolensk, Volume 2 |url=https://archive.org/details/barbarossaderail0002glan |publisher=Helion & Company |year=2010b |isbn=978-1906033903 |ref=harv}} * {{cite book |last = Glantz |first = David |title=Operation Barbarossa: Hitler's invasion of Russia 1941 |url = https://archive.org/details/operationbarbaro0000glan |publisher=The History Press |year=2012 |isbn=978-0752460703 |ref=harv}} * {{cite book |author1-last = Glantz |author1-first = David |author2-last = House |author2-first = Jonathan |title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler |publisher=University Press of Kansas |year=2015 | volume=Revised and Expanded Edition|isbn=978-0-70062-121-7 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gorodetsky |first=Gabriel |authorlink=Gabriel Gorodetsky |title=Grand Delusion: Stalin and the German Invasion of Russia |publisher=Yale University Press |year=2001 |isbn=978-0300084597 |ref=harv}} * {{cite book |last=Guderian |first=Heinz |title=Panzer Leader |url=https://archive.org/details/panzerleader0000gude_w9b1 |place=Cambridge, MA |publisher=Da Capo Press |year=2002 |isbn=978-0-30681-101-2 |ref=harv }} * {{cite book |last=Handrack |first=Hans-Dieter |title=Das Reichskommissariat Ostland: Die Kulturpolitik Der Deutschen Verwaltung Zwischen Autonomie Und Gleichschaltung 1941–1944 |publisher=Gauke |location=Hann. Münden |language=de |year=1981 |isbn=978-3879980383 |ref=harv}} * {{cite book |last=Hartmann |first=Christian |authorlink=Christian Hartmann (historian)|title=Operation Barbarossa: Nazi Germany's War in the East, 1941–1945 |url=https://archive.org/details/operationbarbaro0000hart |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-966078-0 |ref=harv}} * {{cite book |last=Hardesty |first=Von |title=Red Phoenix Rising: The Soviet Air Force in World War II |url=https://archive.org/details/redphoenixrising0000hard |publisher=University Press of Kansas |year=2012 |isbn=978-0700618286 |ref=harv }} * {{cite book | last=Hastings | first=Max | year=2012 | title=Inferno: The World at War, 1939–1945 | url=https://archive.org/details/infernoworldatwa0000hast_r7n4 | place=New York | publisher=Vintage | isbn=978-0-30747-553-4 | ref=harv }} * {{cite book | last=Hastings | first=Max | year=2016 | title=The Secret War: Spies, Ciphers, and Guerrillas, 1939–1945 | url=https://archive.org/details/secretwarspiesci0000hast | place=New York | publisher=Harper | isbn=978-0-06225-927-1 | ref=harv }} * {{cite journal | last=Hayward | first=Joel | title=Hitler's Quest for Oil: The Impact of Economic Considerations on Military Strategy, 1941–42 | journal=Journal of Strategic Studies | date=1995 | volume=18 | issue=4 | pages=94–135 | url=https://archive.org/stream/JoelHaywardhitlersQuestForOilTheImpactOfEconomicConsiderationsOn/JoelHaywardGermanStrategy_djvu.txt | ref=harv }} * {{cite journal |last1=Hayward |first1=Joel |title=Too Little, Too Late: An Analysis of Hitler's Failure in August 1942 to Damage Soviet Oil Production |url=http://www.joelhayward.org/Too-Little-Too-Late.2.pdf |journal=The Journal of Military History |date=July 2000 |volume=64 |issue=3 |pages=769–794 |doi=10.2307/120868 |ref=harv |jstor=120868 |access-date=2018-09-12 |archive-date=2019-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214190153/http://www.joelhayward.org/Too-Little-Too-Late.2.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Higgins |first=Trumbull |title=Hitler and Russia: The Third Reich in a Two-Front War, 1937–1943 |url=https://archive.org/details/bwb_O5-BJD-159 |publisher=Macmillan Publishing |year=1966 |asin=B0000CNOQU |ref=harv}} * {{cite book |last=Hilberg |first=Raul |authorlink=Raul Hilberg |title=The Destruction of the European Jews |location=Chicago |publisher=Quadrangle Books |year=1961 |ref=harv}} * {{cite book |last=Hildebrand |first=Klaus |year=1973 |title=The Foreign Policy of the Third Reich |url=https://archive.org/details/foreignpolicyoft0000hild |location=Berkeley and Los Angeles |publisher=University of California Press |isbn=0-520-02528-8 |ref=harv }} * {{cite journal | last = Hillgruber | first = Andreas | title = Die "Endlösung" und das deutsche Ostimperium als Kernstück des rassenideologischen Programms des Nationalsozialismus | language = German | journal = Vierteljahrshefte für Zeitgeschichte | date = 1972 | volume = 20 | issue = 2 | pages = 133–153 | publisher = Oldenbourg Wissenschaftsverlag GmbH | location = Munich | jstor = 30197201| ref = harv}} * {{cite book | last = Hill | first = Alexander | year = 2016 | title = The Red Army and the Second World War | place = UK | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1107020795 | ref = harv }} * {{cite book |last=Himmler |first=Heinrich |chapter=Reflections on the Treatment of Peoples of Alien Races in the East |year=1940 |isbn=978-0-333-94944-3 |title=Trials of War Criminals Before the Nuernberg Military Tribunals Under Control Council Law No. 10 |pages=147–150 |volume=13 |publisher=US Government Printing Office |location=District of Columbia |ref=harv}} * {{cite journal|last=Hooker|first=Richard D., Jr.|title='The World Will Hold Its Breath': Reinterpreting Operation Barbarossa|journal=[[Parameters (journal)|Parameters]]|publisher=[[United States Army War College]]|date=Spring 1999|pages=150–64|url=http://ssi.armywarcollege.edu/pubs/parameters/articles/99spring/hooker.htm|ref=harv|access-date=2018-09-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810225916/http://ssi.armywarcollege.edu/pubs/parameters/Articles/99spring/hooker.htm|url-status=dead}} * {{cite journal|last1=Humpert|first1=David|title=Viktor Suvorov and Operation Barbarossa: Tukhachevskii Revisited|journal=Journal of Slavic Military Studies|date=2005|volume=18|issue=1|pages=59–74|doi=10.1080/13518040590914136|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13518040590914136?journalCode=fslv20|ref=harv}} * {{cite book |last=Ingrao |first=Christian |title=Believe and Destroy: Intellectuals in the SS War Machine |location=Malden, MA. |publisher=Polity |year=2013 |isbn=978-0745660264 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kay |first=Alex J. |authorlink=Alex J. Kay |year=2006 |title=Exploitation, Resettlement, Mass Murder: Political and Economic Planning for German Occupation Policy in the Soviet Union, 1940–1941 |url=https://books.google.com/books?id=l20PlJtfk0IC&pg=PA31 |publisher=Berghahn Books |location=New York |isbn=9781845451868 |ref=harv }} * {{cite book | last=Keegan | first=John | year=1989 | title= The Second World War | url=https://archive.org/details/secondworldwar00keeg | place=New York | publisher=Viking | isbn=978-0-67082-359-8|ref=harv}} * {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler 1889–1936: Hubris |publisher=Penguin |year=2000 |isbn=978-0140133639 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kershaw |first=Ian |title=Hitler, 1936–1945: Nemesis |location=New York; London |publisher=W. W. Norton & Company |year=2001 |isbn=978-0-393-32252-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kirby |first=D.G. |title=Finland in the Twentieth Century: A History and an Interpretation |url=https://archive.org/details/finlandintwentie0000kirb_v8f8 |publisher=University of Minnesota Press |year=1980 |isbn=0-8166-5802-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kirchubel |first=Robert |title=Operation Barbarossa 1941: Army Group North |publisher=Osprey Publishing |year=2005 |isbn=978-1-84176-857-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kirchubel |first=Robert |title=Operation Barbarossa 1941: Army Group Center |publisher=Osprey Publishing |year=2007 |isbn=978-1-84603-107-6 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kirchubel |first=Robert |title=Operation Barbarossa 1941: Army Group South |publisher=Osprey Publishing |year=2003 |isbn=978-1782004257 |ref=harv}} * {{cite book |last=Kirchubel |first=Robert | title =Operation Barbarossa: The German Invasion of Soviet Russia| publisher=Bloomsbury Publishing|year =2013|isbn=1472804708|ref=harv}} * {{cite book |last=Kirshin |first=Yuri |year=1997 |chapter =The Soviet Armed Forces on the Eve of the Great Patriotic War |title=From Peace to War: Germany, Soviet Russia, and the World, 1939–1941 |editor-last=Wegner |editor-first=Bernd |location=Providence and Oxford |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-57181-882-9 |ref=harv}} * {{cite book |author1-last = Klemann|author1-first = Hein |author2-last = Kudryashov |author2-first = Sergei |title=Occupied Economies: An Economic History of Nazi-Occupied Europe, 1939–1945 |place=New York| publisher=Berg |year=2012 |isbn=978-0-857850607 |ref=harv}} * {{cite book | last1=Klink| first1=Ernst| chapter=The Conduct of Operations | editor1=Boog, Horst | editor2=Förster, Jürgen | editor3=Hoffmann, Joachim | editor4=Klink, Ernst | editor5=Müller, Rolf-Dieter | editor6=Ueberschär, Gerd R. | year=1998 | editor-link=Military History Research Office (Germany) | others=Translated by Dean S. McMurry, Ewald Osers, Louise Willmot | title=[[Germany and the Second World War]] | volume=IV [Attack on the Soviet Union] | location= Oxford and New York | publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-822886-4 | ref=harv}} * {{cite book |last=Krivosheev |first=G. F. |title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/sovietcasualties0000unse |publisher=Greenhill Books |year=1997 |isbn=978-1853672804 |ref=harv}} * {{cite book |last = Langerbein |first = Helmut |title = Hitler's Death Squads: The Logic of Mass Murder |year = 2003|place = College Station |publisher = Texas A & M University Press |isbn = 978-1-58544-285-0|ref = harv}} * {{cite book | last=Lewy | first=Guenter | title=Perpetrators: The World of the Holocaust Killers | url=https://archive.org/details/perpetratorsworl0000lewy | year=2017 | publisher=Oxford University Press | location=New York | isbn=978-0-19066-113-7 | ref=harv }} * {{cite book |last=Liedtke |first=Gregory |title=Enduring the Whirlwind: The German Army and the Russo-German War 1941-1943 |url=https://archive.org/details/enduringwhirlwin0000lied |publisher=Helion and Company |year=2016 |isbn=978-0-313-39592-5 |ref=harv }} * {{cite book |last=Macksey |first=Kenneth |authorlink=Kenneth Macksey |title=Hitler's Generals |url=https://archive.org/details/hitlersgenerals0000unse_r3m8 |chapter=Guderian |editor-last=Barnett |editor-first=Correlli |editor-link=Correlli Barnett |publisher=Weidenfeld & Nicolson |year=1989 |isbn=0-297-79462-0 |ref=harv }} * {{cite book | last1 = Mann| first1 = Chris M.| last2 = Jörgensen| first2 = Christer | title=Hitler's Arctic War | url = https://archive.org/details/hitlersarcticwar0000chri| publisher = Ian Allan Publishing | year = 2002| isbn = 0-7110-2899-0|location = Hersham, UK| ref = harv}} * {{cite journal |last1=Mawdsley |first1=Evan |title=Crossing the Rubicon: Soviet Plans for Offensive War in 1940–1941 |journal=The International History Review |date=2003 |volume=25 |issue=4 |pages=818–865 |issn=1618-4866 |ref=harv}} * {{cite book |last=Majer |first=Diemut |title="Non-Germans" Under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945 |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2003 |isbn=978-0-8018-6493-3 |ref=harv}} * {{cite book |last=Mazower |first=Mark |title=Hitler's Empire: Nazi Rule in Occupied Europe |url=https://archive.org/details/hitlersempirenaz0000mazo_w5b8 |publisher=Penguin |year=2009 |isbn=0141011920 |ref=harv }} * {{cite book | last = Megargee | first = Geoffrey | title = Inside Hitler's High Command | url = https://archive.org/details/insidehitlershig0000mega | place = Lawrence, KS | publisher = University Press of Kansas | year = 2000 | isbn = 978-0-70061-015-0 | ref = harv }} * {{cite book |last=Menger |first=Manfred |year=1997 |chapter=Germany and the Finnish 'Separate War' Against the Soviet Union |title=From Peace to War: Germany, Soviet Russia, and the World, 1939–1941 |editor-last=Wegner |editor-first=Bernd |location=Providence and Oxford |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-57181-882-9 |ref=harv}} * {{cite book |last=Mercatante |first=Steven |title=Why Germany Nearly Won: A New History of the Second World War in Europe |url=https://archive.org/details/whygermanynearly0000merc_t4b2 |publisher=Praeger |year=2012 |isbn=978-0313395925 |ref=harv }} * {{cite book |last=Meltyukhov |first=Mikhail |title=Упущенный шанс Сталина. Советский Союз и борьба за Европу: 1939–1941 |language=ru |publisher=Вече |year=2000 |isbn=5-7838-0590-4 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Miller |first1=Donald L. |last2=Commager |first2=Henry Steele |title=The Story of World War II |url=https://archive.org/details/storyofworldwari00mill |year=2001 |publisher=Simon and Schuster |location=New York |isbn=9780743227186 |ref=harv}} * {{cite book|last=Mosier|first=John|title=Cross of Iron: The Rise and Fall of the German War Machine, 1918–1945|url=https://archive.org/details/crossofironrisef0000mosi_g8q1|year=2006|place=New York|publisher=Henry Holt & Co.|isbn=978-0-80507-577-9|ref=harv}} * {{cite book |last=Moskoff |first=William |title=The Bread of Affliction: The Food Supply in the USSR During World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0521522830|ref=harv}} * {{cite book| last= Mühlhäuser | first=Regina | year=2010 | title= Eroberungen. Sexuelle Gewalttaten und intime Beziehungen deutscher Soldaten in der Sowjetunion, 1941–1945 | language=German | location = Hamburg | publisher = Hamburger Edition Verlag | isbn = 978-3-86854-220-2|ref=harv}} * {{cite book |last = Müller|first=Rolf-Dieter|authorlink=Rolf-Dieter Müller|title = Hitler's Wehrmacht, 1935–1945|url = https://archive.org/details/hitlerswehrmacht0000mull| year=2016 | place=Lexington | publisher=University Press of Kentucky | isbn=978-0-81316-738-1|ref=harv}} * {{cite book |ref={{harvid|Murray|Millett|2000}} |last1=Murray |first1=Williamson |last2=Millett |first2=Allan R. |title=A War To Be Won: Fighting the Second World War |url=https://archive.org/details/wartobewonfighti00murr_0 |year=2000 |location=Cambridge, MA: |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |isbn=978-0-674-00163-3 }} * {{cite book |last1=Nenye |first1=Vesa |last2=Munter |first2=Peter |last3=Wirtanen |first3=Tony |last4 =Birks|first4=Chris |title=Finland at War: The Continuation and Lapland Wars 1941–45 |publisher=Osprey |year=2016 |isbn=1-4728-1526-2 |ref=harv}} * {{cite book | last=Overy | first=Richard | year=1996 | title=The Penguin Historical Atlas of the Third Reich | url=https://archive.org/details/penguinhistorica00rich | location=New York | publisher=Penguin | isbn=978-0-14051-330-1 | ref=harv }} * {{cite book | last=Overy | first=Richard | year=2006 | title=The Dictators: Hitler’s Germany, Stalin’s Russia | url=https://archive.org/details/dictatorshitlers0000over | location=London and New York | publisher=W.W. Norton & Company | isbn=978-0-39332-797-7 | ref=harv }} * {{cite book |last = Palmer |first = Michael A. |year = 2010 |title = The German Wars: A Concise History, 1859–1945 |url = https://archive.org/details/germanwarsconcis0000palm |location = Minneapolis |publisher = Zenith Press |isbn = 978-0-76033-780-6 |ref = harv }} * {{cite book |last=Patterson |first=David |title=The Complete Black Book of Russian Jewry |publisher=Transaction |year=2003 |isbn=978-1412820073 |ref=harv}} *{{cite book | last=Pohl | first=Dieter | year=2018 | chapter=War and Empire | title=The Oxford Illustrated History of the Third Reich | url=https://archive.org/details/oxfordillustrate0000unse_t6b7 | editor=Robert Gellately, ed. | location=New York | publisher=Oxford University Press | isbn=978-0-19872-828-3 | ref=harv}} *{{Cite book| publisher = The MIT Press| isbn = 978-0-262-02906-3| last = Price-Smith| first = Andrew T.| title = Oil, Illiberalism, and War: An Analysis of Energy and US Foreign Policy| url = https://archive.org/details/oililliberalismw0000pric| date = 2015-05-29 |ref=harv}} * {{cite book |last=Rayfield |first=Donald |title=Stalin and his Hangmen |url=https://archive.org/details/stalinhishangmen0000rayf_k4p7 |publisher=Penguin Books |year=2004 |isbn=0-14-100375-8 |ref=harv}} * {{cite book |last=Rich |first=Norman |title=Hitler's War Aims: Ideology, the Nazi State, and the Course of Expansion |url=https://archive.org/details/hitlerswaraimsid00rich |year=1973 |publisher=W.W. Norton |isbn=978-0233964768 |ref=harv }} * {{cite book | last=Roberts | first=Andrew | year=2011 | title=The Storm of War: A New History of the Second World War | url=https://archive.org/details/stormofwarnewhis00robe | place=New York | publisher=Harper Perennial | isbn=978-0-06122-860-5 | ref=harv }} * {{cite journal |last=Roberts |first=Cynthia |title=Planning for War: The Red Army and the Catastrophe of 1941 |url=https://archive.org/details/sim_europe-asia-studies_1995-12_47_8/page/1293 |journal=Europe-Asia Studies |year=1995 |volume=47 |issue=8 |pages=1293 |doi=10.1080/09668139508412322 |ref=harv }} * {{cite book |last=Roberts |first=Geoffrey |authorlink=Geoffrey Roberts |title=Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953 |url=https://archive.org/details/stalinswarsfromw0000robe |publisher=Yale University Press |year=2006 |isbn=0-300-11204-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=Roberts |first=Geoffrey |year=2014 |chapter=Stalin's Wartime Vision of the Peace, 1939–1945 |title=Stalin and Europe: Imitation and Domination, 1928–1953 |url=https://archive.org/details/stalineuropeimit0000unse |editor1-last=Snyder |editor1-first=Timothy |editor2-last=Brandon |editor2-first=Ray |location=Oxford and New York |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19994-558-0 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Rössler |first1=Mechtild |last2=Schleiermacher |first2=Sabine |title=Der "Generalplan Ost." Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik |year=1996 |publisher=Akademie-Verlag |language=de |ref=harv}} * {{cite book |last=Sakwa |first=Richard |authorlink=Richard Sakwa |title=The Rise and Fall of the Soviet Union |publisher=Routledge Publishing |year=2005 |isbn=978-1134806027 |ref=harv}} * {{cite book |last=Seaton |first=Albert |title=The Russo-German War, 1941–45 |url=https://archive.org/details/russogermanwar190000albe |publisher=Praeger Publishers |year=1972 |isbn=978-0891414919 |ref=harv}} * {{cite book | last = Seaton | first = Albert | title = The German Army, 1933–1945| url = https://archive.org/details/germanarmy19334500seat | publisher = Meridian | location = New York | year = 1982 | isbn = 0-452-00739-9| ref = harv}} * {{cite book |last=Service |first=Robert |title=A History of Modern Russia: From Nicholas II to Vladimir Putin |url=https://archive.org/details/historyofmodernr00robe |place=Cambridge, MA |publisher=Harvard University Press |year=2005 |isbn=978-0-67401-801-3 |ref=harv }} * {{cite book |last=Sharp |first=Jane |title=Striving for Military Stability in Europe |publisher=Routledge |year=2010 |isbn=978-1134325818 |ref=harv}} * {{cite book | last = Shepherd | first = Ben H. | year = 2016 | title = Hitler's Soldiers: The German Army in the Third Reich | url = https://archive.org/details/hitlerssoldiersg0000shep | location = New Haven and London | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-30017-903-3 | ref = harv }} * {{cite book |last=Shirer |first=William |authorlink=William L. Shirer |title=[[The Rise and Fall of the Third Reich|The Rise and Fall of the Third Reich: A History of Nazi Germany]] |publisher=Simon & Schuster |year=1990 |isbn=0-671-72868-7 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Smelser |first1=Ronald|authorlink1 = Ronald Smelser |last2=Davies |first2=Edward J. | authorlink2 = Edward J. Davies |title=[[The Myth of the Eastern Front|The Myth of the Eastern Front: The Nazi-Soviet War in American Popular Culture]] |date=2008 |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=New York |isbn=9780521712316 |edition=Paperback |ref=harv}} * {{cite book |last=Smith |first=Howard |authorlink=Howard K. Smith |title=Last Train from Berlin |publisher=Phoenix Press |year=2000 |isbn=978-1842122143 |ref=harv}} * {{cite book | last=Snyder| first=Timothy | year=2010 | title= Bloodlands: Europe between Hitler and Stalin | url=https://archive.org/details/bloodlandseurope0000snyd_s7g9| location= New York | publisher= Basic Books | isbn=978-0-46503-147-4 | ref=harv}} * {{cite book | last = Stackelberg | first = Roderick | title = Hitler's Germany: Origins, Interpretations, Legacies | publisher = Taylor & Francis | location = London; New York | year = 2002 | isbn = 978-0-203-00541-5 | ref = harv}} * {{cite book| last=Stackelberg | first=Roderick | year=2007 | title= The Routledge Companion to Nazi Germany | url=https://archive.org/details/routledgecompani0000stac | place= New York | publisher= Routledge | isbn= 978-0-41530-861-8 | ref=harv}} * {{cite book| last=Stahel | first=David | authorlink=David Stahel | year=2009 | title=Operation Barbarossa and Germany's Defeat in the East | location=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-76847-4|ref=harv}} * {{cite book| last=Stockings | first=Craig | last2=Hancock |first2=Eleanor | year=2013 | title=Swastika over the Acropolis: Re-interpreting the Nazi Invasion of Greece in World War II | publisher=Brill |isbn=9789004254572 |ref=harv}} * {{cite book | last = Stone | first = David | title = Shattered Genius: The Decline and Fall of the German General Staff in World War II | url = https://archive.org/details/shatteredgeniusd0000ston | year = 2011 | publisher = Casemate | location = Philadelphia | isbn = 978-1-61200-098-5 | ref = harv}} * {{cite book |last=Symonds |first=Craig |authorlink=Craig Symonds |title=Neptune: The Allied Invasion of Europe and the D-Day Landings |url=https://archive.org/details/neptunealliedinv0000symo |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0199986118 |ref=harv}} * {{cite book |last=Taylor |first=Alan |title=History of World War II |url=https://archive.org/details/historyofworldwa00tayl |publisher=Octopus Books |year=1974 |isbn=978-0706403992 |ref=harv }} * {{cite book |last=Thomas |first=Nigel |title=The German Army 1939–45: Eastern Front 1941–43 |publisher=Osprey Publishing |year=2012 |isbn=978-1782002192 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Ueberschär |first1=Gerd R. |last2=Müller |first2=Rolf-Dieter |title=Hitler's War in the East, 1941-1945: A Critical Assessment |url=https://archive.org/details/hitlerswarineast0000mull |publisher=Berghahn Books |year=2008 |isbn=1845455010 |ref=harv}} * {{cite book | last1= Ueberschär | first1= Gerd R. | chapter= The Involvement of Scandinavia in the Plans for Barbarossa | editor1=Boog, Horst | editor2=Förster, Jürgen | editor3=Hoffmann, Joachim | editor4=Klink, Ernst | editor5=Müller, Rolf-Dieter | editor6=Ueberschär, Gerd R. |authorlink=Gerd R. Ueberschär | year=1998 | editor-link=Military History Research Office (Germany) | others=Translated by Dean S. McMurry, Ewald Osers, Louise Willmot | title=[[Germany and the Second World War]] | volume=IV [Attack on the Soviet Union] | location= Oxford and New York | publisher=Clarendon Press |isbn=0-19-822886-4 | ref=harv}} * {{cite journal |last=Uldricks |first=Teddy |title=The Icebreaker Controversy: Did Stalin Plan to Attack Hitler? |url=https://archive.org/details/sim_slavic-review_fall-1999_58_3/page/626 |journal=Slavic Review |date=Autumn 1999 |doi=10.2307/2697571 |volume=58 |issue=3 |pages=626–643 |ref=harv |jstor=2697571 }} * {{cite book | author = United States Holocaust Memorial Museum | title = Historical Atlas of the Holocaust | url = https://archive.org/details/historicalatlaso00unit | year = 1996 | location = New York | publisher = Macmillan Publishing | isbn = 978-0-02897-451-4 | ref = harv }} * {{cite book |last=Waller |first=John |title=The Unseen War in Europe: Espionage and Conspiracy in the Second World War |publisher=Tauris & Company |year=1996 |isbn=978-1-86064-092-6 |ref=harv}} * {{cite book |last=Ward |first=John |title=Hitler's Stuka Squadrons: The Ju 87 at War, 1936–1945 |publisher=MBI Publishing |year=2004 |isbn=978-0760319918 |ref=harv}} * {{cite book |last=Weeks |first=Albert |title=Stalin's Other War: Soviet Grand Strategy, 1939–1941 |publisher=Rowman & Littlefield |year=2002 |isbn=978-0-7425-2191-9 |ref=harv}} * {{cite book | last1=Wegner | first1=Bernd | chapter=Der Krieg gegen die Sowjetunion 1942/43 | editor1=Boog, Horst | editor2=Rahn, Werner | editor3=Stumpf, Reinhard | editor4=Wegner, Bernd | year=1990 | editor-link=Military History Research Office (Germany) | title=Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg | volume=VI [Der globale Krieg: Die Ausweitung zum Weltkrieg und der Wechsel der Initiative 1941– 1943] | language=German | location=Stuttgart | publisher=Deutsche Verlags-Anstalt|isbn=978-3-42106-233-8 | ref=harv}} * {{cite book |last=Weinberg |first=Gerhard |authorlink=Gerhard Weinberg |title=A World at Arms: A Global History of World War II |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0521618267 |ref=harv}} * {{cite book| last=Werth| first=Alexander | title=Russia at War, 1941–1945 | year=1964 | location=New York | publisher=E.P. Dutton |asin=B0000CMAU7|ref=harv}} * {{cite book |last=Wette |first=Wolfram |authorlink = Wolfram Wette |title=[[The Wehrmacht: History, Myth, Reality]] |publisher=Harvard University Press |year=2007 |isbn=978-0674025776 |ref=harv}} * {{cite book | last = Wright | first = Gordon | year = 1968 | title = The Ordeal of Total War, 1939–1945 | url = https://archive.org/details/ordealoftotalwar0000wrig | location = New York | publisher = Harper & Row | isbn = 0061314080 | ref = harv }} * {{cite book | last = Ziemke | first = Earl F. | year = 1959 | title = The German Northern Theater of Operations, 1940–1945 | url = http://www.history.army.mil/html/books/104/104-23/CMH_Pub_104-23.pdf | location = Washington D.C. | publisher = U.S. Government Printing Office | asin = B0007ETEOM | ref = harv | access-date = 2018-09-12 | archive-date = 2020-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201021045809/https://history.army.mil/html/books/104/104-23/CMH_Pub_104-23.pdf | url-status = dead }} {{refend}} ==== ഓൺലൈൻ ==== {{div col|colwidth=30em}} * {{cite AV media |people=Aitken, Andy, Dave Flitton & James Wignall (directors), Dave Flitton (series producer); Dave Flitton, Andy Aitken & James Wignall (writers)|date=1996|title=The Battle for Russia|medium=television documentary|url=//www.youtube.com/watch?v=hAfcOYKMPP4|time=|series=[[Battlefield (TV series)|Battlefield]]|publisher=[[PBS]]|accessdate=19 March 2015|ref={{sfnRef|''Battle for Russia'', 1996}} }} * {{cite web|last=Browning|first=Christopher|year=2000|title=Evidence for the Implementation of the Final Solution |url=https://www.phdn.org/archives/www.ess.uwe.ac.uk/genocide/browning1.htm|website=Web Genocide Documentation Center – Resources on Genocide, War Crimes and Mass Killing|publisher=University of the West of England|accessdate=October 1, 2016|ref=harv}} * {{cite book |last1=Browning|first1=Christopher R.|title=The Origins of the Final Solution: The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942|at=''Generalplan Ost: The Search for a Final Solution through Expulsion''|authorlink1=Christopher Browning |publisher=U of Nebraska Press |url=https://books.google.com/books?id=d9Wg4gjtP3cC&q=Generalplan+Ost|year=2007|via=Google Books |isbn=0803203926|ref=harv}} * {{cite AV media|people=Davidson, Nick (producer)|year=2009|title=Hitler Strikes East|series=[[World War II in HD Colour]]|medium=television documentary|url=http://www.worldmediarights.com/index.php?hidAction=episode&eid=553&page=Hitler_Strikes_East|time=|publisher=NM Productions (for [[IMG (company)|IMG Media]])|accessdate=19 March 2015|ref={{sfnRef|''Hitler Strikes East'', 2009}}|archive-date=2020-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308184216/http://www.worldmediarights.com/index.php?hidAction=episode&eid=553&page=Hitler_Strikes_East|url-status=dead}} * {{cite web |title=European History: Operation Barbarossa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|author=Graham Royde-Smith, John |url=http://global.britannica.com/EBchecked/topic/52772/Operation-Barbarossa|accessdate=16 May 2015|ref={{sfnRef|Graham Royde-Smith}} }}{{subscription required}} * {{cite AV media |people=Grazhdan, Anna (director); Artem Drabkin & Aleksey Isaev (writers); Valeriy Babich, Vlad Ryashin, ''et. al'' (producers) |date=2011 |title=Siege of Leningrad|series=Soviet Storm: World War II in the East|medium=television documentary |url=https://www.youtube.com/watch?v=LFx9fk4bbQ8|time=|publisher=Star Media |accessdate=15 May 2015|ref={{sfnRef|''Siege of Leningrad'' 2011}} }} * {{cite web|title=Оценка советским руководством событий Второй мировой войны в 1939–1941|author=Meltyukhov, Mikhail Ivanovich |language=ru |publisher=Russian Military Library Moscow |url=http://militera.lib.ru/research/meltyukhov/11.html |accessdate=19 March 2015|ref={{sfnRef|Russian Military Library}} }} * {{cite news |last=Middelton | first=Drew |date=1981 | title=Hitler’s Russian Blunder|newspaper=[[New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1981/06/21/magazine/hitler-s-russian-blunder.html?pagewanted=all%20HITLER%27S%20RUSSIAN%20BLUNDER|ref={{sfnRef|Middleton, ''New York Times'' (21 June 1981)}} }} * {{cite web|title=Modern History Sourcebook: The Molotov-Ribbentrop Pact, 1939|publisher=[[Fordham University|University of Fordham]]|url=http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html|accessdate=19 March 2015|ref={{sfnRef|Text of the Nazi-Soviet Non-Aggression Pact, 1939}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312010326/http://legacy.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html|archive-date=12 March 2015|url-status=dead|df=dmy-all}} * {{cite web| last=Rees|first=Laurence|year=2010|title=What Was the Turning Point of World War II?| url=http://www.historynet.com/what-was-the-turning-point-of-world-war-ii.htm|website=HISTORYNET|accessdate=8 July 2017|ref=harv}} * {{cite web|title=The Führer to the German People: 22 June 1941|website=Calvin College—German Propaganda Archive|url=http://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/hitler4.htm|trans-title=Der Führer an das deutsche Volk 22. Juni 1941|accessdate=August 25, 2017|ref={{sfnRef|The Führer to the German People (1941)}}}} * {{cite web|author=United States Holocaust Memorial Museum|title=Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007178|accessdate=24 March 2015|date=20 June 2014|ref={{sfnRef|"Nazi Persecution of Soviet Prisoners of War"}} }} {{div col end}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Spoken Wikipedia|En-OperationBarbarossa-article.ogg|2017-12-10}} * {{Commons category-inline|Operation Barbarossa}} * {{Commons category-inline|Great Patriotic War}} * {{Wikisource-inline|Führer Directive 21}} * {{Wikisource-inline|Adolf Hitler's Letter to Benito Mussolini Explaining the Invasion of the Soviet Union}} * {{Wikisource-inline|The Führer to the German People: 22 June 1941}} * {{Wikisource-inline|Adolf Hitler's Order of the Day to the German Troops on the Eastern Front (2 October 1941)}} * {{Wikisource-inline|Adolf Hitler Explains His Reasons for Invading the Soviet Union}} * [https://web.archive.org/web/20120916093716/http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/barbarossa/index.asp?WT.mc_id=wiki Marking 70 Years to Operation Barbarossa] on the [[Yad Vashem]] website * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100122183003/http://www.timesonline.co.uk/tol/system/topicRoot/Operation_Barbarossa/ Operation Barbarossa] original reports and pictures from ''[[The Times]]'' * "Operation Barbarossa": {{YouTube|KxsdfcgfSS8}}, lecture by [[David Stahel]], author of ''Operation Barbarossa and Germany's Defeat in the East'' (2009); via the official channel of [[Muskegon Community College]] {{Authority control}} {{World War II}} {{Army Group Rear Area (Wehrmacht)}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം]] eqpa74qyvipu60kz9of1qwaiprohzef 0 271860 4648250 3984334 2026-07-17T11:30:35Z Malikaveedu 16584 4648250 wikitext text/x-wiki {{PU|Nana Sahib}} {{Infobox person |name = നാനാ സാഹിബ് |imagesize = 250px |image = Nana sahib.png |caption = |birth_date ={{Birth date|19|05|1824}} |birth_place = ബിഥൂർ, [[ഉത്തർപ്രദേശ്]] |disappeared_date = 1857 |disappeared_place = [[കാൺപൂർ]] |known_for = കാൺപൂർ കലാപം |occupation = |nationality = [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] |title = പേഷ്വ |predecessor = ബാജി റാവു രണ്ടാമൻ |parents = നാരായൺ ഭട്ട്, ഗംഗാ ബായ് |religion = [[ഹിന്ദു]] |spouse = |children = }} [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം|മറാഠാ]] വംശത്തിലെ ഒരു പ്രഭുവും, [[1857-ലെ ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|1857 ലെ ഇന്ത്യൻ ലഹളയുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടു പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട [[കാൺപൂർ കലാപം|കാൺപൂർ കലാപത്തിലെ]] നേതാവുമായിരുന്നു '''നാനാ സാഹിബ്'''. [[പേഷ്വാ ബാജി റാവു]] രണ്ടാമന്റെ ദത്തു പുത്രനായിരുന്നു നാനാ സാഹിബ്. പേഷ്വാ ബാജി റാവുവിന് [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി]] അനുവദിച്ചിരുന്ന പെൻഷൻ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം പുത്രനായ നാനാ സാഹിബിനു നൽകാൻ കമ്പനി വിസമ്മതിച്ചു. നാനാ സാഹിബ് പേഷ്വാ ബാജി റാവുവിന്റെ ദത്തു പുത്രനാണെന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് കമ്പനി പെൻഷൻ നൽകാൻ തയ്യാറാകാതിരുന്നത്. ഇംഗ്ലീഷുകാർ നടപ്പിൽവരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങൾ നാനാ സാഹിബിന് അംഗീകരിക്കാൻ തയ്യാറല്ലായിരുന്നു. [[ഹിന്ദു]] മതത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളിലും, ലക്ഷ്യങ്ങളിലും അടിയുറച്ചു വിശ്വസിച്ചു ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരാളായിരുന്നു നാനാ സാഹിബ്. [[1857-ലെ ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം|1857 ലെ വിപ്ലവം]] പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇംഗ്ലീഷ് പട്ടാളത്തെ സഹായിക്കാൻ നാനാ സാഹിബിന്റെ സൈന്യത്തേയും അയക്കാൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ കലാപകാരികളായ വിമതരുടെ കൂടെ ചേർന്ന് അവരുടെ സൈന്യത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ നാന സാഹിബ് നിർബന്ധിതനാവുകയായിരുന്നു. 16 ജൂലൈ 1857 ൽ യുദ്ധരംഗത്തു നിന്നും അപ്രത്യക്ഷമായ നാനാ സാഹിബിനെക്കുറിച്ച് പിന്നീട് വിവരങ്ങളൊന്നും തന്നെ ലഭിച്ചിട്ടില്ല. ==ആദ്യകാല ജീവിതം== 1824 മേയ് 19 ന് [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] ബിഥൂർ ഗ്രാമത്തിൽ നാരായൺ ഭട്ടിന്റേയും, ഗംഗാ ബായിയുടേയും മകനായി നാനാ ഗോവിന്ദ് ഡൊന്തു പന്ത് എന്ന നാനാ സാഹിബ് ജനിച്ചു.<ref name="wolpert">വോൾപെർട്ട്, സ്റ്റാൻലി. ''എ ന്യൂ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ഇന്ത്യ'' (3ആം പതിപ്പ്., 1989), പുറങ്ങൾ. 226–28. ഓക്സ്ഫഡ് സർവ്വകലാശാല പ്രസ്സ്.ISBN 978-0195166781</ref> നാനയുടെ മാതാപിതാക്കൾക്ക് പേഷ്വയുടെ കൊട്ടാരത്തിൽ ജോലി ലഭിച്ചു. പേഷ്വാ ബാജി റാവു മൂന്നാം മറാത്താ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനു ശേഷം ബിഥൂറിലുള്ള തന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ കമ്പനി അനുവദിച്ച പെൻഷനും വാങ്ങി കഴിയുകയായിരുന്നു. വലിയൊരു സമ്പത്തിന്റെ ഉടമയായിരുന്നു ബാജി റാവു. പുത്രന്മാരില്ലാതിരുന്ന ബാജി റാവു, നാനാ സാഹിബിനേയും, ഇളയ സഹോദരനേയും തന്റെ മക്കളായി ദത്തെടുത്തു. ബാജി റാവുവിന്റെ ഭാര്യമാരിലൊരാളുടെ സഹോദരി കൂടിയായിരുന്നു ഗംഗാ ബായ്.<ref name="David">സൗൾ ഡേവിഡ് . ''ദ ഇന്ത്യൻ മ്യൂട്ടിണി'' (പ്രസാധനം-2003), പുറങ്ങൾ.45–46. പെൻഗ്വിൻ ബുക്സ്, ISBN 0-141-00554-8.</ref> താന്തിയോ തോപ്പെയും, അസിമുള്ള ഖാനുമായിരുന്നു കൊട്ടാരത്തിലെ നാനാ സാഹിബിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ. താന്തിയോ തോപ്പെയുടെ പിതാവ് പേഷ്വാ ബാജി റാവുവിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ പ്രധാനികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു. പേഷ്വാ ബാജി റാവു, ബിഥൂരിലേക്കു പലായനം ചെയ്തപ്പോൾ തോപ്പെയുടെ കുടുംബവും ഒപ്പം പോരുകയായിരുന്നു. നാനാ സാഹിബിന്റെ പ്രധാന സഹായി ആയിരുന്നു അസിമുള്ള ഖാൻ, പിന്നീട് നാനാ സാഹിബ് പേഷ്വാ പദവിയിലെത്തിയപ്പോൾ അസിമുള്ളക്ക് കൊട്ടാരത്തിൽ ദിവാന്റെ സ്ഥാനം നൽകുകയായിരുന്നു. ==അനന്തരാവകാശി== പേഷ്വാ ബാജി റാവുവിന്റെ വിൽപത്രം പ്രകാരം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻതുടർച്ചാവകാശിയായി നാനാ സാഹിബിനേയാണ് അധികാരപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. അതുപ്രകാരം ബാജി റാവുവിന് അവകാശപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രതിവർഷ പെൻഷനായിരുന്ന 80000 പൗണ്ട് ബാജി റാവുവിന്റെ മരണശേഷം നാനാ സാഹിബിനു വന്നു നൽകേണ്ടതാണ് എന്നും വിൽപത്രത്തിൽ എഴുതിയിരുന്നു. നാനാ സാഹിബ് പേഷ്വാ ബാജി റാവുവിന്റെ ദത്തു പുത്രനാണെന്ന കാരണം പറഞ്ഞ് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഈ പെൻഷൻ തുക നാനാ സാഹിബിനു നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചു. മാത്രവുമല്ല, ബാജി റാവുവിന്റെ മരണശേഷം അനന്തരാവകാസികൾ ഇല്ലെന്ന കാരണത്താൽ [[ഡോക്ട്രിൻ ഓഫ് ലാപ്സ്]] {{സൂചിക|൧}} നിയമപ്രകാരം സാമ്രാജ്യം ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിന്റെ അധീനതയിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു. തന്റെ പെൻഷൻ തുടർന്നും ലഭിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെടാനായി തന്റെ സഹായിയായ അസിമുള്ള ഖാനെ നാനാ സാഹിബ് ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കയച്ചു. എന്നാൽ അസിമുള്ള ഖാന് വിഷയത്തിന്റെ യഥാർത്ഥരൂപം ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിനെ വേണ്ട രീതിയിൽ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ==1857ലെ ഇന്ത്യൻ ലഹളയിലെ പങ്ക്== {{main|കാൺപൂർ ഉപരോധം 1857}} 1857 ൽ ഡെൽഹിയിൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട കലാപം [[കാൺപൂർ|കാൺപൂരിലേക്കും]] വ്യാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ തന്റെ അധീനതയിലുള്ള 15000 പടയാളികളെ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ സഹായത്തിനായി എത്തിച്ചുകൊള്ളാം എന്ന് നാനാ സാഹിബ് കാൺപൂർ കലക്ടറായിരുന്ന ചാൾസ് ഹില്ലേഴ്സന് ഉറപ്പു നൽകിയിരുന്നു. കലാപകാരികൾ കാൺപൂരിൽ എത്തിയപ്പോൾ നേരത്തേ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നപോലെ നാനാ സാഹിബിന്റെ പടയാളികൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് സഹായവുമായി എത്തിച്ചേർന്നു. അപ്രതീക്ഷിതമായി തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ നേതൃസ്ഥാനം ഏറ്റെടുത്തുകൊണ്ട് നാനാസാഹിബും പടക്കളത്തിൽ എത്തി. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തെ സഹായിക്കുന്നതിനു പകരം, നാനാ സാഹിബ് താൻ കലാപകാരികളുടെ കൂടെ കൂടുകയാണെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തെ യാതൊരു തരത്തിലും സഹായിക്കുകയില്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name=becouk1>{{cite web|title=ദ ഇന്ത്യൻ മ്യൂട്ടിണി സീജ് ഓഫ് കാൺപൂർ|url=http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/indiancampaigns/mutiny/cawnpore.htm|publisher=ബ്രിട്ടീഷ്എംപയർ|accessdate=21-ജനുവരി-2014|archive-date=2012-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125112956/http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/indiancampaigns/mutiny/cawnpore.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> അപ്രതീക്ഷിതമായി ഈ നീക്കത്തെ പട്ടാളക്കാർ എതിർത്തുവെങ്കിലും, നാനാ സാഹിബ് ഉടനടി അവ‍ർക്ക് പതിന്മടങ്ങ് വേതവും, സ്വർണ്ണനാണയങ്ങളും പാരിതോഷികമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ പട്ടാളക്കാർ നാനാ സാഹിബിന്റെ കൂടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് എതിരായി നിലയുറപ്പിച്ചു. ===ജനറൽ വീലർക്കെതിരേയുള്ള ആക്രമണം=== 1857 ജൂൺ 5 ന് ജനറൽ വീലറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പട്ടാള ക്യാംപ് ആക്രമിക്കുമെന്ന് നാനാ സാഹിബ് ഇംഗ്ലീഷുകാർക്ക് കത്തയച്ചു. പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ, വിമതസൈന്യവുമായി ജനറൽ വീലറുടെ അധീനതയിലുള്ള പട്ടാള ബാരക് നാനാ സാഹിബ് ആക്രമിച്ചു. നാനാ സാഹിബിന്റെ ആക്രമണത്തെ എതിരിടാൻ മാത്രം ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം സജ്ജമായിരുന്നില്ല. കടുത്ത സൂര്യാഘാതവും, ജലക്ഷാമവും ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തിലെ അനവധി ആളുകളുടെ ജീവനെടുത്തു. ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തിന്റെ പരാജയകഥ പടർന്നതോടെ നാനാ സാഹിബിന്റെ കൂടെ ചേരാൻ കൂടുതൽ വിമതർ വന്നു ചേർന്നു. ജൂൺ 10 ആയപ്പോഴേക്കും നാനാ സാഹിബിന്റെ കീഴിൽ ഏതാണ്ട് 15000 ത്തിനടുത്ത് വിമതസൈനികർ എത്തിച്ചേർന്നിരുന്നു.<ref name="caleb_wright_historic">{{cite book | last = റൈറ്റ് | first = കാലെബ്| title = ഹിസ്റ്റോറിക് ഇൻസിഡന്റ്സ് ആന്റ് ലൈഫ് ഇൻ ഇന്ത്യ | url = http://books.google.com/?id=umULAAAAIAAJ | publisher = ജെ.എ.ബ്രെയിനേഡ് | isbn = 978-1-135-72312-5 | page = 239 | year = 1863}}</ref> നാനാ സാഹിബ് സമീപപ്രദേശങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു കീഴടക്കാൻ തുടങ്ങി. ബ്രിട്ടീഷ് ജനറലായിരുന്ന ജോൺ മൂറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രത്യാക്രമണം തുടങ്ങിയെങ്കിലും നാനാ സാഹിബിനെതിരേ പിടിച്ചു നിൽക്കാനുള്ള ആർജ്ജവം ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളക്കാർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. ജനറൽ വീലറുടെ ആത്മവിശ്വാസവും യുദ്ധം ജയിക്കാമെന്നുള്ള പ്രതീക്ഷയും ഇല്ലാതായി, കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിൽ കീഴടങ്ങാമെങ്കിൽ രക്ഷപ്പെടാനുള്ള അവസരം നൽകാം എന്നുള്ള സന്ദേശവുമായി നാനാ സാഹിബ് ഒരു ദൂതനെ ജനറലിന്റെ അടുത്തേക്കയച്ചെങ്കിലും, സന്ദേശത്തിൽ സംശയം തോന്നിയ ജനറൽ ആ നിർദ്ദേശം നിരാകരിച്ചു. നാനാ സാഹിബ് രണ്ടാമതൊരുവട്ടം കൂടി ഇതേ നിർദ്ദേശം ജനറലിനു മുന്നിൽ വെച്ചു. ഈ സമയത്ത് ബാരകിനുള്ളിൽ ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. ഒരു കൂട്ടർ നാനാ സാഹിബിന്റെ നിർദ്ദേശം തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ട് യുദ്ധം തുടരണമെന്ന അഭിപ്രായം ഉന്നയിച്ചപ്പോൾ മറുവിഭാഗം, നാനാ സാഹിബിനു മുന്നിൽ കീഴടങ്ങാനാണു തീരുമാനിച്ചത്. അവസാനം ജനറൽ വീലർ നാനാ സാഹിബിനു മുന്നിൽ കീഴടങ്ങി, നാന പറഞ്ഞതു പോലെ, സതി ചൗരാ ഘട്ട് വഴി അലഹബാദിലേക്കു പലായനം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു.<ref name=wheeler1>{{cite book|title=വിക്ടോറിയൻസ് അറ്റ് വാർ-1815-1914|url=http://books.google.com.sa/books?id=HvE_Pa_ZlfsC&pg=PA88&dq=cawnpore+war+wheeler&hl=en&sa=X&ei=ZYjiUsCuN6qm0wW35YGQDA&safe=on&redir_esc=y#v=onepage&q=cawnpore%20war%20wheeler&f=false|last=ഹാരോൾഡ്.ഇ|first=റോ|publisher=എ.ബി.സി.ക്ലിയോ|isbn=978-1576079256|pages=88}}</ref> ===സതിചൗരാ ഘട്ട് കൂട്ടക്കൊല=== 27 ജൂൺ 1857 ന് ജനറലുടെ കീഴിലുള്ള അവശേഷിക്കുന്ന സൈനികർ ബാരകിൽ നിന്നും പുറത്തു വന്നു. ഇവർക്കു സഞ്ചരിക്കാൻ ആനകളേയും, പല്ലക്കുകളും നാനാ സാഹിബ് തയ്യാർ ചെയ്തിരുന്നു. ഗംഗയുടെ കരയിലുള്ള സതിചൗരാ ഘട്ടിലെത്തിയ ശേഷം അവിടെ നിന്ന് അലഹബാദിലേക്കു കടക്കാനായിരുന്നു പദ്ധതി. ഇവിടെ ഇവർക്കു നദി കടക്കാനായി വഞ്ചികളും ഏർപ്പാടാക്കിയിരുന്നു. കുട്ടികളും സ്ത്രീകളും, അടങ്ങുന്ന ഈ സംഘത്തെ വിമതസൈന്യം അകമ്പടി സേവിച്ചിരുന്നു. സതിചൗരാ ഘട്ടിൽ പതിവിനു വിപരീതമായ ഗംഗയിൽ വെള്ളം കുറവായിരുന്നു. നദീ തീരത്തു തയ്യാറാക്കി നിറുത്തിയിരുന്ന വള്ളങ്ങൾക്ക് ഇത്ര കുറഞ്ഞ ജലനിരപ്പിൽ സഞ്ചരിക്കുവാനാകുമായിരുന്നില്ല. ഈ സമയത്തുണ്ടായിരുന്ന ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ഒരു ചെറിയ വെടിവെപ്പുണ്ടാവുകയും അത് ഒരു കലാപമായി കത്തിപ്പടരുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ തങ്ങളെ ആക്രമിക്കുകയാണെന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ച് വിമതർ കടുത്ത ആക്രമണം അഴിച്ചു വിടുകയും, ഇംഗ്ലീഷുകാരെ ഒന്നൊന്നായി വകവരുത്തുകയും ചെയ്തു. 120 ഓളം വരുന്ന സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും ആണ് കൊല്ലപ്പെടാതെ അവശേഷിച്ചത്. സതിചൗരാ ഘട്ടിൽ ആരാണ് ആദ്യം വെടിവെപ്പു തുടങ്ങിയതെന്ന കാര്യം ഇന്നും അജ്ഞാതമായി തുടരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാരെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള നേരത്തേ തയ്യാറാക്കിയ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായാണ് നാനാ സാഹിബ് ജലനിരപ്പ് തീരെ കുറഞ്ഞ സതി ചൗരാ ഘട്ടിൽ തന്നെ അവരെ എത്തിച്ചതെന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ ആരോപിക്കുമ്പോൾ, നാനാ സാഹിബിന് അങ്ങനെയൊരു പദ്ധതി ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ പറയുന്നു.<ref name=kayne1>{{cite book|title=എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ദ സിപോയ് വാർ ഇൻ ഇന്ത്യ 1857-1858|last=ജോൺ വില്ല്യം|first=കെയിൻ|url=http://books.google.com.sa/books?id=-gpVAAAAcAAJ&pg=|publisher=ഡബ്ലിയു.എച്ച്.അല്ലൻ & കമ്പനി}}</ref><ref name=fa1>{{cite news|title=എക്കോസ് ഓഫ് എ ഡിസ്റ്റൻഡ് വാർ|url=http://www.financialexpress.com/news/echoes-of-a-distant-war/159522/0|publisher=ദ ഫൈനാൻഷ്യൽ എക്സ്പ്രസ്സ്|date=08-ഏപ്രിൽ-2007|accessdate=23-ജനുവരി-2014|archive-date=2014-01-23|archive-url=https://archive.today/20140123052627/http://www.financialexpress.com/news/echoes-of-a-distant-war/159522/0|url-status=bot: unknown}}</ref> ===ബീബിഘർ കൂട്ടക്കൊല=== സതീചൗരയിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും കാൺപൂരിലുള്ള ബീബിഘർ എന്ന അറിയപ്പെടുന്ന സ്ത്രീകൾക്കു വേണ്ടി മാത്രമുള്ള ഒരു ചെറിയ കൊട്ടാരത്തിലേക്കു മാറ്റി. ജനറൽ വീലറുടെ സൈന്യത്തിലുണ്ടായിരുന്ന കുറച്ചു സ്ത്രീകളേ കൂടി പിന്നീട് ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചു. കുട്ടികളെ കൂടാതെ ഈ താവളത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ആകെ സ്ത്രീകളുടെ എണ്ണം 200 ഓളം വരുമായിരുന്നു. സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും ഉൾപ്പെടുന്ന തടവുകാരെ ഒരു മനുഷ്യകവചമാക്കി നിർത്തി ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയോട് വിലപേശാം എന്നതായിരുന്നു നാനാ സാഹിബിന്റെ പദ്ധതി. കാൺപൂർ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ജനറൽ ഹെൻട്രി ഹാവെലോക്കിന്റേ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സേന ഇതേ സമയം അലഹാബാദിൽ നിന്നും പുറപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. കാൺപൂരിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിൽ നിന്നും പിൻവാങ്ങാൻ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തോട് നാനാ സാഹിബ് ഒരു ദൂതൻ വശം ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ഈ നിർദ്ദേശം തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ട് ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം മുന്നോട്ടു നീങ്ങുകയും ഫത്തേപൂർ പിടിച്ചെടുക്കുയും ചെയ്തു. ജൂലൈ 16ന് ജനറൽ ഹാവെലോക്കിന്റെ സൈന്യത്തോട് എതിരിടാൻ തന്റെ സഹോദരനായ ബാലാ റാവുവിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സൈന്യത്തെ നാനാ സാഹിബ് അയച്ചുവെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഇവർക്കു കീഴടങ്ങേണ്ടി വന്നു.<ref name=tgim1>{{cite web|title=ദ ഇന്ത്യൻ മ്യൂട്ടിണി- സീജ് ഓഫ് കാൺപൂർ|url=http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/indiancampaigns/mutiny/cawnpore.htm|publisher=ബ്രിട്ടീഷ്എംപയർ.കോ.യുകെ|accessdate=23-ജനുവരി-2014|archive-date=2012-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125112956/http://www.britishempire.co.uk/forces/armycampaigns/indiancampaigns/mutiny/cawnpore.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> കാൺപൂരിലേക്കു കടക്കാൻ ശ്രമിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തെ വിമതസേന തടയുകയും ഇത് കനത്ത യുദ്ധത്തിൽ കലാശിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇരുവശത്തും ആൾനാശം സംഭവിച്ചുവെങ്കിലും കമ്പനി പട്ടാളത്തിന് കാൺപൂരിലേക്കു കടക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം കാൺപൂരിലേക്ക് കടന്നതോടെ നാനാ സാഹിബിന്റെ വിലപേശലുകൾ അവസാനിച്ചു. കാൺപൂരിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വഴിയിൽ കണ്ട ഗ്രാമത്തിലെ സാധാരണജനങ്ങളേയും ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം വെറുതെ വിട്ടില്ല, ഇതറിഞ്ഞ നാനാ സാഹിബ് അസ്വസ്ഥനായി.<ref name=saxena1>{{cite web|title=റിവോൾട്ട് & റിവെഞ്ച് എ ഡബിൾ ട്രാജഡി|url=http://www.chilit.org/SAXENA1.HTM|publisher=ദ ചിക്കാഗോ ലിറ്റററി ലെബ്രറി|accessdate=23-ജനുവരി-2014|last=അമോദ്|first=സക്സേന|date=17-ഫെബ്രുവരി-2003|archive-date=2014-01-23|archive-url=https://archive.today/20140123180801/http://www.chilit.org/SAXENA1.HTM|url-status=bot: unknown}}</ref> തടവുകാരായി പിടിക്കപ്പെട്ടവരെ എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് നാനാ സാഹിബ്, സുഹൃത്തായ [[താന്തിയാ തോപ്പി|താന്തിയോ തോപ്പെയോടും]] അസിമുള്ള ഖാനുമായും ആലോചിച്ചു. തടവുകാരായി പിടിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും തങ്ങളുടെ ഗ്രാമീണവാസികളോട് ചെയ്ത ക്രൂരതക്കു പ്രതികാരമായി കൊന്നു കളയണമെന്നു തന്നെയാണ് നാനാ സാഹിബിന്റെ ഉപദേശകർ നിർദ്ദേശിച്ചത്. ഇതിനിടെ തടവുകാരായ സ്ത്രീകൾ നിരാഹാര സത്യാഗ്രഹം തുടങ്ങി. അവസാനം തടവുകാരെ കൊന്നു കളയാൻ തീരുമാനിച്ചു. തടവുകാരെ ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം നൽകിയത് നാനാ സാഹിബാണെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref name=havelock1>{{cite book|title=എ ബയോഗ്രഫിക്കൽ സ്കെച്ച് ഓഫ് സർ.ഹെൻട്രി ഹാവെലോക്ക്|url=http://books.google.com.sa/books?id=zAA6AAAAcAAJ&printsec=|last=വില്ല്യം|first=ബ്രോക്ക്|year=1858|page=150-152}}</ref> എന്നാൽ ഈ നിർദ്ദേശം നൽകിയത്, അസിമുള്ള ഖാനോ, തടവുകാരുടെ മേൽനോട്ടക്കാരിയായിരുന്ന ഹുസ്സൈനി ഖാനുമോ ആയിരിക്കാമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. തടവുകാരെ കൊല്ലാൻ ആദ്യം വിമതസൈനികർ വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് കൂട്ടക്കൊല്ലക്കു തയ്യാറാവുകയായിരുന്നു. ഈ ക്രൂരപാതകം നേരിൽ കാണാൻ കരുത്തില്ലാതെ, നാനാ സാഹിബ് ബീബിഘർ വിട്ടു പോയി. കുട്ടികളേയും സ്ത്രീകളേയും ബീബിഘറിന്റെ നടുമുറ്റത്തേക്കു വിളിച്ചുവെങ്കിലും, അവർ ഇറങ്ങി വരാൻ തയ്യാറായില്ല. ചുമരിലുള്ള ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ സൈനികർ അകത്തേക്കു തുരുതുരാ നിറയൊഴിച്ചു, അകത്തു നിന്നും ഉയർന്ന കൂട്ട നിലവിളി അവരെ പിന്നീട് നിറയൊഴിക്കുന്നതിൽ നിന്നും പിന്തിരിപ്പിച്ചു. കുപിതയായ ഹുസ്സൈനി ഖാൻ, തന്റെ സ്നേഹിതനായ സരുവർ ഖാനോട് ബാക്കി വരുന്ന തടവുകാരേയും കൊന്നൊടുക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. സരുവർ ഖാൻ ഏതാനും കശാപ്പകാരുടെ സഹായത്തോടെ സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളേയും വെട്ടിനുറുക്കി കൊല്ലുകയായിരുന്നു. ചില സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും കശാപ്പുകാരുടെ കയ്യിൽപ്പെടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടുവെങ്കിലും പിറ്റേ ദിവസം ഒഴിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ഒരു കിണറിലേക്ക് മൃതദേഹങ്ങൾ വലിച്ചെറിയാൻ വന്ന വിമതസൈനികർ ഈ ജീവനോടെയിരുന്നവരേയും മൃതദേഹങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കിണറിലേക്കെറിഞ്ഞു. നിരപരാധികളായ കുട്ടികളും, ചില സ്ത്രീകളും അങ്ങനെ ജീവനോടെ തന്നെ മറവുചെയ്യപ്പെട്ടു. ===കാൺപൂർ കീഴടങ്ങുന്നു=== 1857 ജൂലൈ16 ന് കമ്പനി പട്ടാളം കാൺപൂരിലേക്ക് കടന്നു. അതിർവാ ഗ്രാമത്തിൽ വെച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളവും, നാനാ സാഹിബിന്റെ സേനയും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടി. കമ്പനി സൈന്യത്തോട് എതിർത്തു നിൽക്കാൻ നാനയുടെ സൈന്യത്തിനായില്ല. കാൺപൂർ ബാരക് നശിപ്പിച്ച ശേഷം നാനാ സാഹിബ് ബിഥൂറിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. കാൺപൂരിലെത്തിയപ്പോഴാണ് ബീബിഘർ കൂട്ടക്കൊലയെക്കുറിച്ച് ഇംഗ്ലീഷ് സൈന്യം അറിയുന്നത്, കോപാകുലരായ അവർ കണ്ണിൽ കണ്ടതെല്ലാം പ്രതികാരത്തോടെ നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ജൂലൈ 19 ന് ഹാവെർലോക്കിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സൈന്യം നാനാ സാഹിബിനു വേണ്ടി ബിഥൂറിലേക്കു നീങ്ങിയെങ്കിലും, നാനാ അവിടെ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ടു. യാതൊരു എതിർപ്പും കൂടാതെ തന്നെ നാനാ സാഹിബിന്റെ കൊട്ടാരം കമ്പനി പട്ടാളം കീഴടക്കി. ==നാനാ സാഹിബ് അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നു== ബിഥൂറിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെട്ട നാനാ സാഹിബ് പിന്നീട് യുദ്ധരംഗത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തും സൈനാധിപനുമായ [[താന്തിയാ തോപ്പി|താന്തിയോ തോപ്പെ]] [[കാൺപൂർ]] തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ഒരു വിഫലശ്രമം നടത്തിയിരുന്നു. വിമതസൈന്യത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ കാൺപൂരിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ താന്തിയോ തോപ്പെക്കായെങ്കിലും, പിന്നീടു നടന്ന [[രണ്ടാം കാൺപൂർ യുദ്ധം|രണ്ടാം കാൺപൂർ യുദ്ധത്തിൽ]] താന്തിയോ തോപ്പെ പരാജയപ്പെടുകയായിരുന്നു. 1857 സെപ്തംബറിൽ നാനാ സാഹിബിന് കടുത്ത ജ്വരം ബാധിച്ചുവെന്ന സ്ഥിരീകരിക്കാത്ത വാർത്തകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name=nla1>{{cite web|url=http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/1203098|title=ദ സൗത്ത് ആസ്ട്രേലിയൻ അഡ്വൈർട്ടൈസർ|publisher=നാഷണൽ ലൈബ്രറി ഓഫ് ആസ്ട്രേലിയ|date=12-മാർച്ച്-1860|accessdate=24-ജനുവരി-2014|archive-date=2014-01-24|archive-url=https://archive.today/20140124060632/http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/1203098|url-status=bot: unknown}}</ref> [[താന്തിയാ തോപ്പി|താന്തിയോ തോപ്പെ]], [[ഝാൻസി റാണി]] എന്നിവർ തങ്ങളുടെ പേഷ്വാ നാനാ സാഹിബ് സുഖമായിരിക്കുന്നുവെന്ന് ലോകത്തെ അറിയിച്ചു. 1859 ൽ നാനാ സാഹിബ് നേപ്പാളിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തുവെന്നും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>ലെറ്റർ, ''ദ ടൈംസ്'' (ലണ്ടൻ), 28 ഡിസംബർ 1860.</ref> നാനാ സാഹിബ് [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന ബഹാദൂർ റാണയുടെ സുരക്ഷിതത്വത്തിൽ കഴിയുകയായിരുന്നുവെന്ന് ലണ്ടനിലെ പത്രപ്രവർത്തകനായിരുന്ന പെർസിവൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. നാനാ സാഹിബിനെക്കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബവും ഏറ്റവും അടുത്ത പരിചാരകരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. നേപ്പാളിൽ അഭയം ലഭിക്കാനായി വളരെ വിലപിടിപ്പുള്ള രത്നങ്ങൾ നാനാ സാഹിബ് ബഹാദൂർ റാണക്കു കൈമാറ്റം നടത്തിയിരുന്നുവെന്നും പെർസീവൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.<ref>പെർസീവൽ ലണ്ടൻ, "ദ ലേറ്റർ ഡേയ്സ് ഓഫ് നാനാ സാഹിബ്", ''അണ്ടർ ദ സൺ'' ന്യൂയോർക്ക്, ഡബിൾഡേ, പേജ് & കമ്പനി. (1907), പുറങ്ങൾ. 272–288.</ref> നേപ്പാളിലെ വിദൂരങ്ങളായ ഏതെങ്കിലും ഗ്രാമങ്ങളിലായിരുന്നിരിക്കാം നാനാസാഹിബ് അഭയം തേടിയിരുന്നതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു..<ref>{{cite book | last = റൈറ്റ് | first = ഡാനിയേൽ | title = ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് നേപ്പാൾ: വിത്ത് ആൻ ഇൻട്രൊഡക്ടറി സ്കെച്ച് ഓഫ് ദ കൺട്രി ആന്റ് നേച്വർ ഓഫ് നേപ്പാൾ | publisher = ഏഷ്യൻ എഡ്വക്കേഷണൽ സർവ്വീസ് | isbn = 81-206-0552-7 | pages = 64 | year = 1993 }}</ref> == സിഹോർ ബന്ധം == 1970 കളിൽ കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട രണ്ട് എഴുത്തുകളും ഒരു ദൈനംദിനക്കുറിപ്പു പുസ്തകവും 1903 ൽ തന്റെ  മരണംവരെ നാനാ സാഹിബ്  ഗുജറാത്തിന്റെ തീരപ്രദേശത്തെ സിഹോറിൽ യോഗീന്ദ്ര ദയാനന്ദ് മഹാരാജ് എന്ന  സന്യാസിയായി ജീവിച്ചിരുന്നു എന്നു വെളിവാക്കുന്നു. നാനാ സാഹിബിന്റെ സംസ്കൃത അധ്യാപകനായിരുന്ന ഹർഷ്റാം മേത്തയുടെ വിലാസത്തിലുള്ളതും നാനാസാഹിബ് എഴുതിയതെന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നതുമായ 1856 ലെ  ഈ രണ്ട് എഴുത്തുകളിലും പഴയ മറാത്തിയിൽ‌ കറുത്ത മഷിയിൽ ബാലൂ നാന എന്ന് ഒപ്പിട്ടിരിക്കുന്നു. മൂന്നാമത്തെ രേഖയായ ദൈനം ദിനക്കുറിപ്പു പുസ്തകം ഹർഷ്റാമിന്റെ സഹോദരനായ കല്യാൺജി മേത്തയുടേതാണ്. കലാപത്തിന്റെ പരാജയത്തിനുശേഷം നാനാ സാഹിബ് തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം സിഹോറിൽ എത്തിയതായി ദൈനംദിനക്കുറിപ്പിൽ പഴയ ഗുജറാത്തി ഭാഷയിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. നാനാ സാഹിബിന്റെ മകനായിരുന്ന ശ്രീധറിനെ ഗിരിധർ എന്ന പേരിൽ തന്റെ സ്വന്തം പുത്രനേപ്പോലെ കല്യാൺജി വളർത്തുകയും സീഹോരി ബ്രാഹ്മണ കുടുംബത്തിൽനിന്നു വിവാഹം കഴിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1903 ൽ സിഹോറിൽ കല്യാൺജിയുടെ വസതിയായ ഡേവ് ഷെരിയിൽവച്ചുള്ള നാനാ സാഹിബിന്റെ മരണവും ഈ  കുറിപ്പിൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട.  ഈ സ്ഥലം ഇപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില രേഖകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗിരിധറിന്റെ പുത്രൻ കേശവ്‍ലാൽ മേത്ത 1970 ൽ ഈ രേഖകൾ കണ്ടെടുത്തിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്തതിപരമ്പര ഇപ്പോഴും ഈ പട്ടണത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു. ദേശീയ മ്യൂസിയത്തിന്റെ മുൻ ഡയറക്ടറായിരുന്ന ജി.എൻ. പാന്ത് 1992 ൽ ഈ രേഖകളുടെ ആധികാരികത സ്വീകരിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ഔദ്യോഗിക അംഗീകാരം ഇന്നുവരെ നൽകപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ==കുറിപ്പുകൾ== *{{കുറിപ്പ്|൧|ബ്രിട്ടന്റെ കീഴിലുള്ള ഏതെങ്കിലും നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലെ രാജാവോ, ഭരണാധികാരിയോ മരിക്കുകയോ സ്ഥാനമൊഴിയുകയോ ചെയ്താൽ ആ രാജ്യം ഈ പ്രത്യേക അധികാരമുപയോഗിച്ച് ബ്രിട്ടന്റെ നേരിട്ടുള്ള അധികാരത്തിൻ കീഴിൽ വരും}} ==അവലംബം== {{reflist|2}} {{IndiaFreedomLeaders}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരസേനാനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 19-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1824-ൽ ജനിച്ചവർ]] c4uupbbeujz1z4cg8lbjqlxa17xdkj7 0 272734 4647887 3777220 2026-07-16T12:19:07Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647887 wikitext text/x-wiki {{PU|Captivity of Mangalorean Catholics at Seringapatam}} [[ടിപ്പു സുൽത്താൻ|ടിപ്പു സുൽത്താന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ രാജ്യത്തിൽ]] [[മംഗലാപുരം|മംഗലാപുരത്തെ]] [[കത്തോലിക്കാസഭ|കത്തോലിക്കരെയും]] മറ്റു ക്രിസ്ത്യാനികളെയും [[ശ്രീരംഗപട്ടണം|ശ്രീരംഗപട്ടണത്ത്]] 15 വർഷക്കാലം (1784–1799) തടവിൽ പാർപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ സംഭവമാണ് '''ശ്രീരംഗപട്ടണത്തെ മംഗലാപുരം കത്തോലിക്കരുടെ തടവുവാസം''' (Captivity of Mangalorean Catholics at Seringapatam) എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="dajser"/> 30,000-നും 80,000-നും ഇടയിൽ ആളുകൾ തടവിലായിരുന്നു എന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും 60,000 പേർ തടവിലായിരുന്നു എന്ന് ടിപ്പു സുൽത്താൻ ''സുൽത്താൻ-ഉൾ-തവാരിഖിൽ'' വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="acc">{{harvnb|Farias|1999|p=76}}</ref> ഈ സമൂഹ‌ത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദുരിതപൂർണ്ണമായ ഒരു കാലഘട്ടമായിരുന്നു ഇത്<ref>{{harvnb|Farias|1999|p=68}}</ref>. എന്തായിരുന്നു ഇതിന്റെ കാരണം എന്നത് തർക്കവിഷയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും മതപരമായ കാരണങ്ങൾക്കുപരിയായി രാഷ്ട്രീയകാരണങ്ങളായിരുന്നു ഇതിനു പിന്നിൽ എന്നതിൽ പല ചരിത്രകാരന്മാരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നുണ്ട്<ref name="SocialScientist">{{cite journal |last1=പണിക്കർ |first1=കെ.എൻ |title=Men of Valour and Vision |journal=Social Scientist |date=1991 |volume=19 |issue=8 |page=109 |url=https://www.jstor.org/stable/3517708?read-now=1&seq=1#page_scan_tab_contents |accessdate=1 ഓഗസ്റ്റ് 2019}}</ref>. [[Second Anglo-Mysore War|രണ്ടാം ആംഗ്ലോ-മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ]] (1780–1784) മംഗലാപുരത്തെ കത്തോലിക്കർ [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി]] യോജിച്ചുപ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു ഇതിനു കാരണം<ref name="SocialScientist"/><ref>{{cite book |last1=Azavedo |first1=Marinho |title=All India Modern History Congress, Pune, 1935 |page=65 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.145947/page/n154/mode/1up |accessdate=9 ഫെബ്രുവരി 2020 |chapter=THE CAUSE OF THE CAPTIVITY OF THE CANARA CHRISTIANS UNDER TIPU SULTAN IN 1785 |quote=From the foregoing it is quite evident that Tipu vouched a decided hatred against the Christians only after the siege of Bangalore because they rendered both active and pecuniary help to the English who were his enemies, and this infuriated Tipu to such an extent that in his frenzy he resorted to savage Persecution and forcible conversion of the Kanara Christian, to be Mohammedan religion and ho makes use of religious pretext to justify their captivity at Seringapatna in 1784.}}</ref>. മതപരമായിരുന്നു കാരണം എന്നും വാദിക്കുന്നവരുണ്ട്<ref>{{cite book|last1=Machado (Prabhu)|first1=Alan|title=Sarasvati's Children|url=https://archive.org/details/sarasvatischildr0000mach|date=1999|page=[https://archive.org/details/sarasvatischildr0000mach/page/191 191]}}</ref>. ടിപ്പുവിന്റെ പിതാവായിരുന്ന [[ഹൈദരലി|ഹൈദരാലിയുടെ]] കാലത്ത് മംഗലാപുരത്തെ കത്തോലിക്കാസമൂഹം അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും 1784 ജനുവരിയിൽ ടിപ്പു സുൽത്താൻ അധികാരമേറ്റതോടെ അദ്ദേഹം ഇവരുടെ ഭൂസ്വത്ത് പിടിച്ചെടുക്കാനും ഇവരെ ശ്രീരംഗപട്ടണത്തേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകാനും ഉത്തരവിട്ടു. 1784 ഫെബ്രുവരി 24-ന് ഈ ഉത്തരവ് നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടു. [[മംഗലാപുരം|മംഗലാപുരത്തുനിന്നും]] ശ്രീരംഗപട്ടണത്തിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോകും വഴി ഇരുപതിനായിരം ആൾക്കാർ മരണമടഞ്ഞു. പലതരം പീഡനങ്ങൾ ഈ കത്തോലിക്കർ അനുഭവിക്കുകയുണ്ടായി. പലരെയും [[Islam|ഇസ്ലാം മതത്തിലേയ്ക്ക്]] ബലമായി മതം മാറ്റുകയുണ്ടായി{{തെളിവ്}}. ഈ തടവുമൂലം ഈ സമൂഹം ഏകദേശം പൂർണ്ണമായി അന്യം‌ നിന്നുപോവുകയുണ്ടായി.<ref name="dajser">{{cite web |url=http://www.daijiworld.com/chan/achievers_view.asp?a_id=28 |title=Deportation & The Konkani Christian Captivity at Srirangapatna (February&nbsp;24, 1784 Ash Wednesday) |accessdate=29 February 2008 |publisher=[[Daiji World|Daijiworld Media]] |location=Mangalore |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.daijiworld.com%2Fchan%2Fachievers_view.asp%3Fa_id%3D28&date=2012-03-01 |archivedate=2012-03-01 |url-status=dead }}</ref> [[Siege of Seringapatam (1799)|ശ്രീരംഗപട്ടണം യുദ്ധത്തിൽ]] 1799 മേയ് 4-ന് ടിപ്പു സുൽത്താൻ മരിച്ചതോടെയാണ് ഈ തടവുവാസം അവസാനിച്ചത്. പിടിയിലായ 60,000–80,000 ആൾക്കാരിൽ ക്രിസ്ത്യാനികളായിത്തന്നെ മോചനം നേടിയവർ 15,000–20,000 ആൾക്കാർ മാത്രമായിരുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist|1}} {{stub}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *[https://web.archive.org/web/20091022121528/http://geocities.com/prakashjm45/seringapatnam2.html Accounts of the Captivity from Various Sources] by Lúcio Mascarenhas *[https://web.archive.org/web/20091022123407/http://geocities.com/prakashjm45/seringapatnam1.html The Babylonian Captivity At Seringapatnam] by Lúcio Mascarenhas *[http://dspace.vidyanidhi.org.in:8080/dspace/bitstream/2009/2525/4/UOM-1996-902-3.pdf Christian Missionaries under Hyder Ali and Tippu Sultan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721181333/http://dspace.vidyanidhi.org.in:8080/dspace/bitstream/2009/2525/4/UOM-1996-902-3.pdf |date=2011-07-21 }}, on Vidyanidhi Digital Library *[https://web.archive.org/web/20120304061959/http://portal.kinnigoli.com/index.php?option=com_content&view=article&id=28&catid=13:english-fiction&Itemid=48 A summary of the book "Sarasvati's Children"] by Joe Lobo, Kinnigoli.com *[https://web.archive.org/web/20120521183654/http://newstodaynet.com/guest/3110gu1.htm Tipu Sultan: Coming to terms with the past] by [[M. V. Kamath]], ''[[The News Today]]'' [[വർഗ്ഗം:സംഭവങ്ങൾ]] n0e1ouox7nsulxzj5g9vgo6ynpgn0yz 0 273331 4648047 4137485 2026-07-16T16:16:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648047 wikitext text/x-wiki {{PU|Peregrine}} {{pp-move-indef}} {{Taxobox | name = കായൽ പുള്ളു് | image = Falco peregrinus -Nova Scotia, Canada -eating-8.jpg | image_caption = Adult with prey in [[Nova Scotia]], Canada | image_width= | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22696507 |title=''Falco peregrinus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Falconiformes]] | familia = [[Falconidae]] | genus = ''[[Falcon|Falco]]'' | genus_authority = | species = '''''F. peregrinus''''' | binomial = ''Falco peregrinus'' | binomial_authority = [[Marmaduke Tunstall|Tunstall]], 1771 | range_map =PeregrineRangeMap.png | range_map_caption = Global range of ''F. peregrinus'' {{leftlegend|yellow|Breeding summer visitor|outline=gray}}{{leftlegend|green|Breeding resident|outline=gray}}{{leftlegend|#0080FF|Winter visitor|outline=gray}}{{leftlegend|#00FFFF|Passage visitor|outline=gray}} | range_map_width= | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = 17–19, see text | synonyms = ''Falco atriceps'' <small>[[Allan Octavian Hume|Hume]]</small><br />''Falco kreyenborgi'' <small>[[Otto Kleinschmidt|Kleinschmidt]], 1929<br /></small>''Falco pelegrinoides madens'' <small>[[Sidney Dillon Ripley|Ripley]] & Watson, 1963</small><br />''Rhynchodon peregrinus'' <small>(Tunstall, 1771)</small><br />and see text }} '''Peregrine Falcon''' എന്നും '''Peregrine''' എന്നും ഇംഗ്ലീഷിൽ അറിയുന്ന കായൽ പുള്ളിന്റെ ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Falco peregrinus'' എന്നാണ്. <ref>{{cite book|last1=Heinzel|first1=H.|last2=Fitter|first2=R.S.R.|first3=J.|last3=Parslow|year=1995|title=Birds of Britain and Europe with North Africa and the Middle East|url=https://archive.org/details/birdsofbritaineu0000hein|edition=5|publisher= [[HarperCollins]]|location=London|isbn=0-00-219894-0}}</ref> കാക്കയുടെ വലിപ്പമുണ്ട്. പുറകില് നീല കലർന്ന ചാരനിറം. പിടകൾ പൂവനേക്കാൾ വലുതാണ്..<ref name="White94">{{cite book|author=White, C.M.|contribution=Family Falconidae|title=Handbook of Birds of the World: New World Vultures to Guinea fowl|editor=del Hoyo, J., Elliot, A. and Sargatal, J.|publisher=Lynx Edicions|location=Barcelona|year=1994|volume=2|pages=216–275, plates 24–28|isbn=84-87334-15-6}}</ref><ref name=bwp>{{cite book|author=Snow, D.W.|year=1998|title=The Complete Birds of the Western Palaearctic on CD-ROM|publisher= [[Oxford University Press]]|isbn=0-19-268579-1}}</ref> വേഗതയ്ക്ക് പേരുകേട്ട പക്ഷിയാണ്. ഇരയെ പിടിയ്ക്കനുള്ള കൂപ്പുകുത്തലിന് 389 കി.മീ/മണിക്കൂർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇത് ഇവയെ ജീവികളിൽ വേഗതയുള്ളതായി കണാക്കാക്കുന്നതിന് കാരണമാവുന്നു.<ref name=BBC>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/nature/species/Peregrine_falcon |title=Wildlife Finder – Peregrine Falcon |publisher= BBC |accessdate=2010-03-18 }}</ref><ref name=Smithsonian>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/The-Worlds-Fastest-Animal-Takes-New-York.html |title=The world's fastest animal takes New York |work=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]] |accessdate=2010-11-08 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810072437/http://www.smithsonianmag.com/science-nature/The-Worlds-Fastest-Animal-Takes-New-York.html |url-status=dead }}</ref> ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള പക്ഷികളാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണം. എന്നാൽ അപൂർ‌വമായി [[സസ്തനി]]കൾ , ചെറിയ [[ഉരഗങ്ങൾ ]], അല്ലെങ്കിൽ പ്രാണികൾ എന്നിവയെയും ഭക്ഷിക്കും. ==പ്രജനനം== ഇവ ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ ലൈംഗിക വളർച്ചയെത്തും. ജീവിത കാലം മുഴുവൻ ഒരേ ഇണ തന്നെയായിരിക്കും. ഉയർന്ന പാറക്കൂട്ടത്തിലും ഉയർന്ന കെട്ടിടങ്ങളിലും കൂടുകെട്ടുന്നു. <ref>{{cite book|author=Cade, T.J.|contribution=Peregrine Falcons in Urban North America|title=Raptors in Human Landscapes|url=https://archive.org/details/raptorshumanland00bird|editor=Bird, D.M., D.E. Varland & J.J. Negro|publisher=Academic Press|location=London|year=1996|pages=[https://archive.org/details/raptorshumanland00bird/page/n23 3]–13|isbn=0-12-100130-X}}</ref> ==വിവരണം== [[File:Audubon-peregrinus.jpg|thumb|left|വിവരണം, [[John James Audubon]]]] നീളം 34-58 സെ.മീ ആണ്. ചിറകുകളുടെ അറ്റങ്ങൾ തമ്മിൽ 74-120 സെ.മീ അകലമുണ്ട്. ആണും പെണ്ണും ഒരേ പോലെയിരിക്കും. <ref name="White94"/> പിടയ്ക്ക് പൂവനേക്കാൾ 30% വലിപ്പം കൂടുതലുണ്ട്.<ref name="Scholz">{{Cite book|author=Scholz, F.|year=1993|title=Birds of Prey|url=https://archive.org/details/birdsofprey0000floy|publisher=Stackpole Books|isbn=0-8117-0242-1}}</ref> പൂവന് 424-750 ഗ്രാം തൂക്കം കാണും. വലിയവയ്ക്ക് 910-1500 ഗ്രം തൂക്കം കണും. കടുത്ത് തവിട്ടു നിറമോ കറുപ്പോ പട്ടകളോടു കൂടിയ വെള്ളയോ ചെമ്പിച്ചതോ ആയ അടിവശം. <ref name="Lees">{{cite book|author=Ferguson-Lees, J. and Christie, D.|year=2001|title=Raptors of the World|url=https://archive.org/details/raptorsofworld0000ferg|publisher=Houghton Mifflin Field Guides|isbn=0-618-12762-3}}</ref> [[File:FalcoPeregrinusBabylonicusGould.jpg|thumb|Painting of ''F. p. babylonicus'' by [[ജോണ് ഗോള്ഡ്| ജോൺ ഗോൾഡിന്റെ]]പെയ്‌ന്റിങ്ങ്]] [[File:Falco peregrinus ernesti.JPG|thumb|കുഞ്ഞ്, ഇന്തോനേഷ്യയിൽ ]] [[File:Falco peregrinus nest USFWS.jpg|right|thumb|ഉപവിഭാഗം, [[അലാസ്ക]]യിൽ ]] [[File:Peregrine Falcon Kobble Apr07.JPG|thumb|''F. p. macropus'',[[ആസ്ത്രേലിയ]]]] [[File:PeregrineTubercle.jpg|thumb|left|തല, മൂക്കും കാണാം]] [[File:Falco peregrinus -Morro Rock, Morro Bay, California, USA -flying-8.jpg|right|thumb|പറക്കൽ. കാലിഫോർണിയ]] [[File:PeregrineFalconSilhouettes.svg|thumb|-]] ഇവയുടെ ആയുർദൈർഘ്യം 15.5 വർഷമാണ്..<ref name=bwp/> ==ഇര == [[File:Falco peregrinus on ship USFWS.jpg|thumb|പ്രായമാവത്ത കുട്ടി കപ്പലിലിരുന്നു് ഭക്ഷിക്കുന്നു.]] പക്ഷികളെ മാത്രം ഭക്ഷിക്കുന്നു. ഇവ സൂര്യോദയം തൊട്ട് അസ്തമയം വരെ വേട്ടയാടുന്നു. തുറസ്സായ സ്ഥലത്താണ് വേട്ടയാടുന്നത്. <ref name="Ehrlich92">{{cite book|author=Ehrlich, P.; Dobkin, D.; Wheye, D.|title=Birds in Jeopardy: The Imperiled and Extinct Birds of the United States|url=https://archive.org/details/birdsinjeopardyi00ehrl|year=1992|publisher= [[Stanford University Press]]|isbn=0-8047-1981-0}}</ref> പ്രാവുകളെ ആണ് പല ഇടങ്ങളിലും ഇവ ഭക്ഷണം ആകുന്നതുമാണ് കണ്ടു വരുന്നത്. ഇത് പ്രാവുകളുടെ ലഭ്യത കൊണ്ടും ആവാം .. ഭക്ഷണത്തിനായി നൂറോ നൂറ്റമ്പതോ കിലോമീറ്റർ വരെ ദിവസേന സഞ്ചരിക്കുന്ന വിവരങ്ങൾ ഇവയുടെ സ്വഭാവം നിരീക്ഷിക്കുന്ന പക്ഷി നിരീക്ഷകർ ഉപഗ്രഹ സഹായത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിവര സമ്പാദന ( സോളാർ പവേർഡ് സാറ്റലൈറ്റ് ടാറ്റ ലോഗർ ) ഉപകരണങ്ങൾ വഴി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട് .... ==പ്രജനനം== [[File:Faucon pelerin 7 mai.jpg|thumb|right|കൂട്, ഫ്രാൻസിൽ ]] മുട്ടയിടാനുള്ള സ്ഥലം പിടയാണ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. മുട്ടയിടുന്ന കാലം പ്രദേശത്തിനനുസരിച്ച് വ്യത്യാസപ്പെടും. സാധാരണയായി മൂന്നു മുതൽ അഞ്ചു മുട്ടവരെയിടും. <ref name="Peterson">Peterson, R. T (1976): p. 171.</ref> വെള്ളയോ മങ്ങിയ മ‍ഞ്ഞനിറത്തോടു കൂടിയതോ ആയ മുട്ടകളിൽ തവിട്ടു വരകളുണ്ടായിരിക്കും..<ref name="Peterson" /> മുട്ട വിരിയാൻ 29-33 ദിവസം വേണം. വിരിഞ്ഞ കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഇംഗ്ലീഷിൽ "eyases" എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web |url=http://www.raptorresource.org/facts.htm |title=Falcon Facts |publisher=Raptorresource.org |date= |accessdate=2011-08-31 |archive-date=2011-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110902043736/http://www.raptorresource.org/facts.htm |url-status=dead }}</ref>) എന്നിരുന്നാലും പ്രധാനമായും നല്ല പൊക്കമുള്ള, ശല്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത മരത്തിലോ, ഒഴിവാക്കി ഇട്ട കെട്ടിടങ്ങളിലോ അല്ലെങ്കിൽ നല്ല ഉയരമുള്ള കുന്നുകളിലെ വൃക്ഷങ്ങളിലോ ആണ് കൂടുകൂടാറുള്ളത് ..... യൂറോപ്പിൽ ഇതിന്റെ പ്രജനനവും സംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കുവാൻ ധാരാളം സന്നദ്ധസംഘടനകൾ ഉണ്ട്. ഇവ ഭക്ഷണമാക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ മാംസത്തിൽ കീടനാശിനികൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് ഈ പക്ഷികളെയും ബാധിക്കുകയും ഇവയുടെ മുട്ടയുടെ തോടിന്റെ കട്ടി കുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ ആരോഗ്യമുള്ള മുട്ടകളുടെ അഭാവത്തിൽ ഇവയ്ക്ക് വംശനാശ ഭീഷണി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഡി ഡി ടി പോലുള്ളവ നിരോധിച്ചത് കാരണം ഇപ്പോൾ ഇവ നന്നായി പ്രജനനം നടത്തുന്നതായി കാണുന്നു. ഇവയുടെ ഇരപിടുത്ത സമയത്തെ കായികചലനങ്ങൾ യുദ്ധവിമാനങ്ങളുടെ നിർമാണ സാങ്കേതിക വിദ്യയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. ==സാന്നിധ്യം== കൊല്ലം ജില്ലയിലെ ചാത്തന്നൂർ പോളച്ചിറ ഏലായിൽ ഇവയുടെ സാന്നിധ്യം 2019 ൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>https://www.manoramaonline.com/district-news/kollam/2019/12/18/kollam-bird.html</ref> ==അവലംബം== {{reflist|2}} {{refbegin|30em}} *[[American Ornithologists' Union]] (1910): ''Check-list of North American Birds (Third Edition)'' American Ornithologists' Union. * Blondel, J. & Aronson, J. (1999): ''Biology and Wildlife of the Mediterranean Region'': 136. Oxford University Press. ISBN 0-19-850035-1 * Beckstead, D. (2001) ''[http://www.nps.gov/archive/yuch/Expanded/key_resources/peregrine_falcons/peregrine_falcon.htm American Peregrine Falcon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312201145/http://www.nps.gov/archive/yuch/Expanded/key_resources/peregrine_falcons/peregrine_falcon.htm |date=2016-03-12 }}'' [[U.S. National Park Service]] Version of 2001-03-09. Retrieved 2007-08-13. *Brown, L. (1976): ''Birds of Prey: Their biology and ecology'': 226. Hamlyn. ISBN 0-600-31306-9 * Brodkorb, P. (1964): Catalogue of Fossil Birds: Part 2 (Anseriformes through Galliformes). ''Bulletin of the Florida State Museum'' '''8'''(3): 195–335. [http://fulltext10.fcla.edu/cgi/t/text/text-idx?cc=feol;subview=fullcitation;idno=UF00001511 PDF or JPEG fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223203144/http://fulltext10.fcla.edu/cgi/t/text/text-idx?cc=feol;subview=fullcitation;idno=UF00001511 |date=2008-02-23 }} * Couve, E. & Vidal, C. (2003): ''Aves de Patagonia, Tierra del Fuego y Península Antártcica''. [http://www.fantasticosur.com/ Editorial Fantástico Sur Birding Ltda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120529002208/http://www.fantasticosur.com/ |date=2012-05-29 }}. ISBN 956-8007-03-2 * Dalgleish, R. C. (ed.) (2003): Birds and their associated Chewing Lice: [http://www.phthiraptera.org/Birds/Falconidae.html Falconidae – Falcons, Caracaras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219160336/http://www.phthiraptera.org/Birds/Falconidae.html |date=2007-12-19 }}. Version of 2003-08-30. Retrieved 2007-08-15. * Dewey, T. & Potter, M. (2002): [[Animal Diversity Web]]: [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Falco_peregrinus.html ''Falco peregrinus'']. Retrieved 2007-08-12. * Döttlinger, H. (2002): ''The Black Shaheen Falcon''. Books on Demand. ISBN 3-8311-3626-2 * Döttlinger, H. & M. Nicholls (2005): Distribution and population trends of the 'black shaheen' Peregrine Falcon ''Falco peregrinus peregrinator'' and the eastern Peregrine Falcon ''F. p. calidus'' in Sri Lanka. Forktail 21: 133–138 [http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/21pdf/Dottlinger-Peregrine.pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326082616/http://www.orientalbirdclub.org/publications/forktail/21pdf/Dottlinger-Peregrine.pdf |date=2009-03-26 }} * Evans, Dafydd (1970) "[http://books.google.com/books?id=qa62nUs53kkC&pg=PA81 The Nobility of Knight and Falcon]" in Harper-Bill & Harvey (eds.) ''The Ideals and Practice of Medieval Knighthood, Volume III'', The Boydell Press. * Griffiths, C. S. (1999): Phylogeny of the Falconidae inferred from molecular and morphological data. ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''116'''(1): 116–130. [http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v116n01/p0116-p0130.pdf PDF fulltext] * Griffiths, C. S.; Barrowclough, G. F.; Groth, Jeff G. & Mertz, Lisa (2004): Phylogeny of the Falconidae (Aves): a comparison of the efficacy of morphological, mitochondrial, and nuclear data. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''32'''(1): 101–109. {{doi|10.1016/j.ympev.2003.11.019}} (HTML abstract) * Groombridge, J. J.; Jones, C. G.; Bayes, M. K.; van Zyl, A.J.; Carrillo, J.; Nichols, R. A. & Bruford, M. W. (2002): A molecular phylogeny of African kestrels with reference to divergence across the Indian Ocean. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''25'''(2): 267–277. {{DOI|10.1016/S1055-7903(02)00254-3}} (HTML abstract) * Helbig, A.J.; Seibold, I.; Bednarek, W.; Brüning, H.; Gaucher, P.; Ristow, D.; Scharlau, W.; Schmidl, D. & Wink, M. (1994): Phylogenetic relationships among falcon species (genus Falco) according to DNA sequence variation of the cytochrome b gene. ''In:'' Meyburg, B.-U. & Chancellor, R.D. (eds.): ''Raptor conservation today'': 593–599. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1994/4.%201994.pdf PDF fulltext] *Krech, Shepard (2009) ''[http://books.google.com/books?id=jEnGjgqLNuoC&printsec=frontcover Spirits of the Air: Birds & American Indians in the South.]'' University of Georgia Press * [[Ernst Mayr|Mayr, E.]] (1941):Birds collected during the Whitney South Sea Expedition. 45, Notes on New Guinea birds. 8. ''American Museum novitates'' 1133. [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/4833 PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140831070836/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/4833 |date=2014-08-31 }} * [[Michigan Department of Natural Resources]] (2007): [http://www.michigan.gov/dnr/0,1607,7-153-10370_12145_12202-32592--,00.html Peregrine Falcon (''Falco peregrinus'')]. Retrieved 2007-08-12. * Mlíkovský, J. (2002): [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}. Ninox Press, Prague.<!-- This should be treated with extreme caution as regards merging of species. Splits are usually good though. See also critical review in Auk 121:623–627 here http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3793/is_200404/ai_n9396879 --> * Nittinger, F.; Haring, E.; Pinsker, W.; Wink, M. & Gamauf, A. (2005): Out of Africa? Phylogenetic relationships between ''Falco biarmicus'' and other hierofalcons (Aves Falconidae). ''Journal of Zoological Systematics and Evolutionary Research'' '''43'''(4): 321–331. {{doi|10.1111/j.1439-0469.2005.00326.x}} [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2005/28.2005.pdf PDF fulltext] *Peters, J. L.; Mayr, E. & Cottrell, W. (1979): ''Check-list of Birds of the World''. Museum of Comparative Zoology. *[[Roger Tory Peterson|Peterson, R. T]] (1976): ''A Field Guide to the Birds of Texas: And Adjacent States''. Houghton Mifflin Field Guides. ISBN 0-395-92138-4 *Proctor, N. & Lynch, P. (1993): ''Manual of Ornithology: Avian Structure & Function''. Yale University Press. ISBN 0-300-07619-3 * Raidal, S. & Jaensch, S. (2000): Central nervous disease and blindness in Nankeen kestrels (''Falco cenchroides'') due to a novel ''Leucocytozoon''-like infection. ''Avian Patholog'' '''29'''(1): 51–56. {{doi|10.1080/03079450094289}} [http://www.informaworld.com/smpp/ftinterface~content=a713651143~fulltext=713240930 PDF fulltext] * Raidal, S.; Jaensch, S. & Ende, J. (1999): Preliminary Report of a Parasitic Infection of the Brain and Eyes of a Peregrine Falcon ''Falco peregrinus'' and Nankeen Kestrels ''Falco cenchroides'' in Western Australia. ''[[Emu (journal)|Emu]]'' '''99'''(4): 291–292. {{doi|10.1071/MU99034A}} * Sielicki, J. & Mizera, T. (2009): ''Peregrine Falcon populations – status and perspectives in the 21st century''. Turul Publishing. ISBN 978-83-920969-6-2 * State of Queensland Environmental Protection Agency (2007): [http://www.derm.qld.gov.au/wildlife-ecosystems/wildlife/living_with_wildlife/peregrine_falcon.html Peregrine Falcon.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508071213/http://www.derm.qld.gov.au/wildlife-ecosystems/wildlife/living_with_wildlife/peregrine_falcon.html |date=2012-05-08 }} Retrieved 2012-01-30. * Tchernov, E. (1968): Peregrine Falcon and Purple Gallinule of late Pleistocene Age in the Sudanese Aswan Reservoir Area. ''[[Auk (journal)|Auk]]'' '''85'''(1): 133. [http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v085n01/p0133-p0133.pdf PDF fulltext] * Towry, R. K. (1987): Wildlife habitat requirements. Pages 73–210 in R. L. Hoover & D. L. Wills (editors) Managing Forested Lands for Wildlife. Colorado Division of Wildlife, Denver, Colorado, USA. * Tucker, V. A. (1998): Gliding flight: speed and acceleration of ideal falcons during diving and pull out. ''Journal of Experimental Biology'' '''201'''(3): 403–414. [https://journals.biologists.com/jeb/article/201/3/403/7824/Gliding-flight-speed-and-acceleration-of-ideal PDF fulltext] * Vaurie, C. (1961): Systematic notes on Palearctic birds. No. 44, Falconidae, the genus ''Falco''. (Part 1, ''Falco peregrinus'' and ''Falco pelegrinoides''). ''American Museum Novitates'' '''2035''': 1–19. [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/3466 fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140818170642/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/handle/2246/3466 |date=2014-08-18 }} * White, Clayton M., Nancy J. Clum, Tom J. Cade and W. Grainger Hunt (2002): Peregrine Falcon (Falco peregrinus), The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology. [http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/660] Retrieved 2011-05-13. * Wink, M. & Sauer-Gürth, H. (2000): Advances in the molecular systematics of African raptors. ''In:'' Chancellor, R.D. & Meyburg, B.-U. (eds): ''Raptors at Risk'': 135–147. WWGBP/Hancock House, Berlin/Blaine. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/29.%202000.pdf PDF fulltext] * Wink, M.; Seibold, I.; Lotfikhah, F. & Bednarek, W. (1998): Molecular systematics of holarctic raptors (Order Falconiformes). ''In:'' Chancellor, R.D., Meyburg, B.-U. & Ferrero, J.J. (eds.): ''Holarctic Birds of Prey'': 29–48. Adenex & WWGBP. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/1998/31.%201998.pdf PDF fulltext] * Wink, M.; Döttlinger, H.; Nicholls, M. K. & Sauer-Gürth, H. (2000): Phylogenetic relationships between Black Shaheen (''Falco peregrinus peregrinator''), Red-naped Shaheen (''F. pelegrinoides babylonicus'') and Peregrines (''F. peregrinus''). ''In:'' Chancellor, R.D. & Meyburg, B.-U. (eds): ''Raptors at Risk'': 853–857. WWGBP/Hancock House, Berlin/Blaine. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2000/22.%202000.pdf PDF fulltext] * Wink, M.; Sauer-Gürth, H.; Ellis, D. & Kenward, R. (2004): Phylogenetic relationships in the Hierofalco complex (Saker-, Gyr-, Lanner-, Laggar Falcon). ''In:'' Chancellor, R.D. & Meyburg, B.-U. (eds.): ''Raptors Worldwide'': 499–504. WWGBP, Berlin. [http://www.uni-heidelberg.de/institute/fak14/ipmb/phazb/pubwink/2004/27.2004.pdf PDF fulltext] * [[Wisconsin Department of Natural Resources]] (2003): ''[http://www.dnr.state.wi.us/Org/land/er/factsheets/birds/Falcon.htm Peregrine Falcon (''Falco peregrinus'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070813071151/http://www.dnr.state.wi.us/org/land/er/factsheets/birds/Falcon.htm |date=2007-08-13 }}''. Version of 2003-01-07. Retrieved 2007-08-13. {{refend}} [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ പക്ഷികൾ]] lanie029acq0ktfli6n64kc5j4o2mow 0 276746 4647981 4619435 2026-07-16T14:29:47Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647981 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Catherine II of Russia }} {{Infobox royalty |image=Profile_portrait_of_Catherine_II_by_Fedor_Rokotov_(1763,_Tretyakov_gallery).jpg |caption=Catherine II by [[Fyodor Rokotov]] |succession=[[List of Russian rulers|Empress and Autocrat of All the Russias]] |reign=9 July 1762 – 17 November 1796 |coronation=12 September 1762 |cor-type=[[Coronation of the Russian monarch|Coronation]] |predecessor=[[Peter III of Russia|Peter III]] |successor=[[Paul I of Russia|Paul I]] |succession1=[[List of Russian consorts|Empress consort of All the Russias]] |reign1=25 December 1761 – 9 July 1762 |reign-type1=Tenure |spouse=[[Peter III of Russia]] |issue=[[Paul I of Russia]] |issue-link=#Issue |issue-pipe=3 illegitimate children |full name=Sophie Friederike Auguste |house={{unbulleted list|[[House of Romanov]]|[[House of Ascania]]}} |father=[[Christian August, Prince of Anhalt-Zerbst|Christian Augustus, Prince of Anhalt-Zerbst]] |mother=[[Johanna Elisabeth of Holstein-Gottorp]] |birth_date={{OldStyleDate|2 May|1729|21 April}} |birth_place=[[Szczecin|Stettin]], [[Pomerania]], [[Kingdom of Prussia|German Kingdom of Prussia]] |death_date={{Death date and age|1796|11|17|1729|4|21|df=yes}} |death_place=[[Saint Petersburg]], Russia |burial_date= |burial_place=[[Peter and Paul Cathedral]] in [[Saint Petersburg]] |signature=Catherine The Great Signature.svg |religion=[[Lutheranism]], then [[Eastern Orthodox Church|Eastern Orthodox]] }} 1729 മുതൽ 1790 വരെ റഷ്യ ഭരിച്ച ചക്രവർത്തിനിയായിരുന്നു '''കാതറിൻ II''' അഥവാ '''കാതറിൻ ദ് ഗ്രേറ്റ്'''.അവരുടെ ഭരണകാലത്താണ് [[റഷ്യ]] യൂറോപ്പിലെ ഒരു വൻശക്തിയായി മാറിയത്. കാതറിന്റെ ഭരണ കാലം റഷ്യൻ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണകാലമായി അറിയപ്പെടുന്നു. 1762-ൽ ഭർത്താവ് കൂടിയായിരുന്ന പീറ്റർ മൂന്നാമനെ അട്ടിമറിച്ചാണ് അധികാരത്തിലേറിയത്. == ഇതും കാണുക == * [[Legends of Catherine the Great|Rumours and urban legends about Catherine the Great]] * [[Potemkin village]] * [[Rulers of Russia family tree|Tsars of Russia family tree]] {{Portalbar|Biography|Germany|Russia|Russian Empire|Monarchy}} ===ബിബ്ലിയോഗ്രാഫി=== {{refbegin}} * {{cite book |last=Dixon |first=Simon |title=Catherine the Great |url=https://archive.org/details/catherinegreat0000dixo |isbn=978-0-06-078627-4 |year=2009 |publisher=[[Ecco Press|Ecco]] |ref=harv}} * {{cite journal |last=Fisher |first=Alan W. |title=Enlightened Despotism and Islam under Catherine II |journal=Slavic Review |volume=27 |issue=4 |pages=542–553 |year=1968 |jstor=2494437 |ref=harv |doi=10.2307/2494437}} * {{cite book |authorlink=Geoffrey Hosking |last=Hosking |first=Geoffrey |title=Russia: People and Empire, 1552–1917 |url=https://archive.org/details/russiapeopleempi00hosk |publisher=Harvard University Press |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Klier |first=John D. |title=The Ambiguous Legal Status of Russian Jewry in the Reign of Catherine II |url=https://archive.org/details/sim_slavic-review_1976-09_35_3/page/504 |journal=Slavic Review |volume=35 |issue=3 |pages=504–517|year=1976 |jstor=2495122 |ref=harv |doi=10.2307/2495122}} * [[Vasily Klyuchevsky|Kliuchevskii, Vasilii]]. 1997. ''A course in Russian history: the time of Catherine the Great''. Armonk, NY: M.E. Sharpe. (Translation of a 19th-century work.) * {{cite book |last=Kolchin |first=Peter |title=Unfree Labor: American Slavery and Russian Serfdom |isbn=978-0-674-92098-9 |publisher=[[Harvard University Press]] |location=Cambridge, Massachusetts |origyear=First published 1987 |year=1990 |ref=harv}} * {{cite journal|first=Isabel De|last=Madariaga|title=The Foundation of the Russian Educational System by Catherine II|journal=Slavonic and East European Review|year=1979|pages=369–395|ref=harv}} * {{cite book|first=Isabel De|last=Madariaga|title=Russia in the Age of Catherine the Great|url=https://archive.org/details/russiainageofcat0000mada|publisher=Yale University Press|year=1981|ref=harv}} * {{cite book|first=Isabel De|last=Madariaga|title=Catherine the Great: A Short History|publisher=Yale University Press|location=New Haven and London|year=1993|isbn=0-300-05427-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Massie|first=Robert K. |authorlink=Robert K. Massie |title=Catherine the Great: Portrait of a Woman |url=https://archive.org/details/catherinegreatpo00mass_3|location=New York |publisher=Random House |year=2011 |isbn=978-0-679-45672-8 |ref=harv}} * {{cite newspaper|last=Max|title=If these walls....Smolny's Repeated Roles in History|newspaper=Russian Life|year=2006|pages=19–24|ref=harv}} * {{cite book|last=Montefiore|first=Simon Sebag|authorlink=Simon Sebag Montefiore|title=Prince of Princes: the life of Potemkin|url=https://archive.org/details/princeofprincesl0000seba|date=4 October 2001|publisher=Weidenfeld & Nicolson|location=London|isbn=978-1-84212-438-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Montefiore|first=Simon Sebag|title=Catherine the Great and Potemkin: The Imperial Love Affair|url=https://books.google.com/books?id=_jvr-k8Q5tMC&pg=PT159|date=30 December 2010|publisher=Orion|isbn=978-0-297-86623-7|ref=harv}} * {{cite book|first=Richard|last=Butterwick|title=Poland's Last King and English Culture: Stanisław August Poniatowski, 1732–1798|url=https://books.google.com/books?id=ySzrq3JwjBEC|accessdate=29 April 2012|date=14 May 1998|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-820701-6|ref=harv}} * Reddaway, W.F. "Documents of Catherine the Great. The Correspondence with Voltaire and the Instruction of 1767 in the English Text of 1768". Cambridge University Press, (England), (1931), Reprint (1971). * {{Cite book |first=NAM |last=Rodger |title=Command of the Ocean: A Naval History of Britain, 1649–1815 |url=https://archive.org/details/commandofoceanna00rodg |year=2005 |isbn=978-0-393-06050-8 |publisher=W. W. Norton & Company |ref=harv}} * {{cite book |last=Rounding |first=Virginia |title=Catherine the Great: Love, Sex and Power |url=https://archive.org/details/catherinegreatlo0000roun_j1t3 |year=2006 |publisher=Hutchinson |location=London |isbn=0-09-179992-9 |ref=harv}} * {{cite book|first=Virginia|last=Rounding|title=Catherine the Great|url=https://archive.org/details/catherinegreatlo0000roun_j1t3|publisher=Hutchinson|location=London|year=2006|isbn=978-0-09-179992-2|ref=harv}} {{refend}} ==അവലംബം== {{Reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{refbegin}} * {{cite book|last=Alexander|first=John T.|title=Catherine the Great: Life and Legend|url=https://archive.org/details/catherinegreatli0000alex|location=New York|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1988|isbn=0-19-505236-6|ref=harv}} * Bilbasov Vasily A. [http://new.runivers.ru/lib/book4351/ ''History of Catherine the Great''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331083958/https://new.runivers.ru/lib/book4351/ |date=2019-03-31 }}. Berlin: Publishing Frederick Gottgeyner, 1900. At [[Runivers.ru]] in [[DjVu]] and [[PDF]] formats * Bogdanovich Modest I. [http://new.runivers.ru/lib/book3157/10069/ ''Russian army in the age of the Empress Catherine II''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331085456/https://new.runivers.ru/lib/book3157/10069/ |date=2019-03-31 }}. Saint Petersburg: Printing office of the Department of inheritance, 1873. At [[Runivers.ru]] in [[DjVu]] and [[PDF]] formats * Brickner Alexander Gustavovich. [http://new.runivers.ru/lib/book4358/ ''History of Catherine the Great''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331083958/https://new.runivers.ru/lib/book4358/ |date=2019-03-31 }}. Saint Petersburg: Typography of A. Suvorin, 1885. At [[Runivers.ru]] in [[DjVu]] and [[PDF]] formats * [[Vincent Cronin|Cronin, Vincent]]. ''Catherine, Empress of All the Russias''. London: Collins, 1978 (hardcover, {{ISBN|0-00-216119-2}}); 1996 (paperback, {{ISBN|1-86046-091-7}}) * Dixon, Simon. ''Catherine the Great (Profiles in Power)''. Harlow, UK: Longman, 2001 (paperback, {{ISBN|0-582-09803-3}}) * Herman, Eleanor. ''Sex With the Queen''. New York: [[HarperCollins]], 2006 (hardcover, {{ISBN|0-06-084673-9}}). * Malecka, Anna. "Did Orlov buy the Orlov", Gems and Jewellery, July 2014, pp.&nbsp;10–12. * ''The Memoirs of Catherine the Great'' by Markus Cruse and Hilde Hoogenboom (translators). New York: [[Modern Library]], 2005 (hardcover, {{ISBN|0-679-64299-4}}); 2006 (paperback, {{ISBN|0-8129-6987-1}}) * Smith, Douglas, ed. and trans. ''Love and Conquest: Personal Correspondence of Catherine the Great and Prince Grigory Potemkin''. DeKalb, IL: Northern Illinois UP, 2004 (hardcover, {{ISBN|0-87580-324-5}}); 2005 (paperback {{ISBN|0-87580-607-4}}) * [[Henri Troyat|Troyat, Henri]]. ''Catherine the Great''. New York: Dorset Press, 1991 (hardcover, {{ISBN|0-88029-688-7}}); London: Orion, 2000 (paperback, {{ISBN|1-84212-029-8}}) * [[Henri Troyat|Troyat, Henri]]. ''Terrible Tsarinas''. New York: Algora, 2001 ({{ISBN|1-892941-54-6}}). {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Wikiquote}} {{Commons category|Catherine II of Russia}} * {{In Our Time|Catherine the Great |p003hycx|Catherine_the_Great}} * [https://web.archive.org/web/20040327234320/http://members.aol.com/jktsn/manifest.htm Catherine the Great] at Chronology [[World History]] Database * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/18catherine.html Some of the code of laws mentioned above, along with other information] * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20040327234320/http://members.aol.com/jktsn/manifest.htm |date=March 27, 2004 |title=Manifesto of the Empress Catherine II, inviting foreign immigration }} * Information about the [http://www.abc.se/~m10354/mar/russ1790.htm Battle of Svenskund and the war] * [http://europeanhistory.about.com/od/catherinethegreat/a/histmyths1.htm Historical Myths: The Death of Catherine the Great] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927091704/http://europeanhistory.about.com/od/catherinethegreat/a/histmyths1.htm |date=2011-09-27 }} * [http://womenshistory.about.com/od/catherinegreat/p/catherinegreat.htm Catherine the Great] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008103924/http://womenshistory.about.com/od/catherinegreat/p/catherinegreat.htm |date=2011-10-08 }} of Russia * Briefly about Catherine: {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120626020247/http://staff.gps.edu:80/mines/Age%20of%20Absol%20-%20Enlightend%20Despots.htm |date=June 26, 2012 |title=The Enlightened Despots }} * {{In lang|ru}} [http://russia-today.narod.ru/past/gen_app/ekat2.htm Family tree of the ancestors of Catherine the Great] * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110825023603/http://www.douglassmith.info/28/love-and-conquest.html |date=25 August 2011 |title=Douglas Smith, ''Love and Conquest: Personal Correspondence of Catherine the Great and Prince Grigory Potemkin'' }} * http://www.alexanderpalace.org/palace/Catherine.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629031718/http://www.alexanderpalace.org/palace/Catherine.html |date=2015-06-29 }} * {{Cite EB1911|wstitle=Catherine II. |short=x}} * {{Cite NIE|wstitle=Catharine II.|year=1905 |short=x}} * {{YouTube|OkMy0f4SSGw|Romanovs. The fifth film. Peter III; Catherine II}} – Historical reconstruction "The Romanovs". StarMedia. Babich-Design(Russia, 2013) [[വർഗ്ഗം:റഷ്യ]] mkp1u5rl77vavd4hvof66wy0gvddly3 0 277231 4648159 4642585 2026-07-16T21:52:05Z ~2026-40259-65 220424 4648159 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} {{prettyurl|Power (social and political)}} '''അധികാരം''' എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ ഒരു കൂട്ടം വ്യക്തികളുടെയോ മേലുള്ള നിയന്ത്രണശേഷിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സാമൂഹിക ഘടനയുടെ ഭാഗമായോ സമ്പത്ത്, ശക്തി, സ്വാധീനം, ബുദ്ധി, വർഗം, വർണം, ലിംഗം തുടങ്ങിയവയുടെ മേൽക്കൈ കാരണമോ വ്യക്തികളോ സ്ഥാപനങ്ങളോ ചിലപ്പോൾ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കുന്നു. ഒരു ജനപ്രതിനിധിയോ ഒരു മേലുദ്യോഗസ്ഥനോ തന്റെ അധീനതയിൽ ഉള്ള ആളുകളിലൂടെ അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നതു പോലെ, ഭരണകൂടം, കുടുംബം, മതം, വിദ്യാഭ്യാസം, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക സംവിധാനങ്ങളിലും അധികാരം വിവിധ രീതികളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അധികാരം സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ ഒരു സംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ അത് സേവനബോധവും ധാർമ്മികതയും കണക്കെടുപ്പും ഇല്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അനീതിയുടെയും കാപട്യത്തിന്റെയും ചൂഷണത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറുന്നു. അധികാരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അതിന്റെ സൗകര്യത്തിലോ, ഭീഷണിയിലും അല്ല, അതിലൂടെ നീതി, കരുണ, സത്യസന്ധത, പൊതുക്ഷേമം എന്നിവ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ്. == സ്വഭാവം == അധികാരം സ്വതവേ ദോഷകരമല്ല. സമൂഹത്തിൽ ക്രമം, ഉത്തരവാദിത്തം, നീതി, സുരക്ഷ, പൊതുക്ഷേമം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി അധികാരം ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അധികാരം ധാർമ്മിക നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അത് അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും അഴിമതിയുടെയും ചൂഷണത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറാം. സാധാരണയായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ചിന്ത ഇങ്ങനെയാണ്: : "അധികാരം മനുഷ്യനെ ദൂഷിപ്പിക്കും; പരമാധികാരം മനുഷ്യനെ പരിപൂർണ്ണമായി ദൂഷിപ്പിക്കും." ഇതിന്റെ അർത്ഥം അധികാരം ലഭിക്കുന്നവൻ നിർബന്ധമായും ദുഷ്ടനാകും എന്നല്ല. മറിച്ച്, ഉത്തരവാദിത്തബോധവും വിനയവും നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങളും ഇല്ലാത്ത അധികാരം മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരത്തെയും സ്വാർത്ഥതയെയും വളർത്താൻ സാധ്യതയുള്ളതാണ്. ആംഗലേയ ഭാഷയിൽ അധികാരം വളരെ സെഡക്റ്റീവും സെഡേറ്റിവുമാണെന്ന് പറയാറുണ്ട്. മുൻ അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ഹെൻറി കിസിഞ്ചർ ഒരിക്കൽ പ്രസ്താവിച്ചത്, അധികാരം ആത്യന്തികമായ ഒരു അഫ്രോഡിഷ്യക് ആണെന്നാണ്. == അധികാരത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ == അധികാരം പല ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്:<ref>{{Cite web|url=https://www.sandiego.edu/newscenter/81215|title=USD Professor Craig Barkacs on the 10 Sources of Power and How Anyone Can Use Them|access-date=|date=2021-04-28|publisher=University of San Diego|language=en}}</ref> * '''നിയമപരമായ അധികാരം''' – ഭരണഘടന, നിയമം, ഔദ്യോഗിക പദവി എന്നിവ വഴി ലഭിക്കുന്നത്. * '''സാമ്പത്തിക അധികാരം''' – സമ്പത്ത്, സ്വത്ത്, വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണം മൂലം ലഭിക്കുന്നത്. * '''സാമൂഹിക അധികാരം''' – ജാതി, വർഗം, ലിംഗം, കുടുംബസ്ഥാനം, സാമൂഹിക പദവി എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്നത്. * '''ബൗദ്ധിക അധികാരം''' – അറിവ്, വിദ്യാഭ്യാസം, വിദഗ്ധത എന്നിവ മൂലം ലഭിക്കുന്നത്. * '''മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ അധികാരം''' – വിശ്വാസം, ആചാരം, പാരമ്പര്യം എന്നിവ വഴി ലഭിക്കുന്നത്. * '''പ്രഭാവാധിഷ്ഠിത അധികാരം''' – വ്യക്തിത്വം, സംസാരശേഷി, ജനപിന്തുണ, ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്നത്. == അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം == അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം സംഭവിക്കുന്നത് അധികാരമുള്ളവർ അതിനെ പൊതുതാൽപര്യത്തിനല്ലാതെ സ്വന്തം താൽപര്യത്തിനോ സ്വന്തം കൂട്ടത്തിന്റെ നേട്ടത്തിനോ ഭയം സൃഷ്ടിക്കാനോ ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴാണ്. അധികാരസ്ഥാനം താൽക്കാലികമാണെന്ന സത്യം മറക്കുമ്പോൾ അധികാരം ഒരു സേവനമല്ല, ഉടമസ്ഥാവകാശമാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ളവർ അധികാരവണ്ടിയിൽ കയറിയാൽ രൂപം മാറും, ഭാവം മാറും, ഭാഷ മാറും. പിന്നെ എല്ലാം അധികാരത്തിന്റെ വേദിയിലെ ഒരു നാടകാവതരണം മാത്രമാകും. അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം പല രീതികളിൽ കാണപ്പെടുന്നു: * പദവിയെ വ്യക്തിപരമായ അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടയാളമാക്കുക. * നിയമങ്ങളും നടപടികളും സ്വന്തം താൽപര്യത്തിനായി വളച്ചൊടിക്കുക. * സത്യസന്ധരായവരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും അനുകൂലിക്കുന്നവരെ മാത്രം ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുക. * പൊതുപദവികളെ ദല്ലാൾപ്പണിക്കും അഴിമതിക്കും ഉപയോഗിക്കുക. * കീഴിലുള്ളവരെ അവസരവാദികളാക്കുകയും മൗനത്തെ സമ്മതമെന്നു കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുക. * പൊതുവിശ്വാസത്തെ വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിനായി വിൽക്കുക. * തെറ്റുകൾക്ക് പുതിയ പേരുകൾ നൽകുക; ക്രൂരതയെ "കർക്കശനിലപാട്" എന്നും അഹങ്കാരത്തെ "ഭരണപരമായ ദൃഢത" എന്നും അഴിമതിയെ "സാമർത്ഥ്യം" എന്നും വിളിക്കുക. ഇത്തരം അവസ്ഥയിൽ അധികാരം ജനസേവനത്തിൽ നിന്ന് മാറി ഭയം, അനീതി, കാപട്യം, ചൂഷണം എന്നിവയുടെ മാർഗമായി മാറുന്നു. == അധികാരവും താൽക്കാലികതയും == അധികാരസ്ഥാനങ്ങൾ സ്ഥിരമല്ല. പദവി, കസേര, ഓഫീസ്, ഫയലുകൾ, ബഹുമതികൾ എന്നിവ കാലക്രമേണ മറ്റൊരാളിലേക്ക് മാറുന്നു. അധികാരമുള്ള ഒരാൾ ഇല്ലാതായാലും സംവിധാനം മുന്നോട്ടുപോകും. അതുകൊണ്ട് അധികാരം വിനയത്തോടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെയും ഉപയോഗിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പൂന്താനത്തിന്റെ ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ ആശയം ഇതിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: : "കൂടിയല്ല പിറക്കുന്ന നേരത്തും, കൂടിയല്ല മരിക്കുന്ന നേരത്തും." മനുഷ്യൻ ജനിക്കുമ്പോഴും മരിക്കുമ്പോഴും പദവിയും സമ്പത്തും അധികാരവും കൂടെയില്ല. അതിനാൽ ജീവിതത്തിന്റെ മധ്യേ കാണുന്ന അധികാരവും സ്ഥാനമാനങ്ങളും താൽക്കാലികമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളാണ്. == ധാർമ്മിക അധികാരം == ധാർമ്മിക അധികാരം എന്നാൽ അധികാരം വിനയത്തോടെയും നീതിയോടെയും പൊതുതാൽപര്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്. യഥാർത്ഥ അധികാരം ഭയപ്പെടുത്തുന്നതിലല്ല, വിശ്വാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്. ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലല്ല, അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്. സ്വന്തം മഹത്വം തെളിയിക്കുന്നതിലല്ല, നീതി നിലനിർത്തുന്നതിലാണ്. ധാർമ്മിക അധികാരത്തിന്റെ പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ: * വിനയം * ഉത്തരവാദിത്തബോധം * സുതാര്യത * നീതിബോധം * പൊതുതാൽപര്യം * കണക്കെടുപ്പിന് തയ്യാറാകൽ * സ്വാർത്ഥതയുടെ നിയന്ത്രണം * അധികാരം സേവനമാണെന്ന ബോധം == മതപരമായ വീക്ഷണം == വിവിധ മതപരമ്പരകളിൽ അധികാരം ദൈവത്തിൻറെയോ ധർമ്മത്തിൻറെയോ മുൻപിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമായി കാണപ്പെടുന്നു. അധികാരം ലഭിച്ചവർ അതിനെ സ്വന്തം ആധിപത്യത്തിനല്ല, നീതിക്കും കരുണയ്ക്കും പൊതുക്ഷേമത്തിനുമായി ഉപയോഗിക്കണം എന്നതാണ് പൊതുവായ മതധാർമ്മിക നിലപാട്. ഭഗവദ്ഗീതയിലെ ആശയം അനുസരിച്ച് സ്വാർത്ഥതയും മോഹവും മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയെ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അധികാരത്തോടുള്ള അമിതമോഹം പണത്തോടുള്ള ആർത്തിയേക്കാൾ അപകടകരമാകാം, കാരണം അത് മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും നീതിയെയും ബാധിക്കുന്നു. ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തിൽ കാപട്യത്തെയും പുറംഭംഗിയെയും യേശു ശക്തമായി വിമർശിക്കുന്നു. മത്തായി 23:27-ൽ പറയുന്നതുപോലെ: : "കപടഭക്തിക്കാരായ ശാസ്ത്രിമാരും പരീശന്മാരുമായുള്ളോരേ, നിങ്ങൾക്ക് അയ്യോ കഷ്ടം; നിങ്ങൾ വെള്ളയടിച്ച ശവക്കല്ലറകൾക്ക് സദൃശരാകുന്നു; അവ പുറമേ ഭംഗിയായി കാണപ്പെടുന്നു എങ്കിലും അകമേ ചത്തവരുടെ അസ്ഥികളും സകല അശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു." മത്തായി 16:26-ൽ, അധികാരം ഒരു വിശ്വാസിയുടെ ആത്മവഞ്ചനയ്ക്ക് കാരണമാകരുത് എന്നും പറഞ്ഞുവെക്കുന്നു: “ഒരുവൻ ലോകം മുഴുവൻ നേടിയാലും ആത്മാവിനെ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയാൽ എന്തു പ്രയോജനം?” ഇത് അധികാരത്തിന് കൊടുക്കേണ്ട പ്രാധാന്യത്തെയും, അധികാരത്തെ പുറമേ ശോഭയുള്ളതായി തോന്നിപ്പിക്കുന്ന കാപട്യത്തെയും, അകത്ത് അനീതി നിറഞ്ഞിരിക്കാവുന്ന അധികാരസംവിധാനങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനായി പലപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. == സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ == അധികാരം ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ അത് വ്യക്തികളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും സമൂഹത്തെയും ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു. കീഴിലുള്ളവർ ഭയത്തിലൂടെ മൗനം പാലിക്കാം. സത്യസന്ധർ അകറ്റപ്പെടാം. യോഗ്യതയ്ക്കുപകരം അനുകൂലത, മൗനം, കൂട്ടുനിൽപ്പ് എന്നിവ ഉയർച്ചയുടെ മാർഗമാകാം. ഇതിലൂടെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ധാർമ്മിക അടിത്തറ തകരുന്നു. അധികാരദുരുപയോഗത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ: * പൊതുവിശ്വാസത്തിന്റെ നഷ്ടം * അഴിമതിയുടെ സാധാരണവൽക്കരണം * സത്യസന്ധരുടെ നിരാശ * ഭയവും മൗനവും നിറഞ്ഞ തൊഴിൽസംസ്കാരം * നിയമത്തിന്റെ ദുർബലീകരണം * വരുംതലമുറയ്ക്ക് തെറ്റായ മാതൃകകൾ ===അവലംബം=== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം]] ryvrwll1rylio38sq9nb1pksf0e3rs7 4648160 4648159 2026-07-16T22:11:27Z ~2026-40259-65 220424 4648160 wikitext text/x-wiki {{ആധികാരികത}} {{prettyurl|Power (social and political)}} '''അധികാരം''' എന്നത് ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ ഒരു കൂട്ടം വ്യക്തികളുടെയോ മേലുള്ള നിയന്ത്രണശേഷിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സാമൂഹിക ഘടനയുടെ ഭാഗമായോ സമ്പത്ത്, ശക്തി, സ്വാധീനം, ബുദ്ധി, വർഗം, വർണം, ലിംഗം തുടങ്ങിയവയുടെ മേൽക്കൈ കാരണമോ വ്യക്തികളോ സ്ഥാപനങ്ങളോ ചിലപ്പോൾ അധികാരം കരസ്ഥമാക്കുന്നു. ഒരു ജനപ്രതിനിധിയോ ഒരു മേലുദ്യോഗസ്ഥനോ തന്റെ അധീനതയിൽ ഉള്ള ആളുകളിലൂടെ അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നതു പോലെ, ഭരണകൂടം, കുടുംബം, മതം, വിദ്യാഭ്യാസം, സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക സംവിധാനങ്ങളിലും അധികാരം വിവിധ രീതികളിൽ പ്രകടമാകുന്നു. അധികാരം സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമായ ഒരു സംവിധാനമാണ്. എന്നാൽ അത് സേവനബോധവും ധാർമ്മികതയും കണക്കെടുപ്പും ഇല്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അനീതിയുടെയും കാപട്യത്തിന്റെയും ചൂഷണത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറുന്നു. അധികാരത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം അതിന്റെ സൗകര്യത്തിലോ, ഭീഷണിയിലും അല്ല, അതിലൂടെ നീതി, കരുണ, സത്യസന്ധത, പൊതുക്ഷേമം എന്നിവ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്നതിലാണ്. == സ്വഭാവം == അധികാരം സ്വതവേ ദോഷകരമല്ല. സമൂഹത്തിൽ ക്രമം, ഉത്തരവാദിത്തം, നീതി, സുരക്ഷ, പൊതുക്ഷേമം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നതിനായി അധികാരം ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അധികാരം ധാർമ്മിക നിയന്ത്രണമില്ലാതെ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അത് അടിച്ചമർത്തലിന്റെയും അഴിമതിയുടെയും ചൂഷണത്തിന്റെയും ഉപകരണമായി മാറാം. സാധാരണയായി പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ചിന്ത ഇങ്ങനെയാണ്: : "അധികാരം മനുഷ്യനെ ദൂഷിപ്പിക്കും; പരമാധികാരം മനുഷ്യനെ പരിപൂർണ്ണമായി ദൂഷിപ്പിക്കും." ഇതിന്റെ അർത്ഥം അധികാരം ലഭിക്കുന്നവൻ നിർബന്ധമായും ദുഷ്ടനാകും എന്നല്ല. മറിച്ച്, ഉത്തരവാദിത്തബോധവും വിനയവും നിയന്ത്രണസംവിധാനങ്ങളും ഇല്ലാത്ത അധികാരം മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരത്തെയും സ്വാർത്ഥതയെയും വളർത്താൻ സാധ്യതയുള്ളതാണ്. ആംഗലേയ ഭാഷയിൽ അധികാരം വളരെ സെഡക്റ്റീവും സെഡേറ്റിവുമാണെന്ന് പറയാറുണ്ട്. മുൻ അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ഹെൻറി കിസിഞ്ചർ ഒരിക്കൽ പ്രസ്താവിച്ചത്, അധികാരം ആത്യന്തികമായ ഒരു അഫ്രോഡിഷ്യക് ആണെന്നാണ്. == അധികാരത്തിന്റെ ഉറവിടങ്ങൾ == അധികാരം പല ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്:<ref>{{Cite web|url=https://www.sandiego.edu/newscenter/81215|title=USD Professor Craig Barkacs on the 10 Sources of Power and How Anyone Can Use Them|access-date=|date=2021-04-28|publisher=University of San Diego|language=en}}</ref> * '''നിയമപരമായ അധികാരം''' – ഭരണഘടന, നിയമം, ഔദ്യോഗിക പദവി എന്നിവ വഴി ലഭിക്കുന്നത്. * '''സാമ്പത്തിക അധികാരം''' – സമ്പത്ത്, സ്വത്ത്, വിഭവങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണം മൂലം ലഭിക്കുന്നത്. * '''സാമൂഹിക അധികാരം''' – ജാതി, വർഗം, ലിംഗം, കുടുംബസ്ഥാനം, സാമൂഹിക പദവി എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്നത്. * '''ബൗദ്ധിക അധികാരം''' – അറിവ്, വിദ്യാഭ്യാസം, വിദഗ്ധത എന്നിവ മൂലം ലഭിക്കുന്നത്. * '''മതപരമോ സാംസ്കാരികമോ ആയ അധികാരം''' – വിശ്വാസം, ആചാരം, പാരമ്പര്യം എന്നിവ വഴി ലഭിക്കുന്നത്. * '''പ്രഭാവാധിഷ്ഠിത അധികാരം''' – വ്യക്തിത്വം, സംസാരശേഷി, ജനപിന്തുണ, ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ലഭിക്കുന്നത്. == അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം == അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം സംഭവിക്കുന്നത് അധികാരമുള്ളവർ അതിനെ പൊതുതാൽപര്യത്തിനല്ലാതെ സ്വന്തം താൽപര്യത്തിനോ സ്വന്തം കൂട്ടത്തിന്റെ നേട്ടത്തിനോ ഭയം സൃഷ്ടിക്കാനോ ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴാണ്. അധികാരസ്ഥാനം താൽക്കാലികമാണെന്ന സത്യം മറക്കുമ്പോൾ അധികാരം ഒരു സേവനമല്ല, ഉടമസ്ഥാവകാശമാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാകുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ളവർ അധികാരവണ്ടിയിൽ കയറിയാൽ രൂപം മാറും, ഭാവം മാറും, ഭാഷ മാറും. പിന്നെ എല്ലാം അധികാരത്തിന്റെ വേദിയിലെ ഒരു ഉറഞ്ഞു-തുള്ളൽ മാത്രമാകും. അധികാരത്തിന്റെ ദുരുപയോഗം പല രീതികളിൽ കാണപ്പെടുന്നു: * പദവിയെ വ്യക്തിപരമായ അഹങ്കാരത്തിന്റെ അടയാളമാക്കുക. * നിയമങ്ങളും നടപടികളും സ്വന്തം താൽപര്യത്തിനായി വളച്ചൊടിക്കുക. * സത്യസന്ധരായവരെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും അനുകൂലിക്കുന്നവരെ മാത്രം ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുക. * പൊതുപദവികളെ ദല്ലാൾപ്പണിക്കും അഴിമതിക്കും ഉപയോഗിക്കുക. * കീഴിലുള്ളവരെ അവസരവാദികളാക്കുകയും മൗനത്തെ സമ്മതമെന്നു കണക്കാക്കുകയും ചെയ്യുക. * പൊതുവിശ്വാസത്തെ വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിനായി വിൽക്കുക. * തെറ്റുകൾക്ക് പുതിയ പേരുകൾ നൽകുക; ക്രൂരതയെ "കർക്കശനിലപാട്" എന്നും അഹങ്കാരത്തെ "ഭരണപരമായ ദൃഢത" എന്നും അഴിമതിയെ "സാമർത്ഥ്യം" എന്നും വിളിക്കുക. ഇത്തരം അവസ്ഥയിൽ അധികാരം ജനസേവനത്തിൽ നിന്ന് മാറി ഭയം, അനീതി, കാപട്യം, ചൂഷണം എന്നിവയുടെ മാർഗമായി മാറുന്നു. == അധികാരവും താൽക്കാലികതയും == അധികാരസ്ഥാനങ്ങൾ സ്ഥിരമല്ല. പദവി, കസേര, ഓഫീസ്, ഫയലുകൾ, ബഹുമതികൾ എന്നിവ കാലക്രമേണ മറ്റൊരാളിലേക്ക് മാറുന്നു. അധികാരമുള്ള ഒരാൾ ഇല്ലാതായാലും സംവിധാനം മുന്നോട്ടുപോകും. അതുകൊണ്ട് അധികാരം വിനയത്തോടെയും ഉത്തരവാദിത്തത്തോടെയും ഉപയോഗിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പൂന്താനത്തിന്റെ ജ്ഞാനപ്പാനയിലെ ആശയം ഇതിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു: : "കൂടിയല്ല പിറക്കുന്ന നേരത്തും, കൂടിയല്ല മരിക്കുന്ന നേരത്തും." മനുഷ്യൻ ജനിക്കുമ്പോഴും മരിക്കുമ്പോഴും പദവിയും സമ്പത്തും അധികാരവും കൂടെയില്ല. അതിനാൽ ജീവിതത്തിന്റെ മധ്യേ കാണുന്ന അധികാരവും സ്ഥാനമാനങ്ങളും താൽക്കാലികമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളാണ്. == ധാർമ്മിക അധികാരം == ധാർമ്മിക അധികാരം എന്നാൽ അധികാരം വിനയത്തോടെയും നീതിയോടെയും പൊതുതാൽപര്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ്. യഥാർത്ഥ അധികാരം ഭയപ്പെടുത്തുന്നതിലല്ല, വിശ്വാസം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലാണ്. ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലല്ല, അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്. സ്വന്തം മഹത്വം തെളിയിക്കുന്നതിലല്ല, നീതി നിലനിർത്തുന്നതിലാണ്. ധാർമ്മിക അധികാരത്തിന്റെ പ്രധാന ഗുണങ്ങൾ: * വിനയം * ഉത്തരവാദിത്തബോധം * സുതാര്യത * നീതിബോധം * പൊതുതാൽപര്യം * കണക്കെടുപ്പിന് തയ്യാറാകൽ * സ്വാർത്ഥതയുടെ നിയന്ത്രണം * അധികാരം സേവനമാണെന്ന ബോധം == മതപരമായ വീക്ഷണം == വിവിധ മതപരമ്പരകളിൽ അധികാരം ദൈവത്തിൻറെയോ ധർമ്മത്തിൻറെയോ മുൻപിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമായി കാണപ്പെടുന്നു. അധികാരം ലഭിച്ചവർ അതിനെ സ്വന്തം ആധിപത്യത്തിനല്ല, നീതിക്കും കരുണയ്ക്കും പൊതുക്ഷേമത്തിനുമായി ഉപയോഗിക്കണം എന്നതാണ് പൊതുവായ മതധാർമ്മിക നിലപാട്. ഭഗവദ്ഗീതയിലെ ആശയം അനുസരിച്ച് സ്വാർത്ഥതയും മോഹവും മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയെ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അധികാരത്തോടുള്ള അമിതമോഹം പണത്തോടുള്ള ആർത്തിയേക്കാൾ അപകടകരമാകാം, കാരണം അത് മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും നീതിയെയും ബാധിക്കുന്നു. ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തിൽ കാപട്യത്തെയും പുറംഭംഗിയെയും യേശു ശക്തമായി വിമർശിക്കുന്നു. മത്തായി 23:27-ൽ പറയുന്നതുപോലെ: : "കപടഭക്തിക്കാരായ ശാസ്ത്രിമാരും പരീശന്മാരുമായുള്ളോരേ, നിങ്ങൾക്ക് അയ്യോ കഷ്ടം; നിങ്ങൾ വെള്ളയടിച്ച ശവക്കല്ലറകൾക്ക് സദൃശരാകുന്നു; അവ പുറമേ ഭംഗിയായി കാണപ്പെടുന്നു എങ്കിലും അകമേ ചത്തവരുടെ അസ്ഥികളും സകല അശുദ്ധിയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു." മത്തായി 16:26-ൽ, അധികാരം ഒരു വിശ്വാസിയുടെ ആത്മവഞ്ചനയ്ക്ക് കാരണമാകരുത് എന്നും പറഞ്ഞുവെക്കുന്നു: “ഒരുവൻ ലോകം മുഴുവൻ നേടിയാലും ആത്മാവിനെ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയാൽ എന്തു പ്രയോജനം?” ഇത് അധികാരത്തിന് കൊടുക്കേണ്ട പ്രാധാന്യത്തെയും, അധികാരത്തെ പുറമേ ശോഭയുള്ളതായി തോന്നിപ്പിക്കുന്ന കാപട്യത്തെയും, അകത്ത് അനീതി നിറഞ്ഞിരിക്കാവുന്ന അധികാരസംവിധാനങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനായി പലപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. == സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ == അധികാരം ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ അത് വ്യക്തികളെയും സ്ഥാപനങ്ങളെയും സമൂഹത്തെയും ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു. കീഴിലുള്ളവർ ഭയത്തിലൂടെ മൗനം പാലിക്കാം. സത്യസന്ധർ അകറ്റപ്പെടാം. യോഗ്യതയ്ക്കുപകരം അനുകൂലത, മൗനം, കൂട്ടുനിൽപ്പ് എന്നിവ ഉയർച്ചയുടെ മാർഗമാകാം. ഇതിലൂടെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ധാർമ്മിക അടിത്തറ തകരുന്നു. അധികാരദുരുപയോഗത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ: * പൊതുവിശ്വാസത്തിന്റെ നഷ്ടം * അഴിമതിയുടെ സാധാരണവൽക്കരണം * സത്യസന്ധരുടെ നിരാശ * ഭയവും മൗനവും നിറഞ്ഞ തൊഴിൽസംസ്കാരം * നിയമത്തിന്റെ ദുർബലീകരണം * വരുംതലമുറയ്ക്ക് തെറ്റായ മാതൃകകൾ ===അവലംബം=== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹിക മനഃശാസ്ത്രം]] p899lnql5rhdqqxhuu0th9jd5f8wb4g 0 279779 4647913 4645442 2026-07-16T12:40:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647913 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} ന്യൂക്ലിക് അമ്ലമായ ഡിയോക്സിറൈബോന്യുക്ലിക്ക് ആസിഡ് തന്മാത്രയിൽ നിർദിഷ്ട സ്ഥലങ്ങളെ (റെസ്ട്രിക്ഷൻ സൈറ്റുകൾ) മുറിയ്ക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്ന പ്രത്യേക എൻഡോന്യൂക്ലിയേസ് രാസാഗ്നികളാണ് റെസ്‍ട്രിക്ഷൻ എൻഡോന്യൂക്ലിയേസ്. 3000 ത്തിലധികം ഇതര രാസാഗ്നികൾ (എൻസൈം) പഠിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതിൽ 600 ഓളം എണ്ണം വ്യാവസായികമായി ലഭ്യമാണ്. <ref>Roberts RJ, Vincze T, Posfai J, Macelis D. (2007). "REBASE—enzymes and genes for DNA restriction and modification". Nucleic Acids Res 35 (Database issue): D269–70. doi:10.1093/nar/gkl891. PMC 1899104. PMID 17202163.</ref> പ്രകൃതിദത്തമായി കാണപ്പെടുന്ന റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോന്യൂക്ലിയേയ്സുകളെ നാലുവിഭാഗമായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.( (Types I, II III, and IV) ).ഇതിൽ type I രാസാഗ്നി നിർദിഷ്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് (റെസ്ട്രിക്ഷൻ സൈറ്റുകൾ) വളരെ അകലയയി DNA യെ മുറിക്കുവാൻ സഹയിക്കുന്നു. type II രസാഗ്നി റെസ്ട്രിക്ഷൻ സൈറ്റുകളിലൊ തൊട്ടടുത്തോ DNA യിൽ മുറിവുണ്ടാക്കുമ്പോൾ , Type III രാസാഗ്നികൾ നിർദിഷ്ട സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി DNA യെ മുറിയ്ക്കുന്നു.Type IV രാസാഗ്നികൾ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായ DNA യെ മുറിയ്ക്കുവാൻ സഹായിക്കുന്നു. == ഉദാഹരണങ്ങൾ == പ്രധാന റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോന്യൂക്ലിയേയ്സുകൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങൾ ഇവയാണ്. <ref>Roberts RJ (January 1980). "Restriction and modification enzymes and their recognition sequences". Nucleic Acids Res. 8 (1): r63–r80. doi:10.1093/nar/8.1.197-d. PMC 327257. PMID 6243774.</ref> {| class="wikitable sortable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse" ! Enzyme !! Source !! Recognition Sequence !! Cut |- |[[EcoRI]]||''[[Escherichia coli]]'' | 5'GAATTC 3'CTTAAG | 5'---G AATTC---3' 3'---CTTAA G---5' |- |[[EcoRII]]||''[[Escherichia coli]]'' | 5'CCWGG 3'GGWCC | 5'--- CCWGG---3' 3'---GGWCC ---5' |- |[[BamHI]]||''[[Bacillus amyloliquefaciens]]'' | 5'GGATCC 3'CCTAGG | 5'---G GATCC---3' 3'---CCTAG G---5' |- |[[HindIII]]||''[[Haemophilus influenzae]]'' | 5'AAGCTT 3'TTCGAA | 5'---A AGCTT---3' 3'---TTCGA A---5' |- |[[TaqI]]||''[[Thermus aquaticus]]'' | 5'TCGA 3'AGCT | 5'---T CGA---3' 3'---AGC T---5' |- |[[NotI]]||''[[Nocardia otitidis]]'' | 5'GCGGCCGC 3'CGCCGGCG | 5'---GC GGCCGC---3' 3'---CGCCGG CG---5' |- |[[HinfI]]||''[[Haemophilus influenzae]]'' | 5'GANTC 3'CTNAG | 5'---G ANTC---3' 3'---CTNA G---5' |- |[[Sau3A]]||''[[Staphylococcus aureus]]'' | 5'GATC 3'CTAG | 5'--- GATC---3' 3'---CTAG ---5' |- |[[PvuII|PvuII*]]||''[[Proteus vulgaris]]'' | 5'CAGCTG 3'GTCGAC | 5'---CAG CTG---3' 3'---GTC GAC---5' |- |[[SmaI|SmaI*]]||''[[Serratia marcescens]]'' | 5'CCCGGG 3'GGGCCC | 5'---CCC GGG---3' 3'---GGG CCC---5' |- |[[HaeIII|HaeIII*]]||''[[Haemophilus influenzae biogroup aegyptius|Haemophilus aegyptius]]'' | 5'GGCC 3'CCGG | 5'---GG CC---3' 3'---CC GG---5' |- |[[HgaI]]<ref name="pmid2835753">{{cite journal | author = Roberts RJ | title = Restriction enzymes and their isoschizomers | journal = Nucleic Acids Res. | volume = 16 Suppl | issue = Suppl| pages = r271–313 | year = 1988 | pmid = 2835753 | pmc = 340913 | doi = 10.1093/nar/16.suppl.r271}}</ref>||''[[Haemophilus gallinarum]]'' | 5'GACGC 3'CTGCG | 5'---NN NN---3' 3'---NN NN---5' |- |[[AluI|AluI*]]||''[[Arthrobacter luteus]]'' | 5'AGCT 3'TCGA | 5'---AG CT---3' 3'---TC GA---5' |- |[[EcoRV|EcoRV*]]||''[[Escherichia coli]]'' | 5'GATATC 3'CTATAG | 5'---GAT ATC---3' 3'---CTA TAG---5' |- |[[EcoP15I]]||''[[Escherichia coli]]'' | 5'CAGCAGN₂₅NN 3'GTCGTCN₂₅NN | 5'---CAGCAGN₂₅ NN---3' 3'---GTCGTCN₂₅NN ---5' |- |[[KpnI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3">{{cite book | author = Krieger M, Scott MP, Matsudaira PT, Lodish HF, Darnell JE, Zipursky L, Kaiser C, Berk A | title = Molecular Cell Biology | url = https://archive.org/details/molecularcellbio00harv | edition = 5th | language = | publisher = W.H. Freeman and Company | location = New York | year = 2004 | isbn = 0-7167-4366-3}}</ref>||''[[Klebsiella pneumoniae]]'' | 5'GGTACC 3'CCATGG | 5'---GGTAC C---3' 3'---C CATGG---5' |- |[[PstI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Providencia stuartii]]'' | 5'CTGCAG 3'GACGTC | 5'---CTGCA G---3' 3'---G ACGTC---5' |- |[[SacI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Streptomyces achromogenes]]'' | 5'GAGCTC 3'CTCGAG | 5'---GAGCT C---3' 3'---C TCGAG---5' |- |[[SalI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Streptomyces albus]]'' | 5'GTCGAC 3'CAGCTG | 5'---G TCGAC---3' 3'---CAGCT G---5' |- |[[ScaI]]*<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Streptomyces caespitosus]]'' | 5'AGTACT 3'TCATGA | 5'---AGT ACT---3' 3'---TCA TGA---5' |- |[[SpeI]]||''[[Sphaerotilus natans]]'' | 5'ACTAGT 3'TGATCA | 5'---A CTAGT---3' 3'---TGATC A---5' |- |[[SphI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Streptomyces phaeochromogenes]]'' | 5'GCATGC 3'CGTACG | 5'---GCATG C---3' 3'---C GTACG---5' |- |[[StuI]]*<ref name="Sigma_R8013">{{cite web | url = http://www.sigmaaldrich.com/catalog/search/ProductDetail/SIGMA/R8013 | title = Stu I from Streptomyces tubercidicus | author = | authorlink = |publisher = Sigma-Aldrich | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = |accessdate=2008-06-07}}</ref><ref name="pmid6260571">{{cite journal | author = Shimotsu H, Takahashi H, Saito H | title = A new site-specific endonuclease StuI from Streptomyces tubercidicus | url = https://archive.org/details/gene_1980-11_11_3-4/page/219 | journal = Gene | volume = 11 | issue = 3–4 | pages = 219–25 |date=November 1980 | pmid = 6260571 | doi = 10.1016/0378-1119(80)90062-1}}</ref>||''[[Streptomyces tubercidicus]]'' | 5'AGGCCT 3'TCCGGA | 5'---AGG CCT---3' 3'---TCC GGA---5' |- |[[XbaI]]<ref name="isbn0-7167-4366-3"/>||''[[Xanthomonas badrii]]'' | 5'TCTAGA 3'AGATCT | 5'---T CTAGA---3' 3'---AGATC T---5' |- |} Key:<br/> <nowiki>*</nowiki> = blunt ends<br/> N = C or G or T or A<br/> W = A or T == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ]] dhnetgoe5b8oy29dlnqn33vevafqjh2 0 283986 4648165 3721705 2026-07-17T02:22:36Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648165 wikitext text/x-wiki {{PU|Rani ki vav}} {{Infobox World Heritage Site | WHS = റാണി കീ വാവ് (the Queen's Stepwell) <br>പാടൻ, ഗുജറാത്ത് | image = [[File:Rani ki vav entrance.jpg|250px]] | caption = | State Party = [[India|ഇന്ത്യ]] | Type = സാംസ്കാരികം | Criteria = (i)(iv) | ID = 920 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|ദക്ഷിണേഷ്യ]] | Year = 2014 | Session = 38- | Link = http://whc.unesco.org/en/list/920 }} ഗുജറാത്തിലെ [[Patan, Gujarat|പാടനിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സ്റ്റെപ് വെൽ (പടവ് കിണർ) ആണ് '''റാണി കീ വാവ്'''. 2014 ജൂൺ 22-ന് ഈ ചരിത്രനിർമിതിയെ യുനെസ്കൊ ഒരു [[ഇന്ത്യയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ|ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രമായി]] പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>http://whc.unesco.org/en/news/1157</ref><ref>{{cite web|title=ഗുജറാത്തിലെ റാണി കീ വാവിനെ യുനെസ്കൊയുടെ ലോകപൈതൃകപട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.|url=http://news.biharprabha.com/2014/06/gujarats-rani-ki-vav-added-to-unesco-world-heritage-site-list/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=22 June 2014|archive-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20161103191445/http://news.biharprabha.com/2014/06/gujarats-rani-ki-vav-added-to-unesco-world-heritage-site-list/|url-status=dead}}</ref> നിരവധി കൊത്തുപണികളോടുകൂടിയ ഈ മഹത് നിർമ്മിതിക്ക് ഏകദേശം 64മീറ്റർ നീളവും, 20 മീറ്റർ വീതിയും, 27 മീറ്ററോളം ആഴവുമുണ്ട്. പടവുകിണറുകളുടെ ഗണത്തിലെ തന്നെ ബൃഹത്തും അതി പ്രശസ്തവുമായ ഒന്നാണ് റാണി കീ വാവ്. [[Solanki|സോലംകി]] രാജവംശത്തിന്റെയോ ചാലൂക്യ രാജവംശത്തിന്റെയോ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് എന്നു കരുതുന്നു.ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുതിയ നൂറു രൂപ നോട്ടിൽ പുതുതായി ഇടം പിടിച്ചു. ==ചിത്രശാല== <gallery mode="packed"> പ്രമാണം:View of the Rani-ki-Vav from the fourth level of the step well.jpg|നാലാം നിലയിൽനിന്നുള്ള കാഴ്ച പ്രമാണം:Vav of Wow.jpg|വിവിധ നിലകൾ പ്രമാണം:Statues at Queen's Step Well.jpg|ചുവരിലെ പ്രതിമകൾ പ്രമാണം:Rani Ni Vav 3.JPG|ചുവരിലെ പ്രതിമകൾ പ്രമാണം:Rani ki vav 01.jpg|മുകളിൽനിന്നുള്ള കാഴ്ട പ്രമാണം:Lord vishnu idol in rani ki vav patan.jpg|വിഷ്ണു വിഗ്രഹം പ്രമാണം:Avatar of vishnu idol in rani ki vav.jpg|മറ്റു പ്രതികമകൾ പ്രമാണം:Rani ki vav 15.jpg|കൊത്തുപണികൾ പ്രമാണം:Rani ki vav 08.jpg|വിവിധ നിലകൾ പ്രമാണം:7 Patan ran ki Vav ( Front View ).JPG|മുകളിൽനിന്നുള്ള കാഴ്ച </gallery> ==അവലംബം== {{Reflist}} {{commons category|Rani ki vav|റാണി കീ വാവ്}} {{coord|23.85892|N|72.10162|E|region:IN-GJ_type:landmark|format=dms|display=title}} {{Archaeological sites in India}} {{Historical places of Chalukyas}} {{World Heritage Sites in India}} [[വർഗ്ഗം:കിണറുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയപ്രാധാന്യമുള്ള സ്മാരകങ്ങൾ]] lmcqq02v6j2ojbb6v3p67q7ch8he2xv 0 286274 4648001 3839614 2026-07-16T14:50:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648001 wikitext text/x-wiki {{PU|List of cities by time of continuous habitation}} വർത്തമാനകാലത്ത് മനുഷ്യർ താമസിക്കുന്ന നഗരങ്ങളിൽ '''തുടർച്ചയായി താമസമുണ്ടായിരുന്നവയാണ്''' ഈ പട്ടികയിൽ ഉ‌ൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. പ്രായം സംബന്ധിച്ച് ഈ പട്ടികയിലുള്ള അവകാശവാദങ്ങൾ തർക്കത്തിലിരിക്കുന്നവയോ കാലഹരണപ്പെട്ടവയോ ആയിരിക്കാം. അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിനു കാരണം "[[city|നഗരം]]", "തുടർച്ചയായ മനുഷ്യവാസം" എന്നിവ സംബന്ധിച്ച തർക്കങ്ങളായേക്കാം. ഈ പട്ടികയിലുള്ള പല നഗരങ്ങളും ([[Balkh|ബൽഖ്]], [[Byblos|ബൈബ്ലോസ്]], [[Aleppo|ആലെപ്പോ]], [[Damascus|ഡമാസ്കസ്]], [[Jericho|ജെറീക്കോ]]) തങ്ങളുടേതാണ് "ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരം" എന്ന അവകാശമുന്നയിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ അവകാശവാദങ്ങളുടെ സത്യാവസ്ഥ സംബന്ധിച്ച വിവരങ്ങൾ "കുറിപ്പുകൾ" എന്ന കോളത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ==വടക്കൻ ആഫ്രിക്ക== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- | [[Faiyum|ഫൈയം]] ([[Crocodilopolis|ക്രോകോഡൈലോപോളിസ്]] അല്ലെങ്കിൽ ''അർസിനോ'' എന്ന പേരിൽ. പുരാതന ഈജിപ്ഷ്യൻ: ''ഷെഡിയെറ്റ്'') | [[Lower Egypt|ലോവർ ഈജിപ്ത്]] | {{Hs|ഈജിപ്റ്റ്}}[[Faiyum Governorate|ഫൈയം ഗവർണറേറ്റ്]], [[Egypt|ഈജിപ്ത്]] | {{Hs|-4000 ! }} c. 4000 BC<ref>Overy et al. (1999:43); Aldred (1998:42,44)</ref> | |- |[[Luxor|ലക്സർ]] (''വസെറ്റ്'', ''[[Thebes, Egypt|തെബിസ്]]'' എന്ന ഗ്രീക്ക് പേരാണ് കൂടുതൽ പ്രശസ്തം)||[[Ancient Egypt|പുരാതന ഈജിപ്ത്]] || [[Egypt|ഈജിപ്ത്]] ||{{Hs|-3200}} ഉദ്ദേശം. 3200 ബി.സി. || [[Upper Egypt|അപ്പർ ഈജിപ്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. റോമൻ കാലത്ത് രാജ്യം ക്ഷയിക്കുന്നതുവരെ തെബിസ് ഈജിപ്തിന്റെ മതപരമായ തലസ്ഥാനമായി തുടർന്നു. |- |[[Zeila|സൈല/അവൈലൈറ്റ്]] || [[Barbara (region)|ബിലാദ് അൽ-ബർബർ]]|| [[Somalia|സൊമാലിയ]] || {{Hs|-400 !}}c. ബി.സി. 9-ആം നൂറ്റാണ്ട് || [[Horn of Africa|ഹോൺ ഓഫ് ആഫ്രിക്കയിലെ]] പ്രധാന വ്യാപാരനഗരം |- | [[Carthage|കാർത്തേജ്]] || || [[Tunisia|ടുണീഷ്യ]] || 814 ബി.സി. || [[Phoenicians|ഫിനീഷ്യർ സ്ഥാപിച്ചു]].<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/37/ |title=Archaeological Site of Carthage - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- |[[Yeha|യെഹ]] || [[D'mt|ഡെ'മ്റ്റ്]] || [[Ethiopia|എത്യോപ്യ]] || {{Hs|-700 !}}c. ബി.സി. 700 || [[Sub-Saharan Africa|സബ് സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലെ]] പഴയ നഗരങ്ങളിലൊൻ.<ref name=Phillipson-36>David W. Phillipson, ''Ancient Churches of Ethiopia'' (New Haven: Yale University Press, 2009), p. 36</ref> |- |[[Cape Guardafui|കേപ്പ് ഗാർഡാഫൂയി]] || [[Barbara (region)|ബിലാദ് അൽ ബർബർ]] || [[Somalia|സൊമാലിയ]] || {{Hs|-400 !}}c. ബി.സി. 500 || [[Ancient Greeks|പുരാതന ഗ്രീക്കുകാർ]] ''ആരോമാറ്റ പ്രൊമോണ്ടോറിയ'' എന്നായിരുന്നു ഈ പ്രദേശത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ''[[Periplus of the Erythraean Sea|പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ]]'' എന്ന എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ നഗരത്തെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Tuckey">James Hingston Tuckey, ''Maritime geography and statistics, or A description of the ocean and its coasts, maritime commerce, navigation, &c'', (Printed for Black, Parry, and Co.: 1815), p.30.</ref> |- |[[Axumആക്സം]] || [[Kingdom of Axum|ആക്സം രാജ്യം]] || [[Ethiopia|എത്യോപ്യ]] || {{Hs|-400 !}}c. ബി.സി. 400 || ആക്സം രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം |- |[[Berbera|ബെർബേറ]] || [[Barbara (region)|ബിലാദ് അൽ ബർബർ]] || [[Somalia|സൊമാലിയ]] || {{Hs|-400 !}}c. ബി.സി. 400 || പെരിപ്ലസ് ഓഫ് ദി എറിത്രിയൻ സീ എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഇത് അവാലിറ്റസിന് 800 സ്റ്റേഡിയ അപ്പുറമാണെന്ന് പറയുന്നു. |- | [[Alexandria|അലക്സാണ്ട്രിയ]] || || [[Egypt|ഈജിപ്ത്]] || {{Hs|-332 !}}ബി.സി. 332 || [[Alexander the Great|അലക്സാണ്ടർ]] ചക്രവർത്തി സ്ഥാപിച്ചത്.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/culture/historic_africa.html |title=Historic cities - Africa |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Djenné-Jeno|ജെന്നെ ജെനോ]] || || [[Mali|മാലി]] || {{Hs|-200 !}}c. ബി.സി. 200 || [[sub-Saharan Africa|സബ് സഹാറൻ ആഫ്രിക്കയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയ നഗരങ്ങളിലൊന്ന്.<ref>{{Cite journal | url=http://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500 | title=Jenne-jeno, an ancient African city | publisher=Rice University Anthropology | last1=McIntosh | first1=Susan Keech | last2=McIntosh | first2=Roderick J. | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} | access-date=2014-08-08 | archive-date=2018-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201058/https://anthropology.rice.edu/Content.aspx?id=500%20 | url-status=dead }}</ref> |- | [[Ghadames|ഗഡേമസ്]] (''സൈഡാമസ്'') || || [[Libya|ലിബിയ]] || {{Hs|-19 !}}19 BC || ബി.സി. 19-ൽ സ്ഥാപിച്ച റോമൻ പട്ടണം. പുരാതന ശിലായുഗത്തിലും നവീനശിലായുഗത്തിലും ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ആർക്കിയോളജിക്കൽ തെളിവുകളുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1694&order_by=title&showdescription=1 |title=Ghadames |publisher=Archnet.org |date= |accessdate=2013-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201135/http://archnet.org/ |url-status=dead }}</ref> |- | [[Old Cairo|ഓൾഡ് കൈറോ]] || || [[Egypt|ഈജിപ്ത്]] || {{Hs|100 !}}c. 100 || [[Emperor Trajan|ട്രാജൻ ചക്രവർത്തിയുടെ]] ഭരണകാലത്ത് ബാബിലോൺ കോട്ട ഇങ്ങോട്ട് മാറ്റുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.touregypt.net/featurestories/babylon.htm |title=Fort Babylon In Cairo |publisher=Touregypt.net |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Kismayo|കിസ്മായോ]] ||[[Barbara (region)|ബിലാദ് അൽ ബർബർ]] [[Ajuuraan Empire|അജുരാൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] ഭാഗം|| [[Somalia|സൊമാലിയ]] || {{Hs|100 !}} 4-ആം നൂറ്റാണ്ട് || പണ്ട് മത്സ്യബന്ധനഗ്രാമമായിരുന്ന ഈ പ്രദേശം ഒരു നഗരമായി വികസിക്കുകയായിരുന്നു.<ref name="Cassanelli">Lee V. Cassanelli, ''The shaping of Somali society: reconstructing the history of a pastoral people, 1600-1900'', (University of Pennsylvania Press: 1982), p.75.</ref> |- | [[Mogadishu|മൊഗാദിഷു]] ||[[Sultanate of Mogadishu|മൊഗദിഷു സൽത്തനത്]] || [[Somalia|സൊമാലിയ]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || [[Sarapion|സരാപിയൺ]] വ്യാപാരശക്തികളുടെ പിൻഗാമികൾ |- | [[Fes|ഫെസ്]] (''[[Fes-al-Bali|ഫെസ് അൽ ബാലി]]'')|| || [[Morocco|മൊറോക്കോ]] || {{Hs|789 !}}789 || [[Idrisid Dynasty|ഇദ്രിസിഡ് രാജവംശത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനം<ref>"Fes". Encyclopædia Britannica. 2007. Britannica Concise Encyclopedia. 3 March 2007</ref> |- | [[Marrakesh|മറാകേഷ്]] (''മുറാകുക്'')|| || [[Morocco|മൊറോക്കോ]] || {{Hs|1070 !}}1070 || [[Almoravid Dynasty|അൽമൊറാവിഡ് രാജവംശം]] സ്ഥാപിച്ചത്.<ref>{{cite web |url=http://www.moroccanembassylondon.org.uk/en/Beauty%20Spots%20and%20Monuments.html |title=Embassy of The Kingdom of Morocco in London |publisher=Moroccanembassylondon.org.uk |date= |accessdate=2013-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201133/http://www.moroccanembassylondon.org.uk/en/Beauty%20Spots%20and%20Monuments.html%20 |url-status=dead }}</ref> |} ==തെക്കൻ ആഫ്രിക്ക== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Benin City|ഇഗോഡോമിഗോഡോ]] || [[Kingdom of Benin|ബെനിൻ രാജ്യം]] || [[Nigeria|നൈജീരിയ]] || {{Hs|-400 !}}c. ബി.സി. 400 || നൈജീരിയയിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് സിറ്റി ഓഫ് ബെനിൻ |- |[[Ife|ഐഫെ]] || [[Osun State|ഓസൺ സ്റ്റേറ്റ്]] ||[[Nigeria|നൈജീരിയ]] || {{Hs|-350 !}}c. ബി.സി. 350 || ബി.സി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/ife/hd_ife.htm |title=Ife (from ca. 350 B.C.) &#124; Thematic Essay &#124; Heilbrunn Timeline of Art History &#124; The Metropolitan Museum of Art |publisher=Metmuseum.org |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Sofala|സോഫാല]] || || [[Mozambique|മൊസാംബിക്]] || {{Hs|900 !}}c. 700 || [[Southern Africa|തെക്കൻ ആഫ്രിക്കയിലെ]] ഏറ്റവും പഴയ തുറമുഖങ്ങളിൽ ഒന്ന് |- | [[Lamu|ലാമു]] || || [[Kenya|കെനിയ]] || {{Hs|1300 !}}c. 1300 || 14-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സ്വാഹിലി സംസാരിക്കുന്നവർ സ്ഥാപിച്ചത്<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1055 |title=Lamu Old Town - UNESCO World Heritage Centre |publisher=Whc.unesco.org |date=2001-12-13 |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Cape Town|കേപ്പ് ടൗൺ]] || [[Cape colony|കേപ്പ് കോളനി]] || [[South Africa|ദക്ഷിണാഫിക്ക]] || 1652 || [[Dutch East India Company|ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇൻഡ്യ]] കമ്പനി സ്ഥാപിച്ചത് |- | [[Kumasi|കുമാസി]] || [[Ashanti Empire|അഷാന്റി സാമ്രാജ്യം]] || [[Ghana|ഘാന]] || c. 1680 || ആകാൻ ഗ്രാമം എന്ന നിലയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. കുമസെമാൻ രാജ്യത്തിന്റെയും അഷാന്റി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെയും തലസ്ഥാനമായി |} ==മദ്ധ്യ അമേരിക്ക== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Cholula, Puebla|ചോലുല]] |പഴയ [[Cholula (Mesoamerican site)|ചോലുല]] |[[Mexico|മെക്സിക്കോ]] | {{Hs|-150 ! }}c. ബി.സി. 2-ആം നൂറ്റാണ്ട് |[[Cholula (Mesoamerican site)|കൊളംബസിനു മുൻപുള്ള ചോലുല]] ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒരു ചെറിയ പ്രദേശം എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് വലിയ നഗരമായി മാറി. അമേരിക്കയിൽ തുടർച്ചയായി മനുഷ്യവാസമുള്ള ഏറ്റവും പഴയ സ്ഥലമാണിത്. |- |[[Mexico City|മെക്സിക്കോ സിറ്റി]] |[[Mexica|മെക്സിക്ക സംസ്കാരം]] |മെക്സിക്കോ |1325 |[[Tenochtitlan|ടെനോച്റ്റിറ്റ്ലാൻ]] (1325), [[Tlatelolco (altepetl)|ട്ലാൾടെലോൽകൊ]] (1337) എന്നീ സഹോദരനഗരങ്ങളായി സ്ഥാപിച്ചു. 1521-ൽ സ്പെയിൻ അധിനിവേശം നടത്തിയശേഷം പേരുമാറ്റി. [[Azcapotzalco|അസ്കാപോട്സൽകോ]], [[Tlatelolco (altepetl)|ട്ലാടെലോൾകോ]], [[Xochimilco|ക്സോഹിമിൽകകോ]], [[Coyoacán|കൊയോവകാൻ]] എന്നിങ്ങനെ പല നഗരങ്ങളും ഇപ്പോൾ മെക്സിക്കോ സിറ്റിയുടെ ഭാഗമാണ്. ഇത് അമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും പഴയ തലസ്ഥാനനഗരമാണ്. |- |[[Santo Domingo|സാന്റോ ഡൊമിങ്കോ]] |[[Hispaniola|ഹിസ്പാനിയോള]] |[[Dominican Republic|ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്]] |1496 |പുതിയ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ യൂറോപ്യൻ നഗരം |- |[[San Juan, Puerto Rico|സാൻ ജുവാൻ]] |[[Viceroyalty of New Spain|ന്യൂ സ്പെയിൻ]] |[[Puerto Rico|പോർട്ടോ റിക്കോ]] [[US|അമേരിക്ക]] |1508 |അമേരിക്കൻ ഭൂവിഭാഗങ്ങളിലെ തുടർച്ചയായ മനുഷ്യവാസമുള്ള ഏറ്റവും പഴയ നഗരം |- |[[Nombre de Dios, Colón|നോംബ്രെ ഡെ ഡയോസ്]] |ന്യൂ ഗ്രാനഡ |[[Panama|പനാമ]] |1510 |അമേരിക്കൻ വൻകരകളിലെ പ്രധാന കരപ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും പഴയ യൂറോപ്യൻ നഗരം |- |[[Baracoa|ബാരക്കോവ]] |ന്യൂ സ്പെയിൻ |[[Cuba|ക്യൂബ]] |1511 |ക്യൂബയിലെ ഏറ്റവും പഴയ യൂറോപ്യൻ സെറ്റിൽമെന്റ് |- |[[Veracruz, Veracruz|വെര ക്രൂസ്]] |ന്യൂ സ്പെയിൻ |മെക്സിക്കോ |1519 |അമേരിക്കൻ വൻകരകളിലെ പ്രധാന കരപ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും പഴയ യൂറോപ്യൻ നഗരം |- |[[Panama City|പനാമ സിറ്റി]] |ന്യൂ ഗ്രാനഡ |[[Panama|പനാമ]] |1519 |പസഫിക് സമുദ്രപ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും പഴയ യൂറോപ്യൻ നഗരം |} ==വടക്കേ അമേരിക്ക== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Acoma Pueblo|അകോമ പ്യൂബ്ലോ]], [[Taos Pueblo|ടാവോസ് പ്യൂബ്ലോ]] എന്നിവ - [[New Mexico|ന്യൂ മെക്സിക്കോ]] |[[Pueblo peoples|പ്യൂബ്ലോ സംസ്കാരം]] |അമേരിക്ക |c. 1075 |തുടർച്ചയായി മനുഷ്യവാസമുള്ള ഏറ്റവും പഴയ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്ന് (നഗരമല്ലെങ്കിലും) |- |[[St. John's, Newfoundland and Labrador|സൈന്റ് ജോൺസ്]] |[[Newfoundland Colony|ന്യൂഫൗണ്ട്‌ലാന്റ് കോളനി]] |[[Canada|കാനഡ]] |1540-കൾ |അമേരിക്കയിലെ ഏറ്റവും പഴയ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷക്കാരുടെ നഗരം. കാനഡയിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരം |} ==തെക്കേ അമേരിക്ക== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Upper Xingu|അപ്പർ സിൻഗു]] |[[Xingu peoples|സിൻഗു സംസ്കാരം]] |[[Brazil|ബ്രസീൽ]] |c. 800 എ.ഡി. |10,000 ജനങ്ങളുള്ള ഒരു വാസകേന്ദ്രം വനമദ്ധ്യേയുള്ള [[Upper Xingu|അപ്പർ സിൻഗുവിൽ]] ഉണ്ടായിരുന്നു. 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ യൂറോപ്യന്മാരുടെ വരവോടെ ജനസംഖ്യ കുറഞ്ഞു. |- |[[Quito|ക്വിറ്റോ]] |[[Quitu culture|ക്വിറ്റോ സംസ്കാരം]] |[[Ecuador|ഇക്വഡോർ]] |980 |2000 ബി.സി.യിലാണ് ഇവിടെ മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയതെന്ന് അവകാശവാദമുണ്ട് |- |[[Cusco|കസ്കോ]] |[[Inca Empire|ഇൻക സാമ്രാജ്യം]] |[[Peru|പെറു]] |c. 1100 |''[[Killke culture|കിൽകെ]]'' സംസ്കാരം 900 മുതൽ 1200 വരെ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. 13-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ''[[Incas|ഇൻകകൾ]]'' ഇവിടെയെത്തി. ''കിൽകെ'' ജനത 1100-ൽ ഇവിടെയൊരു കോട്ട പണിയുകയുണ്ടായി.<ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2008/03/080331-inca-temple.html Kelly Hearn, "Ancient Temple Discovered Among Inca Ruins"], ''National Geographic News'', 31 March 2008, accessed 12 January 2010</ref> |- |[[Santa Marta|സാന്റ മാർത്ത]] |[[New Granada|ന്യൂ ഗ്രനഡ]] |[[Colombia|കൊളംബിയ]] |1525 |കൊളംബിയയിൽ സ്പെയിൻകാർ സ്ഥാപിച്ച ഏറ്റവും പഴയ നഗരം |- |[[São Vicente, São Paulo|സാവോ പോളോ]] |[[Governorate General of Brazil|ബ്രസീൽ]] |[[Brazil|ബ്രസീൽ]] |1532 |തെക്കേ അമേരിക്കയിൽ പോർച്ചുഗീസുകാരുടെ ആദ്യ നഗരം |} ==മദ്ധ്യേഷ്യയും തെക്കനേഷ്യയും== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Balkh|ബാൽഖ്]] (''ബാക്ട്ര'') |[[Bactria|ബാക്ട്രിയ]] |[[Balkh Province|ബാൽഖ് പ്രവിശ്യ]], [[Afghanistan|അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ]] | {{Hs|-1500 ! }} 1500 ബി.സി. | |- |[[Varanasi|വാരണാസി]] |[[Iron Age India|ഇരുമ്പുയുഗക്കാലത്തെ ഇന്ത്യ]] |{{Hs|Ind}}[[Uttar Pradesh|ഉത്തർ പ്രദേശ്]], ഇന്ത്യ | {{Hs|-1100 ! }}c. 1200–1100 ബി.സി.<ref>{{cite book|author=Vidula Jayaswal|title=Ancient Varanasi: an archaeological perspective (excavations at Aktha)|url=http://books.google.com/books?id=mfddjqZGZygC&pg=PA225|accessdate=31 October 2012|year=2009|page=205|quote="[R]emains of Period I at Aktha which have been dated to circa twelfth/eleventh century BC is [sic] so far the earliest known archaeological horizon of Varanasi area."|publisher=Aryan Books International|isbn=978-81-7305-355-9}}</ref> |[[Iron Age India|ഇരുമ്പുയുഗം]] ([[Painted Grey Ware culture|പെയിന്റഡ് ഗ്രേ വെയർ കൾച്ചർ]]). |- |[[Ujjain|ഉജ്ജയിൻ]] ([[Ujjain|അവന്തി]]) || [[Malwa|മാൾവ]] || ഇന്ത്യ || {{Hs|-800 ! }} c. 800 ബി.സി.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |title=Indiasite.com |access-date=2014-08-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031237/http://www.indiasite.com/madhyapradesh/ujjain/history.html |url-status=dead }}</ref> || 700 ബി.സി.യിൽ [[Avanti (India)|അവന്തിയുടെ]] തലസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചു. 600 ബി.സി.യിൽ കോട്ടയുള്ള നഗരമായി. |- |[[Mahasthangarh|മഹാസ്തൻഗഡ്]], [[Bogra|ബോഗ്ര]] |[[Pundravardhana|പുന്ത്രവർദ്ധന]] |{{Hs|Ban}}[[Bogra District|ബോഗ്ര ജില്ല]], [[Bangladesh|ബംഗ്ലാദേശ്]] |{{Hs|- 300BC ! }} ബി.സി. നാലാം നൂറ്റാണ്ട്<ref>{{cite web |author=Prof. Sirajul Islam |url=http://www.banglapedia.org/HT/P_0322.HTM |title=Pundranagara |publisher=Banglapedia |date= |accessdate=2013-01-19 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201153/http://www.banglapedia.org/HT/P_0322.HTM%20 |url-status=dead }}</ref> |പഴയ നഗരത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ |- |[[Thanjavur|തഞ്ചാവൂർ]] || [[Early Chola kingdom|ആദ്യകാല ചോള സാമ്രാജ്യം]] || [[Tamil Nadu|തമിഴ് നാട്]], ഇന്ത്യ || {{Hs|-300 ! }} 300 ബി.സി. || സംഘകാലം മുതൽ ഈ നഗരം നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ചില പണ്ഡിതർ വിശ്വസിക്കുന്നു. |- |[[Kathmandu|കാത്മണ്ഡു]]-[[Patan, Lalitpur|ലളിത് പൂർ]] || [[Nepal|നേപ്പാൾ]] || [[Kathmandu|കാത്മണ്ഡു]] താഴ്‌വര || {{Hs|- എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് ! }} c. എ.ഡി. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് |നാടൻ പാട്ടുകളിൽ ഇതിലും വളരെപ്പണ്ടേ കാത്മണ്ഡുവിൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു |} ==കിഴക്കനേഷ്യ== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Luoyang|ലുവോയാങ്]] (''ഷെൻസൺ, സിബോ'') || [[Xia Dynasty|സിയ രാജവംശം]] || {{Hs|ചൈന}} [[Henan|ഹെനാൻ]], ചൈന || {{Hs|-2070 ! }}c. 2070 ബി.സി. || |- |[[Xi'an|സിയാൻ]] (''ഹാവോജിങ്, ഫെൻഘോ, ചാങ്'ആൻ, ഡാക്സിങ്'') || [[Zhou Dynasty|ഷൗ രാജവംശം]] || {{Hs|ചൈന}}[[Shaanxi|ഷാൻസി]], ചൈന || {{Hs|-1100 ! }}c. 1100 ബി.സി. || |- |[[History of Beijing|ബൈജിംഗ്]] ||[[Ji (state)|ജി]], [[Yan (state)|യാൻ]] || {{Hs|ചൈന}} [[Beijing|‌ബൈജിംഗ്]], ചൈന || {{Hs|-1000 ! }}c. 1045 ബി.സി. || |- |[[Suzhou|സുഷൗ]] (''ഗുസു, വു'') || [[State of Wu|വു]] || {{Hs|ചൈ}}[[Jiangsu|ജിയങ്സു]], ചൈന || {{Hs|-514 ! }}514 ബി.സി. || |- |[[Chengdu|ചെങ്ഡു]] || [[Shu (state)|ഷു]] || {{Hs|ചൈന}} [[Sichuan|സിചുവാൻ]], ചൈന || {{Hs|-400 ! }}c. 400 ബി.സി. || 9-ആം കൈമിംഗ് രാജാവ് നഗരം ഇപ്പോഴുള്ള സ്ഥലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റി. |- |[[Nanjing|നാൻജിങ്]] (''യെചെങ്, ജിയാൻയേ, ജിയാൻകാങ്, ജിൻലിങ്'') || [[State of Wu|വു]] || {{Hs|ചൈന}} [[Jiangsu|ജിയാങ്സു]], ചൈന || {{Hs|-495 ! }}c. 495 ബി.സി. || [[Fu Chai|ഫു ചായ്]] എന്ന വു രാജ്യാധിപൻ യെചെങ് (冶城) എന്ന കോട്ട ഇപ്പോഴുള്ള നാൻജിങ്ങിനടുത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. |- |[[Pyeongyang|പ്യോ‌ങ്യാങ്]] (''[[Wanggeom-seong|വെൻഗിയോം സിയോങ്]]'') || [[Gojoseon|ഗോജോസിയോൺ]] || [[North Korea|വടക്കൻ കൊറിയ]] || 194 ബി.സി. || തലസ്ഥാനനഗരമായി പണികഴിപ്പിച്ചു. |- |[[Gyeongju|ഗൈയോങ്‌ജു]] || [[Silla|സില്ല]] || [[South Korea|ദക്ഷിണ കൊറിയ]] || 57 ബി.സി. || തലസ്ഥാനനഗരമായി പണികഴിപ്പിച്ചു. |- |[[Osaka|ഒസാക്ക]] (''നനിവ'') || [[Japan|ജപ്പാൻ]] || [[Japan|ജപ്പാൻ]] || c. 400 എ.ഡി. || ബി.സി. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലും അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലും തന്നെ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നു. [[Kofun period|കോഫുൺ കാലത്ത്]] ഇതൊരു തുറമുഖനഗരമായി. 645 മുതൽ 655 വരെ ഇത് ജപ്പാന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. |} ==തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Hanoi|ഹാനോയി]] ||[[Jiaozhou (region)|ജിയാഷൗ]] || [[Vietnam|വിയറ്റ്നാം]] || 454 എ.ഡി. || ടോങ് ബിൻ എന്ന പേരിലാണ് ആദ്യ പരാമർശം. |- |[[Palembang|പാലെംബാങ്]] || [[Srivijaya|ശ്രീവിജയ]] || [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]] || {{Hs|600 ! }}c. 600 എ.ഡി. || മലേയ് ദ്വീപസമൂഹ‌ത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരം. [[Srivijaya|ശ്രീവിജയ]] സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു. |- |[[Siem Reap|സിയം റിയപ്]] || [[Khmer Empire|ഖെമർ സാമ്രാജ്യം]] || [[Cambodia|കംബോഡിയ]] || {{Hs|800 ! }} 801 എ.ഡി.<ref>{{cite web|url=http://angkornationalmuseum.com/ |title=Angkor National Museum website |publisher=Angkornationalmuseum.com |date= |accessdate=2011-01-31}}</ref>|| [[Khmer Empire|ഖെമർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനം. |- |[[Bagan|ബഗാൻ]] || [[Kingdom of Pagan|പഗാൻ സാമ്രാജ്യം]] || [[Myanmar|മ്യാന്മാർ]] || {{Hs|800 ! }} 849 എ.ഡി.<ref>http://www.economist.com/news/special-report/21578171-why-investors-still-need-proceed-caution-promiseand-pitfalls Business: The promise—and the pitfalls</ref> || |- |[[Manila|മനില]] || [[Kingdom of Tondo|ടോൺഡോ രാജ്യം]] [[Kingdom of Maynila|മേയ്നില രാജ്യം]] || [[Philippines|ഫിലിപ്പീൻസ്]] || {{Hs|900 ! }}900 എ.ഡി.<ref name=pdi>{{cite news |first= |last= |title=Expert on past dies; 82 |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |publisher= |date=2008-10-21 |accessdate=2008-11-17 |archive-date=2008-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024114447/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20081021-167699/Expert-on-past-dies-82 |url-status=dead }}</ref> || സ്പെ‌യിൻകാർ വന്നപ്പോഴും ഇവിടെ രാജഭരണമുണ്ടായിരുന്നു. |} ==പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യ== [[Chalcolithic|ചാക്കോലിത്തിക്]] ([[Copper Age|ചെമ്പുയുഗം]]) മുതലുള്ള തുടർച്ചയായ മനുഷ്യവാസം തെളിയിക്കുക ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് [[Jericho|ജെറീക്കോ]], [[Byblos|ബൈബ്ലോസ്]], [[Aleppo|ആലെപ്പോ]], [[Damascus|ഡമാസ്കസ്]], [[Sidon|സൈഡോൺ]], [[Beirut|‌ബൈറൂട്ട്]] തുടങ്ങിയ ലെവന്തിലെ നഗരങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- | [[Byblos|ബൈബ്ലോസ്]] (ജുബൈൽ) | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Lebanon|ലെബനൺ]] | {{Hs|-5000 ! }} [[Chalcolithic|ചാക്കോലിത്തിക്]] (5000 ബി.സി.യോ അതിനു മുൻപോ)<ref name="byblos1">{{cite book |title=Cities of the Middle East and North Africa |last1=Dumper |first1=Michael |last2=Stanley |first2=Bruce E. |last3= Abu-Lughod |first3=Janet L. |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=1-57607-919-8 |page=104 |quote=Archaeological excavations at Byblos indicate that the site has been continually inhabited since at least 5000 B.C. |url=http://books.google.com/?id=3SapTk5iGDkC&pg=PA104&dq=byblos+continually+inhabited |accessdate=2009-07-22}}</ref> | ബി.സി. 7000 കാലത്തെ നവീനശിലായുഗം മുതൽ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ട്<ref>{{cite book | last = Ciasca | first = Antonia | editor= Sabatino Moscati | title = The Phoenicians | year = 2001 | publisher = I.B.Tauris | isbn = 1-85043-533-2 | page = 170 | chapter = Phoenicia }}</ref>), ബി.സി. മൂന്നാം സഹസ്രാബ്ദം മുതൽ ഇവിടെ ഒരു നഗരമുണ്ട്.<ref name="byblos1"/> പുരാതനകാലത്തുതന്നെ ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരമാണെന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു ([[Philo of Byblos|ഫിലോ ഓഫ് ബൈബ്ലോസ്]] പ്രകാരം). |- | [[Ancient City of Aleppo|അലെപ്പോ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Syria|സിറിയ]] | {{Hs|-4,300 BC ! }} [[Chalcolithic|ചാക്കോലിത്തിക്]] (4,300 ബി.സി.യോ അതിനു മുൻപോ)<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418234317/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=17 |date=2014-04-18 }}, Aleppo - telegraph.co.uk</ref> | അലെപ്പോയുടെ ഇപ്പോഴുള്ള സ്ഥാനത്ത് ജനവാസം 8,000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപേ ഉണ്ടായിരുന്നു. [[Tell Qaramel|ടെൽ ക്വാർമൽ]] എന്ന സ്ഥലത്തെ തെളിവുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് 13,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപേ ഇവിടെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ്.<ref>[http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716032948/http://www.mnn.com/lifestyle/eco-tourism/photos/12-oldest-continuously-inhabited-cities/aleppo-syria |date=2015-07-16 }}, tell qaramel</ref> [[Hadad|ഹദാദ്]] ക്ഷേത്രം 2400 ബി.സി. കാലത്തുള്ളതാണ്.<ref>[http://archive.archaeology.org/0911/features/syria_aleppo_temple_storm_god_citadel.html], hadad temple</ref> |- | [[Damascus|ദമാസ്കസ്]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Syria|സിറിയ]] | {{Hs|-3000 ! }}[[Chalcolithic|ചാക്കോലിത്തിക്]] | 9000 ബി.സി. മുതൽ ഇവിടെ (ബറാദ ബേസിൻ പ്രദേശത്ത്) മനുഷ്യവാസമുള്ളതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. ദമാസ്കസ് നഗരപ്രദേശത്ത് ബി.സി രണ്ടാം സഹസ്രാബ്ദം വരെ വലിയതോതിൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവുകളില്ല.<ref>{{cite book|last=Burns|first=Ross|title=Damascus: A History|year=New edition 2007|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-41317-6|url=http://books.google.com/?id=xTs77Ft6FXQC&printsec=frontcover&dq=Damascus+inhabited+continuously#v=onepage&q=continuously&f=false|page=2}}</ref> |- | [[Susa|സൂസ]] | [[Khuzestan|ഖുസെസ്ഥാൻ]] | [[Iran|ഇറാൻ]] | {{Hs|-4200 ! }} 4200 ബി.സി. | 5000 ബി.സി. മുതലെങ്കിലും ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് ഉദ്ഘനനത്തിൽ തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="liviussusa">{{cite web|author=Jona Lendering|title=Susa|url=http://www.livius.org/su-sz/susa/susa00.html|date=2009-07-24|work=Livius|location=Amsterdam|access-date=2014-08-08|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201113/http://www.livius.org/articles/place/susa/|url-status=dead}}</ref> [[acropolis|അക്രോപോളിസിന്റെ]] പഴക്കം 4395-3955 ബി.സി. കാലത്തോളം വരും.<ref>{{cite book|author=Daniel T. Potts|title=Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State|url=http://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA45|year=1999|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge; New York|pages=45–46|isbn=9780521564960|oclc=51240487}}</ref><ref>{{cite book|author=Paul A. Tucci, Mathew T. Rosenberg|title=Handy Geography Answer Book|url=http://books.google.hr/books?id=AzUpZd_D1cUC&pg=PA92|year=2009|pages=92|publisher=Visible Ink Press|location=Detroit|isbn=9781578592159|oclc=262886502}}</ref> പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മംഗോൾ അധിനിവേശത്താൽ<ref name="liviussusa"/> ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ധാരാളം ജനങ്ങൾ ഇവിടെനിന്ന് [[Dezful|ദെസ്ഫുളിലേയ്ക്ക്]] താമസം മാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|author=M. Streck, [[Clifford Edmund Bosworth]]|title=[[Encyclopaedia of Islam]], San-Sze|volume=IX|year=1997|pages=898–899|publisher=Brill|location=Leiden|isbn=9789004104228}}</ref> |- | [[Sidon|സിഡോൺ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Lebanon|ലെബനൺ]] | {{Hs|-4000 ! }} 4000 ബി.സി.<ref name="middleeast_sidon">[http://www.middleeast.com/sidon.htm Sidon]</ref> | ഒരുപക്ഷേ 6000 – 4000 ബി.സി. മുതൽ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നിരിക്കാം. |- | [[Gaziantep|ഗാസിയൻടെപ്]] | [[Anatolia|അനത്തോളിയ]] | {{Hs|ടർക്കി}}[[Southeastern Anatolia Region|തെക്കുകിഴക്കൻ അനത്തോളിയ]], [[Turkey|ടർക്കി]] | {{Hs|-3650 ! }} c. 3650 ബി.സി.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 The world's oldest cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425103810/http://www.telegraph.co.uk/travel/picturegalleries/6242644/The-worlds-oldest-cities.html?image=11 |date=2014-04-25 }}, telegraph.co.uk</ref> | ക്ലാസിക്കൽ [[Antiochia ad Taurum|അന്തിയോക്കിയ അഡ് ടൗറം]] ഗാസിയൻടെപിലായിരുന്നു എന്ന് ചില പണ്ഡിതർ വിശ്വസിക്കുന്നുവെങ്കിലും ചിലരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഇതിന്റെ സ്ഥാനം അലെപ്പോയിലായിരുന്നു. ഈ രണ്ടു നഗരങ്ങളും ഒരു സ്ഥലത്താണെന്നത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല.<ref>[http://www.allaboutturkey.com/gaziantep.htm Gaziantep]</ref> ഇപ്പോഴുള്ള പ്രദേശം സ്ഥാപിച്ചത് ഏകദേശം 1000 ബി.സി.യിലായിരുന്നിരിക്കണം.<ref>[http://lexicorient.com/e.o/gaziantp.htm Gaziantep]</ref> |- | [[Jericho|ജെറീക്കോ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] | {{Hs|-3000 ! }} [[Chalcolithic|ചാക്കോലിത്തിക്]] (3000 ബി.സി.യോ അതിനു മുൻപോ) | 9000 ബി.സി. മുതൽ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുള്ളതിന്റെ ലക്ഷണമുണ്ട്<ref>{{cite book | last = Gates | first = Charles | title = Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece and Rome | url = https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate | year = 2003 | publisher = Routledge | isbn = 0-415-01895-1 | page = [https://archive.org/details/ancientcitiesarc0000gate/page/18 18] | chapter = Near Eastern, Egyptian, and Aegean Cities | quote = Jericho, in the Jordan River Valley in Israel, inhabited from ca. 9000 BC to the present day, offers important evidence for the earliest permanent settlements in the Near East. }}</ref><ref>{{cite book | last = Martell | first = Hazel Mary | title = The Kingfisher Book of the Ancient World: From the Ice Age to the Fall of Rome | url = https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8 | year = 2001 | publisher = Kingfisher Publications | isbn = 0-7534-5397-5 | page = [https://archive.org/details/kingfisherbookof0000mart_f8s8/page/18 18] | chapter = The Fertile Crescent | quote = People first settled there from around 9000 B.C., and by 8000 B.C., the community was organized enough to build a stone wall to defend the city. }}</ref> 6800 ബി.സി. മുതലുള്ള കോട്ടകളും ഇവിടെയുണ്ട്. കോട്ടയുള്ള ഏറ്റവും പഴയ നഗരമാണിത്.<ref>Michal Strutin, ''Discovering Natural Israel'' (2001), p. 4.</ref> നൂറുകണക്കിന് വർഷം തകർക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ ഈ നഗരം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതായി തെളിവുകളുണ്ട്.<ref>{{cite book | last = Ryan | first = Donald P. | title = The Complete Idiot's Guide to Lost Civilizations | year = 1999 | publisher = Alpha Books | isbn = 0-02-862954-X | page = 137 | chapter = Digging up the Bible | quote = The city was walled during much of its history and the evidence indicates that it was abandoned several times, and later expanded and rebuilt several times. }}</ref><ref>Kenneth Kitchen, "On the Reliability of the Old Testament" (Eerdmans 2003), pp.187</ref> |- | [[Rey, Iran|റേയ്]] | [[Median Empire|മെഡിയ]] | [[Iran|ഇറാൻ]] | {{Hs|-3000 ! }} 3000 BC<ref name="Rayy">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/492588/Rayy "Rayy", ''Encyclopædia Britannica'']</ref> | ബി.സി. മൂന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിൽ ഇവിടെ ഒരു നഗരമുള്ളതായി [[Avesta|അവെസ്റ്റയിൽ]] പരാംർശമുണ്ട്. [[book of Tobit|ടോബിറ്റിന്റെ പുസ്തകത്തിലും]] ഇതെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്.<ref name="Rayy"/> |- | [[Beirut|ബൈറൂട്ട്]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Lebanon|ലെബനൺ]] | {{Hs|-3000 ! }} 3000 ബി.സി.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9404E2D9103EF930A15751C0A961958260 Under Beirut's Rubble, Remnants of 5,000 Years of Civilization]</ref> | |- | [[Old City (Jerusalem)|ജെറുസലേം]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] | {{Hs|-2800 ! }} 2800 ബി.സി.<ref name=freedman2000>{{cite book|title=Eerdmans Dictionary of the Bible |url=https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_i2l4 |last=Freedman |first=David Noel |publisher= Wm B. Eerdmans Publishing |isbn=0-8028-2400-5 |date=2000-01-01 |accessdate=2007-08-07 |pages=[https://archive.org/details/eerdmansdictiona0000unse_i2l4/page/694 694]–695}}</ref> | |- | [[Tyre, Lebanon|ടൈർ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Lebanon|ലെബനൺ]] | {{Hs|-2750 ! }} 2750 ബി.സി.<ref>[http://tyros.leb.net/tyre/ Tyre City, Lebanon]</ref> | |- | [[Jenin|ജെനിൻ]] | [[Levant|ലെവ‌ന്ത്]] | [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] | {{Hs|-2450 ! }} c. 2450 ബി.സി.<ref>[http://www.google.com/search?hl=ar&rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&sa=X&ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&ved=0CBYQBSgA&q=for+about+years&spell=1&biw=1259&bih=795 Jenin Governorate.]</ref> | ജെനിന്റെ ചരിത്രം 2450 ബി.സി. മുതൽ ആരംഭിക്കുന്നു. [[Canaanites|കനാൻ വാസികളാണ്]] ഇത് നിർമിച്ചത്. 1244-നുശേഷം ജെനിൻ വ്യാപാരപാതയിലെ സ്ഥാനം കാരണം അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു. ഒരു ഭൂകമ്പത്തിൽ നഗരം മുഴുവനായി നശിക്കുന്നതുവരെ ഇത് തുടർന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.google.com/search?hl=ar&rlz=1T4GGLJ_arJO412JO412&sa=X&ei=7sH8TbPjIMqZ8QOzmfSpCQ&ved=0CBYQBSgA&q=for+about+years&spell=1&biw=1259&bih=795 |title=for about years - ČÍË Googleţ |publisher=Google.com |date= |accessdate=2013-01-19}}</ref> |- | [[Arbil|ആർബിൽ]] | [[Mesopotamia|മെസോപൊട്ടേമിയ]] | {{Hs|Iraq}}[[Iraqi Kurdistan|ഇറാക്കി കുർദിസ്ഥാൻ]], [[Iraq|ഇറാക്ക്]] | {{Hs|-2300 ! }} 2300 ബി.സി.യോ അതിനു മുൻപോ <ref>{{Cite web |url=http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |title=Lexic Orient |access-date=2014-08-08 |archive-date=2016-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527001803/http://lexicorient.com/e.o/irbil.htm |url-status=dead }}</ref> | |- | [[Kirkuk|കിർകുക്ക്]] ([[Arrapha|അറഫ]]) | [[Mesopotamia|മെസോപൊട്ടേമിയ]] | {{Hs|Iraq}}[[Kirkuk Governorate|കിർകുക് ഗവർണറേറ്റ്]], ഇറാക്ക് | {{Hs|-2200 ! }} 3000–2200 ബി.സി.<ref>either [http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm The destruction of the Kirkuk Castle by the Iraqi regime.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504150112/http://www.knn.u-net.com/kirkuk.htm |date=2006-05-04 }} or [http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&enc=26253 History Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403094534/http://www.thehistorychannel.co.uk/site/search/search.php?word=KIRKUK&enc=26253 |date=2013-04-03 }} for the earlier date</ref> | |- | [[Jaffa|ജാഫ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Israel|ഇസ്രായേൽ]] | {{Hs|-2000 ! }} c. 2000 ബി.സി. | 7500 ബി.സി. മുതൽ മനുഷ്യവാസമുണ്ട്.<ref>Excavations at Ancient Jaffa (Joppa). Tel Aviv University.</ref> |- | [[Hebron|ഹെബ്രോൺ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[West Bank|വെസ്റ്റ് ബാങ്ക്]] | {{Hs|-1500 ! }} c. 1500 ബി.സി. | 3500 വർഷങ്ങളായി ഇവിടെ തുടർച്ചയായി മനുഷ്യവാസമുണ്ട്.<ref name=Museum>{{Cite book|title=Pilgrimage, sciences and Sufism: Islamic art in the West Bank and Gaza|url=https://archive.org/details/pilgrimagescienc0000unse|author=Museum With No Frontiers|publisher=Museum With No Frontiers|year=2004|isbn=<!--9953-36-064-2, -->9789953360645|page=253}}</ref> |- | [[Gaza City|ഗാസ]] | [[Levant|ലെവന്ത്]] | [[Gaza Strip|ഗാസ സ്ട്രിപ്പ്]] | {{Hs|-1000 ! }} c. 1000 ബി.സി. | 5,000 വർഷങ്ങൾക്കു മുൻപുതന്നെ ഇവിടെ മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും 3,000 വർഷങ്ങളോളമേ തുടർച്ചയായി മനുഷ്യവാസമുണ്ടായിരുന്നിട്ടുള്ളൂ.<ref name=Dumper>{{Cite book|title=Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia|url=https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse|first1=Michael|last1=Dumper|first2=Bruce E.|last2=Stanley|first3=Janet L.|last3=Abu-Lughod|publisher=ABC-CLIO|year=2007|isbn=<!--1-57607-919-8, -->9781576079195|page=[https://archive.org/details/citiesofmiddleea0000unse/page/155 155]}}</ref><ref name=Rimal>{{cite web|url=http://www.rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|title=Life at the Crossroads [New Edition]: A History of Gaza|publisher=Rimal Books|accessdate=2009-01-24|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201138/https://rimalbooks.com/life-the-crossroads-new-edition-p-559.html|url-status=dead}}</ref> |- | [[Hamadan|ഹംദാൻ]] ([[Ecbatana|എക്‌ബാതന]]) | [[Median Empire|മെദിയൻ സാമ്രാജ്യം]] | [[Iran|ഇറാൻ]] | {{Hs|-800 ! }} c. 800 ബി.സി.<ref>International dictionary of historic places By Trudy Ring, Robert M. Salkin, K. A. Berney, Paul E. Schellinger</ref> | |} ==യൂറോപ്പ്== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting on the hidden values in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Amesbury|ആമെസ്ബറി]]||[[Neolithic|നവീനശിലായുഗം]], [[Great Britain|ബ്രിട്ടൺ]]||ഇംഗ്ലണ്ട്|| {{Hs|-8000 ! }} ബി.സി. എട്ടാം സഹസ്രാബ്ദം || കഴിഞ്ഞ 10,800 വർഷങ്ങളായി തുടർച്ചയായി മനുഷ്യവാസമുണ്ട്.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-wiltshire-27238503}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.theguardian.com/science/2014/may/01/oldest-britain-settlement-amesbury-wiltshire-stonehenge|title=Britain's oldest settlement is Amesbury not Thatcham, say scientists|last=Brown|first=Mark|date=1 May 2014|accessdate=2 May 2014}}</ref> |- |[[Argos|ആർഗോസ്]]||[[Neolithic|നവീനശിലായുഗം]], [[Mycenaean Greece|ഗ്രീസ്]]||ഗ്രീസ്|| {{Hs|-5000 ! }}ബി.സി. അഞ്ചാം സഹസ്രാബ്ദം|| ഒരു നഗരം എന്ന നിലയിൽ കഴിഞ്ഞ 7000 വർഷങ്ങളായി മനുഷ്യവാസമുണ്ട്.<ref name="Bolender2010">{{cite book|last=Bolender|first=Douglas J.|title=Eventful Archaeologies: New Approaches to Social Transformation in the Archaeological Record|url=http://books.google.com/?id=TSLeX0GRNqwC&pg=PA121&dq=Argos+%2B7,000#v=onepage&q=Argos%20%2B7%2C000&f=false|accessdate=1 January 2011|date=2010-09-17|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-3423-0|pages=129–}}</ref> ഒന്നാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിമുതൽ എഴുതപ്പെട്ട ചരിത്രമുണ്ട്. |} ==ഓഷ്യാനിയ== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |- ! പേര് ! ചരിത്രപരമായ പ്രദേശം ! സ്ഥാനം ! തുടർച്ചയായുള്ള മനുഷ്യവാസം തുടങ്ങിയത് ! class="unsortable" | കുറിപ്പുകൾ <!-- force numeric sorting in col 4 with hidden extreme max and min rows --> |- style="display:none;" |!a||!a||!a||−9e99 |- style="display:none;" |~z||~z||~z||9e99 |- |[[Ternate|ടെർണേറ്റ്]] || [[Sultanate of Ternate|സുൽത്താനേറ്റ് ഓഫ് ടെർണേറ്റ്]] || [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 എ.ഡി.<ref name="LP" >{{Cite book| last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/827 827]–828| isbn=1-74059-154-2 }}</ref> || അവശേഷിക്കുന്ന [[Papuan languages|പാപുവൻ]] നഗരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പഴയത്. |- |[[Tidore|ടിഡോർ]] || [[Sultanate of Tidore|സുൽത്താനേറ്റ് ഓഫ് ടിഡോർ]] || [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]] || {{Hs|1100 ! }} 1109 എ.ഡി.<ref name="LP"/> || [[Papuan languages|പാപുവൻ]] നഗരങ്ങളിൽ അവശേഷിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും പഴയത്. |- |[[Sydney|സിഡ്നി]] |[[New South Wales|ന്യൂ സൗത്ത് വേൽസ്]] |[[Australia|ഓസ്ട്രേലിയ]] |1788 |ഓസ്ട്രേലിയയിലെ ഏറ്റവും പഴയ നഗരം, ഒഷ്യാനിയയിലേതും |} ==അവലംബം== {{reflist|colwidth=30em}} *Aldred, Cyril (1998). ''The Egyptians''. Thames and Hudson: London. *Overy et al. (1999). ''The Times History of The World: New Edition''. Times Books/Harper-Collins: London. {{അപൂർണ്ണം}} [[വർഗ്ഗം:നഗരങ്ങളുടെ പട്ടിക]] qv80p7qejmtyjn28pdth9n61ksozm09 0 293090 4647986 4092834 2026-07-16T14:35:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647986 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Angelo Secchi}} {{Infobox scientist |name = ആഞ്ചലോ സെക്കി |image = Angelo Secchi.jpg |image_size = 220px |birth_date = {{birth date|1818|6|29|df=yes}} |birth_place = Reggio Emilia |death_date = {{death date and age|1878|2|26|1818|6|29|df=yes}} |residence = റോം |nationality =ഇറ്റാലിയൻ |field = ജ്യോതിശാസ്ത്രം |work_institutions = Observatory of the Roman College |known_for = |prizes = ''Légion d'honneur'', France |religion = റോമൻ കത്തോലിക് }} ഇറ്റാലിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു '''ആഞ്ചലോ സെക്കി''' ( ജ: 29 ജൂൺ 1818 – 26 ഫെബ്രു: 1878) പൊന്തിഫിക്കൽ ഗ്രിഗോറിയൻ കലാശാലയുടെ ഭരണാധിപനും ആയിരുന്നു സെക്കി. സൂര്യനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ സെക്കിയെ ശ്രദ്ധേയനാക്കിയിരുന്നു.<ref>മതത്തെപ്പറ്റി-ഏംഗൽസ് .പ്രഭാത് ബുക്ക് ഹൗസ് .1983 പേജ്374,178</ref> ==ജ്യോതിശാസ്ത്രസംബന്ധമായ രചനകൾ== [[File:Angelo Secchi – Sui recenti progressi della meteorologia, 1861 - BEIC 6295977.tif|thumb|upright|''Sui recenti progressi della meteorologia'' (1861)]] * He revised [[Friedrich Georg Wilhelm von Struve]]'s catalog of [[double star]]s, compiling data for over 10,000 binaries. * മൂന്നു വാൽനക്ഷത്രങ്ങളുടെ നിരീക്ഷണം [[C/1853 E1|Comet Secchi]]. * [[Copernicus (lunar crater)|lunar crater Copernicus]]. * ചൊവ്വയുടെ ആദ്യത്തെ വർണ്ണ രേഖാചിത്രങ്ങളും കനാലുകളെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളും. [[Mars]] [[Martian canal|"channels" (''canali'' in Italian) on the planetary surface]].<ref>{{cite book | first=Michael E. | last=Bakich | year=2000 | title=The Cambridge planetary handbook | url=https://archive.org/details/cambridgeplaneta00baki | page=[https://archive.org/details/cambridgeplaneta00baki/page/200 198] | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-63280-3 }}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ;Attribution *{{Cite EB1911|wstitle=Secchi, Angelo}} *{{CathEncy|wstitle=Angelo Secchi|first= J.|last= Pohle }} {{Authority control|VIAF=54302997}} [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1818-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1878-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 29-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫെബ്രുവരി 26-ന് മരിച്ചവർ]] 6rb5dy3n099r332q3xip1ng1qrbrhx8 0 315275 4648005 2259975 2026-07-16T14:53:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648005 wikitext text/x-wiki [[File:Calendrier-republicain-debucourt2.jpg|thumb|right|1794-ലെ കലണ്ടർ, [[Philibert-Louis Debucourt|ഡെബുകോർട്ട്]] വരച്ചത്.]] ഫ്രാൻസിലെ [[പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്|പ്രഥമ റിപബ്ലിക് സർക്കാർ]] നടപ്പിലാക്കിയതാണ് ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലികൻ കലണ്ടർ{{sfn|Bond|p=102}}. ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവകലണ്ടർ എന്നും ഇതറിയപ്പെടുന്നു. ഈ കലണ്ടർ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നത് 1793 നവമ്പറിൽ ആണെങ്കിലും കാലഗണന ആരംഭിക്കുന്നത് ജനകീയ സർക്കാർ അധികാരമേറ്റ 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22 മുതലാണ്{{sfn|Shaw|p=30}}. തുടർന്ന് പതിമൂന്നു വർഷക്കാലം, 1805 വരെ ഈ കലണ്ടർ പ്രാബല്യത്തിലിരുന്നു.[[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട് |നെപോളിയൻ]] തന്റെ വാഴ്ചക്കാലത്ത് മതസ്വാതന്ത്ര്യം അനുവദിച്ചതോടെ ക്രൈസ്തവസ്ഥാപനങ്ങൾ [[ഗ്രിഗോറിയൻ കാലഗണനാരീതി |ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ]] വീണ്ടും ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങി, 1806 ജനവരി 1ന് ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ ഔദ്യോഗികമായിത്തന്നെ വീണ്ടും നടപ്പിൽ വന്നു{{sfn|Shaw|p=56}},{{sfn|Bond|p=112}}. 1871-ലെ [[പാരിസ് കമ്യൂൺ]] സമയത്ത് റിപബ്ലിക്കൻ കലണ്ടർ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. ==പശ്ചാത്തലം== [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം|ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിനു]] ശേഷം, പഴങ്കാല രാജവാഴ്ചയുടെ (ancient regime ) എല്ലാ ചിഹ്നങ്ങളും അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ്, [[മെട്രിക് അളവുകൾ|മെട്രിക്]]- [[ദശാംശ സമ്പ്രദായം |ദശാംശ സമ്പ്രദായങ്ങളും]] പുതിയ കലണ്ടറും അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്{{sfn|Shaw|p=45}}. '''മതരഹിത ഫ്രാൻസ്''' വിപ്ലവാദർശങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് കലണ്ടറിൽ മതപരമോ രാജകീയമോ ആയ യാതൊരു വിധ സൂചനകളോ സംജ്ഞകളോ പാടില്ലെന്നായിരുന്നു കൂട്ടായ തീരുമാനം. പുതിയ കലണ്ടറിന് രൂപം നല്കാനായി [[ചാൾസ് ഗിൽബർട്ട് റോം|ചാൾസ് ഗിൽബർട്ട് റോമിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ സമിതി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു. അവരുടെ ഉദ്യമത്തിന് അടിസ്ഥാനമായത് [[സിൽവൈൻ മരേഷാൽ]] 1788-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച Almanac des Honnetes gents(സത്യസന്ധന്മാരുടെ കലണ്ടർ ) ആണ്<ref>[https://books.google.co.in/books?id=oqVtm_l4T2kC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=almanach+des+honnetes+gens&source=bl&ots=2iKoxTpu92&sig=j-O75dwedyTRYMvTlpKb471BQJo&hl=en&sa=X&ved=0CDAQ6AEwA2oVChMIu8PwjteCxwIVyZKUCh2Spggu#v=onepage&q&f=false Almanac des Honnetes gents]</ref>.നിരീശ്വരവാദിയായിരുന്ന മാരേഷാലിന്റെ കലണ്ടറിൽ മതപരമായ യാതൊരു സങ്കല്പവും ഇല്ലായിരുന്നു{{sfn|Perovic|p=51}}. ==കലണ്ടർ പ്രാബല്യത്തിൽ == 1793 നവമ്പർ 24-ന് ഗ്രിഗോറിയൻ കലണ്ടർ റദ്ദു ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22 മുതൽ വിപ്ലവവർഷം ഒന്ന് ( I) നടപ്പിലായി.വർഷങ്ങൾക്ക് റോമൻ അക്കങ്ങൾ നല്കാനായിരുന്നു വ്യവസ്ഥ I,II,III,IV ...എന്നിങ്ങനെ {{sfn|Bond|p=102}}. ==കലണ്ടറിന്റെ ഘടന== ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് നിലവിൽ വന്ന 1792 സപ്റ്റമ്പർ 22 പുതുവർഷത്തിന്റെ തുടക്ക ദിനമായി, സർവ്വസമ്മതിയോടെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.. ഇത് ആ വർഷത്തെ [[വിഷുവം |ശിശിര വിഷുവം]] (Autumn Equinox) ആയിരുന്നു. പക്ഷെ വിഷുവം എല്ലായ്പോഴും സപ്റ്റമ്പർ 22-ന് അല്ല, ചെലപ്പോൾ 23-നോ, 24-നോ ആകാമെന്നത് പിന്നീട് അസൗകര്യപ്രദവുമായി. ഒരു വർഷത്തിലെ 365 ദിവസങ്ങൾ മുപ്പതു ദിവസങ്ങളുള്ള പന്ത്രണ്ടു തുല്യ മാസങ്ങളായി പകുക്കപ്പെട്ടു. ബാക്കിയുള്ള അഞ്ചു ദിവസങ്ങൾ വർഷാന്ത്യത്തിലെ ദേശീയ അവധി ദിനങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. നാലു വർഷം കൂടുമ്പോൾ ഒരു ഒളിമ്പിക് വർഷം (അതായത് ലീപ് ഇയർ) അപ്പോൾ അവധിദിനങ്ങൾ-6. ഓരോ മാസത്തിലും മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ. [[ഗ്രീക്ക്]]- [[ലാറ്റിൻ]] പദങ്ങളുടെ തദ്ഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് മാസങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഋതുഭേദങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നല്കപ്പെട്ടു. ഈ പേരുകൾ നിർദ്ദേശിച്ചത് പ്രശസ്ത വിപ്ലവ കവി [[ഫിലിപ് ദിഗ്ലോണ്ടൈൻ]] ആയിരുന്നത്രെ <ref>[http://www.britannica.com/biography/Philippe-Fabre-dEglantine ഫിലിപ് ദൊഗ്ലോണ്ടൈൻ]</ref>, <ref>[https://www.britannica.com/list/the-12-months-of-the-french-republican-calendar ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക്കൻ കലണ്ടർ ശേഖരിച്ചത് 2015 ജൂലൈ 30 ]</ref>. മുന്നൂറ്റിയറുപതു ദിവസങ്ങൾക്കു നല്കപ്പെട്ട പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം പേരുകൾ കലണ്ടറിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നു. ===മാസങ്ങൾ=== ====ശിശിരം==== '''വാഡേമ്യേർ'''(22സപ്റ്റമ്പർ-21 ഒക്റ്റോബർ )-മുന്തിരിക്കൊയ്ത്ത് എന്നർഥം വരുന്ന വാൻഡെമിയ(vandemia) എന്ന ലാറ്റിൻ പദമാണ് ആധാരം.മുന്തിരിപ്പഴങ്ങൾ വിളവെടുക്കുന്നത് ഈ സമയത്താണ്. '''ബ്രൂമേർ'''(22 ഒക്റ്റോബർ-20 നവമ്പർ)- മൂടൽമഞ്ഞ് എന്നർഥം വരുന്ന ബ്രൂം(brume) എന്ന ഫ്രഞ്ചു പദമാണ് ഈ മാസപ്പേരിന് ആധാരം. '''ഫ്രീമേർ'''(21 നവമ്പർ - 20 ഡിസമ്പർ) ശൈത്യകാലത്തിന്റെ തുടക്കം. മഞ്ഞു കണികകൾ(ഫ്രഞ്ചിൽ Frimas ഇംഗ്ളീഷിൽ Frost) കാണപ്പെടുന്ന സമയം ====ശൈത്യം==== '''നിവോസ്'''(21ഡിസമ്പർ-19 ജനവരി)-മഞ്ഞു വീഴ്ചക്കാലം. മഞ്ഞ് എന്നർഥം വരുന്ന നിവോസ് ( nivosus) എന്ന ലാറ്റിൻ പദത്തിൽനിന്ന് ,'''പ്ലൂവ്യോസ്'''(20 ജനവരി-18 ഫെബ്രുവരി)- മഴക്കാലം മഴ എന്നർഥം വരുന്ന പ്ലുവിയസ് (pluviosus) എന്ന ലാറ്റിൻ പദത്തിൽ നിന്ന് ,'''വാറ്റോസ്''' (19 ഫെബ്രുവരി-20മാർച്ച്) ശൈത്യക്കാറ്റുകാലം. കാറ്റ് എന്നർഥം വരുന്ന വെന്റോസ് ventosus എന്ന ലാറ്റിൻ പദം ആധാരം ====വസന്തം==== '''ജെർമിനൽ'''(21മാർച്ച്-19 ഏപ്രിൽ)- ലാറ്റിൻ ഭാഷയിൽ germen, germinis എന്നീപദങ്ങളുടെ അർഥം മുളപൊട്ടൽ, മുകുളം എന്നൊക്കേയാണ്. '''ഫ്ലോറീൽ'''(20 ഏപ്രിൽ-19 മെയ്), പൂക്കൾ എന്നർഥം വരുന്ന floreus ലാറ്റിൻ പദത്തിൽ നിന്ന്. '''പ്രെറ്യാൽ'''-(20 മെയ്-18ജൂൺ). പുൽമേടുകൾ മൈതാനങ്ങൾ എന്നർഥം വരുന്ന prairie എന്ന ഫ്രഞ്ചു പദമാണ് ആധാരം. ====ഗ്രീഷ്മം==== '''മെസിഡർ'''(19ജൂൺ-18 ജൂലൈ), വിളവെടുപ്പുകാലം messis വിളവ് എന്ന ലാറ്റിൻ പദത്തിൽ നിന്ന് '''തെർമിഡർ'''(19 ജൂലൈ-17 ഓഗസ്റ്റ്) താപം എന്നർഥം വരുന്ന 'thermon എന്ന ഗ്രീക്കു പദത്തിൽ നിന്ന് ,'''ഫ്രക്റ്റിഡർ'''(18 ഓഗസ്റ്റ്-16സപ്റ്റമ്പർ)- പഴങ്ങൾ എന്നർഥം വരുന്ന fructus എന്ന ലാറ്റിൻ പദമാണ് ആധാരം. ===ആഴ്ചകൾക്കു പകരം ദശകങ്ങൾ === ഒാരോ മാസത്തിലേയും മുപ്പതു ദിവസങ്ങൾ പത്തു ദിവസങ്ങൾ വീതമുള്ള മൂന്നു ദശകങ്ങൾ(décade)ആയി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇവ ''ഒന്നാം ദശകം രണ്ടാം ദശകം, മൂന്നാം ദശകം'' എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു. ആഴ്ചയിലെ ദിവസങ്ങൾക്ക് പ്രത്യകിച്ചു പേരുകളില്ലായിരുന്നു. ഒന്നാം ദിവസം, രണ്ടാം ദിവസം എന്നർഥം വരുന്ന പദങ്ങൾ മാത്രം. പത്താം ദിവസം(ദക്കാദി) അവധിയായിരുന്നു. സബ്ബാത് അനുഷ്ഠാനം നിയമവിരുദ്ധമായിരുന്നു. *1-''primidi'' (പ്രിമിഡി- ) *2- ''duodi'' (ദുവോദി) *3- ''tridi'' (തൃദി ) *4- ''quartidi'' (ക്വാർതിദി) *5- ''quintidi'' (ക്വിൻടിദി) *6-''sextidi'' (സെക്സ്ടിദി) *7-''septidi'' (സെപ്തിദി) *8- ''octidi'' (ഒക്റ്റിദി) *9-''nonidi'' (നൊൺടിദി) *10 ''décadi'' (ദക്കാദി) === അധിക ദിവസങ്ങൾ- ''സാൻസ്കുുലോട്ടൈഡ്'' === വർഷാന്ത്യത്തിലെ അഞ്ച് ( ലീപ്പ് ഇയറിൽ ആറ്) അവധിദിനങ്ങൾ സാൻസ്കുുലോട്ടൈഡ് എന്നറിയപ്പെട്ടു അതായത് ''കുലോട്ട്'' ഇല്ലാത്തവരുടെ ദിനങ്ങൾ. ''കുലോട്ട്'' ഉന്നതവർഗക്കാരും ബൂർഷ്വകളും ധരിച്ചിരുന്ന കാൽമുട്ടുവരെ എത്തുന്ന ഇറുകിയ കാലുറകളായിരുന്നു. വിപ്ലവാനന്തര ഫ്രാൻസിൽ അത്തരം വർഗവ്യത്യാസം ഇല്ലെന്നും എല്ലാവരും സാധാരണക്കാരാണെന്നുമുള്ള ആശയം ഒന്നുകൂടി ഉറപ്പിക്കാനായിരുന്നു ഈ നടപടി. വർഷാന്ത അവധി ദിനങ്ങൾ, മാനുഷികമൂല്യങ്ങളുടെ, ആഘോഷദിനങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. നന്മ, പ്രതിഭ, അധ്വാനം (സ്ഥൈര്യം), ആശയം(ഭാവന), പ്രത്യുപകാരം,വിപ്ലവം എന്നിങ്ങനെ. [[File:Horloge-republicaine2.jpg|250px|right|thumb|റിപബ്ലിക്കൻ ഘടികാരം- പുറത്തെ വൃത്തത്തിലെ പന്ത്രണ്ടു മണിക്കൂറുകൾക്കു തുല്യമായി അകത്തെ വൃത്തത്തിൽ പത്തു മണിക്കൂറുകൾ]] === ദശാംശ മണിക്കൂറുകൾ=== എല്ലാ വിധത്തിലുമുള്ള അളക്കൽ-തൂക്കലുകൾ ദശാംശ വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് മാറ്റാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടന്നു. അങ്ങനെ മെട്രിക് സമ്പ്രദായം ഫ്രാൻസിൽ പ്രചലിതമായി. നാണയവ്യവസ്ഥയും നൂറു സെന്റിന് ഒരു ഫ്രാങ്ക് എന്ന കണക്കിൽ പുതുക്കപ്പെട്ടു. നൂറു സെക്കൻഡുകൾക്ക് ഒരു മിനിട്ടും നൂറു മിനിട്ടുകൾ ഒരു മണിക്കൂറുമെന്ന കണക്കിന് ദശാംശ സമയം നടപ്പാക്കാക്കാനുള്ള ഉദ്യങ്ങൾ നടന്നു. 1793 ഒക്റ്റോബർ 5-ന് ഔദ്യോഗിക വിജ്ഞാപനവും ഉണ്ടായി. പക്ഷെ ഇതുകൊണ്ടുണ്ടായ അസൗകര്യങ്ങൾ നിരവധിയായിരുന്നു.1795 ഏപ്രിൽ 7-നു പുറപ്പെടുവിച്ച മറ്റൊരു ഉത്തരവിലൂടെ ദശാംശ സമയം നിർബന്ധമല്ലെന്നു വന്നു.1806 ജനവരി ഒന്നിന് എല്ലാം പഴയപടിയായി<ref>[http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm Décret relatif aux poids et aux mesures. 18 germinal an 3 (7 avril 1795), accessed 30 July 2015]</ref>, <ref>[http://www.antique-horology.org/_Editorial/RepublicanCalendar/default.htm Dials & Symbols of the French revolution. The Republican Calendar and Decimal time|accessed 30 July 2015]</ref>. ==ചില സുപ്രധാന ദിവസങ്ങൾ== *1 വേഡമേർ, വർഷംI (22 Sept. 1792) പുതുയുഗപ്പിറവി- ഒന്നാം ഫ്രഞ്ചു റിപബ്ലിക് നിലവിൽ വന്നു. *9 തെർമിഡോർ, വർഷം II (27 July 1794)-റോബേസ്പിയറിന്റെ ഭീകരവാഴ്ചക്കെതിരെ പോൾ ബറാസ്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തീവ്രഇടതുപക്ഷ പ്രക്ഷോഭം *13 വേഡമേർ വർഷം IV (5 ഒക്റ്റോബർ 1795)-പാരീസിൽ രാജഭക്തരും വിപ്ലവസേനയും തമ്മിൽ നടന്ന തെരുവുയുദ്ധം ഇത് അടിച്ചമർത്താനായി നെപോളിയൻ ചുമതലയേറ്റു. *18 ഫ്രക്റ്റിഡോർ വർഷം V (4 സപ്റ്റമ്പർ.1797)-രാജഭക്തരെന്നു സംശയിക്കപ്പെട്ട നൂറിലധികം അംഗങ്ങൾ നിയമസഭയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു *22 ഫ്ലോറിൽ വർഷം VI (11 മെയ് 1798)-അരാജകത്വവാദികളെന്നു(anarchists) സംശയിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് നിയമസഭാംഗത്വം നഷ്ടമായി. *30 പ്രയറിയാ വർഷം VII (18 ജൂൺ 1799)-ഭരണകൂടത്തിനുനേരെ (executive)നിയമസഭ (legislative) പ്രതികരിച്ചു *18-19 ബ്രൂമേർ, വർഷം VIII (9-10 നവമ്പർ 1799) -കൗൺസിൽ ഭരണം നടപ്പിൽ വന്നു. *11 ഫ്രിമേർ വർഷം XIII (2 ഡിസമ്പർ 1804 )-നെപോളിയന്റെ കിരീടധാരണം ==മാതൃകാ കലണ്ടർ == {| |- {{FrRepCalHead | [[Vendémiaire]] (22 September ~ 21 October) | Vendémiaire_commence_le_22_septembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |22 Sep | Raisin | [[Grape]] }} {{FrRepCalLine | 2 |23 Sep | Safran | [[Saffron]] }} {{FrRepCalLine | 3 |24 Sep | Châtaigne | [[Chestnut]] }} {{FrRepCalLine | 4 |25 Sep | Colchique | [[Colchicum autumnale|Crocus]] }} {{FrRepCalLine | 5 |26 Sep | Cheval | [[Horse]] }} {{FrRepCalLine | 6 |27 Sep | Balsamine | [[Impatiens]] }} {{FrRepCalLine | 7 |28 Sep | Carotte | [[Carrot]] }} {{FrRepCalLine | 8 |29 Sep | Amaranthe | [[Amaranth]] }} {{FrRepCalLine | 9 |30 Sep | Panais | [[Parsnip]] }} {{FrRepCalLine | 10 |1 Oct | Cuve | [[Storage tank|Vat]] }} {{FrRepCalLine | 11 |2 Oct | Pomme de terre | [[Potato]] }} {{FrRepCalLine | 12 |3 Oct | Immortelle | [[Helichrysum arenarium|Strawflower]] }} {{FrRepCalLine | 13 |4 Oct | Potiron | [[Winter squash]] }} {{FrRepCalLine | 14 |5 Oct | Réséda | [[Reseda (plant)|Mignonette]] }} {{FrRepCalLine | 15 |6 Oct | Âne | [[Donkey]] }} {{FrRepCalLine | 16 |7 Oct | Belle de nuit | [[Mirabilis jalapa|Four o'clock flower]] }} {{FrRepCalLine | 17 |8 Oct | Citrouille | [[Pumpkin]] }} {{FrRepCalLine | 18 |9 Oct | Sarrasin | [[Buckwheat]] }} {{FrRepCalLine | 19 |10 Oct | Tournesol | [[Sunflower]] }} {{FrRepCalLine | 20 |11 Oct | Pressoir | [[Fruit press|Wine-Press]] }} {{FrRepCalLine | 21 |12 Oct | Chanvre | [[Hemp]] }} {{FrRepCalLine | 22 |13 Oct | Pêche | [[Peach]] }} {{FrRepCalLine | 23 |14 Oct | Navet | [[Turnip]] }} {{FrRepCalLine | 24 |15 Oct | Amaryllis | [[Amaryllis]] }} {{FrRepCalLine | 25 |16 Oct | Bœuf | [[Cattle|Ox]] }} {{FrRepCalLine | 26 |17 Oct | Aubergine | [[Eggplant]] }} {{FrRepCalLine | 27 |18 Oct | Piment | [[Chili pepper]] }} {{FrRepCalLine | 28 |19 Oct | Tomate | [[Tomato]] }} {{FrRepCalLine | 29 |20 Oct | Orge | [[Barley]] }} {{FrRepCalLine | 30 |21 Oct | Tonneau | [[Aging barrel|Barrel]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Brumaire]] (22 October ~ 20 November) | Brumaire commence le 23 octobre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |22 Oct | Pomme | [[Apple]] }} {{FrRepCalLine | 2 |23 Oct | Céleri | [[Celery]] }} {{FrRepCalLine | 3 |24 Oct | Poire | [[Pear]] }} {{FrRepCalLine | 4 |25 Oct | Betterave | [[Beet root]] }} {{FrRepCalLine | 5 |26 Oct | Oie | [[Goose]] }} {{FrRepCalLine | 6 |27 Oct | Héliotrope | [[Heliotropium|Heliotrope]] }} {{FrRepCalLine | 7 |28 Oct | Figue | [[Common Fig]] }} {{FrRepCalLine | 8 |29 Oct | Scorsonère | [[Scorzonera hispanica|Black Salsify]] }} {{FrRepCalLine | 9 |30 Oct | Alisier | [[Wild Service Tree|Chequer Tree]] }} {{FrRepCalLine | 10 |31 Oct | Charrue | [[Plough]] }} {{FrRepCalLine | 11 |1 Nov | Salsifis | [[Salsify]] }} {{FrRepCalLine | 12 |2 Nov | Mâcre | [[Water caltrop|Water chestnut]] }} {{FrRepCalLine | 13 |3 Nov | Topinambour | [[Jerusalem artichoke]] }} {{FrRepCalLine | 14 |4 Nov | Endive | [[Endive]] }} {{FrRepCalLine | 15 |5 Nov | Dindon | [[Turkey (bird)|Turkey]] }} {{FrRepCalLine | 16 |6 Nov | Chervis | [[Sium sisarum|Skirret]] }} {{FrRepCalLine | 17 |7 Nov | Cresson | [[Watercress]] }} {{FrRepCalLine | 18 |8 Nov | Dentelaire | [[Plumbaginaceae|Leadworts]] }} {{FrRepCalLine | 19 |9 Nov | Grenade | [[Pomegranate]] }} {{FrRepCalLine | 20 |10 Nov | Herse | [[Harrow (tool)|Harrow]] }} {{FrRepCalLine | 21 |11 Nov | Bacchante | [[Baccharis halimifolia|Baccharis]] }} {{FrRepCalLine | 22 |12 Nov | Azerole | [[Crataegus azarolus|Azarole]] }} {{FrRepCalLine | 23 |13 Nov | Garance | [[Rubia|Madder]] }} {{FrRepCalLine | 24 |14 Nov | Orange | [[Orange (fruit)|Orange]] }} {{FrRepCalLine | 25 |15 Nov | Faisan | [[Pheasant]] }} {{FrRepCalLine | 26 |16 Nov | Pistache | [[Pistachio]] }} {{FrRepCalLine | 27 |17 Nov | Macjonc | [[Lathyrus tuberosus|Tuberous pea]] }} {{FrRepCalLine | 28 |18 Nov | Coing | [[Quince]] }} {{FrRepCalLine | 29 |19 Nov | Cormier | [[Sorbus domestica|Service tree]] }} {{FrRepCalLine | 30 |20 Nov | Rouleau | [[Roller (agricultural tool)|Roller]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Frimaire]] (21 November ~ 20 December) | Frimaire_commence_le_22_novembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |21 Nov | Raiponce | [[Phyteuma|Rampion]] }} {{FrRepCalLine | 2 |22 Nov | Turneps | [[Turnip]] }} {{FrRepCalLine | 3 |23 Nov | Chicorée | [[Chicory]] }} {{FrRepCalLine | 4 |24 Nov | Nèfle | [[Medlar]] }} {{FrRepCalLine | 5 |25 Nov | Cochon | [[Pig]] }} {{FrRepCalLine | 6 |26 Nov | Mâche | [[Corn salad]] }} {{FrRepCalLine | 7 |27 Nov | Chou-fleur | [[Cauliflower]] }} {{FrRepCalLine | 8 |28 Nov | Miel | [[Honey]] }} {{FrRepCalLine | 9 |29 Nov | Genièvre | [[Juniperus communis|Juniper]] }} {{FrRepCalLine | 10 |30 Nov | Pioche | [[Pickaxe]] }} {{FrRepCalLine | 11 |1 Dec | Cire | [[Wax]] }} {{FrRepCalLine | 12 |2 Dec | Raifort | [[Horseradish]] }} {{FrRepCalLine | 13 |3 Dec | Cèdre | [[Cedrus|Cedar tree]] }} {{FrRepCalLine | 14 |4 Dec | Sapin | [[Fir]] }} {{FrRepCalLine | 15 |5 Dec | Chevreuil | [[Roe deer]] }} {{FrRepCalLine | 16 |6 Dec | Ajonc | [[Gorse]] }} {{FrRepCalLine | 17 |7 Dec | Cyprès | [[Cupressus sempervirens|Cypress Tree]] }} {{FrRepCalLine | 18 |8 Dec | Lierre | [[Ivy]] }} {{FrRepCalLine | 19 |9 Dec | Sabine | [[Juniperus sabina|Savin Juniper]] }} {{FrRepCalLine | 20 |10 Dec | Hoyau | [[Hoe (tool)|Grub-hoe]] }} {{FrRepCalLine | 21 |11 Dec | Érable à sucre | [[Acer saccharum|Sugar Maple]] }} {{FrRepCalLine | 22 |12 Dec | Bruyère | [[Calluna|Heather]] }} {{FrRepCalLine | 23 |13 Dec | Roseau | [[Phragmites|Reed plant]] }} {{FrRepCalLine | 24 |14 Dec | Oseille | [[Sorrel]] }} {{FrRepCalLine | 25 |15 Dec | Grillon | [[Cricket (insect)|Cricket]] }} {{FrRepCalLine | 26 |16 Dec | Pignon | [[Pine nut]] }} {{FrRepCalLine | 27 |17 Dec | Liège | [[Cork (material)|Cork]] }} {{FrRepCalLine | 28 |18 Dec | Truffe | [[Truffle]] }} {{FrRepCalLine | 29 |19 Dec | Olive | [[Olive]] }} {{FrRepCalLine | 30 |20 Dec | Pelle | [[Shovel]] }} {{FrRepCalFoot}} |} {| |- {{FrRepCalHead | [[Nivôse]] (21 December ~ 19 January) | Nivôse_commence_le_22_décembre.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 21 Dec | Tourbe | [[Peat]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 22 Dec | Houille | [[Coal]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 23 Dec | Bitume | [[Bitumen]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 24 Dec | Soufre | [[Sulphur]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 25 Dec | Chien | [[Dog]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 26 Dec | Lave | [[Lava]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 27 Dec | Terre végétale | [[Topsoil]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 28 Dec | Fumier | [[Manure]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 29 Dec | Salpêtre | [[Potassium nitrate|Saltpeter]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 30 Dec | Fléau | [[Flail (agriculture)|Flail]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 31 Dec | Granit | [[Granite]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 1 Jan | Argile | [[Clay]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 2 Jan | Ardoise | [[Slate]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 3 Jan | Grès | [[Sandstone]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 4 Jan | Lapin | [[Rabbit]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 5 Jan | Silex | [[Flint]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 6 Jan | Marne | [[Marl]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 7 Jan | Pierre à chaux | [[Limestone]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 8 Jan | Marbre | [[Marble]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 9 Jan | Van | [[Winnowing|Winnowing basket]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 10 Jan | Pierre à plâtre | [[Gypsum]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 11 Jan | Sel | [[Salt]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 12 Jan | Fer | [[Iron |Iron]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 13 Jan | Cuivre | [[Copper]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 14 Jan | Chat | [[Cat]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 15 Jan | Étain | [[Tin]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 16 Jan | Plomb | [[Lead]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 17 Jan | Zinc | [[Zinc]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 18 Jan | Mercure | [[Mercury (element)|Mercury]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 19 Jan | Crible | [[Sieve]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Pluviôse]] (20 January ~ 18 February) | Pluviôse_commence_le_21_ou_22_janvier.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 20 Jan | Lauréole | [[Daphne laureola|Spurge-laurel]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 21 Jan | Mousse | [[Moss]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 22 Jan | Fragon | [[Ruscus aculeatus|Butcher's Broom]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 23 Jan | Perce-neige | [[Snowdrop]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 24 Jan | Taureau | [[Cattle|Bull]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 25 Jan | Laurier-thym | [[Viburnum tinus|Laurustinus]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 26 Jan | Amadouvier | [[Fomes fomentarius|Tinder polypore]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 27 Jan | Mézéréon | [[Daphne mezereum]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 28 Jan | Peuplier | [[Poplar]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 29 Jan | Coignée | [[Axe]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 30 Jan | Ellébore | [[Hellebore]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 31 Jan | {{Not a typo|Brocoli}} | [[Broccoli]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 1 Feb | Laurier | [[Bay laurel]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 2 Feb | Avelinier | [[Corylus maxima|Filbert]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 3 Feb | Vache | [[Cattle|Cow]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 4 Feb | Buis | [[Box (tree)|Box Tree]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 5 Feb | Lichen | [[Lichen]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 6 Feb | If | [[Taxus baccata|Yew tree]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 7 Feb | Pulmonaire | [[Lungwort]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 8 Feb | Serpette | [[Billhook]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 9 Feb | Thlaspi | [[Thlaspi arvense|Pennycress]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 10 Feb | Thimelé | [[Daphne cneorum|Rose Daphne]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 11 Feb | Chiendent | [[Couch grass]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 12 Feb | Trainasse | [[Polygonum aviculare|Common Knotgrass]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 13 Feb | Lièvre | [[Hare]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 14 Feb | Guède | [[Woad]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 15 Feb | Noisetier | [[Hazel]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 16 Feb | Cyclamen | [[Cyclamen]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 17 Feb | Chélidoine | [[Greater celandine|Celandine]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 18 Feb | Traîneau | [[Sleigh]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Ventôse]] (19 February ~ 20 March) | Ventôse_commence_le_20_ou_21_février.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 | 19 Feb | Tussilage | [[Tussilago|Coltsfoot]] }} {{FrRepCalLine | 2 | 20 Feb | Cornouiller | [[Cornus (genus)|Dogwood]] }} {{FrRepCalLine | 3 | 21 Feb | Violier | [[Matthiola]] }} {{FrRepCalLine | 4 | 22 Feb | Troène | [[Privet]] }} {{FrRepCalLine | 5 | 23 Feb | Bouc | [[Goat|Billygoat]] }} {{FrRepCalLine | 6 | 24 Feb | Asaret | [[Asarum|Wild Ginger]] }} {{FrRepCalLine | 7 | 25 Feb | Alaterne | [[Rhamnus alaternus|Italian Buckthorn]] }} {{FrRepCalLine | 8 | 26 Feb | Violette | [[Viola (plant)|Violet]] }} {{FrRepCalLine | 9 | 27 Feb | Marceau | [[Salix caprea|Goat Willow]] }} {{FrRepCalLine | 10 | 28 Feb | Bêche | [[Spade]] }} {{FrRepCalLine | 11 | 1 Mar | Narcisse | [[Narcissus (plant)|Narcissus]] }} {{FrRepCalLine | 12 | 2 Mar | Orme | [[Elm]] }} {{FrRepCalLine | 13 | 3 Mar | Fumeterre | [[Fumaria officinalis|Common fumitory]] }} {{FrRepCalLine | 14 | 4 Mar | Vélar | [[Sisymbrium officinale|Hedge mustard]] }} {{FrRepCalLine | 15 | 5 Mar | Chèvre | [[Goat]] }} {{FrRepCalLine | 16 | 6 Mar | Épinard | [[Spinach]] }} {{FrRepCalLine | 17 | 7 Mar | Doronic | [[Doronicum]] }} {{FrRepCalLine | 18 | 8 Mar | Mouron | [[Anagallis|Pimpernel]] }} {{FrRepCalLine | 19 | 9 Mar | Cerfeuil | [[Chervil]] }} {{FrRepCalLine | 20 | 10 Mar | Cordeau | [[Twine]] }} {{FrRepCalLine | 21 | 11 Mar | Mandragore | [[Mandrake (plant)|Mandrake]] }} {{FrRepCalLine | 22 | 12 Mar | Persil | [[Parsley]] }} {{FrRepCalLine | 23 | 13 Mar | Cochléaria | [[Cochlearia|Scurvy-grass]] }} {{FrRepCalLine | 24 | 14 Mar | Pâquerette | [[Bellis perennis|Daisy]] }} {{FrRepCalLine | 25 | 15 Mar | Thon | [[Tuna]] }} {{FrRepCalLine | 26 | 16 Mar | Pissenlit | [[Taraxacum|Dandelion]] }} {{FrRepCalLine | 27 | 17 Mar | Sylvie | [[Anemone nemorosa|Wood Anemone]] }} {{FrRepCalLine | 28 | 18 Mar | Capillaire | [[Adiantum capillus-veneris|Maidenhair fern]] }} {{FrRepCalLine | 29 | 19 Mar | Frêne | [[Fraxinus|Ash tree]] }} {{FrRepCalLine | 30 | 20 Mar | Plantoir | [[Dibber]] }} {{FrRepCalFoot}} |} {| |- {{FrRepCalHead | [[Germinal (French Republican Calendar)|Germinal]] (21 March ~ 19 April) | Germinal_commence_le_21_ou_22_mars.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |21 Mar | Primevère | [[Primula vulgaris|Primrose]] }} {{FrRepCalLine | 2 |22 Mar | Platane | [[Platanus|Plane Tree]] }} {{FrRepCalLine | 3 |23 Mar | Asperge | [[Asparagus]] }} {{FrRepCalLine | 4 |24 Mar | Tulipe | [[Tulip]] }} {{FrRepCalLine | 5 |25 Mar | Poule | [[Chicken|Hen]] }} {{FrRepCalLine | 6 |26 Mar | Bette | [[Chard]] }} {{FrRepCalLine | 7 |27 Mar | Bouleau | [[Birch]] }} {{FrRepCalLine | 8 |28 Mar | Jonquille | [[Narcissus (plant)|Daffodil]] }} {{FrRepCalLine | 9 |29 Mar | Aulne | [[Alder]] }} {{FrRepCalLine | 10 |30 Mar | Couvoir | [[Hatchery]] }} {{FrRepCalLine | 11 |31 Mar | Pervenche | [[Vinca|Periwinkle]] }} {{FrRepCalLine | 12 |1 Apr | Charme | [[Hornbeam]] }} {{FrRepCalLine | 13 |2 Apr | Morille | [[Morchella|Morel]] }} {{FrRepCalLine | 14 |3 Apr | Hêtre | [[Fagus sylvatica|Beech Tree]] }} {{FrRepCalLine | 15 |4 Apr | Abeille | [[Bee]] }} {{FrRepCalLine | 16 |5 Apr | Laitue | [[Lettuce]] }} {{FrRepCalLine | 17 |6 Apr | Mélèze | [[Larch]] }} {{FrRepCalLine | 18 |7 Apr | Ciguë | [[Conium|Hemlock]] }} {{FrRepCalLine | 19 |8 Apr | Radis | [[Radish]] }} {{FrRepCalLine | 20 |9 Apr | Ruche | [[Beehive (beekeeping)|Hive]] }} {{FrRepCalLine | 21 |10 Apr | Gainier | [[Cercis|Judas tree]] }} {{FrRepCalLine | 22 |11 Apr | Romaine | [[Romaine lettuce]] }} {{FrRepCalLine | 23 |12 Apr | Marronnier | [[Aesculus hippocastanum|Horse chestnut]] }} {{FrRepCalLine | 24 |13 Apr | Roquette | [[Arugula|Arugula or Rocket]] }} {{FrRepCalLine | 25 |14 Apr | Pigeon | [[Pigeon]] }} {{FrRepCalLine | 26 |15 Apr | Lilas | [[Lilac]] }} {{FrRepCalLine | 27 |16 Apr | Anémone | [[Anemone nemorosa|Anemone]] }} {{FrRepCalLine | 28 |17 Apr | Pensée | [[Pansy]] }} {{FrRepCalLine | 29 |18 Apr | Myrtille | [[Bilberry]] }} {{FrRepCalLine | 30 |19 Apr | Greffoir | [[Knife]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Floréal]] (20 April ~ 19 May) | Floréal_commence_le_21_avril.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |20 Apr | Rose | [[Rose]] }} {{FrRepCalLine | 2 |21 Apr | Chêne | [[Quercus robur|Oak Tree]] }} {{FrRepCalLine | 3 |22 Apr | Fougère | [[Fern]] }} {{FrRepCalLine | 4 |23 Apr | Aubépine | [[Crataegus|Hawthorn]] }} {{FrRepCalLine | 5 |24 Apr | Rossignol | [[Nightingale]] }} {{FrRepCalLine | 6 |25 Apr | Ancolie | [[Aquilegia vulgaris|Common Columbine]] }} {{FrRepCalLine | 7 |26 Apr | Muguet | [[Lily of the valley]] }} {{FrRepCalLine | 8 |27 Apr | Champignon | [[Agaricus bisporus|Button mushroom]] }} {{FrRepCalLine | 9 |28 Apr | Hyacinthe | [[Hyacinth (plant)|Hyacinth]] }} {{FrRepCalLine | 10 |29 Apr | Râteau | [[Rake (tool)|Rake]] }} {{FrRepCalLine | 11 |30 Apr | Rhubarbe | [[Rhubarb]] }} {{FrRepCalLine | 12 |1 May | Sainfoin | [[Sainfoin]] }} {{FrRepCalLine | 13 |2 May | Bâton d'or | [[Erysimum|Wallflower]] }} {{FrRepCalLine | 14 |3 May | Chamerisier | [[Chamaerops|Fan Palm tree]] }} {{FrRepCalLine | 15 |4 May | Ver à soie | [[Silkworm]] }} {{FrRepCalLine | 16 |5 May | Consoude | [[Comfrey]] }} {{FrRepCalLine | 17 |6 May | Pimprenelle | [[Salad burnet]] }} {{FrRepCalLine | 18 |7 May | Corbeille d'or | [[Alyssum|Basket of Gold]] }} {{FrRepCalLine | 19 |8 May | Arroche | [[Orache]] }} {{FrRepCalLine | 20 |9 May | Sarcloir | [[Hoe (tool)|Garden hoe]] }} {{FrRepCalLine | 21 |10 May | Statice | [[Armeria maritima|Thrift]] }} {{FrRepCalLine | 22 |11 May | Fritillaire | [[Fritillaria|Fritillary]] }} {{FrRepCalLine | 23 |12 May | Bourrache | [[Borage]] }} {{FrRepCalLine | 24 |13 May | Valériane | [[Valerian (plant)|Valerian]] }} {{FrRepCalLine | 25 |14 May | Carpe | [[Carp]] }} {{FrRepCalLine | 26 |15 May | Fusain | [[Euonymus|Spindle (shrub)]] }} {{FrRepCalLine | 27 |16 May | Civette | [[Chive]] }} {{FrRepCalLine | 28 |17 May | Buglosse | [[Anchusa|Bugloss]] }} {{FrRepCalLine | 29 |18 May | Sénevé | [[Mustard plant|Wild mustard]] }} {{FrRepCalLine | 30 |19 May | Houlette | [[Shepherd|Shepherd's crook]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Prairial]] (20 May ~ 18 June) | Prairial_commence_le_21_mai.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |20 May | Luzerne | [[Alfalfa]] }} {{FrRepCalLine | 2 |21 May | Hémérocalle | [[Daylily]] }} {{FrRepCalLine | 3 |22 May | Trèfle | [[Clover]] }} {{FrRepCalLine | 4 |23 May | Angélique | [[Garden Angelica|Angelica]] }} {{FrRepCalLine | 5 |24 May | Canard | [[Duck]] }} {{FrRepCalLine | 6 |25 May | Mélisse | [[Lemon balm]] }} {{FrRepCalLine | 7 |26 May | Fromental | [[Arrhenatherum|Oat grass]] }} {{FrRepCalLine | 8 |27 May | Martagon | [[Lilium martagon|Martagon lily]] }} {{FrRepCalLine | 9 |28 May | Serpolet | [[Thymus serpyllum|Wild Thyme]] }} {{FrRepCalLine | 10 |29 May | Faux | [[Scythe]] }} {{FrRepCalLine | 11 |30 May | Fraise | [[Strawberry]] }} {{FrRepCalLine | 12 |31 May | Bétoine | [[Stachys officinalis|Woundwort]] }} {{FrRepCalLine | 13 |1 Jun | Pois | [[Pea]] }} {{FrRepCalLine | 14 |2 Jun | Acacia | [[Acacia]] }} {{FrRepCalLine | 15 |3 Jun | Caille | [[Quail]] }} {{FrRepCalLine | 16 |4 Jun | Œillet | [[Dianthus caryophyllus|Carnation]] }} {{FrRepCalLine | 17 |5 Jun | Sureau | [[Elderberry]] }} {{FrRepCalLine | 18 |6 Jun | Pavot | [[Papaver rhoeas|Poppy plant]] }} {{FrRepCalLine | 19 |7 Jun | Tilleul | [[Tilia cordata|Linden or Lime tree]] }} {{FrRepCalLine | 20 |8 Jun | Fourche | [[Pitchfork]] }} {{FrRepCalLine | 21 |9 Jun | Barbeau | [[Cornflower]] }} {{FrRepCalLine | 22 |10 Jun | Camomille | [[Camomile]] }} {{FrRepCalLine | 23 |11 Jun | Chèvrefeuille | [[Honeysuckle]] }} {{FrRepCalLine | 24 |12 Jun | Caille-lait | [[Galium album|Bedstraw]] }} {{FrRepCalLine | 25 |13 Jun | Tanche | [[Tench]] }} {{FrRepCalLine | 26 |14 Jun | Jasmin | [[Jasmine]] }} {{FrRepCalLine | 27 |15 Jun | Verveine | [[Verbena officinalis|Verbena]] }} {{FrRepCalLine | 28 |16 Jun | Thym | [[Thyme]] }} {{FrRepCalLine | 29 |17 Jun | Pivoine | [[Peony]] }} {{FrRepCalLine | 30 |18 Jun | Chariot | [[Handcart|Hand Cart]] }} {{FrRepCalFoot}} |} {| |- {{FrRepCalHead | [[Messidor]] (19 June ~ 18 July) | Messidor_commence_le_21_ou_22_juin.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |19 Jun | Seigle | [[Rye]] }} {{FrRepCalLine | 2 |20 Jun | Avoine | [[Oat]] }} {{FrRepCalLine | 3 |21 Jun | Oignon | [[Onion]] }} {{FrRepCalLine | 4 |22 Jun | Véronique | [[Veronica (plant)|Speedwell]] }} {{FrRepCalLine | 5 |23 Jun | Mulet | [[Mule]] }} {{FrRepCalLine | 6 |24 Jun | Romarin | [[Rosemary]] }} {{FrRepCalLine | 7 |25 Jun | Concombre | [[Cucumber]] }} {{FrRepCalLine | 8 |26 Jun | Échalote | [[Shallot]] }} {{FrRepCalLine | 9 |27 Jun | Absinthe | [[Artemisia absinthium|Wormwood]] }} {{FrRepCalLine | 10 |28 Jun | Faucille | [[Sickle]] }} {{FrRepCalLine | 11 |29 Jun | Coriandre | [[Coriander]] }} {{FrRepCalLine | 12 |30 Jun | Artichaut | [[Globe artichoke|Artichoke]] }} {{FrRepCalLine | 13 |1 Jul | Girofle | [[Clove]] }} {{FrRepCalLine | 14 |2 Jul | Lavande | [[Lavender]] }} {{FrRepCalLine | 15 |3 Jul | Chamois | [[Chamois]] }} {{FrRepCalLine | 16 |4 Jul | Tabac | [[Tobacco]] }} {{FrRepCalLine | 17 |5 Jul | Groseille | [[Redcurrant]] }} {{FrRepCalLine | 18 |6 Jul | Gesse | [[Lathyrus|Hairy Vetchling]] }} {{FrRepCalLine | 19 |7 Jul | Cerise | [[Cherry]] }} {{FrRepCalLine | 20 |8 Jul | Parc | [[Park]] }} {{FrRepCalLine | 21 |9 Jul | Menthe | [[Mentha|Mint]] }} {{FrRepCalLine | 22 |10 Jul | Cumin | [[Cumin]] }} {{FrRepCalLine | 23 |11 Jul | Haricot | [[Bean]] }} {{FrRepCalLine | 24 |12 Jul | Orcanète | [[Alcanna tinctoria|Alkanet]] }} {{FrRepCalLine | 25 |13 Jul | Pintade | [[Guinea fowl]] }} {{FrRepCalLine | 26 |14 Jul | Sauge | [[Common sage|Sage Plant]] }} {{FrRepCalLine | 27 |15 Jul | Ail | [[Garlic]] }} {{FrRepCalLine | 28 |16 Jul | Vesce | [[Vicia sativa|Tare]] }} {{FrRepCalLine | 29 |17 Jul | Blé | [[Wheat]] }} {{FrRepCalLine | 30 |18 Jul | Chalémie | [[Shawm]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Thermidor]] (19 July ~ 17 August) | Thermidor_commence_le_20_ou_21_juillet.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |19 Jul | Épeautre | [[Spelt]] }} {{FrRepCalLine | 2 |20 Jul | Bouillon blanc | [[Common mullein]] }} {{FrRepCalLine | 3 |21 Jul | Melon | [[Muskmelon|Melon]] }} {{FrRepCalLine | 4 |22 Jul | Ivraie | [[Ryegrass]] }} {{FrRepCalLine | 5 |23 Jul | Bélier | [[Sheep|Ram]] }} {{FrRepCalLine | 6 |24 Jul | Prêle | [[Equisetum|Horsetail]] }} {{FrRepCalLine | 7 |25 Jul | Armoise | [[Artemisia vulgaris|Mugwort]] }} {{FrRepCalLine | 8 |26 Jul | Carthame | [[Safflower]] }} {{FrRepCalLine | 9 |27 Jul | Mûre | [[Blackberry]] }} {{FrRepCalLine | 10 |28 Jul | Arrosoir | [[Watering can]] }} {{FrRepCalLine | 11 |29 Jul | Panic | [[Panicum virgatum|Switchgrass]] }} {{FrRepCalLine | 12 |30 Jul | Salicorne | [[Glasswort|Common Glasswort]] }} {{FrRepCalLine | 13 |31 Jul | Abricot | [[Apricot]] }} {{FrRepCalLine | 14 |1 Aug | Basilic | [[Basil]] }} {{FrRepCalLine | 15 |2 Aug | Brebis | [[Sheep|Ewe]] }} {{FrRepCalLine | 16 |3 Aug | Guimauve | [[Althaea officinalis|Marshmallow]] }} {{FrRepCalLine | 17 |4 Aug | Lin | [[Flax]] }} {{FrRepCalLine | 18 |5 Aug | Amande | [[Almond]] }} {{FrRepCalLine | 19 |6 Aug | Gentiane | [[Gentian]] }} {{FrRepCalLine | 20 |7 Aug | Écluse | [[Lock (water transport)|Lock]] }} {{FrRepCalLine | 21 |8 Aug | Carline | [[Carline thistle]] }} {{FrRepCalLine | 22 |9 Aug | Câprier | [[Caper]] }} {{FrRepCalLine | 23 |10 Aug | Lentille | [[Lentil]] }} {{FrRepCalLine | 24 |11 Aug | Aunée | [[Inula]] }} {{FrRepCalLine | 25 |12 Aug | Loutre | [[Otter]] }} {{FrRepCalLine | 26 |13 Aug | Myrte | [[Myrtus|Myrtle]] }} {{FrRepCalLine | 27 |14 Aug | Colza | [[Rapeseed]] }} {{FrRepCalLine | 28 |15 Aug | Lupin | [[Lupin]] }} {{FrRepCalLine | 29 |16 Aug | Coton | [[Cotton]] }} {{FrRepCalLine | 30 |17 Aug | Moulin | [[Windmill|Mill]] }} {{FrRepCalFoot}} {{FrRepCalHead | [[Fructidor]] (18 August ~ 16 September) | Fructidor_commence_le_21_ou_22_août.jpg }} {{FrRepCalLine | 1 |18 Aug | Prune | [[Plum]] }} {{FrRepCalLine | 2 |19 Aug | Millet | [[Millet]] }} {{FrRepCalLine | 3 |20 Aug | Lycoperdon | [[Puffball]] }} {{FrRepCalLine | 4 |21 Aug | Escourgeon | [[Barley|Six-row Barley]] }} {{FrRepCalLine | 5 |22 Aug | Saumon | [[Salmon]] }} {{FrRepCalLine | 6 |23 Aug | Tubéreuse | [[Tuberose]] }} {{FrRepCalLine | 7 |24 Aug | Sucrion | [[Barley|Winter Barley]] }} {{FrRepCalLine | 8 |25 Aug | Apocyn | [[Apocynaceae|Apocynum]] }} {{FrRepCalLine | 9 |26 Aug | Réglisse | [[Liquorice]] }} {{FrRepCalLine | 10 |27 Aug | Échelle | [[Ladder]] }} {{FrRepCalLine | 11 |28 Aug | Pastèque | [[Watermelon]] }} {{FrRepCalLine | 12 |29 Aug | Fenouil | [[Fennel]] }} {{FrRepCalLine | 13 |30 Aug | Épine vinette | [[Barberry]] }} {{FrRepCalLine | 14 |31 Aug | Noix | [[Walnut]] }} {{FrRepCalLine | 15 |1 Sep | Truite | [[Trout]] }} {{FrRepCalLine | 16 |2 Sep | Citron | [[Lemon]] }} {{FrRepCalLine | 17 |3 Sep | Cardère | [[Dipsacus|Teasel]] }} {{FrRepCalLine | 18 |4 Sep | Nerprun | [[Buckthorn]] }} {{FrRepCalLine | 19 |5 Sep | Tagette | [[Tagetes|Mexican Marigold]] }} {{FrRepCalLine | 20 |6 Sep | Hotte | [[Basket|Harvesting basket]] }} {{FrRepCalLine | 21 |7 Sep | Églantier | [[Rosa canina|Wild Rose]] }} {{FrRepCalLine | 22 |8 Sep | Noisette | [[Hazelnut]] }} {{FrRepCalLine | 23 |9 Sep | Houblon | [[Humulus lupulus|Hops]] }} {{FrRepCalLine | 24 |10 Sep | Sorgho | [[Sorghum]] }} {{FrRepCalLine | 25 |11 Sep | Écrevisse | [[Crayfish]] }} {{FrRepCalLine | 26 |12 Sep | Bigarade | [[Bitter orange]] }} {{FrRepCalLine | 27 |13 Sep | Verge d'or | [[Goldenrod]] }} {{FrRepCalLine | 28 |14 Sep | Maïs | [[Maize|Maize or Corn]] }} {{FrRepCalLine | 29 |15 Sep | Marron | [[Sweet Chestnut]] }} {{FrRepCalLine | 30 |16 Sep | Panier | [[Basket|Pack Basket]] }} {{FrRepCalFoot}} |} ==അവലംബം == <references/> {{refbegin}} *{{cite book|title= Handy-book of Rules and Tables for Verifying Dates with the Christian Era: Giving an Account of the Chief Eras, and Systems Used by Various Nations, with Easy Methods for Determining the Corresponding Dates|url= https://archive.org/details/handybookofrules00inbond|last= Bond|first=John James|publisher=Bell and Daldy|year= 1869| |ref=Bond}} *{{cite book|title=he Calendar in Revolutionary France: Perceptions of Time in Literature, Culture, Politics|last=Perovic|first=Sanja | publisher=Cambridge University Press|year= 2012|ISBN= 9781139537032|ref=Perovic|}} *{{cite book|title=Time and the French Revolution: The Republican Calendar, 1789-year XIV Volume 78 of Royal Historical Society studies in history|last=Shaw|first=Matthew |publisher= Boydell & Brewer Ltd| year=2011|ISBN = 9780861933112|ref=Shaw}} {{refend}} [[വർഗ്ഗം:ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം]] [[വർഗ്ഗം:കലണ്ടർ]] [[വർഗ്ഗം:ഫ്രാൻസിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:പ്രഥമ ഫ്രഞ്ചു റിപ്പബ്ലിക്]] 0kq0nnniozqd4lmy68c4ek8g0bagbu0 0 318336 4647890 3949438 2026-07-16T12:22:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647890 wikitext text/x-wiki {{Infobox document | document_name = Napoleonic Code or Code Napoléon | image = Code Civil 1804.png | image_size = | image_alt = | caption = First page of the 1804 original edition. | orig_lang_code = | title_orig = Code civil des Français<br>Code Napoléon | date_created = | date_presented = | date_ratified = | date_effective = 21 March 1804 (frequently amended) | date_repeal = | location_of_document = | commissioned = | writer = | signers = | media_type = | subject = | purpose = }} ഫ്രഞ്ചു സിവിൽ നിയമങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് ഔദ്യോഗികവും ആധികാരികവുമായ നിയമപുസ്തകമാക്കിയത് [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട് |നെപോളിയനാണ്]]. അതിനാൽ ഈ നിയമാവലി ''നെപോളിയന്റെ നിയമാവലി'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfn|code}} ഈ നിയമ വ്യവസ്ഥ പൗരാവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പു വരുത്തി. ജന്മാവകാശങ്ങളും, സ്ഥാപിതതാത്പര്യങ്ങളും, മതാനുകൂല്യങ്ങളും പാടെ നിർത്തലാക്കി, നിയമത്തിനു മുന്നിൽ എല്ലാവരും തുല്യരാണെന്ന വസ്തു പ്രയോഗത്തിൽ വരുത്തി. യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മാത്രം സർക്കാർ ജോലികൾ നല്കുക എന്ന നിയമം കൊണ്ടുവന്നത് നെപോളിയനാണ്. സ്പഷ്ടമായും ലളിതമായും എഴുതപ്പെട്ട ഈ നിയമപുസ്തകം അധികം താമസിയാതെ [[യൂറോപ്പ് |യൂറോപ്പിന്റേയും]] ഫ്രഞ്ചു കോളനികളുടേയും നിയമാവലിയായി.{{sfn|Schwarz|p92-107}} മറ്റു പല രാഷ്ട്രങ്ങളും നെപോളിയന്റെ നിയമാവലിയെ ആധാരമാക്കിയാണ് സ്വന്തം നിയമവ്യവസ്ഥകൾക്ക് രൂപം കൊടുത്തത്. '''സമത്വം''' എന്ന വിപ്ലവാദർശം ഉൾക്കൊണ്ടുകൊണ്ടിരുന്നെങ്കിലും നിയമാവലിയിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് തുല്യ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അവർക്ക് രക്ഷാകർത്താവായ പിതാവിന്റേയോ ഭർത്താവിന്റേയോ അധീനതയിൽ കഴിയേണ്ടി വന്നു.{{sfn|Scwarz|p=36}}{{sfn|Bell}} [[File:Code civil avec les discours, 1803.jpg| right|thumb|250px|ഫ്രഞ്ച് സിവിൽ നിയമാവലി Volume I (1804) പുറം ചട്ട]] [[File:Code Civil 1804.png|right|thumb|250px|നിയമാവലി(1804)ഒന്നാം പേജ്]] ''വാട്ടർലൂവിലെ പരാജയം ഞാൻ വിജയിച്ച യുദ്ധങ്ങളുടെ സ്മരണകളെ പാടേ മായ്ച്ചു കളയും. പക്ഷെ എന്റെ നിയമാവലിയെ ഒന്നിനും മായ്ക്കാനാകില്ല അതെന്നെന്നും നിലനിൽക്കും.'' എന്ന് സെന്റ് ഹെലേനയിൽ വെച്ച് നെപോളിയൻ പറഞ്ഞുവത്രെ.<ref name=Britannica/> ==പശ്ചാത്തലം== രാജവാഴ്ചക്കാലത്ത് ഫ്രാൻസിൽ സുഘടിതമായ നിയമവ്യവസ്ഥ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുക്കളുടെ ഇച്ഛാനുസരണം നിയമങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു. [[ഇറ്റലി |ഇറ്റലിയോടു]] തൊട്ടു കിടന്ന ദക്ഷിണഫ്രാൻസിൽ റോമൻ നിയമം പ്രചാരത്തിലിരുന്നു. എന്നാൽ ഉത്തരഭാഗങ്ങളിൽ ഫ്രാങ്ക് വംശജരുടെ പരമ്പരാഗത നിയമങ്ങളാണ് നിലനിന്നിരുന്നത്. ഇവക്കൊക്കെ സമാന്തരമായി പുറപ്പെടുവിക്കപ്പെട്ട [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രൈസ്തവസഭയുടെ]] നിയമങ്ങളും രാജശാസനങ്ങളും പലപ്പോഴും ജനജീവിതത്തെ സങ്കീർണമാക്കി.{{sfn|Schwarz|p=19}} പലേ നിയമങ്ങളും വാമൊഴിയായി മാത്രം നിലനിന്നിരുന്ന ആചാരങ്ങളായിരുന്നു. ഫ്രഞ്ചു ജനതക്ക് മുഴുവൻ ബാധകമായ ഏകരൂപേണയുള്ള നിയമവ്യവസ്ഥ([[ഏകീകൃത സിവിൽകോഡ് |Unifrom civil code]]) സുഗമമായ ജനജീവിതത്തിനും ദേശീയഐക്യത്തിനും അത്യാവശ്യമാണെന്നും [[ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവം |ഫ്രഞ്ചു വിപ്ലവത്തിന്റെ]] പ്രത്യക്ഷമായ ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇതെന്നും നെപോളിയൻ മനസ്സിലാക്കി.{{sfn|Scwarz|p=43-57}} 1789-ൽ വിപ്ലവസമിതി നടത്തിയ പതിനേഴു പ്രസ്താവങ്ങളുള്ള [[മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനം (ഫ്രാൻസ് 1789)|മനുഷ്യാവകാശ-പൗരാവകാശ പ്രഖ്യാപനം]] ഇതിന്റെ മുന്നോടിയായിരുന്നു. 1791-ൽ അന്നത്തെ ജനപ്രതിനിധി സഭയും (നാഷണൽ അസംബ്ലി) ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡിന്റെ കാര്യം അംഗീകരിച്ചിരുന്നു.<ref name=Britannica>[http://www.britannica.com/topic/Napoleonic-Code Napoleonic Code Encyclopedia Britannica]</ref>{{sfn|Schwarz|p=5,21}} 1793-ൽ നിയമവിദഗ്ദ്ധൻ കാംബേഴ്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇതിനായി ഒരു പ്രത്യേകസമിതി രൂപീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. 1799 വരെ പ്രയത്നങ്ങൾ തുടർന്നു, നിയമസംഹിത രണ്ടു മൂന്നു തവണ തിരുത്തിയെഴുതപ്പെട്ടെങ്കിലും ഒന്നും ഫലപ്രദമായില്ല.<ref name=Britannica/> നെപോളിയൻ മുഖ്യ കൗൺസിലറായി അധികാരമേറ്റശേഷം ഈ ഉദ്യമം കൂടുതൽ ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ വീണ്ടും ആരംഭിച്ചു. നെപോളിയൻ ചെയർമാനായുള്ള സമിതിയിൽ കാംബേഴ്സിനു പുറമേ മറ്റു നാലു നിയമജ്ഞർ ''-ഫെലിക്സ് ജൂലിയൻ ബിഗോ ദേ പ്രൊമിന്യു, ജാക്വിസ് മെൽവിൽ, ഷോൺ എറ്റിയെൻ പൊർടലിസ്, ഫ്രാൻസ്വാ ട്രോൻച്ചെ-'' അംഗങ്ങളായിരുന്നു. == ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് == ആദ്യത്തെ വാല്യത്തിൽ നിയമങ്ങൾ മൂന്നു മുഖ്യപുസ്തകങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവക്കകത്ത് അനേകം വിഭാഗങ്ങളും ഉപവിഭാഗങ്ങളുമുണ്ട്. മൊത്തം 2281 ഖണ്ഡികകൾ.{{sfn|Schwarz|p=34}}{{sfn|Code}} മുപ്പതു കൊല്ലങ്ങൾക്കു ശേഷം പുനഃപരിശോധന ചെയ്യാമെന്ന പ്രസ്താവനയോടെ നെപോളിയനും, സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി മാറേയും മുഖ്യ ജഡ്ജിയും നിയമമന്ത്രിയുമായിരുന്ന റെയിനിയറും അവസാനത്തെ പേജിൽ ഒപ്പു വെച്ചിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Code|p=627}} *'''പുസ്തകം 1 വ്യക്തി''' ഇതിൽ വ്യക്തി, പൗരാവകാശങ്ങൾ,ഫ്രഞ്ചു പൗരത്വം (പ്രവാസികളുടെ കാര്യവും ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിട്ടുണ്ട്), ജനനം, വിവാഹം, കുടുംബം, വിവാഹമോചനം, മരണം, അനാഥക്കുട്ടികൾ, ദത്തെടുക്കൽ, പിതാവിന്റെ അധികാരാവകാശങ്ങൾ എന്നിവയെ നിയപരിധിയിൽ കൊണ്ടു വന്നു.{{sfn|Code|p=1-141}} *'''പുസ്തകം 2 സ്വത്ത് (വസ്തു വഹകൾ)'''- സ്വത്തവകാശവും ആശ്രിത(സേവക) വ്യവസ്ഥകളുമാണ് ഇതിലടങ്ങിയിരുന്നത്. സ്ഥാവരജംഗമസ്വത്തുക്കൾ, കൈവശാവകാശങ്ങൾ, വസ്തു പണയപ്പെടുത്തൽ, കുടിയാന്മാരുടേയും പണിയാളുകളുടേയും അധികാരാവകാശങ്ങൾ{{sfn|Code|p=142-193}} *'''പുസ്തകം 3. സ്വത്തു സമ്പാദനരീതികൾ'''- വാണിജ്യവ്യവസായങ്ങൾ, വിവിധതരം കരാറുകൾ, തറവാട്ടു സ്വത്തും പിൻതുടർച്ചാവകാശങ്ങളും, സ്വത്തു ഭാഗം വെക്കൽ, ദാനം, ത്യാഗം, കടബാദ്ധ്യതകൾ, വില്പത്രം, സ്വത്തു വില്പന, കൈമാറ്റക്കച്ചവടങ്ങൾ, വാടക നിയമങ്ങൾ, പങ്കുകച്ചവടങ്ങൾ, വായ്പകൾ, നിക്ഷേപങ്ങൾ, ജപ്തികൾ, ഇവയെ സംബന്ധിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ{{sfn|Code|p=194-627}} പിന്നീട് മറ്റു വിഷയങ്ങളെ സംബന്ധിച്ചുള്ള നിയമങ്ങളും ക്രോഡീകരിക്കപ്പെട്ടു. സിവിൽ നടപടികൾ(1806), വാണിജ്യ നിയമങ്ങൾ(1807), ക്രിമിനൽ നിയമങ്ങൾ, നടപടികൾ(1808), ശിക്ഷാനിയമങ്ങൾ (1810) എന്നിവ നടപ്പിലായി. ===ശ്രദ്ധേയമായ നിയമങ്ങൾ === വ്യക്തി, കുടുംബം, സമൂഹം എന്നിങ്ങനെ പരസ്പരാധിഷ്ഠിതമായ മൂന്നു തലങ്ങളെ ഏകീകൃത സിവിൽ കോഡ് കാര്യമായി സ്പർശിച്ചു. മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് തടസ്സമില്ലായിരുന്നെങ്കിലും ജനന-മരണ-വിവാഹാദി കാര്യങ്ങളിൽ മതസ്ഥാപനങ്ങളുടെ മേൽക്കോയ്മ നിലച്ചു. * ജനനമരണ വിവരങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ചുമതല ക്രൈസ്തസഭയിൽ നിന്ന് സർക്കാർ കാര്യാലയത്തിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു.{{sfn|Code|p=16-18}}{{sfn|Code|p=24-28}} *സിവിൽ വിവാഹം നിർബന്ധിതമാക്കി.{{sfn|Code|p=19-23}}{{sfn|Code|p=48-49}} *വില്പത്രത്തിന് നിയമാനുസൃതമായ മാർഗരേഖകൾ നിലവിൽ വന്നു{{sfn|Code|p=244-84}} ==ഫ്രഞ്ചു നിയമാവലി ഇന്ന് == നിയമാവലിയുടെ പൊതുവായ ഘടനക്ക് ഒരു മാറ്റവും വന്നിട്ടില്ല.{{sfn|David}} സുരക്ഷാനിയമങ്ങൾ, ഭൂനിയമങ്ങൾ, പണയമിടപാടുകൾ ഇവയൊക്കെ അതേപടി നിലനില്ക്കുന്നു. കുടുംബം, കരാറുകൾ എന്നീ വിഷയങ്ങളിലാണ് കാലാനുസൃതമായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ മാറ്റങ്ങൾ വന്നിട്ടുള്ളത്. ഉദാഹരണത്തിന് സ്ത്രീകളുടെ അവകാശാധികാരങ്ങൾ, വിവാഹം, വിവാഹമോചനം, സ്വവർഗസ്നേഹികൾ, ഒന്നിച്ചു പാർക്കൽ(living together) എന്നിവ.<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do?cidTexte=LEGITEXT000006070721 ഫ്രഞ്ച് സിവിൽ കോഡ് (2015 August version), accessed 7 Sept.2015]</ref> ===ഭേദഗതികൾ, നവീകരണങ്ങൾ=== പണിക്കൂലി -വേതനം ശമ്പളം എന്നിവയെ സംബന്ധിക്കുന്ന 1781-ാം ഖണ്ഡികയിലെ മേലാൾ-കീഴാൾ എന്ന പദപ്രയോഗങ്ങൾ 1868-ൽ നിർത്തലാക്കി.കാലാനുസൃതമായി തൊഴിൽ കരാറുകളും ഉപഭോക്തൃ നിയമങ്ങളും ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1970-ൽ കുടുംബനിയമങ്ങൾ ഭേദഗതി ചെയ്യപ്പെട്ടു. കുടുംബനാഥൻ എന്ന സ്ഥാനം ഒഴിവാക്കി ഭർത്താവിനും ഭാര്യക്കും കുടുംബകാര്യങ്ങളിൽ തുല്യത നല്കപ്പെട്ടു. അവിവാഹിതജോടികളുടെ സന്താനങ്ങൾക്കു് സകല അവകാശങ്ങളും അനുവദിച്ചുകിട്ടി(1972). ഉഭയസമ്മതപ്രകാരമുള്ള വിവാഹ വിച്ഛേദനം എളുപ്പമായി(1975).<ref>{{Cite web |url=http://www.eurojuris.net/en/node/41634 |title=ഫ്രഞ്ചു വിവാഹവിച്ഛേദനനിയമം |access-date=2015-09-07 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142151/http://www.eurojuris.net/en/node/41634 |url-status=dead }}</ref> 1999-ൽ ''le pacte civil de solidarité'' (PACS) et le concubinage എന്ന അനുബന്ധം സ്ത്രീപുരുഷജോടികൾ വിവാഹബന്ധത്തിലേർപ്പെടാതെ ഒന്നിച്ചു താമസിക്കുന്നതിനു നിയമ സാധുത നല്കി. 2013-ൽ ''mariage pour tous''(Marriage for All)<ref>{{Cite web |url=http://www.godf.org/index.php/actualite/details/liens/position/nom/Prises-de-position/slug/mariage-pour-tous-oui-au-debat-republicain-non-a-l-anatheme |title=സ്വവർഗ വിവാഹങ്ങൾക്ക് അനുമതി |access-date=2015-09-07 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924022809/http://www.godf.org/index.php/actualite/details/liens/position/nom/Prises-de-position/slug/mariage-pour-tous-oui-au-debat-republicain-non-a-l-anatheme |url-status=dead }}</ref> [[സ്വവർഗവിവാഹം|സ്വവർഗവിവാഹത്തിനും]](gay, lesbian marriages) അനുമതി നല്കി. [[വർഗ്ഗം:ഫ്രാൻസിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്]] [[വർഗ്ഗം:നിയമം]] [[വർഗ്ഗം:നിയമങ്ങൾ]] ==അവലംബം== {{reflist|16em}} {{refbegin}} *{{cite book|title=[https://archive.org/details/codenapoleonorf00spengoog Code Napoleon]|publisher=William Benning|year=1827|ref=Code}} *{{cite book|title=Women, the Family, and Freedom: 1750-1880 Volume 1 of Women, the Family, & Freedom: The Debate in Documents|url=https://archive.org/details/womenfamilyfreed0001unse|editor= Bell, Susan G.Offen, Karen M.|publisher= Stanford University Press|year= 1983|ISBN= 9780804711715|ref=Bell}} *{{cite book|title= [http://digitalcommons.law.lsu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4008&context=lalrev Civil Code in France Today, Louisiana Law Review 34(5),1977]|author=David, Rene|ref=David|}} *{{cite book|title=[https://archive.org/details/talksofnapoleona00gour നെപോളിയനുമായുള്ള സംഭാഷണങ്ങൾ]|author=Gourgaud, Gaspard Baron|year=1903|publisher=McClurg|ref=Gourgaud}} *{{cite book|title=The Code Napoleon and the Common-Law World: The Sesquicentennial Lectures Delivered at the Law Center of New York University, December 13-15, 1954 Studies in Comparative Law|editor=Schwartz,Bernard |publisher=The Lawbook Exchange, Ltd.|year= 1998|ISBN= 9781886363595|ref=Schwarz|}} {{refend}} *{{iw-ref|fr|Code civil (France)}} rmisf34x9tmclaflt10tdxo1batt5v1 0 318516 4647976 4629919 2026-07-16T14:16:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647976 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} [[File:Helen Menelaus Louvre G424.jpg|thumb|right|Helen and Menelaus]] [[ഗ്രീക്ക് പുരാണം|ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിൽ]] [[സ്യൂസ്|സിയൂസി]]ന്റെയും ലിഡയുടെയും പുത്രിയും [[കാസ്റ്ററും പൊല്ലുസും|പൊല്ലൂസിന്റെ]]യും ക്ലയ്റ്റെമ്നെസ്റ്റ്രയുടെയും സഹോദരിയും '''ഹെലൻ ഓഫ് ട്രോയി''' എന്നും '''ഹെലൻ ഓഫ് സ്പാർട്ട''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന '''ഹെലൻ'''.<ref>First Vatican Mythographer, VM I 204.<br/>* Gantz, ''Early Greek Myth'', 320–321; Hughes, ''Helen of Troy'', 350; Moser, ''A Cosmos of Desire'', 443–444</ref> ഗ്രീക്ക് പുരാണത്തിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും സുന്ദരിയായ വനിതയാണ്‌ ഹെലൻ. വിവാഹത്തിലൂടെ അവൾ ലക്കോനിയയുടെ രാജ്ഞിയായി. ഹോമെറിന്റെ ഗ്രീസ്സിലെ ഒരു പ്രവശ്യയാണ്‌ ലക്കോണിയ.[[മെനിലോസ്|മെനേലൗസാ]]ണ്‌ ഹെലനെ വിവാഹം കഴിച്ചത്. ട്രോയിലെ രാജകുമാരനായ പാരിസ് ഹെലനെ തട്ടികൊണ്ട് പോയി. ഇത് [[ട്രോജൻ യുദ്ധം|ട്രോജൻ യുദ്ധത്തിന്‌]] കാരണമായി. പ്രസിദ്ധമായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവചരിത്രം ക്ലാസിക്കൽ രചയിതക്കളായ [[അരിസ്റ്റോഫനീസ്|അരിസ്റ്റോഫാനസ്]], സീയോറൊ, യൂറിപിഡസ്, [[ഹോമർ]](ഇലിയാഡിലും ഒഡീസ്സിയസ്സ്ലും) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. ഹെലന്റെ തട്ടികൊണ്ട് പോക്കലും പാരീസിനെ വധിച്ച് ഹെലനെ തിരിച്ച് കൊണ്ട് വരുന്നതാണ്‌ ട്രോജൻ യുദ്ധം.<ref>Homer, ''Iliad'', III, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D191 199], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D381 418], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D421 426]; ''Odyssey'', IV, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D4%3Acard%3D183 184], [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D4%3Acard%3D219 219]; XXIII, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D23%3Acard%3D181 218]. </ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ== *[[Aristophanes]], ''[[Lysistrata]]''. For an English translation see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0242%3Acard%3D1 Perseus Project]. *[[Cicero]], ''De inventione'' II.1.1–2 *''[[Cypria]]'', fragments 1, 9, and 10. For an English translation see the [http://omacl.org/Hesiod/cypria.html Online Medieval and Classical Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221022254/http://omacl.org/Hesiod/cypria.html |date=2010-12-21 }}. *[[Dio Chrysostom]], ''Discourses''. For an English translation, see [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/11*.html Lacus Curtius]. *[[Euripides]], ''[[Helen (play)|Helen]]''. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0100 Perseus Project]. *Euripides, ''[[Iphigenia in Aulis]]''. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0108 Perseus project]. *Euripides, ''[[Orestes (play)|Orestes]]''. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0116 Perseus Project]. *[[Herodotus]], ''[[Histories (Herodotus)|Histories]]'', Book II. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D2%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Perseus Project]. *[[Hesiod]], ''Catalogs of Women and Eoiae''. For an English translation see the [http://omacl.org/Hesiod/catalogs.html Online Medieval and Classical Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705194806/http://omacl.org/Hesiod/catalogs.html |date=2013-07-05 }}. *[[Homer]], ''[[Iliad]]'', Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D191 III]; ''[[Odyssey]]'', Books [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D4%3Acard%3D183 IV], and [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0136%3Abook%3D23%3Acard%3D181 XXIII]. *[[Gaius Julius Hyginus|Hyginus]], ''Fables''. Translated in English by [http://www.theoi.com/Text/HyginusFabulae1.html Mary Grant]. *[[Isocrates]], ''Helen''. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0144%3Aspeech%3D10%3Asection%3D1 Perseus Project]. *[[Maurus Servius Honoratus|Servius]], ''In Aeneida'' I.526, XI.262 *[[Lactantius Placidus]], ''Commentarii in Statii Thebaida'' I.21. *''[[Little Iliad]]'', fragment 13. For an English translation, see the [http://omacl.org/Hesiod/iliad.html Online Medieval and Classical Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101221022052/http://omacl.org/Hesiod/iliad.html |date=2010-12-21 }}. *[[Ovid]], ''[[Heroides]]'', [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her16.shtml XVI.Paris Helenae]. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0085&query=poem%3D%2316 Perseus Project]. *[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], ''Description of Greece'', Book III. For an English translation, see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D3%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 Perseus Project]. *[[Pseudo-Apollodorus]], ''[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Bibliotheca]]'', Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DLibrary%3Abook%3D3%3Achapter%3D1%3Asection%3D1 III]; ''[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3atext%3a1999.01.0022%3atext%3dEpitome Epitome]''. *[[Sappho]], fragment 16. *[[Sextus Propertius]], ''Elegies'', [http://www.thelatinlibrary.com/prop3.html#14 3.14]. Translated in English by [http://www.poetryintranslation.com/PITBR/Latin/PropertiusBkThree.htm#_Toc201112469 A.S. Kline]. *[[Theocritus]], ''Idylls'', XVIII (''The Epithalamium of Helen''). Translated in English by [http://www.theoi.com/Text/TheocritusIdylls3.html#18 J. M. Edmonds]. *[[Virgil]], ''Aeneid''. Book [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D6%3Acard%3D1 VI]. For an English translation see the [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0054%3Abook%3D6%3Acard%3D1 Perseus Project]. ==ദ്വിതിയ സ്രോതസ്സുകൾ== *{{cite book |title=Helen|last=Allan|first=Williams|year=2008|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-83690-5|chapter=Introduction}} *{{cite book |title=The Fall of Troy in early Greek Poetry and Art |url=https://archive.org/details/falloftroyinearl0000ande |last=Anderson|first=Michael John|year=1997|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=0-19-815064-4|chapter=Further Directions}} *{{cite book|last=Blondell|first=Ruby|title=Helen of Troy: Beauty, Myth, Devastation|url=http://books.google.com/books?id=6uEC_Uh-MBIC&pg=PA102|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199731602}} *{{cite book |title=Sextus Propertius|url=https://archive.org/details/sextuspropertius0000cair|last=Cairns|first=Francis|year=2006|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-86457-7|chapter=A Lighter Shade of Praise}} *{{cite book |title=Choruses of Young Women in Ancient Greece (translated by Derek Collins and Janice Orion)|last=Calame|first=Claude|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=0-7425-1525-7|chapter=Chorus and Ritual}} *{{cite book |title=Etruscan Italy|url=https://archive.org/details/etruscanitaly00john|last=Caprino|first=Alexandra|year=1996|editor=Franklin Hall; John|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=0-8425-2334-0|chapter=Greek Mythology in Etruria}} *{{cite book |title=Dictionnaire Étymologique de la Langue Gercque|url=https://archive.org/details/dictionnaireetym0000chan_k4z9|last=Chantraine|first=Pierre|year=2000|publisher=Klincksieck|isbn=2-252-03277-4|chapter=Ἐλένη|language=fr}} *{{cite book |title=The Hesiodic Catalog of Women|editor=Hunter; Richard L.|last=Cingano|first=Ettore|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-83684-0|chapter=A Catalog within a Catalog: Helen's Suitors in the Hesiodic Catalog of Women}} *{{cite book |title=Helen |last=Clader |first=Linda Lee |year=1976 |publisher=Brill Archive|isbn=90-04-04721-2}} *{{cite book |title=Troy: from Homer's Iliad to Hollywood|last=Cyrino|first=Monica S.|year=2006|editor=Winkler; Martin M.|publisher=Cambridge University Press|isbn=1-4051-3182-9|chapter=Helen of Troy}} *{{cite book |title=Renaissance Siena|url=https://archive.org/details/renaissancesiena0000unse_q6y3|editor=Jenkens, Lawrence A.|last=David|first=Benjamin|year=2005|publisher=[[Truman State University]]|isbn=1-931112-43-6|chapter=Narrative in Context}} *{{cite book |title=Archaic Greek Equestrian Sculpture|url=https://archive.org/details/archaicgreekeque0000eave|last=Eaverly|first=Mary Ann|year=1995|publisher=[[University of Michigan Press]]|isbn=0-472-10351-2|chapter=Geographical and Chronological Distribution}} *{{cite journal |last=Edmunds |first=Lowell |date=May 2007 |title=Helen's Divine Origins|journal=Electronic Antiquity: Communicating the Classics |volume=X |issue=2 |pages=1–44 |url=http://scholar.lib.vt.edu/ejournals/ElAnt/V10N2/ |accessdate=2009-07-07}} *{{cite book |title=Griechisches Etymologisches Wörterbuch|last=Frisk|first=Hjalmar|year=1960|volume=I|publisher=French & European Pubns|chapter=Ἐλένη|language=de}} *{{cite book |title=Early Greek Myth|last=Gantz|first=Timothy|year=2004|publisher=The [[Johns Hopkins University Press]]|location=Baltimore, MD and London|isbn=0-8018-5362-1}} *{{cite book |title=Grafting Helen|url=https://archive.org/details/graftinghelenabd0000gump|last=Gumpert|first=Matthew|year=2001 |publisher=[[University of Wisconsin Press]]|isbn=0-299-17124-8|chapter=Helen in Greece}} *{{cite book |title=The Routledge Handbook of Greek Mythology|url=https://archive.org/details/routledgehandboo0000hard|last1=Hard|first1=Robin|last2=Rose|first2=Herbert Jennings|year=2004|publisher=Routledge|chapter=the Trojan War|isbn=0-415-18636-6}} *{{cite book |title=Helen of Troy: Goddess, Princess, Whore|url=https://archive.org/details/helenoftroygodde00bett|last=Hughes|first=Bettany|year=2005 |publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-224-07177-7}} *{{cite book |title=The American Heritage Dictionary of the English Language|year=2000 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=0-395-82517-2|chapter=Indo-European roots: wel^₂ |author=Executive ed.: Joseph P. Pickert...}} *{{cite book|title=The Transformations of Helen|last=Jackson|first=Peter|year=2006|publisher=J.H.Röll Verlag|chapter=Shapeshifting Rape and Xoros}} *{{cite book |title=Homer Between History and Fiction in Imperial Greek Literature|last=Kim|first=Lawrence|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-19449-5|chapter=Homer, poet and historian}} *{{cite book |title=Helen of Troy: Woman and Goddess|url=https://archive.org/details/helenoftroywoman0000jack|last=Lindsay|first=Jack|year=1974|publisher=Rowman and Littlefield|isbn=0-87471-581-4|chapter=Helen in the Fifth Century}} *{{cite book|title=The Ancient Greeks|last=Lynn Badin|first=Stephanie|year=2006|publisher=ABC-CLIO|isbn=1-57607-814-0|chapter=Religion and Ideology}} *{{cite book |title=Helen of Troy|url=https://archive.org/details/helenoftroyfromh0000magu|last=Maguire|first=Laurie|year=2009|publisher=John Wiley and Sons|isbn=9781405126359|chapter=Beauty}} *{{cite book |title=Too Beautiful to Picture|last=Mansfield|first=Elizabeth|year=2007|publisher=[[University of Minnesota]]Press|isbn=0-8166-4749-6|chapter=Helen's Uncanny Beauty}} *{{cite book |title=Polygnotos and Vase Painting in Classical Athens |url=https://archive.org/details/polygnotosvasepa0000math |last=Matheson|first=Susan B.|year=1996|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=0-299-13870-4|chapter=Heroes}} *{{cite book|title=The Meaning of Helen|url=https://archive.org/details/meaningofhelenin0000meag|last=Meagher|first=Robert E.|year=2002|publisher=Bolchazy–Carducci Publishers|isbn=0865165106}} *{{cite book |title=Theseus, Tragedy, and the Athenian Empire |url=https://archive.org/details/theseustragedyat0000mill |last=Mills |first=Sophie |year=1997 |publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-815063-6|chapter=Theseus and Helen}} *{{cite book |title=A Cosmos of Desire |url=https://archive.org/details/cosmosofdesireme0000mose |last=Moser |first=Thomas C. |year=2004 |publisher=University of Michigan Press|isbn=0-472-11379-8}} *{{cite book |title=The Mycenaean Origin of Greek Mythology|last=Nilsson|first=Martin Persson|year=1932 |publisher=Forgotten Books|isbn=1-60506-393-2|chapter=Mycenaean Centers and Mythological Centers}} *{{cite book |title=Spartan Women|last=Pomeroy|first=Sarah B.|year=2002|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-513067-7|chapter=Education}} *{{cite book |title=The Tragedy of Hector|last=Redfield|first=James|year=1994|publisher=[[Duke University Press]]|isbn=0-8223-1422-3|chapter=The Hero}} *{{cite journal |last=Skutsch |first=Otto |year=1987|title=Helen, her Name and Nature |journal=The Journal of Hellenic Studies |volume=107 |pages=188–193 |jstor=630087|doi=10.2307/630087}} *{{cite book |title=Metamorphoses of Helen|url=https://archive.org/details/metamorphosesofh0000suzu_j4d7|last=Suzuki|first=Mihoko|year=1992|publisher=[[Cornell University Press]]|isbn=0-8014-8080-9|chapter=The Iliad}} *{{cite book |title=The Trojan War|url=https://archive.org/details/trojanwarliterat0000thom|last=Thompson|first=Diane P.|year=2004|publisher=McFarland|isbn=0-7864-1737-4|chapter=The Fall of Troy – The Beginning of Greek History}} *{{cite book |title=Sparta|url=https://archive.org/details/sparta0000unse_q8x6|last=Whitby|first=Michael|year=2002|publisher=Taylor & Francis|isbn=0-415-93957-7|chapter=Introduction}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{EB1911 Poster|Helen}} *[http://whitedragon.org.uk/articles/troy.htm An analysis of the legend including historical evidence of worship as a goddess.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070810194036/http://whitedragon.org.uk/articles/troy.htm |date=2007-08-10 }} *See reviews of ''Helen of Troy: Goddess, Princess, Whore'' by Bettany Hughes (2005) New York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-224-07177-7, which has been translated into ten languages, on http://www.bettanyhughes.co.uk/ *{{Cite AmCyc|Helen|short=x}} {{Characters in the Iliad}} {{Characters in the Odyssey}} [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് പുരാണകഥാപാത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രീക്ക് പുരാണം]] 0lsxqxrmho4ul2p3sf8czbargf3yx5m 0 320313 4648202 3652198 2026-07-17T06:10:41Z Saul0fTarsus 6737 4648202 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Operation_Entebbe}}{{Infobox military conflict |conflict = ഓപ്പറേഷൻ എന്റബെ |partof = [[Israeli–Palestinian conflict|ഇസ്രായേൽ-പാലസ്തീൻ സംഘർഷങ്ങളുടെ]] |image = [[പ്രമാണം:Operation Thunderbolt. IV.jpg|300px]] |caption = ഓപ്പറേഷനുശേഷം സയറെറ്റ് മത്കലിൽ നിന്നുള്ള ഇസ്രായേലി കമാൻഡോകൾ |date = 1976 ജൂലൈ 4 |place = [[Entebbe International Airport|എന്റബെ വിമാനത്താവളം]], [[Uganda|ഉഗാണ്ട]] |coordinates = {{Coord|0|02|43|N|32|27|13|E|source:itwiki_type:event|display=inline,title}} |result = വൻവിജയം: *തടവിൽ പിടിച്ച106 പേരിൽ 102 പേരെ രക്ഷ്പ്പെടുത്തി .<ref name=MHS>{{cite web |title=Tactical Combat Casualty Care – November 2010 |last=McRaven |first=Bill |url=http://www.health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |work=MHS US Department of Defense |accessdate=15 ജൂലൈ 2011 |archive-date=2011-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516122925/http://health.mil/Libraries/101101_TCCC_Course_Materials/0203PP02_Care_Under_Fire_101101.pptx |url-status=dead }}</ref> |combatant1 = {{flag|ഇസ്രായേൽ}} |combatant2 = {{unbulleted list|[[File:PFLP flag.png|22px]] [[Popular Front for the Liberation of Palestine – External Operations|PFLP-EO]] |{{flagicon image|Revolutionäre_Zellen.svg}} [[Revolutionary Cells (German group)|Revolutionary Cells]] |{{flag|Uganda}}}} |commander1 = {{unbulleted list |{{flagicon|Israel}} [[Dan Shomron]] |{{flagicon|Israel}} [[Yekutiel Adam]] |{{flagicon|Israel}} [[Benjamin Peled]] |{{nowrap|{{flagicon|Israel}} [[Yonatan Netanyahu]]{{KIA|alt=yes}}}}}} |commander2 = {{unbulleted list |[[File:PFLP flag.png|22px]] [[Wadie Haddad]] |{{flagicon image|Revolutionäre_Zellen.svg}} [[Wilfried Böse]] |{{flagicon|Uganda}} [[Idi Amin]]}} |strength1 = {{circa}}100 commandos,<br />plus air crew and support personnel. |strength2 = 7 hijackers.<br />+100 Ugandan soldiers. |casualties1 = 1 killed<br />5 wounded |casualties2 ='''Hijackers''':<br/>7 killed<br/> '''Uganda''':<br/>45 killed<ref>Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces, The Rosen Publishing Group, 2011, by Simon Dunstan, page 58</ref><br/>11–30 aircraft destroyed<ref name="Brzoska, Michael 1994 p. 203">Brzoska, Michael; Pearson, Frederic S. ''Arms and Warfare: Escalation, De-escalation, and Negotiation'', Univ. of S. Carolina Press (1994) p. 203</ref> |casualties3 = 3 hostages killed<ref name="britannica.com">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/188804/Entebbe-raid Encyclopedia Britannica: Entebbe raid]</ref><ref name="news.bbc.co.uk">[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm 1976: Israelis rescue Entebbe hostages]</ref><br />10 hostages wounded }} [[Image:Entebbe Uganda Airport Old Tower1.jpg|300px|thumb|right|പഴയ [[Entebbe International Airport|എന്റബെ വിമാനത്താവളത്തിന്റെ]] ഭാഗം 2008 -ൽ]] [[പലസ്തീൻ|പലസ്തീനിയൻ]] വിമോചനപ്പോരാട്ട സംഘടനയായ [[പി.എഫ്.എൽ.പി]] 1976 ജൂൺ 27 റാഞ്ചി ഉഗാണ്ടയിലെ എന്റബെ എയർപ്പോർട്ടിൽ ഇറക്കിയ എയർ ഫ്രാൻസ് വിമാനത്തിലെ യാത്രക്കാരെ രക്ഷിക്കാൻ [[israel|ഇസ്രയേൽ]] നടത്തിയ ഒരു മിന്നലാക്രമണത്തിന്റെ പേരാണ് '''ഓപ്പറേഷൻ എന്റബെ (Operation Entebbe)'''. 1976 ജൂലൈ 4 -നാണ് പ്രസ്തുത ഓപ്പറേഷൻ അരങ്ങേറിയത്. ദൗത്യം വൻ വിജയമാവുകയും വിമാന റാഞ്ചികളും കാവൽക്കാരായ ഉഗാണ്ടൻ സൈനികരും കൊല്ലപ്പെടുകയും യാത്രികർ സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചെത്തുകയും ചെയ്തു. <!-- '''Operation Entebbe ''' was a [[counter-terrorist]] hostage-rescue mission carried out by commandos of the [[Israel Defense Forces]] (IDF) at [[Entebbe International Airport|Entebbe Airport]] in [[Uganda]] on 4 July 1976.<ref name="Hostages freed as israelis raid uganda airport">{{Cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60816FA38591B728DDDAD0894DF405B868BF1D3|title=HOSTAGES FREED AS ISRAELIS RAID UGANDA AIRPORT; Commandos in 3 Planes Rescue 105-Casualties Unknown Israelis Raid Uganda Airport And Free Hijackers' Hostages|last=Smith|first=Terence |work=The New York Times|accessdate=4 July 2009 | date=4 July 1976}}</ref> A week earlier, on 27 June, an [[Air France]] plane with 248 passengers had been [[Aircraft hijacking|hijacked]] by two members of the [[Popular Front for the Liberation of Palestine – External Operations]] (PFLP-EO) under orders of [[Wadie Haddad]] (who had earlier broken away from the mainstream [[Popular Front for the Liberation of Palestine|PFLP]] of [[George Habash]]),<ref name="Hartuv"/> and two members of the German [[Revolutionary Cells (RZ)|Revolutionary Cells]]. The hijackers had the stated objective to free 40 Palestinian and pro-Palestinian militants imprisoned in Israel and 13 prisoners in four other countries in exchange for the hostages.<ref name="Keesing's">{{cite journal|title=Hijacking of Air France Airbus by Followers of Popular Front for the Liberation of Palestine - Israeli Action to liberate Hostages held at Entebbe Airport ...|journal=Keesing's Record of World Events|date=August 1976|volume=22|page=27888|url=http://web.stanford.edu/group/tomzgroup/pmwiki/uploads/1377-1976-08-KS-a-RCW.pdf|accessdate=23 September 2014}}</ref> The flight, which had originated in [[Ben Gurion International Airport|Tel Aviv]] with the destination of [[Paris-Charles de Gaulle Airport|Paris]], was diverted after a stopover in [[Ellinikon International Airport|Athens]] via [[Benghazi]] to [[Entebbe International Airport|Entebbe]], the main airport of Uganda. The Ugandan government supported the hijackers, and dictator [[Idi Amin]] personally welcomed them. After moving all hostages from the aircraft to a disused airport building, the hijackers separated all Israelis from the larger group and forced them into a separate room.<ref name="Freed Hostages Tell Their Story"/><ref name="Dunstan2011">{{cite book|author=Simon Dunstan|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&pg=PA20|accessdate=4 July 2012|date=15 January 2011|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-4488-1868-6|pages=20–24}}</ref><ref name="Ensalaco2008">{{cite book|author=Mark Ensalaco|title=Middle Eastern Terrorism: From Black September to September 11|url=https://books.google.com/books?id=i7KIa3VuD04C&pg=PA96|accessdate=4 July 2012|year=2008|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-4046-7|pages=96–}}</ref> Over the following two days, 148 non-Israeli hostages were released and flown out to Paris.<ref name="Dunstan2011" /><ref name="Ensalaco2008" /><ref>{{cite news|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_1.html |title=Entebbe; Thirty Years On; miracle on the runway |publisher=Jewish Telegraph |year=2006 |accessdate=20 June 2011}}</ref> Some 94 mainly Israeli passengers, along with the 12-member Air France crew, remained as hostages and were threatened with death.<ref name="Scharfstein1994">{{cite book|author=Sol Scharfstein|title=Understanding Israel|url=https://books.google.com/books?id=UDR6o4JMzlsC&pg=PA118|accessdate=5 July 2012|date=1 May 1994|publisher=KTAV Publishing House, Inc.|isbn=978-0-88125-428-0|pages=118–}}</ref><ref name="Dunstan2009">{{Cite book| last=Dunstan | first=Simon | authorlink=Simon Dunstan | title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976 | year=2009 | publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2 | location= | isbn=978-1-84603-397-1 | page=24}}</ref> The IDF acted on information provided by the Israeli intelligence agency [[Mossad]]. The hijackers threatened to kill the hostages if their prisoner release demands were not met. This threat led to the planning of the rescue operation.<ref name="Mossad took photos">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3269662,00.html|title=Mossad took photos, Entebbe Operation was on its way.|year=2006|publisher=[[Ynetnews]]|accessdate=6 July 2009}}</ref> These plans included preparation for armed resistance from Ugandan military troops.<ref name="Back to Entebbe">{{cite web|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1150885879544&pagename=JPost%2FJPArticle%2FPrinter|title=Back to Entebbe|last=Feldinger|first=Lauren Gelfond |work=[[The Jerusalem Post]]|accessdate=4 July 2009}}</ref> The operation took place at night. Israeli transport planes carried 100 commandos over {{convert|2500|mi|km}} to Uganda for the rescue operation. The operation, which took a week of planning, lasted 90 minutes. 102 hostages were rescued. Five Israeli [[commando]]s were wounded and one, the unit commander, [[Lieutenant Colonel|Lt. Col.]] [[Yonatan Netanyahu]], was killed. All the hijackers, three hostages and 45 Ugandan soldiers were killed, and thirty (some say 11<ref name="britannica.com"/><ref name="news.bbc.co.uk"/>) Soviet-built [[Mikoyan-Gurevich MiG-17|MiG-17s]] and [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21]]s of Uganda's air force were destroyed.<ref name="Brzoska, Michael 1994 p. 203"/> [[Kenya|Kenyan]] sources supported Israel, and in the aftermath of the operation Idi Amin issued orders to retaliate and slaughter several hundred Kenyans present in Uganda.<ref name="Ube">Ulrich Beyerlin: [http://www.zaoerv.de/37_1977/37_1977_2_a_213_243.pdf ''Abhandlungen: Die israelische Befreiungsaktion von Entebbe in völkerrechtlicher Sicht.''] (PDF-Datei; 2,3&nbsp;MB) auf: zaoerv.de Max-Planck-Institut für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht, 1977.</ref> Operation Entebbe, which had the military codename '''Operation Thunderbolt''', is sometimes [[retroactive nomenclature|referred to retroactively]] as '''Operation Jonathan''' in memory of the unit's leader, Yonatan Netanyahu. He was the older brother of [[Benjamin Netanyahu]], the current Prime Minister of Israel.<ref name="The Knesset at Sixty">{{cite web|url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm|title=Operation Entebbe|publisher=The Knesset at Sixty|accessdate=4 July 2009}}</ref> == Hijacking == {{Infobox aircraft occurrence |occurrence_type = Hijacking |name = Air France Flight 139 |image = Airbus A300B4-203, Air France AN0792167.jpg |caption = The [[Air France]] [[Airbus A300]] involved at [[Charles de Gaulle Airport]] in 1980 |date = 27 June 1976 |type = Hijacking |site = Greek airspace |origin = [[Ben Gurion International Airport|Ben Gurion Int'l Airport]], [[Israel]] |stopover = [[Ellinikon International Airport|Athens (Ellinikon) Int'l Airport]], [[Greece]] |destination = [[Paris-Charles de Gaulle Airport|Charles De Gaulle Int'l Airport]], [[France]] |fatalities = 4 |injuries = 10 |aircraft_type = [[Airbus A300|Airbus A300B4-203]] |operator = [[Air France]] |tail_number = F-BVGG |passengers = 248 |crew = 12 |survivors = 256 }} On 27 June 1976, Air France Flight 139, an [[Airbus A300|Airbus A300B4-203]], [[Aircraft registration|registration]] {{Airreg|F|BVGG}} (c/n 019), departed from [[Tel Aviv]], Israel, carrying 246 mainly [[Jews|Jewish]] and [[Israelis|Israeli]] passengers and a crew of 12.<ref name="Rosenkovitch">{{cite web |url=http://www.haaretz.com/surviving-the-myth-1.95789 |title=Surviving the myth |author=Aviv Lavie |date=31 July 2003 |work=Haaretz |accessdate=23 September 2014}}</ref><ref name="How the Rescue Took Place">{{cite web |url=http://www.jta.org/1976/07/06/archive/how-the-rescue-took-place |title=How the Rescue Took Place |work=Jewish Telegraphic Agency| date=5 July 1976 |accessdate=23 September 2014}}</ref> The plane flew to Athens, Greece, where it picked up an additional 58 passengers, including four hijackers.<ref name="General Dan Shomron" />{{#tag:ref| Sources state varying numbers of passengers, between 228 and 246; the higher figure used is from ''The New York Times''. |group="nb"|name="PassengerNote"}} It departed for Paris at 12:30&nbsp;pm. Just after takeoff, the flight was [[Aircraft hijacking|hijacked]] by two [[Palestinian people|Palestinians]] from the [[Popular Front for the Liberation of Palestine – External Operations]] (PFLP-EO), and by two Germans, [[Wilfried Böse]] and [[Brigitte Kuhlmann]], from the German [[Revolutionary Cells (German group)|Revolutionary Cells]]. The hijackers diverted the flight to [[Benghazi]], Libya.<ref name="Entebbe's unsung hero.">{{cite web|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3270314,00.html|title=Special: Entebbe's unsung hero.|last=Ben|first=Eyal|date=3 July 2006|work=Ynetnews|accessdate=4 July 2009}}</ref> There it was held on the ground for seven hours for refuelling. During that time the hijackers released British-born Israeli citizen Patricia Martell who pretended to have a [[miscarriage]].<ref name="Mossad took photos" /><ref name="Entebbe Thirty Years On">{{cite web|url=http://www.jewishtelegraph.com/enteb_2.html|title=Entebbe Thirty Years On: Mancunian On Board|work=Jewish Telegraph|accessdate=22 September 2014}}</ref> The plane left Benghazi, and at 3:15&nbsp;pm on the 28th, more than 24 hours after the flight's original departure, it arrived at [[Entebbe International Airport|Entebbe Airport]] in Uganda.<ref name="Entebbe's unsung hero." /> === Hostage situation at Entebbe airport === At Entebbe, the four hijackers were joined by at least four others, supported by the forces of Uganda's President, [[Idi Amin]].<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm |title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages |publisher=BBC News |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE7fZYVd |deadurl=no |date=4 July 1976}}</ref> The hijackers transferred the passengers to the transit hall of the disused former airport terminal where they kept them under guard for the following days. Amin came to visit the hostages almost on a daily basis, updating them on developments and promising his efforts in having them freed through negotiations.<ref name="Rosenkovitch"/> On 28 June, a PFLP-EO hijacker issued a declaration and formulated their demands: In addition to a ransom of $5 million USD for the release of the airplane, they demanded the release of 53 Palestinian and Pro-Palestinian militants, 40 of whom were prisoners in Israel.<ref>{{cite book|last1=Dunstan|first1=Simon|title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces|date=2011|publisher=Rosen|location=New York|pages=17–18}}</ref> They threatened that if these demands were not met, they would begin to kill hostages on 1 July 1976.<ref name="Detailed Story">{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19760713&id=7-QhAAAAIBAJ&sjid=OGcEAAAAIBAJ&pg=3641,5254231|title=Detailed Story Of Dramatic Israeli Raid|work=Sarasota Herald-Tribune|date=13 July 1976|accessdate=22 September 2014}}</ref> === Separation of hostages into two groups === On 29 June, after Ugandan soldiers had opened an entrance to a room next to the crowded waiting hall by destroying a separating wall, the hijackers separated the Israelis (including those holding dual citizenship) from the other hostages{{#tag:ref|Claims by various authors that the separation was made between Jews and non-Jews<ref>{{cite web|title=1976 Operation Entebbe|url=http://www.idfblog.com/about-the-idf/history-of-the-idf/1976-operation-entebbe/|website=IDF blog|publisher=Israeli Defense Forces|accessdate=23 September 2014}}</ref> are in conflict with all available eyewitness accounts<ref name="Freed Hostages Tell Their Story">{{cite news|title=Freed Hostages Tell Their Story|url=http://www.jta.org/1976/07/02/archive/freed-hostages-tell-their-story|accessdate=23 September 2014|agency=Jewish Telegraphic Agency|date=2 July 1976}}</ref><ref name="Ofer1976"/><ref name=Moufflet>{{cite book|last1=Moufflet|first1=Claude|title=Otages à Kampala|date=1976|publisher=Presses de la Cité|page=82|language=French}}</ref><ref name="Epstein"/><ref>{{cite web|last1=Jerozolimski|first1=Ana|title=Ada Lazarovitz (46), que hace 30 años fuera una de las rehenes en el avión de Air France secuestrado por terroristas en Entebbe, recuerda su liberación.|url=http://letras-uruguay.espaciolatino.com/jerozolimski/ada_lazarovitz_46.htm|website=Espacio Latino|publisher=Semanario Hebreo|accessdate=23 September 2014|language=Spanish|date=13 July 2006}}</ref> and were later expressly disclaimed as a "myth" or a manipulation by "sensation-hungry journalists and film-makers" by several former hostages.<ref name="Hartuv"/><ref name="Rosenkovitch"/><ref name=Goldberg/> |group="nb"|name="SeparationNote"}} and told them to move to the adjoining room.<ref name="Ofer1976">{{cite book|author=Yehuda Ofer|title=Operation Thunder: The Entebbe Raid. The Israeli's Own Story|date=1976|publisher=Penguin|isbn=0-14-052321-9|pages=46–47}}</ref> As they did so, a [[The Holocaust|Holocaust]] survivor showed Böse a [[Identification in Nazi camps|camp registration number tattooed]] on his arm, Böse protested "I'm no Nazi!&nbsp;... I am an idealist".<ref>{{cite journal |first=David |last=Tinnin |title=Like Father |journal=Time |date=8 August 1977 |page=2 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101018032711/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,915234-2,00.html|archivedate=18 October 2010}} — A review of ''Hitler's children'' by Julian Becker,; {{cite book |first=David |last=Frum |year=2000 |title=How We Got Here: The 70s the Decade That Brought You Modern Life -- For Better or Worse |publisher=Basic Books |isbn=0465041965 |page=342}}</ref> In addition, five non-Israeli hostages—two ultra-orthodox Jewish couples<ref name="Rosenkovitch"/> from the US and Belgium<ref name="Hartuv"/> and a French resident of Israel—were forced to join the Israeli group.<ref name="Epstein"/> According to Monique Epstein Khalepski, the French hostage among the five, the captors had singled them out for questioning and suspected them of hiding their Israeli identities.<ref name="Epstein">{{cite web|url=http://elpais.com/diario/1976/07/11/sociedad/205884021_850215.html|title=La aventura del secuestro de Entebbe, contada por una protagonista|work=El País|date=11 July 1976|accessdate=23 September 2014|language=spanish}}</ref> On the other hand, according to French hostage Michel Cojot-Goldberg, the captors failed to identify at least one Israeli among the passengers who was a military officer with dual citizenship using his non-Israeli passport and was later freed as part of the second release of non-Israeli hostages.<ref name=Goldberg>{{cite book|last1=Goldberg|first1=Michel|title=Namesake|date=1984|publisher=Corgi|page=122}}</ref> US citizen Janet Almog, Frenchwoman Jocelyne Monier (whose husband or boyfriend was Israeli)<ref name="New York Magazine">{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=A-QCAAAAMBAJ&pg=PA38&dq=%22jocelyne+monier%22&hl=de&sa=X&ei=F1QhVL_yHYKyPKP1gKAK&ved=0CCIQ6AEwAA#v=onepage&q=%22jocelyne%20monier%22&f=false|title=The Illustrated Story of the Great Israeli Rescue|author=Ross, Philip|work=New York Magazine|date=2 August 1976|accessdate=23 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hfj.stparchive.com/Archive/HFJ/HFJ09101976P06.php|title=Almogs Retell Hijack Tale|work=Heritage Florida Jewish News|date=10 September 1976|accessdate=23 September 2014}}</ref> and French-Israeli dual citizen Jean-Jacques Mimouni, whose name had not been called up during the reading of the original passport-based list, reportedly joined the Israeli hostage group by their own choice.<ref>{{cite web|last1=Eetta Prince-Gibson|first1=Eetta|title=Entebbe’s Forgotten Dead|url=http://www.tabletmag.com/jewish-news-and-politics/126190/entebbes-forgotten-dead?all=1|work=Tablet|date=7 March 2013|accessdate=23 September 2014}}</ref> === Releases of most non-Israeli hostages === On 30 June, the hijackers released 48 hostages picked from among the non-Israeli group – mainly elderly and sick passengers and mothers with children. 47 of them were flown to Paris, and one passenger was treated in hospital for a day. On 1 July, after the Israeli government had conveyed its agreement to negotiations, the hostage-takers extended their deadline to noon on 4 July and released another group of 100 non-Israeli captives who again were flown to Paris a few hours later. Among the 106 hostages staying behind with their captors at Entebbe airport were the 12 members of the Air France crew, about ten young French passengers, and the Israeli group of some 84 people.<ref name=MHS /><ref name="Hostages freed as israelis raid uganda airport" /><ref name="Entebbe's unsung hero." /><ref name="The Entebbe Rescue Mission">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Terrorism/entebbe.html|title=The Entebbe Rescue Mission|work=Israel Defense Forces|publisher=Jewish Virtual Library|accessdate=4 July 2009}}</ref> ==Operational planning== In the week before the raid, Israel tried a number of political avenues to obtain the release of the hostages. Many sources indicate that the [[Cabinet of Israel|Israeli cabinet]] was prepared to release Palestinian prisoners if a military solution seemed unlikely to succeed. A retired IDF officer, Baruch "Burka" Bar-Lev, had known Idi Amin for many years and was considered to have a strong personal relationship with him. At the request of the cabinet, he spoke with Amin on the phone many times, trying to gain the release of the hostages, without success.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914380,00.html "Vindication for the Israelis."] ''Time''. 26 July 1976.</ref><ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914382,00.html "War of Words over a Tense Border."] ''Time''. 26 July 1976.</ref> The Israeli government also approached the [[United States]] government to deliver a message to Egyptian president [[Anwar Sadat]], asking him to request Amin to release the hostages.<ref>{{cite web|url=https://foia.state.gov/searchapp/DOCUMENTS%5Ckissinger%5C0000C08F.pdf |title=Conversation between Henry Kissinger and Israeli Ambassador Simch Dinitz, 30 June 1976 |format=PDF |accessdate=24 July 2011}}</ref> At the 1 July deadline,<ref>Grimes, Paul. [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F00712F7355E1A738DDDA90B94DF405B868BF1D3 "Rescuing the Entebbe Hostages."] ''The New York Times''. Friday, 30 July 1976. (The Weekend, p. 51).</ref> the Israeli cabinet offered to negotiate with the hijackers to extend the deadline to 4 July. Amin also asked them to extend the deadline until that date. This meant he could take a diplomatic trip to [[Port Louis]], Mauritius, to officially hand over chairmanship of the [[Organisation of African Unity]] to [[Seewoosagur Ramgoolam]].<ref>Lipkin-Shakhak, Tali. [http://www.historama.com/online-resources/articles/israel/dan_shomron_on_1976_entebbe_raid.html "The Forgotten Hero of Entebbe"]. Historama. 16 June 2006.</ref> This extension of the hostage deadline proved crucial to providing Israeli forces enough time to get to [[Entebbe]].<ref name="General Dan Shomron" /> On 3 July, at 18:30, the Israeli cabinet approved a rescue mission,<ref>{{Cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60816FA38591B728DDDAD0894DF405B868BF1D3|title=Hostages Freed as Israelis Raid Uganda Airport |last=Terence|first=Smith | work=The New York Times | date=4 July 1976 | accessdate=20 May 2010}}</ref> presented by [[Aluf|Major General]] [[Yekutiel Adam|Yekutiel "Kuti" Adam]] and [[Dan Shomron|Brig. Gen. Dan Shomron]]. Shomron was appointed as the operation commander.<ref name=ediary>{{cite web|url=http://dover.idf.il/IDF/console/article_page.aspx?doc_id=23016&lang=english|title=Israel Defense Forces&nbsp;– Entebbe Diary}}</ref> ===Attempts at a diplomatic solution=== As the crisis unfolded, attempts were made to negotiate the release of the hostages. According to declassified diplomatic documents, the Egyptian government under Sadat tried to negotiate with both the PLO and the Ugandan government.<ref>{{cite web|url=http://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=172177&dt=2082&dl=1345 |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 6 July 1976 |accessdate=24 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://aad.archives.gov/aad/createpdf?rid=181803&dt=2082&dl=1345 |title=Herman Eilts (US Ambassador to Egypt) to Secretary of State, 9 July 1976 |accessdate=24 July 2011}}</ref> PLO chairman [[Yasser Arafat]] sent his political aide [[Hani al-Hassan]] to Uganda as a special envoy to negotiate with the hostage takers and with Amin.<ref name="Hartuv"/> However, the PFLP-EO hijackers refused to see him.<ref name=NouvelObs>{{cite journal|last1=Chabalier|first1=Hervé|title=Israël: le prix d'un exploit|journal=Le Nouvel Observateur|date=12 July 1976|page=25|url=http://referentiel.nouvelobs.com/archives_pdf/OBS0609_19760712/OBS0609_19760712_025.pdf|language=French}}</ref> ===Raid preparation=== When Israeli authorities failed to negotiate a political solution, they decided the only option was an attack to rescue the hostages. Lt. Col. [[Joshua Shani]], lead pilot of the operation, later said that the Israelis had initially conceived of a rescue plan that involved dropping naval commandos into [[Lake Victoria]]. The commandos would have ridden rubber boats to the airport located on the edge of the lake. They planned to kill the hijackers and after freeing the hostages, ask Amin for passage home. The Israelis abandoned this plan because they lacked the time necessary and also received word that Lake Victoria was infested with crocodiles.<ref>{{cite book |title=The Israel Defense Forces: A People's Army |last=Williams |first=Louis |year=2000 |publisher=iUniverse |isbn=9780595143535 |page=131 |url=https://books.google.com/books?id=gSsxPDuQy8YC&pg=PA131&lpg=PA131&dq=%22rubber+boats%22+Entebbe+%22Lake+Victoria%22&source=bl&ots=BdA0hBNs_o&sig=JkbU0-_FMzHrQ-p5IVXLN_mmrb0&hl=en&sa=X&ei=vl3cUNLvCcTC2QWaloCQBg&ved=0CEcQ6AEwAg#v=onepage&q=%22rubber%20boats%22%20Entebbe%20%22Lake%20Victoria%22&f=false |accessdate=27 December 2012}}</ref> ====Aircraft refuelling==== While planning the raid, the Israeli forces had to figure out how to refuel the [[Lockheed C-130 Hercules]] aircraft they intended to use while en route to Entebbe. The Israelis lacked the logistical capacity to [[Aerial refueling|aerially refuel]] four to six aircraft so far from Israeli airspace. While several [[East Africa|East African]] nations, including the logistically preferred choice Kenya, were sympathetic, none wished to incur the wrath of Amin or the Palestinians by allowing the Israelis to land their aircraft within their borders. The raid could not proceed without assistance from at least one East African government. The Jewish owner of the Block hotels chain in Kenya, along with other members of the Jewish and Israeli community in [[Nairobi]], may have used their political and economic influence to help persuade Kenya's President [[Jomo Kenyatta]] to help Israel. The Israeli government finally secured permission from Kenya for the IDF task force to cross Kenyan airspace and refuel at [[Jomo Kenyatta International Airport]].<ref>{{cite book |title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces |last=Dunstan |first=Simon |year=2011 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=9781448818686 |page=53 |url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&pg=PA53&dq=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&hl=en&sa=X&ei=VGrcUNlRxbvZBfvMgdAI&ved=0CDcQ6AEwAA#v=onepage&q=Entebbe%20%22Jomo%20Kenyatta%20airport%22&f=false |accessdate=27 December 2012}}</ref> Kenyan [[Ministry of Agriculture (Kenya)|Minister of Agriculture]] [[Bruce Mackenzie (British intelligence operative)|Bruce MacKenzie]] persuaded Kenyan President Kenyatta to permit Mossad to collect intelligence prior to the operation, and to allow the [[Israeli Air Force]] access to the Nairobi airport.<ref name="jpost1">{{cite news|last=Melman |first=Yossi |url=http://www.jpost.com/Diplomacy-and-Politics/Analysis-Israel-and-Kenya-blood-ties-326880 |title=A history of cooperation between Israel and Kenya |work=The Jerusalem Post |accessdate=26 September 2013}}</ref> In retaliation, Ugandan President Idi Amin ordered Ugandan agents to assassinate MacKenzie. He was killed on 24 May 1978 when a bomb attached to his aircraft exploded.<ref name="jpost1"/><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pAar3TpYOt4C&pg=PA171&dq=israel+kenya&hl=en&sa=X&ei=G45DUoO4FJPa4AO9noGgDg&ved=0CHkQ6AEwDA#v=onepage&q=israel%20kenya&f=false |author=Ephraim Kahana |title=Historical Dictionary of Israeli Intelligence |publisher= |year=2006 |accessdate=26 September 2013}}</ref><ref name="standardmedia1">{{cite news|url=http://www.standardmedia.co.ke/?articleID=2000042641&pageNo=1 |title=Ugandan agents killed former Cabinet minister, says dossier |publisher=Standard Digital News |accessdate=26 September 2013}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&pg=PA58&lpg=PA58&dq=bruce+mackenzie+May+24,+1978&source=bl&ots=gay4o2OJzA&sig=3xduzFuGBsBYYAHlklRMQgeZWNY&hl=en&sa=X&ei=pZRDUo6HCu7G4AObxYDQAg&ved=0CGQQ6AEwCQ#v=onepage&q=bruce%20mackenzie%20May%2024%2C%201978&f=false |title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces – Simon Dunstan |accessdate=26 September 2013}}</ref> Later, Mossad Chief Director [[Meir Amit]] had a forest planted in Israel in MacKenzie's name.<ref name="jpost1"/> ====Hostage intelligence==== Mossad built an accurate picture of the whereabouts of the hostages, the number of hijackers, and the involvement of Ugandan troops from the released hostages in Paris.<ref name="TimeMagazine">{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,914272,00.html|title=The Rescue: 'We Do the Impossible'.|date=12 July 1976|work=Time|accessdate=26 July 2009}}</ref> Additionally, Israeli firms were involved in building projects in Africa during the 1960s and 1970s and while preparing the raid the Israeli army consulted with [[Solel Boneh]], a large Israeli construction company that had built the terminal where the hostages were held.<ref>{{cite web|title=Wars and Operations: Operation Thunderball ("Entebbe")|url=http://www.iaf.org.il/4694-33040-he/IAF.aspx|publisher=[[Israel Air Force]](official website)|language=Hebrew}}</ref> While planning the military operation the IDF erected a partial replica of the airport terminal with the assistance of civilians who had helped build the original. Muki Betzer said in a later [[Associated Press]] interview that Mossad operatives extensively interviewed the hostages who had been released.<ref name="betzer">[http://www.usatoday.com/news/world/2006-07-04-palestinian-pressure_x.htm "Israel marks 30th anniversary of Entebbe."] Associated Press in ''USA Today''. 5 July 2006.</ref> He said that a French-Jewish passenger who had a military background and "a phenomenal memory" provided detailed information about the number of weapons carried by the hostage-takers.<ref name="betzer"/> After Betzer collected intelligence and planned for several days, four Israeli Air Force C-130 Hercules transport aircraft secretly flew to Entebbe Airport at midnight without being detected by Entebbe air traffic control. ===Task force=== The Israeli ground task force numbered approximately 100 personnel, and comprised the following:<ref name="ediary" /> ; The ground command and control element :This small group comprised the operation and overall ground commander, [[Dan Shomron|Brigadier General Dan Shomron]], the air force representative [[Ami Ayalon|Col. Ami Ayalon]] and the communications and support personnel. ; The assault element :A 29-man assault unit led by [[Yonatan Netanyahu|Lt. Col. Yonatan Netanyahu]], this force was composed entirely of commandos from [[Sayeret Matkal]], and was given the primary task of assaulting the old terminal and rescuing the hostages. Major Betser led one of the element's assault teams, and took command after Lt. Col. Netanyahu was killed. ; The securing element :# The [[Paratroopers Brigade|Paratroopers]] force led by [[Matan Vilnai|Col. Matan Vilnai]] – tasked with securing the civilian airport field, clearing and securing the runways, protection and fuelling of the Israeli aircraft in Entebbe. :# The [[Golani Brigade|Golani]] force led by [[Uri Sagi|Col. Uri Sagi]] – tasked with securing the C-130 Hercules aircraft for the hostages' evacuation, getting it as close as possible to the terminal and boarding the hostages; also as general reserves. :# The [[Sayeret Matkal]] force led by [[Shaul Mofaz|Major Shaul Mofaz]] – tasked with clearing the military airstrip, destroying the squadron of MiG fighter jets on the ground, to prevent any possible interceptions by the [[Uganda People's Defence Force|Ugandan Air Force]]; and holding off hostile [[ground forces]] from the city of Entebbe. ==Raid== [[Image:Entebbe Aerial.jpg|thumb|Aerial photo of the city of [[Entebbe]] and the [[Entebbe International Airport]] at sunset]] ===Attack route=== Taking off from [[Sharm el-Sheikh]],<ref>"Operation Entebbe," The Knesset, https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/entebbi_eng.htm</ref> the task force flew along the international flight path over the [[Red Sea]], mostly flying at a height of no more than 30&nbsp;m (100&nbsp;ft) to avoid radar detection by Egyptian, Sudanese, and Saudi Arabian forces. Near the south outlet of the Red Sea the C-130s turned south and passed south of [[Djibouti]]. From there, they went to a point northeast of Nairobi, Kenya, likely across Somalia and the [[Ogaden]] area of Ethiopia. They turned west, passing through the [[East African Rift|African Rift Valley]] and over Lake Victoria.<ref name="Ninety Minutes at Entebbe">{{Cite book|last=Stevenson|first=William|title=Ninety Minutes at Entebbe|publisher=Bantam Books|location=New York|year=1976|page=100|isbn=0-553-10482-9}}</ref> Two [[Boeing 707]] jets followed the cargo planes. The first Boeing contained medical facilities and landed at [[Jomo Kenyatta International Airport]] in Nairobi, Kenya. The commander of the operation, General Yekutiel Adam, was on board the second Boeing, which circled over Entebbe Airport during the raid.<ref name="ediary" /> The Israeli forces landed at Entebbe on July 3, at 23:00 [[Israel Standard Time|IST]], with their [[cargo bay]] doors already open. A black [[Mercedes-Benz 600|Mercedes]] car that looked like President Idi Amin's vehicle and [[Land Rover]]s that usually accompanied Amin's Mercedes were brought along. The Israelis hoped they could use them to bypass security checkpoints. When the C-130s landed, Israeli assault team members drove the vehicles to the terminal building in the same fashion as Amin.<ref name="Back to Entebbe" /><ref name="Larry Domnitch">{{cite web|url=http://www.jewishpress.com/pageroute.do/39910/ |title=Remembering Entebbe,Larry Domnitch |date=1 July 2009 |publisher=The Jewish Press |accessdate=4 July 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/20110323123727/http://www.jewishpress.com:80/pageroute.do/39910 |archivedate=23 March 2011 }}</ref> As they approached the terminal, two Ugandan sentries, aware that Idi Amin had recently purchased a white Mercedes, ordered the vehicles to stop.<ref>{{cite web |url=http://www.jpost.com/LandedPages/PrintArticle.aspx?id=30529 |title=A historic hostage-taking revisited |author=David E. Kaplan |date=27 December 2012 |work=The Jerusalem Post |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE8gjLd2 |deadurl=no}}</ref> The commandos shot the sentries using silenced pistols, but did not kill them.<ref name="Back to Entebbe" /> As they pulled away, however, an Israeli commando in one of the following Land Rovers killed them with an unsuppressed rifle.<ref name="Back to Entebbe" /> Fearing the hijackers would be alerted prematurely, the assault team quickly approached the terminal.<ref name="Larry Domnitch" /> ===Hostage rescue=== [[Image:Entebbe Airport DF-ST-99-05538.jpg|thumb|left|A [[Lockheed C-130 Hercules|C-130 Hercules]] in front of the old terminal in 1994. Bullet holes from the 1976 raid are still visible.]] The Israelis sprang from their vehicles and burst towards the terminal. The hostages were in the main hall of the airport building, directly adjacent to the runway. Entering the terminal, the commandos shouted through a megaphone, "Stay down! Stay down! We are Israeli soldiers," in both [[Hebrew language|Hebrew]] and English. Jean-Jacques Maimoni, a 19-year-old French immigrant to Israel, stood up and was killed when Israeli company commander Muki Betzer and another soldier mistook him for a hijacker and fired at him.<ref name="Entebbe's unsung hero." /> Another hostage, Pasco Cohen, 52, the manager of an Israeli medical insurance fund, was also fatally wounded by gunfire from the commandos.<ref name="Entebbe's unsung hero." /><ref>{{cite web|url=http://www.jerusalemdiaries.com/article/6 |title=Remembering Entebbe |publisher=Jerusalem Diaries |date=3 July 2001 |accessdate=27 December 2012}}</ref> In addition, a third hostage, 56-year-old Ida Borochovitch, a Russian Jew who had [[Aliyah|emigrated to Israel]], was killed in the crossfire.<ref name="Entebbe's unsung hero." /> According to hostage Ilan Hartuv, [[Wilfried Böse]] was the only hijacker who, after the operation began, entered the hall housing the hostages. At first he pointed his [[AK-47|Kalashnikov]] rifle at hostages, but "immediately came to his senses" and ordered them to find shelter in the restroom, before being killed by the commandos. According to Hartuv, Böse fired only at Israeli soldiers and not at hostages.<ref name="Hartuv">{{cite web |url=http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/setting-the-record-straight-entebbe-was-not-auschwitz-1.372131 |title=Setting the record straight: Entebbe was not Auschwitz |author=Yossi Melman |date=8 July 2011 |work=Haaretz |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE5G4iCG |deadurl=no}}</ref> At one point, an Israeli commando called out in Hebrew, "Where are the rest of them?" referring to the hijackers.<ref>{{cite book |title=Warrior Elite: 31 Heroic Special-Ops Missions from the Raid on Son Tay to the Killing of Osama Bin Laden |last=Cawthorne |first=Nigel |year=2011 |publisher=Ulysses Press |isbn=9781569759301 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=gjfEFu-ekXkC&pg=PA57&dq=%22Where+are+the+rest+of+them?%22+entebbe&hl=en&sa=X&ei=q2fcULuYJqb22AX_hIAQ&ved=0CDsQ6AEwAQ#v=onepage&q=%22Where%20are%20the%20rest%20of%20them%3F%22%20entebbe&f=false |accessdate=27 December 2012}}</ref> The hostages pointed to a connecting door of the airport's main hall, into which the commandos threw several [[hand grenade]]s. Then, they entered the room and shot dead the three remaining hijackers, ending the assault.<ref name="General Dan Shomron">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3440122.ece|title=General Dan Shomron—Times Online Obituary|date=27 February 2008|work=The Times|accessdate=4 July 2009 | location=London|first=Fiona|last=Hamilton}}</ref> Meanwhile, the other three C-130 Hercules aeroplanes had landed and unloaded [[armoured personnel carrier]]s to provide defence during the anticipated hour of refuelling. The Israelis then destroyed Ugandan [[MiG]] fighter planes to prevent them from pursuing, and conducted a sweep of the airfield for intelligence-gathering.<ref name="General Dan Shomron" /> ===Departure=== [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Rescued Air France Passengers.jpg|thumb|Rescued passengers welcomed at Ben Gurion Airport]] After the raid, the Israeli assault team returned to their aircraft and began loading the hostages. Ugandan soldiers shot at them in the process. The Israeli commandos returned fire with their [[Assault rifles|AK47]]s, inflicting casualties on the Ugandans. During this brief but intense firefight, Ugandan soldiers fired from the [[Control tower|Airport control tower]]. At least five commandos were wounded. Israeli commandos fired light machine guns and a [[rocket-propelled grenade]] back at the control tower, [[Suppression fire|suppressing the Ugandans' fire]]. The Israelis finished evacuating the hostages, loaded Netanyahu's body into one of the planes, and left the airport.<ref>{{cite book |title=Entebbe: The Most Daring Raid of Israel's Special Forces |last=Dunstan |first=Simon |year=2011 |publisher=Rosen Publishing Group |isbn=9781448818686 |pages=51–53 |url=https://books.google.com/books?id=KrL9bHLpOq4C&pg=PA53&dq=Entebbe+%22Jomo+Kenyatta+airport%22&hl=en&sa=X&ei=VGrcUNlRxbvZBfvMgdAI&ved=0CDcQ6AEwAA#v=onepage&q=Entebbe%20%22Jomo%20Kenyatta%20airport%22&f=false |accessdate=27 December 2012}}</ref> The entire operation lasted 53&nbsp;minutes—of which the assault lasted only 30&nbsp;minutes. All seven hijackers present, and between 33 and 45 Ugandan soldiers were killed.<ref name="General Dan Shomron" />{{Request quotation|date=July 2011}} Thirty (some say 11<ref name="britannica.com"/><ref name="news.bbc.co.uk"/>) Soviet-built [[Mikoyan-Gurevich MiG-17|MiG-17s]] and [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21]] fighter planes of the Ugandan Air Force were destroyed on the ground at Entebbe Airport.<ref name="Brzoska, Michael 1994 p. 203"/><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm |title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages |publisher=BBC News |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE5fOqfK |deadurl=no |date=4 July 1976}}</ref> Out of the 106 hostages, three were killed, one was left in Uganda, and approximately 10 were wounded. The 102 rescued hostages were flown to Israel via Nairobi, Kenya, shortly after the raid.<ref name="The Knesset at Sixty" /> ===Ugandan reaction=== [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Dora Bloch's Family Pays Last Respects.jpg|thumb|upright|Members of family pay last respects to Dora Bloch, 75, after she was murdered by officers of the Ugandan army]] Dora Bloch, a 75-year-old Israeli who also held British citizenship, had been released by the hijackers due to illness and taken to [[Mulago Hospital]] in [[Kampala]]. After the raid she was killed by officers of the Ugandan army, as were some of her doctors and nurses, apparently for trying to intervene.<ref name="Entebbe's unsung hero." />{{#tag:ref|Now confidential cabinet papers released under the Freedom of Information Act show that the British High Commission in Kampala received a report from a Ugandan civilian that Mrs Bloch had been shot and her body dumped in the boot of a car which had Ugandan intelligence services number plates.<ref name="Idi Amin's hijack victim"/>|group="nb"|name="highcommission"}}<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html | location=London | work=The Independent | first=Robert | last=Verkaik | title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim | date=13 February 2007}}</ref> In April 1987, [[Henry Kyemba]], Uganda's [[Attorney general]] and [[Justice ministry|Minister of Justice]] at the time, told the [[Uganda Human Rights Commission]] that Bloch had been dragged from her hospital bed and killed by two army officers on Amin's orders.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/7/newsid_2496000/2496095.stm |title=1976: British grandmother missing in Uganda |publisher=BBC News |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE3a6Kse |deadurl=no |date=7 July 1976}}</ref> Bloch was shot and her body dumped in the trunk of a car that had Ugandan intelligence services number plates. Her remains were recovered near a sugar plantation 20&nbsp;miles (32&nbsp;km) east of Kampala in 1979,<ref name=autogenerated3>[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40B11FD3E5D12728DDDAD0894DE405B898BF1D3 "Body of Amin Victim Is Flown Back to Israel"]. [[The New York Times]]. 4 June 1979, Monday, p. A3.</ref> after the [[Uganda-Tanzania War|Ugandan–Tanzanian War]] ended Amin's rule.<ref name="Idi Amin's hijack victim">{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/crime/revealed-the-fate-of-idi-amins-hijack-victim-436181.html|title=Revealed: the fate of Idi Amin's hijack victim—Crime, UK—The Independent|last=Verkaik|first=Robert|date=13 February 2007|work=The Independent|accessdate=4 July 2009 | location=London}}</ref> Amin also ordered the killing of hundreds of Kenyans living in Uganda in retaliation for Kenya's assistance to Israel in the raid.<ref name="BBCOn">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm|title=1976: Israelis rescue Entebbe hostages|date=4 July 2008|publisher=BBC&nbsp;– On this day|accessdate=26 July 2009}}</ref> ==Aftermath== The [[United Nations Security Council]] convened on July 9, 1976, to consider a complaint from the Chairman of the [[Organization of African Unity]] charging Israel with an "act of aggression."<ref name=SC1939/> The Council allowed Israel's ambassador to the United Nations, [[Chaim Herzog]], and Uganda's foreign minister, [[Juma Oris|Juma Oris Abdalla]], to participate without voting rights.<ref name=SC1939/> UN Secretary General [[Kurt Waldheim]] told the Security Council that the raid was "a serious violation of the sovereignty of a Member State of the United Nations" though he was "fully aware that this is not the only element involved...when the world community is now required to deal with unprecedented problems arising from international terrorism."<ref name=SC1939>Security Council, Official Records, 1939th meeting, 9 July 1976, S/PV.1939.</ref> Abdalla, the representative of Uganda, alleged that the affair was close to a peaceful resolution when Israel intervened while Herzog, the representative of Israel, accused Uganda of direct complicity in the hijacking.<ref name=SC1939/> The USA and UK sponsored a resolution which condemned hijacking and similar acts, deplored the loss of life arising from the hijacking (without condemning either Israel or Uganda), reaffirmed the need to respect the sovereignty and territorial integrity of all States, and called on the international community to enhance the safety of civl aviation.<ref>Security Council . United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and United States of America: draft resolution. Document S/12138, 12 July 1976.</ref> However the resolution failed to receive the required number of affirmative votes due to 2 abstentions and 7 absences.<ref name=SC1943>Security Council, Official Records, 1943th meeting, 14 July 1976, S/PV.1943, p18.</ref> A second resolution sponsored by Benin, Libya and Tanzania, that condemned Israel, was not put to the vote.<ref name=SC1943/><ref>Security Council. Benin, Libyan Arab Republic and United Republic of Tanzania: draft resolution. Document S/12139, 12 July 1976.</ref> Western nations spoke in support of the raid. West Germany called the raid "an act of self-defence." Switzerland and France praised the operation. Representatives of the United Kingdom and United States offered significant praise, calling the Entebbe raid "an impossible operation." Some in the United States noted that the hostages were freed on 4 July 1976, 200 years after the signing of the US declaration of independence.<ref>{{Cite news| url=http://news.bbc.co.uk/player/nol/newsid_7340000/newsid_7349900/7349983.stm?bw=nb&mp=wm&news=1&ms3=6&ms_javascript=true&bbcws=2 | title=Age of Terror: Episode one | date=16 April 2008 | publisher=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-3525616,00.html |title=עכשיו, במבצע – תרבות ובידור |publisher=Ynet |date=20 June 1995 |accessdate=24 July 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mota.co.il/antebe.htm |title=מבצע אנטבה |publisher=Mota.co.il |accessdate=24 July 2011}}</ref> In private conversation with Israeli Ambassador Dinitz, [[Henry Kissinger]] sounded criticism for Israeli use of US equipment during the operation, but that criticism was not made public.<ref>{{cite web|url=http://foia.state.gov/documents/Kissinger/0000BE67.pdf |title=Conversation between Kissinger and Dinitz, 5 July 1976 |format=PDF |accessdate=24 July 2011}}</ref> In mid-July 1976, the supercarrier {{USS|Ranger|CV-61}} embarked, and her escorts entered the Indian Ocean and operated off the Kenyan coast in response to a threat of military action by forces from Uganda.<ref>http://ussranger.org/home/ranger-history| USS Ranger Bicentennial Cruise Book</ref> [[Michel Bacos|Captain Bacos]] was awarded the [[Legion of Honour]], and the other crew members were awarded the [[National Order of Merit (France)|French Order of Merit]].<ref name="flight">"Entebbe Postscript", Flight International, 17 July 1976, p. 122. Retrieved from [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1976/1976%20-%201254.html Flightglobal Archive]</ref><ref>Air et cosmos, Issues 618–634, Impr. Reaumur., 1976, p.48 (in French)</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.thejc.com/lifestyle/interviews/68894/michel-bacos-air-france-hero-entebbe | title=Michel Bacos: the Air France hero of Entebbe | date=15 June 2012| publisher=The Jewish Chronicle}}</ref><ref>{{cite news | title = Je dois ma vie à Tsahal | newspaper = Hamodia| date = 11 June 2011| url = http://www.hamodia.fr/article.php?id=2257 | language = French}}</ref> The Norfolk hotel in Nairobi, owned by a prominent member of the local Jewish community, was bombed on 31 December 1980. The bomb flattened the hotel, killing 20 people,{{Citation needed|date=January 2016}} of several nationalities, and wounding 87 more. It was believed to be an act of revenge by pro-Palestinian militants for Kenya's supporting role in Operation Entebbe.<ref>{{cite web|last1=Kiruga|first1=Morris|title=20 killed in bomb attack on Norfolk|url=http://mobile.nation.co.ke/lifestyle/-/1950774/1993444/-/format/xhtml/-/91mmanz/-/index.html|website=Daily Nation|accessdate=23 September 2014|date=15 September 2013}}</ref><ref>http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/kenya/10325230/Nairobi-assault-Kenyan-terrorist-attacks-since-1980.html</ref><ref>{{cite web |url=http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/1741/final%20report.pdf?sequence=1 |title=War on terror or war on human rights? Implications of the "war on terror" for human rights in Kenya. |first=Patrick Mutahi |last=Wahome |accessdate=8 November 2012}}</ref> In the ensuing years, Betser and the Netanyahu brothers—[[Iddo Netanyahu|Iddo]] and [[Benjamin Netanyahu|Benjamin]], all [[Sayeret Matkal]] veterans—argued in increasingly public forums about who was to blame for the unexpected early firefight that caused Yonatan's death and partial loss of tactical surprise.<ref>Sharon Roffe-Ofir [http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3270234,00.html "Entebbe's open wound"] ''Ynet'', 7 February 2006</ref><ref>Josh Hamerman [http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3384084,00.html "Battling against 'the falsification of history'"] ''Ynet News'', 4 February 2007</ref> As a result of the operation, the United States military developed rescue teams modelled on the Entebbe rescue.<ref>Dershowitz, Alan M. ''Preemption: A Knife that Cuts both Ways'', W. W. Norton (2006) p. 91</ref> One notable attempt to imitate it was [[Operation Eagle Claw]], a failed rescue of 53 American embassy personnel held hostage in Tehran during the [[Iran hostage crisis]].<ref>Houghton, David Patrick. ''U.S. Foreign Policy and the Iran Hostage Crisis'', Cambridge Univ. Press (2001) pp. 86–87</ref><ref>{{cite book |last=Nalty |first= Bernard C. |title= Winged Shield, Winged Sword 1950–1997: A History of the United States Air Force |publisher= University Press of the Pacific |date=November 2003 |isbn=1-4102-0902-4}}</ref> In a letter dated July 13, 1976, the Supreme Commander's Staff of the [[Imperial Iranian Armed Forces]] praised the Israeli commandos for the mission and extended condolences for "the loss and martyrdom" of Netanyahu.<ref>[http://www.timesofisrael.com/iran-after-entebbe-called-yoni-netanyahu-a-martyr/ In 1976 letter, Iran hailed Entebbe rescue, mourned death of Yoni Netanyahu]</ref> ==Commemorations== In August 2012, Uganda and Israel commemorated the raid at a sombre ceremony at the base of a tower at the Old Entebbe Airport, where Yonatan Netanyahu was killed. Uganda and Israel renewed their commitment in the fight against terrorism and to work towards humanity. In addition, wreaths were laid, a moment of silence was held, speeches were given, and a poem was recited. The flags of Uganda and Israel waved side by side, demonstrating the two countries' strong bilateral relations, next to a plaque with a history of the raid. The ceremony was attended by Ugandan State Minister for Animal Industry [[Bright Rwamirama]] and the deputy [[Foreign Affairs Minister of Israel]] [[Daniel Ayalon]], who laid wreaths at the site.<ref name="Uganda Israel 2012">{{cite web | url=http://www.newvision.co.ug/news/634093-Uganda--Israel-honor-1976-Entebbe-raid.html | title=Uganda, Israel honor 1976 Entebbe raid | publisher=New Vision | date=14 August 2012 | accessdate=14 August 2012 | author=Candia, Steven}}</ref> ==Dramatisations and documentaries== ===Documentaries=== * ''Operation Thunderbolt: Entebbe,'' a documentary about the hijacking and subsequent rescue mission.<ref>McFadden, Robert. [http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60A15F63F551B7493C4AB178CD85F428785F9 "6 Film Studios Vie Over Entebbe Raid."] ''The New York Times''. 26 July 1976.</ref> * ''[[Cohen on the Bridge]]'' (2010), a documentary by director Andrew Wainrib, who gained access to the surviving commandos and hostages. * ''[[Live or Die in Entebbe]]'' (2012) by director Eyal Boers follows Yonatan Khayat's journey to uncover the circumstances of his uncle Jean-Jacques Maimoni's death in the raid.<ref>http://www.imdb.com/title/tt2545510/</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk |title=Operation Entebbe – 'Live or Die in Entebbe' Trailer |publisher=YouTube |date=3 December 2012 |accessdate=9 January 2013}}</ref> * "Assault on Entebbe", an episode of the [[National Geographic Channel]] documentary ''[[Situation Critical]]'' * ''[[Rise and Fall of Idi Amin]]'' (1980) * ''Operation Thunderbolt'', the fifth episode in the 2012 [[Military Channel]] documentary series ''Black Ops''<ref>[http://www.amazon.com/Operation-Thunderbolt/dp/B00A6LH9GQ Black OPS Season 1, Ep. 5 "Operation Thunderbolt"]</ref> * Rescue at Entebbe, Episode 12 of 2005 documentary series ''Against All Odds: Israel Survives'' by Michael Greenspan. ===Dramatizations=== * ''[[Victory at Entebbe]]'' (1976): with [[Anthony Hopkins]], [[Burt Lancaster]], [[Elizabeth Taylor]] and [[Richard Dreyfuss]], Director: [[Marvin J. Chomsky]]. * ''[[Raid on Entebbe (film)|Raid on Entebbe]]'' (1977): with [[Peter Finch]], [[Horst Buchholz]], [[Charles Bronson]], [[John Saxon (actor)|John Saxon]], [[Yaphet Kotto]], and [[James Woods]], Director: [[Irvin Kershner]], Producer: [[Edgar J. Scherick]]. * ''Mivtsa Yonatan'' (English title: ''[[Operation Thunderbolt (film)|Operation Thunderbolt]]'') (1977): Israeli [[Yehoram Gaon]] played Col. Netanyahu, Austrian [[Sybil Danning]] and German [[Klaus Kinski]] played the hijackers. Director: [[Menahem Golan]]. * ''[[The Last King of Scotland (film)|The Last King of Scotland]]'' (2006): The raid occurs as one episode in a longer story about Idi Amin ===Films inspired by Operation Entebbe=== * ''[[The Delta Force (film)|The Delta Force]]'' (1986) which featured a hostage rescue operation inspired by Operation Entebbe<ref>{{cite web |url=http://www.nationalreview.com/corner/271208/entebbe-raid-35-years-later-asaf-romirowsky# |title= The Entebbe Raid, 35 Years Later |author= Asaf Romirowsky |date=6 July 2011 |work=The National Review |accessdate=27 December 2012 |archivedate=27 December 2012 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6DE7U9A58 |deadurl=no}}</ref> * [[Zameen (2003 film)|Zameen]] (2003) is a Bollywood movie named starring Ajay Devgun and Abhishekh Bachchan who draw a plan to rescue hostages of an Indian airliner hijacked by Pakistani militants on the basis of Operation Entebbe. ===Other media=== * ''[[Operation Thunderbolt (video game)|Operation Thunderbolt]],'' a 1988 [[arcade game]] * ''[[To Pay the Price]]'', a 2009 play by [[Peter-Adrian Cohen]] based in part on Yonatan Netanyahu's letters.<ref name="theatreor.com">{{cite web|url=http://www.theatreor.com/|title=theatreor.com presents A WORLD PREMIERE from an Israeli Perspective |last=Cohen|first=Peter-Adrian|accessdate=5 July 2009}}</ref> The play, produced by [[North Carolina]]'s Theatre Or opened off-off Broadway in New York in June 2009 during the ''Festival of Jewish Theater and Ideas.''<ref>{{cite web|url=http://broadwayworld.com/article/Untitled_Theater_Co_61s_Fest_Of_Jewish_Theater_Ideas_Runs_520614_In_NYC_20090520|title=Untitled Theater Co #61's Fest of Jewish Theater & Ideas Runs|date=20 May 2009|accessdate=5 July 2009}}</ref> *''[[Follow Me: The Yoni Netanyahu Story]]'' (2011), a book recounting the life of the raid's senior commando Yonatan Netanyahu. ==Gallery== <gallery> Image:Entebbe-international-airport-2009-001.jpg|The old terminal building as it appeared in 2009. Image:Entebbe-international-airport-2009-002.jpg|The old terminal building as seen from the front. Image:Entebbe-international-airport-2009-003.jpg|Close up of the control tower. Image:Entebbe-international-airport-2009-004.jpg|Wall plaque on display at the old terminal building. Image:Entebbe-international-airport-2009-005.jpg|The old terminal building of the Entebbe International Airport as seen from the air. </gallery> ==See also== {{Portal|Uganda|France|Israel|Aviation}} *[[Aspen Movie Map]] – a project whose funding came about because of Operation Entebbe. *[[Israeli casualties of war]] *[[Military Intelligence Directorate (Israel)]] (Aman) – Israel's military intelligence agency *[[List of hostage crises]] *[[Lufthansa Flight 181]] – a similar event the following year, involving a German airliner. *[[Operation Mikado]] – a proposed SAS operation during the [[Falklands War]] inspired by Operation Entebbe *[[Sayeret]] – Israeli Special Forces Units ==Notes== {{Reflist|group=nb}} ==References== {{Reflist|30em}} ==Further reading== {{Refbegin|30em}} *{{Cite book| last=Avner | first=Yehuda | authorlink= Yehuda Avner | title=The Prime Ministers: An Intimate Narrative of Israeli Leadership | year=2010 | publisher=The Toby Press | isbn= 978-1-59264-278-6 | chapter= 26, ''Entebbe: Flight 139'' | pages=303–318}} *{{Cite book| last=Blumenau | first=Bernhard | title=The United Nations and Terrorism. Germany, Multilateralism, and Antiterrorism Efforts in the 1970s | year=2014 | publisher=Palgrave Macmillan | isbn= 978-1-137-39196-4 | chapter= 2, '''The German silence’: the Entebbe hijacking of 1976'' | pages=59–73}} *{{Cite book| last=Betser | first=Muki |author2=Robert Rosenberg| title=Secret Soldier | year=1996 | publisher=Simon & Schuster | location=Sydney | isbn=0-671-85233-7 | pages=}} *{{Cite book| last=Dunstan | first=Simon| title=Israel's Lighting Strike, The raid on Entebbe 1976 | year=2009 | publisher=[[Osprey Publishing]]; Osprey Raid Series No. 2 | location= | isbn=978-1-84603-397-1 | pages=}} *{{Cite book| last=Hastings | first=Max | authorlink=Max Hastings | title=Yoni: Hero of Entebbe | publisher=Doubleday | location= | isbn=0-385-27127-1 | pages=}} *{{Cite book| last=Netanyahu | first=Iddo | authorlink=Iddo Netanyahu | title=Yoni's Last Battle: The Rescue at Entebbe, 1976 | publisher=Gefen Books | location= | isbn=965-229-283-4 | pages=}} *{{Cite book| author=Netanyahu, Ido; Netanyahu, ʻIdo; Netanyahu, Iddo; Hazony, Yoram | authorlink= | title=Entebbe: the Jonathan Netanyahu story: a defining moment in the war on terrorism | year=2003 | publisher=Balfour Books | location=Green Forest, AR | isbn=0-89221-553-4 | pages=}} *{{Cite book| author=Netanyahu, Jonathan; Netanyahu, Binyamin; Netanyahu, Ido; Wouk, Herman | authorlink= | title=Self-Portrait of a Hero: From the Letters of Jonathan Netanyahu, 1963–1976 | publisher=Warner Books Inc | location= | isbn=0-446-67461-3 | pages=}} *{{Cite book| last=Netanyahu | first=Jonathan | authorlink=Jonathan Netanyahu | title=The Letters of Jonathan Netanyahu : The Commander of the Entebbe Rescue Operation | publisher=Gefen Publishing House, Ltd | location= | isbn=965-229-267-2 | pages=}} *{{Cite book| last=Stevenson | first=William | authorlink=William Stevenson (Canadian writer) | title=90 Minutes at Entebbe | year=1976 | publisher=Bantam Books | location=New York | isbn=0-553-10482-9 | pages=}} {{Refend}} ==External links== {{commons category|Operation Thunderbolt}} *[https://www.youtube.com/watch?v=csab-m6QuZk Live or Die in Entebbe] Trailer *{{YouTube|p4Bou72k2fY&NR=1|Operation Thunderbolt}}, video by National Geographic, 4 min. *{{YouTube|Z1ct-meb6U0|Raid on Entebbe}} video and digitised re-enactment, 9 min. *{{YouTube|ffRQ6e29Dw0|Operation Thunderbolt – part 1}} video documentary – detailed, 9 min. {{YouTube|DJU1VsgI_-I|part 2}} 10 min. *{{YouTube|lemwyO054OI|The Greatest Hostage Rescue in History : Documentary on The Entebbe Raid .}} documentary – detailed, 44 min. *[http://www.strategyandtacticspress.com/library-files/ST232-Web.pdf Entebbe: Turning Point of Terrorism] in Strategy and Tactics, No. 232, January/February 2006. *[http://www.isayeret.com/ isayeret.com] – The Israeli Special Forces Database *[http://newssearch.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/4/newsid_2786000/2786967.stm BBC Article and Videos – 4 July 1976: Israelis rescue Entebbe hostages (BBC)] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/5101412.stm BBC: 30th anniversary of the raid on Entebbe] *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/age_of_terror/7303356.stm BBC Age of Terror – Episode 1: Terror International] *[http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3980051,00.html Operation Entebbe protocols] [[Ynetnews]] 5 November 2010. transcripts of Israeli Cabinet discussions {{Aviation accidents and incidents in 1976}} {{Terrorist attacks against Israelis in the 1970s}} {{Palestinian militancy attacks in the 1970s}} {{Air France}} {{Use dmy dates|date=July 2014}} {{coord|0|02|42.8784|N|32|27|13.1616|E|source:itwiki_type:event|display=title}} {{DEFAULTSORT:Entebbe}} [[Category:Operation Entebbe| ]] [[Category:1976 in Uganda]] [[Category:Air France accidents and incidents]] [[Category:Airborne operations]] [[Category:Aircraft hijackings]] [[Category:Arab–Israeli conflict]] [[Category:Aviation accidents and incidents in 1976]] [[Category:Aviation accidents and incidents in Uganda]] [[Category:Aviation accidents and incidents involving state leaders]] [[Category:Conflicts in 1976]] [[Category:Counter-terrorism]] [[Category:Idi Amin]] [[Category:Israel Defense Forces]] [[Category:Counter-terrorism in Israel]] [[Category:Israeli–Palestinian conflict]] [[Category:Military raids]] [[Category:Mossad operations]] [[Category:Operations involving Israeli special forces]] [[Category:Palestinian terrorist incidents in Europe]] [[Category:Revolutionary Cells (RZ)]] [[Category:Terrorist attacks attributed to Palestinian militant groups]] [[Category:Hostage rescue operations]] --> ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:യുദ്ധങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:1976]] [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] [[വർഗ്ഗം:ബന്ധികളാക്കൽ]] [[വർഗ്ഗം:വിമാന റാഞ്ചലുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൊസാദ്]] n30czep529rs4mevlnev4amgptl2gd8 0 321975 4648074 4613725 2026-07-16T17:01:57Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648074 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22694623 |title=''Sterna hirundo'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | image = Common tern with fish.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Tern|Sternidae ]] | genus = '' [[Sterna]] '' | species = '''''S. hirundo''''' | binomial = ''Sterna hirundo'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = CommonTernmap.png | range_map_alt =Map showing the breeding range of ''Sterna hirundo'' (most of temperate northern hemisphere), and wintering areas (coasts in tropics and southern hemisphere). | range_map_width = | range_map_caption = <div style="text-align:left; "><big>{{Legend2|#FFFF00| Breeding range|border=1px solid #aaa}}<br/> {{Legend2|#0EBEFF| Wintering range|border=1px solid #aaa}}</big></div>(ranges are approximate) | synonyms = ''Sterna fluviatilis'' <small>Naumann, 1839</small> }} [[File:Common Tern VS Common Crow by Irvin Calicut IRV09852.jpg|thumb|a common crow chased by common tern]] [[സ്റ്റേർനിഡെ]] കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[കടൽപ്പക്ഷികൾ|കടൽപ്പക്ഷിയാണ്]] '''ചോരക്കാലി ആള'''. ചോരക്കാലി ആളയ്ക്ക് ഇംഗ്ലിഷിൽ '''common tern'''<ref name = gill>{{cite web| author = Gill, F; Donsker D (eds)| title= IOC World Bird Names (v 2.11)|url=http://www.worldbirdnames.org/n-shorebirds.html | publisher= International Ornithologists' Union| accessdate = 15 May 2014 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131205171302/http://www.worldbirdnames.org/n-shorebirds.html | archivedate=5 December 2013}}</ref> എന്നു പേരുണ്ട്. ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Sterna hirundo''എന്നാണ്. [[ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ|ദേശാടന പക്ഷിയാ]]ണ്. == രൂപ വിവരണം == [[File:Sterna hirundo in Finland.jpg|thumb|ഫിൻലാന്റ്]] [[File:Sterna hirundo -Nantucket National Wildlife Refuge, Massachusetts, USA -head-8.jpg|thumb|പ്രജനന കാല രൂപത്തിൽ]] 31-35 സെ.മീ നീളം, 77-98 സെ.മീ. ചിറകു വിരിപ്പ്, 110-141 ഗ്രാം തൂക്കം. 6-9 സെ.മീ നീളമുള്ള ഫോർക്കുപോലുള്ള വാൽ.<ref name=hume21>Hume (1993) pp. 21–29.</ref> പൂവനും പിടയും ഒരേപൊലെയാണ്. പ്രജനന സമയമല്ലാത്തപ്പോൾ നെറ്റിയും അടിവശവും വെള്ള നിറം. കൊക്ക് കറുപ്പ്. ചിലപ്പോൾ കൊക്കിന്റെ കടവശം ചുവപ്പ് ആയിരിക്കും. കാൽ കടും ചുവപ്പൊ കറുപ്പൊ ആയിരിക്കും. ==വിതരണം== ഇവ തണുപ്പുകാലത്ത് ഉഷ്ണ മേഖലാ പ്രദേശങ്ങളിലും അതിനടുത്ത പ്രദേശങ്ങളിലും ദേശാടനം നടത്തുന്നു. ==പ്രജനനം== പ്രജനനം നടത്തുന്ന കാലത്ത് ചാര അടിവശം, കറുത്ത ഉച്ചി, ഓറഞ്ചു- ചുവപ്പ് കാലുകൾ, കനം കുറഞ്ഞ കൂർത്ത കൊക്കുകൾ.ഇവ വെള്ളത്തിനടുത്ത് അധികം ചെടികൾ ഇല്ലാത്തിടത്ത്, നിരപ്പായ സ്ഥലത്ത്കൂട് വെയ്ക്കുന്നു. വെള്ളത്തി പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ചങ്ങാറ്റം പോലുള്ളതിലൊ നിലത്തൊ കൂട് കെട്ടാറുണ്ട്. പരിസരത്ത് കിട്ടാവുന്ന എല്ലാ വസ്ത്തുക്കളും കൂടിന് ഉപയോഗിക്കും. 3 മുട്ടകളിടും.. ഇണകൾ ചേർന്നാണ് അടയിരിക്കുന്നത്. മുട്ടകൾ 21-22ദിവസം കൊണ്ട് മുട്ട വിരിയും. 22-28 ദിവസംകൊണ്ട് കുട്ടികൾ പറക്കും. ==ഭക്ഷണം== വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി കടലിലേയൊ ശുദ്ധ ജലത്തിലേയൊ മത്സ്യങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. ചില ഭാഗങ്ങളിൽ ഞവുനികളൊ, അകശേരുകികലേയൊ ഭക്ഷണമാക്കുന്നു. . ഇവയ്ക്ക് പറക്കുംപ്പോൾ പെട്ടെന്ന് വളയാനും തിരിയാനും നേരെ മുകളിലേക്ക് പറക്കാനും പറ്റും. അനുകൂല കാറ്റില്ലെങ്കിൽ അവയുടെ ശരാശരി വേഗത് 10-30 മിറ്ററാണ്.ദേശാടന സമയത്ത് ശരാശരി വേഗത് 43-54 കി.മീ. ആണ്. <ref name= alerstam>{{cite journal |last=Alerstam |first=T |year=1985 |title=Strategies of migratory flight, illustrated by Arctic and common terns, ''Sterna paradisaea'' and ''Sterna hirundo'' |journal=Contributions to Marine Science |volume=27 |issue=supplement on migration: mechanisms and adaptive significance |pages=580–603}}</ref> ഉയരം 1000-3000 മീറ്ററാണ്. ഇവയ്ക്ക് നീന്താൻ പ്റ്റില്ല. <ref name “vns1”>{{cite book |last= ആർ.വിനോദ് കുമാർ |first= |coauthors= |title= കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|publisher= പൂർണ പബ്ലിഷേഴ്സ് |year= 1984 |month= ഫെബ്രുവരി |isbn= 978-81-300-1612-2 }}</ref> {{listen|filename=Sterna-hirundo-002.ogg|title=Common tern|description=}} == വിതരണം == [[File:Sterna hirundo -Bojuru, Rio Grande do Sul, Brasil-8.jpg|thumb|പ്രജനന സമയമല്ലാത്തപ്പോൾ, ബ്രസീലിൽ]] പ്രജനന കേന്ദ്രമായ ഉത്തര അർദ്ധഗോളത്തിലെ ആർട്ടിക്കിന്റെ പരിസര പ്രദേശങ്ങളിൽ നിനും തണുപ്പുകാലത്ത് തെക്കോട്ട് ദേശാടനം നടത്തുന്നു.ബഹാമാസിലും ക്യൂബയിലും ഉള്ള ചെറിയൊരു കൂട്ടം ദേശാടനം നടത്താറീല്ല.<ref name=raff>Raffaele ''et al.'' (2003) p. 292.</ref> [[File:Common Terns nesting.jpg|thumb|Nest site, [[Elliston, Newfoundland and Labrador]]]] [[File:Sterna hirundo -nest with three eggs-8.jpg|Three eggs in a nest on [[Great Gull Island]]|thumb]] [[File:CommonTern-Chick.jpg|thumb|A chick on an island off the coast of Maine]] [[File:Sterna hirundo -Massachusetts, USA -juvenile-8.jpg|thumb|This autumn juvenile in Massachusetts has a white forehead, having lost the ginger colouration characteristic of younger birds]] ==പ്രജനനം== മുട്ടകൾ നിലത്ത് ഇടുന്നു. ഇലകൾ പോലുള വസ്തുക്കൾ ലഭ്യമെങ്കിൽ അതും ഉപയോഗിക്കും. <ref name=hume100>Hume (1993) pp. 100–111.</ref> [[File:Sterna hirundo -hovering to protect nest-8.jpg|thumb|Hovering and screaming to deter intruders on [[Great Gull Island]]]] [[File:Sterna hirundo MWNH 0472.JPG|left|thumb|Egg, Collection [[Museum Wiesbaden]]]]മായാണ് കൂട് ഒരുക്കുന്നത്. അതിൽ അവയുടെ സ്വന്തം മുട്ട കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിൽ ഈ പക്ഷിക്ക് പ്രത്യേക സാമർഥ്യമുണ്ട്. മുട്ട സ്ഥലം മാറ്റിയാലുംമറച്ചു വച്ചാലും അവയ്ക്ക് യ്ഹിരിച്ചറിയാനാവും. വർഷത്തിൽ ഒരു തവണയാണ് മുടയിടുന്നത്. ആദ്യത്തെ കൂട്ടം നഷ്ടാമായാൽ രണ്ടമത്തെ കൂട്ടം മുട്ടകളിടും.< ref name= hays>{{cite journal |last=Hays |first=H |year=1984 |title=Common Terns raise young from successive broods |journal=Auk |volume=101 |pages=274–280 |url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/auk/v101n02/p0274-p0280.pdf}}</ref> നാലു വർഷം പ്രായമാവുംപ്പോഴാണ് പ്രജനനം നടത്തുന്നത്, ചിലപ്പോൾ മൂന്നാം വർഷവും. ==തീറ്റ== [[File:Sterna hirundo -West Bromwich, England -flying-8.jpg|thumb|Flying over a pond in England. The head and bill point down during a search for fish.]] വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി 3-6 അടി വരെ താഴ്ചയിൽ മുങ്ങി മത്സ്യം പിടീക്കുന്നു.കടലിലും ശുദ്ധജലത്തിലും ഇര തേടുന്നു. == അവലംബം == {{Reflist}} <ref name “vns1”>{{cite book |last= ആർ.വിനോദ് കുമാർ |first= |coauthors= |title= കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|publisher= പൂർണ പബ്ലിഷേഴ്സ് |year= 1984 |month= ഫെബ്രുവരി |isbn= 978-81-300-1612-2 }}</ref> * {{cite book | last = Beaman | first = Mark |author2=Madge, Steve|author3=Burn, Hilary|author4=Zetterstrom, Dan | title = The Handbook of Bird Identification: For Europe and the Western Palearctic | url = https://archive.org/details/handbookofbirdid0000beam | year = 1998 | location = London | publisher = Christopher Helm | isbn = 0-7136-3960-1 }} * {{cite book | last = Bent | first = Arthur Cleveland | title = Life Histories of North American Gulls and Terns: Order Longipennes | url = https://archive.org/details/lifehistoriesof00bent | year = 1921 | location = Washington, DC | publisher = Government Printing Office }} * {{cite book | last = Best | first = E P H|author2=Haeck, J | title =Ecological Indicators for the Assessment of the Quality of Air, Water, Soil and Ecosystems: Symposium Papers ("Environmental Monitoring & Assessment") | year = 1984 | location = Dordrecht | publisher = D Reidel | isbn =90-277-1708-7 }} * {{cite book | last = Blomdahl | first = Anders |author2=Breife, Bertil|author3=Holmstrom, Niklas | title = Flight Identification of European Seabirds | year = 2007| location = London | publisher = Christopher Helm | isbn = 0-7136-8616-2 |pages = }} * {{cite book | last = Brazil | first = Mark | title = Birds of East Asia | year = 2008 | location = London | publisher = Christopher Helm | isbn = 0-7136-7040-1 }} * {{cite book | last = Cocker | first = Mark | last2= Mabey |first2 = Richard |title = Birds Britannica | url = https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock | year = 2005 | location = London | publisher = Chatto & Windus | isbn = 0-7011-6907-9}} * {{cite book | last = Cuthbert | first = Francesca J | author2 = Wires, Linda R | author3 = Timmerman, Kristina | title = Status Assessment and Conservation Recommendations for the Common Tern (''Sterna hirundo'') in the Great Lakes Region | year = 2003 | publisher = U S Department of the Interior, Fish and Wildlife Service, Fort Snelling, Minnesota | url = http://www.fws.gov/midwest/eco_serv/soc/birds/pdf/cote-sa03.pdf | access-date = 2015-10-18 | archive-date = 2014-11-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141127170958/http://www.fws.gov/midwest/eco_serv/soc/birds/pdf/cote-sa03.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | last = van Duivendijk | first = Nils | title = Advanced Bird ID Handbook: The Western Palearctic | year =2011 | location = London | publisher = New Holland | isbn =1-78009-022-6 }} * {{cite book | last = Enticott | first = Jim |author2=Tipling, David | title = Seabirds of the World | url = https://archive.org/details/isbn_9791843303274 | year =2002 | location = London | publisher = New Holland Publishers | isbn = 1-84330-327-2 }} * {{cite book| last = Fisher | first = James |author2=Lockley, R M | title = Sea Birds (Collins New Naturalist series) | url = https://archive.org/details/seabirdsintroduc0000fish | year = 1989 | publisher = Bloomsbury Books |location = London | isbn =1-870630-88-2 }} * {{cite book | last = Grimmett | first = Richard |author2=Inskipp, Carol|author3=Inskipp, Tim| title = Pocket Guide to Birds of the Indian Subcontinent | publisher = Christopher Helm |year = 2002| location = London | isbn = 0-7136-6304-9}} * {{cite book| last = Harrison | first = Peter | title = Seabirds | url = https://archive.org/details/seabirds0000harr | year = 1988 | publisher = Christopher Helm|location = London | isbn = 0-7470-1410-8}} * {{cite book | last = Hilty | first = Steven L | title = Birds of Venezuela | year =2002 | location = London | publisher = Christopher Helm | isbn =0-7136-6418-5 }} * {{cite book | last = Hume | first = Rob | title = The Common Tern | url = https://archive.org/details/commontern0000hume | year = 1993 | location = London | publisher = Hamlyn | isbn = 0-540-01266-1}} * {{cite book | last = Hume | first = Rob |author2=Pearson, Bruce | title =Seabirds | url = https://archive.org/details/seabirdshamlynbi0000robh | year =1993 | location = London | publisher = Hamlyn | isbn =0-600-57951-4 }} * {{cite book | last = Karleskint | first =George |author2=Turner, Richard |author3=Small, James | title = Introduction to Marine Biology| url = https://archive.org/details/introductiontoma0000karl_e5y3 | year =2009 | location = Florence, Kentucky | publisher = Brooks/Cole | isbn = 0-495-56197-5}} * {{cite book | last = Lima | first = Pedro | title = Aves do litoral norte da Bahia | year = 2006 | location = Bahia | publisher = Atualidades Ornitológicas | language = Portuguese, English | url = http://www.ao.com.br/download/lnbahia.pdf | access-date = 2015-10-18 | archive-date = 2015-09-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150923172630/http://www.ao.com.br/download/lnbahia.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | last = Linnaeus | first = C | authorlink = Carolus Linnaeus | title = Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata | location = Stockholm |publisher = Laurentii Salvii | year=1758 | language = Latin }} * {{cite book | last = Lloyd | first = Clare |author2=Tasker, Mark L|author3=Partridge, Ken | title = The Status of Seabirds in Britain and Ireland | year =2010 | location = London | publisher = Poyser | isbn = 1-4081-3800-X }} * {{cite book| last = Lythgoe | first = J N| title =The Ecology of Vision | url = https://archive.org/details/ecologyofvision0000lyth | year =1979 | publisher =Clarendon Press |location = Oxford | isbn = 0-19-854529-0 |pages =}} * {{cite book| last = Newton | first = Ian | title = Bird Migration | year = 2010 | publisher = Collins |location = London| isbn = 0-00-730731-4}} * {{cite book| last = Olsen | first = Klaus Malling |author2=Larsson, Hans | title = Terns of Europe and North America | year =1995 | publisher = Christopher Helm |location = London| isbn =0-7136-4056-1}} * {{cite book | last = Raffaele | first = Herbert A |author2=Raffaele, Janis I|author3=Wiley, James|author4=Garrido, Orlando H|author5=Keith, Allan R | title = Field Guide to the Birds of the West Indies | year = 2003 | location = London | publisher = Christopher Helm | isbn = 0-7136-5419-8 }} * {{cite book|author=Rasmussen, Pamela C; Anderton, John C |year=2005| title=Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2 | publisher=Smithsonian Institution and Lynx Edicions | place= Washington DC and Barcelona | isbn = 84-87334-67-9 }} * {{cite book | last = Robertson | first = Hugh |author2=Heather, Barrie | title = The Field Guide to the Birds of New Zealand | year = 2005 | location = Auckland | publisher = Penguin Group (NZ)| isbn =0-14-302040-4 }} * {{cite book |title= Fleas, Flukes and Cuckoos. A Study of Bird Parasites |author= [[Miriam Rothschild|Rothschild, Miriam]]; Clay, Theresa |year= 1953 |publisher= Collins |location= London }} * {{cite book | last =Sandilands | first = Allan P | title = Birds of Ontario: Habitat Requirements, Limiting Factors, and Status Nonpasserines, Waterfowl Through Cranes: 1 | year =2005 | location = Vancouver | publisher = University of British Columbia Press | isbn =0-7748-1066-1 }} * {{cite book | last = Schulenberg | first = Thomas S |author2=Stotz, Douglas F|author3=Lane, Daniel F|author4=O'Neill, John P|author5=Parker, Theodore A | title = Birds of Peru | year = 2010| location = Princeton, New Jersey | publisher = Princeton University Press | isbn =0-691-13023-X }} * {{cite book | last = Simpson | first = Ken |author2=Day, Nicolas | title = Field Guide to the Birds of Australia | url = https://archive.org/details/fieldguidetobird0000unse_c1p6 | edition = 8th | year = 2010| location = Camberwell, Victoria | publisher = Penguin Books | isbn =0-670-07231-1 }} * {{cite book | last = Sinclair | first =Ian |author2=Hockey, Phil |author3=Tarboton, Warwick |title = SASOL Birds of Southern Africa | url = https://archive.org/details/sasolbirdsofsout0000sinc_ed03 | year = 2002 | publisher = Struik | isbn = 1-86872-721-1 |location = Cape Town}} * {{cite book| last = Sinclair | first = Sandra | title = How Animals See: Other Visions of Our World | url = https://archive.org/details/howanimalsseeoth0000sinc_t9n9 | year = 1985| publisher =Croom Helm |location = Beckenham, Kent | isbn =0-7099-3336-3 |pages = }} * {{cite book | editor1-last = Snow | editor1-first = David |editor2-last=Perrins|editor2-first=Christopher M| title = [[The Birds of the Western Palearctic]] (BWP) concise edition (2 volumes) | publisher = Oxford University Press | year = 1998| location = Oxford | isbn = 0-19-854099-X }} * {{cite book | last = Stephens | first = David W |author2=Brown, Joel Steven|author3=Ydenberg, Ronald C | title = Foraging: Behavior and Ecology | year =2007 | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn = 0-226-77264-0}} * {{cite book | last = Vinicombe | first = Keith |author2=Tucker, Laurel|author3=Harris, Alan | title = The Macmillan Field Guide to Bird Identification | url = https://archive.org/details/macmillanfieldgu0000alan | year = 1990 | location = London | publisher = Macmillan | isbn =0-333-42773-4 }} * {{cite book| last = Wassink | first = Jan L |author2=Ort, Kathleen | title = Birds of the Pacific Northwest Mountains: The Cascade Range, the Olympic Mountains, Vancouver Island, and the Coast Mountains | url = https://archive.org/details/birdsofpacificno0000wass | year =1995 | location = Missoula, Montana | publisher = Mountain Press | isbn =0-87842-308-7}} * {{cite book | last = Watling | first = Dick | title = A Guide to the Birds of Fiji and Western Polynesia | year = 2003 | location = Suva, Fiji | publisher = Environmental Consultants | isbn =982-9030-04-0}} * {{cite book | last= Zeigler | first = Harris Philip|author2=Bischof, Hans-Joachim | title = Vision, Brain, and Behavior in Birds: A Comparative Review| url= https://archive.org/details/visionbrainbehav0000unse | year = 1993 |location = Cambridge, Massachusetts| publisher = MIT Press| isbn = 0-262-24036-X}} * {{cite book | last = Zimmerman | first = Dale A |author2=Pearson, David J|author3=Turner, Donald A | title = Birds of Kenya and Northern Tanzania| year = 2010 | location = London | publisher = Christopher Helm| isbn = 0-7136-7550-0 }} == പുറത്തേക്കുള്ളകണ്ണികൾ == {{commons|Sterna hirundo|the common tern}} {{wikispecies|Sterna hirundo}} * Common tern – [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/327.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds] * {{InternetBirdCollection|common-tern-sterna-hirundo|Common tern}} * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Common_Tern.html Common Tern Species Account] – Cornell Lab of Ornithology * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0700id.html Common tern – ''Sterna hirundo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507030712/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i0700id.html |date=2009-05-07 }} – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.madeirabirds.com/common_tern Common Tern Profile] – Madeira Wind Birds *{{VIREO|common+tern|Common tern}} [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഓസ്ട്രേലിയയിലെ പക്ഷികൾ]] 7evphe91a2v94y2ejkuciwu4ovcn2v5 0 323669 4647962 4644235 2026-07-16T13:50:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647962 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pacific swift}} {{Taxobox | name = ഹിമാലയൻ ശരപ്പക്ഷി | image = ApusPacificus.jpg | image_width = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22686845 |title=''Apus pacificus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Bird|Aves]] | ordo = [[Apodiformes]] | familia = [[Apodidae]] | genus = ''[[Apus (genus)|Apus]]'' | species = '''''A. pacificus''''' | binomial = ''Apus pacificus'' | binomial_authority = ([[John Latham (ornithologist)|Latham]], 1801) | range_map = Apuspacificuspacificus.png | range_map_width = | range_map_caption =<div style="text-align:left;"><big>{{Legend2|#00FF33| Breeding visitor|border=1px solid #aaa}}<br> {{Legend2|#009966| Breeding range of three former subspecies |border=1px solid #aaa}}<br> {{Legend2|#FFFF33| Non-breeding |border=1px solid #aaa}}</big></div>(ranges are approximate) }} ഒരു ദേശാടനപ്പക്ഷിയാണ് '''ഹിമാലയൻ ശരപ്പക്ഷി'''. ഇംഗ്ളീഷിൽ '''Pacific swift''' എന്നും ശാസ്ത്രീയ നാമം ''Apus pacificus''<ref name=BoK>{{cite journal|last1=J|first1=Praveen|title=A checklist of birds of Kerala, India|journal=Journal of Threatened Taxa|date=17 November 2015|volume=7|issue=13|pages=7983–8009|doi=10.11609/JoTT.2001.7.13.7983-8009|url=http://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/2001/3445}}</ref> <ref name=eBird>{{cite web|title=eBird India- Kerala|url=http://ebird.org/ebird/india/subnational1/IN-KL?yr=all|website=eBird.org|publisher=Cornell Lab of Ornithology|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoK_Book>{{cite book|last1=കെ.കെ.|first1=നീലകണ്ഠൻ|title=കേരളത്തിലെ പക്ഷികൾ|date=2017|publisher=[[കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി]]|isbn=978-81-7690-251-9|page=486|edition=5|url=|accessdate=25 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref><ref name=BoSI>{{cite book|last1=Grimmett|first1=Richard|last2=Inskipp|first2=Tim|last3=P.O.|first3=Nameer|title=Birds of Southern India [Thekke Indiayile Pakshikal&nbsp;(Malayalam version)]|date=2007|publisher=BNHS|location=Mumbai|accessdate=24 സെപ്റ്റംബർ 2017}}</ref> . ''Apus pacificus leuconyx'' അഥവാ ''Apus leuconyx'' (ഇംഗ്ലീഷ്: Blyth's swift) എന്നുമാണ് ഈ പക്ഷി അറിയപ്പെടുന്നത്. [[ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണേഷ്യയിലാണ്]] ഈ പക്ഷി കാണപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite journal|author=Leader, P J. |year=2011|title= Taxonomy of the Pacific Swift Apus pacificus Latham, 1802, complex|journal= Bulletin of the British Ornithologists' Club |volume=131|pages=81–93}}</ref> ==പ്രജനനം== [[ഗുഹ|ഗുഹകളിലും]] കെട്ടിടങ്ങളുടെ മേൽക്കൂരയിലും കൂട് ഉണ്ടാക്കുന്നു. പകുതിയുള്ള കപ്പിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള ഇവയുടെ കൂട്, തിരശ്ചീന തലത്തിൽ ഉണങ്ങിയ പുല്ലും മൃദുവായ വസ്തുക്കളും ചേർത്ത് ഉമിനീരുകൂട്ടി ഉറപ്പിക്കുന്നു. വെളുത്ത നിറമുള്ള 2-3 മുട്ടകളാണ് ഇടുന്നത്. <ref name= lack>{{cite journal |last=Lack |first= David |year=1956 |title= A review of the genera and nesting habits of swifts | journal= The Auk | volume=73 | pages=1–32 | url =https://archive.org/details/sim_auk_1956-01_73_1/page/1|doi=|jstor=4081635 |issue=1}}</ref> 17 ദിവസംകൊണ്ട് മുട്ടകൾ വിരിയുന്നു.കുറെ ദിവസംകൊണ്ട് മാത്രമെ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് പറക്കാനാവുന്നുള്ളു.വിരിയുമ്പോൾ തൂവലുകൾ ഉണ്ടാവില്ല. കണ്ണുകൾ തുറക്കില്ല. മോശം കാലാവസ്ഥയിൽ രക്ഷിതാക്കൾക്ക് കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് തീറ്റ കൊടുക്കാനാവാതാവുമ്പോൾ അവ ശരീരത്തിലെ കൊഴുപ്പുകൊണ്ട് ജീവൻ നിലനിർത്തും.പൂവനും പിടയും ചേർന്നാണ് അടയിരിക്കുന്നതും കുഞ്ഞുങ്ങളെ തീറ്റുന്നതും. ==തീറ്റ== മറ്റു ശരപക്ഷികളെപ്പോലെ പറക്കുന്നതിനിടയിൽ പിടിക്കുന്ന പ്രാണികളാണ് ഇവയുടെ ഭക്ഷണം.<ref name= hbw/> ഇവ മറ്റുള്ളവയെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ ഉയരത്തിലാണ് ഇര തേടുന്നത്. ചൈനയിൽ നടത്തിയ ഒരു പഠനത്തിൽ ഇവ കാർഷികവിളകളുടെയും വനവൃക്ഷങ്ങളുടെയും ശത്രു കീടങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുന്നതായി കണ്ടിട്ടുണ്ട്. <ref name= cheng>{{cite journal |last= Cheng |first= Zhaoqin |author2=Zhou, Benxiang |year=1987 |title= Diet analyses of the large white-rumped swift, ''Apus pacificus'', at Chenlushan Island in the Yellow Sea and examination of their pattern of activities by radar | journal= Acta Zoologica Sinica | volume= 33| pages=180–186 | url = |doi=|jstor= |issue=}}</ref> ഈ പക്ഷിയെ''Hirundo pacifica'’ ''എന്നാണ് 1801ൽ ജോൺ ലതാം എന്ന പക്ഷി ശാസ്ത്രഞജ്ഞൻ ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയത്.<ref name="latham">Latham (1801) [http://reader.digitale-sammlungen.de/en/fs1/object/display/bsb10483009_00060.html p. lviii].</ref> ==രൂപവിവരണം== [[File:Apus pacificus -Japan -flying-8.jpg|upright|left|thumb|കൂടിനുള്ള വസ്തുക്കളുമായി , ജപ്പാനിൽ]] 17–18 സെ.മീ. (6.7–7.1 ഇഞ്ച്) നീളമുള്ള പസഫിക് സ്വിഫ്റ്റ്, Apus ജനുസ്സിലെ സ്വിഫ്റ്റ് പക്ഷികളിൽ ഏറ്റവും വലുതാണ്. ഇതിന്റെ ചിറകുകളുടെ വ്യാപ്തി 43–54 സെ.മീ. (17–21 ഇഞ്ച്) വരെയാണ് <ref name= hbw>Chantler (1999) p. 455.</ref>. പെൺപക്ഷികൾ ആൺപക്ഷികളേക്കാൾ അല്പം ഭാരമുള്ളവയാണ്; പെൺപക്ഷികളുടെ ശരാശരി ഭാരം 44.5 ഗ്രാമും ആൺപക്ഷികളുടെത് 42.5 ഗ്രാമും ആണ് <ref>{{Cite journal |last=CHANTLER |first=ASHLEY |date=1999-03-01 |title=ECHOES OF COWPER IN FRANKENSTEIN |url=https://doi.org/10.1093/nq/46-1-33 |journal=Notes and Queries |volume=46 |issue=1 |pages=33–34 |doi=10.1093/nq/46-1-33 |issn=1471-6941}}</ref> . ആകൃതിയിൽ ഇത് മലങ്കൂളനോട് (''Common Swift'') സാമ്യമുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇതിന് കുറച്ചുകൂടി നീളം കൂടിയ ചിറകുകളും കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന തലയും കാണപ്പെടുന്നു. വാലിലെ രണ്ടായി പിരിയുന്ന ഭാഗം (fork) കൂടുതൽ ആഴമുള്ളതും, അരക്കെട്ടിലെ (rump) വെള്ളപ്പട്ട കൂടുതൽ വീതിയുള്ളതുമാണ് <ref>{{Cite journal |last=Collins |first=Charles T. |date=1997-01 |title=Swifts: A Guide to the Swifts and Treeswifts of the World Phil Chantler Gerald Driessens |url=https://doi.org/10.2307/4089086 |journal=The Auk |volume=114 |issue=1 |pages=152–154 |doi=10.2307/4089086 |issn=0004-8038}}</ref>. മുകൾഭാഗം പ്രധാനമായും കറുത്ത നിറമാണ്. എന്നാൽ അരക്കെട്ടിൽ വ്യക്തമായ വെള്ളപ്പട്ടയും തലയിൽ അല്പം ചാരനിറവും കാണാം. അടിഭാഗവും കറുപ്പാണ്. എന്നിരുന്നാലും, തൂവലുകളുടെ വെള്ള നിറമുള്ള അരികുകൾ കാരണം വയറുഭാഗത്തിന് താഴെനിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ചെതുമ്പൽപോലുള്ള (scaly) അടയാളങ്ങൾ കാണുന്നു. വാലും ചിറകുകളുടെ മുകള്ഭാഗവും കറുപ്പും, ചിറകുകളുടെ അടിഭാഗം തവിട്ടുനിറവുമാണ്. കണ്ണുകൾ തവിട്ടുനിറവും കൊക്കും കാലുകളും കറുത്ത നിറവുമാണ് <ref name="Brazil">Brazil (2009) p. 272.</ref>. ചാര നിറത്തിലുള്ള കഴുത്തും അതിലും ഇരുണ്ട അടിവശവും ഉണ്ട്. ആൺ-പെൺ പക്ഷികൾക്ക് ഒരേ നിറവിന്യാസമാണ്. പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത (juvenile) പക്ഷികൾ മുതിർന്നവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാകുന്നത് തൂവലുകളുടെ അരികുകളിൽ ഇളം നിറമുള്ള വരകൾ കാണപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് ചിറകുകളിൽ. തെക്കൻ ഉപവർഗമായ ''A. p. kurodae''-യ്ക്ക് സാധാരണ ഉപവർഗത്തേക്കാൾ ഇടുങ്ങിയ വെള്ള അരക്കെട്ട് പട്ടയാണ് (15 മില്ലീമീറ്റർ, സാധാരണ രൂപത്തിൽ 20 മില്ലീമീറ്റർ). കൂടാതെ ഇതിന് ചാരനിറത്തിലുള്ള തൊണ്ടയും കൂടുതൽ കറുത്ത അടിഭാഗവുമുണ്ട് <ref>{{Citation|title=Index|date=2000|url=https://doi.org/10.1016/b978-012109840-7/50014-x|work=Biology in Physics|pages=235–237|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-109840-7|access-date=2026-06-08}}</ref>. പ്രവാസ സ്വഭാവമുള്ള ''Apus'' സ്വിഫ്റ്റുകളുടെ കുഞ്ഞുപക്ഷികൾ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഭാഗികമായി തൂവൽമാറ്റം (moult) നടത്തുന്നു. എന്നാൽ വലിയ ചിറകുതൂവലുകൾ അവ നിലനിർത്തും. പൂർണ്ണമായ തൂവൽമാറ്റം ശൈത്യകാല വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ പൂർത്തിയാകുന്നു. അപ്പോൾ മുതിർന്ന പക്ഷികൾക്ക് സമ്പൂർണ്ണ തൂവൽമാറ്റം സംഭവിച്ചിരിക്കും. ==വിതരണം== പൂർവ[[ഏഷ്യ]]യിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. തണുപ്പുകാലത്ത് തെക്കു കിഴക്കെ ഏഷ്യ, ആസ്ത്രേലിയ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് ദേശാടനം നടത്തുന്നു. ദക്ഷിണ [[ഇന്തോനേഷ്യ]], [[മെലാനേഷ്യ]], [[ആസ്ത്രേലിയ]], [[ടാൻസ്മാനിയ]], [[സുമാത്ര]], [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവ]] എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും ദേശാടനം നടത്താറുണ്ട്.<ref name = clem>{{cite web| author = | title= Updates & Corrections - August 2011 | work= The Clements Checklist | url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/corrections/updates-corrections-august-2011 | publisher=Cornell Laboratory of Ornithology| accessdate =26 June 2013 | archiveurl= | archivedate= |url-status=live }}</ref> ഇവയെ [[ന്യുസിലാന്റ്]], [[ബ്രുണൈ]], [[മാലി ദ്വീപ്]], [[സീഷെൽസ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[File:Apus pacificus -Japan -flying-8 (2).jpg|thumb| ജപ്പാനിൽ, കൂടുണ്ടാക്കാനുള്ള വസ്തുക്കളുമായി]] ==അവലംബം== {{reflist|30em}} {{commons category|Apus pacificus}} {{wikispecies|Apus pacificus}} * {{cite book | last= Brazil | first= Mark | year= 2009| title= Birds of East Asia| url = |publisher = A & C Black | location =London | isbn = 0-7136-7040-1}} * {{cite book | editor1-last= del Hoyo | editor1-first= Josep | editor2-last= Elliott | editor2-first= Andrew | editor3-last= Sargatal | editor3-first= Jordi | title= Handbook of the Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds | last=Chantler | first= Phillip | year=1999 | chapter= Family Apodidae (Swifts) | publisher=Lynx Edicions | place=Barcelona, Spain | isbn= 84-87334-25-3 }} * {{cite book | last= Chantler | first= Phillip |author2=Driessens, Gerard | year= 2000| title= Swifts: A Guide to the Swifts and Treeswifts of the World | url = |publisher = Pica Press | location = London | isbn =1-873403-83-6 }} * {{cite book| last= van Duivendijk | first= Nils | year=2011 | title= Advanced Bird ID Handbook: The Western Palearctic | url = |publisher = New Holland | location = London| isbn = 1-78009-022-6 }} * {{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url =https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher = Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 }} * {{cite book | last= Kaufman | first= Kenn | year=2001 | title=Lives of North American Birds| url = |publisher = Houghton Mifflin Harcourt | location = Oxford| isbn =0-618-15988-6 }} * {{cite book | last= Latham | first= John | year= 1801| title= Supplementum indicis ornithologici sive systematis ornithologiae |language = Latin| url =https://archive.org/details/bub_gb_2vZAAAAAcAAJ|publisher = Leigh et Sotheby | location =Londoni | isbn = }} * {{cite book | last= Peterson | first= Paul | author2=Atyeo, Warren T |author3=Moss, W Wayne | year= 2007| title= Feather Mite Family Eustathiidae (Acarina: Sarcoptiformes): Monographs of The Academy of Natural Sciences of Philadelphia, No. 21 | url = |publisher = Academy of Natural Sciences | location = Philadelphia | isbn =1-4223-1927-X }} * {{cite book | last= Scopoli | first= Giovanni Antonio | year= 1777| title= Introductio ad Historianum naturalem |language = Latin| url = |publisher =Wolfgangum Gerle | location = Prague | isbn = }} * {{cite book | last= Simpson | first=Ken |author2=Day, Nicolas | year=2010 | title= A Field Guide to the Birds of Australia, 8th Edition | url =https://archive.org/details/fieldguidetobird0000unse_c1p6|publisher = Penguin | location =London | isbn = 978-0-670-07231-6}} [[വർഗ്ഗം:നേപ്പാളിലെ പക്ഷികൾ]] jdg0rj6jfuk2a637hhqs00etaesf7ge 0 324133 4648107 3952220 2026-07-16T17:58:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648107 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{prettyurl|Angkor}}{{Infobox World Heritage Site | WHS = അങ്കോർ | Image = [[File:Angkor Wat.jpg|250px]] | Caption = Main complex at [[Angkor Wat]] | State Party = [[Cambodia]] | Type = Cultural | Criteria = i, ii, iii, iv | ID = 668 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia|Asia-Pacific]] | Year = [[List of World Heritage Sites by year of inscription#1992 (16th session)|1992]] | Session = 16th | Danger = 1992&ndash;2004 | Link = http://whc.unesco.org/en/list/668 }} 9ആം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 15ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ [[ഖമർ സാമ്രാജ്യം|ഖമർ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായിരുന്ന [[കംബോഡിയ|കംബോഡിയയിലെ]] ഒരു സ്ഥലമാണ്‌ '''അങ്കോർ'''({{lang-km|អង្គរ}<ref name="KhDict">Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. ISBN 0-8132-0509-3</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh)</ref> .1010-1220 കാലഘട്ടത്തിൽ ലോകത്തിലെ ജനസംഖ്യയുടെ 0.1% ആളുകൾ വസിച്ചിരുന്ന മഹാനഗരമായിരുന്നു അങ്കോർ.അങ്കോർ എന്ന വാക്ക് ,[[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിലെ]] നഗര(नगर) എന്ന വാകിൽ നിന്നാണ്‌ വന്ന്ത്.അതിനർഥം വിശുദ്ധ നഗരം എന്നാണ്‌<ref name="Higham">Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., ISBN 9786167339443</ref>{{rp|350}}<ref>Higham, ''The Civilization of Angkor'', p.4.</ref> .അങ്കോറിയൻ കാലഘട്ടം ആരംഭിക്കുന്നത് AD 802 മുതൽക്കാണ്‌.ഖെമർ ഹിന്ദു ഏകാധിപതി ജയവർമ്മൻ രണ്ടാമൻ സ്വയം താൻ പ്രപഞ്ച അധിപനാണെന്നും ദൈവ രാജാവാണെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം 1351ലെ ആയുധായന്റെ അധിനിവേശം വരെ ഈ സാമ്രാജ്യം നില നിന്നു. ആയുധയന്റെ അങ്കോർ കൊള്ളയടിചതിന്റെ ഫലമായുണ്ടായ 1431ലെ ഖെമർ പ്രക്ഷോഭത്താൽ ജനങ്ങൾ തെക്കോട്ട് ലോങ്ങ്വേകിലേക്ക് പലായനം ചെയ്തു. അങ്കോറിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കാടിന്റെ നടുവിലും ക്രഷി സ്ഥലത്തിലും വടക്ക് വലിയ തടാകത്തിന്റെയും(Great Lake) തെക്ക് കുലെൻ മലകളിലും സീം റീപ് പ്രവശ്യയിലെ സീം രീപ് നഗരത്തിലും ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നു.അങ്കോറിലെ ക്ഷേത്രം ആയിരക്കണക്കിന്‌ സ്ഥലങ്ങളിലായി അവശിഷ്ടങ്ങളും മൺക്കട്ടകളും കൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നു.ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റ മത സ്മാരകമായി ഇത് കണക്കാക്കുന്നു.അങ്കോറിലെ അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ പുനർ നിർമ്മിക്കുകയും പുനര്യോജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.അവ ഖെമർ വാസ്തു ശൈലിയിലാണ്‌ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.വർഷത്തിൽ ഇരുപത് ലക്ഷം ആളുകൾ ഇന്ന് ഇവിടം സന്ദർശിക്കുന്നു.[[അങ്കോർ വാട്ട്|അങ്കോർ വാട്ടും]](Angkor Wat) അങ്കോർ തോം(Angkor Thom) എന്നിവ [[യുനെസ്കോ|യുനെസ്ക്കോ]] ലോകപൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങളായി സംരക്ഷിച്ച് പോകുന്നു.ധാരാളം സന്ദർശക ആധിക്യത്തിൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്തിൽ പല പ്രശ്നങ്ങളും ഇന്ന് നേരിടുന്നു. [[File:Karta AngkorWat.PNG|thumb|Map of the Angkor region]] [[File:Angkor sunrise.JPG|thumb|Angkor Wat at sunrise]] 2007ൽ ഗവേഷകരായ അന്താരാഷ്ട്ര സംഘം സാറ്റ്ലൈറ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളുടെയും അത്യാധുനിക സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ സഹായത്താലും ഈ പ്രദേശം നിരിക്ഷിച്ചതിൽ നിന്ന് പ്രാചീന കാലത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വ്യവസായ നഗരമായിരുന്നു ഇതെന്ന് വിലയിരുത്തി<ref name="Evans PNAS">Evans et al., [http://www.pnas.org/content/104/36/14277 A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422171845/http://www.pnas.org/content/104/36/14277 |date=2017-04-22 }}, Proceedings of the National Academy of Sciences of the USA, August 23, 2007.</ref> .1000 കിലോമീറ്റർ വിസ്തീർണ്ണത്തിൽ കിടക്കുന്ന നാഗരികമായ ക്ഷേത്രം ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്‌.അങ്കോറിനെ ഹൈഡ്രോളിക് സിറ്റിയായാണ്‌ കരുതുന്നത്.കൃത്യമായ ജല വിതരണവും സംരക്ഷണവും ശാസ്ത്രീയമായി ഇവിടെ നടത്തിയിരിക്കുന്നു<ref>Evans, D., Pottier, C., Fletcher, R., Hensley, S., Tapley, I., Milne, A., & Barbetti, M. (2007). A comprehensive archaeological map of the world's largest pre-industrial settlement complex at Angkor, Cambodia. Proceedings of the National Academy of Sciences, 104(36), 14277-14282.</ref> .ഇവ കൃഷിക്ക് അനിയോജ്യമായതിനാൽ ജന വർദ്ധനവിന്‌ കാരണമായി.അങ്കോറിന്റെ ജനസംഖ്യയുടെ കണക്കുകൾ തർക്ക വിഷയമാണ്‌.പുതിയ കാർഷിക സബ്രദായം അനുസരിച്ച് ഏകദേശം 10 ലക്ഷം ആളുകൾക്ക് മാത്രമേ ഇവിടെ താമസ്സിക്കുവാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു<ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605004646/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html |date=2011-06-05 }}, The Independent, August 15, 2007</ref> . ==അവലംബം== {{refbegin|2}} *{{cite book |last=Audric |first=John |title=Angkor and the Khmer Empire |date=1972 |publisher=R. Hale |location=London |isbn=0-7091-2945-9}} *{{cite book |last=Chandler |first=David |title=A History of Cambodia |url=https://archive.org/details/historyofcambodi00chan |date=1992 |publisher=Westview Press |location=Boulder}} *{{cite book |last=Coedès |first=George |title=The Indianized States of Southeast Asia |date=1968 |publisher=East West Center Press |location=Honolulu}} *{{cite book |last=Coedès |first=George |title=Pour mieux comprendre Angkor |date=1943 |publisher=Imprimerie d'Extrême Orient |location=Hanoi}} * Forbes, Andrew; Henley, David (2011). ''Angkor, Eighth Wonder of the World''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B0085RYW0O *{{cite book |last1=Freeman |first1=Michael |last2=Jacques |first2=Claude |title=Ancient Angkor |url=https://archive.org/details/ancientangkor0000free |date=1999 |publisher=Weatherhill |location=Trumbull, Conn. |isbn=0-8348-0426-3}} *{{cite book |last=Higham |first=Charles |title=The Civilization of Angkor |url=https://archive.org/details/civilizationofan0000high |date=2001 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}} * Petrotchenko, Michel (2014). ''Focusing on the Angkor Temples: The Guidebook'', 383 pages, Amarin Printing and Publishing, 3rd edition, ISBN 978 616 361 118 5 * Stern, Philippe (1934). "Le temple-montagne khmèr, le culte du linga et le Devaraja", ''Bulletin de l'École française d’Extrême-Orient'' 34, pp.&nbsp;611–616. *[http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_18_55/ai_109411352 National Review: In Pol Pot Land: Ruins of varying types Sept 29, 2003]. *[http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=2672&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html UNESCO: International Programme for the Preservation of Angkor] Accessed 17 May 2005. *{{cite news |title=Climate change killed ancient city |publisher=The Australian |date=2007-03-14 |url=http://www.news.com.au/story/0,10117,21380223-29277,00.html |accessdate=2007-03-16 |archive-date=2007-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324170547/http://www.news.com.au/story/0%2C10117%2C21380223-29277%2C00.html |url-status=dead }} *{{cite news |last=Smith |first=Justine |title=Tourist invasion threatens to ruin glories of Angkor |publisher=The Observer |date=2007-02-25 |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/world/story/0,,2020821,00.html?gusrc=rss&feed=travel }} *{{cite web |last=Dayton |first=Leigh |title=Angkor engineered own end |publisher=The Australian |date=2007-08-14 |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22240801-30417,00.html |accessdate=2007-08-14 |archive-date=2007-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070910090659/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22240801-30417,00.html |url-status=dead }} *{{cite news |title=Map reveals ancient urban sprawl |publisher=BBC News |date=2007-08-14 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6945574.stm }} *{{cite book |last=Pescali |first=Piergiorgio |title=Indocina |date=2010 |publisher=Emil |location=Bologna |isbn=978-88-96026-42-7}} *Wagner, Jonathan (1992). "Environmental planning for a world heritage site: Case study of Angkor, Cambodia." Journal of Environmental Planning & Management Vol 38(3) pp.&nbsp;419. {{refend}} ==പുറത്തെക്കുള്ള കണ്ണികൾ== *{{wikivoyage|Angkor Archaeological Park}} *[http://maps.google.com/maps?ll=13.411996,103.867149&spn=0.247781,0.454662&t=k&hl=en Google Maps] Map centered on [[Angkor Wat]], with the [[Tonle Sap]] at the bottom *[http://acl.arts.usyd.edu.au/angkor/gap Greater Angkor Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103082408/http://acl.arts.usyd.edu.au/angkor/gap/ |date=2007-11-03 }} International research project investigating the settlement context of the temples at Angkor *[http://www.greatangkor.com GreatAngkor] Khmer temples, maps and photos *[http://www.theangkorguide.com www.theangkorguide.com] Illustrated online guide to Angkor with plans and maps *[http://earthobservatory.nasa.gov/IOTD/view.php?id=5112 Angkor Wat] High-resolution NASA image *[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/cb32720607b/date Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient], 1901-1936. Now online at gallica.bnf.fr, this journal documents cutting-edge early 20th-century French scholarship on Angkor and other topics related to Asian civilizations. *[http://wmf.org/angkor.html The World Monuments Fund in Angkor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409122039/http://wmf.org/angkor.html |date=2009-04-09 }} - background, interactive map, travel tips, panoramas, e-cards *[http://archive.cyark.org/angkor-info Angkor digital media archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615081550/http://archive.cyark.org/angkor-info |date=2011-06-15 }} - Photos, laser scans, panoramas of Angkor Wat and Banteay Kdei from a [[CyArk]]/[[Sophia University]] partnership *[http://www.angkor.iif.hu Royal Angkor Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930124959/http://www.angkor.iif.hu/ |date=2020-09-30 }} - Foundation concerned with the safeguarding and the development of the cultural site of Angkor. In charge of various cultural projects. *[http://www.angkor.newworldltd.org Images from Angkor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190731010934/http://www.angkor.newworldltd.org/ |date=2019-07-31 }} - Images from Angkor. {{commons+cat|Angkor|Angkor}} {{Angkorian sites}} {{Authority control}} {{coord|13|26|N|103|50|E|display=title}} [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയ]] [[വർഗ്ഗം:കംബോഡിയയിലെ ലോകപൈതൃകകേന്ദ്രങ്ങൾ]] lndsc7v10x4ab8yj0gkmnbk7c9clo2g 0 325036 4647972 4629739 2026-07-16T14:11:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647972 wikitext text/x-wiki {{PU|Yinchuan}} {{Infobox settlement |name = {{raise|0.2em|Yinchuan}} |official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> |native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|zh-hans|银川市}}}} · {{script/Arabic|یٍچُوًا شِ}}}} |other_name = |nickname = |settlement_type = [[Prefecture-level city]] |motto = |image_skyline = Yinchuan Montage.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |city_logo = |citylogo_size = |image_map = Location of Yinchuan Prefecture within Ningxia (China).png |mapsize =250px |map_caption = The territory of Yinchuan prefecture-level city (yellow) within [[Ningxia]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = China |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption =Location in China |pushpin_mapsize = |subdivision_type = Country |subdivision_name = People's Republic of China |subdivision_type1 = [[Autonomous regions of the People's Republic of China|Region]] |subdivision_name1 = [[Ningxia]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = [[Administrative divisions of the People's Republic of China#County level|County-level&nbsp;divisions]] |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = [[Administrative divisions of the People's Republic of China#Township level|Township&nbsp;divisions]] |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title =[[Communist Party of China|CPC]] Yinchuan |leader_name = |leader_title1 = Mayor |leader_name1 = [[Wang Rugui]]<ref name="Mayor">{{cite press release|title=Large Bearing Project of Schaeffler Group Started Construction in Yinchuan ETDZ|publisher=Foreign Investment Administration, [[Ministry of Commerce of the People's Republic of China|MOFCOM]]|date=2008-04-18|accessdate=2008-07-17|url=http://www.fdi.gov.cn/pub/FDI_EN/StateDevelopmentZone/NewsUpdate/NewsUpdateContent/t20080418_91755.htm|quote=Wang Rugui, Mayor of Yinchuan on behalf of the CPC Committee of Yinchuan and the municipal government expressed the warm congratulation to ''[sic]'' the start of the project.|archive-date=2013-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610174852/http://www.fdi.gov.cn/pub/FDI_EN/StateDevelopmentZone/NewsUpdate/NewsUpdateContent/t20080418_91755.htm|url-status=dead}}</ref> |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = <!-- ([[List of China administrative regions by area|ranked 29th]]) --> |area_total_km2 = 4467<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_water_percent = |area_urban_km2 =2045 |area_metro_km2 =2045 |population_as_of =2010 census |population_footnotes =<ref>{{Cite web |url=http://www.luqyu.cn/tongjishow.asp?tid=997 |title=According to 2010 China National Census |access-date=2016-04-01 |archive-date=2012-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325040824/http://www.luqyu.cn/tongjishow.asp?tid=997 |url-status=dead }}</ref> |population_note = |population_total = 1993088 |population_density_km2 = |population_metro =1290170 |population_density_metro_km2 =auto |population_urban =1290170 |population_density_urban_km2 =auto |population_blank1_title =<!-- Mun. Density rank --> |population_blank1 =<!-- ([[List of China administrative regions by population density|4th]]) --> |population_density_blank1_km2 = |population_blank2_title = |population_blank2= |timezone = [[China Standard Time|China Standard]] |utc_offset = +8 |coordinates_region = CN-64 |coordinates_display = inline,title |latd= 38 |latm= 28 |latNS=N |longd=106 |longm=16 |longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags--> |elevation_m =1,100 |elevation_ft =3,608 |postal_code_type =[[Postal code of China|Postal code]] |postal_code =750000 |area_code =[[Telephone numbers in China|0951]] |blank_name =[[License Plate (China)|License plate prefixes]] |blank_info ={{lang|zh-cn|宁}}A |blank1_name = |blank1_info = |blank2_name = |blank2_info = |blank3_name = |blank3_info = |website = [http://www.yinchuan.gov.cn/ www.yinchuan.gov.cn] (Chinese) |footnotes = }} {{Infobox Chinese |pic=Yinchuan_(Chinese_characters).svg |piccap="Yinchuan" in Simplified (top) and Traditional (bottom) Chinese characters |picsize=110px |t=銀川 |s=银川 |p=Yínchuān |w=Yin-ch'uan |mi={{IPAc-cmn|yin|2|ch|uan|1}} |j=Ngan⁴-cyun¹ |y=Ngàhn-chyūn |wuu=Nyin^平-tshoe^平 |poj=Gîn-chhoan |tl=Gîn-tshoan |l="Silver River" |order=st }} [[ചൈന]]യിലെ [[നിൻഗ്സിയ]] സ്വയംഭരണാധികര പ്രദേശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനവും ഏറ്റവും വലിയ നഗരവും, ചരിത്രത്തിലെ പടിഞ്ഞാറൻ സിയാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനവും ആണ് യിഞ്ചുവാൻ (Yinchuan).<ref>{{cite web|title=Illuminating China's Provinces, Municipalities and Autonomous Regions|url=http://www.china.org.cn/english/features/43597.htm|publisher=PRC Central Government Official Website|accessdate=2014-05-17}}</ref> ഇരുപതു ലക്ഷം ജനസംഖ്യയുള്ള ഈ നഗരത്തിന്റെ പേരിനർത്ഥം 'വെള്ളി നദി' എന്നാണ്. നഗരത്തിനു നടുവിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മഞ്ഞ നദി(黃河, Huánghé)യിൽനിന്നുമാണ് ഈ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. താരതമ്യേനെ വരണ്ട പടിഞ്ഞാറൻ ചൈനയിൽ, പ്രകൃതിഭംഗിയും കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യങ്ങളും ഒത്തുചേരുന്നത് ഈ പട്ടണത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് സഹായിക്കുന്നു. ==ചരിത്രം== ബീ. സീ. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഫുപിങ് എന്ന ഗ്രാമമായിരുന്നു. പിന്നീട് ഹുവൈയുവാൻ എന്ന് പേർ മാറ്റി. 907-ൽ ടാങ് രാജവംശം അവസാനിച്ചപ്പോൾ റ്റാംഗുട്ട് എന്ന വംശജർ യിഞ്ചുവാൻ കേന്ദ്രമാക്കി ഒരു സാമ്രാജ്യമുണ്ടാക്കി.<ref>Jack Weatherford ''Genghis Khan and the Making of the Modern World'', p.85</ref> സി സിയ എന്ന ഈ രാജ്യം [[മംഗോൾ]] നേതാവായ ചിങ്ഗിസ് ഖാൻ 1227-ൽ പിടിച്ചെടുത്തു. യിഞ്ചുവാൻ കൊള്ളയടിക്കുകയും ഒട്ടേറെ നഗരവാസികളെ കൊല്ലുകയും അടിമകളാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite book|last=Mote|first=Frederick W.|authorlink=Frederick W. Mote|title=[[Imperial China: 900-1800]]|year=1999|publisher=[[Harvard University Press]]|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=0674012127|page=[https://archive.org/details/imperialchina9000000mote/page/256 256]}}</ref><ref>{{cite book|title=The Territories of the People's Republic of China|url=https://archive.org/details/territoriesofpeo0000unse|year=2002|publisher=[[Routledge|Europa Publications]]|location=London|isbn=9780203403112|editor=Boland-Crewe, Tara and Lea, David|page=[https://archive.org/details/territoriesofpeo0000unse/page/215 215]}}</ref> തുടർന്നുവന്ന മിങ്, കിങ് കാലഘട്ടങ്ങളിൽ നിൻഗ്സിയ പ്രവിശ്യയുടെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. 1958-ൽ നിൻഗ്സിയ സ്വയംഭരണാധികര പ്രദേശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായി. 1993 ജൂലൈ ഇരുപത്തി മൂന്നാം തിയതി വിമാനത്താവളത്തിൽനിന്നും ഉയരവേ ഒരു വിമാനം തകർന്നുവീണ് അൻപത്തി ഒൻപത് പേർ മരിച്ചു.<ref>[http://www.brainyhistory.com/days/july_23.html 23 July Events in History]</ref> ==ഭൂമിശാസ്ത്രം== നിൻഗ്സിയ സമതലത്തിന്റെ നടുവിലായി, ഹെലാൻ പർവ്വതങ്ങളുടെ കിഴക്കായി, സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്നുമുള്ള ഉയരം 1,100 മീറ്ററാണ്. കാലാവസ്ഥ തണുത്ത മരുഭൂമിയിലേതിന് സമാനമാണ്. ഒരു വർഷം ലഭിക്കുന്ന മഴ 186 മില്ലീമീറ്റർ മാത്രമാണ്. ശരാശരി താപനില 9 °C ആണ്. ശരാശരി മാസ താപനില ജനുവരിയിൽ −7.9 °Cഉം ജൂലൈയിൽ 23.5 °Cഉമാണ്. <ref name= CMA >{{cite web | url = http://old-cdc.cma.gov.cn/shuju/search1.jsp?dsid=SURF_CLI_CHN_MUL_MMON_19712000_CES&tpcat=SURF&type=table&pageid=3 | script-title = zh:中国地面国际交换站气候标准值月值数据集（1971－2000年） | accessdate = 2010-05-04 | publisher = [[China Meteorological Administration]] | language = zh | archive-date = 2013-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130921055035/http://old-cdc.cma.gov.cn/shuju/search1.jsp?dsid=SURF_CLI_CHN_MUL_MMON_19712000_CES&tpcat=SURF&type=table&pageid=3 | url-status = dead }}</ref> ==സാമ്പത്തികം== ഒരു ഭരണ - കച്ചവട കേന്ദ്രമെന്ന രീതിയിൽ പ്രധാനിയായിരുന്ന യിഞ്ചുവാൻ ഇപ്പോൾ ഒരു കൽക്കരി ഖനന കേന്ദ്രം കൂടിയാണ്. വ്യവസായങ്ങൾ കുറവാണ്. എന്നാൽ ഭക്ഷ്യവിളകളുടേയും മൃഗങ്ങളുടേയും എണ്ണയുടേയും വൻകിട കച്ചവട കേന്ദ്രമാണ്. ചൈനയുടെ കിഴക്കൻ നഗരങ്ങളും പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളും തമ്മിലുള്ള കച്ചവടപാതയിലുമാണ്. ആളോഹരി ജീ. ഡീ. പി. ¥31,436 ആണ്. ==ഗതാഗതം== തീവണ്ടി നിലയവും, വിമാനത്താവളവും (യിഞ്ചുവാൻ ഹെഡോങ് വിമാനത്താവളം) ഉണ്ട്. മഞ്ഞ നദിയിൽ ഹെങ്ചെങ്ങിലായി തുറമുഖവുമുണ്ട്. (1950 വരെ ഈ നദിയായിരുന്നു പ്രധാന ഗതാഗത മാർഗ്ഗം.) സി സിയ രാജാക്കന്മാരുടെ ശവകുടീരങ്ങൾ - ഒൻപത് രാജാക്കന്മാരുടേയും മറ്റ് 253 വ്യക്ത്തികളുടേയും - സഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു. ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ നഗരങ്ങൾ]] qy4k1n2bn5mfjk0ia27tii9vvkohhsl 0 328406 4648016 4608292 2026-07-16T15:08:20Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648016 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Haitian Revolution}} {{Infobox military conflict |conflict=ഹെയ്റ്റി വിപ്ലവം |image=[[Image:San Domingo.jpg|300px]] |caption=''Battle at San Domingo'', a painting by [[January Suchodolski]], depicting a struggle between Polish troops in French service and the Haitian rebels |date=21 August* 1791 – 1 January 1804<br />({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=21|year1=1791|month2=01|day2=01|year2=1804}}) |place=[[Saint-Domingue]] |casus= |partof=the [[French Revolutionary Wars]], the [[Napoleonic Wars]], and the [[Atlantic Revolutions]] |territory=Independent [[First Empire of Haiti|Empire of Haiti]] established |result=Haitian victory *French colonial government expelled *[[1804 Haiti massacre|Massacre of whites]] |combatant1='''1791–1793'''<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Saint-Domingue|Ex-slaves]]<br />{{flagicon image|Flag of Royalist France.svg}} [[House of Bourbon|French royalists]]<br>{{flagicon|Spain|1785}} [[Spanish Empire|Spain]]<small> (from 1793) </small><br /><br /><br />'''1793–1798'''<br />{{flagicon image|Flag of Royalist France.svg}} [[House of Bourbon|French royalists]]<br />{{flagcountry|Kingdom of Great Britain}}<br />{{flagicon|Spain|1785}} [[Spanish Empire|Spain]]<small> (until 1796) </small><br /><br />'''1798–1801'''<br />{{flagicon|France}} [[Saint-Domingue|Louverture Loyalists]]<br /><br /><br/>'''1802–1804'''<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1803-1804).svg}} [[Saint-Domingue|Ex-slaves]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |combatant2='''1791–1793'''<br />{{flagicon image|Flag of Royalist France.svg}} [[Saint-Domingue|Slave owners]]<br />{{flagicon|France|1790}} [[Kingdom of France (1791–92)|Kingdom of France]] <small>(until 1792)</small><br />{{flagicon|France}} [[French First Republic|French Republic]]<br /><br />'''1793–1798'''<br>{{flagicon|France}} [[French First Republic|French Republic]] *{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Saint-Domingue|Ex-slaves]] <br />'''1798–1801'''<br />{{flagicon|France}} [[Saint-Domingue|Rigaud Loyalists]]<br />{{flagicon|Spain|1785}} [[Spanish Empire|Spain]]<br /><br />'''1802–1804'''<br />{{flagicon|France}} [[French First Republic|French Republic]]<br>{{flagicon|Spain|1785}} [[Spanish Empire|Spain]] |commander1='''1791–1793'''<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Dutty Boukman]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Georges Biassou]]<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Vincent Ogé]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[André Rigaud]]<br /><br />'''1793–1798'''<br />{{flagicon image|Flag of Royalist France.svg}} [[Paul-Louis Dubuc]]<br />{{flagicon|Kingdom of Great Britain}} [[Thomas Maitland (British Army officer)|Thomas Maitland]]<br />{{flagicon|Spain|1785}} [[Joaquín García y Moreno|Joaquín Moreno]]<br /><br />'''1798–1801'''<br />{{flagicon|France}} [[Toussaint Louverture]]<br /><br />'''1802–1804'''<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1791-1789).svg}} [[Toussaint Louverture]] {{Surrendered}}<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1803-1804).svg}} [[Jean-Jacques Dessalines]]<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1803-1804).svg}} [[Henri Christophe]]<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1803-1804).svg}} [[Alexandre Pétion]]<br />{{flagicon image|Flag of Haiti (1803-1804).svg}} [[François Capois]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[Sir John Duckworth, 1st Baronet|John Duckworth]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[John Loring (died 1808)|John Loring]] |commander2='''1791–1793'''<br>{{flagicon image|Flag of Royalist France.svg}} [[Philibert François Rouxel de Blanchelande|viscount de Blanchelande]]<br />{{flagicon|France|1790}} [[Léger-Félicité Sonthonax]]<br /><br />'''1793–1798'''<br />{{flagicon|France}} [[Toussaint Louverture]]<br />{{flagicon|France}} [[André Rigaud]]<br />{{flagicon|France}} [[Alexandre Pétion]]<br><br>'''1798–1801'''<br />{{flagicon|France}} [[André Rigaud]]<br /><br />'''1802–1804'''<br />{{flagicon|France}} [[Napoleon Bonaparte]]<br />{{flagicon|France}} [[Charles Leclerc]]{{KIA}}<br />{{flagicon|France}} [[Donatien-Marie-Joseph de Vimeur, vicomte de Rochambeau|Vicomte de Rochambeau]] {{Surrendered}}<br />{{flagicon|France}} [[Louis Thomas Villaret de Joyeuse|Villaret de Joyeuse]]<br>{{flagicon|Spain|1785}} [[Federico Carlos Gravina y Nápoli|Federico Gravina]] |strength1=Regular army: 55,000,<br />Volunteers: 100,000+ |strength2=Regular army: 60,000,<br>86 warships and frigates |casualties1=Military deaths: unknown<br />Civilian deaths: 100,000{{citation needed|date=February 2013}} |casualties2=Military deaths: 57,000 combat deaths<br>30,000 yellow fever deaths<br>Civilian deaths: ~25,000 |casualties3= |notes= }} '''ഹെയ്റ്റി വിപ്ലവം (The Haitian Revolution)''' (1791-1804) എന്നത് അസാധാരണമായ ഒട്ടേറെ സംഭവങ്ങളിലൂടെ [[slavery|അടിമത്തത്തിനെതിരെയും]] [[Colonization|കോളനിവൽക്കരണത്തിനെതിരെയും]] നടന്ന വിജയകരമായ സമരങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയാണ്. മുൻ ഫ്രഞ്ച് കോളനിയായ [[Saint Domingue|സെന്റ് ഡൊമിനിക്കിൽ]] നടന്ന ഈ വിപ്ലവം [[slavery|അടിമത്തം]], [[race|വർഗ്ഗബന്ധങ്ങൾ]], [[European colonialism|യൂറോപ്യൻ കോളനിവൽക്കരണം]] എന്നിവയെ എല്ലാം ലോകമാകമാനം മാറ്റിമറിച്ചു. അടിമകളാക്കപ്പെട്ട കറുത്തവർഗക്കാരെപ്പറ്റിയുള്ള ധാരണകളെല്ലാം മാറ്റിമറിക്കാനും ഈ സമരം ഉപകരിച്ചു. സ്വയം മോചിതരായ അടിമകൾ നാട്ടിലെ അടിമത്തം അവസാനിപ്പിച്ചു. അവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം സംരക്ഷിച്ച് അടിമകൾ നാട്ടിൽ ഒരു പരമാധികാരരാഷ്ട്രം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ വിപ്ലവത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനകാര്യം കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർ താഴ്ന്നവരാണെന്നും സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചാൽ അടിമകൾക്ക് അതു നിലനിർത്താൻ ആവില്ല എന്നുമുള്ള പാശ്ചാത്യസങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കേറ്റ തിരിച്ചടി എന്നതിലാണ്. ==ഹെയ്റ്റി വിപ്ലവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സാഹിത്യങ്ങൾ== * ''[[An Unbroken Agony: Haiti, From Revolution to the Kidnapping of a President]]'' * ''[[Bug-Jargal]]'' * ''[[The Crime of Napoleon]]'' * ''[[The Black Jacobins]]'' ==അവലംബം== :<big>*</big>Please note that the URL in a footnote whose link is followed by an asterisk may occasionally require special attention.<ref name="metanote">Web pages for FRD Country Studies are subject to changes of URL. If a page linked from a footnote that cites the Haiti study bears a title different from that cited next to the link, consult [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/httoc.html A Country Study: Haiti] for the revised URL.</ref> {{Reflist|2}} {{Library resources box|onlinebooks=yes}} ==പുസ്തകങ്ങൾ== {{Refbegin}} {{Commons category|Haitian Revolution|<br/>Haitian Revolution}} * Blackburn, Robin. "Haiti, Slavery, and the Age of the Democratic Revolution", ''William and Mary Quarterly'' 63.4, 633–674 (2006) *{{cite book|ref=harv|last=Bryan|first=Patrick E.|title=The Haitian Revolution and Its Effects|url=https://books.google.com/books?id=q9owdkOc0wgC|accessdate=15 May 2015|year=1984|publisher=Heinemann|isbn=978-0-435-98301-7}} * {{cite book| author = Jack Richard Censer| author2 = Lynn Avery Hunt| title = Liberty, Equality, Fraternity Exploring the French Revolution| url = https://archive.org/details/libertyequalityf0000cens| year = 2001| publisher = Penn State University Press| isbn = 978-0-271-02088-4}} * {{cite book| last = DUBOIS| first = Laurent| title = AVENGERS OF THE NEW WORLD| year = 2005| publisher = Harvard University Press| isbn = 978-0-674-01826-6 }} * {{cite book| author = Laurent Dubois|author2=John D. Garrigus| title = Slave Revolution in the Caribbean, 1789–1804 A Brief History with Documents| url = https://archive.org/details/slaverevolutioni0000dubo| year = 2006| publisher = Bedford/st Martins| isbn = 978-0-312-41501-3 }} * Fick, Carolyne "The Haitian revolution and the limit of freedom: defining citizenship in the revolutionary era". Social History, Vol 32. No 4, November 2007 * {{cite book| author = John D. Garrigus| title = Before Haiti Race and Citizenship in French Saint-Domingue| url = https://archive.org/details/beforehaitiracec0000garr| year = 2006| publisher = Macmillan| isbn = 978-1-4039-7140-1}} * {{cite book| author = David Patrick Geggus| title = The Impact of the Haitian Revolution in the Atlantic World| url = https://archive.org/details/impactofhaitianr0000unse| year = 2001| publisher = University of South Carolina Press| isbn = 978-1-57003-416-9}} * Girard, Philippe. “Black Talleyrand: Toussaint Louverture’s Secret Diplomacy with England and the United States,” William and Mary Quarterly 66:1 (Jan. 2009), 87–124. * Girard, Philippe. “Napoléon Bonaparte and the Emancipation Issue in Saint-Domingue, 1799–1803,” French Historical Studies 32:4 (Fall 2009), 587–618. * {{cite book| author = Philippe R. Girard| title = The Slaves Who Defeated Napoleon Toussaint Louverture and the Haitian War of Independence, 1801–1804| url = https://archive.org/details/slaveswhodefeate0000gira| year = 2011| publisher = University of Alabama Press| isbn = 0-8173-1732-5 }} * Girard, Philippe. “Jean-Jacques Dessalines and the Atlantic System: A Reappraisal,” William and Mary Quarterly (July 2012). * {{cite book| author = Cyril Lionel Robert James| title = The Black Jacobins Toussaint Louverture and the San Domingo Revolution| url = https://archive.org/details/blackjacobins00clrj| year = 1989| publisher = Vintage| isbn = 978-0-679-72467-4 }} * Joseph, Celucien L. Race, Religion, and The Haitian Revolution: Essays on Faith, Freedom, and Decolonization (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012) * Joseph, Celucien L. From Toussaint to Price-Mars: Rhetoric, Race, and Religion in Haitian Thought (CreateSpace Independent Publishing Platform, 2013) * Ott, Thomas O. ''The Haitian Revolution, 1789–1804.'' University of Tennessee Press, 1973. * {{cite book| author = Joseph Elisée Peyre-Ferry| title = Journal des opérations militaires de l'armée française à Saint-Domingue 1802–1803 sous les ordres des capitaines-généraux Leclerc et Rochambeau| year = 2006| publisher = Les Editions de Paris-Max Chaleil| isbn = 978-2-84621-052-2 }} * Popkin, Jeremy D., ''You Are All Free: The Haitian Revolution and the Abolition of Slavery'' (New York: Cambridge University Press, 2010) *Akamefula, Tiye, Camille Newsom, Burgey Marcos, and Jong Ho. "Causes of the Haitian Revolution." Haitian Revolution. September 1, 2012. Accessed March 25, 2015. http://haitianrevolutionfblock.weebly.com/causes-of-the-haitian-revolution.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402133248/http://haitianrevolutionfblock.weebly.com/causes-of-the-haitian-revolution.html |date=2015-04-02 }}. *Baur, John. "International Repercussions of the Haitian Revolution." The Americas 26, no. 4 (1970). *"Declaration of the Rights of Man" 27 February 2008. HowStuffWorks.com. <http://history.howstuffworks.com/european-history/declaration-of-the-rights-of-man.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210233405/http://history.howstuffworks.com/european-history/declaration-of-the-rights-of-man.htm |date=2015-12-10 }}> 25 March 2015. *"Enlightenment." History.com. Accessed March 25, 2015. http://www.history.com/topics/enlightenment. *Fick, Carolyn E. "Preface." In The Making of Haiti: The Saint Domingue Revolution from below. Knoxville: University of Tennessee Press, 1990. *"French Revolutionary Wars." Find the Data. Accessed March 26, 2015. http://wars.findthedata.com/l/100/French-Revolutionary-Wars {{Webarchive|url=https://archive.today/20150411221810/http://wars.findthedata.com/l/100/French-Revolutionary-Wars |date=2015-04-11 }}. *"Haitian Revolution." Find the Data. Accessed March 26, 2015. http://wars.findthedata.com/l/8/Haitian-Revolution {{Webarchive|url=https://archive.today/20150411221952/http://wars.findthedata.com/l/8/Haitian-Revolution |date=2015-04-11 }}. *Rand, David. "The Haitian Revolution." The Haitian Revolution. Accessed March 25, 2015. http://scholar.library.miami.edu/slaves/san_domingo_revolution/{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} individual_essay/david.html. *"Reign of Terror: 1793–1794." PBS. September 13, 2013. Accessed March 26, 2015. http://www.pbs.org/marieantoinette/timeline/reign.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160128023542/http://www.pbs.org/marieantoinette/timeline/reign.html |date=2016-01-28 }}. *Sutherland, Claudia. "Haitian Revolution (1791–1804) | The Black Past: Remembered and Reclaimed." Haitian Revolution (1791–1804) | The Black Past: Remembered and Reclaimed. January 1, 2015. Accessed March 26, 2015. http://www.blackpast.org/gah/haitian-revolution-1791-1804. {{Refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.webster.edu/~corbetre/haiti/history/revolution/revolution.htm Haiti: Revolutionary War 1791 – 1803] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011092506/http://webster.edu/~corbetre/haiti/history/revolution/revolution.htm |date=2007-10-11 }} * [http://thelouvertureproject.org/wiki/index.php?title=Main_Page The Louverture Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822053955/http://www.thelouvertureproject.org/wiki/index.php?title=Main_Page |date=2006-08-22 }}, a wiki about the history of Haiti *[http://bigthink.com/videos/haiti-history-of-a-shaken-country Haiti: History of Shaken Country-- Video interview with historian Laurent Dubois] * [http://www.hartford-hwp.com/archives/43a/index.html Haiti Archives] * [http://www.pbs.org/egaliteforall/ "Égalité for All: Toussaint Louverture and the Haitian Revolution"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005225710/http://www.pbs.org/egaliteforall/ |date=2009-10-05 }}. Noland Walker. [[Public Broadcasting Service|PBS]] documentary. 2009 * [http://www.democracynow.org/2010/8/17/france_urged_to_pay_40_billion France Urged to Pay $40&nbsp;Billion to Haiti in Reparations for "Independence Debt"] – video report by ''[[Democracy Now!]]'' * [http://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/haitian/index.html The Other Revolution: Haiti, 1789 – 1804] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218133342/http://www.brown.edu/Facilities/John_Carter_Brown_Library/haitian/index.html |date=2015-02-18 }} digital exhibition from [[Brown University]] * [http://15minutehistory.org/2013/02/06/episode-11-the-haitian-revolution/ 15 Minutes History], [[University of Texas at Austin|UT at Austin]] * [https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/global-history-and-us-foreign-policy/essays/two-revolutions-atlantic-world-connection Two Revolutions in the Atlantic World: Connections between the American Revolution and the Haitian Revolution] [[Gilder Lehrman Center for the Study of Slavery, Resistance, and Abolition|Gilder Lehrman Center]], Laurent Dubois. *[http://library.brown.edu/haitihistory/7.html"Upheavals in France and Saint-Domingue"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201114000543/https://library.brown.edu/haitihistory/7.html |date=2020-11-14 }} Brown University 1792–1796 [[വർഗ്ഗം:ഹെയ്റ്റിയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം]] [[വർഗ്ഗം:പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വിപ്ലവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലാറ്റിനമേരിക്കൻ വിമോചനയുദ്ധങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പഞ്ചസാരയുടെ ചരിത്രം]] 1j4dhqdp5iksc8a7qoopqq6fs7bploz 0 329142 4648000 4629748 2026-07-16T14:49:34Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648000 wikitext text/x-wiki മനുഷ്യസംസ്കാരത്തിനോളം തന്നെ പഴക്കമുണ്ട് കുറ്റകൃത്യങ്ങൾക്കും കുറ്റാന്വേഷണത്തിനും. കുറ്റാന്വേഷണം കുറ്റമറ്റതാക്കുന്നതിന് വേണ്ടി വിവിധതരം ശാസ്ത്രശാഖകളെ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിവരുന്നു. വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളുൾപ്പെടുത്തി കുറ്റാന്വേഷണം നിർവ്വഹിക്കുന്നതിനായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രശാഖയെയാണ് കുറ്റാന്വേഷണ ശാസ്ത്രം അഥവാ ഫോറൻസിക് സയൻസ്. കുറ്റകൃത്യം നടന്നതായി പറയപ്പെടുന്ന സ്ഥലം സന്ദർശിക്കുന്ന കുറ്റാന്വേഷണ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ സ്ഥലത്തു ലഭ്യമായ എല്ലാ ശാസ്ത്രീയമായ തെളിവുകളും ശേഖരിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഈ തെളിവുകളെ ലബോറട്ടറികളിൽ വിശദപരിശോധനക്ക് വിധേയമാക്കുന്നു. അവയിൽ നിന്നും ഉരുത്തിരിയുന്ന നിഗമനങ്ങൾ കുറ്റാന്വേഷണത്തെ വളരെയധികം സഹായിക്കുന്നു. ഈ തെളിവുകൾ കുറ്റാന്വേഷണകൻ കോടതികളിൽ സമർപ്പിക്കുകയും കോടതിയിൽ നേരിട്ട് വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നീതിനിർവ്വഹണത്തിൽ ഇന്ന് ഒഴിവാക്കാനാവാത്തതാണ് Forensic Science. == ചരിത്രം == പുരാതന കാലങ്ങളിൽ ശാസ്ത്രീയമായ രീതികൾ കുറ്റാന്വേഷണത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. കുറ്റാരോപിതന്റെ കുറ്റസമ്മതം, സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവ മാത്രമാണ് അവലംബിച്ചിരുന്നത്. ഇവ കുറ്റകൃത്യം തെളിയുക്കുന്നതിന് തികച്ചും അപര്യാപ്തമായിരുന്നു. പ്രാകൃതമായ പല രീതികളും അക്കാലത്ത് അവലംബിച്ചിരുന്നു. തീയിൽ തൊടുക, തിളച്ച എണ്ണയിൽ കൈ മുക്കുക എന്നിവ അവയിൽ ചിലത് മാത്രമായിരുന്നു. ശവശരീരങ്ങളെ കീറിമുറിച്ച് പരിശോധിച്ച് മരണകാരണം കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന് നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾക്ക് 12-ആം നൂറ്റാണ്ട് വരെ പഴക്കം കാണുന്നു. ശ്വാസകോശത്തിൽ കാണുന്ന വെള്ളം മുങ്ങിമരണത്തിന് തെളിവാണെന്നും, കഴുത്തിലെ അസ്ഥിയുടെ പൊട്ടൽ കഴുത്തു ഞെരിച്ച് കൊലനടത്തിയതിന് തെളിവാണെന്നും കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു ഫ്രാൻസിസ് ഗാൽട്ടൺ എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് Scientist വിരലടയാളങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്ന '''ഫിംഗർപ്രിന്റ്''' എന്ന പുസ്തകം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് മുൻപു തന്നെ വിരലടയാളങ്ങളുടെ സാദ്ധ്യത ഇന്ത്യയിൽ ഉപയോഗിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്നു. അർജന്റീനയിൽ നടന്ന ഒരു കൊലപാതകം തെളിയിക്കുന്നതിന് 1892-ൽ വിരലടയാളപരിശോധന വിദഗ്ദ്ധമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. ശാസ്ത്രീയ കുറ്റാന്വേഷണത്തിന്റെ ശരിയായ ആരംഭം അവിടെയാണെന്ന് കരുതാം. കാലക്രമത്തിൽ ഫോറൻസിക് സയൻസ് വളരെയധികം വികാസം പ്രാപിക്കുകയുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം, മനഃശാസ്ത്രം തുടങ്ങി വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളെ സമന്വയിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഫോറൻസിക് സയൻസ് നിലകൊള്ളുന്നത്. == വിവിധ ശാഖകൾ == ഫോറൻസിക് സയൻസിൽ ഇന്ന് നിരവധി ശാഖകൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അവ താഴെകൊടുത്തിരിക്കുന്നു. == ഫോറൻസിക് ബാലിസ്റ്റിക്സ് == വിവിധ തരത്തിലുള്ള തോക്കുകൾ അവയുടെ ഉപയോഗങ്ങൾ കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ അവയുടെ പങ്കാളിത്തം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനശാഖയാണ് ഫോറൻസിക് ബാലിസ്റ്റിക്സ്. വെടിയേറ്റുണ്ടാകുന്ന മുറിവുകൾ എത്ര ദൂരെനിന്നു സംഭവിച്ചതാണെന്നും ഏതു തോക്കിൽനിന്നാണെന്നും ഏതു ദിശയിൽ സഞ്ചരിച്ച ഉണ്ടയാണ് മുറിവുണ്ടാക്കിയതെന്നും തുടങ്ങി നിരവധി വിവരങ്ങൾ പരിശോധകന് ലഭിക്കുന്നു. തോക്കുകൊണ്ടുണ്ടായ മരണം ആത്മഹത്യയാണോ കൊലപാതകമാണോ എന്നും പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നു. == ഫോറൻസിക് == ഫിസിക്സ് വിവിധതരം ആയുധങ്ങൾ, അവകൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന ക്ഷതങ്ങൾ, മുറിവുകൾ, കീറലുകൾ എന്നിവ പരിശോധിക്കുക, കൃത്യസ്ഥലത്തു നിന്നും മറ്റും ശേഖരിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ താരതമ്യം ചെയ്യുക, ആയുധങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പാടുകൾ പരിശോധിച്ച് ആയുധം തിരിച്ചറിയുക തുടങ്ങി വിവിധ തരം പരിശോധനകൾ ഈ വിഭാഗത്തിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. == ആന്ത്രോപോമെട്രി == മനുഷ്യശരീരത്തിന്റെ അളവുകളെ കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഈ സംവിധാനം കുറ്റാന്വേഷണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. == ഫോറൻസിക് ബയോളജി == സംഭവസ്ഥലത്തു നിന്നും ലഭിക്കുന്നതും മറ്റുമായ ശരീരഭാഗങ്ങൾ പരിശോധിക്കുന്നത് ഫോറൻസിക് ബയോളജി വിഭാഗമാണ്. രക്തം, മുടി, നഖങ്ങൾ, സസ്യഭാഗങ്ങൾ, ഉമിനീർ തുടങ്ങി വിവിധതരം വസ്തുക്കൾ പരിശോധനക്ക് വിധേയമാക്കുന്നു. രക്തക്കറകളുടെ ഗ്രൂപ്പ് നിർണ്ണയം, |ഉമിനീർ തുടങ്ങിയ ശരീരസ്രവങ്ങളുടെ പരിശോധന എന്നിവ വ്യക്തികളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിന് വളരെ സഹായകരമാണ്. 1985-ൽ അലക് ജഫ്രീസ് എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞൻ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഡി.എൻ.എ. ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ് ഈ രംഗത്ത് ഒരു സ്ഫോടനം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. വ്യക്തികളെ സംശയലേശമന്യെതിരിച്ചറിയുന്നതിന് ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. == ഫോറൻസിക് കെമിസ്ട്രി == രാസവസ്തുക്കളുടെ പരിശോധന കുറ്റാന്വേഷണത്തിൽ വളരെ പ്രധാനമായ ഒരു ഘടകമാണ്. കുറ്റകൃത്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷവസ്തുക്കൾ, വിവിധ തരം മയക്കുമരുന്നുകൾ, സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ എന്നിവ തിരിച്ചറിയുന്നതിന് ഈ ശാസ്ത്രശാഖ സഹായിക്കുന്നു. ===ഫോറൻസിക് ഡോക്യുമെന്റ്സ്=== കുറ്റകൃത്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു കൈയക്ഷരങ്ങൾ, ഒപ്പുകൾ, അച്ചടി, വ്യാജകറൻസികൾ എന്നിവയുടെ പരിശോധന. == ഡിജിറ്റൽ ഫോറൻസിക് == ഇന്ന് ഡിജിറ്റൽ യുഗമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ എന്തിലും ഒരു ഡിജിറ്റൽ/സൈബർ അംശം ഉണ്ടാവുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടറുകൾ, മൊബൈൽ ഫോണുകൾ തുടങ്ങി എല്ലാവിധ ആധുനിക ഉപകരണങ്ങളും പരിശോധിക്കുന്നു. ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളുടെ മോർഫിംഗ്, വിവിധ തരം സൈബർ വ്യക്തിഹത്യകൾ എന്നിവ പരിശോധികുന്നതിന് ഈ ശാസ്ത്രശാഖ സഹായിക്കുന്നു. പോളിഗ്രാഫ്, ബ്രെയിൻ ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ്, നാർക്കോ അനാലിസിസ്, ടോക്സിക്കോളജി, ഫിംഗർപ്രിന്റിംഗ് തുടങ്ങി നിരവധി വ്യതസ്ത മേഖലകളിൽ വളർന്ന് ഫോറൻസിക് സയൻസ് കുറ്റാന്വേഷണത്തിന്റെ ഒരു നെടുംതൂണായി നിൽക്കുന്നു. == ഇതും കാണുക == {{Portal|Law|Science|Criminal justice}} {{columns-list|colwidth=20em| <small> * [[American Academy of Forensic Sciences]] * [[Archibald Reiss]], founder of the first forensic school in the world at the [[University of Lausanne]] (1909) * [[Association of Firearm and Tool Mark Examiners]] * [[Australian Academy of Forensic Sciences]] * [[Ballistic fingerprinting]] * [[Bloodstain pattern analysis]] * [[Canadian Identification Society]] * [[Computer forensics]] * [[Crime]] * [[Computational forensics]] * [[Diplomatics]] (Forensic paleography) * [[Edmond Locard]], founder of the first forensic [[laboratory]] in the world (1910) * [[Epigenetics in forensic science]] * [[Fingerprint]] * [[Footprints]] * [[Forensic accounting]] * [[Forensic animation]] * [[Forensic anthropology]] * [[Forensic biology]] * [[Forensic chemistry]] * [[Forensic economics]] * [[Forensic engineering]] * [[Forensic entomology]] * [[Forensic facial reconstruction]] * [[Forensic identification]] * [[Forensic linguistics]] * [[Forensic materials engineering]] * [[Forensic photography]] * [[Forensic polymer engineering]] * [[Forensic profiling]] * [[Forensic psychiatry]] * [[Forensic psychology]] * [[Forensic seismology]] * [[Forensic social work]] * [[Forensic video analysis]] * [[Glove prints]] * [[History of forensic photography]] * [[International Association for Identification]] * [[Marine forensics]] * [[Minnesota Protocol]] * [[Offender profiling]] * [[Outline of forensic science]] * [[Questioned document examination]] * [[Retrospective diagnosis]] * [[RSID (forensic)|RSID]] * [[Scenes of Crime Officer]] * [[Sherlock Holmes]] * [[Skid mark]] * [[Trace evidence]] * [[Profiling (information science)]] * [[Wildlife Forensic Science]] * [[Wilfrid Derome]], founder of the first forensic [[laboratory]] in North America (1914) </small>}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin|30em}} * [http://www.anilaggrawal.com/ij/indexpapers.html Anil Aggrawal's Internet Journal of Forensic Medicine and Toxicology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190610010720/http://anilaggrawal.com/ij/indexpapers.html |date=2019-06-10 }}. * [[Forensic Magazine]] – [http://www.forensicmag.com Forensicmag.com]. * [https://web.archive.org/web/20110222013558/http://www2.fbi.gov/hq/lab/fsc/current/index.htm Forensic Science Communications], an open access journal of the [[Federal Bureau of Investigation|FBI]]. * [http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/505512/description#description Forensic sciences international] – An international journal dedicated to the applications of medicine and science in the administration of justice – {{ISSN|0379-0738}} – [[Elsevier]] * [http://www.igi-global.com/journals/details.asp?ID=7828&v=callForPapers International Journal of Digital Crime and Forensics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904063537/http://www.igi-global.com/journals/details.asp?ID=7828&v=callForPapers |date=2009-09-04 }} * [https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/real-csi/ "The Real CSI"], [[PBS]] [[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]] documentary, April 17, 2012. * Baden, Michael; Roach, Marion. ''Dead Reckoning: The New Science of Catching Killers'', Simon & Schuster, 2001. {{ISBN|0-684-86758-3}}. * Bartos, Leah, [https://www.propublica.org/article/no-forensic-background-no-problem "No Forensic Background? No Problem"], ''[[ProPublica]]'', April 17, 2012. * Guatelli-Steinberg, Debbie; Mitchell, John C. [http://www.struers.com/default.asp?doc_id=404 Structure Magazine no. 40, "RepliSet: High Resolution Impressions of the Teeth of Human Ancestors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122214715/http://www.struers.com/default.asp?doc_id=404 |date=2008-11-22 }}. * {{cite book |author1=Haag, Michael G. |author2=Haag, Lucien C. | title=Shooting Incident Reconstruction: Second Edition |url=https://archive.org/details/shootingincident0000haag | location=New York | publisher=Academic Press | year=2011 | isbn=978-0-12-382241-3}} * Holt, Cynthia. [https://web.archive.org/web/20061031175558/https://lu.com/showbook.cfm?isbn=9781591582212 ''Guide to Information Sources in the Forensic Sciences''] Libraries Unlimited, 2006. {{ISBN|1-59158-221-0}}. * Jamieson, Allan; Moenssens, Andre (eds). [http://ca.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470018267,descCd-description.html ''Wiley Encyclopedia of Forensic Science'']{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} John Wiley & Sons Ltd, 2009. {{ISBN|978-0-470-01826-2}}. [http://mrw.interscience.wiley.com/emrw/9780470061589/home/ Online version]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Kind, Stuart; Overman, Michael. ''Science Against Crime'' Doubleday, 1972. {{ISBN|0-385-09249-0}}. * Lewis, Peter Rhys; Gagg Colin; Reynolds, Ken. ''Forensic Materials Engineering: Case Studies'' [[CRC Press]], 2004. * Nickell, Joe; Fischer, John F. ''Crime Science: Methods of Forensic Detection'', [[University Press of Kentucky]], 1999. {{ISBN|0-8131-2091-8}}. * Owen, D. (2000). ''Hidden Evidence: The Story of Forensic Science and how it Helped to Solve 40 of the World's Toughest Crimes'' Quintet Publishing, London. {{ISBN|1-86155-278-5}}. * Quinche, Nicolas, and Margot, Pierre, "Coulier, Paul-Jean (1824–1890): A precursor in the history of fingermark detection and their potential use for identifying their source (1863)", ''Journal of forensic identification'' (Californie), 60 (2), March–April 2010, pp.&nbsp;129–134. * Silverman, Mike; Thompson, Tony. ''Written in Blood: A History of Forensic Science''. 2014. * {{cite journal |author=Stanton G |title=Underwater Crime Scene Investigations (UCSI), a New Paradigm |journal=In: SF Norton (ed). Diving for Science... 2003. |volume=Proceedings of the American Academy of Underwater Sciences |issue=22nd annual Scientific Diving Symposium |year=2003 |url=http://archive.rubicon-foundation.org/4762 |accessdate=2008-06-18 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727224541/http://archive.rubicon-foundation.org/4762 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Starr |first=Douglas |title=The Killer of Little Shepherds: A True Crime Story and the Birth of Forensic Science |url=https://archive.org/details/killeroflittlesh00doug |year=2011|isbn=978-0307279088}} {{refend}} == അവലംബം == {{reflist|2}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == <!-- ATTENTION! Please do not add links without discussion and consensus on the talk page. Undiscussed links will be removed. --> {{commons category|Forensic science}} * {{dmoz|Science/Science_in_Society/Forensic_Science/|Forensic Science}} * [http://www.crime-scene-investigator.net Forensic educational resources] [[വർഗ്ഗം:കുറ്റാന്വേഷണം]] 7n4un0w7b7131pz374izhvghwh08b28 0 329397 4648142 4563329 2026-07-16T18:44:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648142 wikitext text/x-wiki {{PU|Harvard University}} {{Infobox university |name = ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല |image_name = Harvard Wreath Logo 1.svg |image_size = 150px |latin_name = Universitas Harvardiana |motto = ''Veritas''<ref>Harvard's ''Veritas'' appears on the university's arms; [[Heraldry|heraldically]] speaking, however, a 'motto' is a word or phrase displayed on a scroll in conjunction with a shield of arms. [https://books.google.com/books?id=zkQWZaZqZfUC&pg=PA330&lpg=PA330#v=onepage&q&f=false Since 1692] University [[seal (emblem)|seals]] have borne ''Christo et Ecclesiae'' (for Christ and the Church) in this manner, arguably making that phrase the university's motto in a heraldic sense. This legend is otherwise not in general use today.</ref> | free_label = Newspaper | free = ''[[The Harvard Crimson]]'' |established = {{start date|1636}}<ref name=founding>An appropriation of £400 toward a "school or college" was voted on October 28, 1636 (OS), at a meeting which convened on September 8 and was adjourned to October 28. Some sources consider October 28, 1636 (OS) (November 7, 1636 NS) to be the date of founding. Harvard's 1936 tercentenary celebration treated September 18 as the founding date, though 1836 bicentennial was celebrated on September 8, 1836. Sources: meeting dates, {{cite book|first=Josiah|last=Quincy|title=History of Harvard University |url=https://archive.org/details/historyharvardu00quingoog|year=1860 |publisher=Crosby, Nichols, Lee and Co.|location=117 Washington Street, Boston}}, [https://books.google.com/books?vid=OCLC11636583&id=KynqxH_4lGUC&pg=RA1-PA586&lpg=RA1-PA586 p. 586], "At a Court holden September 8th, 1636 and continued by adjournment to the 28th of the 8th month (October, 1636)... the Court agreed to give £400 towards a School or College, whereof £200 to be paid next year...." Tercentenary dates: {{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,756722,00.html|date=September 28, 1936|accessdate=September 8, 2006|work=Time|title=Cambridge Birthday|archive-date=2012-12-05|archive-url=https://archive.today/20121205054221/http://www.time.com/time/magazine/printout/0%2C8816%2C756722%2C00.html|url-status=dead}}: "Harvard claims birth on the day the Massachusetts Great and General Court convened to authorize its founding. This was Sept. 8, 1637 under the Julian calendar. Allowing for the ten-day advance of the Gregorian calendar, Tercentenary officials arrived at Sept. 18 as the date for the third and last big Day of the celebration;" "on Oct. 28, 1636 ... £400 for that 'school or college' [was voted by] the Great and General Court of the [[Massachusetts Bay Colony]]." Bicentennial date: {{cite web|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/10.02/02-history.html|publisher=Harvard University|title=Harvard Gazette: This Month in Harvard History|date=September 2, 2003|accessdate=September 15, 2006|author=Marvin Hightower|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060908144409/http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/10.02/02-history.html|archivedate=September 8, 2006|df=mdy-all}}, "Sept. 8, 1836 - Some 1,100 to 1,300 alumni flock to Harvard's Bicentennial, at which a professional choir premieres "Fair Harvard." ... guest speaker Josiah Quincy Jr., Class of 1821, makes a motion, unanimously adopted, 'that this assembly of the Alumni be adjourned to meet at this place on September 8, 1936.'" Tercentary opening of Quincy's sealed package: ''The New York Times,'' September 9, 1936, p. 24, "Package Sealed in 1836 Opened at Harvard. It Held Letters Written at Bicentenary": "September 8th, 1936: As the first formal function in the celebration of Harvard's tercentenary, the Harvard Alumni Association witnessed the opening by President Conant of the 'mysterious' package sealed by President Josiah Quincy at the Harvard bicentennial in 1836."</ref> | former_names = [[Harvard College]] |mottoeng = Truth |type = Private [[research university|research]] |endowment = [[Harvard University endowment|$34.541 billion (2016)]]<ref>As of June 30, 2016. {{cite web |url=http://www.nacubo.org/Documents/EndowmentFiles/2016-Endowment-Market-Values.pdf |title=U.S. and Canadian Institutions Listed by Fiscal Year (FY) 2016 Endowment Market Value and Change in Endowment Market Value from FY 2015 to FY 2016 |publisher=National Association of College and University Business Officers and Commonfund Institute |year=2017 |access-date=2017-09-07 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225044952/http://www.nacubo.org/Documents/EndowmentFiles/2016-Endowment-Market-Values.pdf%0A |url-status=dead }}</ref> |president = [[Drew Gilpin Faust]] |students = 21,000<ref name="Harvard at a Glance">{{As of|2014|09|01}}. {{cite web | title = Harvard at a Glance| work = Harvard University | url = http://www.harvard.edu/harvard-glance | accessdate=November 27, 2014}}</ref> |undergrad = 6,700<ref name="Harvard at a Glance"/> |postgrad = 14,500<ref name="Harvard at a Glance"/> |faculty = 4,671<ref>{{Cite book|last=Office of Institutional Research. |title=Harvard University Fact Book |year=2009 |chapter=Faculty |url=http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425050912/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf |archivedate=April 25, 2012 |df= }} ("Unduplicated, Paid Instructional Faculty Count: 2,107. Unduplicated instructional faculty count is the most appropriate count for general reporting purposes.")</ref> |city = [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] |state = [[Massachusetts]] |country = United States |campus = [[Urban area|Urban]]<br />{{Convert|210|acre|ha}} |athletics = [[NCAA Division I]] – [[Ivy League]] |nickname = [[Harvard Crimson]] |colors = [[Crimson]]<ref name=HarvardGlance>{{cite web |title=Harvard at a Glance |url=http://www.harvard.edu/about-harvard/harvard-glance |publisher=Harvard University |accessdate=November 2, 2015 |archive-date=2015-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150823162529/http://www.harvard.edu/about-harvard/harvard-glance |url-status=dead }}</ref>&nbsp;{{color box|#A51C30}} |affiliations = [[National Association of Independent Colleges and Universities|NAICU]]<br />[[Association of Independent Colleges and Universities in Massachusetts|AICUM]]<br />[[Association of American Universities|AAU]]<br />[[Universities Research Association|URA]] |website = {{URL|harvard.edu}} |logo = [[File:Harvard University logo.PNG]] }} ലോകത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ഒരു സർവകലാശാലയാണ് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലെ]] [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്യുസെറ്റ്സിൽ]] [[Cambridge, Massachusetts|കേംബ്രിഡ്ജിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന '''ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല'''('''Harvard University''') ഒരു സ്വകാര്യ [[ഐവി ലീഗ്]] സർവകലാശാലയായ ഇത് 1636-ലാണ് സ്ഥാപിതമായത്.<ref>{{cite book|title=Making Harvard Modern: The Rise of America's University|url=https://archive.org/details/makingharvardmod00kell|last1=Keller |first1=Morton|last2=Keller|first2=Phyllis|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-514457-0|quote=Harvard's professional schools... won world prestige of a sort rarely seen among social institutions. (...) Harvard's age, wealth, quality, and prestige may well shield it from any conceivable vicissitudes.|year=2001|pages=[https://archive.org/details/makingharvardmod00kell/page/n493 463]–481}} </ref><ref>{{Cite book|title=How Harvard Rules: Reason in the Service of Empire|url=https://archive.org/details/howharvardrulesr00trum|quote=... [Harvard's] tremendous institutional power and prestige (...) Within the nation's (arguably) most prestigious institution of higher learning ...|chapter=Sexual Shakedown|pages=[https://archive.org/details/howharvardrulesr00trum/page/326 326]–336|year=1989|publisher=South End Press|isbn=0-89608-284-9|editor1-first=John|last=Spaulding|first=Christina|editor-last=Trumpbour}} </ref><ref name=":0">{{cite web |url=http://www.bloomberg.com/news/2011-03-10/harvard-mit-ranked-most-prestigious-universities-study-reports.html|title=Harvard, MIT Ranked Most Prestigious Universities, Study Reports|author=David Altaner|publisher=Bloomberg|date=March 9, 2011|accessdate=March 1, 2012}} </ref> [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] ആദ്യത്തെ ഉപരിപഠനസ്ഥാപനമായ<ref>{{cite book|first1=Frederick |last1=Rudolph|title=The American College and University|url=https://archive.org/details/americancollegeu0000rudo |year=1961|page=[https://archive.org/details/americancollegeu0000rudo/page/3 3]|isbn=0-8203-1285-1|publisher=University of Georgia Press}} </ref> ഹാർവാർഡിന്റെ ചരിത്രവും സ്വാധീനവും ധനസമ്പത്തുമാണ് ഇതിലെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സർവകലാശാലകളിലൊന്നാക്കിത്തീർക്കുന്നത്.<ref>{{cite book|title=Making Harvard Modern: The Rise of America's University|url=https://archive.org/details/makingharvardmod00kell|last1=Keller|first1=Morton|last2=Keller|first2=Phyllis|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-514457-0|quote=Harvard's professional schools... won world prestige of a sort rarely seen among social institutions. (...) Harvard's age, wealth, quality, and prestige may well shield it from any conceivable vicissitudes.|year=2001|pages=[https://archive.org/details/makingharvardmod00kell/page/n493 463]–481}} * {{Cite book|title=How Harvard Rules: Reason in the Service of Empire|url=https://archive.org/details/howharvardrulesr00trum|quote=... [Harvard's] tremendous institutional power and prestige (...) Within the nation's (arguably) most prestigious institution of higher learning ...|chapter=Sexual Shakedown|pages=[https://archive.org/details/howharvardrulesr00trum/page/326 326]–336|year=1989|publisher=South End Press|isbn=0-89608-284-9|editor1-first=John|last=Spaulding|first=Christina|editor-last=Trumpbour}} * {{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-10/harvard-mit-ranked-most-prestigious-universities-study-reports.html|title=Harvard, MIT Ranked Most Prestigious Universities, Study Reports|author=David Altaner|publisher=Bloomberg|date=March 9, 2011|accessdate=March 1, 2012}} * {{cite book|title=Collier's Encyclopedia|url=https://archive.org/details/colliersencyclop0016unse_l6w3|publisher=Macmillan Educational Co. |year=1986|quote=Harvard University, one of the world's most prestigious institutions of higher learning, was founded in Massachusetts in 1636.}} * {{cite web|last=Newport|first=Frank|title=Harvard Number One University in Eyes of Public Stanford and Yale in second place|url=http://www.gallup.com/poll/9109/harvard-number-one-university-eyes-public.aspx|publisher=Gallup}} * {{cite web|url=http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Harvard-University.html|title=ARWU - Harvard University|publisher=Shanghai Ranking Consultancy|date=2015|accessdate=September 3, 2015|archive-date=2016-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160908191702/http://www.shanghairanking.com/World-University-Rankings/Harvard-University.html|url-status=dead}} * {{cite news|work=The New York Times|title=The Week in Review: Harvard Ends Early Admissions and Guess Who Wins|date=September 17, 2006|quote=The most prestigious college in the world, of course, is Harvard, and the gap between it and every other university is often underestimated.}}</ref> ആദ്യകാലത്ത് [[Congregationalism in the United States|കൺഗ്രഷനൽ]], [[Unitarianism|യൂണിറ്റേറിയൻ]] പുരോഹിതരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു വന്നിരുന്നുവെങ്കിലും 18-ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഈ സ്ഥാപനം [[മതേതരത്വം|മതനിരപേക്ഷത]] കൈവരിക്കുകയും 19-ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ [[ബോസ്റ്റൺ (മാസച്ച്യൂസെറ്റ്സ്)|ബോസ്റ്റണിലെ]] ഉന്നതവർഗ്ഗക്കാരുടെയിടയിലെ മുഖ്യ സാംസ്കാരികകേന്ദ്രമായി വളരുകയും ചെയ്തു. <ref>{{cite journal|title=Harvard and the Boston Brahmins: A Study in Institutional and Class Development, 1800–1865|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-history_spring-1975_8_3/page/94|last=Story|first=Ronald|journal=Journal of Social History|volume=8|issue=3 |year=1975|pages=94–121|doi=10.1353/jsh/8.3.94}}</ref> <ref>{{cite book|last=Farrell|first=Betty G.|title=Elite Families: Class and Power in Nineteenth-Century Boston|url=https://archive.org/details/elitefamiliescla0000farr|year=1993|isbn=0-7914-1593-7|publisher=State University of New York Press}} </ref> [[American Civil War|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിനുശേഷം]], പ്രസിഡന്റ് [[Charles W. Eliot|എലിയറ്റ്]] തന്റെ ദീർഘകാലം നീണ്ടുനിന്ന (1869–1909) ഭരണകാലത്ത് ഹാർവാർഡിനെ ഒരു മികച്ച ഗവേഷണ സർവകലാശാലയാക്കി. ==അവലംബം== <references/> [[വർഗ്ഗം:മസാച്യുസെറ്റ്സ് സംസ്ഥാനത്തെ സർവ്വകലാശാലകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല]] [[വർഗ്ഗം:ഐവി ലീഗ്]] kt178ijfuilse7esj7rf86wzpka925e 0 331651 4647953 4011321 2026-07-16T13:30:54Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647953 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Helmut Kohl}} {{Infobox officeholder | name = ഹെൽമുട് കോൾ | image = Bundesarchiv B 145 Bild-F074398-0021 Kohl (cropped).jpg | imagesize = 215px | office = [[Chancellor of Germany|ജർമനിയുടെ ചാൻസലർ]] | president = [[Karl Carstens]]<br>[[Richard von Weizsäcker]]<br>[[Roman Herzog]] | deputy = [[Hans-Dietrich Genscher]]<br>[[Jürgen Möllemann]]<br>[[Klaus Kinkel]] | term_start = 1 October 1982 | term_end = 27 October 1998 | predecessor = [[Helmut Schmidt]] | successor = [[Gerhard Schröder]] | office3 = [[Minister-President]] of [[Rhineland-Palatinate]] | term_start3 = 19 May 1969 | term_end3 = 2 December 1976 | predecessor3 = [[Peter Altmeier]] | successor3 = [[Bernhard Vogel (politician)|Bernhard Vogel]] | birthname = Helmut Josef Michael Kohl | birth_date = {{birth date|1930|4|3|d=y}} | birth_place = [[Ludwigshafen]], [[Weimar Republic|Germany]] | death_date = {{death date and age|2017|7|16|1930|4|3}} | death_place = [[Berlin]],[[Germany]] | party = [[Christian Democratic Union of Germany|Christian Democratic Union]] {{small|(1946–2017)}} | spouse = [[Hannelore Kohl|Hannelore Renner]] {{small|(1960–2001); her death}}<br>Maike Richter {{small|(2008–2017)}} | alma_mater = [[Heidelberg University]] | religion = [[Roman Catholic]] | children = 2 | signature = Helmut Kohl Signature.svg }} [[ജർമനി|ജർമനിയുടെ]] ഏകീകരണത്തിന്റെ മുഖ്യസൂത്രധാരനായ [[Chancellor of Germany|ജർമൻ ചാൻസലറാണ്]] '''ഹെൽമുട് കോൾ (Helmut Kohl)'''. [[Otto von Bismarck|ബിസ്മാർക്കിനു]] ശേഷം ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം ജർമനി ഭരിച്ചതും ജനാധിപത്യരീതിയിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭരിച്ചതും ഇദ്ദേഹമാണ്. ഫ്രഞ്ച് പ്രസിഡന്റ് [[François Mitterrand|മിത്തറാങ്ങിനൊപ്പം]] [[European Union|യൂറോപ്യൻ യൂനിയൻ]] ഉണ്ടാക്കിയ [[Maastricht Treaty|മാസ്ക്രിറ്റ് ഉടമ്പടി]]യുടെ ശിൽപ്പിയായും ഇദ്ദേഹത്തെ കാണുന്നുണ്ട്.<ref name="chambers">{{cite book|first=Mortimer|last=Chambers|title=The Western Experience|url=https://archive.org/details/westernexperienc0000unse_z2o6|isbn=978-0077291174|publisher=McGraw-Hill Higher Education|date=1 January 2010|edition=10th}}</ref> [[ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട്|ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ]] രണ്ടാം പകുതിയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച യൂറോപ്യൻ നേതാവാണ് കോൾ എന്ന് [[George H. W. Bush|ജോർജ്ജ് ബുഷും]]<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/europe/hero2006/kohl.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-02-13 |archive-date=2006-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213020858/http://www.time.com/time/europe/hero2006/kohl.html |url-status=bot: unknown }}</ref> [[Bill Clinton|ബിൽ ക്ലിന്റനും]]<ref>{{Cite web |url=http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1639558.php/Clinton-praises-Germany-s-Kohl-at-Berlin-award |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-02-13 |archive-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521001052/http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1639558.php/Clinton-praises-Germany-s-Kohl-at-Berlin-award |url-status=bot: unknown }}</ref> അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{CC|Helmut Kohl}} [[വർഗ്ഗം:1930-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2017-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പ്രസിഡൻഷ്യൽ മെഡൽ ഓഫ് ഫ്രീഡം റെസിപിയൻറ്]] 5tnl3lj45zw480xk65d1t055halaurf 0 331655 4648011 3619859 2026-07-16T15:01:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648011 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|François Mitterrand}} {{Infobox officeholder |birth_name=François Maurice Adrien Marie Mitterrand |name = ഫ്രസ്വാ മിത്തറാങ് |image = Reagan Mitterrand 1984 (cropped 2).jpg |caption = |office = [[President of the French Republic]] |primeminister = [[Pierre Mauroy]]<br />[[Laurent Fabius]]<br />[[Jacques Chirac]]<br />[[Michel Rocard]]<br />[[Édith Cresson]]<br />[[Pierre Bérégovoy]]<br />[[Édouard Balladur]] |term_start = 21 May 1981 |term_end = 17 May 1995 |predecessor = [[Valéry Giscard d'Estaing]] |successor = [[Jacques Chirac]] |office1 = [[Co-Princes of Andorra|Co-Prince of Andorra]] |primeminister1 = [[Òscar Ribas Reig]]<br />[[Josep Pintat-Solans]]<br />[[Òscar Ribas Reig]]<br />[[Marc Forné Molné]] |1blankname1 = Representative |1namedata1 = [[Jean-Yves Caullet]] |term_start1 = 21 May 1981 |term_end1 = 17 May 1995 |predecessor1 = [[Valéry Giscard d'Estaing]] |successor1 = [[Jacques Chirac]] |office2 = [[First Secretary of the French Socialist Party|First Secretary of the Socialist Party]] |term_start2 = 16 June 1971 |term_end2 = 24 January 1981 |predecessor2 = [[Alain Savary]] |successor2 = [[Lionel Jospin]] |office3 = [[Ministry of Justice (France)|Minister of Justice]] |president3 = [[Rene Coty]] |primeminister3 = [[Guy Mollet]] |term_start3 = 31 January 1956 |term_end3 = 12 June 1957 |predecessor3 = [[Robert Schuman]] |successor3 = [[Edouard Corniglion-Molinier]] |office4 = [[Minister of the Interior (France)|Minister of the Interior]] |primeminister4 = [[Pierre Mendès-France]] |term_start4 = 19 June 1954 |term_end4 = 23 February 1955 |president4 = [[Rene Coty]] |predecessor4 = [[Léon Martinaud-Deplat]] |successor4 = [[Maurice Bourgès-Maunoury]] |order5 = [[Cabinet of France|Minister-Delegate to the Council of Europe]] |term_start5 = 28 June 1953 |term_end5 = 4 September 1953 |president5 = [[Vincent Auriol]] |primeminister5 = [[Joseph Laniel]] |predecessor5 = [[Pierre Pflimlin]] {{small|(1952)}} |successor5 = [[Edgar Faure]] {{small|(1958)}} |order6 = [[Minister of State]] |term_start6 = 20 January 1952 |term_end6 = 28 February 1952 |president6 = [[Vincent Auriol]] |primeminister6 = [[Edgar Faure]] |office7 = [[Minister of Overseas France]] |primeminister7 = [[René Pleven]]<br />[[Henri Queuille]] |term_start7 = 12 July 1950 |term_end7 = 15 August 1951 |president7 = [[Vincent Auriol]] |predecessor7 = [[Paul Coste-Floret]] |successor7 = [[Louis Jacquinot]] |order8 = [[Minister of Veterans and War Victims (France)|Minister of Veterans and War Victims]] |term_start8 = 24 November 1947 |term_end8 = 19 July 1948 |president8 = [[Vincent Auriol]] |primeminister8 = [[Robert Schuman]] |predecessor8 = [[Daniel Mayer]] |successor8 = [[André Maroselli]] |term_start9 = 22 January 1947 |term_end9 = 21 October 1947 |president9 = [[Vincent Auriol]] |primeminister9 = [[Robert Schuman]] |predecessor9 = [[Max Lejeune]] |successor9 = [[Daniel Mayer]] |birth_date = {{birth date|1916|10|26|df=y}} |birth_place = [[Jarnac]], [[French Third Republic|France]] |death_date = {{death date and age|1996|1|8|1916|10|26|df=y}} |death_place = [[Paris]], [[France]] |party = [[Croix-de-Feu|Cross of Fire]]<br>{{small|(1934–36)}}<br>[[Democratic and Socialist Union of the Resistance]]<br>{{small|(1945–64)}}<br>[[Convention of Republican Institutions]]<br>{{small|(1964–71)}}<br>[[Socialist Party (France)|Socialist Party]]<br>{{small|(1971–96)}} |spouse = {{marriage|[[Danielle Mitterrand|Danielle Gouze]]|28 October 1944|8 January 1996|reason=his death}} |children = Pascal<br />[[Jean-Christophe Mitterrand|Jean-Christophe]]<br />Gilbert<br />[[Mazarine Pingeot|Mazarine]] |alma_mater = [[University of Paris]]<br />[[École Libre des Sciences Politiques|Free School of Political Studies]] |signature = François Mitterrand Signature.svg |website = {{URL|http://www.mitterrand.org/index.php|François Mitterrand Institute}} }} ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാലം [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] പ്രസിഡണ്ട് ആയിരുന്ന ഒരു ഫ്രഞ്ച് നേതാവാണ് '''ഫ്രസ്വാ മിത്തറാങ് (François Mitterrand)'''. (ജനനം 26 ഒക്ടോബർ 1916 – മരണം 8 ജനുവരി1996). [[ജർമൻ ചാൻസലർ]] [[ഹെൽമുട് കോൾ|ഹെൽമുട് കോളിനൊപ്പം]] [[European Union|യൂറോപ്യൻ യൂനിയൻ]] ഉണ്ടാക്കിയ [[Maastricht Treaty|മാസ്ക്രിറ്റ് ഉടമ്പടി]]യുടെ ശിൽപ്പിയായും ഇദ്ദേഹത്തെ കാണുന്നുണ്ട്.<ref name="chambers">{{cite book|first=Mortimer|last=Chambers|title=The Western Experience|url=https://archive.org/details/westernexperienc0000unse_z2o6|isbn=978-0077291174|publisher=McGraw-Hill Higher Education|date=1 January 2010|edition=10th}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{CC|François Mitterrand}} [[വർഗ്ഗം:1916-ൽ ജനിച്ചവർ]] 5nsp66enjw4qdtmh03xv3osrisim1io 0 333889 4648190 3851406 2026-07-17T05:10:53Z Vicharam 9387 4648190 wikitext text/x-wiki {{Infobox LSG/Wikidata|date=2023 ഫെബ്രുവരി}} [[തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ മുകുന്ദപുരം താലൂക്കിൽ [[ഇരിങ്ങാലക്കുട]] ബ്ലോക്കിൽ 22.33 ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററിലായിരുന്നു '''പൊറത്തിശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്''' സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്നത്. ഇപ്പൊൾ ഇരിഞ്ഞാലക്കുട നഗരസഭയുടെ ഭാഗമാണ് പ്രസ്തുത പ്രദേശം. പൊറത്തിശ്ശേരി, [[മാടായിക്കോണം]], ഇരിങ്ങാലക്കുട വില്ലേജുകളിലായി ഈ പ്രദേശം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പി.കെ.ചാത്തൻ മാസ്റ്റാറായിരുന്നു പൊറത്തിശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലെ, ആദ്യത്തെ പഞ്ചായത്തുപ്രസിഡ്ന്റ്.<ref>{{cite web|title=പൊറത്തിശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|url=http://lsgkerala.in/porathisserypanchayat/history/|accessdate=17 മാർച്ച് 2016|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223031857/http://lsgkerala.in/porathisserypanchayat/history/|url-status=dead}}</ref> ==അതിരുകൾ== *വടക്ക് - കരുവന്നൂര് പുഴ *കിഴക്ക് - പറപ്പൂക്കര, മുരിയാട് പഞ്ചായത്ത് *തെക്ക് - ഇരിങ്ങാലക്കുട മുനിസിപ്പാലിറ്റി *പടിഞ്ഞാറ് - കാറളം പഞ്ചായത്ത് ==പഞ്ചായത്തിൽ ഉൾപെടുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ== #മൂർക്കനാട് #കരുവന്നൂര് #തളിയക്കോണം #മാപ്രാണം #പൊറത്തിശ്ശേരി #കാട്ടുങ്ങച്ചിറ #ഊളക്കാട് #മാടായിക്കോണം ==അവലംബം== {{reflist}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾ]] at6aylkzvbj0mctdkha8vvbveikmuy5 0 339147 4648076 4629555 2026-07-16T17:07:53Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648076 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|}}{{Prettyurl|Nuremberg Laws}} {{Featured article}} [[File:RGBL I 1935 S 1145.jpg|thumb|250px|I935 സെപ്തംബർ 16-ന് ഇറക്കിയ ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങളുടെ ആദ്യ താൾ]] {{ജൂതവിരോധം}} [[Nazi Germany|നാസി ജർമ്മനി]] ഉണ്ടാക്കിയ [[Antisemitism|ജൂതവിരുദ്ധ]]നിയമങ്ങളാണ് '''ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾ''' (Nuremberg Laws). ({{lang-de|link=no|Nürnberger Gesetze}}) [[നാസിപ്പാർട്ടി]]യുടെ വാർഷികറാലിയിൽ 1935 സെപ്തംബർ 15-നാണ് ഇത് പുറത്തിറക്കിയത്. രണ്ടു നിയമങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതിൽ ജർമ്മൻ രക്തവും ജർമ്മൻ അഭിമാനവും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഉണ്ടാക്കിയ നിയമങ്ങളിൽ ജൂതന്മാരും ജർമ്മൻകാരുമായുള്ള വിവാഹവും ലൈംഗികബന്ധങ്ങളും നിയമവിരുദ്ധമാക്കുന്നു. കൂടാതെ 45 വയസ്സിൽ താഴെയുള്ള ജർമ്മൻ സ്ത്രീകളെ ജൂതഭവനങ്ങളിൽ വീട്ടുജോലികൾ ചെയ്യുന്നതിൽനിന്നും തടയുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ജർമ്മൻ പൗരത്വനിയമത്തിൽ ജർമ്മനോ അല്ലെങ്കിൽ അതുമായി രക്തബന്ധമുള്ളവർക്കുമാത്രമാണ് പൗരത്വത്തിനുള്ള അവകാശം. ശേഷിച്ചവർ വെറും അധീനതയിൽ ഉള്ള പ്രജകൾ മാത്രം. നവംബർ 14-ന് ആരൊക്കെയാണ് ജൂതന്മാർ എന്ന കാര്യവും കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പിറ്റേന്നുമുതൽ ഇതു നിയമമായി. നവംബർ 26-ന് [[ജിപ്സി]]കളെയും ആഫ്രിക്കൻ വംശജരായ ജർമ്മൻകാരെയും പൗരത്വത്തിൽ നിന്നും ഒഴിവാക്കി നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. അന്താരാഷ്ട്രനടപടികൾ ഭയന്ന് [[1936 Summer Olympics|1936 -ലെ മ്യൂണിക് ഒളിമ്പിക്സ്]] കഴിയുന്നതുവരെ ശിക്ഷാനടപടികൾ ഒന്നും എടുത്തില്ല. 1933-ൽ [[Nazi seizure of power|അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതു]] മുതൽ തങ്ങളുടെ ആശയങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ [[നാസി]]കളും [[Adolf Hitler|ഹിറ്റ്‌ലറും]] പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1933 ഏപ്രിൽ 1-ന് [[Nazi boycott of Jewish businesses|ജൂതന്മാരുമായുള്ള ഇടപാടുകൾ ബഹിഷ്കരിക്കാൻ]] ഹിറ്റ്‌ലർ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉണ്ടാക്കിയ നിയമങ്ങൾ പ്രകാരം ജൂതരെ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്നും സർക്കാർ ജോലികളിൽ നിന്നും അകറ്റി നിർത്തി. ജൂതന്മാർ എഴുതിയ പുസ്തകങ്ങൾ അടക്കം ജർമ്മൻ അല്ലാത്തതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന പുസ്തകങ്ങൾ എല്ലാം രാജ്യവ്യാപകമായി [[Nazi book burnings|മെയ് 10-ന് കത്തിച്ചു]]. ജൂതജനതയെ പീഡിപ്പിക്കുകയും വ്യാപകമായ ആക്രമണങ്ങൾ അവർക്കെതിരെ അഴിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു. അവർക്കുള്ള അവകാശങ്ങളും പൗരത്വവും അടിച്ചമർത്തുകയും ജർമ്മൻ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും അവരെ പുറംതള്ളുകയും ചെയ്തു. ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾ വന്നതോടെ സാമൂഹികമായും സാമ്പത്തികമായും ജൂതരുടെ ജീവിതം പരുങ്ങലിലായി. വിവാഹനിയമങ്ങൾ തെറ്റിച്ചവരെ തടങ്കലിലാക്കി, അവിടുന്നു പുറത്തുവരുമ്പോൾ വീണ്ടും [[gestapo|ഗസ്റ്റപ്പോ]] അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് [[Nazi concentration camps|പീഡനക്യാമ്പുകളിലേക്ക്]] അയച്ചു. ജൂതരല്ലാത്തവർ ജൂതരുടെ കച്ചവടങ്ങൾ ബഹിഷ്കരിക്കാനും സാമൂഹ്യമായി പുറംതള്ളാനും തുടങ്ങിയതോടെ നഷ്ടം വന്ന കടകൾ എല്ലാം അടച്ചു. സർക്കാർ ജോലികളിൽ നിന്നെല്ലാം പുറംതള്ളപ്പെട്ടവർ ചെറിയതരം പണികൾ കൊണ്ടു തൃപ്തിപ്പെടേണ്ടി വന്നു. കുടിയേറ്റവും വലിയ പ്രശ്നമായിരുന്നു, കാരണം രാജ്യം വിടണമെന്നുള്ളവർ അവരുടെ സമ്പത്തിന്റെ 90 ശതമാനം നികുതിയായി നൽകണമായിരുന്നു. മാത്രമല്ല 1938 ആയപ്പോഴേക്കും ജൂതരെ സ്വീകരിക്കാൻ രാജ്യങ്ങൾ ഒന്നുംതന്നെ തയ്യാറുമല്ലായിരുന്നു. കൂട്ടമായി നാടുകടത്താനുള്ള [[Madagascar Plan|മഡഗാസ്കർ പദ്ധതി]] പോലെയുള്ളവ ഒന്നും നടപ്പിലായതുമില്ല. അങ്ങനെ 1941 ഡിസംബർ ആയപ്പോഴേക്കും ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനായി ഹിറ്റ്‌ലർ ജൂതന്മാരെയെല്ലാം കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. [[Holocaust|ഹോളോകോസ്റ്റ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കൂട്ടക്കൊലകളിൽ 55 ലക്ഷത്തിനും 60 ലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ ജുതന്മാരും ഒന്നര ലക്ഷത്തിനും 15 ലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ [[ജിപ്സി]]കളും കൊല്ലപ്പെട്ടു. [[File:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor jüdischem Warenhaus.jpg|thumb|ജൂതകച്ചവടക്കാരെ ബഹിഷ്കരിക്കാനുള ആഹ്വാനവുമായി നിൽക്കുന്നവർ]] [[File:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|thumb|400px|ന്യൂറംബർഗ് നിയമപ്രകാരം ആരാണ് ജൂതൻ, ആരെല്ലാമാണ് ജൂതരല്ലാത്തവർ എന്നു കാണിക്കുന്ന ചാർട്ട്]] ==പിന്നാമ്പുറം== {{Main|Nazi eugenics|Nazism and race}} [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധാനന്തരം]] ജർമ്മനിയിൽ സജീവമായ നിരവധി തീവ്രവലതുപക്ഷപാർട്ടികളിൽ ഒന്നായിരുന്നു [[National Socialist German Workers' Party|നാസിപ്പാർട്ടി (National Socialist German Workers' Party)]] (NSDAP; Nazi Party).{{sfn|Evans|2003|pp=170–171}} ഇവരുടെയൊക്കെ പൊതുവായ അജണ്ടയിൽ [[Weimar Republic|വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്]] പുറത്താക്കുക, [[Treaty of Versailles|വെർസാലിസ് ഉടമ്പടിയിലെ]] വ്യവസ്ഥകൾ തള്ളിക്കളയുക, കനത്ത ജൂതവിരുദ്ധത, [[Bolshevism|ബോൾഷെവിസം]] വിരുദ്ധത എന്നിവയൊക്കെയായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്.{{sfn|Goldhagen|1996|p=85}} ശക്തമായ ഒരു കേന്ദ്രഭരണം അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു, ജർമ്മൻ ജനതയ്ക്ക് കൂടുതൽ ''[[Lebensraum|ജീവിക്കാനുള്ള ഇടങ്ങൾ]]'' ലഭ്യമാക്കൽ, വർഗ്ഗാടിസ്ഥാനത്തിൽ ''[[Volksgemeinschaft|ജനങ്ങളുടെ സമൂഹം]]'' ഉണ്ടാക്കൽ, ജൂതരെ അടിച്ചമർത്തി വർഗ്ഗശുദ്ധീകരണം നടത്തൽ, അവരുടെ പൗരത്വവും അവകാശങ്ങളും എടുത്തുകളയൽ എന്നിവയൊക്കെയായിരുന്ന അവരുടെ ആശയങ്ങൾ.{{sfn|Evans|2003|pp=179–180}} 1924-ലെ പരാജയപ്പെട്ട [[Beer Hall Putsch|ബിയർ ഹാൾ പുസ്തിനുശേഷം]] തടവിലാക്കപ്പെട്ട ഹിറ്റ്‌ലർ തന്റെ അനുചരനായ [[Rudolf Hess|റുഡോൾഫ് ഹെസ്സിന്]] ''[[Mein Kampf|മെഇൻ കാംഫ്]]'' പറഞ്ഞുകൊടുത്ത് എഴുതിച്ചു.{{sfn|Bullock|1962|p=121}} എങ്ങനെ വർഗ്ഗാടിസ്ഥാനത്തിൽ ജർമ്മനിയെ മാറ്റിത്തീർക്കാം എന്നുവിവരിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥം ഹിറ്റ്‌ലറുടെ ആത്മകഥയായിത്തന്നെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ ലോകത്തെ ജൂതന്മാരും ബോൾഷെവിക്കുകളും കൂടി ലോകത്തിന്റെ ആധിപത്യത്തിനായി നടത്തുന്ന ശ്രമങ്ങളെപ്പറ്റി ഗൂഢാലോചന ഉണ്ടെന്നും അവർ ജർമ്മൻ ജനതയുടെ ശത്രുക്കളാണെന്നുമെല്ലാം ആരോപിക്കുന്നു. മെഇൻ കാംഫിലെ വാദങ്ങളിൽ നിന്നും ഹിറ്റ്‌ലർ തന്റെ ജീവിതകാലത്തൊരിക്കലും വ്യതിചലിച്ചിരുന്നില്ല.{{sfn|Kershaw|2008|pp=148–150}} ''[[Volksgemeinschaft|ജർമ്മൻ ജനതയെ ഒരുമിപ്പിച്ച് ഒരു സമൂഹം ഉണ്ടാക്കാനും]]'' അതിൽനിന്നും യോഗ്യമല്ലാത്ത എല്ലാവരെയും ''[[foreign races|വൈദേശികവർഗ്ഗമായി]] (Fremdvölkische)'' മുദ്രകുത്തി ഇല്ലാതാക്കണമെന്നുമായിരുന്നു നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ മുഖ്യ അജണ്ട.{{sfn|Wildt|2012|pp=96–97}} ==നാസി ജർമ്മനി== [[File:Bundesarchiv Bild 102-14469, Berlin, Boykott-Posten vor jüdischem Warenhaus.jpg|thumb|left|1933 ഏപ്രിൽ 1-ന് [[Nazi boycott of Jewish businesses|ജൂതരുടെ കച്ചവടം നാസികൾ ബഹിഷ്കരിക്കുന്ന സമയത്ത്]], [[Sturmabteilung|എസ് എ]] അംഗങ്ങൾ ജൂതവ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങൾ പിക്കറ്റുചെയ്യുന്നു ]] നാസിപ്പാർട്ടി ഭരണം പിടിച്ചതോടെ ജൂതരോടുള്ള വിവേചനം വർദ്ധിച്ചുവന്നു. 1933 ഏപ്രിൽ 1-ന് ഹിറ്റ്‌ലർ [[Nazi boycott of Jewish businesses|ജൂതരുടെ കച്ചവടങ്ങൾ ദേശീയവ്യാപകമായി ബഹിഷ്കരിക്കാൻ]] ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ജൂതരുടെ കച്ചവടകേന്ദ്രങ്ങൾക്കുനേരെയും ജൂതപ്പള്ളികൾക്കുനേരെയും നിയമമേഖലയിൽ ജോലിചെയ്യുന്നവർക്കുനേരെയും ''[[Sturmabteilung|എസ് എ (Sturmabteilung)]]'' (SA; നാസിപാർട്ടിയുടെ സമാന്തരസൈനികവിഭാഗം) ഒരു മാസം നീണ്ടുനിന്ന ആക്രമണം നടത്തി.{{sfn|Shirer|1960|p=203}} 1933 ആയപ്പോഴേക്കും നാസിപ്പാർട്ടി അംഗങ്ങളല്ലാത്തവരോടും ജൂതരെ ജർമ്മനിയിലെ മറ്റു വിഭാഗം ജനങ്ങളിൽ നിന്നും വേർതിരിച്ചുനിർത്താൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു.{{sfn|Evans|2005|p=539}} 1933 ഏപ്രിൽ 7-ന് പാസ്സാക്കിയ [[Law for the Restoration of the Professional Civil Service|ലോ ഓഫ് റിസ്റ്ററേഷൻ ഓഫ് ദ പ്രൊഫഷണൽ സിവിൽ സർവീസ്]] പ്രകാരം ആര്യവംശജരല്ലാത്ത എല്ലാവരെയും സർക്കാർ ജോലികളിൽ നിന്നും നിയമജോലികളിൽനിന്നും നിർബന്ധിതമായി പുറത്താക്കി.{{sfn|Longerich|2010|p=40}} തുടർന്നുവന്ന സമാനനിയമങ്ങൾ ജൂതരെ മറ്റുതരം ജോലികളും ചെയ്യുന്നതിൽനിന്നും വിലക്കി.{{sfn|Longerich|2010|p=40}} 1934-ൽ നാസിപ്പാർട്ടി ഇറക്കിയ ''"Warum Arierparagraph?"'' ("എന്തുകൊണ്ട് ആര്യൻ നിയമങ്ങൾ?") എന്ന നോട്ടീസിൽ ഇത്തരം നിയമങ്ങളെപ്പറ്റിയും അതിന്റെ ആവശ്യകതകളെപ്പറ്റിയും വ്യക്തമാക്കുന്നു.{{sfn|Schulz|Frercks|1934}} ജർമ്മൻ സാംസ്കാരികമേഖലകളിലെ ജൂതസ്വാധീനം ഇല്ലായ്മ ചെയ്യാൻ നാസികളുടെ വിദ്യാർത്ഥിസംഘടനകൾ ലൈബ്രറികളിൽ നിന്നും ജർമ്മൻ-അല്ലാത്തത് എന്നുതോന്നിയ എല്ലാ പുസ്തകങ്ങളും എടുത്തുമാറ്റുകയും രാജ്യമൊട്ടാകെ മെയ് 10-ന് [[Nazi book burnings|പുസ്തകങ്ങൾ കത്തിക്കുകയും]] ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2010|p=39}} ജൂതരെ രാജ്യത്തുനിന്നും ഓടിക്കാൻ അക്രമവും സാമ്പത്തികസമ്മർദ്ദവും ഏർപ്പെടുത്തി.{{sfn|Longerich|2010|pp=67–69}} 1933 ജൂലൈയിൽ ഉണ്ടാക്കിയ നിയമപ്രകാരം (മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും വന്ന്) ജർമ്മൻ പൗരത്വം നേടിയ ജൂതരുടെ പൗരത്വം എടുത്തുകളഞ്ഞു. അതുപ്രകാരം അടുത്തകാലത്ത് മറ്റിടങ്ങളിൽ നിന്നും, പ്രത്യേകിച്ച് കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്നും വന്ന ജൂതരെ തിരിച്ചയയ്ക്കാൻ നിയമം ഉണ്ടായി. {{sfn|Longerich|2010|p=40}} പലനഗരങ്ങളിലും ജൂതർക്ക് പ്രവേശനം തടഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള പോസ്റ്ററുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.{{sfn|Shirer|1960|p=233}} 1933-34 കാലം മുഴുവൻ ജൂതരുടെ കച്ചവടങ്ങൾക്ക് മാർക്കറ്റുകൾ നിഷേധിച്ചു, പത്രപരസ്യങ്ങൾ കൊടുക്കുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാക്കി, സർക്കാർ കരാറുകൾ നൽകാതെയാക്കി. പൗരന്മാരെ നിരന്തരമായി ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുകയും അവർക്കെതിരെ കടുത്ത ആക്രമണങ്ങൾ അഴിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2010|p=41}} ഇതിനൊപ്പം പദ്ധതിയിട്ട മറ്റുനിയമങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് [[Law for the Prevention of Hereditarily Diseased Offspring|പാരമ്പര്യരോഗമുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങളെ ജനിപ്പിക്കുന്നത് തടയാനുള്ള നിയമം (Law for the Prevention of Hereditarily Diseased Offspring)]] (1933 ജൂലൈ 14-ന് പാസാക്കി). പലതരം പാരമ്പര്യരോഗമുള്ളവരെയും ശരീരവൈകല്യമുള്ളവരെയും മാനസികരോഗമുള്ളവരെയും നിർബന്ധിതമായി വന്ധ്യംകരിക്കാനുള്ളതായിരുന്നു ഈ നിയമം.{{sfn|Evans|2005|p=507}} മറ്റൊന്നായിരുന്നു സ്ഥിരമായി കുറ്റം ചെയ്യുന്നവരെ നിർബന്ധമായി വന്ധ്യംകരിക്കാനുള്ള നിയമം (ഇത് 1935 നവംബർ 24-ന് പാസാക്കി).{{sfn|Evans|2005|p=511}} ഈ നിയമം ഉപയോഗിച്ച് ''സാമൂഹ്യമായി യോഗ്യരല്ലാത്തവർ'' എന്നഗണത്തിൽപ്പെടുത്തി തൊഴിലില്ല്ലാത്തവരെയും ലൈംഗികത്തൊഴിലാളികളെയും യാചകരെയും മദ്യപന്മാരെയും വീടില്ലാതെ അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവരെയും [[Romani people|ജിപ്സികളെയുമെല്ലാം]] നിർബന്ധിതമായി [[Nazi concentration camps|നാസി പീഡനകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക്]] അയച്ചു.{{sfn|Longerich|2010|p=49}} ===നാസികളുടെ ജിപ്സികൾക്കായുള്ള നിയമം=== ജിപ്സികളെ നേരിടാനുള്ള പ്രധാന ഓഫീസ് 1929-ൽ തുറന്നു.{{sfn|Hilberg|2003|p=1070}} 1938-ൽ ''[[Reichsführer-SS|റീക്ഫ്യൂറർ -എസ് എസ്സ്]]'' [[Heinrich Himmler|ഹെയ്ൻറിക് ഹിംലർ]] ''ജിപ്സിശല്യ''ത്തെ നേരിടാനുള്ള ഉത്തരവ് പുറത്തിറക്കി. ജിപ്സികളെ ഇപ്പോൾ അവർ "ഏതുസമൂഹികവിരുദ്ധമാർഗങ്ങളിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെന്നതിലുപരി" അവരുടെ വർഗ്ഗീയപാരമ്പര്യമനുസരിച്ചായിരുന്നു വേർതിരിക്കേണ്ടിയിരുന്നത്.{{sfn|McGarry|2010|p=21}} ഈ പ്രവൃത്തി ആരോഗ്യമന്ത്രാലയത്തിലെ വർഗ്ഗാരോഗ്യവും ജനസംഖ്യയും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന യൂണിറ്റിലെ ഡോ. റോബർട്ട് റിറ്റർ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയി. 1942 ആയപ്പോഴേക്കും ഇയാൾ ജിപ്സികളുടെ വർഗ്ഗം പാരമ്പര്യവും വർഗ്ഗവും നിശ്ചയിക്കാനായി ZM+, ZM, ZM- എന്നിങ്ങനെയെല്ലാം അളവുകോലുകൾ ഉണ്ടാക്കി.{{sfn|Hilberg|2003|pp=1070–1071}} മുതുമുത്തച്ഛന്മാരിലെ ജിപ്സികളുടെ എണ്ണമെല്ലാം അനുസരിച്ചായിരുന്നു ഓരോരുത്തരുടെയും ''ജിപ്സിത്തം'' അളന്നിരുന്നത്.{{sfn|Wolfe|2014|p=96}} ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾക്ക് അനുബന്ധമായി ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയത്തിലെ ഡോ. സിന്റൽ ഒരു ''ജിപ്സി നിയമം'' തന്നെ ഉണ്ടാക്കി. ഇയാളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ജിപ്സികളെ ജർമ്മനിക്കുള്ളിൽത്തന്നെ മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചോ ജയിലിലിട്ടോ പരിഹരിക്കാവുന്ന പ്രശ്നമായിരുന്നില്ല അത്. എല്ലാ ജിപ്സികളെയും കണ്ടുപിടിച്ച് രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത് വന്ധ്യംകരിച്ച് നാടുകടത്തുകയായിരുന്നു വേണ്ടിയിരുന്നത്. 1938-ൽ ആരോഗ്യപ്രവർത്തകരോട് എല്ലാ ജിപ്സികളെയും അവരുടെ സങ്കരയിനങ്ങളെയും കണ്ടുപിടിച്ച് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Grenville|2002|p=320}} ഇത്തരം ഒരു നിയമം വഴി ഇനിയങ്ങോട്ട് ജിപ്സികളുടെ അശുദ്ധരക്തം ജർമ്മൻകാർക്ക് ജീവിക്കാനുള്ള സമൂഹത്തിൽ ഉണ്ടാവാൻ പാടില്ലെന്ന് ഹിംലർക്ക് വലിയതാല്പര്യം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ജിപ്സി നിയമം നാസികൾ നടപ്പിലാക്കിയില്ല.{{sfn|Burleigh|Wippermann|1991|p=121}} {{sfn|USHMM, "Sinti and Roma"}} 1942 ഡിസംബറിൽ എല്ലാ ജിപ്സികളെയും പീഡനകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് അയയ്ക്കാൻ ഹിംലർ ഉത്തരവിട്ടു.{{sfn|McGarry|2010|p=21}} ==="ജൂതപ്രശ്നം"=== [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-P049500, Berlin, Aufmarsch der SA in Spandau.jpg|thumb|1934-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ എസ് എ-യിൽ ഏതാണ്ട് 30 ലക്ഷം അംഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=22}}]] ജർമ്മൻ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ജൂതന്മാരെ പുറംതള്ളുമെന്നുള്ള ഉറപ്പ് നാസിപ്പാർട്ടി പാലിക്കാത്തതിനാൽ അക്ഷമരായ പാർട്ടിയിലെ അംഗങ്ങളുടെ വിദ്വേഷം മറികടക്കാൻ SA അംഗങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷമായ ജൂതർക്കെതിരെ ആഞ്ഞടിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1935 -ലെ ഒരു [[Gestapo|ഗെസ്റ്റപ്പോ]] റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം നാസിപ്പാർട്ടിയിലെ സകലരും "[[Jewish problem|ജൂതപ്രശ്നത്തിന്റെ]] പരിഹാരത്തിനായി താഴെനിലയിൽനിന്നും തന്നെ പ്രവർത്തനം തുടങ്ങുമെന്നും പിന്നീട് അത് സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കുമെന്നും ആയിരുന്നു".{{sfn|Kershaw|2008|p=340}} 1934 വരെ താൽക്കാലികമായി തടയപ്പെട്ടിരുന്ന ആക്രമങ്ങൾ, തല്ലിപ്പൊളിക്കൽ, ജൂതർക്കെതിരെയുള്ള [[boycotts|ബഹിഷ്കരണം]] എന്നിവയെല്ലാം 1935 ആയപ്പോഴേക്കും ഉന്നതതലത്തിലുള്ള സർക്കാർ സഹായത്തോടെ പൂർവ്വാധികം ശക്തിപ്രാപിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=340}} തങ്ങളുടെ സുരക്ഷയെക്കരുതി പാർട്ടി അംഗങ്ങളല്ലാത്ത ഭൂരിഭാഗവും ബഹിഷ്കരണങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുകയും അക്രമങ്ങളെ എതിർക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|p=341}} ''[[Alte Kämpfer|ദീർഘകാലപാർട്ടിപ്രവർത്തകരും]]'' പൊതുജനങ്ങളും തമ്മിൽ കാഴ്ചപ്പാടിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമായിട്ടല്ലാത്തവരും 1935 ആയപ്പോഴേക്കും കടുത്ത ജൂതവിരുദ്ധനിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരണമെന്ന പക്ഷക്കാരായി മാറിയിരുന്നുവെന്നാണ് ഇസ്രായേലി ചരിത്രകാരനായ [[Otto Dov Kulka|ഒട്ടോ ഡോവ് കുൽക്ക]] അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത്.{{sfn|Marrus|2000|pp=92–93}} ജൂതവിരുദ്ധസമരങ്ങളിൽ ഈ കാര്യം പ്രധാന അജണ്ടയായി മാറിയിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|p=342}} ജൂതരും അല്ലാത്തവരും തമ്മിലുള്ള വിവാഹം തടയുന്ന നിയമം ഉടൻതന്നെ നിലവിൽ വരുമെന്നും അതുവരെ റെജിസ്ട്രാർമാരോട് അത്തരം വിവാഹങ്ങൾക്ക് ലൈസൻസ് നൽകരുതെന്നും ജൂലൈ 25-ന് ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയായിരുന്ന [[Wilhelm Frick|വില്യം ഫ്രിക്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ നിയമപ്രകാരം പാരമ്പര്യരോഗമുള്ളവരെയും വിവാഹം കഴിക്കുന്നതിൽനിന്നും തടഞ്ഞിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|pp=57–58}} സാമ്പത്തികരംഗത്ത് തിരിച്ചടിയുണ്ടാവുമെന്ന കാര്യം പറഞ്ഞ് സാമ്പത്തികകാര്യ മന്ത്രിയായ ഡോ. [[Hjalmar Schacht|ജാൽമർ ഷാക്റ്റും]] [[Reichsbank|സെൻട്രൽ ബാങ്കിന്റെ]] പ്രസിഡണ്ടും ദീർഘകാലപാർട്ടി അംഗങ്ങളുടെയും എസ് എ-യുടെയും അക്രമമാർഗങ്ങളെ വിമർശിച്ചിരുന്നു.{{sfn|Kershaw|2008|p=342}} അന്താരാഷ്ട്രസമൂഹങ്ങളിൽ ഇത്തരം ആക്രമണങ്ങൾ ജർമ്മനിയുടെ മുഖച്ഛായയ്ക്ക് ഇടിവ് വരുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Gordon|1984|p=122}} ഇക്കാരണങ്ങളാൽ ജർമ്മൻ ജൂതർക്കെതിരായ വ്യക്തിപരമായ അക്രമങ്ങൾ നിർത്തണമെന്ന് 1935 ജൂലൈ 8-ന് ഹിറ്റ്‌ലർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ ആജ്ഞ ധിക്കരിക്കുന്ന പാർട്ടിപ്രവർത്തകർക്കെതിരെ നടപടിയുണ്ടാവുമെന്ന് വില്യം ഫ്രിക്കും ഭീഷണിപ്പെടുത്തി.{{sfn|Kershaw|2008|p=342}} ജൂതരെ ജർമ്മൻ സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ഇല്ലായ്മ ചെയ്യുന്ന കാര്യത്തിൽ അക്ഷമരായി അക്രമത്തിലേക്കുതിരിഞ്ഞ നാസിപ്പാർട്ടി അംഗങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ പെട്ടെന്ന് പുതിയ ജൂതവിരുദ്ധനിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവരണമെന്നായിരുന്നു ഹിറ്റ്‌ലറുടെ അഭിപ്രായം.{{sfn|Gordon|1984|p=122}} ഈ പ്രശ്നത്തിനു പരിഹാരമുണ്ടാക്കാൻ 1935 ആഗസ്റ്റ് 20-ന് മന്ത്രിമാരുടെ യോഗം വിളിച്ചു. സാമ്പത്തികരംഗത്ത് പ്രത്യാഘാതമുണ്ടാകുമെന്നതിനാൽ അക്രമമാർഗ്ഗങ്ങളിൽക്കൂടിയല്ലാതെ, നിയമമുണ്ടാക്കിവേണം ഈ പ്രശ്നത്തെ നേരിടാൻ എന്നായിരുന്നു ഹിറ്റ്‌ലർ പറഞ്ഞത്.{{sfn|Kershaw|2008|p=343}} ഈ നിയമങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം വംശശുദ്ധി പോകാതിരിക്കാനുള്ള വിവാഹനിയമനിർമ്മാണങ്ങളും ജൂതന്മാരുടെ ജർമ്മൻ പൗരത്വം പിൻവലിക്കലും സ്വതന്ത്രമായി ജർമ്മൻ സാമ്പത്തികരംഗത്ത് ജൂതന്മാർ ഇടപെടുന്നത് തടയലും ആയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|p=59}} ===ന്യൂറംബർഗിലെ സംഭവങ്ങൾ=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-2004-0312-505, Nürnberg, Reichsparteitag, Grundstein Kongreßhalle.jpg|1935 -ലെ [[Nuremberg Rally|ന്യൂറംബർഗ് റാലിയിൽ]] നാസിപ്പാർട്ടിയിലെ നേതാക്കൾ|thumb|left]] 1935 സെപ്തംബർ 10 മുതൽ 16 വരെ തിയതികളിൽ നടന്ന ഏഴാമത് വാർഷിക [[Nuremberg Rally|നാസിപ്പാർട്ടിയുടെ റാലി]] നാസിഭരണക്കാലത്ത് ബെർളിന് പുറത്തുനടന്ന ഏക പാർട്ടിറാലിയായിരുന്നു.{{sfn|Friedländer|2009|p=45}} കാലങ്ങളായി കാത്തിരിക്കുന്ന ജൂതവിരുദ്ധനിയമങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ ഇതൊരു സുവർണ്ണാവസരമായി ഹിറ്റ്‌ലർ കണ്ടു.{{sfn|Evans|2005|p=543}} ''ജർമ്മൻ രക്തം സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഒരു നിയമം'' ഉടൻതന്നെ സർക്കാർ കൊണ്ടുവരുമെന്ന് സെപ്തംബർ 12-ന് നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ നാസി ഡോക്ടറായ [[Gerhard Wagner (Nazi physician)|ഗെർഹാർഡ് വാഗ്നർ]] പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Kershaw|2008|p=344}} റാലിയുടെ അവസാനദിവസമായ സെപ്തംബർ 15-ന് ന്യൂറംബർഗിൽ മന്ത്രിസഭയുടെ യോഗം ഉണ്ടാകുമെന്ന് അടുത്തദിവസം ഹിറ്റ്‌ലർ അറിയിച്ചു.{{sfn|Evans|2005|p=543}} ആഭ്യന്തമന്ത്രാലയത്തിലെ ഫ്രാൻസ് ആൽബ്രെക്ട് മെഡിക്കസിനെയും [[Bernhard Lösener|ബെൺഹാഡ് ലൂസനറെയും]] ന്യൂറംബർഗിലേക്ക് വിളിപ്പിച്ച് ജൂതരും മറ്റുള്ളവരും തമ്മിൽ ലൈംഗികബന്ധമോ വിവാഹമോ പാടില്ലെന്ന നിയമത്തിന്റെ നക്കൽ തയ്യാറാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. രണ്ടുപേരും സെപ്തംബർ 14-ന് ന്യൂറംബർഗിൽ എത്തി.{{sfn|Kershaw|2008|pp=344–345}} അന്നുവൈകീട്ട് പിറ്റേന്നേക്ക് പൗരത്വനിയമത്തിന്റെ നക്കലും തയ്യാറാക്കിക്കൊണ്ടുവരണമെന്ന് ഹിറ്റ്‌ലർ അവരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Longerich|2010|p=59}} ജർമ്മൻ രക്തബന്ധനിയമത്തിലെ വകുപ്പുകൾ തീരെ കാർക്കശ്യമില്ലാത്തതാണെന്നു ഹിറ്റ്‌ലർ പറഞ്ഞതിനാൽ പാതിരാത്രിയായപ്പോഴേക്കും ലഭിക്കാവുന്ന ശിക്ഷകൾ വളരെ വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഫ്രിക്ക് പുതിയ നാല് നക്കലുകൾ തയ്യാറാക്കിക്കൊണ്ടുവന്നു. എന്നാൽ അതിൽ ആരാണ് ജൂതൻ എന്നതിൽ വ്യക്തത തീരെക്കുറവായിരുന്നു. കാർക്കശ്യം ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ പ്രതി ഹിറ്റ്‌ലർ തെരഞ്ഞെടുത്തുവെങ്കിലും ആരാണ് ജൂതൻ എന്നതിൽ അതിൽ വ്യക്തത തീരെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.{{sfn|Kershaw|2008|pp=345–346}} റാലിയിൽ ഹിറ്റ്‌ലർ പറഞ്ഞു ഈ നിയമങ്ങൾ "ഒരു വലിയ പ്രശ്നത്തിനു പരിഹാരമുണ്ടാക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ്, എങ്ങാൻ സർക്കാർ തലത്തിൽ ഇതു നടപ്പിലാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടാൽ ഇതിനു പരിഹാരമുണ്ടാക്കാൻ നാസിപ്പാർട്ടിയെ നിയമപരമായിത്തന്നെ ഇക്കാര്യം ഏൽപ്പിക്കേണ്ടിവരും".{{sfn|Longerich|2010|p=60}} നാസി പ്രൊപഗണ്ടമന്ത്രിയായ [[Joseph Goebbels|ജോസഫ് ഗീബൽസ്]] നൽകിയ റേഡിയോ സന്ദേശത്തിൽ നിയമം പാസാക്കുന്ന പരിപാടി നിർത്തിവച്ചിരിക്കുകയാണെന്നും ജർമ്മൻ മാധ്യമങ്ങളോട് ഇവ എങ്ങനെ നടപ്പിലാക്കുമെന്ന് തീരുമാനമാവുന്നതുവരെ ഇതേക്കുറിച്ച് പരാമശിക്കരുതെന്നും ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Mommsen|1989|p=225}} ==നിയമത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കം== {{multiple image | header = ന്യൂറംബർഗ് വംശനിയമങ്ങൾ | align = right | image1 = Blutschutzgesetz v.15.9.1935 - RGBl I 1146gesamt.jpg | width1 = 157 | alt1 = | caption1 = പൗരത്വനിയമം | image2 = Blutschutzgesetz v.15.9.1935 - RGBl I 1147.jpg | width2 = 159 | alt2 = | caption2 =ജർമ്മൻ രക്തവും ജർമ്മൻ അഭിമാനവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങൾ }} 1935 സെപതംബർ 15-ന് രണ്ട് ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾ നാസിഭരണകൂടം ഐക്യകണ്ഠേന പാസാക്കി.{{sfn|Evans|2005|p=544}} ജർമ്മൻ രക്തവും ജർമ്മൻ അഭിമാനവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നിയമപ്രകാരം ജർമ്മൻകാരും ജൂതന്മാരും തമ്മിലുള്ള വിവാഹങ്ങളോ [[extramarital intercourse|വിവാഹേതര ലൈംഗികബന്ധങ്ങളോ]] നിരോധിച്ചു. 45 വയസ്സിൽത്താഴെയുള്ള ജൂതസ്ത്രീകളെ ജർമ്മൻ ഭവനങ്ങളിൽ ജോലിക്കുനിർത്തുന്നത് തടഞ്ഞു. ജർമ്മൻ രക്തമുള്ളവർക്കോ അതുമായി ബന്ധമുള്ള രക്തമുള്ളവർക്കോ മാത്രമേ ജർമ്മൻ പൗരത്വത്തിന് അവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളൂ. ബാക്കിയുള്ളവർ രാജ്യത്തിലെ പ്രജകൾ ആയിരിക്കും, പൗരത്വത്തിന് അവകാശമുണ്ടായിരിക്കില്ല.{{sfn|Kershaw|2008|p=345}} പൗരത്വനിയമത്തിൽ വാക്കുകൾ പ്രകാരം ഏതൊരുവ്യക്തിയും "തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽക്കൂടി താൻ ജർമ്മൻ ജനതയെയും നാസി സർക്കാരിനെയും വിശ്വസ്തനായി സേവിച്ചുകൊള്ളാം" എന്നു തെളിയിക്കേണ്ടതുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെപോലും പൗരത്വം എടുത്തുമാറ്റാനാകുമായിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=544}} ഈ നിയമപ്രകാരം ജൂതരുടെയും ജിപ്സികളുടെയും മറ്റു ''അനഭിമതരുടെയും'' പൗരത്വം എടുത്തുകളയാൻ നാസികൾക്ക് ആവുമായിരുന്നു.{{sfn|Wolfe|2014|p=94}} വരും വർഷങ്ങളിൽ ഇതിനൊപ്പം അനുബന്ധമായിച്ചേർത്ത 13 ആർട്ടിക്കിളുകൾ ജർമ്മനിയിലെ ജൂതസമൂഹത്തെ വീണ്ടും പരിതാപകരമായ രീതിയിൽ പാർശ്വവൽക്കരിച്ചുകളഞ്ഞു.{{sfn|Shirer|1960|p=233}} ഉദാഹരണത്തിന് വലിയ കുടുംബത്തിനു ലഭ്യമായ സബ്‌സിഡികൾക്ക് അപേക്ഷിക്കാൻ ജൂതകുടുംബങ്ങൾക്ക് അർഹതയുണ്ടായിരുന്നില്ല, കൂടാതെ ജൂതർക്ക് ആര്യന്മാരുമായി കച്ചവടം നടത്താനും അവകാശമുണ്ടായിരുന്നില്ല.{{sfn|Burleigh|Wippermann|1991|p=84}} ===ജർമ്മൻ രക്തവും ജർമ്മൻ അഭിമാനവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങൾ=== ജർമ്മൻ ജനതയുടെ തുടർച്ചയായ നിലനിൽപ്പിന് ജർമ്മൻ രക്തത്തിന്റെ ശുദ്ധി അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്നും എക്കാലത്തും ജർമ്മൻ രാജ്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന്റെ തുടർച്ച ഉറപ്പാക്കണമെന്ന മാറ്റമില്ലാത്ത നിശ്ചയദാർഢ്യത്തിൻ നിന്നുമാണ് സർക്കാർ ഐക്യകണ്ഠേന താഴെപ്പറയുന്ന നിയമം കൊണ്ടുവന്നത്: ;ആർട്ടിക്കിൾ 1 # ജർമ്മനിയിലെ പൗരന്മാരും ജൂതന്മാരും തമ്മിലുള്ള വിവാഹം നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. നടന്നുകഴിഞ്ഞവിവാഹങ്ങളും അസാധുവാണ്, വിദേശങ്ങളിലെ നിയമപ്രകാരം നിലനിൽക്കുന്നതാണെങ്കിലും അവയും അസാധുവാണ്. # സംസ്ഥാന പ്രോസിക്യൂട്ടർക്ക് അവ അസാധുവാക്കാനുള്ള അധികാരമുണ്ട് .{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 2 ജൂതന്മാരും ജർമ്മൻ പൗരന്മാരും അല്ലെങ്കിൽ ജർമ്മൻ രക്തബന്ധമുള്ളവർ തമ്മിലോ ഉള്ള വിവാഹേതരബന്ധം നിരോധിച്ചു.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 3 45 വയസ്സിനുതാഴെയുള്ള ജർമ്മൻ പൗരകളെയോ അല്ലെങ്കിൽ ജർമ്മൻ രക്തബന്ധമുള്ള സ്ത്രീകളെയോ വീട്ടുജോലിക്കു ജൂതന്മാർ നിർത്തുന്നത് നിയമവിരുദ്ധമാണ്.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 4 # സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതാക പറപ്പിക്കാനോ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നിറങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാനോ ജൂതർക്ക് അവകാശമില്ലായിരുന്നു. # എന്നാൽ അവർക്ക് ജൂതനിറങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ അവകാശമുണ്ട്, അതിനുള്ള അവകാശം രാജ്യം നൽകുന്നുമുണ്ട്.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 5 # ആർട്ടിക്കിൾ 1 ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് [[Penal labour|തടവും കഠിനജോലിയുമായിരിക്കും]] ശിക്ഷ[[:de:Zuchthaus|<nowiki>[Zuchthaus]</nowiki>]]. # ആർട്ടിക്കിൾ 2 ലംഘിക്കുന്ന പുരുഷന് ജയിലോ [[:de:Gefängnis|<nowiki>[Gefängnis]</nowiki>]] [[Penal labour|തടവും കഠിനജോലിയുമായിരിക്കും]] ശിക്ഷ. # ആർട്ടിക്കിൾ 3 -ഓ 4 -ഓ ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് ഒരു വർഷം വരെയുള്ള [[Penal labour|തടവും കഠിനജോലിയുമായിരിക്കും]] ശിക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ ഇതിലെ തടവോ കഠിനജോലിയുമാകാം ശിക്ഷ.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 6 സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നീതിമന്ത്രിയും ഉപപ്രസിഡണ്ടും ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയുമായിച്ചേർന്ന് ഈ നിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള നിയമപരവും ഭരണപരവുമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യും.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 7 ആർട്ടിക്കിൾ 3 ഒഴികെയുള്ള നിയമങ്ങൾ 1936 ജനുവരി 1-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വരും.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ===ജർമ്മൻ പൗരത്വനിയമം=== താഴെപ്പറയുന്ന നിയമങ്ങൾ മന്ത്രിസഭ ഐക്യകണ്ഠേന അംഗീകരിച്ചതാണ്: ;ആർട്ടിക്കിൾ 1 # രാഷ്ട്രത്തിന്റെ പ്രജയ്ക്ക് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സംരക്ഷണമുണ്ടായിരിക്കും അതിനാൽത്തന്നെ രാജ്യത്തോട് അയാൾക്ക് ബാദ്ധ്യതയും ഉണ്ടായിരിക്കും. # സാമ്രാജ്യത്തിന്റെയും അതിന്റെ പൗരത്വനിയമവും അനുസരിച്ചായിരിക്കും പ്രജകളുടെ പദവി.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 2 # സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പൗരൻ ആയിരിക്കുന്ന ആൾ ജർമ്മനോ അല്ലെങ്കിൽ ജർമ്മൻ രക്തബന്ധമുള്ളവനോ ആയിരിക്കും, കൂടാതെ തന്റെ സ്വഭാവത്തിലും പെരുമാറ്റത്തിലും കൂടി ജർമ്മൻ രാഷ്ട്രത്തെയും ജനങ്ങളെയും സേവിക്കാൻ തയ്യാറയിരിക്കുകയും വേണം. # സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പൗരത്വം എന്നത് സാമ്രാജ്യപൗരത്വസർട്ടിഫിക്കറ്റിൽ കൂടിയാണ് ലഭ്യമാവുന്നത്. # നിയമപ്രകാരം സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പൗരന്മാർ സമ്പൂർണ്ണ രാഷ്ട്രീയസ്വാതന്ത്ര്യമുള്ളവരും അതിന്റെ അവകാശികളും ആയിരിക്കും.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ;ആർട്ടിക്കിൾ 3 സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉപപ്രസിഡണ്ടും ആഭ്യന്തരമന്ത്രിയുമായിച്ചേർന്ന് ഈ നിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള നിയമപരവും ഭരണപരവുമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യും.{{sfn|US Holocaust Memorial Museum}} ==ഈ നിയമമനുസരിച്ചുള്ള വർഗ്ഗീകരണം== {| class = "wikitable plainrowheaders" |+1935{{sfn|Nuremberg Laws|1935}} ! scope="col" | വർഗ്ഗീകരണം ! scope="col" | അർത്ഥം ! scope="col" | പാരമ്പര്യം ! scope="col" | വിശദീകരണം |- ! scope="row" | ''Deutschblütiger'' | ജർമ്മൻ രക്തം | ജർമ്മൻ | ജർമ്മൻ വംശത്തിലും രാഷ്ട്രത്തിലും ഉള്ളയാൾ; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു യോഗ്യം |- ! scope="row" | ''Deutschblütiger'' | ജർമ്മൻ രക്തം | {{Fraction|8}} ജ്യൂവിഷ് | ജർമ്മൻ വംശത്തിലും രാഷ്ട്രത്തിലും ഉള്ളയാൾ എന്നു കരുതാം; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു യോഗ്യം |- ! scope="row" | ''Mischling zweiten Grades'' | സങ്കരവംശം (രണ്ടാം ഡിഗ്രി) | {{Fraction|4}} ജ്യൂവിഷ് | ജർമ്മൻ വംശത്തിലും രാഷ്ട്രത്തിലും ഭാഗികമായി മാത്രം ഉൾപ്പെടുന്നു; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു യോഗ്യം |- ! scope="row" | ''Mischling ersten Grades'' | സങ്കരവംശം (ഒന്നാം ഡിഗ്രി) | {{Fraction|3|8}} അല്ലെങ്കിൽ {{Fraction|2}} ജ്യൂവിഷ് | ജർമ്മൻ വംശത്തിലും രാഷ്ട്രത്തിലും ഭാഗികമായി മാത്രം ഉൾപ്പെടുന്നു; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു യോഗ്യം |- ! scope="row" | ''Jude'' | ജൂതൻ | {{Fraction|3|4}} ജ്യൂവിഷ് | ജൂതവംശത്തിലും സമൂഹത്തിലും ഉൾപ്പെടുന്നു; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു അയോഗ്യം |- ! scope="row" | ''Jude'' | ജൂതൻ | ജ്യൂവിഷ് | ജൂതവംശത്തിലും സമൂഹത്തിലും ഉൾപ്പെടുന്നു; സാമ്രാജ്യപൗരത്വത്തിനു അയോഗ്യം |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ഒന്നാം ഡിഗ്രി സങ്കരവംശജർക്കുള്ള പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾ{{sfn|Nuremberg Laws|1935}} |- ! scope="col" | തിയതി ! scope="col" | വിധി |- ! scope="row" |1935 സെപ്തംബർ 15 | ജൂതമതസമൂഹത്തിലെ അംഗമാണെങ്കിൽ ഒരു സങ്കരവംശത്തെ ജൂതനായി കരുതും |- ! scope="row" | 1935 സെപ്തംബർ 15 | ഒരു സങ്കരവംശം ജൂതനെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചതെങ്കിൽ അയാളെ ജൂതനായി കരുതും, അവരുടെ മക്കളെയും ജൂതരായി കരുതും. |- ! scope="row" | 1935 സെപ്തംബർ 17 | 1935 സെപ്തംബർ 17-നുശേഷം ജൂതനുമായുള്ള വിവാഹത്തിൽ ഒരു സങ്കരവംശം കുട്ടി ജനിച്ചാൽ ആ കുട്ടിയെ ജൂതനായി കരുതും. 1935 സെപ്തംബർ 17-നു മുമ്പ് നിയമമായ വിവാഹത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുട്ടികളെ സങ്കരവംശമായി കരുതും. |- ! scope="row" | 1936 ജൂലൈ 31 | നിരോധിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളരീതിയിലുള്ള ജൂതനുമായുള്ള വിവാഹേതരബന്ധത്തിൽ 1936 ജൂലൈ 31-നു ശേഷം ജനിക്കുന്ന കുട്ടികളെ ജൂതരായി കരുതും. |} ==അനന്തരഫലം== {{See also|Anti-Jewish legislation in prewar Nazi Germany}} [[File:Nuremberg laws Racial Chart.jpg|left|thumb|1935 -ലെ ന്യൂറംബർഗ് നിയമപ്രകാരം ആരെല്ലാമാണ് ജർമ്മൻ, ''[[Mischling|സങ്കരവംശ]]'', ജൂതൻ എന്നെല്ലാം കാണിക്കുന്ന ചാർട്ട്.]] മൂന്നോ അതിലധികമോ ജൂത-മുത്തച്ഛന്മാരുള്ളവരെ ജൂതരായിത്തന്നെ കണക്കാക്കാമെന്നും ഒരേയൊരു ജൂത-മുത്തച്ഛൻ ഉള്ളയാളെ (രണ്ടാം ഡിഗ്രി ''[[Mischling|സങ്കരവംശം]]'') ജൂതനായി കണക്കാക്കേണ്ടെന്നും ആഭ്യന്തമന്ത്രാലയവും നാസിപ്പാർട്ടിയും യോജിപ്പിലെത്തിയെങ്കിലും രണ്ടു ജൂത-മുത്തച്ഛന്മാരുള്ളവരെ (രണ്ടാം ഡിഗ്രി ''[[Mischling|സങ്കരയിനം]]'') ഏതുരീതിയിൽ ആണ് കണക്കാക്കേണ്ടതെന്നകാര്യത്തിൽ സംവാദം നടന്നു.{{sfn|Friedländer|2009|p=49}} കൂടുതൽ കർക്കശനിലപാടുള്ള നാസിപ്പാർട്ടി ഈ നിയമം ഒന്നും രണ്ടും ഡിഗ്രി സങ്കരവംശത്തെ ഇതിൽപ്പെടുത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു.{{sfn|Mommsen|1989|p=224}} ഇക്കാരണത്താൽ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കുന്നത് ഹിറ്റ്‌ലർ 1935 നവംബർ വരെ വൈകിച്ചു. മൂന്നു ജൂത-മുത്തച്ഛന്മാരുള്ളവർ ജൂതന്മാരാണെന്നും രണ്ടുമുത്തച്ഛന്മാരുള്ളവരെ ജൂതമതരീതിയിൽ ജീവിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലോ അല്ലെങ്കിൽ ജൂതമതത്തിൽപ്പെട്ടവരെ വിവാഹം കഴിച്ചെങ്കിലോ മാത്രം ജൂതരായി കരുതിയാൽ മതിയെന്നും ഹിറ്റ്‌ലർ അന്തിമമായി തീരുമാനമെടുത്തു.{{sfn|Kershaw|2008|p=347}} ആരാണ് ജൂതനെന്നുള്ള ഈ അനുബന്ധപ്പട്ടികയടക്കം നവംബർ 14-ന് നിയമമാവുകയും സാമ്രാജ്യപൗരത്വനിയമം അന്നുതന്നെ പ്രാബല്യത്തിൽ വരികയും ചെയ്തു. ജൂതർ അന്നുമുതൽ ജർമ്മൻ പൗരന്മാർ അല്ലാതാവുകയും വോട്ടവകാശം ഇല്ലാത്തവരായിത്തീരുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Friedländer|2009|p=50}} ജൂതരും ജിപ്സികളും അങ്ങനെ ഗവണ്മെന്റിലോ [[Anschluss|പുതുതായി കയ്യേറിയ രാജ്യങ്ങളിലോ]] വോട്ടവകാശമില്ലാത്തവരായിമാറി.{{sfn|Milton|2001|p=216}} പഴയ യുദ്ധപ്പോരാളികൾ എന്നനിലയിൽ സർക്കാർ ജോലികളിൽ പ്രാതിനിധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നവരും ആ ദിവസം മുതൽ അവരുടെ ജോലികളിൽ നിന്നും പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Friedländer|2009|p=50}} ഡിസംബർ 21-ന് അനുബന്ധമായിച്ചേർത്ത ഉത്തരവുപ്രകാരം പഴയ ജൂതയുദ്ധപ്പോരാളികളെ വൈദ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവുമടക്കം സർക്കാർ പ്രാതിനിധ്യമുള്ള എല്ലാ തൊഴിലുകളിൽനിന്നും പുറത്താക്കാൻ ഉത്തരവായി.{{sfn|Friedländer|2009|p=50}} ഒരു പൗരത്വ ട്രൈബ്യൂണലിനുമുന്നിൽ ഓരോ ജർമ്മൻകാരനും തങ്ങൾ ആര്യന്മാരാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിൽ നിരന്തരം തങ്ങളുടെ വംശശുദ്ധി ഓരോരുത്തരും തെളിയിക്കേണ്ടി വരുമെന്ന് ഫ്രിക്ക് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.{{sfn|Mommsen|1989|p=224}}{{sfn|Friedländer|2009|p=52}} സർക്കാരിതര സ്ഥാപനങ്ങൾ തങ്ങൾ ജോലിയ്ക്കുവയ്ക്കുന്നവരിൽ സങ്കരവംശജരോ ജൂതന്മാരോ ഇല്ലെന്നുള്ള [[Aryan paragraph|ആര്യൻ വാചകങ്ങൾ]] അവരുടെ നിയമാവലിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=547}} ആര്യൻ വംശശുദ്ധിതെളിയിക്കാൻ ഒരു [[Aryan certificate|ആര്യൻ സർട്ടിഫിക്കറ്റ്]] ലഭ്യമായിരുന്നു. അതിനുള്ള ഒരുവഴി നാലുമുത്തച്ഛന്മാരും ആര്യൻ വംശജരാണെന്നുള്ള ജനന മാമോദീസാ സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ കൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള ''[[Ahnenpass|ആര്യൻപാസ്]]'' കരസ്ഥമാക്കലായിരുന്നു.{{sfn|Ehrenreich|2007|p=68}} ജർമ്മൻ അല്ലെങ്കിൽ ജർമ്മൻ ബന്ധുത്തമുള്ള മറ്റുരാജ്യങ്ങളിലെ ആൾക്കാർക്കും ആര്യൻപാസ് സ്വന്തമാക്കാമായിരുന്നു.{{sfn|Scheil|2012}} 1935 സെപ്തംബർ 15-നു പാസ്സാക്കിയ ''ജർമ്മൻ രക്തവും ജർമ്മൻ അഭിമാനവും സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങൾ'' പ്രകാരം ജൂതന്മാരും ജർമ്മൻകാരും തമ്മിലും, ഒന്നാം ഡിഗ്രി സങ്കരവംശജരും ജർമ്മൻകാർ തമ്മിലും, ജൂതന്മാരും രണ്ടാം ഡിഗ്രി സങ്കരവംശജരും തമ്മിലും, രണ്ട് രണ്ടാം ഡിഗ്രി സങ്കരവംശജരും തമ്മിലുള്ള വിവാഹം വിലക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഒന്നാം ഡിഗ്രി സങ്കരവംശജർ ജൂതന്മാരെ വിവാഹം ചെയ്യുന്നതിനുവിലക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല, പക്ഷേ അങ്ങനെ വിവാഹം ചെയ്യുന്നപക്ഷം അന്നുമുതൽ അവരെയും ജൂതരായി മാത്രമേ പരിഗണിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. അർദ്ധ-ജൂതരും ജർമ്മൻകാരും തമ്മിലുള്ള എല്ലാ വിവാഹങ്ങളും ജർമ്മൻ വംശശുദ്ധിസംരക്ഷണക്കമ്മറ്റിയുടെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ സാധിക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ. അത്തരം അനുമതികളൊന്നും പക്ഷേ നൽകിയിരുന്നില്ല.{{sfn|Evans|2005|p=547}} 1935 നവംബർ 26-ന് ഇറങ്ങിയ ഒരു അനുബന്ധപ്പട്ടികയിൽ ഈ നിയമത്തിൽ "ജിപ്സികളെയും, നീഗ്രോകളെയും, പിന്നെ അവരുടെ തന്തയില്ലാത്തവന്മാരെയും" ഉൾപ്പെടുത്തി."{{sfn|Friedländer|2009|p=51}} [[File:Bundesarchiv Bild 183-R99993, Jude mit Stern in Berlin.jpg|thumb|upright|1941 മുതൽ ജൂതന്മാർ അവരെ തിരിച്ചറിയാനായി അവരുടെ വസ്ത്രത്തിൽ ഒരു [[yellow badge|മഞ്ഞബാഡ്‌ജ്]] ധരിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|p=217}}]] അനാര്യന്മാരുമായി ലൈംഗികബന്ധത്തിലേർപ്പെട്ടെന്നു സംശയിക്കുന്നവരെ ''[[Rassenschande|സമൂഹഭ്രഷ്ടരാക്കി]]'' കോടതികളിൽ വിചാരണ ചെയ്തിരുന്നു. അയൽക്കാരെപ്പോലെയുള്ള സാധാരണ പൗരന്മാരും സഹപ്രവർത്തകരും മറ്റുതരത്തിൽ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നവരുമൊക്കെയായിരുന്നു ഗെസ്റ്റപ്പോയ്ക്ക് തെളിവുകൾ നൽകിയിരുന്നത്.{{sfn|Evans|2005|p=551}} ഭ്രഷ്ടരാക്കിയവരെ കഴുത്തിൽ അവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള കാർഡുകളും തൂക്കി സമൂഹമധ്യത്തിൽ കളിയാക്കിക്കൊണ്ട് നടത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=540}} ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് സാധാരണ ജയിൽവാസവും (1938 മാർച്ച് 8 മുതൽ) ശിക്ഷാകാലാവധിക്കു ശേഷം ഗസ്റ്റപ്പോ അവരെ വീണ്ടും അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് [[Nazi concentration camps|പീഡനകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്കും]] അയയ്ക്കുകയായിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നത്{{sfn|Evans|2005|p=551}} വംശശുദ്ധിയ്ക്ക് കളങ്കമേൽപ്പിക്കുന്ന പരിപാടികൾക്ക് മരണശിക്ഷ വിധിക്കാൻ നിയമം ഇല്ലാതിരുന്നതുകൊണ്ട് പ്രത്യേകകോടതികൾ വിളിച്ചുചേർത്ത് ചില അവസരങ്ങളിൽ മരണശിക്ഷയും വിധിച്ചിട്ടുണ്ട്.{{sfn|Majer|2003|pp=331–332}}1935 മുതൽ 1940 വരെയുള്ള കാലത്ത് 1911 പേരെ ഇങ്ങനെ സമൂഹഭ്രഷ്ടരാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സമയംപോകെ ഈ നിയമത്തിൽ ലൈംഗികരീതിയിൽ അല്ലാതെപോലും ആരെയെങ്കിലും ചുംബിക്കുന്നതോ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതോ കുറ്റകരമായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2005|p=551}} നാസിഭരണകാലത്തെ മിക്കവാറും സമയങ്ങളിൽ ജർമ്മൻ ജനത ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചിരുന്നു. രണ്ടുകാരണങ്ങളാണ് ഇതിനുണ്ടായിരുന്നത്. ജൂതന്മാർ ഒരു പ്രത്യേകവംശമാണെന്നുള്ള നാസി പ്രൊപഗണ്ട പൊതുജനാഭിപ്രായത്തെ ആ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കാൻ, അതു ശരിയാണെന്നു ചിന്തിപ്പിക്കാൻ പോലും പര്യാപ്തമായിരുന്നു. രണ്ടാമതായി, നാസിഭരണകൂടത്തെ എതിർക്കുക എന്നത് ഗസ്റ്റപ്പോയാൽ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടാനും അറസ്റ്റുചെയ്യപ്പെടാനും കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കപ്പെടാനും സാധ്യത വളരെയേറെയായതിനാൽ ആരുംതന്നെ തുറന്ന് എതിർത്തുമില്ല.{{sfn|Evans|2005|p=548}}{{sfn|Gordon|1984|p=180}} ഈ നിയമങ്ങൾ നിലവിൽവന്നതോടെ ജൂതവിരുദ്ധഅക്രമങ്ങളിൽ അയവുവന്നതിൽ ജർമ്മൻകാർക്ക് ആശ്വാസമായി.{{sfn|Gordon|1984|p=172}} ജൂതരല്ലാത്തവർ ജൂതരോട് ഇടപെടുന്നത് നിർത്തി, അവരുടെ കടകളിൽ നിന്നും സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുന്നതുപോലും ഇല്ലാതെയായി.{{sfn|Evans|2005|pp=548, 553}} ജൂതന്മാർക്ക് സാധനങ്ങൾ കൊടുക്കുന്ന മൊത്തവിതരണക്കാരെ കഴുത്തിൽ രാജ്യദ്രോഹികളാണെന്ന ബോർഡ് കെട്ടിത്തൂക്കി തെരുവിൽക്കൂടി നടത്തി.{{sfn|Gellately|1991|p=105}} കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയും കത്തോലിൿ ചർച്ചിലെ ചില വിഭാഗവും ഈ നിയമങ്ങളെപ്പറ്റി ആശങ്കാകുലരായിരുന്നു.{{sfn|Friedländer|2009|p=51}} അന്താരാഷ്ട്ര അഭിപ്രായം എതിരാകുമെന്ന് ഭയന്ന് ബെർളിനിൽ ആ ആഗസ്റ്റിൽ നടന്ന [[1936 Summer Olympics|ഒളിപിക്സ്]] വരെ ഈ നിയമങ്ങൾ ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയം വലിയതോതിൽ നടപ്പിലാക്കിയില്ല.{{sfn|Gordon|1984|p=122}}{{sfn|Evans|2005|p=548}} ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയത്തിന്റെ കണക്കുപ്രകാരം സങ്കരവംശത്തിലുള്ള അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം 1935 ഏപ്രിലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഏതാണ്ട് 750000 വരുമായിരുന്നു (യുദ്ധാനന്തരം നടത്തിയ പഠനങ്ങളിൽ ഇത് ഏതാണ്ട് 200000 ആയിരുന്നു.){{sfn|Friedländer|2009|p=51}} പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്നും കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടതോടെ ജൂതന്മാർ സ്വന്തമായിത്തന്നെ സാമൂഹിക പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും സ്കൂളുകൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Friedländer|2009|p=55}} സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ എളുപ്പമൊന്നും പരിഹരിക്കപ്പെട്ടില്ലെന്നുമാത്രമല്ല, പല ജൂതസംരംഭങ്ങൾക്കും ഇടപാടുകാരുടെ അഭാവത്താൽ കച്ചവടമില്ലാതായി. 1933-ൽ നാസികൾ തുടങ്ങിയ [[Aryanization (Nazism)|ആര്യവൽക്കരണത്തിന്റെ]] (സ്ഥാപനങ്ങൾ ജൂതരല്ലാത്തവർക്ക് മാർക്കറ്റ് വിലയെക്കാൾ ഏറെ വിലകുറച്ച് കൈമാറുന്ന പരിപാടി) ഭാഗമായിരുന്നു ഇതും. ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങൾ പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നതോടെ ഇത് ശക്തിപ്രാപിച്ചു.{{sfn|Longerich|2010|pp=65–66}} മുൻപ് ധനികരായിരുന്നവരും സമൂഹത്തിൽ നല്ലരീതിയിൽ ജീവിച്ചിരുന്നവരും കുടുംബം നിലനിർത്താൻ തരംതാണ ജോലികൾ ചെയ്യേണ്ടിവരികയും പലർക്കും തൊഴിലുകൾ ഒന്നുംതന്നെ കണ്ടുപിടിക്കാൻ പോലും സാധിക്കാതെ വരികയും ചെയ്തു.{{sfn|Longerich|2010|p=86}} ജൂതന്മാർ മുഴുവൻ നാടുവിടണമെന്നതായിരുന്നു നാസികളുടെ പ്രഖ്യാപിതലക്ഷ്യമെങ്കിലും കുടിയേറ്റനിയമങ്ങൾ കർക്കശമായിരുന്നു. രാജ്യം വിടണമെങ്കിൽ ജൂതർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്തിന്റെ 90 ശതമാനം വരെ നികുതിയായി നൽകേണ്ടിയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|pp=64, 66}} രാജ്യത്തിനു പുറത്തേക്ക് ആരെങ്കിലും പണം കൈമാറുന്നത് കണ്ടെത്തിയാൽ അവരെ സാമ്പത്തികക്കുറ്റവാളികളായി പ്രഖ്യാപിച്ച് നീണ്ടകാലം തടവിൽ ഇട്ടിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|p=66}} ഇതിനാകെ അപവാദം ആയിരുന്നത് [[Haavara Agreement|ഹാവന കരാർ]] അനുസരിച്ച് ജൂതർക്ക് അവരുടെ സമ്പത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം പാലസ്തീനിലേക്ക് അയയ്ക്കുകയും അങ്ങോട്ട് കുടിയേറാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നു എന്നതുമാണ്. 1933 -39 കാലത്ത് ഏതാണ്ട് 52000 ജൂതന്മാർ ഈ കരാർ പ്രകാരം പാലസ്തീനിലേക്ക് കുടിയേറി.{{sfn|Evans|2005|pp=556–557}} 1939-ൽ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം തുടങ്ങുന്നകാലമായപ്പോഴേക്കും ജർമ്മനിയിലെ 437000 ജൂതന്മാരിൽ 250000 പേരും [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കയിലേക്കും]] ബ്രിട്ടനിലേക്കും പാലസ്തീനിലേക്കും മറ്റുരാജ്യങ്ങളിലേക്കും കുടിയേറിയിരുന്നു.{{sfn|Longerich|2010|p=127}}{{sfn|Evans|2005|p=555}} 1938 ആയപ്പോഴേക്കും ജൂതർക്ക് തങ്ങളെ കുടിയേറാൻ അനുവദിക്കുന്ന ഒരു രാജ്യത്തെപ്പോലും കണ്ടുപിടിക്കാൻ ആവുമായിരുന്നില്ല.{{sfn|Longerich|2010|p=67}} [[1936–39 Arab revolt in Palestine|1936–39 ലെ അറബ് കലാപത്തിനുശേഷം]] ബ്രിട്ടീഷുകാർ മേഖല കൂടുതൽ അസ്ഥിരമാക്കുമെന്ന് ഭയന്ന് പാലസ്തീനിലേക്കും കൂടുതൽ കുടിയേറ്റക്കാരെ സ്വീകരിക്കാൻ വിമുഖത കാണിച്ചു.{{sfn|Friedländer|2009|p=57}} ദേശീയവാദികളും [[xenophobic|മറ്റുരാജ്യത്തെ ജനങ്ങളെ വെറുക്കുന്നവരും]] ആയ മറ്റു പലരാജ്യങ്ങളിലെ പൗരന്മാരും തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തേക്ക് വലിയതോതിലുള്ള ജൂതകുടിയേറ്റത്തെ, പ്രത്യേകിച്ചും ദരിദ്രരായവർ കുടിയേറുന്നത് തടയാൻ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തി.{{sfn|Evans|2005|pp=560, 601}} യൂറോപ്പിലെ ജൂതന്മാരെ മൊത്തം മഡഗാസ്കറിലേക്ക് നാടുകടത്താനുള്ള [[Madagascar Plan|മഡഗാസ്കർ പദ്ധതിയും]] നടപ്പിലാക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.{{sfn|Longerich|2010|pp=162–164}} 1941 -മധ്യത്തോടെ ജർമ്മൻ സർക്കാർ യൂറോപ്പിലെ ജൂതരെ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.{{sfn|Rhodes|2003|pp=159–160}} തുടർന്നുണ്ടായ [[Holocaust|ഹോളോകോസ്റ്റിൽ]] കൊല്ലപ്പെട്ട ആകെ ജൂതരുടെ എണ്ണം ഏകദേശം 55 ലക്ഷത്തിനും 60 ലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ ആയിരുന്നു.{{sfn|Evans|2008|p=318}} [[Porajmos|പൊരജ്മോസിൽ]] കൊല്ലപ്പെട്ട ജിപ്സികളുടെ എണ്ണം ഒന്നരലക്ഷത്തിനും പതിനഞ്ചുലക്ഷത്തിനും ഇടയിലാണെന്നു കരുതുന്നു.{{sfn|Hancock|2012|p=381}} ==മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ നിയമങ്ങൾ== [[File:The law for protection of the nation (Bulgaria).jpg|thumb|upright|രാജ്യസുരക്ഷയ്ക്കായി [[Boris III of Bulgaria|ബൾഗേറിയൻ ചക്രവർത്തി ബോറിസ് മൂന്നാമന്റെ]] അനുമതിക്കായി നൽകിയ ഉത്തരവ്]] പല [[Axis powers|അച്ചുതണ്ട് ശക്തികളും]] ന്യൂറംബർഗ് നിയമത്തിനുസമാനമായി അവരവരുടെ രീതിയിലുള്ള നിയമങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു. *1938-ൽ ഫാസിസ്റ്റ് ഇറ്റലി [[Italian Racial Laws|ഇറ്റാലിയൻ വംശീയ നിയമങ്ങളും]] [[Manifesto of Race|മാനിഫെസ്റ്റോ ഓഫ് റെയ്സും]] പാസാക്കുകയും ജൂതരുടെ പൗരത്വം എടുത്തുകളയുകയും ജൂതരും ജൂതരല്ലാത്തവരും തമ്മിലുള്ള ലൈംഗികബന്ധങ്ങളും വിവാഹങ്ങളും നിയമവിരുദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Rodogno|2006|p=65}} *1938 മെയ് 28-നും 1939 മെയ് 5-നും [[ഹംഗറി]] പാസാക്കിയ വിവിധനിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ജൂതന്മാരെ പലജോലികളും ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും തടഞ്ഞു. 1941 ആഗസ്റ്റിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്ത പുതിയ വകുപ്പുപ്രകാരം രണ്ടുജൂതമുത്തച്ഛന്മാർ എങ്കിലും ഉള്ള ഏവരും ജൂതരായി കരുതപ്പെടുമായിരുന്നു. കൂടാതെ ജൂതരും ജൂതരല്ലാത്തവരും തമ്മിലുള്ള ലൈംഗികബന്ധവും വിവാഹങ്ങളും നിരോധിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Frojimovics|2012|pp=250–251}} *1940-ൽ റുമേനിയ ഭരിക്കുന്ന [[Iron Guard|അയൺ ഗാർഡ്]] [[റുമേനിയ]]യിലെ ജൂതരുടെ പദവി നിർവ്വചിച്ചുകൊണ്ടുള്ള നിയമം പാസാക്കി.{{sfn|Fischer|2012|p=279}} *1941-ൽ സ്ലൊവാക്യയിൽ [[Vojtech Tuka#Tuka and the persecution of Slovak Jews|നിയമവ്യവസ്ഥകൾ]] നടപ്പിൽ വരുത്തി.{{sfn|Matić|2002|p=174}} *1941-ൽ ബൾഗേറിയ [[Law for Protection of the Nation|രാഷ്ട്രസംരക്ഷണനിയമം]] നടപ്പിലാക്കി.{{sfn|Dikovski|2000}} *1941-ൽ [[ക്രൊയേഷ്യ]]യിൽ [[Ustashe|ഉസ്റ്റാഷെ]] പാസാക്കിയ നിയമപ്രകാരം ആരാണ് ജൂതരെന്നു നിർവചിക്കുകയും അവരോടുള്ള അടുപ്പം പരിമിതപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Cohen|1999|p=90}} *എന്നാൽ [[Empire of Japan|ജപ്പാൻ സാമ്രാജ്യം]] ഇത്തരത്തിൽ ഒരു നിയമവും കൊണ്ടുവന്നില്ല. ==കുറിപ്പ്== ഹിറ്റ്‌ലർ തന്നെ ഒപ്പിട്ട ന്യൂറംബർഗ് നിയമങ്ങളുടെ ഒറിജിനൽ 1945-ൽ അമേരിക്കൻ പട്ടാളം കണ്ടെത്തുകയുണ്ടായി. നിയമവിരുദ്ധമായി അതു കൈവശം വച്ച ജനറൽ [[George S. Patton|പാറ്റൻ]] അതു ലോസ് ആഞ്ചൽസിലെ [[Huntington Library|ഹണ്ടിംഗ്ടൺ ലൈബ്രറിയ്ക്കു]] നൽകുകയും അതവിടെ ബോംബ് സ്ഫോടനമേൽക്കാത്ത കൂട്ടിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ആഗസ്റ്റ് 2010 മുതൽ അത് വാഷിംഗ്ടണിലെ [[National Archives and Records Administration|നാഷണൽ ആർക്കൈവ്സിൽ]] ഈ പ്രതി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Allen|2010}}{{sfn|Bradsher|2010}} ==ഇവയും കാണുക== * [[Anti-miscegenation laws|ആൻറി-മിസെജെനേഷൻ നിയമങ്ങൾ]] * [[Apartheid laws|അപ്പാർത്തീഡ് നിയമങ്ങൾ]] * [[Blood quantum laws|ബ്ലഡ് ക്വാണ്ടം നിയമങ്ങൾ]] * [[Hans Globke|ഹാൻസ് ഗ്ലോബ്കെ]] * [[Nazism and race|നാസിസം ആൻറ് റേസ്]] * [[Wilhelm Stuckart|വിൽഹെം സ്റ്റുക്കാർട്ട്]] * [[Nur für Deutsche|നൂർ ഫൂർ ഡ്യൂട്ട്സ്ച്ച്]] * [[Wannsee Conference|വാൻസീ കോൺഫറൻസ്]] ==അവലംബം== {{reflist}} ==സഹായക ഗ്രന്ഥങ്ങൾ== {{Refbegin|30em}} * {{cite journal | last = Allen | first = Nick | url = https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/world-war-2/7964839/Nuremberg-Laws-handed-over-to-US-National-Archives.html | title = Nuremberg Laws handed over to US National Archives | journal = Daily Telegraph | date = 26 August 2010 | accessdate = 7 March 2015 | ref = harv | archive-date = 2010-09-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100901152331/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/world-war-2/7964839/Nuremberg-Laws-handed-over-to-US-National-Archives.html | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Bradsher | first = Greg | title = The Nuremberg Laws: Archives Receives Original Nazi Documents That "Legalized" Persecution of Jews | url = https://www.archives.gov/publications/prologue/2010/winter/nuremberg.html | work = Prologue Magazine | publisher = National Archives and Records Administration | date = Winter 2010 | volume = 42 | issue = 4 | accessdate=7 March 2015 | ref = harv}} * {{cite book | last = Bullock | first = Alan | authorlink = Alan Bullock | title = Hitler: A Study in Tyranny | url = https://archive.org/details/hitlerstudyintyr0000bull_c8v9 | location = London | publisher = Penguin Books | year = 1962 | origyear = 1952 | isbn = 978-0-14-013564-0 | ref = harv}} * {{cite book | last1 = Burleigh | first1 = Michael | authorlink1 = Michael Burleigh | last2 = Wippermann | first2 = Wolfgang | year = 1991 | title = The Racial State: Germany 1933–1945 | url = https://archive.org/details/racialstate00mich | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge; New York | isbn = 978-0-521-39802-2 | ref = harv}} * {{cite book | last = Cohen | first = Philip J. | authorlink = Philip J. Cohen | title = Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History | url = https://archive.org/details/serbiassecretwar0000cohe | year = 1999 | origyear = 1996 | publisher = Texas A&M University Press | location = College Station | isbn = 0-89096-688-5 | ref = harv}} * {{cite journal | last = Dikovski | first = Antoinette | title = България само администрираше "новите земи" | journal = Демокрация | date = 19 July 2000 | language = Bulgarian | url = http://www.eunet.bg/bgnews/show_story.html?issue=207309408&media=1523776&class=3712256&story=207312704 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110718022252/http://www.eunet.bg/bgnews/show_story.html?issue=207309408&media=1523776&class=3712256&story=207312704 | archivedate=18 July 2011 | accessdate = 11 March 2015 | ref = harv}} * {{cite book | last = Ehrenreich | first = Eric | title = The Nazi Ancestral Proof: Genealogy, Racial Science, and the Final Solution | url = https://archive.org/details/naziancestralpro00ehre_0 | publisher = Indiana University Press | year = 2007 | ISBN = 978-0-253-11687-1 | ref = harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | authorlink = Richard J. Evans | title = [[The Coming of the Third Reich]] | year = 2003 | publisher = Penguin | location = New York | isbn = 978-0-14-303469-8 | ref = harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | year = 2005 | title = The Third Reich in Power | url = https://archive.org/details/thirdreichinpowe00evan | publisher = Penguin | location = New York | isbn =978-0-14-303790-3 | ref = harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | year = 2008 | title = The Third Reich at War | url = https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 | publisher = Penguin | location = New York | isbn = 978-0-14-311671-4 | ref = harv}} * {{cite book | last = Fischer | first = Ronit | editor1-last = Friedman | editor1-first = Jonathan C | title = Routledge History of the Holocaust | chapter = Transnistria: The Holocaust in Romania | pages = 277–290 | origyear = 2011 | year = 2012 | publisher = Routledge | location = Abingdon; New York | isbn = 978-0-415-52087-4 | ref = harv}} * {{cite book | last = Friedländer | first = Saul | authorlink = Saul Friedländer | title = Nazi Germany and the Jews, 1933–1945 | url = https://archive.org/details/nazigermanyjews10000frie | year = 2009 | publisher = HarperCollins | location = New York | isbn = 978-0-06-1350276 | ref = harv}} * {{cite book | last = Frojimovics | first = Kinga | editor1-last = Friedman | editor1-first = Jonathan C | title = Routledge History of the Holocaust | chapter = Special Characteristics of the Holocaust in Hungary, 1938–45 | pages = 248–263 | origyear = 2011 | year = 2012 | publisher = Routledge | location = Abingdon; New York | isbn = 978-0-415-52087-4 | ref = harv}} * {{ cite book | last = Gellately | first = Robert | authorlink = Robert Gellately | title = The Gestapo and German Society: Enforcing Racial Policy, 1933–1945 | url = https://archive.org/details/isbn_9780198202974 | publisher = Clarendon Press | location = Oxford | year = 1991 | isbn = 0-19-820297-0 | ref = harv}} * {{cite book | last = Goldhagen | first = Daniel | authorlink = Daniel Goldhagen | title = [[Hitler's Willing Executioners|Hitler's Willing Executioners: Ordinary Germans and the Holocaust]] | year = 1996 | publisher = Knopf | location = New York | isbn = 978-0-679-44695-8 | ref = harv}} * {{cite book | last = Gordon | first = Sarah | title = Hitler, Germans, and the 'Jewish Question' | url = https://archive.org/details/hitlergermansjew0000gord | year = 1984 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton, NJ | isbn = 0-691-05412-6 | ref = harv}} * {{cite book | last = Grenville | first = John | authorlink = John Grenville | editor1-last = Berenbaum | editor1-first = Michael | editor1-link = Michael Berenbaum | editor2-last = Peck | editor2-first = Abraham J. | chapter = Neglected Holocaust victims: the Mischlinge, the Judischversippte, and the Gypsies | title = The Holocaust and History: The Known, the Unknown, the Disputed, and the Reexamined | url = https://archive.org/details/holocausthistory00bere_0 | origyear = 1998 | year = 2002 | publisher = Indiana University Press | location = Bloomington, IN | pages = [https://archive.org/details/holocausthistory00bere_0/page/315 314]–326 | isbn = 0-253-33374-1 | ref = harv}} * {{Cite book | last = Hancock | first = Ian | authorlink = Ian Hancock | editor1-last = Friedman | editor1-first = Jonathan C. | editor1-link = Jonathan Friedman | title = The Routledge History of the Holocaust | chapter = The Neglected Memory of the Romanies | pages = 375–384 | year = 2012 | publisher = Taylor & Francis | location = New York | isbn = 978-0-415-52087-4 | ref = harv}} * {{cite book | last = Hilberg | first = Raul | authorlink = Raul Hilberg | title = [[The Destruction of the European Jews]] | volume = III | year = 2003 | origyear = 1961 | publisher = Yale University Press | location = New Haven; London | isbn = 978-0-300-09592-0 | ref = harv}} * {{cite book | last = Kershaw | first = Ian | authorlink = Ian Kershaw | title = Hitler: A Biography | url = https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2008 | isbn = 978-0-393-06757-6 | ref = harv}} * {{cite book | last = Longerich | first = Peter | authorlink = Peter Longerich | title = Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews | url = https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long | year = 2010 | isbn = 978-0-19-280436-5 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford; New York | ref = harv }} * {{cite book | last = Majer | first = Diemut | title = "Non-Germans" under the Third Reich: The Nazi Judicial and Administrative System in Germany and Occupied Eastern Europe, with Special Regard to Occupied Poland, 1939–1945 | year = 2003 | publisher = Johns Hopkins University Press | location = Baltimore; London | isbn = 0-8018-6493-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Marrus | first = Michael | authorlink = Michael Marrus | title = The Holocaust and History: The Known, the Unknown, the Disputed, and the Reexamined | url = https://archive.org/details/holocaustinhisto0000marr_d3f8 | publisher = Key Porter | location = Toronto | year = 2000 | ref = harv}} * {{cite book | last = Matić | first = Igor-Philip | title = Edmund Veesenmayer: Agent und Diplomat der nationalsozialistischen Expansionspolitik | year = 2002 | publisher = Oldenbourg Verlag | location = München | language = German | isbn = 978-3-486-56677-2 | ref = harv}} *{{cite book| last = McGarry | first = Aidan | title = Who Speaks for Roma?: Political Representation of a Transnational Minority Community | url = https://archive.org/details/whospeaksforroma0000mcga | year = 2010 | publisher = Bloomsbury | location = New York; London | isbn = 978-0-8264-2880-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Milton | first = Sybil H. | editor1-last = Gellately | editor1-first = Robert | editor1-link = Robert Gellately | editor2-last = Stoltzfus | editor2-first = Nathan | editor2-link = Nathan Stoltzfus | title = [[Social Outsiders in Nazi Germany]] | chapter = "Gypsies" as social outsiders in Nazi Germany | year = 2001 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton | isbn = 0-691-08684-2 | ref = harv}} * {{cite book | last = Mommsen | first = Hans | authorlink = Hans Mommsen | editor1-last = Marrus | editor1-first = Michael | editor1-link = Michael Marrus | title = The "Final Solution": The Implementation of Mass Murder | chapter = The Realization of the Unthinkable: The 'Final Solution of the Jewish Question' | pages = 217–264 | volume = 1 | series = The Nazi Holocaust, Part 3 | year = 1989 | publisher = Meckler | location = Westport, CT | isbn = 0-88736-255-9 | ref = harv}} * {{cite web | title = Reichsbürgergesetz und Gesetz zum Schutze des deutschen Blutes und der deutschen Ehre ["Nürnberger Gesetze"] | language = German | url = http://www.1000dokumente.de/index.html?c=dokument_de&dokument=0007_nue&object=translation&st=&l=de | date = 14 November 1935 | publisher = Friedrich-Alexander Universität Erlangen-Nürnberg | ref = {{sfnRef|Nuremberg Laws|1935}} }} *{{cite book | last = Rhodes | first = Richard | authorlink = Richard Rhodes | year = 2003 | title = Masters of Death: The SS-Einsatzgruppen and the Invention of the Holocaust | url = https://archive.org/details/mastersofdeathss0000rich | place = New York | publisher = Vintage | isbn = 978-0-375-70822-0 | ref = harv}} * {{cite book | last = Rodogno | first = David | title = Fascism's European Empire: Italian Occupation During the Second World War| url = https://archive.org/details/fascismseuropean0000rodo | year = 2006 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-84515-1 | ref = harv}} * {{cite journal | last = Scheil | first = Stefan | url=http://jungefreiheit.de/kolumne/2012/arier/ |title= Arier | journal = Junge Freiheit | language = German | date = 11 March 2012 | accessdate = 11 March 2015 | ref = harv}} * {{cite book | last1 = Schulz | first1 = Edgar Hans | last2 = Frercks | first2 = Rudolf | title = Warum Arierparagraph? Ein Beitrag zur Judenfrage |trans-title=Why the Aryan Law? A Contribution to the Jewish Question | publisher = NSDAP Office of Racial Policy | location = Berlin | language = German | year = 1934 | url = http://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/arier.htm | oclc = 802537 | ref = harv}} * {{cite book | last = Shirer | first = William L. | authorlink = William L. Shirer | title = [[The Rise and Fall of the Third Reich]] | publisher = Simon & Schuster | location = New York | year = 1960 | isbn = 978-0-671-62420-0 | ref = harv}} * {{cite web | title = Sinti and Roma: Victims of the Nazi Era | publisher = United States Holocaust Memorial Museum | url = http://www.ushmm.org/m/pdfs/2000926-Roma-and-Sinti.pdf | accessdate = 6 September 2016 | ref = {{sfnRef|USHMM, "Sinti and Roma"}} }} * {{cite web | title = Translation: Nuremberg Race Laws | publisher = [[United States Holocaust Memorial Museum]] | work = Holocaust Encyclopedia | url = http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007903 | accessdate = 6 March 2015 | ref = {{sfnRef|US Holocaust Memorial Museum}} }} * {{cite book | last = Wildt | first = Michael | title = Hitler's Volksgemeinschaftand the Dynamics of Racial Exclusion: Violence Against Jews in Provincial Germany, 1919–1939 | publisher = Berghahn Books | year = 2012 | isbn = 085745322X | ref = harv}} * {{cite book | last = Wolfe | first = Stephanie | title = The Politics of Reparations and Apologies | year = 2014 | publisher = Springer | location = New York | isbn = 978-1-4614-9184-2 | ref = harv}} {{refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{CC|Nuremberg Laws}} [[വർഗ്ഗം:നാസിസം]] [[വർഗ്ഗം:ജൂതവിരോധം]] [[വർഗ്ഗം:വംശീയവിവേചനം]] [[വർഗ്ഗം:നാസി ജർമ്മനി]] {{നാസിസം}} {{ഹോളോകോസ്റ്റ് }} {{Segregation by type|state=collapsed}} {{Nationality laws}} f48ghj1uv0qszt77m9fh4z3eihisf7g 0 344852 4647954 3063033 2026-07-16T13:34:12Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647954 wikitext text/x-wiki {{Chess diagram svg |tright|check=no | |sy|py| | |kd|ed|nd|sd |ny|py| | |pd|pd|pd|pd |ey|py| | | | | | |ky|py| | | | | | | | | | | | |pr|kr | | | | | | |pr|er |pg|pg|pg|pg| | |pr|nr |sg|ng|eg|kg| | |pr|sr |'''ചതുരാജി''' ആരംഭനില. ഓരോ കളിക്കാരന്റെയും കരുക്കളെ വ്യത്യസ്തനിറങ്ങളിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു.}} നാലുപേർക്ക് കളിക്കാവുന്ന ചെസ്സ് സദൃശ്യമായ ഒരു കളിയാണ് '''ചതുരാജി''' ("നാലുരാജാക്കന്മാർ" എന്ന് അർത്ഥം, ''ചൌപത്'' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, [[IAST]] ''Caupāṭ'', <small>IPA:&nbsp;</small><span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[tʃɔːˈpaːʈ]</span>). ഈ കളിയെക്കുറിച്ച് ആദ്യമായി വിശദീകരിച്ചത് [[അൽ-ബയ്റൂനി]]<nowiki/>യാണ്. ക്രി. 1030-ലെ ഇന്ത്യ എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിലാണത്.<ref>Murray (1913), p. 68</ref> ആധുനിക ചെസ്സിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, രണ്ട് ഡൈസുകൾ കറങ്ങിയാണ് ഇതിലെ കരുക്കളുടെ നീക്കങ്ങൾ തീരുമാനിക്കുന്നത്. ഡൈസ് ഉപയോഗിക്കാത്ത കളിവകഭേദം പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അന്ത്യങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു.<small></small><nowiki/> == ചരിത്രം == == നിയമങ്ങൾ == === കരുനീക്കങ്ങൾ === {{Chess diagram svg | tright|check=no | | | | |xx| | | |xx | | | | | | | | | | | | | |sd| | | | | | | | | | | | | |xx| | | |xx | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |'''നൗക നീക്കം'''. f6-ലെ നൗകയ്ക്ക് ക്രോസ് അടയാളമുള്ള നാലു കള്ളികളിലേയ്ക്ക് നീക്കാം.}} ചിത്രത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നതു പോലെ, വ്യത്യസ്ത നിറത്തിലുള്ള കരുക്കളുപയോഗിച്ചാണ് ചതുരാജി കളിക്കുന്നത്. ഓരോ കളിക്കാരനും 4 കരുക്കൾ അവസാന റാങ്കിലും 4 കാലാളുകൾ അതിനുതൊട്ടുമുമ്പുള്ള രണ്ടാം റാങ്കിലുമുണ്ട്. ഒന്നാം റാങ്കിലുള്ള നാലുകരുക്കൾ ''രാജാവ്, ആന, കുതിര, നൗക (കപ്പൽ)'' എന്നിവയാണ്. രാജാവ് നീങ്ങുന്നത് ചെസ്സിലെ [[രാജാവ് (ചെസ്സ്)]]<nowiki/>രാജാവിനെ പോലെയും ആന നീങ്ങുന്നത് ചെസ്സിലെ [[തേര് (ചെസ്സ്)]] പോലെയും കുതിര നീങ്ങുന്നത് ചെസ്സിലെ [[കുതിര (ചെസ്സ്)|കുതിര]]<nowiki/>യെ പോലെയുമാണ്. നൗക നീങ്ങുന്നത് ചെസ്സിലെ [[ആന (ചെസ്സ്)|ആന]]<nowiki/>യെ പോലെയാണെങ്കിലും [[ഷത്രഞ്ജ്|ഷത്രഞ്ജിലെ]] ആൽഫിലിനെ പോലെ ദീർഘദൂരനീക്കത്തിനു തടസ്സമുണ്ട്. രണ്ടുകള്ളി കോണോടുകോണായി ഏതു ദിശയിലും തൊട്ടടുത്ത കള്ളിയ്ക്കു മുകളിലൂടെ ചാടിയാണ് (ചിത്രത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നപോലെ) നൗക നീങ്ങുന്നത്. === ബോട്ട് ട്രിയംഫ് === {{Chess diagram svg|clear=true | tright|check=no | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |sd| | | | | |sr|sg| | | | | | |xx|sy| | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |'''ബോട്ട് ട്രിയംഫ് നിയമം '''. f6-ലെ കറുത്ത ബോട്ടിനു d4-ലേയ്ക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ട് മറ്റു ബോട്ടുകളെയെല്ലാം വെട്ടിയെടുക്കാം. കാണിച്ചിരിക്കുന്ന ബോട്ടുകളെല്ലാം വ്യത്യസ്ത കളിക്കാരുടെയാണ്.}} === ഡൈസ് ഏറിയൽ === {| class="wikitable" ! ഡൈ മൂല്യം<br> ! കരു |- | align="center" |2 | നൗക |- | align="center" |3 | കുതിര |- | align="center" |4 | ആന |- | align="center" |5 | കാലാൾ/രാജാവ്<br> |} === സ്കോറിങ്ങ് === {| class="wikitable" ! കരു ! പോയിന്റ് |- | കാലാൾ | align="center" | 1 |- | നൗക | align="center" | 2 |- | കുതിര | align="center" | 3 |- | ആന | align="center" | 4 |- | രാജാവ് | align="center" | 5 |} == ഇതും കാണുക == == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Chess Variations &bull; Ancient, Regional, and Modern|last=Gollon|first=John|publisher=[[Tuttle Publishing|Charles E. Tuttle Company Inc]]|year=1968|pages=31–40|chapter=§2 Chaturanga (Four-Handed)|lccn=06811975|authorlink=}} * {{Cite book|title=The Encyclopedia of Chess Variants|url=https://archive.org/details/encyclopediaofch0000davi|last=Pritchard|first=D. B.|publisher=Games & Puzzles Publications|year=1994|isbn=0-9524142-0-1|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofch0000davi/page/48 48]–49|chapter=Chaturaji|authorlink=David Pritchard (chess player)}} * {{Cite book|title=The Classified Encyclopedia of Chess Variants|last=Pritchard|first=D. B.|publisher=John Beasley|year=2007|isbn=978-0-9555168-0-1|editor-last=Beasley|editor-first=John|pages=311–12|chapter=Classical Indian four-player games|authorlink=David Pritchard (chess player)}} == പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.chessvariants.org/historic.dir/chaturang4.html Chaturanga for four players] by Hans Bodlaender, ''The Chess Variant Pages'' [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ചെസ്സ്]] [[വർഗ്ഗം:ചെസ്സ് വകഭേദങ്ങൾ]] tf26nsxxki8fygihr3woacd6f33h26g 0 344999 4647920 4533698 2026-07-16T12:49:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647920 wikitext text/x-wiki {{Infobox chess opening |openingname = Catalan Opening |image = {{Chess diagram | | |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd |pd|pd|pd|pd| |pd|pd|pd | | | | |pd|nd| | | | | | | | | | | | |pl|pl| | | | | | | | | | |pl| |pl|pl| | |pl|pl| |pl |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl | }} |moves = 1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.g3 |ECO = E00–E09 |birth = [[Barcelona]] 1929, by [[Savielly Tartakower]] |nameorigin = [[Catalonia]] |parentopening = [[Indian Defence]] |AKA = |chessgid = 82431&move=4.5&moves=d4.Nf6.c4.e6.g3.d5.Bg2&nodes=10703.11482.11470.75542.75876.75877.82431 }} [[Queen's Gambit|ക്വീൻസ് ഗാംബിറ്റ്]],[[Réti Opening| റെറ്റി ഓപ്പണിംഗ്]] എന്നീ പ്രാരംഭനീക്കങ്ങൾ ചേർത്ത് വെളുപ്പ് സ്വീകരിക്കുന്ന [[ചെസ്സ്|ചെസ്സിലെ]] ഒരു [[ചെസ്സിലെ പ്രാരംഭനീക്കങ്ങൾ|പ്രാരംഭനീക്കമാണ്]] '''കറ്റാലൻ'''. വെളുപ്പ് d4, c4 എന്നീ നീക്കങ്ങൾക്ക് ശേഷം വെളുത്ത ആനയെ g2-ലേയ്ക്ക് ഫിയാൻഷിറ്റോ ചെയ്യുന്നു. സാധാരണയായുള്ള പ്രാരംഭനീക്കക്രമമാണ്  1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.g3, കൂടാതെ പല നീക്കക്രമങ്ങളിലൂടെ ഈ ഓപ്പണിംഗിൽ എത്തിച്ചേരാം. == ചരിത്രം == == ഓപ്പൺ കറ്റാലൻ, ക്ലാസിക്കൽ ശാഖ == == മാതൃകാഗെയിമുകൾ == [[Vladimir Kramnik|Kramnik]]–[[Viswanathan Anand|Anand]], Wijk aan Zee chess tournament, 2007 : 1.d4 Nf6 2.c4 e6 3.g3 d5 4.Bg2 Be7 5.Nf3 0-0 6.0-0 dxc4 7.Qc2 a6 8.Qxc4 b5 9.Qc2 Bb7 10.Bd2 Ra7 11.Rc1 Be4 12.Qb3 Nc6 13.e3 Qa8 14.Qd1 Nb8 15.Ba5 Rc8 16.a3 Bd6 17.Nbd2 Bd5 18.Qf1 Nbd7 19.b4 e5 20.dxe5 Bxe5 21.Nxe5 Nxe5 22.f3 Nc4 23.Nxc4 Bxc4 24.Qf2 Re8 25.e4 c6 26.Rd1 Rd7 27.Rxd7 Nxd7 28.Rd1 Qb7 29.Rd6 f6 30.f4 Re6 31.Rd2 Re7 32.Qd4 Nf8 33.Qd8 Rd7 34.Rxd7 Qxd7 35.Qxd7 Nxd7 36.e5 fxe5 37.Bxc6 Nf6 38.Bb7 exf4 39.gxf4 Nd5 40.Kf2 Nxf4 41.Ke3 g5 42.Bxa6 Kf7 43.a4 Ke7 44.Bxb5 Bxb5 45.axb5 Kd7 46.Ke4 Ne2 47.Bb6 g4 48.Bf2 Nc3 49.Kf5 Nxb5 50.Kxg4 Ke6 51.Kg5 Kf7 52.Kf5 Ke7 53.Bc5 1–0<ref>{{Cite web|url=http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1444718|title=Vladimir Kramnik vs Viswanathan Anand (2007)|date=2007-01-19|publisher=Chessgames.com|accessdate=2014-01-25}}</ref> Kramnik–[[Magnus Carlsen|Carlsen]], Dortmund Sparkassen Chess Meeting, 2007 : 1.Nf3 Nf6 2.c4 e6 3.g3 d5 4.d4 Be7 5.Bg2 0-0 6.0-0 dxc4 7.Qc2 a6 8.Qxc4 b5 9.Qc2 Bb7 10.Bd2 Nc6 11.e3 Nb4 12.Bxb4 Bxb4 13.a3 Be7 14.Nbd2 Rc8 15.b4 a5 16.Ne5 Nd5 17.Nb3 axb4 18.Na5 Ba8 19.Nac6 Bxc6 20.Nxc6 Qd7 21.Bxd5 exd5 22.axb4 Rfe8 23.Ra5 Bf8 24.Ne5 Qe6 25.Rxb5 Rb8 26.Rxb8 Rxb8 27.Qxc7 Bd6 28.Qa5 Bxb4 29.Rb1 Qd6 30.Qa4 1–0<ref>{{Cite web|url=http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1464644|title=Vladimir Kramnik vs Magnus Carlsen (2007)|date=|publisher=Chessgames.com|accessdate=2014-01-25}}</ref> == ഇതും കാണുക == == അവലംബം == {{Reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Play the Catalan: Open Variation|url=https://archive.org/details/playcatalan0001nesh|publisher=Pergamon|year=1987|isbn=0-08-029741-2|author=Neishtadt, Yakov|authorlink=Yakov Neishtadt}} * {{Cite book|title=Grandmaster Repertoire 1: 1.d4 VOL. 1|publisher=Quality Chess UK LLP|year=2009|isbn=978-1-90655-205-3|author=Avrukh, Boris|authorlink=Boris Avrukh}} * {{Cite book|title=Winning With the Catalan|url=https://archive.org/details/winningwithcatal0000angu|publisher=International Chess Enterprises|year=1998|isbn=978-1-879479-69-2|author=Dunnington, Angus|authorlink=Angus Dunnington}} * {{Cite book|title=Play the Catalan|publisher=Everyman Chess|year=2009|isbn=978-1-85744-591-6|author=Davies, Nigel|authorlink=Nigel Davies (chess player)}} * [http://brooklyn64.com/2010/ideas-for-black-against-the-catalan-4-bb4/ Ideas for Black against the Catalan: 4...Bb4+] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708101105/http://brooklyn64.com/2010/ideas-for-black-against-the-catalan-4-bb4/ |date=2011-07-08 }} {{chess}} [[വർഗ്ഗം:ചെസ്സിലെ പ്രാരംഭനീക്കങ്ങൾ]] hnejij9fda8ehqy6j2ip5mr07jiaoo0 0 352208 4648093 4518702 2026-07-16T17:37:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648093 wikitext text/x-wiki [[File:TanahLot 2014.JPG|thumb|[[Tanah Lot]] temple, Bali.]] [[ഇന്തോനേഷ്യ|ഇന്തോനേഷ്യയിലെ]] പ്രവിശ്യയായ [[ബാലി|ബാലിയിൽ]] ഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും [[ഹിന്ദുമതം|ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ]] ബാലിരൂപമാണ് അനുവർത്തിക്കുന്നത്. ഇവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ പ്രാദേശികമായ [[അനിമിസം]], പിതൃപൂജ എന്ന പിതൃപക്ഷ എന്ന മരിച്ചുപോയ തങ്ങളുടെ പിതാമഹൻമാരെ ആരാധിക്കുക, ബുദ്ധമത വിശുദ്ധനായ [[ബോധിസത്വൻ|ബോധിസത്വനെ]] ([[ബോധിസത്തവ]])ബഹുമാനിക്കുക തുടങ്ങിയവ ഉൾച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ജനത പൊതുവെ ഭൂരിപക്ഷവും [[ഇസ്ലാം മതം|ഇസ്ലാം മതത്തിൽ]] വിശ്വസിക്കുന്നവരെങ്കിലും 83% ബാലിക്കാരും ഹിന്ദുമതത്തിലാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്. ബാലിയിലെ ഹിന്ദുക്കൾ ബാലിദ്വീപിൽ ജീവിക്കുന്നു. ==ചരിത്രം== {{See also|Hinduism in Indonesia}} [[File:Cérémonie au temple de Goa Lawah.jpg|thumb|right|Ceremony in Goa Lawah Temple, Bali.]] സി ഇ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇന്ത്യയിൽനിന്നും ഹിന്ദുമതം ബാലിയിൽ എത്തിയത്. ആ മതം അന്ന് ബാലിയിലും [[സുമാത്ര]] [[ജാവ]] എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്ന ബുദ്ധമതത്തെ മാറ്റി. പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടോടെ വന്ന ഇസ്ലാം മതം സുമാത്രയിലേയും ജാവയിലേയും ഹിന്ദുമതം മാറ്റി, ജനങ്ങൾ ഇസ്ലാം മതക്കാരായിമാറി. എന്നിരുന്നാലും ബാലിയിലെ പ്രത്യേക സാംസ്കാരിക സ്വത്വം കാരണം ബാലി ഹിന്ദുമതം പ്രധാന മതമുള്ള പ്രവിശ്യയായി നിലനിന്നു. ബാലിക്കടുത്തുള്ള ചെറിയ ദ്വീപുകളിലും ഈ മതം മങ്ങാതെ നിലനിന്നും. ഒറ്റപ്പെട്ട ഹിന്ദു ഗ്രാമങ്ങൾ ജാവയ്ക്കുള്ളിൽ ഇന്നും കാണാനാകും. ==അടിസ്ഥാന വിശ്വാസം== ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വിശ്വാസം [[ധർമ്മം]] എന്ന ലോകത്തിൽ ക്രമമുണ്ടാക്കുന്ന തത്ത്വമാണ്. ഈ ക്രമത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന [[അധർമ്മം]] എന്ന ശക്തി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. ഈ രണ്ടു ശക്തികളേയും പരസ്പരം ഇണക്കി ഒരിക്കലും അവസാനിക്കാത്ത [[പുനർജന്മം]] എന്ന ചക്രത്തിൽനിന്നും [[മോക്ഷം]] എന്ന സ്ഥിതിയിലേയ്ക്ക് (പരമപദം)രക്ഷനേടുക എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം.<ref name="Eiseman1112">Eiseman (1989) pp 11–12</ref><ref name="DavisonGranquist45 ">Davison & Granquist (1999) pp 4–5</ref> ബാലിയിലെ ഹിന്ദുക്കൾ പ്രപഞ്ചത്തെ മൂന്നു പാളികളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനം [[സ്വർഗ്ഗം]] ആണ്. ഇവിടെയാണ് ദൈവങ്ങൾ വസിക്കുന്നത്. അടുത്തത്, മനുഷ്യന്റെ സ്ഥാനമാണ്. ഇത്, ഭുവ (ഭുവനം) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിനു താഴെയാണ് ഭുർ ([[നരകം]]) എന്ന സ്ഥലം. ഇവിടെ രാക്ഷസന്മാർ വസിക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ ആളുകളുടെ തെറ്റുകൾക്ക് (പാപങ്ങൾ) അവരുടെ ആത്മാവുകൾ ശിക്ഷ എറ്റു വാങ്ങുന്നു. ഈ മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങളും മനുഷ്യശരീരത്തിലും ബാലിയിൽ കാണുന്ന ദേവാലയങ്ങളിലും കാണാൻ കഴിയും. ([[ശിരസ്സ്]], [[ശരീരം]], [[പാദം]]). <ref name="Eiseman1112">Eiseman (1989) pp 11–12</ref><ref name="DavisonGranquist58 ">Davison & Granquist (1999) pp 5, 8</ref> ==ദൈവങ്ങൾ== [[File:PuriSaren EmptyThrone.JPG|thumb|A throne of Sanghyang Widi Wasa, with poleng cloth and tedung umbrella, Ubud.]] ഹിന്ദു ദൈവങ്ങളായ [[വിഷ്ണു|വിഷ്ണുവിനും]] [[ബ്രഹ്മാവ്|ബ്രഹ്മാവിനും]] പുറമെ ബാലി ഹിന്ദുക്കൾ ബാലിയുടെ മാത്രമായ അനേകം പ്രാദേശിക ദൈവങ്ങളെ ആരാധിച്ചുവരുന്നു. സങ് ഹയാങ് വിധി അത്തരത്തിൽ ബാലിക്കാർ മാത്രം ആരാധിക്കുന്ന ദേവനാണ്.<ref name="Haeretal46">Haer et al (2000) p 46</ref> ബാലിയിലെ പരാമ്പരാഗത ഹിന്ദുമതപ്രകാരം, അച്ന്ത്യ അല്ലെങ്കിൽ സങ് ഹയാങ് വിധി ബ്രഹ്മാവിന്റെ സങ്കൽപ്പത്തോടടുത്തിരിക്കുന്നു. ബാലിയിലെ ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഏകദൈവവിശ്വാസം ഇന്തോനേഷ്യൻ രാജ്യത്തിന്റെ ആദ്യതത്വമായ [[പഞ്ചശീല|പഞ്ചശീലവുമായി]] <ref name="Eiseman4445">Eiseman (1989) pp 44–45</ref>ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും വീടുകളുടെയും മുമ്പിൽ കാണപ്പെടുന്ന പദ്മാസനകൂടാരത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള ഒഴിഞ്ഞ ഇരിപ്പിടം സങ് ഹയാങ് വിധി വാസയ്ക്കു വേണ്ടിയുള്ളതാണ്.<ref name="Eiseman274">Eiseman (1989) p 274</ref> ബാലിയിലെ ഹിന്ദുവിശ്വാസമനുസരിച്ച്, സങ് ഹ്യാങ് വാസ വിധിക്ക് പല രൂപങ്ങളുണ്ടത്രെ. ദേവിശ്രീ പോലുള്ള ധാന്യത്തിന്റെ (നെല്ല്) ദേവതയും മലദൈവങ്ങളും കടൽ, തടാകം തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള ദേവതകളും വ്യത്യസ്തരൂപങ്ങളത്രെ. ==പുരോഹിതർ== മൂന്നു തലത്തിലുള്ള പുരോഹിതർ ബാലി ഹിന്ദുമതത്തിലുണ്ട്:<ref name="Haeretal48">Haer et al (2000) p 48</ref><ref name="Eiseman362363">Eiseman (1989) pp 362 & 363</ref> *ഉയർന്ന പുരോഹിതർ (പെദാന്ദ): ബ്രാഹ്മണ വർണ്ണത്തിൽപ്പെട്ടവർ (അല്ലെങ്കിൽ ദ്വിജാതി) *ക്ഷേത്ര പുരോഹിതർ (പെമങ്‌കു): മിക്കപോഴും ശൂദ്ര വർണ, വൈശ്യ വർണ അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷത്രിയ വർണ. *വെളിച്ചപ്പാടുകൾ (ബലിയാൻ) ==മതചടങ്ങുകൾ== അഞ്ച് പ്രധാന മതചടങ്ങുകൾ ഉണ്ട്. പഞ്ചയുധ എന്നാണ് ബാലിയിലെ ഹിന്ദുമതത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. അവ താഴെപ്പറയുന്നു:<ref name="Hobartetal102">Hobart et al (1996) p 102</ref> *ദേവ യദ്ന്യ (ദേവയജ്ഞം) - ദൈവങ്ങൾക്കും ദേവതകൾക്കും വേണ്ടി നടത്തുന്നത്. *ബുത യദ്ന്യ (ഭൂതയജ്ഞം) - ഭൂതങ്ങൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും വേണ്ടി) *റെസി യദ്ന്യ - പുരോഹിതരെ നിയമിക്കാൻ. *മനുസ യദ്ന്യ (മനുഷ്യയജ്ഞം) - വിവാഹം, ജനനം, വളർച്ച, ഒരു കുടുംബം തുടങ്ങൽ എന്നിവയ്ക്ക്. *പിത്ര യദ്ന്യ - (പിതൃയജ്ഞം) - മരണക്രിയ, പുനർജന്മം എന്നിവയ്ക്ക്. ===ജനനവും ജീവിതവും=== [[File:DailyTributeBali.jpg|thumb|Canang sari offerings.]] ===മരണവും പുനർജന്മവും=== ==ഉത്സവങ്ങൾ== ===ഗലുൻഗാൻ, കുനിൻഗാൻ=== ===ന്യേപി=== ===മറ്റു ഉത്സവങ്ങൾ=== ==ജാതിസമ്പ്രദായം hindu pulaya== ==തൊഴിലുകളും വർണ്ണങ്ങളും== ==ഇതും കാണൂ== *[[ഇന്തോനേഷ്യയിലെ ഹിന്ദുമതം]] *[[തെക്കുകിഴക്കനേഷ്യയിലെ ഹിന്ദുമതം]] ==Further reading== * {{cite book | last1 = Davison | first1 = Julian | last2 = Granquist | first2 = Bruce | year= 1999 | title = Balinese Temples | url = https://archive.org/details/balinesetemplesd00juli | publisher = Periplus Editions | isbn = 962-593-196-1 }} * {{cite book | last = Eiseman| first = Fred B.| title =Bali: Sekala & Niskala Volume I: Essays on Religion, Ritual, and Art| url = https://archive.org/details/balisekalaniskal0001eise| publisher =Periplus Editions| year =1989| location =Singapore| isbn = 0-945971-03-6}} * {{cite book | last1 = Haer | first1 = Debbie Guthrie | last2 = Morillot | first2 = Juliette | last3 = Toh | first3 = Irene | year= 2000 | title = Bali: A Traveller's Companion | publisher = Editions Didier Millet Pte Ltd. Publishers Ltd. | isbn = 981-3018496 }} * {{cite book | last1 = Hobart | first1 = Angela | last2 = Ramseyer | first2 = Urs | last3 = Leeman | first3 = Albert | year= 1996 | title = The Peoples of Bali | url = https://archive.org/details/peoplesofbali0000hoba | publisher = Blackwell Publishers Ltd. | isbn = 0-631-17687-X }} * {{cite book | last = Jones| first = Howard Palfrey| title =Indonesia: The Possible Dream| publisher=Hoover Institution Publications| year =1971| isbn = 0-15-144371-8}} * {{cite book | last = Vickers| first = Adrian| title =Bali: A Paradise Created | publisher =Periplus | year =1989| isbn = 978-0-945971-28-3}} ==അവലംബം== {{Reflist|2}} [[വർഗ്ഗം:ബാലി]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദുമതം ഇന്തോനേഷ്യയിൽ]] k7y2878gzweei1o1x6yzhtcjqt3kogg 0 354518 4648134 4645255 2026-07-16T18:36:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648134 wikitext text/x-wiki {{PU|Yuan Dynasty}} {{Infobox Former Country |native_name = 元朝<br />{{MongolUnicode|ᠶᠡᠬᠡ}} {{MongolUnicode|ᠦᠨ}} {{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ}} |conventional_long_name = Yuan dynasty |common_name = Yuan dynasty |image_flag = |image_coat = |flag = |flag_type = |continent = Asia |region = Eastern Asia |era = [[Postclassical Era]] |status = [[Khagan]]-ruled [[division of the Mongol Empire|division]] of the [[Mongol Empire]]<br />[[Conquest dynasty]] in [[China]] |status_text = |empire = Mongol Empire |government_type = [[Monarchy]] |year_start = 1271 |year_end = 1368 |event_start = Formal proclamation of the Yuan dynasty<ref>Proclamation</ref> |date_start = 18 December |event_end = Fall of [[Khanbaliq]] |date_end = 14 September |event_pre = [[Genghis Khan]] founds [[Mongol Empire]] |date_pre = Spring, 1206 |event1 = [[Battle of Xiangyang]] |date_event1 = 1268-1273 |event2 = [[Mongol conquest of the Song dynasty|Conquest of Southern Song]] |date_event2 = 4 February 1276 |event3 = [[Battle of Yamen]] |date_event3 = 19 March 1279 |event_4 = [[Red Turban Rebellion]] |date_event4 = 1351-1368 |event_post = Formation of [[Northern Yuan dynasty]] |date_post = 1368-1388 |p1 = Mongol Empire |flag_p1 = |p2 = Song dynasty |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Northern Yuan dynasty |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ming dynasty |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |symbol = |symbol_type = |image_map = Yuan Dynasty 1294.png |image_map_caption = Yuan dynasty circa 1294<br /><small>The situation of [[Goryeo]] was disputed{{efn|The situation of [[Goryeo]] during Yuan dynasty was disputed. Some scholars (such as [[Tan Qixiang]]) regarded it as a country;<ref>{{cite book |title = [[Historical Atlas of China (1982)]] |publisher = [[SinoMaps Press]] |chapter = vol. 7 |author = [[Tan Qixiang]] |ISBN = 9787503118449}}</ref> others regarded it as a part of Yuan.}}<small> |capital = [[Khanbaliq]] ([[Beijing]]) |capital_exile = |latd = 39 |latm = 54 |latNS = N |longd = 116 |longm = 23 |longEW = |common_languages = [[Mongolian language|Mongolian]]<br />[[Chinese language|Chinese]] |religion = [[Buddhism]] ([[Tibetan Buddhism]] as ''de facto'' [[state religion]]), [[Heaven worship]], [[Shamanism]], [[Taoism]], [[Confucianism]], [[Chinese folk religion]], [[Church of the East in China|Chinese Nestorianism]], [[Chinese Manichaeism]], [[Islam]], [[Christianity]] |currency = Predominantly [[Banknote|Paper Currency]] ([[Chao (currency)|Chao]]), with a small amount of [[Cash (Chinese coin)|Chinese cash]] in use |leader1 = Kublai Khan |leader2 = Toghon Temür |year_leader1 = 1260–1294 |year_leader2 = 1333–1368 |leader_pre = Genghis Khan |year_leader_pre = 1206–1227 |title_leader = [[List of emperors of the Yuan dynasty|Emperor]] |stat_year1 = 1290 |stat_area1 = |stat_pop1 = 77000000 |title_deputy = [[Chancellor of China|Chancellor]] |legislature = |stat_year2 = 1293 |stat_area2 = |stat_pop2 = 79816000 |stat_year3 = 1310<ref>{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=499|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|authorlink=Rein Taagepera|url=http://www.jstor.org/stable/2600793|accessdate=11 September 2016}}</ref> |stat_area3 = 11000000 |stat_pop3 = |stat_year4 = 1330 |stat_area4 = |stat_pop4 = 83873000 |stat_year5 = 1350 |stat_area5 = |stat_pop5 = 87147000 |today = {{BHU}}<br />{{CHN}}<br />{{IND}}<br />{{LAO}}<br />{{MGL}}<br />{{MYA}}<br />{{PRK}}<br />{{RUS}}<br />{{Flag|South Korea}} }} {{Division of the Mongol Empire}} മഹത്തായ യുവാൻ({{zh |c = {{linktext|大|元}} |p = Dà Yuán}}; [[Mongolian language|Mongolian]]: ''Yehe Yuan Ulus''{{efn|Or ''Ikh Yuan Üls/Yekhe Yuan Ulus'', also {{lang|mn|Их Юань улс}} in [[Mongolian Cyrillic]].}}) എന്ന് ഔദ്യോഗികമായി അറിയപ്പെടുന്ന രാജവംശമാണ് '''യുവാൻ രാജവംശം'''({{zh |c = {{linktext|元|朝}} |p = Yuán Cháo}}).<ref>CivilSociety</ref> [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ]] ഗോത്രമായ [[ബോർജിഗിങ്|ബോർജിഗിങ്ങിന്റെ]] നേതാവായ [[കുബ്ലൈ ഖാൻ]] ആണ് ഈ രാജവംശം സ്ഥാപിച്ചത്. മംഗോളിയർ ഇതിനു മുൻപും ദശകങ്ങളായി ഇന്നത്തെ [[ഉത്തര ചൈന]] ഉൾപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്നെങ്കിലും കുബ്ലൈ ഖാനാണ് ആദ്യമായി 1271ൽ ചൈനീസ് പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ രാജവംശം പ്രഖ്യാപിച്ചത്.{{sfn|Mote|1994|p=624}} ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജ്യം ഇന്നത്തെ [[ചൈന]]യുടെ മിക്ക പ്രദേശങ്ങളും ഇന്നത്തെ [[മംഗോളിയ]],[[കൊറിയ]] തുടങ്ങിയ സമീപ പ്രദേശങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടതായിരുന്നു.<ref>Christopher P. Atwood – ''Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire''</ref> 1368 വരെ നിലനിന്ന ഈ രാജവംശമാണ് ചൈന മുഴുവനും ഭരിച്ച ആദ്യ വൈദേശിക ശക്തി. 1368ന് ശേഷം മംഗോളിയൻ ഭരണാധികാരികൾ മംഗോളിയയിലേക്കു തിരിച്ചു പോയി [[ഉത്തര യുവാൻ രാജവംശം|ഉത്തര യുവാൻ രാജവംശത്തിന്റെ]] ഭരണം തുടരുകയായിരുന്നു.<ref name="The History of China">{{cite book |title = The History of China |url = {{Google books |plainurl = yes |id = 69EbKf6JrxYC |page = 427 }} |accessdate = 4 March 2015}}</ref> മംഗോളിയൻ ചക്രവർത്തിമാരിൽ ചിലർ ചൈനീസ് ഭാഷ പഠിച്ചപ്പോൾ മറ്റു ചിലർ അവരുടെ പ്രാദേശിക ഭാഷകളായ [[മംഗോളിയൻ|മംഗോളിയനും]] ഫാഗ്‌സ്-പ-ഭാഷയും മറ്റും മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.<ref>Herbert Franke-Could the Mongol emperors read and write Chinese?</ref> യുവാൻ രാജവംശത്തെ മംഗോളി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായും ഒരു ചൈനീസ് സാമ്രാജ്യ രാജവംശമായും കണക്കാക്കുന്നു. മംഗോൾ സാമ്രജ്യത്തിന്റെ വിഭജനത്തിനു ശേഷം മോൻകെ ഖാന്റെ പിന്മുറക്കാർ ഭരിച്ച ഖാനെറ്റ് ആയിരുന്നു യുവാൻ രാജവംശം. ഔദ്യോഗിക ചൈനീസ് ചരിത്രമനുസരിച്ച് [[സോങ് രാജവംശം|സോങ് രാജവംശത്തിനു]] ശേഷവും [[മിങ് രാജവംശം|മിങ് രാജവംശത്തിനു]] മുൻപുമായി ഇവരും [[ദൈവം നിയോഗിച്ച ഭരണാധികാരി]] എന്ന പദവി ഉപയോഗിച്ചു. രാജവംശം സ്ഥാപിച്ചത് കുബ്ലൈ ഖാൻ ആണെങ്കിലും ഇദ്ദേഹം '''ടൈസു''' എന്ന പേരിൽ തന്റെ മുത്തച്ഛനായ [[ചെങ്കിസ് ഖാൻ|ചെങ്കിസ് ഖാനെ]] ഔദ്യോഗിക സാമ്രാജ്യ രേഖകളിൽ രാജവംശ സ്ഥാപകനായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{efn|Before [[Kublai Khan]] announced the dynastic name "Great Yuan" in 1271, [[Khagan]]s (Great Khans) of the [[Mongol Empire]] (''Ikh Mongol Uls'') already started to use the Chinese title of [[Emperor of China|Emperor]] (皇帝) practically in the [[Chinese language]] since [[Genghis Khan]].}} രാജവംശത്തിന്റെ പേര്(《[[s:zh:建國號詔|建國號詔]]》) പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ കുബ്ലൈ ഖാൻ രാജവംശത്തിന്റെ പേര് '''മഹത്തായ യുവാൻ''' എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും മൂന്നു പരമാധികാരങ്ങളുടെയും അഞ്ചു ചക്രവർത്തിമാരുടെയും രാജവംശം മുതൽ [[താങ് രാജവംശം|താങ് രാജവംശത്തിന്റേതു]] വരെയുള്ള മുൻ ചൈനീസ് രാജവംശങ്ങളുടെ പിന്തുടർച്ച അവകാശപ്പെടുകയും ചെയ്തു.<ref>Proclamation</ref> ചൈനീസ് ചക്രവർത്തിയുടെ പദവിക്ക് പുറമെ '''മഹാനായ ഖാൻ''' എന്ന പദവിയും ചഗതായ്,[[ഗോൾഡൻ ഹോർഡ്]],ൽഖാനെറ്റ് തുടങ്ങിയ പിൽക്കാല ഖാനേറ്റുകൾക്കു മേലായി കുബ്ലൈ ഖാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട് യുവാൻ രാജവംശത്തെ '''മഹാനായ ഖാന്റെ സാമ്രാജ്യം''' എന്നും പറയുന്നു. പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തെ ഖാന്മാർ യുവാൻ രാജവംശത്തിന്റെ മേൽക്കോയ്മ അംഗീകരിക്കിച്ചെങ്കിലും സ്വയം വികസനം തുടർന്നു<ref>J.J.Saunders – The history of Mongol conquests</ref><ref>Rene Grousset – The Empire of Steppes</ref> {{Infobox Chinese |pic = Yuan dynasty (Chinese and Mongolian).svg |piccap = "Yuan dynasty" in Chinese (top) and Mongolian (bottom) script |picsize = 145px |c = 元朝 |p = Yuán cháo |w = Yüan² ch'ao² |mi = {{IPAc-cmn|yuan|2|-|ch|ao|2}} |suz = Nyœ́ záu |j = Jyun4 ciu4 |y = Yùhn chìuh |tl = Guân tiâo |c2 = 大元 |l2 = Great Yuan |p2 = Dà Yuán |mon = |mong = [[File:Их Юань улс.PNG|50px]] |monr = Yehe Yüan Ulus |l3 = Great Mongol State }} ==ചരിത്രം== ===രാജവംശത്തിന്റെ രൂപീകരണം=== 1264ൽ കുബ്ലൈ ഖാന്റെ നേതൃത്ത്വത്തിൽ മംഗോളിയൻ തലസ്ഥാനം കാരാക്കോറത്തു നിന്ന് ഖാൻബാലിക്വിലേക്കു മാറ്റി. 1266ൽ പഴയ ജുർച്ചൻ തലസ്ഥാനമായ സോങ്‌ടുവിനു(ഇന്നത്തെ ബീജിംഗ്) സമീപം പുതിയ നഗരം പണിതുയർത്തി.{{sfn|Rossabi|1988|p = 132}} 1271ൽ കുബ്ലൈ ഖാൻ '''ദൈവം നിയോഗിച്ച ഭരണാധികാരി'''യായി അവകാശപ്പെടുകയും 1272 മഹത്തായ യുവാന്റെ ആദ്യ വർഷമാണെന്ന് ചൈനീസ് പരമ്പരാഗത രാജവംശ പ്രഖ്യാപന രീതിയിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Mote|1994|p = 616}} ഈ വാക്കിന്റെ ഉദ്ഭവം ''പ്രപഞ്ചോത്പത്തി'' എന്നോ ''ആദിശക്തി'' എന്നോ അർഥം വരുന്ന ഐ ചിങ് എന്ന വക്കിൽ നിന്നാണ്.{{sfn|Rossabi|1988|p = 136}} കുബ്ലൈ ഖാൻ ഖാൻബാലിക്വിനെ രാജവംശത്തിന്റെ മഹാ തലസ്ഥാനം അഥവാ ഡോങ്ഡു ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു.{{sfn|Mote|1999|p = 460}} ചൈനീസ് ചരിത്രത്തിൽ ഈ പുതു യുഗത്തെ സിയുവാൻ എന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Mote|1999|p = 458}} രാജവംശത്തിന്റെ പേര് സ്വീകരിച്ച് മംഗോൾ ഭരണം ചൈനീസ് രീതിയിലേക്ക് മാറ്റിയത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിജയം ആയിരുന്നു.{{sfn|Mote|1999|p = 616}} അദ്ദേഹം കൺഫ്യൂഷ്യൻ ആചാരങ്ങളും പൂർവികാരാധനാ ആചാരങ്ങളും ആചരിച്ച് ജ്ഞാനിയായ ചക്രവർത്തി എന്ന പ്രതിഛായ ഉണ്ടാക്കുകയും അതേസമയം ഒരു മംഗോളിയൻ നേതാവ് എന്ന തന്റെ വേരുകളിൽ തന്നെ നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Rossabi|1994|p = 458}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Notelist}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|30em}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== * {{cite book |first = Thomas |last = Allsen |editor1 = Denis C. Twitchett |editor2 = Herbert Franke |editor3 = John King Fairbank |chapter = The rise of the Mongolian empire and Mongolian rule in north China |title= The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year=1994 |pages = 321–413 |publisher = Cambridge University Press |ref = harv |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite book |first=Thomas |last=Allsen |title = Culture and Conquest in Mongol Eurasia |url=https://archive.org/details/cultureconquesti0000alls |year = 2001 |publisher=Cambridge University Press |ISBN = 978-0-521-80335-9 |ref = harv}} * {{cite journal |jstor = 4528536 |url = http://www.jstor.org/stable/4528536 |title= "Ta Chin" (Great Golden): The Origin and Changing Interpretations of the Jurchen State Name |last1 = Chan 陳 |first1 = Hok-Lam 學霖 |journal = T'oung Pao |series = Second Series |volume= 77 |number = Livr. 4/5 |year = 1991 |pages=253–299 |publisher = BRILL |deadurl = no |accessdate = 23 May 2014}} * {{cite book |first=Joseph |last=Dauben |chapter = Chinese Mathematics |editor=Victor Katz |title = The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook |url=https://archive.org/details/mathematicsofegy0000unse |year=2007 |publisher=Princeton University Press |ref=harv |ISBN = 0-691-11485-4}} * {{cite book |first = Patricia Buckley |last = Ebrey |title = The Cambridge Illustrated History of China |year=2010 |publisher = Cambridge University Press |ISBN = 978-0-521-12433-1 |edition = 2nd |origyear = 1996 |ref = harv}} * {{cite journal |first = Gregory G. |last = Guzman |title=Were the Barbarians a Negative or Positive Factor in Ancient and Medieval History? |url = https://archive.org/details/sim_historian_1988-08_50_4/page/558 |journal = The Historian |year=1988 |pages=558–571 |volume=50 |issue = 4 |ref = harv |publisher=Blackwell Publishing |doi = 10.1111/j.1540-6563.1988.tb00759.x}} * {{cite book |first=Peng Yoke |last=Ho |title = Li, Qi and Shu: An Introduction to Science and Civilization in China |url=https://archive.org/details/liqishuintroduct0000hope |year=1985 |publisher=Hong Kong University Press |ISBN = 978-0-486-41445-4 |ref = harv}} * {{cite book |first=Ch'i-Ch'ing |last=Hsiao |editor=Denis C. Twitchett |editor2=Herbert Franke |editor3 = John King Fairbank |chapter=Mid-Yuan Politics |title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year=1994 |pages=490–560 |publisher=Cambridge University Press |ref=harv |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite book |first=George Gheverghese |last=Joseph |title = The Crest of the Peacock: Non-European Roots of Mathematics |url=https://archive.org/details/apu.510.9.jos.30433 |year=2011 |ref=harv |publisher=Princeton University Press |ISBN = 0-691-13526-6}} * {{cite book |first=George |last=Lane |title=Daily Life in the Mongol Empire |url=https://archive.org/details/dailylifeinmongo0000lane |year=2006 |publisher=Greenwood Publishing |ISBN = 978-0-313-33226-5 |ref=harv}} * {{cite journal |first=David |last=Morgan |title=Who Ran the Mongol Empire? |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |year=1982 |pages=124–136 |issue=1 |ref=harv |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S0035869X00159179}} * {{cite book |first=David |last=Morgan |title=The Mongols |year=2007 |publisher=Wiley-Blackwell |ref=harv |ISBN = 978-1-4051-3539-9}} * {{cite book |first=Morris|last=Rossabi |title=Khubilai Khan: His Life and Times |url=https://archive.org/details/khubilaikhanhisl00ross|year=1988 |publisher=University of California Press |location=Los Angeles |ref = harv |ISBN = 978-0-520-06740-0}} * {{cite book |first=Morris |last=Rossabi |editor=Denis C. Twitchett |editor2=Herbert Franke |editor3=John King Fairbank |chapter=The reign of Khubilai Khan |title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year=1994 |pages=414–489|publisher=Cambridge University Press |ref=harv |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite book |first=Morris |last=Rossabi |title=The Mongols: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/mongolsveryshort0000ross |year=2012 |publisher=Oxford University Press |ref=harv |ISBN = 978-0-19-984089-2}} * {{cite book |first=Frederick W. |last=Mote |title=Imperial China: 900–1800 |url=https://archive.org/details/imperialchina9000000mote_c6d2 |year=1999 |publisher=Harvard University Press |ref=harv |id = ISBN 0-674-44515-5 (hardcover); ISBN 978-0-674-01212-7 (paperback)}} * {{cite book |first=Frederick W. |last=Mote |editor=Denis C. Twitchett |editor2=Herbert Franke |editor3=John King Fairbank |chapter = Chinese society under Mongol rule, 1215-1368 |title=The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year=1994 |pages=616–664 |publisher=Cambridge University Press |ref=harv |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite journal |last=Smith, Jr. |first=John Masson |date=Jan–Mar 1998 |title = Review: Nomads on Ponies vs. Slaves on Horses |url = http://www.jstor.org/stable/606298 |journal=Journal of the American Oriental Society |publisher=American Oriental Society |volume=118 |number=1 |pages=54–62 |doi = 10.2307/606298 |jstor = 606298}} * {{cite journal |first=K. T.|last=Wu |title=Chinese Printing under Four Alien Dynasties: (916-1368 A. D.) |url=https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1950-12_13_3-4/page/n174|journal = Harvard Journal of Asiatic Studies |volume=13 |issue=3/4 |year=1950 |pages = 447–523 |ISSN = 0073-0548 |doi = 10.2307/2718064 |ref = harv}} * {{cite journal |jstor = 20062627 |doi = 10.1177/0097700405282349 |url = http://mcx.sagepub.com/content/32/1/3.abstract |archivedate = 25 March 2014 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20140325231543/https://webspace.utexas.edu/hl4958/perspectives/Zhao%20-%20reinventing%20china.pdf |title = Reinventing China: Imperial Qing Ideology and the Rise of Modern Chinese National Identity in the Early Twentieth Century |last1 = Zhao|first1 = Gang |last2= |first2= |volume= 32 |number = Number 1 |date = January 2006 |website= |publisher= Sage Publications |url-status=live |accessdate = 23 May 2014}} ==അധികവായനയ്ക്ക്== * {{cite journal |last = Birge |first=Bettine |year = 1995 |title = Levirate marriage and the revival of widow chastity in Yüan China |journal = Asia Major |series = 3rd series |volume = 8 |issue = 2 |pages = 107–146 |jstor = 41645519 }} * {{cite book |editor-first = Hok-lam |editor-last = Chan |editor-first2 = W.T. |editor-last2=de Bary |title = Yuan Thought: Chinese Thought and Religion Under the Mongols |url = https://archive.org/details/yuanthoughtchine0000unse |year = 1982 |publisher = Columbia University Press |location = New York, NY |ISBN = 978-0-231-05324-2}} * {{cite book |first = Arthur |last = Cotterell |title = The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire |location=London, England |publisher = Pimlico |year=2007 |ISBN = 9781845950095 }} * {{cite book |first = John |last = Dardess |editor1 = Denis C. Twitchett |editor2 = Herbert Franke |editor3 = John King Fairbank |chapter = Shun-ti and the end of Yuan rule in China |title = The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year = 1994 |pages = 561–586 |publisher = Cambridge University Press |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite journal |last = Endicott-West |first = Elizabeth |year = 1986 |title = Imperial governance in Yüan times |url = https://archive.org/details/sim_harvard-journal-of-asiatic-studies_1986-12_46_2/page/523 |journal = Harvard Journal of Asiatic Studies |volume = 46 |issue = 2 |pages = 523–549 |doi = 10.2307/2719142 |jstor = 2719142 }} * {{cite book |first = Elizabeth |last = Endicott-West |editor1 = Denis C. Twitchett |editor2 = Herbert Franke |editor3 = John King Fairbank |chapter = The Yuan government and society |title = The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368 |year = 1994 |pages = 587–615 |publisher = Cambridge University Press |ISBN = 978-0-521-24331-5}} * {{cite book |first = John D. |last = Langlois |title = China Under Mongol Rules |url = https://archive.org/details/isbn_100616720 |year = 1981 |publisher = Princeton University Press |location=Princeton |ISBN = 978-0-691-10110-1}} * {{cite journal |last = Langlois |first=John D. |year = 1977 |title = Report on the research conference: The Impact of Mongol Domination on Chinese Civilization |journal = [[Journal of Song-Yuan Studies|Sung Studies Newsletter]] |volume = 13 |pages = 82–90 |jstor = 23497251 }} * {{cite book |first = Ann |last=Paludan |title = Chronicle of the China Emperors |url = https://archive.org/details/chronicleofchine0000palu |location = London, England |publisher = Thames & Hudson |year = 1998 |ISBN = 0-500-05090-2 }} * {{cite book |first = John Joseph |last = Saunders |title = The History of the Mongol Conquests |origyear = 1971 |year = 2001 |publisher = University of Pennsylvania Press |ISBN = 978-0-812-21766-7}} * Owen, Stephen, "The Yuan and Ming Dynasties," in Stephen Owen, ed. ''An Anthology of Chinese Literature: Beginnings to 1911''. New York: [[W. W. Norton]], 1997. [http://courses.washington.edu/chin463/OwenSanqu.pdf p. 723-743]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173356/http://courses.washington.edu/chin463/OwenSanqu.pdf |date=2016-03-03 }}).<!-- Revealed on two pages: http://courses.washington.edu/chin463/Schedule.html http://www.webcitation.org/6PmyPFX5I, and http://courses.washington.edu/chin463/ http://www.webcitation.org/6PmyNNugV --> * Ho, Kai-Lung (何啟龍). (2006). “The Political Power and the Mongolian Translation of the Chinese Calendar During the Yuan Dynasty”. Central Asiatic Journal 50 (1). Harrassowitz Verlag: 57–69. http://www.jstor.org/stable/41928409. * “Directory of Scholars Working in Sung, Liao, Chin and Yüan”. 1987. “Directory of Scholars Working in Sung, Liao, Chin and Yüan”. Bulletin of Sung and Yüan Studies, no. 19. Society for Song, Yuan, and Conquest Dynasty Studies: 224–54. http://www.jstor.org/stable/23497542. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{Commons category-inline|Yuan Dynasty}} {{S-start}} {{Succession box |title = [[Dynasties in Chinese history]]<br />[[History of Mongolia]] / [[History of Tibet|Tibet]] / [[History of Korea|Korea]] |before = [[Song dynasty]]<br />[[Jin dynasty (1115–1234)|Jin dynasty]]<br />[[Western Xia]]<br />[[Kingdom of Dali]]<br />[[Mongol Empire]]<br />Remnants of the [[Tibetan Empire]]<br />[[Goryeo]] |after = [[Ming dynasty]]<br />[[Northern Yuan dynasty]]<br/>[[Phagmodrupa Dynasty]]<br />[[Goryeo]] |years = 1271–1368 }} {{S-end}} {{Yuan dynasty topics}} {{Mongol Empire}} {{Empires}} {{coord|39|54|N|116|23|E|type:country_source:kolossus-ukwiki|display=title}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ രാജവംശങ്ങൾ]] rwd8eowg68n1msntocqhec57mmsthag 0 356706 4648084 3779427 2026-07-16T17:24:43Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648084 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|image=Fadenfisch mosaik männlich.jpg|image_width=240px|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Actinopterygii]]|ordo=[[Perciformes]]|familia=[[Osphronemidae]]|genus=''[[Trichopodus]]''|species='''''T. leerii''|binomial=''Trichopodus leerii''|binomial_authority=([[Pieter Bleeker|Bleeker]], 1852)|status=NT|status_system=iucn3.1|status_ref=<ref>Vidthayanon, C. 2012. ''[http://www.iucnredlist.org/details/187958/0 Trichopodus leerii]''. In: IUCN 2013. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2013.2. <[http://www.iucnredlist.org www.iucnredlist.org]>. Downloaded on 09 April 2014.</ref>|synonyms=* ''Trichopus leerii'' <small>Bleeker, 1852</small> * ''Trichogaster leerii'' <small>(Bleeker 1852)</small>}} '''പേൾ ഗൌറാമി''' (''Trichopodus leerii'') [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|തെക്കുകിഴക്കനേഷ്യയിൽ]] കാണപ്പെടുന്ന ഒരു മത്സ്യ വംശം ആണ്.<ref name="fishbase">{{FishBase species|genus=Trichopodus|species=leeri|month=February|year=2014}}</ref> ഈ വർഗ്ഗത്തിലും മത്സ്യങ്ങൾ ഏകദേശം {{convert|12|cm|in}} വരെ വലുപ്പം വയ്ക്കുന്നവയാണ്.<ref name="fishbase2" /> ഇവയ്ക്ക് തവിട്ടു കലർന്ന വെള്ളി നിറമാണ്. ശരീരം മുഴുവൻ മുത്തിന്റെ ആകൃതിയിലുള്ള അലങ്കാരവുമുണ്ട്. ശരീരത്തിന് ഒത്ത നടുവിലൂടെ, മത്സ്യത്തിൻറ തലയുടെ ഭാഗത്തു നിന്നാരംഭിക്കുന്ന കറുത്ത വരയും കാണാം. ഈ വര വാൽഭാഗത്തേയ്ക്കെത്തുമ്പോൾ ക്രമേണ നേർത്തു വരുന്നു. ഈ മത്സ്യത്തിന് ലെയ്സ് ഗൌറാമി, മോസയ്ക് ഗൌറാമി എന്നിങ്ങനെ മറ്റു ചില പേരുകളുമുണ്ട്. മറ്റു വർഗ്ഗങ്ങളിലുള്ള ഗൌറാമി മത്സ്യങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെ ഇവയുടെ ആൺമത്സ്യം വലിപ്പം കൂടിയവും പെൺമത്സ്യങ്ങളേക്കാൾ വർണ്ണാഭവുമായിരിക്കും. ആൺ മത്സ്യങ്ങൾക്ക് പ്രജനനകാലത്ത് അവയുടെ കഴുത്തിനു സമീപമുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ ശോഭാമയമായി ഓറഞ്ചുനിറം വ്യാപിച്ചിരിക്കും. ഇത് ഇണയെ ആകർഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഉപായമാണ്. ഈ ഓറഞ്ചു നിറം ചെകിളയുടെ ഭാഗത്തേയ്ക്കും വ്യാപിച്ചു കാണാറുണ്ട്. == പ്രധാന വാസസ്ഥലങ്ങൾ == പേൾ ഗൌറാമിയുടെ ജന്മദേശം [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്‍ലാൻറ്]], [[മലേഷ്യ]], [[ഇന്തോനേഷ്യ]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളാണ്. ഇവയെ [[സുമാത്ര|സുമാത്രാ]]<nowiki/>യ്ക്കും, [[ബോർണിയോ|ബോർണിയോ ദ്വീപുകൾക്കു]] സമീപവും കാണാവുന്നതാണ്. ആഴം കുറഞ്ഞ ചതുപ്പു നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിലാണ് ഇവയെ കൂടുതലായി കണ്ടുവരുന്നത്.<ref name="fishbase3">{{FishBase species|genus=Trichopodus|species=leeri|month=February|year=2014}}</ref> == വളർത്തു മത്സ്യം == ഒരു ജോഡി പേൾ ഗൌറാമികളെ വീടുകളിൽ വളർത്തുന്നതിന് ഏകദേശം 120 ലിറ്റർ (30 ഗാലൻ) വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഗ്ളാസ് ടാങ്കാണ് അഭികാമ്യം. ചെറിയ ടാങ്കുകൾ ഇത്തരം മത്സ്യങ്ങൾക്ക അനുയോജ്യമല്ല. ബന്ധനത്തിലകപ്പെട്ട മത്സ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി അസ്വസ്തതയും ആക്രമണസ്വഭാവവും കാണിക്കാറുണ്ട്.<ref name="axelrod">{{cite book | title = Exotic Tropical Fishes | url = https://archive.org/details/exotictropicalfi0000unse_j4b1 | last = Axelrod | first = Herbert R. | publisher = T.F.H. Publications | year = 1996 | authorlink = Herbert R. Axelrod | ISBN = 0-87666-543-1 }}</ref> ടാങ്കിലെ താപനില 22 മുതൽ 28°[[:en:Celsius|C]] (72&#x2013;82[[:en:Fahrenheit|F]]) വരെയായി നിയന്ത്രിച്ചു നിറുത്തേണ്ടതുണ്ട്.<ref name="sanford">{{cite book | title = Aquarium Owner's Guide | url = https://archive.org/details/aquariumownersgu00sand | last = Sanford | first = Gina | publisher = [[DK Publishing]] | date = 1999 | isbn = 0-7894-4614-6 | location = New York }}</ref> ടാങ്കിന് വേണ്ട രീതിയിൽ പ്രകാശം, ഫിൽറ്റർ സംവിദാനം എന്നവ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണ്. ഈ ശുദ്ധജലമത്സങ്ങള വളരെക്കാലം ജീവിക്കുന്നവയാണ്.  == അവലംബം == 6pk5s182kb5bo4k4cjmb8gnrhckpdf9 0 356994 4648140 4597315 2026-07-16T18:42:48Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648140 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Arabian|name=അല്ലത്|deity_of=Goddess of war, peace, combat, and prosperity|image=Allat_Palmyra_RGZM_3369.jpg|caption=Al-Lāt with a palm branch and her lion from the [[Temple of Baalshamin]] in [[Palmyra]], first century AD, [[Damascus]], [[Syria]]|symbol=Lion, gazelle, crescent, cubic rock|cult_center=[[Palmyra]], Iram,{{sfn|Healey|2001|p=111}} [[Ta'if]] (according to Islamic sources)|consort={{plainlist| *[[Lion of Al-lat]] (Palmyrene tradition){{sfn|Butcher|2003|p=309}} *[[Dushara]] (Nabataean tradition)}}|siblings=[[Al-Uzza]], [[Manat (goddess)|Manat]]|children=[[Dushara]] (Nabataean tradition)|region=[[Arabia]]|Roman_equivalent=[[Minerva]]|Greek_equivalent=[[Athena]]|equivalent1_type=Canaanite|equivalent1=[[Astarte]], [[Atargatis]]|equivalent2=[[Allatu]]|equivalent2_type=Carthaginian}}[[File:Allat_Palmyra_RGZM_3369.jpg|thumb|പാൽമൈറയിലെ ബാൽഷമിൻ ക്ഷേത്രത്തിലെ '''അല്ലത്''' രൂപം. എ.ഡി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലേത്.]] ഇസ്ലാമിന് മുൻപുള്ള [[അറേബ്യ]]യിൽ ആരാധിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ദേവത]]യാണ് '''അല്ലത്''' '''{{transl|ar|DIN|Allāt}}''', '''{{transl|ar|DIN|al-Lāt}}''' ({{lang-ar|اللات}}&nbsp; {{IPA-ar|al(i)ˈlaːt(u)|pron}}). [[Manāt|മനത്]], [[al-‘Uzzá|അൽ ഉസ്സ]] എന്നിവർക്കൊപ്പം [[മക്ക]]യുടെ പ്രധാന [[ദേവത]]യായിരുന്നു അല്ലത്. ''[[ദേവത]]'' എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ [[അറബി]]യിലുള്ള അർത്ഥം. ലാത എന്ന ദൈൈവത്തിൻെ ഭാര്യയാണിതെന്ന് പേര് സുചിപ്പിിക്കുന്നനു.(അൽ_ലാത) ലേത് എന്ന സെമിറ്റിക് ദൈവത്തിറ്റ്നെ പത്നിയായ എലാതിന്റെ (അഷേറ) തുല്യസ്ഥാനമാണ് അല്ലതിനുണ്ടായിരുന്നത്. പുരാതന സ്രോതസ്സുകളിൽ സുമേറിയൻ [[ദേവത]]യായ എറേഷ്കിഗാളിന്റെ തുല്യസ്ഥാനമാണ് അല്ലതിനുള്ളത്. ഗ്രീക്കുകാർ [[Athena|അഥീനയും]] ആഫ്രോഡൈറ്റിയുമായി '''അല്ലതിനെ''' സാമ്യപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref>Egerton Sykes, ''Who's Who: Non-Classical Mythology'', Oxford University Press, 1993.</ref> (അറേബ്യയിൽ ആളുകൾക്കായി നെയ്കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ പലഹാരം ധാനം ചെയ്തിരുന്ന ലാത എന്ന പെണ്ണിനെ,,അവരോടുള്ള സ്നേഹം കൊണ്ട് ജനങ്ങൾ അവരുടെ, മരണ ശേഷം പ്രതിഷ്ഠയാക്കി വെക്കുകയായിരുന്നു. എന്നും വിശ്വാസമുണ്ട്.) തായിഫിലെ [[ക്ഷേത്രം]] അബു സയാഫിന്റെ പടയോട്ടത്തിനിടെ [[മുഹമ്മദ്നബി]]യുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. തബുക് [[യുദ്ധം]] നടന്ന അതേ വർഷമായിരുന്നു ഇത്<ref name="Tabari 25 Sep 1990 46">{{citation|title=The last years of the Prophet (translated by Isma'il Qurban Husayn)|url=https://books.google.com/books?id=XxG8BsHNw-MC&pg=PA46| first=Al|last=Tabari|year=25 Sep 1990|publisher=State University of New York Press |isbn=978-0887066917|page=46}}</ref> (630 സി.ഇ.).<ref name="Hawarey">{{cite book|last=Hawarey|first=[http://mosab.hawarey.org/ Dr. Mosab]|title=The Journey of Prophecy; Days of Peace and War (Arabic)|url=http://www.islamic-book.net/ar/Rihlat-Alnobowwah.htm|publisher=Islamic Book Trust|year=2010|access-date=2016-11-27|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322002711/http://www.islamic-book.net/ar/Rihlat-Alnobowwah.htm|url-status=dead}}Note: Book contains a list of battles of Muhammad in Arabic, English translation available [http://military.hawarey.org/military_english.htm here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726142128/http://military.hawarey.org/military_english.htm |date=2011-07-26 }}, and archive of page</ref><ref name="Muir August 1878 207">{{citation|title=The life of Mahomet (Full free digitized version)|url=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ&pg=PA207|first=William|last=Muir|date=August 1878|publisher=Kessinger Publishing Co|page=207}}</ref> തയീഫ് ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാരോട് സമാധാനമുണ്ടാകുന്നതിനു മുൻപായി ഇത് തകർക്കപ്പെടണം എന്നത് [[മുഹമ്മദ്]] മുന്നോട്ടുവച്ച ഉപാധിയായിരുന്നു.<ref name="Muir August 1878 205">{{citation|title=The life of Mahomet (Full free digitized version)|url=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ&pg=PA205|first=William|last=Muir|date=August 1878|publisher=Kessinger Publishing Co|page=205}}</ref> ==രൂപം== [[File:Allat-Minerva.jpg|thumb|'''അല്ലത്'''-[[Minerva|മിനർവ]]. [[സിറിയ]]യിലെ അസ്-സുവൈദയിലെ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[പ്രതിമ]]. [[National Museum of Damascus|നാഷണൽ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഡമാസ്കസ്]]]] പഴയ സ്രോതസ്സുകളിൽ [[Mesopotamia|മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലെ]] അധോലോകത്തിൻറെ [[ദേവത]]യുടെ മറ്റൊരു പേരാണ് '''അല്ലത്'''.<ref name="Maspero">[http://www.fullbooks.com/The-World-s-Greatest-Books-Vol-XI-1.html The Dawn of Civilisation], by: [[Gaston Maspero]]</ref><ref name="Assyria">[http://www.gutenberg.org/files/28072/28072-h/28072-h.htm «A History Of Art In Chaldæa & Assyria»] Georges Perrot, Professor in The Faculty of Letters, Paris; Member of The Institute, and Charles Chipiez. New York, 1884.</ref> എർഷ്കിഗാൽ എന്നാണ് ഈ [[ദേവത]] അറിയപ്പെടുന്നത്. അല്ലതിനെ കാർത്തേജിൽ [[Allatu|അല്ലതു]] എന്ന പേരിൽ ആരാധിച്ചിരുന്നതായി സൂചനയുണ്ട്.<ref>Encyclopedia of Gods, Michael Jordan, Kyle Cathie Limited, 2002</ref> [[Petra|പെട്രയിലെ]] [[Nabataean|നബാതിയന്മാരും]] [[Hatra|ഹത്രയിലെ]] ജനങ്ങളും അല്ലതിനെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് ദേവതകളായ [[Athena|അഥീന]], [[Tyche|ടൈക്കെ]], റോമൻ ദേവതയായ [[Minerva|മിനർവ]] എന്നിവരായി അല്ലതിനെ കണ്ടിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് ലിഖിതങ്ങളിൽ അല്ലതിനെ "മഹത്തായ ദേവത" എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite book|last=Healey|first=John F.|authorlink=|title=The Religion of the Nabataeans: A Conspectus|series=Religions in the Graeco-Roman World|volume=136|year=2001|publisher=Brill|location=Boston|isbn=90-04-10754-1|pages=107–119 |chapter=4}}</ref> [[Julius Wellhausen|വെൽ ഹൗസന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ നബാത്തിയന്മാർ [[Hubal|ഹുബാളിന്റെ]] മാതാവും [[Manāt|മനതിന്റെ]] അമ്മായിയമ്മയുമാണ് അല്ലത് എന്നാണ് കരുതിയിരുന്നത്. ഗ്രീക്ക് ചരിത്രകാരനായ [[Herodotus|ഹെറോഡോട്ടസ്]] ബിസി അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[Aphrodite|ആഫ്രോഡൈറ്റിയ്ക്ക്]] തുല്യയാണ് മന്നത് എന്ന് കരുതിയിരുന്നു:"[[ancient Assyrians|അസീറിയക്കാർ]] ആഫ്രോഡൈറ്റിയെ ''[[Mylitta|മൈലിറ്റ]]'' എന്നും [[Arabians|അറബികൾ]] ''അലിലത്'' [ഗ്രീക്ക് എഴുത്ത്: Ἀλιλάτ] [[Persian people|പേർഷ്യക്കാർ]] ''[[Mithra|മിത്ര]]'' എന്നുമാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്.<ref>[[Histories (Herodotus)|Histories]] I:131</ref>" [[ഇന്ത്യ]]യിലെ വേദകാല ദൈവമായ [[Mitra (Vedic)|മിത്രനുമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈ വിശദീകരനം. പേർഷ്യൻ മൂർത്തിയും ഇന്ത്യൻ മൂർത്തിയും പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ ഇറാനിയൻ [[Mitra|മിത്ര]] എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞുണ്ടായതാണ്. ഹെറോഡോട്ടസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ പുരാതന അറബികൾ രണ്ട് ദേവതകളെയേ ആരാധിച്ചിരുന്നുള്ളൂ: "[[Dionysus|ഡയോനൈസസ്]] സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ആഫ്രോഡൈറ്റി എന്നിവരൊഴികെ മറ്റ് ദൈവങ്ങളിലൊന്നും അവർക്ക് വിശ്വാസമില്ല; അവർ തങ്ങളുടെ മുടി ഡയോനൈസസിനെപ്പോലെയാണ് ധരിക്കുന്നത് എന്നാണ് അവകാശപ്പെടുന്നത്. തലയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള മുടി മുറിക്കുകയും നെറ്റിക്ക് ഇരുവശവും വടിക്കുകയും ആണ് അവർ ചെയ്തിരുന്നത്. ഡയോനൈസസിനെ അവർ ''[[Orotalt|ഓറോതാൾറ്റ്]]'' എന്നും [[Aphrodite|ആഫ്രോഡൈറ്റിയെ]], ''അലിലത്'' എന്നുമാണ് വിളിക്കുന്നത്.<ref>[[Histories (Herodotus)|Histories]] III:8</ref>" [[File:Nemesis Allat and dedicater-MBA Lyon-IMG 0557.JPG|left|thumb|ബാസ് റിലീഫ്: [[:en:Nemesis (mythology)|നെമസിസും]], '''അല്ലതും''' നേർച്ച കൊടുക്കുന്നയാളും. [[:en:Museum of Fine Arts of Lyon|ലിയോണിലെ മ്യൂസിയം ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്ട്സ്.]]]] [[Qur'an|ഖുറാനിൽ]] [[al-‘Uzzá|അൽ ഉസ്സയ്ക്കും]] [[Manāt|മന്നത്തിനുമൊപ്പം]] [[Sura 53|സൂറ 53]]:19–23 -ൽ അല്ലതിനെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. {{transl|ar|DIN|അദ്}} എന്ന ഗോത്രത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള ([[Iram of the Pillars|തൂണുകളുടെ ഇറാം]]) പരാമർശം [[Al-Fajr (sura)|സൂറ 89]]:5–8 -ലുണ്ട്. ഇറാമിൽ നിന്ന് ഉദ്ഘനനം നടത്തി ലഭിച്ച അല്ലതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ലിഖിതങ്ങൾ ഈ പേരിലുള്ള ഒരു ഗോത്രം അവരുടെ സംരക്ഷകയായി അല്ലതിനെ കരുതിയിരുന്നു എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last=Healey|first=John F.|authorlink=|editor=|others=|title=The Religion of the Nabataeans: A Conspectus|origyear=|url=|accessdate=|edition=|series=Religions in the Graeco-Roman World|volume=136|year=|publisher=Brill|location=Boston|isbn=90-04-10754-1|oclc=|doi=|chapter=4|chapterurl=|quote=|ref=|page=111}}</ref> ഇസ്ലാമിന് മുൻപുള്ള കാലത്തെപ്പറ്റി ചർച്ച ചെയ്യുന്ന ഇസ്ലാമിക ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും അല്ലതിനെപ്പറ്റി പരാമർശമുണ്ട്. [[Hisham Ibn Al-Kalbi|ഹിഷാം ഇബ്ൻ അൽ കൽബിയുടെ]] ''വിഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗ്രന്ഥം'' (''{{transl|ar|DIN|Kitāb al-ʾAṣnām}}'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ അല്ലത് [[Kaaba|{{transl|ar|DIN|കാബയിൽ}}]] വസിച്ചിരുന്നതായി വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു എന്നും ഇതിനുള്ളിൽ അല്ലതിന്റെ ഒരു വിഗ്രഹമുണ്ടായിരുന്നു എന്നും പരാമർശമുണ്ട്: “ബാനു അതാബ് ഇബ്ൻ മാലിക്കിന്റെ കൈവശമായിരുന്നു അവളുടെ സൂക്ഷിപ്പ്. [[Thaqif|താക്വിഫിൽപ്പെട്ട]] ഇദ്ദേഹം അവൾക്കുമീതേ ഒരു കൂര പണിതിരുന്നു. [[Quraysh (tribe)|കുറേഷുകളും]] മറ്ററബികളും ഇവളെ ആരാധിച്ചിരുന്നു. കുട്ടികളെ ഇവർ ''സെയ്ദ് അല്ലത്'', ''തയിം അല്ലത്'' മുതലായ പേരുകളിട്ട് വിളിച്ചിരുന്നു. [...] [[Thaqif|താക്വീഫുകൾ]] ഇസ്ലാം മതം സ്വീകരിക്കുന്നതുവരെ അല്ലത് ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനുശേഷം മുഹമ്മദ് അൽ മുഗിരഹ് ഇബ്ൻ സുബാഹിനെ അവളെ നശിപ്പിക്കുവാനും [[temple|ക്ഷേത്രം]] ചാമ്പലാക്കാനുമായി അയച്ചു.<ref>{{Harvnb|Faris|1952|pp=14–15}}.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1332 |title=Oxfordislamicstudies.com |access-date=2016-11-27 |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221070821/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1332 |url-status=dead }}</ref><ref>Mify narodov mira 1984. Article: Allat</ref>” ==വിഗ്രഹവും ക്ഷേത്രവും നശിപ്പിച്ചത്== [[File:Palmyra,Al-Lat T.jpg|left|thumb|[[Syria|സിറിയയിലെ]] [[Palmyra|പാൽമൈറയിലെ]] അല്ലത് ക്ഷേത്രം.]] [[Taif|തായിഫിലെ]] അല്ലത്തിന്റെ ക്ഷേത്രം [[Abu Sufyan ibn Harb|അബു സുഫ്യാൻ ഇബ്ൻ ഹർബ്]] [[Muhammad|മുഹമ്മദിന്റെ ഉത്തരവ്]] പ്രകാരം നശിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. [[Expedition of Abu Sufyan ibn Harb|ഇത് നടന്നത്]] [[Battle of Tabuk|തബുക് യുദ്ധം]] നടന്ന അതേ വർഷമായിരുന്നു.<ref name="Tabari 25 Sep 1990 46"/> (സി.ഇ. 630 -നാണ് ഇത് സംഭവിച്ചത്.<ref name="Hawarey"/> ). മുഹമ്മദ് അബു സുഫ്യാനെ ഒരു സംഘം യോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം അല്ലതിന്റെ വിഗ്രഹം നശിപ്പിക്കുവാനായി അയച്ചു.<ref name="Muir August 1878 207"/> വിഗ്രഹം നശിപ്പിച്ച ശേഷമേ തയിഫ് നിവാസികളുമായി എന്തെങ്കിലും സമാധാനം സാദ്ധ്യമാകൂ എന്നായിരുന്നു മുഹമ്മദിന്റെ നിലപാട്.<ref name="Muir August 1878 205"/> {{clear}} ==ആധുനിക കൃതികളിലെ അല്ലത്== [[Frank Herbert|ഫ്രാങ്ക് ഹെർബർട്ടിന്റെ]] ''[[Glossary of Dune terminology|ഡ്യൂൺ]]'' നോവൽ പരമ്പരയിൽ ഭൂമിയുടെ നക്ഷത്രത്തിന് നൽകിയിരിക്കുന്ന പേര് അല്ലത് എന്നാണ്. ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== *''Strong's Hebrew and Aramaic Dictionary of Bible Words'' *Georgii Wilhelmi Freytagii : ''Lexicon Arabico-Latinum''. Librairie du Liban, Beirut, 1975. ==ഇവയും കാണുക== *[[Hubal|ഹുബാൾ]] *[[Manāt|മനത്]] *[[Chaabou|ചാബൗ]] *[[Satanic Verses|സാത്താന്റെ വചനങ്ങൾ]] *[[Thaqif and Islam|ഇസ്ലാമും തൗക്വിഫും]] *[[Ilah|ഇലാഹ്]] ==അവലംബം== {{reflist}} {{refbegin}} * {{cite book | author=Ibn al-Kalbī (Translation and Commentary by Nabih Amin Faris)|title=Book of Idols, Being a Translation from the Arabic of the Kitāb al-Asnām |year=1952| publisher=Princeton University Press| id=Library of Congress #52006741|ref={{harvid|Faris|1952}}}} * {{cite book | author=Herodotus (Translated by David Grene)| title=The History| url=https://archive.org/details/history0000hero|year=1987| publisher=Chicago University Press | isbn=0-226-32770-1}} * ''The Book of Idols (''Kitāb al-Asnām'')'' by Hishām Ibn al-Kalbī * [http://www.muslim.org/islam/allah.htm Allah, the unique name of God] * [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=1:chapter=131 Herodotus 1:131 online ] * [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.01.0126:book=3:chapter=8 Herodotus 3:8 online] * [http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/MH_LM/year_of_deputations_and_abu_bakrs_leadership.htm Sunni account] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201045026/http://www.witness-pioneer.org/vil/Books/MH_LM/year_of_deputations_and_abu_bakrs_leadership.htm |date=2017-12-01 }} from witness-pioneer.org {{refend}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons category|Allat}} * [http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1332 "Lat, al-" in Oxford Islamic Studies Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130221070821/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e1332 |date=2013-02-21 }} * [http://wikimapia.org/#lat=34.555267&lon=38.262248&z=19&l=0&m=s&v=9 Temple of Allāt on the map] {{Characters and names in the Quran}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:അറേബ്യൻ ദേവതമാർ]] mbmpe9flrghe7xi2yg7rsjn6jjaonle 0 358997 4648189 4647316 2026-07-17T05:09:11Z Vicharam 9387 4648189 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madayikonam}} {{Infobox settlement | name = Madayikonam | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = village | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location in Kerala, India | latd = 10 | latm = 22 | lats = 0 | latNS = N | longd = 76 | longm = 13 | longs = 40 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Kerala]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Thrissur district|Thrissur]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 13427 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Malayalam language|Malayalam]], [[English language|English]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 680712 | registration_plate = KL- | website = | footnotes = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[തൃശൂർ]] ജില്ലയിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമമാണ് മാടായിക്കോണം. <ref name="censusindia">{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Village_Directory/Population_data/Population_5000_and_Above.aspx|title=Census of India : Villages with population 5000 & above|first=Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=2008-12-10|last=""}}</ref>. [[മുകുന്ദപുരം]] താലൂക്കിലെ [[പൊറത്തിശ്ശേരി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്| പൊറത്തിശ്ശേരി]] ഗ്രാമപഞ്ചായത്തിലാണ് ഈ ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്നത്. ==ജനസംഖ്യ== 2001 ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം മാടായിക്കോണം ഗ്രാമത്തിലെ ആകെയുള്ള ജനസംഖ്യ 13427 ആണ്. അതിൽ 6344 പുരുഷന്മാരും 7083 സ്ത്രീകളും ആണ്. <ref name="censusindia" /> ==വിദ്യാലയങ്ങൾ== * ഡോൺ ബോസ്കോ സെൻട്രൽ സ്കൂൾ * എസ് എൻ എച്ച് എസ്സ് എസ്സ് * ഡോൺ ബോസ്കോ ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ * എച്ച് എസ് കാരളം * ശ്രീ ചാത്തൻ മാസ്റ്റർ അപ്പർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ * ഹോളി ക്രോസ്സ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്കൂൾ * സെന്റ് സേവിയേഴ്‌സ് ലോവർ പ്രൈമറി സ്കൂൾ * ==അവലംബം== 82te88meopwznwuy19rgdau6g562d5v 0 359344 4647881 3778083 2026-07-16T12:06:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647881 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=2022 ജൂലൈ}} {{Acids and bases}} [[Image:Lewis Acids and Bases.jpg|thumb|A Diagram of Lewis Acids and Lewis Bases|right|Diagram of some Lewis {{font color|blue|bases}} and {{font color|red|acids}}]] '''ലൂയിസ് അമ്ലം''' എന്നാൽ ലൂയിസ് ക്ഷാരവുമായി പ്രവർത്തിച്ച് ഒരു ലൂയിസ്[[അഡ്ഡ്ഡക്റ്റ്]] ഉണ്ടാക്കുന്ന രാസസ്പീഷീസാണ്. ലൂയിസ് അമ്ലത്തിന് ഒരു ജോഡി ഇലക്ട്രോണുകൾ നൽകി ലൂയീസ് അഡ്ഡ്‌ഡക്റ്റ് ഉണ്ടാക്കുന്ന ഏത് രാസസ്പീഷീസിനേയും ഒരു '''ലൂയീസ് ക്ഷാരം''' എന്നു പറയുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, OH⁻ഉം NH₃ഉം ലൂയിസ് ക്ഷാരങ്ങളാണ്.<ref>http://goldbook.iupac.org/L03508.html</ref> കാരണം, ബന്ധനത്തിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത ഇലക്ട്രോൺ ജോഡികളെ (lone pair of electrons )വിട്ടുകൊടുക്കാനുള്ള കഴിവുണ്ട്. അഡ്ഡ്ഡക്റ്റിൽ ലൂയീസ് ക്ഷാരം എത്തിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ഇലക്ട്രോൺജോഡികളെ ലൂയിസ് അമ്ലവും ലൂയിസ് ക്ഷാരവും പങ്കുവെയ്ക്കുന്നു. ഒരു രാസപ്രവർത്തനത്തിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ മാത്രമേ ലൂയിസ് അമ്ലം, ലൂയിസ് ക്ഷാരം എന്നീ വാക്കുകൾക്ക് പ്രസക്തിയുള്ളൂ. ഉദാഹരണത്തിന്, [[trimethylborane|Me₃B]]ഉം [[ammonia|NH₃]]ഉം തമ്മിലുള്ള രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ Me₃BNH₃ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, Me₃Bലൂയിസ് അമ്ലമായും NH₃ലൂയിസ് ക്ഷാരമായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. Me₃BNH₃ആണ് ഇവിടുത്തെ ലൂയിസ് അഡ്ഡ്‌ഡക്റ്റ്. [[ഗിൽബർട്ട്. എൻ. ലൂയിസ് |ഗിൽബർട്ട്. എൻ. ലൂയിസുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേരുകൾ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. ==ഇതും കാണുക== *[[Acid]] *[[Base (chemistry)|Base]] *[[Acid–base reaction]] *[[Brønsted–Lowry acid–base theory]] *[[Chiral Lewis acid]] *[[Frustrated Lewis pairs]] *[[Gutmann-Beckett method]] ==അവലംബം== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book |title=The Lewis acid-base concepts : an overview |url=https://archive.org/details/lewisacidbasecon0000jens |last=Jensen |first=W.B.|year=1980 |publisher=Wiley |location=New York |isbn=0-471-03902-0 }} *{{cite book |title= Lewis acid reagents : a practical approach|url= https://archive.org/details/lewisacidreagent0000unse|last=Yamamoto |first=Hisashi |year=1999 |publisher= Oxford University Press|location=New York |isbn=0-19-850099-8}} [[Category:Acid–base chemistry]] [[Category:Acids]] [[Category:Bases (chemistry)]] ift7ia48wkff11z569xn5sxp30sv0cc 0 359842 4648146 3778145 2026-07-16T18:51:56Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648146 wikitext text/x-wiki [[File:TrailofTearsMemorial-3.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TrailofTearsMemorial-3.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|The Trail of Tears Memorial at the [[:en:New_Echota|New Echota]] Historic Site.]] [[File:Trails_of_Tears_en.png|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Trails_of_Tears_en.png|ലഘുചിത്രം|500x500ബിന്ദു|Map of United States [[:en:Indian_Removal|Indian Removal]], 1830-1835. Oklahoma is depicted in light yellow-green.]] “'''ട്രെയിൽ ഓഫ് ടിയേർസ്'''” എന്നറിയപ്പെടുന്നത് തങ്ങളുടെ പൈതൃക ഭൂമിയിൽ നിന്നുള്ള (പ്രധാനമായി തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്ന്) [[മിസിസിപ്പി നദി]]യുടെ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള തദ്ദേശീയ അമേരിക്കൻ ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗക്കാരുടെ നിർബന്ധിത നീക്കം ചെയ്യൽ പരമ്പരയാണ്. 1830 ൽ പാസാക്കപ്പെട്ട [[ഇന്ത്യൻ റിമൂവൽ ആക്റ്റ്]] പ്രകാരമുള്ള ഈ നിർബന്ധിത നീക്കം ചെയ്യൽ നിയമം നടപ്പിൽ വരുത്തുന്നതിനായി അനേകം സർക്കാർ ഉദ്ദ്യോഗസ്ഥന്മാർ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. നീക്കം ചെയ്യപ്പെടലിന് നിർബന്ധിതരായ തദ്ദേശീയ ജനങ്ങൾ തങ്ങൾക്കായി നീക്കിവയ്ക്കപ്പെട്ട വിവിധ വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്കുള്ള യാത്രാമദ്ധ്യേ, ലക്ഷ്യങ്ങളിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളാലും രോഗങ്ങൾ പിടിപെട്ടും പട്ടിണിയാലും കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഏകദേശം നാലായിരത്തിലധികം തദ്ദേശീയ ഇന്ത്യൻ ജനങ്ങളാണ് ഈവിധം കൊല്ലപ്പെട്ടത്. [[ചെറോക്കീ]], [[മുസ്കോഗീ]], [[സെമിനോൾ]], [[ചിക്കാൻസൌ]], [[ചോക്റ്റോ]] രാഷ്ട്രങ്ങളിൽനിന്നുള്ള പല വർഗ്ഗങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ ഇപ്രകാരം വിധിവൈപരീത്യത്താൽ കൊല്ലപ്പെടുകയുണ്ടായി. 1838 ൽ ചെറോക്കീ നേഷൻറെ നീക്കം ചെയ്യലിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള വിവരണത്തിൽനിന്നുമാണ് വാക്യം ഉടലെടുത്തത്..<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/topics/native-american-history/trail-of-tears|title=Trail of Tears|website=History.com}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cherokee.org/AboutTheNation/History/TrailofTears/ABriefHistoryoftheTrailofTears.aspx|title=A Brief History of the Trail of Tears|website=Cherokee.org|access-date=2017-01-01|archive-date=2016-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007171645/http://www.cherokee.org/AboutTheNation/History/TrailofTears/ABriefHistoryoftheTrailofTears.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4h1567.html|title=Historical Documents: The Trail of Tears, 1942|website=PBS.org}}</ref> 1830 നും 1850 നുമിടയ്ക്കുള്ള വർഷങ്ങളിൽ [[ചിക്കാൻസോ]], ചോക്ക്റ്റോ, ക്രീക്ക്, [[സെമിനോൾ]], [[ചെറോക്കീ]] തദ്ദേശീയ ജനങ്ങളും അവരോടൊപ്പം യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റക്കാർ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്ന് അടിമകളായി കൊണ്ടുവരികയും പിന്നീട് സ്വതന്ത്ര്യം നൽകിയതുമായ ആഫ്രിക്കൻ വംശജരും ഇവ്വിധം നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടവരിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.us-data.org/us/minges/underdog.html|title=Beneath the Underdog: Race, Religion, and the Trail of Tears|date=1998|website=US Data Repository|author=Minges, Patrick|accessdate=13 Jan 2013}}</ref>&nbsp; ഈ തദ്ദേശവാസികൾ വെള്ളക്കാരായ നാടൻ കുടിയേറ്റപ്പടയുടെയും യു.എസ്. സർക്കാരിൻറെയും ഭീഷണിയാൽ അണിയണിയായി പടിഞ്ഞാറുള്ള വിദൂരദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് കാൽനടയായി യാത്രചെയ്തു.<ref name="Indian removal - pbs">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part4/4p2959.html|title=Indian removal|publisher=PBS|accessdate=June 11, 2014}}</ref> ഭൂരിപക്ഷം പേരും ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുന്നതിനുമുമ്പ് മരിച്ചുവീണു ഇതിൽ 1838 ൽ സംഭവിച്ച [[ചെറോക്കീ|ചെറോക്കി]] വർഗ്ഗത്തിൻറെ നീക്കം ചെയ്യൽ 1828 ൽ ഡഹ്‍ലോനെഗ, ജോർജിയ എന്നിവിടങ്ങളിലെ സ്വർണ്ണഖനികളുടെ കണ്ടുപിടിത്തത്തോടെയാണ് ആരംഭിച്ചത്. [[ജോർജിയ ഗോൾഡ് റഷ്|ജോർജിയ ഗോൾഡ് റഷിൻറെ]] കാലത്ത് അനേകായിരം വെള്ളക്കാരായ കുടിയേറ്റക്കാർ ഈ പ്രദേശങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി.<ref>{{cite book | title = Jacksonland: President Andrew Jackson, Cherokee Chief John Ross, and a Great American Land Grab | url = https://archive.org/details/jacksonlandpresi0000insk | publisher = Penguin Press | date = 2015 | isbn = 978-1-59420-556-9 | location = New York | pages = [https://archive.org/details/jacksonlandpresi0000insk/page/332 332]–333 | author = Inskeep, Steve }}</ref>&nbsp;നിർബന്ധിത നീക്കം ചെയ്യലിനു വിധേയരായ 16,543 ചെറോക്കി ഇന്ത്യക്കാരിൽ ഏകദേശം 2,000 നും 6000 ത്തിനുമിടയ്ക്കുള്ള ജനങ്ങൾ മാർഗ്ഗമദ്ധ്യേ മരണമടഞ്ഞു.<ref>{{cite book | title = Great Father'' | page = 241 | author = Prucha }} note 58</ref><ref>{{cite book | title = Trail of Tears | pages = 390–92 | author = Ehle }}</ref><ref>{{cite news|title=Demography of the Trail of Tears|work=Trail of Tears|pages=75–93|author=Thompson, Russel & Anderson (Editor)}}</ref><ref>{{cite book | title = Cherokee sunset: A Nation Betrayed: A Narrative of Travail and Triumph, Persecution and exile | url = https://archive.org/details/cherokeesunsetna0000cart | publisher = Doubleday | date = 1976 | location = New York | page = [https://archive.org/details/cherokeesunsetna0000cart/page/232 232] | author = Carter (III), Samuel }}</ref><ref name="books.google.com">{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=Rk7NPRm_nB0C | title = Black Heritage Sites | last = Curtis | first = Nancy C. | publisher = ALA Editions | year = 1996 | isbn = 0-8389-0643-5 | location = United States | page = 543 }}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == 1830 ൽ [[ചെറോക്കീ]], ചിക്കാസോ, ചോക്റ്റോ, മുസ്കോഗീ, [[സെമിനോൾ]] എന്നീ വർഗ്ഗങ്ങളെ ഒന്നിച്ചുചേർത്ത് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത് "അഞ്ച് സംസ്കാരമുള്ള ഗോത്രങ്ങൾ" എന്നായിരുന്നു. ഇവർ അക്കാലത്ത് വസിച്ചിരുന്നത് പിൽക്കാലത്ത് അമേരിക്കൻ "ഡീപ് സൌത്ത്" എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രദേശത്തെ ([[ജോർജിയ (യു.എസ്. സംസ്ഥാനം)|ജോർജിയ]], [[അലബാമ|അലാബാമ]], [[തെക്കൻ കരൊലൈന|തെക്കൻ കരോലിന]], [[മിസിസിപ്പി|മിസ്സിസ്സിപ്പി]], [[ലുയീസിയാന|ലൂയിസിയാന]] എന്നിവ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രദേശം) 5 സ്വയം ഭരണ രാഷ്ട്രങ്ങളിലായിരുന്നു. [[ജോർജ് വാഷിംഗ്ടൺ|ജോർജ്ജ് വാഷിങ്ടണും]] ഹെൻട്രി നോക്സും ചെറോക്കികളുടെയും ചോക്റ്റോകളുടെമുള്പ്പെടെയുള്ള ഈ 5 സമൂഹങ്ങളെയും മാറ്റിമറിക്കാനുതകുന്ന തരത്തിൽ ഒരു സാസ്ക്കാരിക പരിവർത്തന പദ്ധതി ഇക്കാലയളവിൽ മുന്നോട്ടുവച്ചു. ഇക്കാലഘട്ടത്തിൽ അമേരിക്കൻ കുടിയേറ്റക്കാർ ഇന്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങളെ തെക്കുകിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്ത് പ്രസ്തുത ഭൂമി തങ്ങൾക്കു നല്കുവാൻ ഫെഡറൽ ഗവണ്മെന്റിനുമേൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിനിടയിൽത്തന്നെ ഏതാനും കുടിയേറ്റക്കാർ ഇന്ത്യൻ ഭൂമികളിൽ കടന്നുകയറി ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനും ആരംഭിച്ചിരുന്നു. മറ്റു വെള്ളക്കാർ കൂടുതൽ ഭൂമിക്കായി ഫെഡറൽ ഗവണ്മെന്റിനുമേൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തി. എന്നിരുന്നാലും ഈ ഉദ്യമങ്ങളെ &nbsp;യു.എസ് കോൺഗ്രസിനുള്ളിലെ [[ടെന്നസി|ടെന്നസിയിൽ]] നിന്നുള്ള ഡേവി ക്രോക്കറ്റും മറ്റനേകം ആളുകളും ശക്തിയായി എതിർത്തിരുന്നു. പക്ഷേ പ്രസിഡന്റ് [[ആൻഡ്രൂ ജാക്സൺ|ആൻഡ്രൂ ജാക്സണ്]] 1830 ലെ ഇന്ത്യൻ റിമൂവൽ ആക്ട് യു.എസ്. കോൺഗ്രസിൽ പാസാക്കിയെടുക്കാനുള്ള ഭൂരിപക്ഷം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ നിയമം യു.എസ് ഗവണ്മെന്റിന് ഇന്ത്യൻ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള തെക്കുകിഴക്കൻ ഭൂമി കൈവശപ്പെടുത്താനുള്ള അധികാരം നൽകി.&nbsp; ഇന്ത്യൻ റിമൂവൽ ആക്ടു പ്രകാരം 1831ൽ ആദ്യമായി നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗം ചോക്റ്റൌ ആയിരുന്നു. ഇവരുടെ നീക്കം ചെയ്യൽ പിന്നീടുണ്ടായ എല്ലാ നീക്കം ചെയ്യലുകൾക്ക് ഒരു മാതൃകയായി ഭവിച്ചു. രണ്ടു യുദ്ധങ്ങൾക്കു ശേഷം 1832 ൽ അനേകം [[സെമിനോൾ]] വർഗ്ഗക്കാർ അവരുടെ ഭൂമിയിൽ നിന്നു നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടു.1834 ൽ ക്രീക്ക് വർഗ്ഗക്കാരും 1837 ൽ [[ചിക്കാൻസോ|ചിക്കാനസോ]] വർഗ്ഗക്കാരും തങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ഭൂമിയിൽ നിന്നു മറ്റു മേഖലകളിലേയ്ക്കു പറിച്ചു നടപ്പെട്ടു. ഏതാനു പേർ തങ്ങളുടം പൈതൃകഭൂമിയിൽത്തന്നെ തുടരുകയും ഏതാനും ചോക്റ്റൌ വർഗ്ഗക്കാർ മിസ്സിസ്സിപ്പിയിലും ക്രീക്കുകൾ അലബാമ, ഫ്ലോറിഡ എന്നിവിടങ്ങളിലും ചെറോക്കികൾ [[വടക്കൻ കരോലിന|വടക്കൻ കരോലിനയിലും]] സെമിനോളുകൾ [[ഫ്ലോറിഡ|ഫ്ലോറിഡയിലും]] കാണപ്പെട്ടു. ഒരു ചെറിയ സംഘം എവർഗ്ലേഡിലേയ്ക്ക് മാറുകയും യു.എസ്. ഗവണ്മെന്റിന് ഒരിക്കലും കീഴ്പെടാതിരിക്കുയും ചെയ്തു. ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നുള്ള അടിമപ്പണിക്കാർ അടങ്ങുന്ന ഏതാനും ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗങ്ങളല്ലാത്തവർ ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗങ്ങളോടൊപ്പം കാൽനടയായി പടിഞ്ഞാറു ദിക്കിലേയ്ക്ക് യാത്ര ചെയ്തു. 1837 ആയപ്പോഴേയ്ക്കും തെക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് 46,000 ഇന്ത്യൻ വർഗ്ഗക്കാർ തങ്ങളുടെ പൈതൃകഭൂമിയിൽ നിന്നു കുടിയിറക്കപ്പെടുകയും അതിൻറ ഫലമായി 25&nbsp;മില്ല്യൺ ഏക്കർ &nbsp;(100,000 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ) ഭൂമി വെളുത്തവർഗ്ഗക്കാരായ കുടിയേറ്റക്കാർക്ക് അധിവസിക്കുവാൻ തരപ്പെടുകയും ചെയ്തു. &nbsp;&nbsp; == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:സംഭവങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ചരിത്രപ്രധാനമായ സ്ഥലങ്ങൾ]] c1a8qbtxsp6clgrkaoqhf1821esa0tx 0 360839 4647929 3999285 2026-07-16T12:59:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647929 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Madagascar Plan}} [[Europe|യൂറോപ്പിലെ]] [[ജൂതർ|ജൂതരെ]] [[മഡഗാസ്കർ|മഡഗാസ്കറിലേക്ക്]] നാടുകടത്താനുള്ള [[നാസികൾ|നാസിജർമനിയുടെ]] ശ്രമമാണ് '''മഡഗാസ്കർ പദ്ധതി''' ({{Use dmy dates|date=June 2013}}The '''Madagascar Plan) '''എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഫ്രാൻസ് കീഴടക്കുന്നതിനു തൊട്ടുമുൻപ് 1940 ജൂണിൽ നാസി വിദേശകാര്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ഫ്രാൻസ് റാഡെമാഷർ ആണ് ഈ പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അന്നു ഫ്രഞ്ച് കോളനിയായിരുന്ന മഡഗാസ്കർ ജർമനിക്കു കൈമാറുന്നതും ഫ്രാൻസിന്റെ കീഴടങ്ങൽ ഉടമ്പടിയിലെ വ്യവസ്ഥകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. 1937 - ൽ പോളണ്ടിലെ സർക്കാർ ജൂതരെ നാടുകടത്തുന്നതിനുള്ള സാധ്യതകൾ ആരാഞ്ഞിരുന്നു.{{Sfn|Browning|2004|p=82}}{{Sfn|Nicosia|2008|p=280}} എന്നാൽ ഏറിയാൽ ഏതാണ്ട് 5000  മുതൽ 7000 വരെ മാത്രം കുടുംബങ്ങളെ മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളേ അതിനായി ഉണ്ടാക്കിയ സമിതി കണ്ടെത്തിയുള്ളൂ.{{Efn|[[the World Factbook]] estimates Madagascar's population as 23,812,681 {{as of|2015|July|lc=y}}.{{sfn|World Factbook|2015}}|name=population}} രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു മുൻപ് ജൂതരെ ജർമനിയിൽ നിന്നും പുറാത്താക്കാനുള്ള എല്ലാശ്രമങ്ങളും ഭാഗികമായേ ഫലിച്ചുള്ളൂ. അങ്ങനെയാണ് 1940 -ൽ വീണ്ടും ഈ ആശയത്തിനു ജീവൻ വച്ചത്. 1940 ജൂൺ 3 ന് റാഡെമാഷർ യൂറോപ്പിലെ ജൂതരെ നാടുകടത്താനായി മഡഗാസ്കർ വിട്ടുകിട്ടണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലർ|ഹിറ്റ്‌ലറുടെ]] അനുമതിയോടെ 1940 ആഗസ്റ്റ് 15 -ന് [[അഡോൾഫ് എയ്‌ക്‌മാൻ|എയ്‌ക്മാൻ]] തുടർന്നുള്ള നാലുവർഷങ്ങളിൽ വർഷംതോറും പത്തുലക്ഷം വീതം ജൂതന്മാരെ മഡഗാസ്കറിലേക്ക് നാടുകടത്താനുള്ള പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതു പ്രകാരം മഡഗാസ്കർ [[ഷുട്സ്റ്റാഫൽ|എസ് എസ്സിന്റെ]] ഭരണത്തിൻ കീഴിൽ ഒരു പോലീസ് സ്റ്റേറ്റ് ആയിട്ടാാാണ് വിഭാവനം ചെയ്തത്. ഇങ്ങനെ ഒരു പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ധാരാളം ജൂതർ ഈ ദുരിതത്തിൽ ഒടുങ്ങിക്കോള്ളുമെന്നുതന്നെയാണ് നാസികൾ കരുതിയതും.{{Sfn|Longerich|2010|p=162}} എന്നാൽ 1940 സെപ്തംബറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നാവികപ്പട ഉണ്ടാക്കിയ തടസങ്ങളാൽ ഈ പദ്ധതി ഒരിക്കലും നടന്നില്ല. 1942 ആയപ്പോഴേക്കും ആ പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ജൂതപ്രശ്നത്തിനുള്ള  [[അന്തിമപരിഹാരം|അന്തിമപരിഹാരത്തിനുള്ള]] ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു..{{Sfn|Browning|1995|pp=18–19,127–128}} [[പ്രമാണം:Madagascar-Pos.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|മഡഗാസ്കർ]] == ഇതും കാണുക == * Jewish Autonomous Oblast * Proposals for a Jewish state == അവലംബം == === വിശദീകരണങ്ങൾ === {{notelist}} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} === പുസ്തകങ്ങൾ === * {{Cite book | title = The Origins of the Final Solution : The Evolution of Nazi Jewish Policy, September 1939 – March 1942 | url = https://archive.org/details/originsoffinalso00brow | last = Browning | first = Christopher R. | publisher = University of Nebraska Press | year = 2004 | isbn = 0-8032-1327-1 | series = Comprehensive History of the Holocaust | location = Lincoln | ref = harv | author-link = Christopher Browning }} * {{Cite book | title = The Path to Genocide: Essays on Launching the Final Solution | last = Browning | first = Christopher R. | publisher = Cambridge University Press | year = 1995 | isbn = 978-0-521-55878-5 | location = Cambridge | ref = harv | author-link = Christopher Browning }} * {{Cite book | title = The "Jewish Chronicle" and Anglo-Jewry: 1841–1991 | last = Cesarani | first = David | publisher = Cambridge University Press | year = 1995 | isbn = 978-0-521-43434-8 | location = Cambridge; New York | ref = harv | author-link = David Cesarani | orig-year = 1995 }} * {{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html|title=The World Factbook|access-date=23 February 2016|website=[[Central Intelligence Agency]]|ref={{sfnRef|World Factbook|2015}}|archive-date=2011-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817024007/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ma.html|url-status=dead}} * {{Cite book | title = Encyclopedia of the Jewish Diaspora: Origins, Experiences, and Culture | last = Ehrlich | first = Mark Avrum | publisher = ABC-CLIO | year = 2009 | isbn = 978-1-85109-873-6 | volume = 1 | location = Santa Barbara, CA | ref = harv }} * {{Cite book | title = [[The Third Reich in Power]] | last = Evans | first = Richard J. | publisher = Penguin | year = 2005 | isbn = 978-0-14-303790-3 | location = New York | ref = harv | author-link = Richard J. Evans }} * {{Cite book | title = The Third Reich at War | url = https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_0 | last = Evans | first = Richard J. | publisher = Penguin | year = 2008 | isbn = 978-0-14-311671-4 | location = New York | ref = harv }} * {{Cite book | title = Roots of Theological Anti-Semitism: German Biblical Interpretation and the Jews, from Herder and Semler to Kittel and Bultmann | last = Gerdmar | first = Anders | publisher = Koninklijke Brill | year = 2009 | isbn = 90-04-16851-6 | series = Studies in Jewish History and Culture | location = Leiden | ref = harv }} * {{Cite book | title = The Destruction of the European Jews | last = Hilberg | first = Raul | publisher = New Viewpoints | year = 1973 | location = New York | ref = harv | author-link = Raul Hilberg }} * {{Cite book | title = Hitler: 1936–1945: Nemesis | url = https://archive.org/details/isbn_9780965115100 | last = Kershaw | first = Ian | publisher = Norton | year = 2000 | isbn = 978-0-393-04994-7 | location = New York | ref = harv | author-link = Ian Kershaw }} * {{Cite book | title = Hitler: A Biography | url = https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers | last = Kershaw | first = Ian | publisher = Norton | year = 2008 | isbn = 978-0-393-06757-6 | location = New York | ref = harv | orig-year = 2000 }} * {{Cite journal|url=http://www.ghwk.de/ghwk/engl/texts/wannsee-conference.pdf|title=The Wannsee Conference in the Development of the 'Final Solution'|last=Longerich|first=Peter|authorlink=Peter Longerich|journal=Holocaust Educational Trust Research Papers|publisher=The Holocaust Educational Trust|issue=2|year=2000|location=London|volume=1|format=PDF|isbn=0-9516166-5-X|ref=harv|access-date=2017-01-15|archive-date=2015-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115820/http://www.ghwk.de/ghwk/engl/texts/wannsee-conference.pdf|url-status=dead}} * {{Cite book | title = Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews | url = https://archive.org/details/holocaustnaziper0000long | last = Longerich | first = Peter | publisher = Oxford University Press | year = 2010 | isbn = 978-0-19-280436-5 | location = Oxford; New York | ref = harv }} * {{Cite book | title = Heinrich Himmler: A Life | url = https://archive.org/details/heinrichhimmler0000long | last = Longerich | first = Peter | publisher = Oxford University Press | year = 2012 | isbn = 978-0-19-959232-6 | location = Oxford; New York | ref = harv }} * {{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=JTtGXWzfD10C&pg=PA280 | title = Zionism and Anti-Semitism in Nazi Germany | last = Nicosia | first = Francis R. | publisher = Cambridge University Press | year = 2008 | isbn = 978-0-521-88392-4 | location = Cambridge; New York | ref = harv }} * {{Cite book | title = [[The Rise and Fall of the Third Reich]] | last = Shirer | first = William L. | publisher = Simon & Schuster | year = 1960 | isbn = 978-0-671-62420-0 | location = New York | ref = harv | author-link = William L. Shirer }} * {{Cite book | title = Bloodlands: Europe between Hitler and Stalin | url = https://archive.org/details/bloodlandseurope0000snyd_s7g9 | last = Snyder | first = Timothy | publisher = Basic Books | year = 2010 | isbn = 978-0-465-00239-9 | location = New York | ref = harv | author-link = Timothy D. Snyder }} * {{Cite book | title = Jewish Literacy: The Most Important Things to Know About the Jewish Religion, Its People, and Its History | last = Telushkin | first = Joseph | publisher = Harper Collins | year = 2001 | isbn = 978-0-688-08506-3 | location = New York | ref = harv | author-link = Joseph Telushkin | orig-year = 1991 }} == അധികവായനയ്ക്ക് == * {{Cite book | title = Jewish Resistance in Nazi-Occupied Eastern Europe | last = Ainsztein | first = Reuben | publisher = Elek Books | year = 1974 | isbn = 978-0-236-15490-6 | location = London }} * {{Cite book | title = Madagaskar für die Juden: Antisemitische Idee und politische Praxis 1885–1945 | last = Brechtken | first = Magnus | publisher = Wissenschaftsverlag | year = 1998 | isbn = 3-486-56384-X | location = Oldenbourg | language = German }} * {{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Madagascar.html|title=The Madagascar Plan: The Jewish Question in the Peace Treaty|last=Rademacher|first=Franz|authorlink=Franz Rademacher|date=3 July 1940|website=Jewish Virtual Library|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{YouTube|46pwZyTC3yg|Video overview of the Madagascar Plan}} by the German historian Magnus Brechtken * [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Madagascar.html Text of the Madagascar Plan] {{നാസിസം}} {{ഹോളോകോസ്റ്റ് }} hhqb776pws43wxhmloymdl7bkutlbho 0 365017 4648113 4643717 2026-07-16T18:09:59Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 5 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648113 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-semi-blp|small=yes}}{{Infobox person | name = ബ്രൂക്ക് ഷീൽഡ്സ് | image = Brooke Shields 2011 (Cropped).jpg | imagesize = | caption = Shields at Make Believe On Broadway, November 23, 2011 | birth_date = {{birth date and age|1965|5|31}} | birth_place =[[Manhattan]], [[New York City]], [[New York (state)|New York]], U.S. | birthname = Brooke Christa Shields<ref name=actors/> | yearsactive = 1966&ndash;present | alma_mater = [[Princeton University]] | occupation = Actress, model | spouse = {{marriage|[[Andre Agassi]] <br>|1997|1999|reason=div.}} <br> {{marriage|[[Chris Henchy]]|2001}} | children = 2 <small>(with Henchy)</small> | parents = [[Francis Alexander Shields|Frank Shields]]<br/>[[Teri Shields]]}} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ അഭിനേത്രിയും മോഡലും മുൻ ബാലതാരവുമാണ് '''ബ്രൂക്ക് ക്രിസ്റ്റാ ഷീൽഡ്സ്''' (ജനനം, മെയ് 31, 1965)<ref name="BIO">{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/brooke-shields-9542246|title=Brooke Shields Biography|access-date=November 12, 2014|publisher=Biography.com / [[Fyi (TV network)|Fyi]] ([[A&E Networks]])|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209135615/https://www.biography.com/people/brooke-shields-9542246|url-status=dead}}</ref> 11 മാസം പ്രായമുള്ളപ്പോൾ ഒരു ബാല മോഡലായി അഭിനയം തുടങ്ങിയ ഷീൽഡ്സ്, [[ലൂയി മാൽ]] - ന്റെ വിവാദ ചിത്രമായ '' പ്രെറ്റി ബേബി'' (1978) യിലെ ലൈംഗികവൃത്തി ചെയ്യുന്ന കഥാപാത്രമായി അഭിനയിക്കുകയും കേവലം 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ചിത്രീകരിച്ച നഗ്നരംഗങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് വ്യാപകമായ കുപ്രസിദ്ധി നേടുകയും ചെയ്തു കൗമാരത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും മോഡലിംഗ് ജോലി തുടർന്ന അവർ 1980-ലെ ''[[ദ ബ്ലൂ ലഗൂൺ|ദ ബ്ളൂ ലഗൂൺ]],'' ഫ്രാങ്കോ സെഫിറെല്ലിയുടെ ''എൻഡ്‌ലെസ് ലവ് (1981)'' എന്നിവയുൾപ്പെടെ നാടകീയത നിറഞ്ഞ നിരവധി ശ്രദ്ധേയ ചിത്രങ്ങളിൽ വേഷമിട്ടു. 1983-ൽ, പ്രിൻസ്റ്റൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിദ്യാഭ്യാസം തുടരുന്നതിനായി മോഡലിംഗ് രംഗത്തെ പ്രവർത്തനം നിർത്തിവച്ച ഷീൽഡ്സ്, അവിടെ നിന്ന് റൊമാൻസ് ഭാഷകളിൽ ബിരുദം നേടി. 1990-കളിൽ, ഷീൽഡ്സ് അഭിനയത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തുകയും സിനിമകളിൽ ചെറു വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്തു. രണ്ട് [[ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് പുരസ്കാരം|ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ്]] നോമിനേഷനുകൾ ലഭിച്ച എൻ‌.ബി‌.സി.യുടെ ഹാസ്യ പരമ്പരയായ ''സഡൻലി സൂസൻ'' (1996–2000) ലും ''ലിപ്സ്റ്റിക് ജംഗിൾ'' (2008–2009) ലും അവർ അഭിനയിച്ചു. 2017-ൽ, എൻ‌ബി‌സിയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ അവർ ലോ & ഓർഡർ: സ്പെഷ്യൽ വിക്ടിംസ് യൂണിറ്റ് എന്ന പരമ്പരയുടെ 19-ാം സീസണിൽ ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്തു. അഡൾട്ട് സ്വിം ആനിമേറ്റഡ് പരമ്പരയായ ''മിസ്റ്റർ പിക്കിൾസ്'' (2014–2019), അതിന്റെ സ്പിൻ-ഓഫ് ആയി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ''മമ്മ നെയിംഡ് മി ഷെരീഫ്'' എന്നിവയിൽ ഷീൽഡ്സ് ബെവർലി ഗുഡ്മാന് ശബ്ദം നൽകി. == ആദ്യകാല ജീവിതം == 1965 മെയ് 31 ന് [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ]] [[മാൻഹാട്ടൻ|മാൻഹാട്ടനിൽ]]<ref name="BIO2">{{cite web|url=http://www.biography.com/people/brooke-shields-9542246|title=Brooke Shields Biography|access-date=November 12, 2014|publisher=Biography.com / [[Fyi (TV network)|Fyi]] ([[A&E Networks]])|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209135615/https://www.biography.com/people/brooke-shields-9542246|archive-date=December 9, 2018}}</ref> നടിയും മോഡലുമായ ടെറി ഷീൽഡ്സിന്റെയും (മുമ്പ്, ഷ്മോൺ) വ്യവസായിയായ ഫ്രാൻസിസ് അലക്സാണ്ടർ ഷീൽഡ്സിന്റെയും മകളായി ഷീൽഡ്സ് ജനിച്ചു. അമ്മ ഇംഗ്ലീഷ്, ജർമ്മൻ, സ്കോട്ടിഷ്-ഐറിഷ്, വെൽഷ് വംശജയായിരുന്നപ്പോൾ<ref>{{cite news|title=Meeting the ancestors|url=http://www.rte.ie/ten/2010/0705/blog_tv_tvwatch.html|archive-url=https://archive.today/20130217201624/http://www.rte.ie/ten/2010/0705/blog_tv_tvwatch.html|archive-date=February 17, 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.maryellenmark.com/text/magazines/life/905W-000-017.html|title=Mary Ellen Mark|website=www.maryellenmark.com}}</ref> പിതാവ് ഇംഗ്ലീഷ്, ഫ്രഞ്ച്, ഐറിഷ്, ഇറ്റാലിയൻ വംശപരമ്പരയിൽപ്പെട്ടയാളായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.bostonherald.com/entertainment/television/general/view.bg?articleid=1237292|title=Kudrow gets to root of family trees|access-date=March 9, 2010|last=Burke|first=Bill|date=March 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307025455/http://www.bostonherald.com/entertainment/television/general/view.bg?articleid=1237292|archive-date=March 7, 2010|newspaper=[[Boston Herald]]}}</ref> അമേരിക്കൻ വംശാവലിശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന വില്യം ആഡംസ് റീറ്റ്‌വീസ്‌നറുടെ ഗവേഷണമനുസരിച്ച്, ബ്രൂക്ക് ഷീൽഡ്‌സിന് [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിൽ]] നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ച് [[ജെനോവ]], [[റോം]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നിരവധി കുലീന കുടുംബങ്ങളുമായി പൂർവ്വിക ബന്ധമുണ്ട്.<ref name="Reitwiesner">{{Cite web|url=http://www.wargs.com/essays/lesbian.html|title=Lesbian Genealogy|website=www.wargs.com}}</ref> ഇവയിൽ (1355 മുതൽ 1965 വരെയുള്ള വംശാവലിയുടെ കാലക്രമത്തിൽ) ഗാറ്റിലുസി-പാലയോലോഗോസ്-സാവോയ്, ഗ്രിമാൽഡി, ഇംപീരിയലി, കരഫ, ഡോറിയ, ഡോറിയ-പാംഫിലി-ലാൻഡി, ചിഗി-അൽബാനി, ടോർലോണിയ രാജവംശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="Reitwiesner2">{{Cite web|url=http://www.wargs.com/essays/lesbian.html|title=Lesbian Genealogy|website=www.wargs.com}}</ref> അവരുടെ പിതാവിന്റെ പരമ്പരയിലെ മുത്തശ്ശിയായ ഇറ്റാലിയൻ പ്രഭ്വി മറീന ടോർലോണിയ ഡി സിവിറ്റെല്ല-സെസി ഒരു ഇറ്റാലിയൻ രാജകുമാരന്റെയും ഒരു അമേരിക്കൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകന്റെയും മകളായിരുന്നു.<ref name="Reitwiesner3">{{Cite web|url=http://www.wargs.com/essays/lesbian.html|title=Lesbian Genealogy|website=www.wargs.com}}</ref> [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെ]] ഇൻഫൻ്റ ബിയാട്രിസിൻ്റെ ഭർത്താവായ ഇറ്റാലിയൻ രാജകുമാരൻ അലസ്സാൻഡ്രോ ടോർലോണിയ ആയിരുന്നു അവളുടെ വംശ പരമ്പരയിലെ അമ്മാവൻ.<ref name="Reitwiesner4">{{Cite web|url=http://www.wargs.com/essays/lesbian.html|title=Lesbian Genealogy|website=www.wargs.com}}</ref> ''ഹൂ ഡു യു തിങ്ക് യു ആർ?'' എന്ന വംശാവലി ഡോക്യുമെൻ്ററി പരമ്പരയുടെ 2010-ലെ എപ്പിസോഡിൽ, ടോർലോണിയ രാജവംശത്തിലൂടെ അവൾ സവോയിയിലെ വിക്ടർ അമേഡിയസ് ഒന്നാമൻ്റെയും ഫ്രാൻസിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ ക്രിസ്റ്റീനിൻ്റെയും (ഫ്രാൻസിലെ ഹെൻറി നാലാമൻ്റെയും മരിയ ഡി മെഡിസിയുടെയും മകൾ) പിൻഗാമിയാണെന്ന് കണ്ടെത്തി.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=6RxAaisGlv8|title=Brooke Shields descends from French Royalty?|language=en|access-date=2024-04-25|via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.progenealogists.com/individual/brooke-shields#:~:text=Brooke's%20father's%20line%20is%20comprised,line%20of%20working%20class%20Americans.|title=Brooke Shields - AncestryProGenealogists|access-date=2024-04-25|website=www.progenealogists.com|archive-date=2024-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20240425013414/https://www.progenealogists.com/individual/brooke-shields#:~:text=Brooke's%20father's%20line%20is%20comprised,line%20of%20working%20class%20Americans.|url-status=dead}}</ref> മാതാവായ ടെറി ഗർഭിണിയാണെന്ന് അറിയിച്ചപ്പോൾ, ഫ്രാൻസിസിന്റെ കുടുംബം ഗർഭം അലസിപ്പിക്കാൻ അവൾക്ക് ഒരു തുക നൽകി. ടെറി പണം വാങ്ങിയെങ്കിലും, കരാർ ലംഘിച്ച് ബ്രൂക്കിന് ജന്മം നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/interactive/2012/12/30/magazine/the-lives-they-lived-2012.html?view=Teri_Shields|title=The Lives They Lived|website=archive.nytimes.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2012/12/30/magazine/the-lives-they-lived-2012.html|title=The Lives They Lived|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=December 30, 2012|date=December 28, 2012}}</ref> പിന്നീട് ടെറിയെ വിവാഹം കഴിച്ച ഫ്രാൻസിസ്, ഷീൽഡിന് കേവലം അഞ്ച് മാസം മാത്രം പ്രായമുള്ളപ്പോൾ വിവാഹമോചനം നേടി.<ref>{{cite magazine|url=http://www.people.com/people/article/0,,20645378,00.html#disqus_thread|title=Brooke Shields's Mother, Teri Shields, Dies at 79|magazine=[[People (magazine)|People]]|date=November 6, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828205610/http://www.people.com/people/article/0,,20645378,00.html#disqus_thread|archive-date=August 28, 2016}}</ref> അവർക്ക് രണ്ട് അർദ്ധ സഹോദരന്മാരും മൂന്ന് അർദ്ധസഹോദരിമാരുമുണ്ട്.<ref>{{cite book |last=Shields |first=Brooke |url=https://archive.org/details/welcometoyourwor0000shie |title=Welcome to Your World, Baby |publisher=HarperCollins |year=2008 |page=6 |url-access=registration}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.seeing-stars.com/Churches/StMonicas.shtml|title=St. Monica Church|last=Wayne|first=Gary|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817145240/http://www.seeing-stars.com/Churches/StMonicas.shtml|archive-date=August 17, 2010}}</ref> ഷീൽഡിന് അഞ്ച് ദിവസം മാത്രം പ്രായമുള്ളപ്പോൾ, ഷോ ബിസിനസിൽ അവളെ സജീവമാക്കുമെന്ന് പരസ്യമായി പറഞ്ഞ അമ്മ, "അവൾ ഏറ്റവും സുന്ദരിയായ കുട്ടിയാണ്, അവളുടെ കരിയറിൽ ഞാൻ അവളെ സഹായിക്കാൻ പോകുന്നു" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite book |last=Conner |first=Floyd |url=https://archive.org/details/hollywoodsmostwa0000conn |title=Hollywood's Most Wanted |publisher=Brassey's |year=2002 |isbn=1-57488-480-8 |page=[https://archive.org/details/hollywoodsmostwa0000conn/page/107 107] |quote=...Her beauty was going to contribute to mankind. |url-access=registration}}</ref> വളർന്നപ്പോൾ, ഷീൽഡ്സ് [[പിയാനോ]], [[ബാലെ]], [[കുതിര സവാരി|കുതിരസവാരി]] എന്നിവ അഭ്യസിച്ചു.<ref>{{cite magazine|url=http://www.goodhousekeeping.com/family/celebrity-interviews/brooke-shields-interview-2|title=Being Brooke|magazine=[[Good Housekeeping]]|first=Jenny|last=Allen|access-date=November 13, 2014|page=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128015257/http://www.goodhousekeeping.com/family/celebrity-interviews/brooke-shields-interview-2|archive-date=November 28, 2014}}</ref> [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ]] വിശ്വാസിയായാണ് ഷീൽഡ്സ് വളർന്നത്.<ref>{{cite news|url=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800014914/bio|title=Brooke Shields|publisher=[[Yahoo! Movies]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628225921/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800014914/bio|archive-date=June 28, 2011}}</ref> പത്താം വയസ്സിൽ കാമില്ലസ് ഡി ലെല്ലിസിന്റെ പേരിൽ നിന്ന് അവർ കാമിൽ എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു. ഹൈസ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ, [[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ]] ഹാവോർത്തിലായിരുന്നു താമസം.<ref>Rondinaro, Gene. [https://www.nytimes.com/1986/01/26/realestate/if-you-re-thinking-of-living-in-haworth.html "If You Think Of Living In; Haworth"], ''[[The New York Times]]'', January 26, 1986. Accessed February 19, 2007.</ref> 12 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലെ വാൾഡോർഫ് അസ്റ്റോറിയയിലെ ഗ്രാൻഡ് ബോൾറൂമിൽ വെച്ചാണ് പാപ്പരാസികളുമായുള്ള തന്റെ ആദ്യ കൂടിക്കാഴ്ചയെന്ന് പ്രസ്താവിച്ച ഷീൽഡ്സ് , "എല്ലാവരെയും എന്തിനാണ് എന്റെ ഫോട്ടോയെടുക്കാൻ നിയമിച്ചതെന്ന് ഒരു പ്രതിമ പോലെ ചിന്തിച്ചു" എന്നും "വാൾഡോർഫിൽ താൻ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു" എന്നും അവർ പ്രസ്താവിച്ചു.<ref>{{cite book |last=Morehouse |first=Ward III |title=The Waldorf Astoria: America's Gilded Dream |url=https://archive.org/details/waldorfastoriaam00more |publisher=[[M. Evans]] |year=1991 |isbn=978-1-4134-6504-4 |pages=[https://archive.org/details/waldorfastoriaam00more/page/255 254]–255}}</ref> നടി [[ലോറ ലിന്നെ|ലോറ ലിന്നിയും]] ഷീൽഡ്സും ബാല്യകാല സുഹൃത്തുക്കളായിരുന്നു.<ref>{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/tv-movies/tv-movie-reviews/pretty-baby-brooke-shields-child-sexual-exploitation-documentary-sundance-film-festival-1234665366/|title=Brooke Shields Bravely Confronts Her Own Childhood Sexual Exploitation|magazine=[[Rolling Stone]]|first=Marlow|last=Stern|date=January 20, 2023|access-date=April 11, 2026}}</ref> എട്ടാം ക്ലാസ് വരെ അവർ [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|ന്യൂയോർക്ക്]] [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം|നഗരത്തിലെ]] ന്യൂ ലിങ്കൺ സ്കൂളിൽ പഠിച്ചു..<ref>[http://www.people.com/people/archive/article/0,,20072596,00.html ''People.com: Brooke Shields''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829011804/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20072596,00.html|date=August 29, 2016}} Retrieved June 28, 2011</ref><ref name="Celebrity Prep School">{{cite web|url=http://www.celebrityprepschools.com/part5.htm|title=celebrityprepschools.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20040529013314/http://www.celebrityprepschools.com/part5.htm|archive-date=May 29, 2004|url-status=usurped}}</ref> 1983 ൽ [[ന്യൂ ജെഴ്സി|ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ]] എംഗൽവുഡിലുള്ള ഡ്വൈറ്റ്-എംഗൽവുഡ് സ്കൂളിൽ നിന്ന് ബിരുദവും നേടി.<ref name="actors">Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2008</ref> == കരിയർ == [[File:Brooke_Shields_-_Daily_News_(1977).jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brooke_Shields_-_Daily_News_(1977).jpg|ലഘുചിത്രം|ഷീൽഡ്സ് 1977-ൽ.]] === 1966–1977: മോഡലിംഗും കരിയറിന്റെ തുടക്കവും === 1966-ൽ 11 മാസം പ്രായമുള്ളപ്പോൾ ഒരു മോഡലായാണ് ഷീൽഡ്സ് തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചത്. ഫ്രാൻസെസ്കോ സ്കാവുല്ലോ എന്ന ഫോട്ടോഗ്രാഫർ ഐവറി സോപ്പിനുവേണ്ടിയായിരുന്നു അവരുടെ ആദ്യ ഫോട്ടോ പകർത്തിയത്.<ref name="actors2">Stated on ''[[Inside the Actors Studio]]'', 2008</ref> മോഡൽ ഏജന്റായ എലീൻ ഫോർഡിനൊപ്പം വിജയകരമായ ഒരു ബാല മോഡലായി അവർ തുടർന്നു. ഷീൽഡ്സിനു വേണ്ടി മാത്രമാണ് താൻ കുട്ടികളുടെ വിഭാഗം ആരംഭിച്ചതെന്ന് അവർ ലൈഫ് ടൈം ചാനലിലെ തന്റെ ജീവചരിത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഫോർഡ് അവരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്, "അവൾ ഒരു പരിശീലനനം ലഭിച്ച കുട്ടിയും ഒപ്പം അതുല്യയുമാണ്. അവൾ ഒരു മുതിർന്നയാളെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു, അങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നു" എന്നാണ്.<ref>{{cite book |last=Handel |first=Gerald |title=Childhood socialization |url=https://archive.org/details/childhoodsociali0000unse |publisher=Aldine Transaction |year=2006 |isbn=0-202-30641-0 |page=[https://archive.org/details/childhoodsociali0000unse/page/37 37]}}</ref> ആർതർ മില്ലറുടെ നാടകമായ ആഫ്റ്റർ ദി ഫാളിന്റെ 1974 ലെ ടെലിവിഷൻ നാടകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിന് ശേഷം, ഷീൽഡ്സ് ന്യൂജേഴ്‌സിയിൽ നിർമ്മിച്ച ഹൊറർ ചിത്രമായ ആലീസ്, സ്വീറ്റ് ആലീസ് (1976) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ആദ്യ കുർബാനയ്ക്കിടെ കൊല്ലപ്പെട്ട ഒരു പെൺകുട്ടിയെ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ സിനിമാ രംഗത്തെ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു.<ref name="edwards">{{Cite book |last=Edwards |first=Matthew |title=Twisted Visions: Interviews with Cult Horror Filmmakers |url=https://archive.org/details/isbn_9781476663760 |publisher=McFarland |year=2017 |isbn=978-1-476-66376-0 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://archive.org/details/isbn_9781476663760/page/30 30]}}</ref> വോഗ് മാസികയുടെ ഒരു പരസ്യത്തിൽ സംവിധായകൻ ആൽഫ്രഡ് സോൾ അവരെ കണ്ടതിന് ശേഷമാണ് ആ വേഷത്തിലേക്ക് അവരെ തിരഞ്ഞെടുത്തത്.<ref name="edwards2">{{Cite book |last=Edwards |first=Matthew |title=Twisted Visions: Interviews with Cult Horror Filmmakers |url=https://archive.org/details/isbn_9781476663760 |publisher=McFarland |year=2017 |isbn=978-1-476-66376-0 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://archive.org/details/isbn_9781476663760/page/30 30]}}</ref> ഷീൽഡ്സിന്റെ അക്കാലത്തെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രശസ്തി മുതലെടുത്ത്, പിന്നീട് 1981 ൽ ഈ ചിത്രം വീണ്ടും റിലീസ് ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/34596030/the_indianapolis_star/|title=Looking for Brooke Better look fast|work=[[The Indianapolis Star]]|last=Rose|first=Rita|date=March 10, 1981|page=13|via=Newspapers.com}}</ref> അടുത്തതായി, ഷീൽഡ്സ് സംവിധായകൻ വുഡി അല്ലനുമായി 1977-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആനി ഹാൾ എന്ന സിനിമയിൽ സഹകരിച്ചുവെങ്കിലും ചിത്രത്തിന്റെ അവസാന എഡിറ്റിൽ നിന്ന് അവരുടെ വേഷം ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/11279436/Brooke-Shields-I-stuck-up-for-mum-but-now-I-want-a-say.html|title=Brooke Shields: 'I stuck up for mum, but now I want a say'|access-date=June 10, 2019|last1=Walden|first1=Celia|date=December 8, 2014|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/11279436/Brooke-Shields-I-stuck-up-for-mum-but-now-I-want-a-say.html|archive-date=January 10, 2022|url-access=subscription|url-status=live|newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}{{cbignore}}</ref> 1977 സെപ്റ്റംബർ 26 ലെ ന്യൂയോർക്ക് മാഗസിൻ പതിപ്പിന്റെ കവറിൽ ഷീൽഡ്‌സ് തന്റെ മാതാവ് ടെറിയോടൊപ്പം മോഡലിംഗ് ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു കവർ സ്റ്റോറിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കവറിലെ പ്രധാന തലക്കെട്ട് "ടെറിയെയും ബ്രൂക്ക് ഷീൽഡ്‌സിനെയും കാണുക" എന്നായിരുന്നു, കൂടാതെ സബ്‌ടൈറ്റിലിൽ "ബ്രൂക്കിന് പന്ത്രണ്ട് വയസ്സായി. അവൾ നഗ്നയായി പോസ് ചെയ്യുന്നു. ടെറി അവളുടെ അമ്മയാണ്. അത് ഒരു പൊങ്ങച്ചമായി അവൾ കരുതുന്നു" എന്നായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.worthpoint.com/worthopedia/brooke-shields-cover-baby-story-york-1934685118|title=Brooke Shields Cover + 'Pretty Baby' Story New York Magazine Sept. 26,1977|access-date=23 October 2023|publisher=WorthPoint}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/CqqaXcmJZCP/?img_index=1|title=New York Magazine (September 26, 1977)|access-date=23 October 2023|website=Instagram}}</ref> ന്യൂയോർക്ക് മാഗസിൻ വെബ്‌സൈറ്റിൽ അവരുടെ 40-ാം വാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് 2008 ലെ ക്ലാസിക് കവറുകളുടെ ശേഖരത്തിൽ 1977 സെപ്റ്റംബർ 26 ലെ ലക്കവും പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മറ്റ് പട്ടികപ്പെടുത്തിയ ലക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഷീൽഡ്‌സിന്റെ നഗ്ന മോഡൽ കരിയറിനെക്കുറിച്ചുള്ള കവർ സ്റ്റോറിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശനം ഇല്ലായിരുന്നു.<ref name="Cover">{{cite web|url=https://nymag.com/anniversary/40th/50745/|title=Cover to Cover|access-date=23 October 2023|date=September 26, 2008|website=nymag.com|publisher=New York Magazine}}</ref> == സ്വകാര്യജീവിതം == [[File:Chris_Henchy_and_Brooke_Shields_on_RealTVfilms.jpg|കണ്ണി=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Chris_Henchy_and_Brooke_Shields_on_RealTVfilms.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|2010 ൽ ഭർത്താവ് ക്രിസ് ഹെഞ്ചിയുമൊത്തുള്ള ഷീൽഡ്സ്.]] ബാല്യകാലത്ത്, ഷീൽഡ്സ് തന്റെ അമ്മയോടൊപ്പം മാൻഹട്ടനിലെ അപ്പർ ഈസ്റ്റ് സൈഡിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നു.<ref name="Thurman">{{cite news|last1=Thurman|first1=Judith|title=Brooke Shields's House in New York City|url=https://www.architecturaldigest.com/story/brooke-shields-new-york-city-townhouse-article|access-date=23 March 2019|journal=Architectural Digest|date=July 29, 2017}}</ref> 1990-ൽ, മൊണ്ടാനയിലെ ബിഗ് ടിമ്പറിന് സമീപം ഒരു കൃഷിയിടം വാങ്ങി.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1990/03/21/style/stars-stake-a-piece-of-big-sky-country.html|title=Stars Stake a Piece Of Big Sky Country|last=Robbins|first=Jim|date=March 21, 1990|work=[[The New York Times]]|archive-url=https://archive.today/20230430231639/https://www.nytimes.com/1990/03/21/style/stars-stake-a-piece-of-big-sky-country.html|archive-date=April 30, 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-11-29-9204180862-story.html|url-status=live|work=[[Chicago Tribune]]|date=November 29, 1992|title=Celebrity Land Rush on in Montana|last=Woestendiek|first=John|archive-url=https://archive.today/20230729151303/https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1992-11-29-9204180862-story.html|archive-date=July 29, 2023}}</ref> ലോസ് ഏഞ്ചൽസിൽ 1998-ൽ ഒരു വീടുവാങ്ങി പരിപാലിച്ചുവെങ്കിലും 2022-ൽ വിറ്റഴിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/brendarichardson/2022/03/09/brooke-shields-sells-her-longtime-los-angeles-home-for-74-million/?sh=7b04c1323dc5|title=Brooke Shields Sells Her Long-Time Los Angeles Home For $7.4 Million|last=Richardson|first=Brenda|date=March 9, 2022|work=[[Forbes]]|archive-url=https://archive.today/20230430231829/https://www.forbes.com/sites/brendarichardson/2022/03/09/brooke-shields-sells-her-longtime-los-angeles-home-for-74-million/?sh=27f60cb33dc5|archive-date=April 30, 2023|url-status=live}}</ref> 1990 കളിൽ, ശാരീരിക ക്ഷമതയെ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ഒരു വിപുലീകരണമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ച ഷീൽഡ്സ് , സ്ത്രീത്വം, അത്‌ലറ്റിക്‌സ് എന്നിവ പൊരുത്തപ്പെടുന്നവയാണെന്ന് വാദിച്ചു.<ref name="Jeynes">{{cite book |last=Jeynes |first=William |url=https://books.google.com/books?id=FL2WYw0ve-0C&pg=PA270 |title=American educational history: school, society and the common good |publisher=Sage |year=2007 |isbn=978-1-4129-1421-5 |page=270 |quote=Several female athletes demonstrated that femininity and athleticism were consistent.}}</ref> 1989-ൽ രോമ വ്യവസായത്തിനെതിരെ രംഗത്തെത്തിയെങ്കിലും,<ref>{{cite news|title=Activists Aim to Skin the Fur Industry|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1989-04-30-mn-3137-story.html|work=Los Angeles Times|first=Robert W.|last=Gibson|date=April 30, 1989}}</ref> പിന്നീട് കോപ്പൻഹേഗൻ സ്വന്തമായി മിങ്ക് രോമ കോട്ട് നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.styleite.com/media/brooke-shields-fur/|title=Brooke Shields' Inner Child Dreams Of Fur|access-date=July 31, 2013|date=October 14, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215034608/http://www.styleite.com/media/brooke-shields-fur/|archive-date=December 15, 2013}}</ref> പ്രിൻസ്റ്റൺ സർവകലാശാലയിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ അവർ നടൻ ഡീൻ കെയ്‌നുമായി പ്രണയത്തിലായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/hollywood/lost-virginity-to-superman-brooke-shields-reveals-shocking-secret-in-new-documentary-101680606061056.html|title='Lost virginity to Superman' Brooke Shields reveals shocking secret in new documentary|last=Omar|first=Paurush|date=April 4, 2023|work=Hindustan Times}}</ref> ഷീൽഡ്സ് രണ്ടുതവണ വിവാഹിതയായി. 1993-ൽ, ആൻഡ്രെ അഗാസിയുമായി പ്രേമബന്ധം തുടങ്ങി 1997-ൽ വിവാഹിതരായെങ്കിലും 1999-ൽ വിവാഹമോചനം നേടി.<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20128036,00.html|title=Cover Story: Double Fault – Vol. 51 No. 15|access-date=October 5, 2009|date=April 26, 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918085353/https://people.com/people/archive/article/0,,20128036,00.html|archive-date=September 18, 2018}}</ref> 1999-ൽ, പൊതു സുഹൃത്തുക്കളിലൂടെ അവർ ടെലിവിഷൻ എഴുത്തുകാരൻ ക്രിസ് ഹെഞ്ചിയെ കണ്ടുമുട്ടി. 2001 ൽ ദമ്പതികൾ വിവാഹിതരായി.<ref>[https://web.archive.org/web/20110122010653/http://today.msnbc.msn.com/id/7748616/page/2/ "Brooke Shields battles postpartum depression"]. ''MSNBC''. May 7, 2009. Retrieved June 20, 2010.</ref> അവർക്ക് റോവൻ ഫ്രാൻസിസ് ഹെഞ്ചി (ജനനം മെയ് 15, 2003), ഗ്രിയർ ഹാമണ്ട് ഹെഞ്ചി (ജനനം ഏപ്രിൽ 18, 2006) എന്നീ രണ്ട് പെൺമക്കളുണ്ട്.<ref name="Down">{{Cite book |last=Shields |first=Brooke |title=Down Came the Rain |url=https://archive.org/details/downcamerain00shie |date=2005 |publisher=Hyperion |isbn=1-4013-0189-4 |location=New York |oclc=57209110}}</ref> 2012 വരെ, അവർ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ ഗ്രീൻവിച്ച് വില്ലേജിലാണ് താമസിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{cite magazine|url=https://www.architecturaldigest.com/story/brooke-shields-new-york-city-townhouse-article|title=An Exclusive Look at Brooke Shields's Manhattan Home|magazine=Architectural Digest|date=March 2012|first=Judith|last=Thurman|access-date=May 11, 2023}}</ref> 2023 ൽ, പീപ്പിൾ മാഗസിനു നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, തന്റെ ഇരുപതുകളിൽ ഒരു ഹോളിവുഡ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് തന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തതായി അവർ പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://people.com/movies/brooke-shields-reveals-sexually-assaulted-30-years-ago-exclusive/|title=Brooke Shields Reveals She Was Sexually Assaulted 30 Years Ago: 'I Blamed Myself'|last=McNeil|first=Liz|date=March 15, 2023}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist|30em}} [[വർഗ്ഗം:1965-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 31-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ വനിതാ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:21-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ വനിതാ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 4ngcf84j3dwtjblrgf3l271t2av723w 0 365292 4647993 4600382 2026-07-16T14:42:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647993 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ഗ്രറ്റ ഗാർബൊ | image = Greta Garbo Anna Karenina 1935.jpg | caption = ഗ്രത, അന്ന കരീന എന്ന സിനിമക്കു വേണ്ടി | birth_name = ഗ്രെറ്റ ലോവിസ ഗുസ്താഫ്സൺ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1905|09|18}} | birth_place = [[സ്റ്റോക്ക്ഹോം]], [[സ്വീഡൻ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1990|04|15|1905|09|18}} | death_place = [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം, ന്യൂയോർക്ക്]], യു.എസ്. | resting_place = [[Skogskyrkogården]] Cemetery,<br />Stockholm, Sweden | years_active = 1920–1941 | occupation = നടി | website = {{URL|www.gretagarbo.com}} | signature = File:Garbo_signature.jpg }} '''ഗ്രറ്റ ഗാർബൊ'''&nbsp;(യഥാർത്ഥ പേര്,&nbsp;ഗ്രെറ്റ ലോവിസ ഗുസ്താഫ്സൺ){{efn|{{IPA-sv|ˈɡrêːta lʊˈvîːsa ˈɡɵ̂sːtafˌsɔn|pron}}}} ഇംഗ്ലീഷ്: '''''Greta Garbo'''''&nbsp;{{efn|{{IPA-sv|ˈɡrêːta ˈɡǎrːbʊ|-|sv-Greta Garbo.ogg}}}} (ജീവിതകാലം 18 സെപ്റ്റംബര് 1905 – 15 ഏപ്രിൽ 1990), [[സ്വീഡൻ|സ്വീഡനിൽ]] ജനിച്ച ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] ചലച്ചിത്ര നടിയായിരുന്നു.<ref name=":1">{{Cite web|title=1951 Greta Garbo becomes U.S. citizen... - RareNewspapers.com|url=https://www.rarenewspapers.com/view/575235|access-date=2021-11-13|website=www.rarenewspapers.com}}</ref> 1920 മുതൽ 1930 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇവർ സിനിമാമേഖലയിൽ നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നത്). ഗാർബൊ മൂന്നു തവണ ഏറ്റവും നല്ല നടിയ്ക്കുള്ള [[അക്കാദമി അവാർഡ്|അക്കാദമി അവാർഡിനു]] ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. 1954 ൽ ഒരു അക്കാദമി അവാർഡ് അവരുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം നൽകുകയുണ്ടായി. 1999 ൽ അമേരിക്കൻ ഫിലിം ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്, അവരുടെ പട്ടികയിൽ ഹോളിവുഡിലെ ക്ലാസിക് സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ച മഹതികളായ അഭിനേത്രികളുടെയിടയിലെ അഞ്ചാമത്തെ റാങ്ക് ഗാർബോയ്ക്ക് നൽകി. [[കാതറീൻ ഹെപ്ബേൺ|കാതറീൻ ഹോപ്ബേൺ]], [[ബെറ്റി ഡോവിസ്]], [[ഔഡ്രെ ഹെപ്ബേൺ]], [[ഇൻഗ്രിഡ് ബെർഗ്മാൻ]] എന്നിവരായിരുന്നു തൊട്ടുമുന്നിൽ പട്ടികയിലുണ്ടായിരുന്നത്.&nbsp; [[File:Greta Garbo, Södermalm.JPG|thumb|upright=0.7|Monument in [[Södermalm]]]] == ആദ്യകാലജീവിതം == ഗ്രെറ്റ ലോവിസ ഗുസ്താഫ്സൺ <ref name=LCSN-19401104>{{Cite news |title=Asks Citizenship |url=https://newspapers.com/image/28410898/ |newspaper=[[Las Cruces Sun-News]] |date=4 November 1940 |access-date=21 April 2020 |via=[[Newspapers.com]] |page=3 |volume=60 |number=181}}</ref>സ്വീഡനിലെ സ്റ്റോക്ക്ഹോമിലെ സോഡർമൽമിൽ വൈകുന്നേരം 7:30 ന് ജനിച്ചു.<ref name="Greta Garbo: A Divine Star">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=soO1AwAAQBAJ&q=1905&pg=PT113|title = Greta Garbo: A Divine Star|isbn = 978-1-84954-353-8|last1 = Bret|first1 = David|date = 25 June 2012}}</ref> ജാം ഫാക്ടറിയിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന അന്ന ലോവിസയുടെയും (നീ ജോഹാൻസൺ, 1872-1944) കാൾ ആൽഫ്രഡ് ഗുസ്താഫ്‌സണിന്റെയും (1871-1920) മൂന്നാമത്തേതും ഇളയതുമായ കുട്ടിയായിരുന്നു ഗാർബോ.<ref name="WareBraukman2004p227-228" /><ref name="Sjolander1971p12-13" /> ഗാർബോയ്ക്ക് ഒരു ജ്യേഷ്ഠൻ ഉണ്ടായിരുന്നു, സ്വെൻ ആൽഫ്രഡ് (1898-1967), ഒരു മൂത്ത സഹോദരി, അൽവ മരിയ (1903-1926).<ref name="Furhammar1991p129" /> ഗാർബോ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ പത്ത് വർഷങ്ങളിൽ അവളുടെ പേര് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ചതിനാലാണ് കാറ്റ എന്ന വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചത്.<ref name="Greta Garbo: A Divine Star"/> ഗാർബോ സിനിമാ മേഖലയിലേയ്ക്കു പ്രവേശിക്കുന്നത് 1924 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ “[[ദ സാഗ ഓഫ് ഗോസ്റ്റ ബെർലിങ്]]” എന്ന സ്വീഡിഷ് ചലച്ചിത്രത്തിലൂടെയായിരുന്നു. ഇതിൽ പ്രാധാന്യമുള്ള വേഷമായിരുന്നില്ല ലഭിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിലെ അവരുടെ അഭിനയം മെട്രോ-ഗോൾഡ്‍വിൻ-മേയർ (MGM) കമ്പനിയുടെ ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ആയിരുന്ന ലൂയിസ് ബി. മേയറുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുകയും 1925 ൽ അദ്ദേഹം അവരെ [[ഹോളിവുഡ് സിനിമ|ഹോളിവുഡിലേയ്ക്കു]] ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. താമസംവിനാ നിശ്ശബ്ദ ചിത്രമായ “ടോറൻറ്” എന്ന ആദ്യ ചിത്രത്തിലേയ്ക്ക് കരാറൊപ്പിടുകയും 1926 ൽ ഈ ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഒരു വർഷത്തിനുശേഷം അവരുടെ മൂന്നാമത്തെ ചിത്രമായ [[ഫ്ലഷ് ആന്റ് ദ ഡെവിൾ]] എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ വിജയം അവരെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര താരമാക്കിമാറ്റി. ഗാർബോ അഭിനയിച്ച ആദ്യ സംസാരചിത്രം “[[അന്ന ക്രിസ്റ്റി]]” (1930) ആയിരുന്നു. അതേവർഷംതന്നെ “[[റൊമാൻസ്]]” എന്ന ചിത്രത്തിലും അഭിനയിച്ചു. ഈ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയത്തിന് ഏറ്റവും നല്ല നടിയ്ക്കുള്ള അക്കാദമി അവാർഡുകൾക്ക് മൂന്നു തവണ നോമിനേറ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. 1932 കൾ മുതൽ ഗാർബോ തെരഞ്ഞെടുത്ത റോളുകളിൽ മാത്രമാണഭിനയിച്ചത്. “[[മറ്റ ഹാരി]]” (1931), “[[ഗ്രാൻറ് ഹോട്ടൽ]]” (1932) എന്നീ ചിത്രങ്ങളും പ്രേക്ഷകശ്രദ്ധ നേടിയവയാണ്. അനേകം നിരൂപകരും ചലച്ചിത്രകാരന്മാരും അവരുടെ ഏറ്റവും നല്ല അഭിനയമുഹൂർത്തങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നത് 1936 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ “[[കാമില്ലെ]]” എന്ന ചിത്രത്തിലെ മാർഗ്ഗരറ്റ് ഗൌട്ടിയർ എന്ന കഥാപാത്രമായിരുന്നുവെന്ന് വിലയിരുത്തുന്നു.&nbsp; ഈ ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രം ഗാർബോയെ ഒരു രണ്ടാം അക്കാദമി അവർഡ് നാമനിർദ്ദേശത്തിന് അർഹയാക്കി. തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ അവർക്ക് അവസരങ്ങൾ കുറഞ്ഞുവന്നു. എന്നിരുന്നാലും 1938 ൽ “ബോക്സ് ഓഫീസ് പോയിസൺ” എന്ന അപരനാപത്തിൽ അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഏതാനുംചില അഭിനേതക്കളിലൊരാളായിരുന്നു ഗാർബോ. 1939 ലെ &nbsp;“നിനോറ്റ്ച്ക” എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ കോമഡിയിലേയ്ക്കുള്ള മാറ്റം മൂന്നാമത്തെ അക്കാഡമി നോമിനേഷന് അർഹയാക്കി. എന്നാൽ 1941 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ടു ഫെയ്സ്ഡ് വുമൺ എന്ന ചിത്രത്തിൻറെ പരാജയത്തോടെ 35 ആമത്തെ വയസിൽ അവർ സിനിമയുടെ വെള്ളിവെളിച്ചത്തിൽനിന്ന് പിൻവാങ്ങി. ഇതിനകം 28 ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ അഭിനയിച്ചിരുന്നു. അതുമുതൽ ഗാർബോ സിനിമയിലേയ്ക്കു തിരിച്ചു വരാനുള്ള എല്ലാ അവസരങ്ങളെയും വേണ്ടെന്നു വച്ചു. പ്രശസ്തിയുടെ ഉത്തുംഗത്തിൽ നില്ക്കവേ അവർ പെട്ടെന്ന് സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിലേയ്ക്കു പിൻവലിഞ്ഞു. ഗാർബോ വിവാഹിതയായിരുന്നില്ല. കലാവസ്തുക്കൾ ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അതീവ തല്പരയായിരുന്നു അവർ. അവർ മരണമടയുന്ന സമയത്ത്, അവരുടെ ശേഖരത്തിൽ, പ്രശസ്ത ചിത്രകാരന്മാരായ [[പിയർ-അഗസ്റ്റെ റെനോയർ]], [[പിയർ ബൊന്നാർഡ്]], [[കീസ് വാൻ ഡോങ്കെൻ]] തുടങ്ങിയവരുടെ വിലമതിക്കാനാവാത്ത് പെയിന്റിംഗുകളും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} ==അവലംബം== {{Reflist|refs= <ref name="WareBraukman2004p227-228">{{Cite book|last1=Ware|first1=Susan|last2=Braukman|first2=Stacy Lorraine|others=Radcliffe Institute for Advanced Study|title=Notable American Women: A Biographical Dictionary: Completing the Twentieth Century|year=2004|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|isbn=978-0-674-01488-6|url=https://books.google.com/books?id=WSaMu4F06AQC&pg=PA227|access-date=24 July 2010|pages=227–228}}</ref> <ref name="Sjolander1971p12-13">{{Cite book|last=Sjölander|first=Ture|title=Garbo|url=https://archive.org/details/garbo00sjla|url-access=registration|access-date=24 July 2010|year=1971|publisher=Harper & Row|location=New York|isbn=978-0-06-013926-1|pages=[https://archive.org/details/garbo00sjla/page/n1 12]–13}}</ref> <ref name="Furhammar1991p129">{{Cite book|last1=Furhammar|first1=Leif|last2=Svenska filminstitutet|title=Filmen i Sverige: en historia i tio kapitel|year=1991|publisher=Wiken|location=Höganäs|language=sv|isbn=978-91-7119-517-3|url=https://books.google.com/books?id=0l5ZAAAAMAAJ|access-date=24 July 2010|page=129}}</ref> }} ===ഗ്രന്ഥസൂചികയും തുടർ വായനയും=== {{refbegin}} * {{Cite magazine|last=Bainbridge|first=John|title=The Great Garbo|magazine=[[Life (magazine)|Life]]|date=10 January 1955a|url=https://books.google.com/books?id=NVQEAAAAMBAJ&pg=PA84|access-date=22 July 2010}} * {{Cite magazine|last=Bainbridge|first=John|title=The Great Garbo: Part Two: Greta's Haunted Path to Stardom|magazine=[[Life (magazine)|Life]]|date=17 January 1955b|url=https://books.google.com/books?id=HlQEAAAAMBAJ&pg=PA76|access-date=22 July 2010}} * {{Cite magazine|last=Bainbridge|first=John|title=The Great Garbo: Part Three: The Braveness to Be Herself|magazine=[[Life (magazine)|Life]]|date=24 January 1955c|url=https://books.google.com/books?id=61MEAAAAMBAJ&pg=PA112|access-date=22 July 2010}} * {{Cite book|last=Bainbridge|first=John|title=Garbo|year=1955d|publisher=Doubleday|location=Garden City, NY|edition=1st|oclc=1215789|url=https://archive.org/details/garbo00bain|url-access=registration|access-date=22 July 2010|pages=[https://archive.org/details/garbo00bain/page/256 256] pages|no-pp=y}} * {{Cite book|last=Bainbridge|first=John|author-mask=2|title=Garbo|year=1971|publisher=Holt, Rinehart & Winston|location=New York|edition=1st|type=reissued|isbn=978-0-03-085045-5|url=https://archive.org/details/garbo0000bain|url-access=registration|access-date=22 July 2010|pages=[https://archive.org/details/garbo0000bain/page/320 320] pages|no-pp=y}} * {{Cite news|title=Greta Garbo Dies at Age 84|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/04/16/greta-garbo-dies-at-age-84/2392db2c-43ad-4a5f-b801-1daa478e8d79/|newspaper=[[The Washington Post]]|date=16 April 1990|first=Bart|last=Barnes}} * {{Cite journal|last=Biery|first=Ruth|title=The Story of Greta Garbo As Told By her to Ruth Biery, Chapter I|journal=[[Photoplay]]|date=April 1928a|url=http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717063727/http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/|archive-date=17 July 2012|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Biery|first=Ruth|title=The Story of Greta Garbo As Told By her to Ruth Biery, Chapter II|journal=[[Photoplay]]|date=May 1928b|url=http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/photoplay-may-1928-garbo-story.html|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027094218/http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/photoplay-may-1928-garbo-story.html|archive-date=27 October 2012|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Biery|first=Ruth|title=The Story of Greta Garbo As Told By her to Ruth Biery, Chapter III|journal=[[Photoplay]]|date=June 1928c|url=http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/photoplay-june-1928-garbo-story.html|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116064816/http://www.greta-garbo.de/interview-with-greta-garbo-photoplay-1928-ruth-biery/photoplay-june-1928-garbo-story.html|archive-date=16 January 2013|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Borg|first=Sven Hugo|author-link=Sven Hugo Borg|title=The Only True Story of Greta Garbo's Private Life|year=1933|publisher=Amalgamated Press|location=London|url=http://www.greta-garbo.de/private-life-of-greta-garbo-by-sven-hugo-borg|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116064907/http://www.greta-garbo.de/private-life-of-greta-garbo-by-sven-hugo-borg|archive-date=16 January 2013|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Broman|first=Sven|title=Conversations with Greta Garbo|year=1990|publisher=Viking Press, Penguin Group|location=New York|isbn=978-0-670-84277-3|url=https://archive.org/details/conversationswit00brom}} * {{cite book|last=Carr|first=Larry|title=Four Fabulous Faces: The Evolution and Metamorphosis of Swanson, Garbo, Crawford and Dietrich|url=https://archive.org/details/fourfabulousface0000carr|year=1970|publisher=Doubleday and Company|isbn=0-87000-108-6}} * {{Cite book|last=Chandler|first=Charlotte|author-link=Charlotte Chandler|title=I Know Where I'm Going: Katharine Hepburn, A Personal Biography|year=2010|publisher=[[Simon & Schuster]]|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=gwc3FYlODrcC&pg=PA119|isbn=978-1-4391-4928-7|page=119|access-date=21 August 2011}} * {{Cite book|last=Crafton|first=Donald|title=The Talkies: American Cinema's Transition to Sound, 1926–1931|url=https://archive.org/details/talkiesamericanc0000craf|series=History of American Cinema|year=1999|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22128-4}} * {{Cite book|last= Krutzen|first=Michaela|title=The Most Beautiful Woman on the Screen: The Fabrication of the Star Greta Garbo|year=1992|publisher=Peter Lang|location=New York|isbn=3-631-42412-4}} * {{Cite book|last=Laramie|first=Moon|title=Spirit of Garbo|url=https://books.google.com/books?id=IJxhuwEACAAJ|access-date=20 July 2019|year=2018|publisher=Martin Firrell Company Ltd|location=London|isbn=978-1-912622-02-3}} * {{Cite news|last=LaSalle|first=Mick|author-link=Mick LaSalle|date=6 July 2005|url=http://articles.sfgate.com/2005-07-06/entertainment/17382145_1_film-history-leatrice-joy-gilbert-fountain-cecil-b-demille|title=Interview with John Gilbert's daughter, Leatrice Gilbert Fountain|newspaper=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=2021-12-26|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816073438/http://articles.sfgate.com/2005-07-06/entertainment/17382145_1_film-history-leatrice-joy-gilbert-fountain-cecil-b-demille|url-status=dead}} * Italo Moscati, "Greta Garbo, diventare star per sempre", Edizioni Sabinae, Roma, 2010. * {{Cite news|title=Greta Garbo Back – A Bit Less Aloof: Film Star, Still Showing the Effects of Illness, Consents to 10-Minute interview|newspaper=[[The New York Times]]|date=4 May 1936|url=http://www.greta-garbo.de/com/greta-garbo-back.html|access-date=12 July 2010|ref=CITEREFNYTimes1936|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030090809/http://greta-garbo.de/com/greta-garbo-back.html|url-status=dead}} * {{Cite news|title=Greta Garbo, 84, Screen Icon Who Fled Her Stardom, Dies|newspaper=[[The New York Times]]|date=16 April 1990|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0918.html|access-date=22 July 2010|ref=CITEREFNYTimes1990}} * {{Cite book|last=Palmborg|first=Rilla Page|title=The Private Life of Greta Garbo|year=1931|publisher=Doubleday, Doran & Company, Inc|location=Garden City, NY|isbn=978-90-00-00721-9|url=http://www.greta-garbo.de/the-private-life-of-greta-garbo|access-date=22 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114183610/http://www.greta-garbo.de/the-private-life-of-greta-garbo|archive-date=14 January 2013|url-status=dead}} * {{Cite book|last=Paris|first=Barry|title=Garbo|year=1994|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-8166-4182-6|url=https://archive.org/details/garbopari00pari}} * {{cite book|editor=Ricci, Stefania|title=Greta Garbo: The Mystery of Style|url=https://archive.org/details/gretagarbomyster0000unse|location=Milan|publisher=Skira Editore|year=2010|isbn=978-88-572-0580-9}} * Sarris, Andrew. (1998). ''You Ain't Heard Nothin' Yet: The American Talking Film – History and Memory, 1927–1949''. Oxford University Press. New York, New York. {{ISBN|0-19-513426-5}} * {{Cite book|last=Schanke|first=Robert A.|year=2003|title="That Furious Lesbian": The Story of Mercedes de Acosta|url=https://archive.org/details/thatfuriouslesbi0000scha|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=0-8093-2511-X}} * {{Cite book|last=Souhami|first=Diana|title=Greta and Cecil|url=https://books.google.com/books?id=1NEaAQAAIAAJ|access-date=24 July 2010|year=1994|publisher=Harper|location=San Francisco|isbn=978-0-06-250829-4}} * {{Cite book|last=Swenson|first=Karen|title=Greta Garbo: A life Apart|url=https://books.google.com/books?id=K2JZAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Scribner|location=New York|isbn=978-0-684-80725-6}} * {{Cite book|last=Vickers|first=Hugo|title=Loving Garbo: The Story of Greta Garbo, Cecil Beaton, and Mercedes de Acosta|url=https://archive.org/details/lovinggarbostory0000vick|year=1994|publisher=Random House|location=New York|isbn=978-0-679-41301-1}} * {{Cite book|last=Vickers|first=Hugo|title=Cecil Beaton: The Authorised Biography|year=2002|publisher=Phoenix Press|location=London|isbn=978-1-84212-613-4}} * {{Cite book|last=Vieira|first=Mark A.|title=Irving Thalberg: Boy Wonder to Producer|url=https://archive.org/details/irvingthalbergbo0000viei|year=2009|publisher=University of California Press|location=Berkeley, CA|isbn=978-0-520-26048-1}} * {{Cite book|last=Vieira|first=Mark A.|title=Greta Garbo: A Cinematic Legacy|url=https://archive.org/details/gretagarbocinema0000viei|year=2005|publisher=Harry A. Abrams|location=New York|isbn=978-0-8109-5897-5}} * Vintkvist, Jennifer {{SKBL|name=Greta Lovisa Garbo}} {{refend}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category}} {{Wikiquote}} * {{amg name|25821}} * {{IMDb name|1256}} * {{Tcmdb name}} * [https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800027779/bio Greta Garbo Biography – Yahoo! Movies] * [https://web.archive.org/web/20130525035447/http://www.filmarkivet.se/sv/Film/?movieid=165 Reklamfilmer PUB Greta Garbo], commercials done in 1920 and 1922, Filmarkivet.se, [[Swedish Film Institute]] {{Navboxes |title = Awards for Greta Garbo |list = {{Academy Honorary Award}} {{New York Film Critics Circle Award for Best Actress}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1905-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1990-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:ന്യുമോണിയ ബാധിച്ച് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] 7e3n77exe8p3dl1jsq6vpjcl04zovsa 0 366547 4647937 4616967 2026-07-16T13:08:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647937 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Martha Chen}} {{Infobox person | name = മാർത്ത ചെൻ | image = The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Shri Award to Dr. Martha Alter Chen, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg | alt = | caption = രാഷ്ട്രപതി ശ്രീമതി. പ്രതിഭാ ദേവിസിംഗ് പാട്ടീൽ 2011 ഏപ്രിൽ 01 ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ നടന്ന ഒരു അവാർഡ്ദാന ചടങ്ങിൽ ഡോ. മാർത്ത ആൾട്ടർ ചെന്നിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം സമ്മാനിച്ചു. | birth_name = Martha Alter | birth_date = {{Birth date and age|1944|02|09}} | birth_place = [[India]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = United States | alma_mater = [[University of Pennsylvania]] | occupation = Educator, academic | spouse = Lincoln Chen | children = 2 | relatives = [[Tom Alter]] (brother)<br/> }} 2011 ൽ ഭാരത സർക്കാരിന്റെ [[പത്മശ്രീ]]<ref name=pib2>{{cite press release|title=Padma Awards Announced|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=25 January 2011}}</ref> പുരസ്കാരം ലഭിച്ച അമേരിക്കൻ പണ്ഡിതയും സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയുമാണ് '''മാർത്ത ചെൻ'''. മൂന്നാം ലോക രാജ്യങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികളുടെ സാമൂഹ്യ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് നിരവധി പഠനങ്ങൾ ന‌ടത്തി. ==ജീവിതരേഖ== പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് മിഷിനറിമാരു‌ടെ മകളായി [[ഇന്ത്യ]]യിൽ ജനിച്ചു. ==കൃതികൾ== * {{cite book | last = Chen | first = Martha | title = A quiet revolution: women in transition in rural Bangladesh | url = https://archive.org/details/quietrevolutionw0000chen | publisher = Schenkman Pub. Co | location = Cambridge, MA | year = 1983 | isbn = 9780870734533 }} * {{cite book | last = Chen | first = Martha | title = Indian women: a study of their role in the dairy movement | publisher = Vikas Publishers | location = New Delhi | year = 1986 | isbn = 9780706930351 }} * {{cite book | last = Chen | first = Martha | title = Coping with seasonality and drought in Western India (PhD. thesis) | publisher = University of Pennsylvania | location = Pennsylvania | year = 1989 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | last2 = Carr | first2 = Marilyn | last3 = Jhabval | first3 = Renana | title = Speaking out: women's economic empowerment in South Asia | url = https://archive.org/details/speakingoutwomen0000unse | publisher = IT Publications on behalf of Aga Khan Foundation Canada and United Nations Development Fund for Women (UNIFEM) | location = London | year = 1996 | isbn = 9781853393822 }} * {{cite book | last = Chen | first = Martha | title = Widows in India: social neglect and public action | url = https://archive.org/details/isbn_8170367034 | publisher = Sage Publications | location = New Delhi Thousand Oaks, Calif | year = 1998 | isbn = 9788170367031 }} * {{cite book | last = Chen | first = Martha | title = Perpetual mourning: widowhood in rural India | url = https://archive.org/details/perpetualmournin0000chen | publisher = Oxford University Press | location = New Delhi New York | year = 2000 | isbn = 9780195648850 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | last2 = Vanek | first2 = Joann | title = Women and men in the informal economy: a statistical picture | publisher = Women in Informal Employment: Globalizing and Organizing (WIEGO) | location = Geneva | year = 2002 | url = http://wiego.org/publications/women-and-men-informal-economy-statistical-picture }} [http://wiego.org/sites/wiego.org/files/publications/files/ILO-Women-Men-Informal-2002.pdf pdf version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402215530/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/publications/files/ILO-Women-Men-Informal-2002.pdf |date=2016-04-02 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | last2 = Vanek | first2 = Joann | last3 = Carr | first3 = Marilyn | title = Mainstreaming informal employment and gender in poverty reduction a handbook for policy-makers and other stakeholders | url = https://archive.org/details/mainstreaminginf0000chen | publisher = Commonwealth Secretariat and International Development Research Centre | location = London | year = 2004 | isbn = 9780850927979 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | author2 = Joann Vanek | author3 = Francie Lund | author4 = James Heintz | author5 = Renana Jhabvala | author6 = Chris Bonner | title = The progress of the world’s women 2005: women, work and poverty | publisher = Women in Informal Employment: Globalizing and Organizing (WIEGO) - for UNIFEM | year = 2005 | url = http://wiego.org/wiego/unifem%E2%80%99s-progress-world%E2%80%99s-women-2005-women-work-poverty | access-date = 2017-03-13 | archive-date = 2017-04-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170424191306/http://www.wiego.org/wiego/unifem%E2%80%99s-progress-world%E2%80%99s-women-2005-women-work-poverty | url-status = dead }} [http://www.unifem.org/attachments/products/PoWW2005_eng.pdf pdf version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050908213743/http://www.unifem.org/attachments/products/PoWW2005_eng.pdf |date=2005-09-08 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | last2 = Jhabvala | first2 = Renana | last3 = Kanbur | first3 = Ravi | last4 = Richards | first4 = Carol | author-link2 = Renana Jhabvala | author-link3 = Ravi Kanbur | title = Membership-based organizations of the poor: concepts, experience and policy | url = https://archive.org/details/membershipbasedo0000unse | publisher = Routledge | location = London New York | year = 2007 | isbn = 9780415770736 }} * {{cite book | last1 = Chen | first1 = Martha | last2 = Bali | first2 = Namrata | last3 = Kanbur | first3 = Ravi | author-link3 = Ravi Kanbur | title = Bridging perspectives: The Cornell-SEWA-WIEGO exposure dialogue programme on labour, informal employment and poverty | publisher = SEWA Academy | location = India | year = 2012 | url = http://wiego.org/publications/bridging-perspectives }} [http://wiego.org/sites/wiego.org/files/publications/files/Cornell-SEWA-WIEGO_EDP_Bridging_Perspectives.pdf Pdf version.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803192937/http://wiego.org/sites/wiego.org/files/publications/files/Cornell-SEWA-WIEGO_EDP_Bridging_Perspectives.pdf |date=2016-08-03 }} ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== * പത്മശ്രീ ==അവലംബം== <references/> ==പുറംകണ്ണികൾ== *[https://www.hks.harvard.edu/faculty/martha-chen Martha Chen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201215143844/https://www.hks.harvard.edu/faculty/martha-chen |date=2020-12-15 }} at [[Harvard Kennedy School]] *[https://apps.hks.harvard.edu/faculty/cv/MarthaChen.pdf]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} CV * {{Official website|http://www.wiego.org|WIEGO official website}} * [http://www.sewa.org/ Self Employed Women's Association (SEWA)] * [http://www.sewabank.com/ SEWA Bank] {{Padma Shri Award Recipients in Social Work}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യപ്രവർത്തനത്തിന് പത്മശ്രീ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] r9ch7ey4snffdf9umtfwtnonj7g6o0j 0 368836 4647941 4024476 2026-07-16T13:13:59Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647941 wikitext text/x-wiki {{PU|Animal welfare in Nazi Germany}} [[നാസി ജർമനി]]യുടെ നേതൃനിരയിൽ മൃഗക്ഷേമത്തിനു വലിയ പിന്തുണ തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നു<ref name="BHTFSN153">{{cite book | author= Thomas R. DeGregori | title=[[Bountiful Harvest | Bountiful Harvest: Technology, Food Safety, and the Environment]] | publisher= Cato Institute | location= | year=2002 | page=[https://archive.org/details/bountifulharvest0000degr/page/153 153] | isbn=1-930865-31-7 }}</ref>. [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലർ| അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറും]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ കീഴിലെ ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും മൃഗങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ പല മാനദണ്ഡങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു<ref name="RA132">{{cite book | author1=Arnold Arluke | author2=Clinton Sanders | title= Regarding Animals | url=https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu | publisher=Temple University Press | location= | year=1996 | page=[https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu/page/132 132] | isbn=1-56639-441-4 }}</ref>.[[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലർ| ഹിറ്റ്ലറും]][[ഹെർമൻ ഗോറിങ്| ഹെർമൻ ഗോറിങ്ങും]] ഉൾപ്പെടെ പല നാസി നേതാക്കളും മൃഗങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളുടെയും മൃഗസംരക്ഷണത്തിന്റെയും അനുകൂലികളായിരുന്നു. മിക്ക നാസികളും പരിസ്ഥിതിവാദികളായിരുന്നു. മൃഗക്ഷേമവും മൃഗസംരക്ഷണവും നാസി ഭരണത്തിലെ പ്രധന വിഷയമായിരുന്നു.<ref name="NWC5">{{cite book | author=Robert Proctor | title= The Nazi War on Cancer | url=https://archive.org/details/naziwaroncancer00proc | publisher= Princeton University Press | location= | year= 1999 | page=[https://archive.org/details/naziwaroncancer00proc/page/5 5] | isbn= 0-691-07051-2 }}</ref>. [[ഹെയ്ൻറിച്ച് ഹിംലർ]] മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടുന്നത് നിയമം മൂലം നിരോധിക്കാൻ ഒരു ശ്രമം നടത്തുകയുണ്ടായി<ref name="HMG278">{{cite book | author= Martin Kitchen | title= A History of Modern Germany, 1800-2000 | url= https://archive.org/details/historyofmoderng0000kitc | publisher= Blackwell Publishing | location= | year= 2006 | page=[https://archive.org/details/historyofmoderng0000kitc/page/278 278] | isbn= 1-4051-0040-0}}</ref>. [[ഹെർമൻ ഗോറിങ്| ഗോറിങ്]] ഒരു മൃഗ സ്നേഹിയും മൃഗ സംരക്ഷണ വാദിയും ആയിരുന്നു,<ref name="HWJ79">{{cite book | author= [[Seymour Rossel]] | title= The Holocaust: The World and the Jews, 1933-1945 | url= https://archive.org/details/holocaustworldje00ross | publisher= Behrman House, Inc | location= | year= 1992 |page=[https://archive.org/details/holocaustworldje00ross/page/79 79]| isbn= 0-87441-526-8 }}</ref>. ഇദ്ദേഹം ഹിറ്റ്ലറുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിച്ച് നാസി മൃഗക്ഷേമ നിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ച ജർമനിക്കാരെ കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് അയച്ചു. നാസി പ്രചാരണ മന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജോസഫ് ഗീബൽസ്]] തന്റെ സ്വകാര്യ ഡയറികളിൽ ഹിറ്റ്ലറെ പറ്റി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത് സസ്യഭുക്കായിരുന്ന ഹിറ്റ്ലർ ക്രിസ്തുമതത്തെയും ജൂതമതത്തെയും വെറുക്കാനുള്ള കാരണങ്ങളിൽ വലിയ പങ്കു വഹിക്കുന്ന ഒന്ന് ഈ മതങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ വിലയും മറ്റ് മൃഗങ്ങളുടെ വിലയും തമ്മിൽ ധാർമികമായി വലിയ അന്തരം കല്പിച്ചതാണെന്നാണ്. [[രണ്ടാം ലോകയുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകയുദ്ധാനന്തരം]] ജർമൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ അറവുശാലകൾ നിരോധിക്കാനും [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലർ| ഹിറ്റ്ലർ]] പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നതായി [[ജോസഫ് ഗീബൽസ്| ഗീബൽസ്]] എഴുതിയിട്ടുണ്ട്<ref name="Goebbels">{{cite book| last = Goebbels| first = Joseph|author2= Louis P. Lochner (trans.)| title = The Goebbels Diaries| publisher = Charter Books| year = 1993| isbn = 0-441-29550-9| page = 679}}</ref>. നാസി മൃഗക്ഷേമ നിയമങ്ങളുടെ ചരിത്രം വിവാദപരമാണ്. മൃഗങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്ന ചിലരെങ്കിലും നാസിസവും ആയുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം കാരണം ആധുനിക മൃഗസംരക്ഷണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാൽ മൃഗങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളുടെ അനുകൂലികൾ മിക്കപ്പോഴും നാസിസവും മൃഗസംരക്ഷണവുമായുള്ള ചരിത്രപരമായ ബന്ധം തള്ളിക്കളയാറാണ്. [[ജർമനി]]യിലെ ഇപ്പോഴത്തെ മൃഗക്ഷേമ നിയമങ്ങൾ [[നാസി ജർമനി]]യിലെ നിയമങ്ങളുടെ പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പാണ്<ref name="RRNM92">{{cite book | author= Bruce Braun, Noel Castree | title= Remaking Reality: Nature at the Millenium| url= https://archive.org/details/remakingrealityn00brau <!-- PLEASE NOTE that "Millenium" is deliberately spelled incorrectly here, reflecting the mistake on the external page. --> | publisher= Routledge | location= | year= 1998 | page=[https://archive.org/details/remakingrealityn00brau/page/n104 92] | isbn= 0-415-14493-0 }}</ref>. ==മാനദണ്ഡങ്ങൾ== പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ജൂതരുടെ വിശ്വാസപരമായ അറിവുകളും മൃഗങ്ങളിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നതുമായിരുന്നു ജർമൻ മൃഗക്ഷേമ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രധാന ശ്രദ്ധാകേന്ദ്രങ്ങൾ. [[നാസി പാർട്ടി]] തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയപരമായ വിഷയങ്ങളായി ഇവ ഏറ്റെടുത്തു.<ref name="RA133">{{cite book | author= Arnold Arluke, Clinton Sanders | title= Regarding Animals | url= https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu | publisher= Temple University Press | location= | year= 1996 | page=[https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu/page/133 133] | isbn= 1-56639-441-4 }}</ref>. നാസികൾ മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായുള്ള മനുഷ്യകേന്ദ്രിതമായ ന്യായങ്ങൾ തിരസ്കരിച്ചിരുന്നുവെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ട ബോറിസ് സാക്സിൻ , മൃഗങ്ങൾ അവയ്ക്കു വേണ്ടി തന്നെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന് വാദിക്കുന്നയാളുമായിരുന്നു<ref name="ATRPSH42">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/42 42] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>. 1927ൽ [[റൈഹ്സ്റ്റാഗ്| റൈഹ്സ്റ്റാഗിലെ]](അന്നത്തെ ജർമൻ പാർലമെന്റ്) ഒരു നാസി പ്രധിനിധി മൃഗങ്ങളോടുള്ള ക്രൂരതകൾക്കും ജൂതരുടെ വിശ്വാസപരമായ അറവുകൾക്കുമെതിരെ നടപടി സ്വീകരിക്കാൻ ആഹ്വനം ചെയ്തിരുന്നു.<ref name="RA133"/> 1931ൽ [[നാസി പാർട്ടി]](അപ്പോൾ അവർ [[റൈഹ്സ്റ്റാഗ്| റൈഹ്സ്റ്റാഗിലെ]] ഒരു ന്യൂനപക്ഷം മാത്രമായിരുന്നു) മൃഗങ്ങളിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നത് നിരോധിക്കാനുള്ള നിർദ്ദേശം മുന്നോട്ടുവച്ചു. 1933ൽ പ്രഷ്യൻ പാർലമെന്റിലെ നാസി പ്രതിനിധികൾ ഈ നിരോധനം നടപ്പിൽ വരുത്താനായി ഒരു യോഗം വിളിച്ചു ചേർത്തു. 1933 ഏപ്രിൽ 21ന്, നാസി പാർട്ടി അധികാരത്തിൽ വന്നയുടെനെത്തന്നെ പാർലമെൻറ് അറവ് നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള നിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി തുടങ്ങി<ref name="RA133"/>. അനസ്തേഷ്യ നൽകാത്ത ഒരു മൃഗത്തെയും വധിക്കാൻ പാടില്ലായിരുന്നു. ഏപ്രിൽ 24ന് പ്രഷ്യൻ ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയം ശീതരക്ത ജീവികളെ വധിക്കുന്നതിനെതിരായി ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു<ref name="ATRPSH181">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/181 181] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>.മൃഗങ്ങളിൽപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നത് നിരോധിച്ച ആദ്യ രാഷ്ട്രം ജർമ്മനിയായിരുന്നു<ref name="ABAHR125">{{cite book |author= Kathleen Marquardt | title= Animalscam: The Beastly Abuse of Human Rights |url= https://archive.org/details/animalscambeastl0000marq | publisher= Regnery Publishing | location= | year=1993 | page=[https://archive.org/details/animalscambeastl0000marq/page/125 125] | isbn= 0-89526-498-6 }}</ref>. 1933 ഓഗസ്റ്റ് 16ന് [[ഹെർമൻ ഗോറിങ്| ഗോറിങ്]] പ്രഷ്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ മൃഗങ്ങളിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നത് മുഴുവനായി നിരോധിച്ചു കൊണ്ട് ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു<ref name="GB55">{{cite book | author= Frank Uekötter | title= The Green and the Brown: A History of Conservation in Nazi Germany | url= https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko | publisher= Cambridge University Press | location= | year= 2006 | page=[https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko/page/55 55] | isbn= 0-521-84819-9 }}</ref>. "മൃഗങ്ങളിൽ നടത്തുന്ന പരീക്ഷണങ്ങളിലെ അസഹ്യമായ പീഡനത്തിനും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾക്കും" അദ്ദേഹം അവസാനം പ്രഖ്യാപിച്ചു, "ഇപ്പോളും നിർജീവമായ സ്വത്തായി മൃഗങ്ങളെ പരിഗണിക്കാമെന്ന് കരുതുന്നവരെ" കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് അയക്കുമെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു<ref name="RA133"/>. 1933 ഓഗസ്റ്റ് 23ന് റേഡിയോ സംപ്രേഷണത്തിൽ ഗോറിങ് പറഞ്ഞു:<ref name="ABAHR124">{{cite book | author= Kathleen Marquardt | title= Animalscam: The Beastly Abuse of Human Rights | url= https://archive.org/details/animalscambeastl0000marq | publisher= Regnery Publishing | location= | year= 1993 | page=[https://archive.org/details/animalscambeastl0000marq/page/124 124] | isbn= 0-89526-498-6 }}</ref> {{quotation|മൃഗങ്ങളിലെ പരീക്ഷണങ്ങൾ നിരോധിക്കുന്നത് മൃഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനും അവയുടെ വേദനയിൽ കരുണ കാട്ടാനുമുള്ള അത്യന്താപേക്ഷിതമായ നിയമം മാത്രമല്ല, മനുഷ്യ രാശിക്കുതന്നെ അത്യന്താപേക്ഷിതമായ ഒരു നിയമമാണ്....അതിനാൽ ഞാൻ മൃഗങ്ങളിലെ പരീക്ഷണങ്ങൾ നിരോധിച്ചു ഉത്തരവിടുകയും [[പ്രഷ്യ]]യിൽ ഇതൊരു ശിക്ഷാർഹമായ കുറ്റമാക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനാൽ ഇത്തരം കുറ്റകൃത്യങ്ങളിലെ കുറ്റവാളികൾ കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകളിൽ അടയ്ക്കപ്പെടും.<ref name="ABAHR124"/>}} ഗോറിങ് വാണിജ്യാവശ്യത്തിനായി മൃഗങ്ങളെ കെണി വച്ചു പിടിക്കുന്നതും നിരോധിച്ചു, വേട്ടയാടലിന് മേൽ കനത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി, കുതിരകൾക്ക് ലാടമടിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചു, [[ഞണ്ട്| ഞണ്ടുകളെയും]] [[കൊഞ്ച്| കൊഞ്ചുകളെ]]യും വേവിക്കുന്നതും നിരോധിച്ചു. ഒരിക്കൽ ഇരയായി ഉപയോഗിച്ച [[തവള| തവളെയെ]] കീറിമുറിച്ചതിന്<ref name="ABAHR125"/> അദ്ദേഹം ഒരു മത്സ്യതൊഴിലാളിയെ കോൺസെൻട്രേഷൻ ക്യാമ്പിലടച്ചു.<ref name="ABAHR124"/> 1933 നവംബർ 24 ന് നാസി ജർമ്മനി മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായി "സാമ്രാജ്യ മൃഗസംരക്ഷണ നിയമം"(Reichstierschutzgesetz) നടപ്പിൽ വരുത്തി<ref name="ATRPSH179">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/179 179] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref><ref name="NEO91">{{cite book | author= Luc Ferry | title= The New Ecological Order | url= https://archive.org/details/newecologicalord0000ferr | publisher= University of Chicago Press | location= | year= 1995 | page=[https://archive.org/details/newecologicalord0000ferr/page/91 91] | isbn= 0-226-24483-0 }}</ref>. ഈ നിയമം മൃഗങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ പല നിയന്ത്രണങ്ങളും ഏർപ്പെടുത്തി. ഈ നിയമപ്രകാരം മൃഗങ്ങൾക്ക് വേദനയോ ആരോഗ്യത്തിന് തകരാറ് ഉണ്ടാകാനോ കാരണമാകുന്നതിനാൽ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിനും പൊതു പരിപാടികൾക്കും ഉപയോഗിക്കരുതായിരുന്നു<ref name="ATRPSH175">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/175 175] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>. പക്ഷികൾക്ക് ബലമായി തീറ്റ നൽകുന്നതും ജീവനുള്ള തവളകളുടെ തുട കീറിയെടുക്കുന്നതും ഈ നിയമ പ്രകാരം നിരോധിക്കപ്പെട്ടു<ref name="ATRPSH176">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/176 176] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>. ജർമൻ ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഉപമന്ത്രിമാരായിരുന്ന ക്ലെമെന്സ് ജിയെസും(Clemens Giese) വാൽഡെമെർ കാളേറും(Waldemer Kahler) ആയിരുന്നു ഈ നിയമത്തിന്റെ കരട് എഴുതിത്തയ്യാറാക്കാൻ ചുമതല പെട്ടിരുന്നത്<ref name="NEO91"/>. ഇവർ 1939ൽ തങ്ങളുടെ നിയമപരമായ അഭിപ്രായമായി എഴുതി : നിയമപരമായി മൃഗങ്ങൾ "അവയ്ക്കു വേണ്ടിത്തന്നെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം" ("um seiner selbst willen geschützt") "അവ നിലനിൽക്കുന്ന നിയമത്തിനും അതീതമായി സംരക്ഷക്കിപ്പെടേണ്ടതാണ്" ("Objekt eines weit über die bisherigen Bestimmungen hinausgehenden Schutzes").<ref>Clemens Giese and Waldemar Kahler (1939). ''Das deutsche Tierschutzrecht, Bestimmungen zum Schutz der Tiere'', Berlin, cited from: Edeltraud Klüting. ''Die gesetzlichen Regelungen der nationalsozialistischen Reichsregierung für den Tierschutz, den Naturschutz und den Umweltschutz'', in: Joachim Radkau, Frank Uekötter (ed., 2003). ''Naturschutz und Nationalsozialismus'', Campus Verlag ISBN 3-593-37354-8, p.77 (in German)</ref> 1934 ഫെബ്രുവരി 23ന് പ്രഷ്യൻ വാണിജ്യ,തൊഴിൽകാര്യ മന്ത്രാലയം പ്രാഥമിക,ദ്വിതീയ,കലാലയ തലങ്ങളിൽ മൃഗസംരക്ഷണ നിയമങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി<ref name="ATRPSH181"/>. 1934 ജൂലൈ 3ന് വേട്ടയാടൽ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന "സാമ്രാജ്യ വേട്ടയാടൽ നിയമം" (Das Reichsjagdgesetz) നടപ്പിലാക്കി. 1935 ജൂലൈ 1ന് "സാമ്രാജ്യ പ്രകൃതി സംരക്ഷണ നിയമവും"(Reichsnaturschutzgesetz) നടപ്പിലാക്കി<ref name="NEO91"/>. ഫിന്നിഷ് സാംസ്‌കാരിക മാസികയായ കാൽഷിയോയിലെ ഒരു ലേഖനപ്രകാരം ചെന്നായയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ആദ്യ രാഷ്ട്രമായിരുന്നു നാസി ജർമ്മനി.<ref>[http://www.kaltio.fi/index.php?494 Animal Rights in the Third Reich]</ref> 1934ൽ [[നാസി ജർമ്മനി]] [[ ബെർലിൻ| ബെർലിനിൽ]] അന്താരാഷ്ട്ര മൃഗക്ഷേമ കോൺഫറൻസ് വിളിച്ചു ചേർത്തു<ref name="RA137">{{cite book | author= Arnold Arluke, Clinton Sanders | title= Regarding Animals | url= https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu | publisher= Temple University Press | location= | year= 1996 | page=[https://archive.org/details/regardinganimals0000arlu/page/137 137] | isbn= 1-56639-441-4 }}</ref>. 1936 മാർച്ച് 27ന് ജീവനുള്ള മീനുകളെയും മറ്റു ശീതരക്ത ജീവികളെയും അറക്കുന്നതിനെതിരെ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കപ്പെട്ടു<ref name="ATRPSH181"/>. അതെ വർഷം മാർച്ച് 18ന് വനവൽക്കരണത്തിനും വന്യമൃഗങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുമായുള്ള ഉത്തരവും പുറപ്പെടുവിച്ചിരുന്നു. 1937 സെപ്റ്റംബർ 9ന് മൃഗങ്ങളെ ഗതാഗത മാർഗങ്ങളുപയോഗിച്ച് ഒരു സ്ഥലത്തു നിന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് നീക്കുന്നതിനെ പറ്റിയുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ ആഭ്യന്തര മന്ത്രലയം പുറപ്പെടുവിച്ചു<ref name="ATRPSH182">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/182 182] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>. 1938ൽ മൃഗസംരക്ഷണം പൊതു വിദ്യാലയങ്ങളിലും സർവകലാശാലകളിലും പഠിപ്പിക്കാവുന്ന വിഷയമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="RA137"/> ==ഫലപ്രാപ്തി== മൃഗസംരക്ഷണത്തിനായി പല നിയമങ്ങളും പ്രഖ്യാപിച്ചെങ്കിലും ഇവയുടെ പ്രയോഗം എത്രമാത്രം ഫലപ്രാപ്തിയിലെത്തിയിരുന്നു എന്നത് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. 1933 ഓഗസ്റ്റ് 16ന് [[ഹെർമൻ ഗോറിങ്]] നടപ്പിലാക്കിയ നിയമം അതേ വർഷം സെപ്റ്റംബർ 5ന് ഒരു ഉത്തരവിനാൽ പുനഃപരിശോധിക്കപ്പെട്ടു, ഇതിനാൽ ചില സർവകലാശാലകൾക്കും ഗവേഷണസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും മൃഗപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്താനുള്ള അനുമതിപത്രം നൽകാനുള്ള അധികാരം സാമ്രാജ്യ ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന് നൽകപ്പെട്ടു<ref name="GB56">{{cite book | author= Frank Uekötter | title= The Green and the Brown: A History of Conservation in Nazi Germany | url= https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko | publisher= Cambridge University Press | location= | year= 2006 | page=[https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko/page/56 56] | isbn= 0-521-84819-9 }}</ref>. ആ സമയത്തെ ഒരു ശാസ്ത്ര പ്രസിദ്ധീകരണമായിരുന്ന Pfugers Archiv für die Gesamte Physiologi(മുഴുവൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെയും ഫ്യൂഗരുടെ ആർകൈവ്) പ്രകാരം നാസി ഭരണ കാലത്ത് ധാരാളം മൃഗ പരീക്ഷണങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു<ref name="SCGG90">{{cite book | author= C. Ray Greek, Jean Swingle Greek | title= Sacred Cows and Golden Geese: The Human Cost of Experiments on Animals | url= https://archive.org/details/sacredcowsgolden0000gree | publisher= Continuum International Publishing Group | location= | year= 2002 | page=[https://archive.org/details/sacredcowsgolden0000gree/page/90 90] | isbn= 0-8264-1402-8 }}</ref>. 1936ൽ [[ഡാർമ്സ്റ്റാഡ്ട്|ഡാർമ്സ്റ്റാഡ്റ്റിലെ ]] Tierärztekamme(മൃഗചികിത്സകരുടെ സംഘടന) അന്യായമായി മൃഗപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തുന്നവർക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കാൻ വേണ്ടത്ര ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഇല്ലാത്തതിനെതിരെ ഒരു ഔദ്യോഗിക പരാതി നൽകുകയുണ്ടായി<ref name="GB57">{{cite book | author= Frank Uekötter | title= The Green and the Brown: A History of Conservation in Nazi Germany | url= https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko | publisher= Cambridge University Press | location= | year= 2006 | page=[https://archive.org/details/greenbrownhistor0000ueko/page/57 57] | isbn= 0-521-84819-9 }}</ref>. ==വിവാദങ്ങൾ== ===നാസി ഇതര പ്രവർത്തകരോടുള്ള നയം=== മൃഗാവകാശ പ്രവർത്തകനായ [[ബോറിയ സാക്‌സ്]] തന്റെ പുസ്തകമായ ''അനിമൽസ് ഇൻ ദി തേർഡ് റൈഹ്: പെറ്സ്, സ്‌കേപ്പ്ഗോട്ട്സ്, ആൻഡ് ദി ഹോളോകാസ്റ്റ്''ൽ വാദിക്കുന്നത് [[നാസി]]കൾ മൃഗസംരക്ഷണത്തിനോട് അനുകൂല സമീപനം സ്വീകരിക്കാൻ കാരണം [[നാസി പാർട്ടി| നാസി പാർട്ടിയെ]] [[പ്രകൃതി]]യോട് താദാത്മ്യപ്പെടുത്തുന്നതിലൂടെ തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രദീകാത്മക സംവിധാനത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും ജീവശാസ്ത്രപരമായ ധാർമിക ചോദ്യങ്ങൾ കുറയ്ക്കാനുമായിരുന്നെന്നാണ്<ref name="ATRPSH">{{cite book | author= Boria Sax | title= Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url= https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher= Continuum International Publishing Group | location= | year= 2000 |pages= | isbn= 0-8264-1289-0 }}</ref>. [[നാസി]]കൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരിസ്ഥിതിവാദികൾ അല്ലെന്നു വാദിക്കുന്ന പണ്ഡിതർ പരിസ്ഥിതിവാദം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്ന ചില സംഘടനകൾ നാസികളാൽ പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടതു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ലക്ഷം അംഗങ്ങൾ വരെയുണ്ടായിരുന്ന ''[[ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് നേച്ചർ]]'' പോലെയുള്ള ഇത്തരം സംഘടനകൾ [[മാർക്സിസം| മാർക്സിസവും]] [[നാസി]] നിയമത്തിനു കീഴിൽ നിരോധിതമായിരുന്ന മറ്റു രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വശാസ്ത്രങ്ങളും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നതിനാലാണ് പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടത്<ref name="ATRPSH41">{{cite book | author=Boria Sax | title=Animals in the Third Reich: Pets, Scapegoats, and the Holocaust | url=https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb | publisher=Continuum International Publishing Group | location= | year=2000 | page=[https://archive.org/details/animalsinthirdre0000saxb/page/41 41] | isbn=0-8264-1289-0 }}</ref>. ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|2}} [[Category:Animal welfare and rights by country]] [[വർഗ്ഗം:നാസി ജർമ്മനിയിലെ സാമൂഹികക്രമം]] [[വർഗ്ഗം:നാസികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൃഗസംരക്ഷണം]] m1tx8wbuheadxz4k3jwyuau5cl7y0uk 0 370124 4647960 4546870 2026-07-16T13:48:19Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647960 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|E. B. White}} {{Infobox person | name = E. B. White | image = EB White and his dog Minnie.png | caption = White on the beach with his dog Minnie <!--date unknown--> | birth_name = Elwyn Brooks White | birth_date = July 11, 1899 | birth_place = [[Mount Vernon, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1985|10|1|1899|7|11}} | death_place = North [[Brooklin, Maine]], U.S. | education = [[Cornell University]] | occupation = Writer | signature = EB White Signature.svg }}  ഒരു അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു ഇ. ബി. വൈറ്റ് (Elwyn Brooks "E. B." White)(ജനനം-July 11, 1899 , മരണം-October 1, 1985). [[The new yorker|ദ ന്യൂയോർക്കർ]] എന്ന ആനുകാലിക പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. വൈറ്റിന്റെ ബാലസാഹിത്യ കൃതികളായ [[Stuart little|സ്റ്റുവേർട്ട് ലിറ്റിൽ]] (1945), [[ഷാർലറ്റ്സ് വെബ്]] (1952), ''[[The Trumpet of the Swan|ദ ട്രമ്പെറ്റ് ഓഫ് സ്വാൻ]]'' (1970) തുടങ്ങിയ വളരെ പ്രസിദ്ധമായവയാണ്. സ്കൂൾ ലൈബ്രറി ജേർണൽ 2012 ൽ നടത്തിയ ''വോട്ടെടുപ്പിൽ  മികച്ച ബാലസാഹിത്യ കൃതിയായി [[ഷാർലറ്റ്സ് വെബ്]] (1952) തെരെഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. '' ന്യൂയോർക്കിലെ [[Mount Vernon, New York|മൗണ്ട് വെർനോൺ]] എന്ന സ്ഥലത്താണ് വൈറ്റ് ജനിച്ചത്. സാമുവൽ തില്ലി വൈറ്റിന്റേയും ജെസ്സി ഹാർട്ട് വൈറ്റിന്റേയും ഇളയ സന്തതിയായണ് ഇ. ബി. വൈറ്റ് ജനിച്ചത്. [[William Hart (painter)|വില്ല്യം ഹാർട്ട്]] എന്ന സ്കോട്ടിഷ് അമേരിക്കൻ ചിത്രകാരന്റെ മകളാണ് വൈറ്റിന്റെ അമ്മ.<ref>{{cite book | title = E. B. White: The Emergence of an Essayist | url = https://archive.org/details/ebwhiteemergence0000root_v4c8 | last = Root | first = Robert L. | publisher = University of Iowa Press | year = 1999 | isbn = 9780877456674 | page = [https://archive.org/details/ebwhiteemergence0000root_v4c8/page/23 23] }}</ref> == പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == * 1960 [[American Academy of Arts and Letters Gold Medals|American Academy of Arts and Letters Gold Medal]] * 1963 [[Presidential Medal of Freedom]] * 1970 [[Laura Ingalls Wilder Award]] * 1971 [[National Medal for Literature]] * 1977 [[L.L. Winship/PEN New England Award]], ''Letters of E. B. White'' * 1978 [[Pulitzer Prize Special Citations and Awards|Pulitzer Prize Special Citation]] for Letters * 1953 [[Newbery Medal]]  "[[ഷാർലറ്റ്സ് വെബ്|Charlotte's Web]]" <br> == പുസ്തകങ്ങൾ == * ''[[The Lady Is Cold – Poems by E. B. W.]]'' (1929) * ''[[Is Sex Necessary? Or, Why You Feel the Way You Do|Is Sex Necessary?Or, Why You Feel the Way You Do]]'' (1929, with [[ജെയിംസ് തേർബർ|James Thurber]]) * ''Alice Through the Cellophane'', [[John Day Company|John Day]] (1933) * ''[[Subtreasury of American Humor]]'' (1941) * ''[[One Man's Meat (book)|One Man's Meat]]'' (1942): A collection of his columns from ''Harper's Magazine'' * ''The Wild Flag'' (1943) * ''[[Stuart Little]]'' (1945) * ''[[Here Is New York]]'' * ''[[ഷാർലറ്റ്സ് വെബ്|Charlotte's Web]]'' (1952) * ''[[The Second Tree from the Corner]]'' (1954) * ''The Elements of Style'' (with William Strunk, Jr.) (1959, republished 1972, 1979, 1999, 2005) * ''[[The Points of My Compass]]'' (1962) * ''[[The Trumpet of the Swan]]'' (1970) * ''[[Letters of E. B. White]]'' (1976) * ''[[Essays of E. B. White]]'' (1977) * ''[[Poems and Sketches of E. B. White]]'' (1981) * ''[[Writings from "The New Yorker"]]'' (1990) * ''[[In the Words of E. B. White]]'' (2011) == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.theparisreview.org/interviews/4155/the-art-of-the-essay-no-1-e-b-white "E. B. White, The Art of the Essay No. 1"], ''The Paris Review'', Fall 1969 – interview by George Plimpton and Frank H. Crowther * {{OL author}}Open Library{{OL author}} * {{YouTube|xU6nbdhuUR8|''In the Words of E. B. White'' – Book Trailer|title=''In the Words of E. B. White'' – Book Trailer|id=xU6nbdhuUR8}} (audio-video) * [http://minystories.wordpress.com/ miNYstories] based on ''Here is New York'' * {{LCAuth|n79054648|E. B. White|97|}}Library of Congress{{LCAuth|n79054648|E. B. White|97|}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Elwyn Brooks White}} * [http://www.theparisreview.org/interviews/4155/the-art-of-the-essay-no-1-e-b-white "E.B. White, The Art of the Essay No. 1"], ''[[The Paris Review]]'', Fall 1969 – interview by George Plimpton and Frank H. Crowther * {{YouTube|xU6nbdhuUR8|''In the Words of E.B. White'' – Book Trailer}} (audio-video) * [http://minystories.wordpress.com/ miNYstories] based on ''Here Is New York'' * {{OL author}} * {{Librivox author|id=18883}} * {{IBDB name}} * {{Playbill person}} * {{Find a Grave}} {{PulitzerPrize SpecialCitations Letters}} {{Charlotte's Web}} {{Stuart Little}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:White, E.B.}} [[വർഗ്ഗം:1899-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1985-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ നോവലിസ്റ്റുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുലിറ്റ്സർ പുരസ്കാര ജേതാക്കൾ]] ed24o6sffqlbbt8ndchze7ngochiq7l 0 371343 4648075 2523570 2026-07-16T17:07:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648075 wikitext text/x-wiki ട്രൂത് അൻഡ് ബ്യൂട്ടി -എസ്തെറ്റിക്സ് അൻഡ് മോട്ടിവേഷൻസ് ഇൻ സയൻസ് (Truth and Beauty- Aesthetics and Motivations in Science) <ref>{{cite book| title= Truth and Beauty Aesthetics and Motivations in Science| url= https://archive.org/details/truthbeautyaesth0000chan|author= S. Chandrashekhar|publisher= The University of Chicago Press|year= 1987|ISBN= 9780226100876|}}</ref> [[നോബൽ സമ്മാനം]] നേടിയ ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞൻ [[ സുബ്രഹ്മണ്യം ചന്ദ്രശേഖർ]] നല്കിയിട്ടുള്ള ഏതാനും പ്രഭാഷണങ്ങളുടെ സമാഹാരമാണ്. ==പ്രഭാഷണങ്ങൾ== ഏഴു പ്രഭാഷണങ്ങളാണ് ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചിരിക്കുന്നത്. സുതാര്യതയും സാരള്യവും എങ്ങനെ സത്യത്തിന്റേയും സയൻസിന്റെയും സൗന്ദര്യ ലക്ഷണങ്ങളായിത്തീരുന്നെന്ന് ചന്ദ്രശേഖർ വിവരിക്കുന്നു. *The Scientist (1947): യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ മനസ്സിന്റെ വ്യാപാരങ്ങൾ എന്ന പ്രഭാഷണ പരമ്പരയിലാണ് ഈ പ്രഭാഷണം ചന്ദ്രശേഖർ നല്കിയക്. പ്രശസ്ത ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ [[ജി.എച്ച്._ഹാർഡി|ജി.എച്. ഹാർഡിയെ]] ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ചന്ദ്രശേഖർ തന്റെ പ്രസംഗം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്. *The Pursuit of Science: Its Motivations(1985) [[ഇന്ത്യൻ അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസസ് (ബാംഗ്ളുർ) |ഇന്ത്യൻ അകാദമി ഓഫ് സയൻസസ്( ബാംഗളുർ)-ന്റെ]] സുവർണജൂബിലി ആഘോഷവേളയിലെ ഉദ്ഘാടന പ്രസംഗമായിരുന്നു ഇത്. *Shakespeare, Newton and Beethovan or Patterns of Creativity (1975) ഷിക്കാഗോ യൂണിവഴ്സിറ്റി സംഘടിപ്പിച്ച നോറാ അന്ഡ് എഡ്വേഡ് റൈറർസൺ പ്രഭാഷണ പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായിട്ടാണ് ഈ പ്രഭാഷണം നല്കപ്പെട്ടത്. *Beauty and the quest for Beauty in Science ഫെർമി നാഷണൽ ആക്സിലറേറ്റർ ലാബറട്ടറിയിൽ റോബർട്ട് വിൽസൺ എന്ന വൈജ്ഞാനികന്റെ ബഹുമാനാർഥം സംഘടിപ്പിച്ച അന്താരാഷ്ട്രീയ സിംപോസിയത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടത്തിയ പ്രഭാഷണം *Edward Arthur Milne : His part in the Development of Modern Astrophysics (1979) ഓക്സ്ഫഡ് യൂണിവഴ്സിറ്റിയിൽ നല്കിയ പ്രഭാഷണം * (A)Eddington : The most distinguished Astrophysicist of his time; (B)Eddington: The Expositor and Exponent of General Relativity [[ആർതർ എഡിങ്ടൺ |ആർതർ എഡ്ഡിംഗ്ടണിന്റെ]] ജന്മശതാബ്ദിയോടനുബന്ധിച്ച് ട്രിനിറ്റി കോളേജിൽ നല്കിയ പ്രഭാഷണങ്ങൾ *The Aesthetic Base of the General Theory of Relativity (1986) ഹാംബുർഗിൽ (ജർമനി) കാൾ ഷ്വാർസ്ചൈൽഡിന്റെ സ്മരണാർഥം നൽകിയത്. ==അവലംബം == <references/> [[വർഗ്ഗം:ശാസ്ത്രപുസ്തകങ്ങൾ]] rx1n2f0llnlivn1mrevrc915ii5o18d 0 375440 4647966 4399338 2026-07-16T13:55:50Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647966 wikitext text/x-wiki <div class="references-2column"><references/></div>{{PU|Ice_climbing}} {{Climbing sidebar |image=Eisklettern kl engstligenfall.jpg |caption=Ice climbing}} [[File:Zinal ice climbing.webm|thumb|ice climbing]] കുത്തനെയുള്ള ഐസ് പാളികളിൽ മുകളിലേക്ക് കയറുന്ന പ്രവർത്തിയാണ് ഐസ് ക്ലൈംബിംഗ്. സാധാരണയായി '''ഐസ് ക്ലൈംബിംഗ്''' എന്ന് പറയുന്നത് സുരക്ഷാ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു ഐസ്ഫാളുകളിലും തണുത്തു ഉറച്ച വെള്ളച്ചാട്ടത്തിലും മറ്റും കയറുന്നതിനെയാണ്. <ref>{{cite book |last=Chouinard |first=Yvon |title=Climbing Ice |url=https://archive.org/details/climbingice00chou |publisher=Sierra Club Books |location=San Francisco |year=1978 |isbn= 978-0871562081}}</ref> ക്ലൈംബിംഗിനു വേണ്ടി ഐസിനെ രണ്ട് മണ്ഡലങ്ങളാക്കാം, ആൽപ്പൈൻ ഐസ്, വാട്ടർ ഐസ്. ഐസ് ക്ലൈംബിംഗും റോക്ക് ക്ലൈംബിംഗും ചേരുന്നതിനെ മിക്സഡ്‌ ക്ലൈംബിംഗ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. <ref name = "lowe">{{cite book |last=Lowe |first=Jeff |title=Ice World: Techniques and Experiences of Modern Ice Climbing |url=https://archive.org/details/iceworldtechniqu0000lowe |publisher=The Mountaineers |location=Seattle |year=1996}}</ref><ref>{{cite book |edition=First |publisher=Mountaineers Books |isbn=0-89886-769-X |last=Gadd |first=Will |author2=Roger Chayer |title=Ice & Mixed Climbing: Modern Technique |url=https://archive.org/details/icemixedclimbing0000gadd |date=November 2003}}</ref> ==രീതികൾ== ഐസിൻറെ രൂപവും സ്വഭാവവും അനുസരിച്ചാണ് കയറ്റക്കാരൻ അനുയോജ്യമായ ഉപകരണം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. റോപ്പ് സ്റ്റാർട്ട്‌സ്, ടൈയിംഗ് ഇൻ, ബിലേയിംഗ്, ലീഡിംഗ്, അബ്സീലിംഗ്, ലോവറിംഗ് എന്നീ രീതികളാണ് ഉള്ളത്. കരയിൽ ഒഴുകിനടക്കുന്ന മഞ്ഞുപാടങ്ങളാണ് ഹിമാനി അഥവാ ഗ്ലേഷ്യർ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ഉയർന്ന പർവതാഗ്രങ്ങളിലും ധ്രുവപ്രദേശങ്ങളിലും ഇവ കാണപ്പെടുന്നു. സാധാരണയായി 90 മുതൽ 3000 മീറ്റർ വരെയാണ് ഹിമാനികളുടെ കനം. ചലനശേഷി പ്രതിദിനം 1 സെന്റിമീറ്റർ മുതൽ 1 മീറ്റർ വരെയും. ആസ്ട്രേലിയ ഒഴിച്ച് മറ്റെല്ലാ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലും ഹിമാനികൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഭൂമിയിലെ ശുദ്ധജലത്തിൻറെ ഏറ്റവും വലിയ സ്രോതസ്സുകളാണ് ഹിമാനികൾ. സമുദ്രങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ ഭൂമിയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജലസംഭരണികളും ഹിമാനികളാണ്. ഹിമാനിയിൽപ്പെട്ട ഭാഗങ്ങൾ അടർന്നാണ് ഐസ്‌ബർഗുകൾ ഉണ്ടാവുന്നത്. ഒട്ടേറെ ഹിമാനികളാൽ പ്രശസ്തമാണ് അമേരിക്കയിലെ അലാസ്ക സ്റ്റേറ്റ്. അതുകൊണ്ട് അലാസ്കയെ ഗ്ലേഷ്യറുകളുടെ നാട് എന്നുവിളിക്കുന്നു. ഏറ്റവും വലിയ ഹിമാനി അന്റാർട്ടിക്കിലാണ്‌. ലാംബർട്ട് ഹിമാനി എന്നാണിതിൻറെ പേര്‌. ഏറ്റവും വേഗം കൂടിയ ഹിമാനികള്ളിൽ ഒന്ന് ഗ്രീൻലൻഡിലാണ്‌. ഇന്ത്യയിലും നിരവധി ഹിമാനികൾ ഉണ്ട്. ഗംഗയുടെ ഉത്ഭവം ഗംഗോത്രി എന്ന ഹിമാനിയിൽ നിന്നാണ്‌. യമുനയും യമുനോത്രി എന്ന ഹിമാനിയിൽ നിന്നാണ്‌ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. വേനൽക്കാലത്ത് ഹിമാനികൾ കൂടുതലായി ഉരുകുമ്പോഴാണ്‌ ഈ നദികളിൽ വെള്ളപ്പൊക്കം ഉണ്ടാവുന്നത്. സമതലപ്രദേശത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദി, കുന്നിൻപ്രദേശങ്ങളുടെ ചെങ്കുത്തായ ഭാഗങ്ങളിലെത്തുമ്പോൾ കുത്തനെ താഴോട്ട് പതിക്കുന്നു. നദീജലത്തിൻറെ ഈ ഒഴുക്കിനെയാണ് വെള്ളച്ചാട്ടം അഥവാ ജലപാതം എന്ന് പറയുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ വെള്ളച്ചാട്ടമാണ് ജോഗ്. ==സുരക്ഷാ ഐസ്== ഐസ് ക്ലൈംബിംഗിനു ഇന്ന് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സുരക്ഷാ ഉപകരണം ഐസ് സ്ക്രൂ ആണ്. മുന്നിൽ മൂർച്ചയുള്ള പല്ലുകളുള്ള ഹോളോ ട്യൂബുകളാണ്‌ ഐസ് സ്ക്രൂകൾ. ഇവ ഐസുകളിൽ സ്ക്രൂ ചെയ്‌താൽ സോളിഡ് ഐസിൽ ശക്തമായ സുരക്ഷ നൽകുന്നു. അതേസമയം, ഐസിൻറെ വ്യത്യസ്ത സ്വഭാവം കാരണം ഐസ് സ്ക്രൂവിൻറെ ശക്തി വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. <ref name="freedom">{{Cite book|title=Mountaineering: The Freedom of the Hills|url=https://archive.org/details/mountaineeringfr0000unse_y5b0|publisher=The Mountaineers Books|location=Seattle |pages= |origyear=1960 |edition=7th |isbn=978-0898868289 |editor=Steven M. Cox and Kris Fulsaas |year=2003 |quote= |ref= }}</ref> ഒരു ഐസ് ബോല്ലാർഡിൽ ഐസ് ചെത്തി ടിയർഡ്രോപ്പ് രൂപത്തിലുള്ള ബോല്ലാർഡ് ഉണ്ടാക്കും. അതിനു ചുറ്റും ഒരു സ്ലിംഗ് സ്ഥാപിക്കും, ഒരു കയർ ആ സ്ലിംഗിലൂടെ കടത്തിവിടും, അത് വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കുന്നതല്ല. ==ഗ്രേഡുകൾ== കനേഡിയൻ റോക്കികൾ വാട്ടർഫാൾ റേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഡബ്യൂഐ2, ഡബ്യൂഐ3, ഡബ്യൂഐ4, ഡബ്യൂഐ4+, ഡബ്യൂഐ5, ഡബ്യൂഐ5+, ഡബ്യൂഐ6, ഡബ്യൂഐ6+, ഡബ്യൂഐ7 എന്നീ ഗ്രേഡുകളാണ്‌ ഉള്ളത്. ശാരാവതി നദിയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചുണ്ടാവുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വെള്ളച്ചാട്ടമാണ്‌ ജോഗ് വെള്ളച്ചാട്ടം. 253 മീറ്റർ (829 അടി) ഉയരത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്ന ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം കർണാടകത്തിലെ ഷിമോഗ ജില്ലയിലാണ്‌ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വിനോദ സഞ്ചാരികളുടെ ഒരു പ്രധാന ആകർഷണ കേന്ദ്രമാണിവിടം. ഇത് ഗെരുസോപ്പ് ഫാൾസ്, ഗെർസോപ്പ ഫാൾസ്, ജോഗാഡ ഫാൾസ്, ജോഗാഡ ഗുണ്ടി എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. ശാരാവതി നദിയിലെ ലിങ്കൻമക്കി ഡാമും അതിൽ നിന്നുള്ള ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയും ജോഗ് ഫോൽസുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്നു. 1200 മെഗാവാട്ട് വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന 1949-ൽ സ്ഥാപിച്ച ഈ ജലവൈദ്യുതി നിലയം ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ വൈദ്യുത നിലയങ്ങളിലൊന്നാണ്‌. കർണാടകത്തിലെ വൈദ്യുതിയുടെ നിർണ്ണായക ഉറവിടവും ഇതു തന്നെ. മഹാത്മാഗാന്ധി ജലവൈദ്യുത നിലയം എന്നാണ്‌ ഇതിൻറെ ഇപ്പോഴത്തെ പേര്‌. മൺസൂൺ ആരംഭികുന്നതിന് മുമ്പുള്ള സമയം ലിങ്കന്മക്കി ഡാമിൽ വെള്ളം തീരെ കുറയുന്നതിൻറെ ഫലമായി അപാരമായ ശബ്ദത്തിലും ശക്തമായ ഒഴുക്കിലും വന്നിരുന്ന ജോഗ് ഫോൾസും കേവലം മെലിഞ്ഞുണങ്ങിയ ഏതാനും ജലധാരകൾ മാത്രമായി മാറും. 2007-ലെ മൺസൂൺ സമയത്തുണ്ടായ കനത്ത മഴ ലിങ്കന്മക്കി ഡാം തുറന്ന് വിടാൻ നിർബന്ധിതമാക്കി. ഈ സമയത്ത് ജോഗ് ഫോൽസ് അതിൻറെ ഏറ്റവും ശക്തമായ അവസ്ഥയിലായിരുന്നു. നിർഭാഗ്യവശാൽ ഇത് അവിടങ്ങളിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വെള്ളപ്പൊക്കം സൃഷ്ടിക്കുകയും കൃഷി നാശം പോലുള്ള വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:സാഹസിക യാത്ര]] ph9m4uvbizznk56uxfr4cneflgv19zc 0 378513 4648147 4645135 2026-07-16T18:56:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648147 wikitext text/x-wiki {{Multiple image |direction=vertical | alignr=right | image1=Trends in global average absolute sea level, 1880-2013.png | image2= Post-Glacial Sea Level.png | width=250 | caption1=Trends in global average absolute sea level, 1880–2013.<ref> {{cite web | title= Climate Change Indicators in the United States: Sea level | url=http://www.epa.gov/climatechange/science/indicators/oceans/sea-level.html | publisher=[[United States Environmental Protection Agency]] | date=May 2014 }} </ref> | caption2=Changes in sea level since the end of the last glacial episode. }} [[File:6m Sea Level Rise.jpg|thumb|250px|Map of the Earth with a six-meter sea level rise represented in red (uniform distribution, actual sea level rise will vary regionally). Hotspots of sea level rise can be 3-4 times the global average, as is projected for parts of the [[U.S. East Coast]].<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2016/02/01/why-the-u-s-east-coast-could-be-a-major-hotspot-for-sea-level-rise/|title=Why the U.S. East Coast could be a major ‘hotspot’ for rising seas|year=2016|publisher=The Washington Post}}</ref>]] '''സമുദ്രനിരപ്പിന്റെ ഉയർച്ച''' എന്നത് ലോകത്തിലെ സമുദ്രങ്ങളിലെ ജലത്തിന്റെ വ്യാപ്തത്തിലുണ്ടാകുന്ന വർധനമൂലം ലോകവ്യാപകമായി ശരാശരി സമുദ്രനിരപ്പിലുണ്ടാകുന്ന ഉയർച്ചയാണ്. സമുദ്രങ്ങളിലെ ജലത്തിന്റെ താപീയവികാസവും അല്ലെങ്കിൽ ഐസ്ഷീറ്റുകളും, കരയിലെ ഗ്ലേസിയറുകളും ഉരുകുന്നതും മൂലം സമുദ്രനിരപ്പിലുണ്ടാകുന്ന ഉയർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നത് ആഗോള കാലാസ്ഥാമാറ്റമാണ്. കടലിലൂടെ ഒഴുകി നടക്കുന്ന ഐസ് ഷെല്ലുകളോ അല്ലെങ്കിൽ ഐസ് ബർഗ്ഗുകളോ ഉരുകുന്നത് സമുദ്രനിരപ്പ് ചെറുതായി മാത്രമേ കുറിക്കുന്നുള്ളൂ. പ്രത്യേക മേഖലകളിലെ സമുദ്രനിരപ്പിന്റെ ഉയർച്ച ആഗോള ശരാശരിയേക്കാൾ കൂടുതലോ, കുറവോ ആകാം. ഇതിനെ സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രദേശികമായ ഘടകങ്ങളിൽ ടെക്റ്റോണിക് പ്രഭാവങ്ങൾ, കരഭാഗത്തിന്റെ താണുപോകൽ, വേലിയിറക്കം, സമുദ്രജലപ്രവാഹങ്ങൾ, കൊടുങ്കാറ്റുകൾ മുതലായവ സ്വാധീനിക്കാം. <ref name=wg2-4-4-9>{{citation |author = Fischlin |chapter = Section 4.4.9: Oceans and shallow seas – Impacts |chapter-url = http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch4s4-4-9.html |title = Chapter 4: Ecosystems, their Properties, Goods and Services |url = http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch4.html |page = [http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg2/ar4-wg2-chapter4.pdf#page=24 234] |editor = {{Harvnb|IPCC AR4 WG2|2007}} |display-authors = etal |access-date = 2017-06-02 |archive-date = 2017-06-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170607030237/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/ch4.html |url-status = dead }}</ref> സമുദ്രതീരങ്ങളിലേയും ദ്വീപുകളിലേയും മനുഷ്യന്റെ ജനസംഖ്യയേയും സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥ പോലെയുള്ള പ്രകൃതിദത്തമായ പരിസ്ഥിതിയേയും സമുദ്രനിരപ്പിന്റെ ഉയർച്ചയ്ക്ക് സ്വാധീനിക്കാൻ കഴിയും. <ref name=wg1-5-5-1>{{Citation | editor={{Harvnb|IPCC AR4 WG1|2007}} | year=2007 | isbn=978-0-521-88009-1 | chapter=Section 5.5.1: Introductory Remarks | chapter-url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch5s5-5.html#5-5-1 | at= | title=Chapter 5: Observations: Ocean Climate Change and Sea Level | url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch5.html | author=Bindoff, N.L., J. Willebrand, V. Artale, A, Cazenave, J. Gregory, S. Gulev, K. Hanawa, C. Le Quéré, S. Levitus, Y. Nojiri, C.K. Shum, L.D. Talley and A. Unnikrishnan | quote= | accessdate=25 January 2017 | page= | separator= | archive-date=2017-06-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170620210108/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/ch5.html | url-status=dead }}</ref> ==ഇതും കാണുക== {{Portal|Global warming|Energy|Renewable energy|Sustainable development|Environment}} *[[Carbon cycle]] *[[Coastal development hazards|Coastal development]] *[[Coastal sediment supply]] *[[Cold blob (North Atlantic)]] *[[Effects of global warming on oceans]] *[[Effects of climate change on island nations]] *[[Hydrosphere]] *[[Islands First]] *[[Marine transgression]] *[[Standard sea level]] {{Clear}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|30em}} ==അവലംബം== * {{citation |year = 2007 |author = Ipcc ar4 wg1 |author-link = IPCC |title = Climate Change 2007: The Physical Science Basis |series = Contribution of Working Group I to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Solomon, S. |editor2=Qin, D. |editor3=Manning, M. |editor4=Chen, Z. |editor5=Marquis, M. |editor6=Averyt, K.B. |editor7=Tignor, M. |editor8=Miller, H.L. |publisher = Cambridge University Press |url = http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg1/en/contents.html |isbn = 978-0-521-88009-1 }} (pb: {{ISBNT|978-0-521-70596-7}}). * {{citation |year=2007 |author=Ipcc ar4 wg2 |author-link=IPCC |title=Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Parry, M.L. |editor2=Canziani, O.F. |editor3=Palutikof, J.P. |editor4=van der Linden, P.J. |editor5=Hanson, C.E. |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |isbn=978-0-521-88010-7 |access-date=2017-06-02 |archive-date=2018-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110071159/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg2/en/contents.html |url-status=dead }} (pb: {{ISBNT|978-0-521-70597-4}}). * {{citation |year=2007 |author=Ipcc ar4 wg3 |author-link=IPCC |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Metz, B. |editor2=Davidson, O.R. |editor3=Bosch, P.R. |editor4=Dave, R. |editor5=Meyer, L.A. |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |isbn=978-0-521-88011-4 |access-date=2017-06-02 |archive-date=2014-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141012170817/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/contents.html |url-status=dead }} (pb: {{ISBNT|978-0-521-70598-1}}). * {{citation |year = 2007 |author = Ipcc ar4 syr |author-link = IPCC |title = Climate Change 2007: Synthesis Report |series = Contribution of Working Groups I, II and III to the [[IPCC Fourth Assessment Report|Fourth Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editors = Core Writing Team; Pachauri, R.K; and Reisinger, A. |publisher = IPCC |url= http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/syr/en/contents.html |isbn = 92-9169-122-4 }}. * {{citation |year=2001 |author=Ipcc tar wg1 |author-link=IPCC |title=Climate Change 2001: The Scientific Basis |series=Contribution of Working Group I to the [[IPCC Third Assessment Report|Third Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Houghton, J.T. |editor2=Ding, Y. |editor3=Griggs, D.J. |editor4=Noguer, M. |editor5=van der Linden, P.J. |editor6=Dai, X. |editor7=Maskell, K. |editor8=Johnson, C.A. |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc%5Ftar/?src=/climate/ipcc_tar/wg1/index.htm |isbn=0-521-80767-0 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330214626/http://grida.no/publications/other/ipcc_tar/?src=%2Fclimate%2Fipcc_tar%2Fwg1%2Findex.htm |archivedate=2016-03-30 |df= }} (pb: {{ISBNT|0-521-01495-6}}). * {{citation |year=2001 |author=Ipcc tar wg2 |author-link=IPCC |title=Climate Change 2001: Impacts, Adaptation and Vulnerability |series=Contribution of Working Group II to the [[IPCC Third Assessment Report|Third Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=McCarthy, J. J. |editor2=Canziani, O. F. |editor3=Leary, N. A. |editor4=Dokken, D. J. |editor5=White, K. S. |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc%5Ftar/?src=/climate/ipcc_tar/wg2/index.htm |isbn=0-521-80768-9 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514070847/http://www.grida.no/publications/other/ipcc_tar/?src=%2Fclimate%2Fipcc_tar%2Fwg2%2Findex.htm |archivedate=2016-05-14 |df= }} (pb: {{ISBNT|0-521-01500-6}}). * {{citation |year=2001 |author=Ipcc tar wg3 |author-link=IPCC |title=Climate Change 2001: Mitigation |series=Contribution of Working Group III to the [[IPCC Third Assessment Report|Third Assessment Report]] of the Intergovernmental Panel on Climate Change |editor1=Metz, B. |editor2=Davidson, O. |editor3=Swart, R. |editor4=Pan, J. |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.grida.no/publications/other/ipcc%5Ftar/?src=/climate/ipcc_tar/wg3/index.htm |isbn=0-521-80769-7 }}{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (pb: {{ISBNT|0-521-01502-2}}). * {{citation |date= December 2010 |title= Comparative assessment of the vulnerability and resilience of 10 deltas: synthesis report |series= Delta Alliance report number 1 |first1= T. |last1= Bucx |first2= M. |last2= Marchand |first3= A. |last3= Makaske |first4= C. |last4= van de Guchte |publisher= Delta Alliance International |place= Delft-Wageningen, The Netherlands |isbn= 978-94-90070-39-7 }} * {{citation |date= 2011 |first1= S. |last1= Hanson |first2= R. |last2= Nicholls |first3= N. |last3= Ranger |first4= S. |last4= Hallegatte |first5= J. |last5= Corfee-Morlot |first6= C. |last6= Herweijer |first7= J. |last7= Chateau |title= A global ranking of port cities with high exposure to climate extremes |journal= Climatic Change |volume= 104 |issue= 1 |pages= 89–111 |doi= 10.1007/s10584-010-9977-4 |url= https://link.springer.com/article/10.1007/s10584-010-9977-4 }} * {{citation |date= 7 August 2015 |first1= Z. D. |last1= Tessler |first2= C. J. |last2= Vörösmarty |first3= M. |last3= Grossberg |first4= I. |last4= Gladkova |first5= H. |last5= Aizenman |first6= J. P. M. |last6= Syvitski |first7= E. |last7= Foufoula-Georgiou |title= Profiling risk and sustainability in coastal deltas of the world. |journal= Science |volume= 349 |issue= 6248 |pages= 638–43 |doi= 10.1126/science.aab3574 |url= https://www.sciencemag.org/content/349/6248/638.full |pmid=26250684 }} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== <references group="note"/> {{Refbegin|2}} *{{cite web|title=Sea Level Rise Key Message|url=http://nca2014.globalchange.gov/report/our-changing-climate/sea-level-rise|website=Third National Climate Assessment|accessdate=25 June 2014|archive-date=2017-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170601112320/http://nca2014.globalchange.gov/report/our-changing-climate/sea-level-rise|url-status=dead}} * {{cite journal |author1=Byravan, S. |author2=Rajan, S. C. | title=The ethical implications of sea-level rise due to climate change | journal=Ethics and International Affairs | volume=24 | year=2010 | pages=239–60 | doi=10.1111/j.1747-7093.2010.00266.x | issue=3 | ref=harv}} * {{cite journal | author=[[Anny Cazenave|Cazenave, A.]]; Nerem, R. S. | title=Present-day sea level change: Observations and causes | journal=Rev. Geophys | volume=42 | year=2004 | pages=RG3001 | doi = 10.1029/2003RG000139 | bibcode=2004RvGeo..42.3001C | issue=3 | ref=harv}} * {{cite book | author1=Emery, K.O. | author2=D. G. Aubrey | lastauthoramp=yes | title=Sea levels, land levels, and tide gauges | url=https://archive.org/details/sealevelslandlev0000emer | location=New York | publisher=Springer-Verlag | year=1991 | isbn=0-387-97449-0 }} * {{cite web | title=Sea Level Variations of the United States 1854–1999 | work=NOAA Technical Report NOS CO-OPS 36 | url=http://co-ops.nos.noaa.gov/publications/techrpt36doc.pdf | accessdate=20 February 2005 | format=PDF | archive-date=2004-11-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20041117140739/http://www.co-ops.nos.noaa.gov/publications/techrpt36doc.pdf | url-status=dead }} * {{cite journal | author=Clark, P. U., Mitrovica, J. X., Milne, G. A. & Tamisiea | title=Sea-Level Fingerprinting as a Direct Test for the Source of Global Meltwater Pulse 1A | url=https://archive.org/details/sim_science_2002-03-29_295_5564/page/2438 | journal=Science | volume=295 | year=2002 | pages=2438–2441 | pmid=11896236 | issue=5564 | doi=10.1126/science.1069017|bibcode = 2002Sci...296..553B | ref=harv }} * {{cite journal | author=Eelco J. Rohling, Robert Marsh, Neil C. Wells, Mark Siddall and Neil R. Edwards | title=Similar meltwater contributions to glacial sea level changes from Antarctic and northern ice sheets | journal=Nature | volume=430 | issue=August 26 | year=2004 | pages=1016–1021 |doi=10.1038/nature02859 | pmid=15329718|bibcode = 2004Natur.430.1016R | ref=harv }} * {{cite journal | author=[[Walter Munk]] | title=Twentieth century sea level: An enigma | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences| volume=99 | issue=10 | year=2002 | pages=6550–6555 | ref=harv | doi=10.1073/pnas.092704599 | pmid=12011419 | pmc=124440}} * {{cite journal | author=Menefee, Samuel Pyeatt | title=Half Seas Over: The Impact of Sea Level Rise on International Law and Policy | journal=U.C.L.A. Journal of Environmental Law & Policy | volume=9 | issue= | year=1991 | pages=175–218 | ref=harv}} * {{cite journal |author1=Laury Miller |author2=Bruce C. Douglas |lastauthoramp=yes | title=Mass and volume contributions to twentieth-century global sea level rise |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-03-25_428_6981/page/406 | journal=Nature | volume=428 | year=2004 | pages=406–409 | doi=10.1038/nature02309 | pmid=15042085 | issue=6981|bibcode = 2004Natur.428..406M | ref=harv }} * {{cite journal |author1=Bruce C. Douglas |author2=W. Richard Peltier |lastauthoramp=yes |title=The Puzzle of Global Sea-Level Rise |url=http://www.aip.org/pt/vol-55/iss-3/p35.html |accessdate=24 March 2005 |journal=[[Physics Today]] |volume=55 |issue=3 |year=2002 |pages=35–41 |doi=10.1063/1.1472392 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050213165850/http://www.aip.org/pt/vol-55/iss-3/p35.html |archivedate=13 February 2005 |bibcode=2002PhT....55c..35D |ref=harv |url-status=dead |df= }} * {{cite journal|author=B. C. Douglas|journal=J. Geophys. Res.| volume=7| issue=c8| page=12699| year=1992| title=Global sea level acceleration| doi=10.1029/92JC01133| bibcode=1992JGR....9712699D|ref=harv}} * {{cite book |author=Warrick, R. A., C. L. Provost, M. F. Meier, J. Oerlemans, and P. L. Woodworth |chapter=Changes in sea level |editor=Houghton, John Theodore |title=Climate Change 1995: The Science of Climate Change |url=https://archive.org/details/climatechange1990000unse_b3s2 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge, UK |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/climatechange1990000unse_b3s2/page/359 359]–405 |isbn=0-521-56436-0 }} * {{cite journal| author1=R. Kwok| author2=J. C. Comiso| journal=Journal of Climate| volume=15| issue=5| pages=487–501| year=2002| title=Southern Ocean Climate and Sea Ice Anomalies Associated with the Southern Oscillation| url=http://rkwok.jpl.nasa.gov/publications/Kwok.2002c.JCL.pdf| doi=10.1175/1520-0442(2002)015<0487:SOCASI>2.0.CO;2| format=PDF| bibcode=2002JCli...15..487K| issn=1520-0442| ref=harv| access-date=2017-06-02| archive-date=2013-02-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20130215231133/http://rkwok.jpl.nasa.gov/publications/Kwok.2002c.JCL.pdf| url-status=dead}} * Colorado Center for Astrodynamics Research, "[http://sealevel.colorado.edu/ Mean Sea Level]" Accessed December 19, 2005 * Fahnestock, Mark (December 4, 2004), "[http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=15611 Report shows movement of glacier has doubled speed]", [[University of New Hampshire]] press release. Accessed December 19, 2005 *{{cite journal |author1 =Leuliette, E.W. |author2 =R.S. Nerem |author3 =G.T. Mitchum |title=Calibration of TOPEX/Poseidon and Jason Altimeter Data to Construct a Continuous Record of Mean Sea Level Change |url =https://archive.org/details/marine-geodesy_january-june-2004_27_1-2/page/79 |journal=Marine Geodesy |volume=27 |issue=1–2 |year=2004 |ref=harv |doi=10.1080/01490410490465193 |pages=79–94}} * National Snow and Ice Data Center (March 14, 2005), "[http://nsidc.org/sotc/sea_level.html Is Global Sea Level Rising?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403172308/http://nsidc.org/sotc/sea_level.html |date=2005-04-03 }}". Accessed December 19, 2005 * {{cite web | title=IPCC again | author=INQUA commission on Sea Level Changes and Coastal Evolution | url=http://www.pog.su.se/sea/HP-14.+IPCC-3.pdf | accessdate=2004-07-25 | format=PDF | archiveurl=http://webarchive.loc.gov/all/20050416173758/http%3A//www%2Epog%2Esu%2Ese/sea/HP%2D14%2E%2520IPCC%2D3%2Epdf | archivedate=April 16, 2005 }} * {{cite news | title=Independent Online Edition | url=http://news.independent.co.uk/world/environment/article301493.ece | accessdate=2005-12-19 | work=The Independent | location=London | first=Steve | last=Connor | date=2005-07-25 | archive-date=2005-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20050727015231/http://news.independent.co.uk/world/environment/article301493.ece | url-status=dead }} * {{cite web | title=Address by his Excellency Mr. Maumoon Abdul Gahoom, President of the Republic of Maldives, at thenineteenth special session of the United Nations General Assembly for the purpose of an overall review and appraisal of theimplementation of agenda 21 – June 24, 1997 | author=[[Maumoon Abdul Gayoom]] | url=http://www.un.int/maldives/ungass.htm | accessdate=2006-01-06 | archive-date=2006-06-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060613232908/http://www.un.int/maldives/ungass.htm | url-status=dead }} * Pilkey, Orrin and Robert Young, ''The Rising Sea,'' Shearwater, July 2009 ISBN 978-1-59726-191-3 *{{cite journal|last=Douglas|first=Bruce C.|title=Global sea level change: Determination and interpretation|journal=[[Reviews of Geophysics]] |year=1995|volume=33|pages=1425–1432|doi=10.1029/95RG00355|bibcode = 1995RvGeo..33.1425D }} {{Refend}} {{Wikibooks|Historical Geology|Sea level variations}} {{physical oceanography|expanded=other}} {{Global warming}} {{DEFAULTSORT:Sea Level Rise}} [[Category:Oceanography]] [[Category:Sea level]] [[Category:Effects of global warming]] [[Category:Climate change]] lg35x4xs6c8w21v37gw6kq29w4g5yu7 0 378831 4647935 3797284 2026-07-16T13:06:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647935 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Sunflower sky backdrop.jpg|ലഘുചിത്രം|166x166ബിന്ദു|ആഗോളതലത്തിൽ അംഗീകരിച്ച ജൈവരാഷ്രീയത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമാണ് [[സൂര്യകാന്തി]].<ref>{{cite book | title = Political ecology: beyond environmentalism | url = https://archive.org/details/politicalecology0000rous | last = Roussopoulos | first = Dimitrios | publisher = Black Rose Books | year = 1993 | isbn = 1-895431-80-8 | location = Montreal | page = [https://archive.org/details/politicalecology0000rous/page/114 114] | quote = Not surprisingly the colours green and yellow are used widely in the symbols of ecologists, the former evoking vegetation and the latter the sun. The sunflower, a popular symbol, embodies both colours, and turns towards the sun, the source of renewable energy. The bicycle is another important icon as bicycle transportation is regarded as one of the means to re-humanise society. | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}</ref>]] '''ജൈവരാഷ്ട്രീയം''' എന്നത് പരിസ്ഥിതിക്കുള്ള പ്രാധാന്യം, അക്രമരാഹിത്യം, സാമൂഹിക നീതി, ഗ്രാസ് റൂട്ട് ജനാധിപത്യം എന്നിവയിൽ ഊന്നിയുള്ള, പരിസ്ഥിതിപരമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സമൂഹത്തെ വാർത്തെടുക്കുക എന്നു ലക്ഷ്യം വെയ്ക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രമാണ്. 1970 കളിലാണ് പശ്ചിമലോകത്ത് ഇത് രൂപം കൊള്ളാൻ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇതിനുശേഷം, ലോകവ്യാപകമായി ഗ്രീൻ പാർട്ടികളുടെ രൂപീകരണവും സ്ഥാപനവും നടന്നു. അവ ചില തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങളും കരസ്ഥമാക്കി. ==ഇതും കാണുക== {{Portal|Sustainable development|Ecology|Environment|Earth_sciences}} * [[Outline of green politics]] (list of related articles, organized for easy browsing) {{clear}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==അവലംബം== {{refbegin}} 1. Biopolitics Wikipedia https://en.m.wikipedia.org/wiki/Biopolitics 2. {{cite book |title= The No-Nonsense Guide to Green Politics|url= https://archive.org/details/nononsenseguidet0000wall|last= Wall |first= Derek |year= 2010|publisher= New Internationalist Publications |location= Oxford | isbn=978-1-906523-39-8 |nopp=|ref=Wal10}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== 1. Research in Biopolitics: Volume 1: Sexual Politics and Political Feminism Editor Albert Somit (1991) 2. Research in Biopolitics: Volume 2: Biopolitics and the Mainstream: Contributions of Biology to Political Science Editor Albert Somit (1994) 3. Research in Biopolitics: Volume 3: Human Nature and Politics Editors Steven A. Peterson Albert Somit (1995) 4. Research in Biopolitics: Volume 4: Research in Biopolitics Editors Albert Somit Steven A. Peterson (1996) 5. Research in Biopolitics: Volume 5: Recent Explorations in Biology and Politics Editors Albert Somit Steven A. Peterson (1997) 6. Research In Biopolitics: Volume 6: Sociobiology and Politics Editors Albert Somit Steven A. Peterson (1998) 7. Research In Biopolitics: Volume 7: Ethnic Conflicts Explained By Ethnic Nepotism Editors Albert Somit Steven A. Peterson (1999) 8. Research In Biopolitics: Volume 8: Evolutionary Approaches In The Behavioral Sciences: Toward A Better Understanding of Human Nature Editors Steven A. Peterson Albert Somit (2001) 9. Research In Biopolitics: Volume 9: Biology and Political Behavior: The Brain, Genes and Politics - the Cutting Edge; Editor Albert Somit (2011) 10. [[Dobson, Andrew]] (2007). ''Green Political Thought''. 4. Edition (1. Edition 1980), London/ New York: Routledge. ISBN 0-415-40351-0 (Hardcover) 11. {{cite web | last = Gilk | first = Paul | authorlink = | year = 2009 | url = http://www.lutterworth.com/product_info.php?products_id=1411 | title = ''Green Politics is Eutopian'' | work = | publisher = The Lutterworth Press | access-date = | archive-date = 2019-06-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190617045033/https://www.lutterworth.com/product_info.php?products_id=1411 | url-status = dead }} 12. Spretnak, Charlene (1986). ''The Spiritual Dimension of Green Politics''. Santa Fe, N.M.: Bear & Co. 95 p. ISBN 0-939680-29-7 dpgbo91shqk3gko4gk6rmbqecvbmy2k 0 378953 4648123 4424176 2026-07-16T18:18:05Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648123 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Rain Water storage.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|കേരളത്തിലെ ഒരു മഴവെള്ള സംഭരണി]] ജലത്തിന്റെ ഉപയോഗം സുസ്ഥിരമായി കൈകാര്യം ചെയ്ത്, ഭാവിയിലെ ആവശങ്ങൾക്കും കൂടി ഉതകും വിധം പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നതിനായ് സ്വീകരിച്ചുവരുന്ന നയങ്ങൾ, ഉപായങ്ങൾ, ചര്യകൾ എന്നിവയെല്ലാം ചേർന്നതാണ് '''ജല സംരക്ഷണം''' (ഇംഗ്ലീഷ്: '''Water conservation'''). [[ജനസംഖ്യ]], കുടുംബത്തിന്റെ വലിപ്പം, സാമ്പത്തികശേഷി എന്നിവയെല്ലാം ജല ഉപയോഗത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്. [[Climate change|കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം]] മുതലായ പ്രശ്നങ്ങൾ പ്രകൃത്യായുള്ള ജല സ്രോതസ്സുകളിൽ വളരെയധികം ആഘാതം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും [[Manufacturing|ഉല്പാദന]] -കാർഷിക മേഖലകളിലേക്കാവശ്യമായ [[Irrigation|ജലസേചനവുമായി]] ബന്ധപെട്ടാണിത്.<ref>{{cite web|url=http://archive.defra.gov.uk/environment/quality/water/conserve/|title=Water conservation « Defra|year=2013|work=defra.gov.uk|accessdate=January 24, 2013|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411161951/http://archive.defra.gov.uk/environment/quality/water/conserve/|url-status=dead}}</ref> ജലസംരക്ഷണത്തിനായ് നടത്തുന്ന ഉദ്യമങ്ങളുടെ ചില പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ ഇവയാണ്: * വരും തലമുറയ്ക്കുകൂടി ഉപയോഗത്തിനാവശ്യമായ [[Water resources|ശുദ്ധജല ലഭ്യത]] ഉറപ്പുവരുത്തുക. * [[Energy conservation|ഊർജ്ജ സംരക്ഷണം:]] * [[Habitat conservation|ആവാസ സംരക്ഷണം:]]  == ജലസംരക്ഷണ മാർഗ്ഗങ്ങൾ == ജലം സംരക്ഷിക്കുന്നതിന് സഹായകമായ ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു  # [[Drying|ജല നഷ്ടം]], ജല ഉപയോഗം, വിഭവങ്ങൾ പാഴാക്കൽ എന്നിവയിൽ കാര്യക്ഷമമായ കുറവ് വരുത്തൽ #  [[Water quality|ജലത്തിന്റെ ഗുണമേന്മയിൽ]] യാതൊരുവിധ കുറവും ഏൽപ്പിക്കാതിരിക്കുക # ജലം [[Water management|കാര്യക്ഷമമായി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന]] ശീലങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക. അതുവഴി ജലത്തിന്റെ ഉപഭോഗം ഏറ്റവും കാര്യക്ഷമമാക്കുക.<ref name="Vickers, Amy 2002">{{cite book | url = https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9 | title = Water Use and Conservation | last = Vickers | first = Amy | publisher = water plow Press | year = 2002 | isbn = 1-931579-07-5 | location = Amherst, MA | page = [https://archive.org/details/handbookofwateru0000vick_t2i9/page/434 434] | authorlink = | accessdate = }}</ref><ref>{{Cite journal|title=Deficit irrigation as an on-farm strategy to maximize crop water productivity in dry areas|url=https://archive.org/details/sim_agricultural-water-management_2009-09_96_9/page/1275|last2=Raes|first2=D.|journal=Agric. Water Manage|issue=9|doi=10.1016/j.agwat.2009.04.009|year=2009|volume=96|pages=1275–1284|last1=Geerts|first1=S.}}</ref> ജലസംരക്ഷണത്തിലെ ഒരു മാർഗ്ഗം എന്നത് [[Rain water harvesting|'''മഴവെള്ള സംഭരണ'''മാണ്]].<ref name=":12">{{Cite journal|url=|title=Water Conservation and Sustainability: An Utmost Importance.|last=Kumar Kurunthachalam|first=Senthil|journal=Hydrol Current Res|year=2014|volume=|pages=|via=}}</ref> കുളങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കൽ, ജലസംഭരണികളുടെ ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കൽ, മഴക്കുഴികൾ, വീടുകളിലും മറ്റും മഴവെള്ള സംഭരണികൾ സ്ഥാപിക്കൽ എന്നിവ മഴവെള്ളം സംഭരിക്കാനുള്ള വ്യത്യസ്ത രീതികളാണ്.<ref name=":12" /> ഇങ്ങനെ ശേഖരിക്കുന്ന ജലം [[Water toilet|ശൗചാലയ ഉപയോഗം]], [[Gardening|പൂന്തോട്ട പരിപാലനം]], [[Lawn|പുൽത്തകിടി]] നനക്കൽ, ചെറിയ തോതിലുള്ള കൃഷിയാവശ്യങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കെല്ലാം ഉപയോഗപ്പെടുത്താവുന്നതാണ്.<ref name=":12" /> ജലസംരക്ഷണത്തിന്റെ മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമാണ് '''[[Groundwater|ഭൂഗർഭ ജല സ്രോതസ്സുകളുടെ]] സംരക്ഷണം'''. [[Precipitation|അവപേക്ഷണം]] (മഴ/മഞ്ഞ് വീഴ്ച) സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്ന ജലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മണ്ണിലൂടെ ആഴ്ന്നിറങ്ങി ഭൂമിക്കടിയിൽ സംഭരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=":22">{{Cite web|url=http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|title=Description of the Hydrologic Cycle|access-date=|last=|first=|date=|website=http://www.nwrfc.noaa.gov/rfc/|publisher=NOAA River Forecast Center|archive-date=2006-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427170539/http://www.nwrfc.noaa.gov/info/water_cycle/hydrology.cgi|url-status=dead}}</ref> ഇത് ഭൂഗർഭജലം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":22" /> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:ജലസംരക്ഷണം]] rj3id0srzpqn5zz9r0vv2jxp2i84buf 0 399346 4648046 4629494 2026-07-16T16:15:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648046 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:British_Raj_Red_Ensign.svg|ലഘുചിത്രം|The partition was part of the demise of the [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|British Raj]]]] [[പ്രമാണം:Location-Bangla01.png|ലഘുചിത്രം|Location of the Indian state of West Bengal and Bangladesh, which was formerly East Bengal and East Pakistan, on a map of southern [[ഏഷ്യ|Asia]]]] 1947ലെ ബംഗാൾ വിഭജനം ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ പ്രവിശ്യയായ ബംഗാളിനെ റാഡ്‌ക്ലിഫ് രേഖയിൽ വച്ച് മുറിച്ച് കിഴക്കുഭാഗം പാകിസ്താനും പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗം ഇന്ത്യയ്ക്കും നൽകി. 1947 ജൂൺ 20നു ബംഗാൾ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലി ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസിയുടെ ഭാവിയെപ്പറ്റി പര്യാലോചിക്കാൻ യോഗം കൂടി. അവരുടെ മുമ്പിൽ നിർണ്ണായകമായ ചില ചോദ്യങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെയോ പാകിസ്താന്റെയോ ഭാഗമായി ഒരു ഐക്യബംഗാൾ ആകണോ അതോ; ബംഗാൾ കിഴക്കൻ ബംഗാൾ എന്നും പടിഞ്ഞാറൻ ബംഗാൾ എന്നും വിഭജിക്കണോ? തുടങ്ങിയ ചോദ്യങ്ങളാണുയർന്നു വന്നത്. പ്രാഥമിക അസംബ്ലി സെഷനിൽ അസംബ്ലി 120നു 90 വോട്ടിനു പാകിസ്താന്റെ പുതിയ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിയിൽ ചേരുകയാണെങ്കിൽ അത് ഐക്യബംഗാളായി ചേരണം എന്ന് തീരുമാനിച്ചു. പിന്നീട്, പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ പ്രതിനിധികൾ പ്രത്യേക യൊഗം ചേരുകയും 21 വോട്ടിനെതിരായി 58 വോട്ടിനു ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ പശ്ചിമ ബംഗാൾ എന്നും പൂർവ്വ ബംഗാൾ എന്നും വിഭജിച്ച് പശ്ചിമബംഗാൾ ഇന്ത്യൗടെ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിയുമായി ചൃക്കണമെന്നും പ്രമേയം പാസ്സാക്കി. കിഴക്കൻ ബംഗാളിൽനിന്നുമുള്ള പ്രതിനിധികളുടെ മറ്റൊരു യോഗത്തിൽ 35നെതിരെ 106 വോട്ടിനു ബംഗാൾ പ്രവിശ്യ വിഭജിക്കരുതെന്നു പ്രമേയം പാസാക്കി.  ഇന്ത്യ വിഭജിക്കുകയാണെങ്കിൽ, കിഴക്കൻ ബംഗാൾ പാകിസ്താനുമായിച്ചേരണം എന്ന് 34നെതിരെ 107 വോട്ടിനു പാസാക്കി.<ref name="Mukherjee1987">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Bhd-_1RE04MC&pg=PA230|title=Sir William Jones: A Study in Eighteenth-century British Attitudes to India|author=Soumyendra Nath Mukherjee|publisher=Cambridge University Press|year=1987|isbn=978-0-86131-581-9|page=230|access-date=2017-11-24|archive-date=2018-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131225046/https://books.google.com/books?id=Bhd-_1RE04MC&pg=PA230|url-status=dead}}</ref> 1947 ജൂലൈ 6 നു സിൽഹെറ്റ് റെഫറണ്ടത്തിൽ സിൽഹെറ്റ് ആസാമിൽനിന്നു കിഴക്കൻ ബംഗാളിൽ ലയിപ്പിക്കണമെന്ന് തീരുമാനമായി.  മൗൻട്ബാറ്റൻ പ്ലാൻ അല്ലെങ്കിൽ ജൂൺ 3 പ്ലാൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പദ്ധതിയിൽ ഇന്ത്യയ്ക്കും പാകിസ്താനും തങ്ങളുടെ ഭരണാവകാശം കൈമാറാൻ തീരുമാനിച്ചു. ആഗസ്ത് 14, 15 തീയതികളിലാണ് ഭരണം കൈമാറാൻ തീരുമാനിച്ചത് 150 വർഷത്തെ ബ്രിട്ടിഷ് സ്വാധീനം ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ ആവസാനിച്ചു. , was done according to what has come to be known as the "3 June Plan" or "[[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം|Mountbatten Plan]]". India’s independence on 15 August 1947 ended over 150 years of British influence in the Indian subcontinent. East Bengal later became the independent country of Bangladesh after the 1971 [[ബംഗ്ലാദേശ് വിമോചനയുദ്ധം|Bangladesh Liberation War]]. [[പ്രമാണം:Lord_Mountbatten_meets_Nehru,_Jinnah_and_other_Leaders_to_plan_Partition_of_India.jpg|ലഘുചിത്രം|[[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|Louis Mountbatten]] discusses the partition plan with [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|Jawaharlal Nehru]] and [[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|Mohammad Ali Jinnah]]]] [[പ്രമാണം:West_Bengal_Legislative_Assembly_Entrance_-_Kolkata_2011-12-18_0339.JPG|ലഘുചിത്രം|Entrance to the Legislative Assembly in Kolkata (Calcutta)]] 1905ൽ രണ്ടു പ്രവിശ്യകളായ പടിഞ്ഞാറൻ ബംഗാളും കിഴക്കൻ ബംഗാളും ഭരിക്കാനുള്ള എളുപ്പത്തിനാണു വിഭജിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. In 1905.<ref>{{Cite web|url=http://www.indhistory.com/first-partition-bengal.html|title=India's History : Modern India : The First Partition of Bengal : 1905|access-date=2017-11-25|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806092008/http://www.indhistory.com/first-partition-bengal.html|url-status=dead}}</ref> പക്ഷെ, മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷമുള്ള കിഴക്കൻ ബംഗാളും ഹിന്ദു ഭൂരിപക്ഷമുള്ള പടിഞ്ഞാറൻ ബംഗാളുമായി ആണു വിഭജനം നടന്നതെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. 1905ലെ വിഭജനം കിഴക്കൻ ബംഗാളിൽ വലിയ ഒരു വിഭാഗം ഹിന്ദുക്കൾ ന്യൂനപക്ഷങ്ങളാവുകയും പടിഞ്ഞാറൻ ബംഗാളിൽ വലിയ ഒരു വിഭാഗം മുസ്ലിങ്ങൾ ന്യൂനപക്ഷമാവുകയും ചെയ്തു. മുസ്ലിങ്ങൾ ബംഗാൾ വിഭജനത്തിനു അനുകൂലമായിരുന്നു. കാരണം, അവർക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു പ്രവിശ്യ ലഭിക്കും എന്നതുകൊണ്ട്. ഇതിനെ ഹിന്ദുക്കൾ എതിർത്തു. ഈ തർക്കം വലിയതോതിലുള്ള ലഹളയ്ക്കും പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും കാരണമായി. അങ്ങനെ അവസാനം, 1911ൽ രണ്ടു പ്രവിശ്യകളും ഒരിക്കൽക്കൂടി ഒന്നായിത്തീർന്നു.<ref>Baxter – Bangladesh: From a Nation to a State, page 39–40 "The new province had a Muslim majority of about three to two ... The partition was widely welcomed by Muslims and sharply condemned by Hindus. Hindu opposition was expressed in many forms, ranging from boycott of British goods to revolutionary activities ... protests eventually bore fruit, and the partition was annulled in 1911."</ref> എന്നിരുന്നാലും, 1905ലെ ബംഗാൾ വിഭജനസമയത്തുണ്ടായിരുന്ന ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിങ്ങളുമായുള്ള തർക്കങ്ങൾ തുടർന്നും നിലനിന്നു. 1947ൽ നടന്ന വീണ്ടുമുള്ള ബംഗാൾ വിഭജനം ഉൾപ്പെടെ രാഷ്ട്രീയപാർട്ടികളുടെയും സംഘടനകളുടെയും രാഷ്ട്രീയാവശ്യം നിറവേറ്റാനായിരുന്നു.  1947 ജൂൺ 20 ലെ പ്ലാൻ അനുസരിച്ച്, ബംഗാൾ ലെജിസ്ലേറ്റീവ് അസംബ്ലിയിലെ അംഗങ്ങൾ ബംഗാൾ വിഭജനത്തെപ്പറ്റിയുള്ള മൂന്നു പ്രത്യേക വോട്ടെടുപ്പ് താഴെക്കൊടുക്കുന്നു: * അസംബ്ലിയിലെ എല്ലാ അംഗങ്ങളും ചേർന്ന് 90 വോട്ടിനെതിരെ 126 വോട്ട് നേടി അപ്പോൾ നിലവിലുള്ള കോൺസ്റ്റിറ്റ്വന്റ് അസംബ്ലിയിൽ (ഇന്ത്യയിൽ) ചേരാൻ തീരുമാനിച്ചു. <br> * പിന്നെ, മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രദേശത്തുനിന്നുമുള്ള അസംബ്ലി അംഗങ്ങൾ മാത്രം പ്രത്യേകയോഗം ചേർന്ന് ബംഗാളിനെ വിഭജിക്കുന്നതിനെ എതിർക്കുകയും 35നെതിരെ 106 വോട്ടിനു ബംഗാൾ മുഴുവനായി പുതുതായി രൂപീകരിക്കുന്ന പുതിയ കോൺസ്റ്റിറ്റ്യുവന്റ് അസംബ്ലിയിൽ (പാകിസ്താനിൽ) ചേരാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. <br> * ഈ വോട്ടെടുപ്പിനു ശേഷം ബംഗാളിലെ മുസ്ലിങ്ങളല്ലാത്ത അംഗങ്ങൾ ബംഗാൾ അസംബ്ലിയിൽ കൂടി മൂന്നാമതൊരു വോട്ടെടുപ്പു നടത്തി. അതിൽ 21നെതിരായി 58 വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യയെ വിഭജിക്കണമെന്ന് വോട്ടുചെയ്തു. <br> മൗണ്ട് ബാറ്റൻ പ്ലാൻ അനുസരിച്ച്, അസംബ്ലിയുടെ പകുതിപ്പേരെങ്കിലും സാങ്കൽപ്പികമായ്ർങ്കിലും അസംബ്ലിയുടെ പകുത്തിപ്പേർ ആയി മാറിയെങ്കിൽ ജൂൺ 20 യിലെ പ്രൊസീഡിങ്സ് അനുസരിച്ച് ബംഗാൾ വിഭജിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇത് പടിഞ്ഞാറൻ ബംഗാൾ ഇന്ത്യയുടേതും കിഴക്കൻ ബംഗാൾ പാകിസ്താന്റെ ഭാഗവുമാക്കി. ജൂലൈ 7ലെ മൗണ്ട്ബാറ്റന്റെ പ്ലാൻ പ്രകാരമ്മുള്ള റഫറണ്ടമനുസരിച്ച്, സിൽഹെറ്റ് കിഴക്കൻ ബംഗാളിൽ ചേരാനാണ് വോട്ടുചെയ്തത്. സർ സിറിൽ റാഡ്‌ക്ലിഫ് നേതൃത്വം നൽകിയ ഒരു ബൗണ്ടറി കമ്മിഷൻ എന്ന സമിതിയാണ് പുതിയതായി രൂപീകൃതമായ രണ്ടു പ്രവിശ്യകളുടെയും ഇടയിലുള്ള അതിരു നിശ്ചയിച്ചത്. 1947 ഇന്ത്യ ഇൻഡിപെൻഡന്ന്സ് ആക്റ്റ് പ്രകാരം പാകിസ്താന് ആഗസ്ത് 14നും ഇന്ത്യയ്ക്ക് ആഗസ്ത് 15നും ഭരണം കൈമാറി. [[പ്രമാണം:Sarat_Chandra_Bose.jpg|ലഘുചിത്രം|Sarat Chandra Bose supported the United Bengal plan]] [[പ്രമാണം:Gandhi_in_Noakhali_1946.jpg|ലഘുചിത്രം|[[മോഹൻദാസ് കരംചന്ദ് ഗാന്ധി|Gandhi]] in Noakhali, 1946]] === അഭ്യാർത്ഥി പ്രതിസന്ധി === == പശ്ചാത്തലം == == ശേഷം == === അവിഭജിത ബംഗാൾ പദ്ധതി === == ഇതും കാണൂ == * Bengali Hindu Homeland Movement * East Pakistan * The 1947 Partition Archive == കുറിപ്പുകളും അവലംബങ്ങളും == === കുറിപ്പുകൾ === {{Reflist|30em}} === അവലംബം === * {{Cite book|title=Bangladesh: From a Nation to a State|url=https://archive.org/details/bangladeshfromna0000unse|last=Baxter|first=Craig|publisher=Westview Press|year=1997|isbn=0-8133-2854-3|location=Boulder, CO}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FjQ0iWSq2R0C|title=The Spoils of Partition: Bengal and India, 1947–1967|last=Chatterji|first=Joya|date=2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46830-5}} * Bashabi Fraser ''Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter.'' New York: Anthem Press, 2008. {{ISBN|1-84331-299-9}}1-84331-299-9 * {{Cite book|title=The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan|url=https://archive.org/details/alf.4014.954.035.092.4.jal|last=Jalal|first=Ayesha|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=978-0-521-45850-4|author-link=Ayesha Jalal}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KqTIhTWuAXcC|title=The Bengal Borderland: Beyond State and Nation in South Asia|last=Van Schendel|first=Willem|date=2005|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-145-4}} * S. M. Ikram ''Indian Muslims and Partition of India.'' New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors, 1992. {{ISBN|81-7156-374-0}}81-7156-374-0 * Hashim S. Raza ''Mountbatten and the partition of India.'' New Delhi: Atlantic Publishers and Distributors, 1989. {{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Harun-or-Rashid|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Partition of Bengal, 1947|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Partition_of_Bengal,_1947}} * {{Cite news|title=Partition of India: British Proposal Said to be Only Feasible Plan Now|last=Singh|first=J. J.|date=15 June 1947|work=The New York Times|newspaper=The New York Times|page=E8|type=Letter to editor}}More than one of <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;work=</code> ഒപ്പം <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;newspaper=</code> specified ([[സഹായം:അവലംബശൈലീ പിഴവുകൾ#redundant parameters|സഹായം]]) [[വർഗ്ഗം:Pages with citations having redundant parameters]] <div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a news article in print, video, audio or web using the provided source information (e.g. author, publication, date) and various formatting options.">Cite news</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Source title</span><span data-key="title" title="The title of the article as it appears in the source; displays in quotes" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Partition of India: British Proposal Said to be Only Feasible Plan Now</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Singh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">J. J.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Full date of the source; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" style="position: relative;">15 June 1947</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="work" class="cx-template-editor-param-key">Name of publication</span><span data-key="work" title="Name of the newspaper, magazine or periodical; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="work" style="position: relative;">The New York Times</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="page" class="cx-template-editor-param-key">Page</span><span data-key="page" title="Page in the source that supports the content; displays after 'p.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="page" style="position: relative;">E8</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="type" class="cx-template-editor-param-key">Type</span><span data-key="type" title="Additional information about the media type of the source; format in sentence case" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="type" style="position: relative;">Letter to editor</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a news article in print, video, audio or web using the provided source information (e.g. author, publication, date) and various formatting options.">Cite news</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Source title</span><span data-key="title" title="The title of the article as it appears in the source; displays in quotes" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Partition of India: British Proposal Said to be Only Feasible Plan Now</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Singh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">J. J.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Full date of the source; do not wikilink" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" style="position: relative;">15 June 1947</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="work" class="cx-template-editor-param-key">Name of publication</span><span data-key="work" title="Name of the newspaper, magazine or periodical; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="work" style="position: relative;">The New York Times</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="page" class="cx-template-editor-param-key">Page</span><span data-key="page" title="Page in the source that supports the content; displays after 'p.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="page" style="position: relative;">E8</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="type" class="cx-template-editor-param-key">Type</span><span data-key="type" title="Additional information about the media type of the source; format in sentence case" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="type" style="position: relative;">Letter to editor</div></div></div></div> * Gyanendra Pandey ''Remembering Partition: Violence, Nationalism, and History in India''. Cambridge: Cambridge University Press, 2001. {{ISBN|0-521-00250-8}}0-521-00250-8 * {{Cite journal|url=http://philpapers.org/rec/CHAROB-7|title=Review of Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter edited by Bashabi Fraser|last=Chattopadhyay|first=Subhasis|date=2016|journal=[[Prabuddha Bharata|Prabuddha Bharata or Awakened India]]''|issue=9|volume=121|page=670-672|issn=0032-6178}} <div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to an article in a magazine or journal, using the provided source information (e.g. journal name, author, title, issue, URL) and various formatting options.">Cite journal</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Chattopadhyay</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">Subhasis</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Date of the source; do not wikilink. As listed in the publication" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" style="position: relative;">2016</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the article; can be wikilinked to an existing Wikipedia article or url may be used to add an external link, but not both. Displays in quotes." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Review of Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter edited by Bashabi Fraser</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot; or maybe even the &amp;nbsp;protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;"><nowiki>http://philpapers.org/rec/CHAROB-7</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="journal" class="cx-template-editor-param-key">Journal</span><span data-key="journal" title="Name of the source journal; may be wikilinked; displays in italics; alias of 'work'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="journal" style="position: relative;">[[Prabuddha Bharata|Prabuddha Bharata or Awakened India]]</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="volume" class="cx-template-editor-param-key">Volume</span><span data-key="volume" title="For one publication published in several volumes" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="volume" style="position: relative;">121</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issue" class="cx-template-editor-param-key">Issue</span><span data-key="issue" title="Issue identifier when the source is part of a series that is published periodically" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issue" style="position: relative;">9</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="page" class="cx-template-editor-param-key">Page</span><span data-key="page" title="Page in the source that supports the content; displays after 'p.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="page" style="position: relative;">670-672</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issn" class="cx-template-editor-param-key">ISSN</span><span data-key="issn" title="International Standard Serial Number; 8 characters; may be split into two groups of four using a hyphen" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issn" style="position: relative;">0032-6178</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to an article in a magazine or journal, using the provided source information (e.g. journal name, author, title, issue, URL) and various formatting options.">Cite journal</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Chattopadhyay</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">Subhasis</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="date" class="cx-template-editor-param-key">Source date</span><span data-key="date" title="Date of the source; do not wikilink. As listed in the publication" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="date" style="position: relative;">2016</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the article; can be wikilinked to an existing Wikipedia article or url may be used to add an external link, but not both. Displays in quotes." class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Review of Bengal Partition Stories: An Unclosed Chapter edited by Bashabi Fraser</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="url" class="cx-template-editor-param-key">URL</span><span data-key="url" title="The URL of the online location where the text of the publication can be found. Requires schemes of the type &quot;http://...&quot; or maybe even the &amp;nbsp;protocol relative scheme &quot;//...&quot;" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="url" style="position: relative;"><nowiki>http://philpapers.org/rec/CHAROB-7</nowiki></div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="journal" class="cx-template-editor-param-key">Journal</span><span data-key="journal" title="Name of the source journal; may be wikilinked; displays in italics; alias of 'work'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="journal" style="position: relative;">Prabuddha Bharata or Awakened India</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="volume" class="cx-template-editor-param-key">Volume</span><span data-key="volume" title="For one publication published in several volumes" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="volume" style="position: relative;">121</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issue" class="cx-template-editor-param-key">Issue</span><span data-key="issue" title="Issue identifier when the source is part of a series that is published periodically" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issue" style="position: relative;">9</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="page" class="cx-template-editor-param-key">Page</span><span data-key="page" title="Page in the source that supports the content; displays after 'p.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="page" style="position: relative;">670-672</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="issn" class="cx-template-editor-param-key">ISSN</span><span data-key="issn" title="International Standard Serial Number; 8 characters; may be split into two groups of four using a hyphen" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="issn" style="position: relative;">0032-6178</div></div></div></div> * {{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Harun-or-Rashid|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Suhrawardy, Huseyn Shaheed|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Suhrawardy,_Huseyn_Shaheed}} <div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Harun-or-Rashid</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">[[Asiatic Society of Bangladesh]]</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2012</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last" class="cx-template-editor-param-key">Editor last name</span><span data-key="editor-last" title="The surname of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last" style="position: relative;">Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first" class="cx-template-editor-param-key">Editor first name</span><span data-key="editor-first" title="Given or first name, middle names, or initials of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first" style="position: relative;">Sirajul</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-link" class="cx-template-editor-param-key">Link for editor</span><span data-key="editor-link" title="Title of existing Wikipedia article about the editor" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-link" style="position: relative;">Sirajul Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="edition" class="cx-template-editor-param-key">Edition</span><span data-key="edition" title="When the publication has more than one edition; for example: '2nd', 'Revised' etc.; suffixed by ' ed.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="edition" style="position: relative;">Second</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter" class="cx-template-editor-param-key">Chapter</span><span data-key="chapter" title="The chapter heading of the source; may be wikilinked or with 'chapterurl' but not both. For the contribution alias, see contributor-last" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter" style="position: relative;">Suhrawardy, Huseyn Shaheed</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name of second editor</span><span data-key="editor-last2" title="The surname of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last2" style="position: relative;">Jamal</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first2" class="cx-template-editor-param-key">First name of second editor</span><span data-key="editor-first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first2" style="position: relative;">Ahmed A.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter-url" class="cx-template-editor-param-key">Chapter URL</span><span data-key="chapter-url" title="The URL of the online location where the text of the chapter can be found" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter-url" style="position: relative;">http://en.banglapedia.org/index.php?title=Suhrawardy,_Huseyn_Shaheed</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Harun-or-Rashid</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">Asiatic Society of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2012</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last" class="cx-template-editor-param-key">Editor last name</span><span data-key="editor-last" title="The surname of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last" style="position: relative;">Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first" class="cx-template-editor-param-key">Editor first name</span><span data-key="editor-first" title="Given or first name, middle names, or initials of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first" style="position: relative;">Sirajul</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-link" class="cx-template-editor-param-key">Link for editor</span><span data-key="editor-link" title="Title of existing Wikipedia article about the editor" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-link" style="position: relative;">Sirajul Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="edition" class="cx-template-editor-param-key">Edition</span><span data-key="edition" title="When the publication has more than one edition; for example: '2nd', 'Revised' etc.; suffixed by ' ed.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="edition" style="position: relative;">Second</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter" class="cx-template-editor-param-key">Chapter</span><span data-key="chapter" title="The chapter heading of the source; may be wikilinked or with 'chapterurl' but not both. For the contribution alias, see contributor-last" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter" style="position: relative;">Suhrawardy, Huseyn Shaheed</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name of second editor</span><span data-key="editor-last2" title="The surname of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last2" style="position: relative;">Jamal</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first2" class="cx-template-editor-param-key">First name of second editor</span><span data-key="editor-first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first2" style="position: relative;">Ahmed A.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter-url" class="cx-template-editor-param-key">Chapter URL</span><span data-key="chapter-url" title="The URL of the online location where the text of the chapter can be found" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter-url" style="position: relative;">http://en.banglapedia.org/index.php?title=Suhrawardy,_Huseyn_Shaheed</div></div></div></div> * {{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Harun-or-Rashid|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Partition of Bengal, 1947|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Partition_of_Bengal,_1947}} <div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Harun-or-Rashid</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">[[Asiatic Society of Bangladesh]]</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2012</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last" class="cx-template-editor-param-key">Editor last name</span><span data-key="editor-last" title="The surname of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last" style="position: relative;">Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first" class="cx-template-editor-param-key">Editor first name</span><span data-key="editor-first" title="Given or first name, middle names, or initials of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first" style="position: relative;">Sirajul</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-link" class="cx-template-editor-param-key">Link for editor</span><span data-key="editor-link" title="Title of existing Wikipedia article about the editor" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-link" style="position: relative;">Sirajul Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="edition" class="cx-template-editor-param-key">Edition</span><span data-key="edition" title="When the publication has more than one edition; for example: '2nd', 'Revised' etc.; suffixed by ' ed.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="edition" style="position: relative;">Second</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter" class="cx-template-editor-param-key">Chapter</span><span data-key="chapter" title="The chapter heading of the source; may be wikilinked or with 'chapterurl' but not both. For the contribution alias, see contributor-last" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter" style="position: relative;">Partition of Bengal, 1947</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name of second editor</span><span data-key="editor-last2" title="The surname of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last2" style="position: relative;">Jamal</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first2" class="cx-template-editor-param-key">First name of second editor</span><span data-key="editor-first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first2" style="position: relative;">Ahmed A.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter-url" class="cx-template-editor-param-key">Chapter URL</span><span data-key="chapter-url" title="The URL of the online location where the text of the chapter can be found" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter-url" style="position: relative;">http://en.banglapedia.org/index.php?title=Partition_of_Bengal,_1947</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Harun-or-Rashid</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">Asiatic Society of Bangladesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2012</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last" class="cx-template-editor-param-key">Editor last name</span><span data-key="editor-last" title="The surname of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last" style="position: relative;">Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first" class="cx-template-editor-param-key">Editor first name</span><span data-key="editor-first" title="Given or first name, middle names, or initials of the editor; don't wikilink, use 'editor-link'; can suffix with a numeral to add additional editors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first" style="position: relative;">Sirajul</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-link" class="cx-template-editor-param-key">Link for editor</span><span data-key="editor-link" title="Title of existing Wikipedia article about the editor" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-link" style="position: relative;">Sirajul Islam</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="edition" class="cx-template-editor-param-key">Edition</span><span data-key="edition" title="When the publication has more than one edition; for example: '2nd', 'Revised' etc.; suffixed by ' ed.'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="edition" style="position: relative;">Second</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter" class="cx-template-editor-param-key">Chapter</span><span data-key="chapter" title="The chapter heading of the source; may be wikilinked or with 'chapterurl' but not both. For the contribution alias, see contributor-last" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter" style="position: relative;">Partition of Bengal, 1947</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name of second editor</span><span data-key="editor-last2" title="The surname of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-last2" style="position: relative;">Jamal</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="editor-first2" class="cx-template-editor-param-key">First name of second editor</span><span data-key="editor-first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second editor; don't wikilink, use 'editor2-link'" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="editor-first2" style="position: relative;">Ahmed A.</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="chapter-url" class="cx-template-editor-param-key">Chapter URL</span><span data-key="chapter-url" title="The URL of the online location where the text of the chapter can be found" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="chapter-url" style="position: relative;">http://en.banglapedia.org/index.php?title=Partition_of_Bengal,_1947</div></div></div></div> * {{Cite book|title=The Aftermath of Partition in South Asia|last=Tan|first=Tai Yong|last2=Kudaisya|first2=Gyanesh|publisher=Routledge|year=2000|isbn=0-415-17297-7|author-link=Tan Tai Yong|author-link2=Gyanesh Kudaisya}} <div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">The Aftermath of Partition in South Asia</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Tan</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">Tai Yong</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name 2</span><span data-key="last2" title="The surname of the second author; don't wikilink, use 'authorlink2'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last2" style="position: relative;">Kudaisya</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first2" class="cx-template-editor-param-key">First name 2</span><span data-key="first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first2" style="position: relative;">Gyanesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">Routledge</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2000</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="isbn" class="cx-template-editor-param-key">ISBN</span><span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" style="position: relative;">0-415-17297-7</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="author-link" class="cx-template-editor-param-key">Author link</span><span data-key="author-link" title="Title of existing Wikipedia article about the author; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="author-link" style="position: relative;">Tan Tai Yong</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="author-link2" class="cx-template-editor-param-key">Author link 2</span><span data-key="author-link2" title="Title of existing Wikipedia article about the second author; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="author-link2" style="position: relative;">Gyanesh Kudaisya</div></div></div></div><div class="cx-template-editor-source-container" dir="ltr" style="display: none;" lang="en"><div class="cx-template-editor-source"><div class="cx-template-editor-title" title="This template formats a citation to a book using the provided bibliographic information (such as author and title) as well as various formatting options.">Cite book</div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="title" class="cx-template-editor-param-key">Title</span><span data-key="title" title="The title of the book; displays in italics" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="title" style="position: relative;">The Aftermath of Partition in South Asia</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last" class="cx-template-editor-param-key">Last name</span><span data-key="last" title="The surname of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last" style="position: relative;">Tan</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first" class="cx-template-editor-param-key">First name</span><span data-key="first" title="Given or first name, middle names, or initials of the author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first" style="position: relative;">Tai Yong</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="last2" class="cx-template-editor-param-key">Last name 2</span><span data-key="last2" title="The surname of the second author; don't wikilink, use 'authorlink2'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="last2" style="position: relative;">Kudaisya</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="first2" class="cx-template-editor-param-key">First name 2</span><span data-key="first2" title="Given or first name, middle names, or initials of the second author; don't wikilink, use 'authorlink'; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="first2" style="position: relative;">Gyanesh</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="publisher" class="cx-template-editor-param-key">Publisher</span><span data-key="publisher" title="Name of the publisher; displays after title" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="publisher" style="position: relative;">Routledge</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="year" class="cx-template-editor-param-key">Year of publication</span><span data-key="year" title="Year of the source being referenced; use 'date' instead, if month and day are also known" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="year" style="position: relative;">2000</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="isbn" class="cx-template-editor-param-key">ISBN</span><span data-key="isbn" title="International Standard Book Number; use the 13-digit ISBN where possible" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="isbn" style="position: relative;">0-415-17297-7</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="author-link" class="cx-template-editor-param-key">Author link</span><span data-key="author-link" title="Title of existing Wikipedia article about the author; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="author-link" style="position: relative;">Tan Tai Yong</div></div><div class="cx-template-editor-param"><div class="cx-template-editor-param-title"><span id="author-link2" class="cx-template-editor-param-key">Author link 2</span><span data-key="author-link2" title="Title of existing Wikipedia article about the second author; can suffix with a numeral to add additional authors" class="cx-template-editor-param-desc"></span></div><div class="cx-template-editor-param-value" data-key="author-link2" style="position: relative;">Gyanesh Kudaisya</div></div></div></div> [[വർഗ്ഗം:ബംഗാൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കൊൽക്കത്തയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:കൊൽക്കത്ത]] p0wlblhcig6ymldumpfwyux5ovijzz4 0 404422 4648251 4567335 2026-07-17T11:37:52Z Malikaveedu 16584 4648251 wikitext text/x-wiki {{distinguish|വാൻകൂവർ}} {{Infobox Islands | name = വാൻകൂവർ ദ്വീപ് - Vancouver Island | image name = Vancouver Island contour map.png | image caption = | image size = | locator map = | native name = | native name link = | nickname = | location = [[Pacific Ocean]], on Canada's southern west coast. | coordinates = {{Coord|49|30|N|125|30|W|type:isle_scale:2500000|display=inline,title}}<ref>{{cite web|url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html/#pacific|archiveurl=https://www.webcitation.org/652MzLLWS?url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/learningresources/facts/islands.html/#pacific|archivedate=2012-01-28|title=The Atlas of Canada – Sea Islands|accessdate=2010-09-16|url-status=live}}</ref> | archipelago = | total islands = | major islands = | area_km2 = 31285 | rank = 43rd | highest mount = [[Golden Hinde (mountain)|Golden Hinde]]<ref>{{cite web|url=http://www.vancouverisland.com/parks/?id=411|title=BC Parks – Strathcona Provincial Park, Central Vancouver Island, British Columbia|accessdate=2010-09-16}}</ref> | elevation_m = 2,195 | country = Canada | country admin divisions title = [[Provinces and territories of Canada|Province]] | country admin divisions = [[British Columbia]] | country admin divisions title 1 = | country admin divisions 1 = | country admin divisions title 2 = | country admin divisions 2 = | country capital city = | country largest city = [[Saanich, British Columbia|Saanich]] (city proper), [[Victoria, British Columbia|Victoria]] (metropolitan area) | country largest city population = 108,265 in Saanich; 344,615 in [[Greater Victoria]] <ref>{{cite web |url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=5917021&Geo2=CD&Code2=5917&Data=Count&SearchText=saanich&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&Custom=&TABID=1 |title=Saanich, BC Census Profile |accessdate=2014-11-12 |archive-date=2014-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141115120819/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=CSD&Code1=5917021&Geo2=CD&Code2=5917&Data=Count&SearchText=saanich&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&Custom=&TABID=1 |url-status=dead }}</ref> | country leader title = | country leader name = | population = 759,366<ref name="bcstats.gov.bc.ca">{{cite web |url=http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&type=SR&topic=Estimates&agegrouptype=Standard&subtype=&region=400&year=2009&agegroup=totals&gender=t&output=browser&rowsperpage=all |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110611214150/http://www.bcstats.gov.bc.ca/data/pop/pop/dynamic/PopulationStatistics/Query.asp?category=Census&type=SR&topic=Estimates&agegrouptype=Standard&subtype=&region=400&year=2009&agegroup=totals&gender=t&output=browser&rowsperpage=all |archivedate=2011-06-11 |title=Vancouver Island Population Figures 2008 |publisher=Bcstats.gov.bc.ca |date=2009-01-15 |accessdate=2011-02-19 |url-status=dead }}</ref> | population as of = 2011 | density_km2 = 23.94 | ethnic groups = | additional info = }} [[File:Vancouver-island-relief.jpg|thumb|right|Vancouver Island is separated from mainland British Columbia by the Strait of Georgia and Queen Charlotte Strait, and from Washington by the Juan De Fuca Strait.]] [[കാനഡ|കാനഡയുടെ]] തെക്ക് പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തായി, വടക്കുകിഴക്കൻ ശാന്തമഹാസമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ദ്വീപാണ് '''വാൻകൂവർ ദ്വീപ്'''( '''Vancouver Island''') കനേഡിയൻ പ്രവിശ്യയായ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയുടെ ഭാഗമായ ഈ ദ്വീപിന് 460 കിലോമീറ്റർ (290 മൈൽ) നീളവും ഏറ്റവും വീതിയുള്ള ഭാഗത്ത് 100 കിലോമീറ്റർ (62 മൈൽ) വീതിയുമുണ്ട്<ref>{{Cite web |url=http://www.hellobc.com/vancouver-island/regional-geography.aspx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2017-12-31 |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808075654/http://www.hellobc.com/vancouver-island/regional-geography.aspx |url-status=dead }}</ref>. 32,134 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12,407 ച മൈ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഇത് വടക്കേ അമേരിക്കൻ വൻകരയുടെ പടിഞ്ഞാറേ തീരത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപാണ്.വാൻകൂവർ ദ്വീപാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ 43-ാമത്തെ ദ്വീപ്, കാനഡയിലെ പതിനൊന്നാമത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വലിയ ദ്വീപുമാണിത്, ==അവലംബം== {{അവലംബങ്ങൾ}} bfxz9urp8tv86qqs1lwz4qia5cy106a 0 405738 4647956 3519929 2026-07-16T13:39:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647956 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Mature flower diagram.ml.svg|ലഘുചിത്രം|Diagram showing the parts of a mature flower. In this example the perianth is separated into a calyx (sepals) and corolla (petals)]] പെരിയാന്ത് The '''perianth''' ('''perigonium''', '''perigon''' or '''perigone''') പൂവിന്റെ കായികഭാഗമാണ്. ഇത് ഒരു അലൈംഗികഭാഗവുമാണ്. ഈ ഭാഗം പ്രത്യുത്പാദനഭാഗമല്ല. പൂവിന്റെ ലൈംഗികാവയമായ ജനിപുടം, കേസരപുടം ഇവയെ പൊതിഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു. പെരിയാന്തിൽ [[ദളപുടം]], [[വിദളം]]<nowiki/>എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. പെരിയാന്ത് എന്ന വാക്ക് ഗ്രിക്ക് വാക്കായ [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|Greek]] περί, ''peri'', അർത്ഥം: ചുറ്റിലും (around), άνθος, ''anthos'', അർത്ഥം: പൂവ് (flower)എന്നീ വക്കുകൾ ചേർന്നതാണ്. ശേവാലങ്ങളിലും ലിവർവർട്ടുകളിലും പെരിയാന്ത് അലൈംഗികമായ ട്യൂബ് പൊലുള്ള രുപഘടനയുള്ള ഭാഗങ്ങളാണ്. ഇവ പെൺ ലൈംഗികഭാഗത്തെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു. (പെൺലൈംഗികഭാഗമായ സ്പോറോഫൈറ്റ്) == സപുഷ്പികളായ സസ്യങ്ങൾ  == വിദളങ്ങൾക്കും ദളങ്ങൾക്കും ആസ്യരന്ധ്രങ്ങളും സംവഹനവ്യൂഹവുമുണ്ട്. ഇവ ആവശ്യമില്ലങ്കിൽ കൂടി. മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന അവയവങ്ങൾ അതുപോലെ നിലനിന്നെങ്കിലും അവയുടെ ധർമ്മം അവ വഹിക്കുന്നില്ല. ആമ്പലിലും മറ്റും പെരിയാന്ത് പർവ്വങ്ങളിൽ സ്പ്രിങ് രൂപത്തിലാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. വൃത്തവലയങ്ങളല്ല. === കൊറോണ === [[പ്രമാണം:A_Perfect_Pair_Daffodills_(Narcissus)_-_8.jpg|ലഘുചിത്രം|Flower of ''Narcissus'' showing an outer white corolla with a central yellow corona (paraperigonium)]] [[പ്രമാണം:Passiflora_incarnata_flower_and_bud.jpg|ലഘുചിത്രം|Flower of ''Passiflora incarnata'' showing corona of fine appendages between petals and stamens]] An additional structure in some plants (e.g. ''Narcissus'', [[പാസ്സിഫ്ലോറ|''Passiflora'' (passion flower)]], some ''Hippeastrum'', Liliaceae) is the '''corona''' (paraperigonium, paraperigon, or paracorolla), a ring or set of appendages of adaxial tissue arising from the corolla or the outer edge of the stamens. It is often positioned where the corolla lobes arise from the corolla tube.<ref name="Beentje">{{Cite book|title=The Kew Plant Glossary: an Illustrated Dictionary of Plant Terms|url=https://archive.org/details/kewplantglossary0000been|last=Beentje, H.|last2=Williamson, J.|publisher=Kew Publishing|year=2010|location=Royal Botanic Gardens, Kew}}</ref> [[പ്രമാണം:Ray-floret.svg|ലഘുചിത്രം|Ligulate floret, typical for some members of the family [[ആസ്റ്റ്രേസീ|Asteraceae]]:<br> '''A.''' [[അണ്ഡാശയം (സസ്യശാസ്ത്രം)|inferior ovary]]<br> '''B.''' The [[വിദളം|calyx]] is a crown-shaped [[അപ്പൂപ്പൻതാടി ചെടികൾ|pappus]], called a corona.<br> '''C.''' Anthers are united in a tube around the style, though the filaments are separate.<br> '''D.''' A ligulate petal extends from the tubular corolla.<br> '''E.''' style and stigmas]] == ഗ്രന്ഥസൂചി == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ia2eIPVksMMC|title=Plant Systematics|last=Simpson|first=Michael G.|publisher=Academic Press|year=2011|isbn=0-08-051404-9|ref=harv|access-date=12 February 2014}} == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:സസ്യശരീരഘടനാശാസ്ത്രം]] ociwjx7wc4xv305stte2qaw566fpvbq 0 408397 4647896 4629811 2026-07-16T12:32:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647896 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian|image=Ricky Gervais 2010.jpg|caption=Gervais in October 2010|birth_name=Ricky Dene Gervais|birth_date={{birth date and age|df=yes|1961|6|25}}|birth_place=[[Reading, Berkshire]], England|medium=Stand-up, television, film, books, radio, music|active=1982–present|genre=[[Black comedy]],<ref name="pbh">{{cite web|title=10 Great Ricky Gervais Quotes On Life, God, And Humor|publisher=[[PBH Network]]|url=http://www.prosebeforehos.com/quote-of-the-day/08/16/ricky-gervais-quotes/#1}}</ref> [[cringe comedy]],<ref name="pbh"/> [[observational comedy]],<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/scientists-find-the-perfect-comedy-face-ricky-gervais-6230184.html|title=Scientists find the perfect comedy face: Ricky Gervais|work=Independent|accessdate=23 January 2016|first=Matthew|last=Beard|date=9 November 2016}}</ref> [[satire]],<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304610404579405222905774180/|title=Ricky Gervais: Satire, Celebrity and the Muppets|work=The Wall Street Journal|accessdate=23 January 2016|first=Alexandre|last=Wolfe|date=28 February 2014|archive-date=2016-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130021544/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304610404579405222905774180/|url-status=dead}}</ref> [[insult comedy]],<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/film/what-to-watch/golden-globes-ricky-gervais-best-quotes/|title=Golden Globes: Ricky Gervais's 19 harshest insults|work=The Telegraph|accessdate=23 January 2016|date=9 January 2016}}</ref> [[comedy music|musical comedy]]|influences=[[Groucho Marx]],<ref>{{cite book|year=2010|first=Stewart |last=Lee|isbn=978-0-571-25482-8|title=How I Escaped My Certain Fate|url=https://archive.org/details/howiescapedmycer0000lees|publisher=Faber and Faber Ltd}}</ref> [[Stan Laurel]],<ref name="hyena">{{cite web|url=http://www.hyenaproductions.com/ricky-gervais.aspx|title=Ricky Gervais 2008|work=Hyena Production|accessdate=23 May 2015|archive-date=2021-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119024155/https://www.hyenaproductions.com/ricky-gervais.aspx|url-status=dead}}</ref> [[Ollie Hardy]],<ref name="hyena"/> [[Peter Cook]],<ref name="hyena"/> [[Christopher Guest]]<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/ae/movies/articles/2009/09/27/ricky_gervais_doesnt_want_to_be_everyones_funnyman/|title=Lining up for Ricky|work=Boston.com|accessdate=23 May 2015|first=Matthew|last=Gilbert|date=27 September 2009}}</ref>|domesticpartner=[[Jane Fallon]]<br />(1982–present)|website={{url|rickygervais.com}}|module=<center>{{Listen|embed=yes|filename=Ricky Gervais BBC Radio4 Desert Island Discs 24 June 2007 b007qsrj.flac|title=<center>Ricky Gervais' voice</center>|type=speech|description=<center>[[:File:Ricky Gervais BBC Radio4 Desert Island Discs 24 June 2007 b007qsrj.flac|Recorded June 2007]] from the BBC Radio 4 programme ''[[Desert Island Discs]]''</center>}}</center>}}കൊമേഡിയനും,നടനും,എഴുത്തുകാരനും,സംവിധായകനും നിർമ്മാതാവും സംഗീതജ്ഞനുമാണ് '''റിക്കി ജെർവായിസ്''' ({{Lang-en|Ricky Dene Gervais}}). == അവലംബം== {{Reflist|30em}} == Bibliography == * {{Cite book|title=Flanimals|url=https://archive.org/details/flanimals0000gerv_f1u4|last=Gervais|first=Ricky|date=March 2005|publisher=Putnam Juvenile|isbn=0399243976}} * {{Cite book|title=More Flanimals|url=https://archive.org/details/moreflanimals0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|date=March 2006|publisher=Putnam Juvenile|isbn=0399246053}} * {{Cite book|title=Flanimals of the Deep|url=https://archive.org/details/flanimalsofdeep0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|date=October 2006|publisher=Faber Children's Books|isbn=0571234038}} * {{Cite book|title=Flanimals: The Day of the Bletchling|url=https://archive.org/details/flanimalsdayofbl0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|date=October 2007|publisher=Faber Children's Books|isbn=0571238513}} * {{Cite book|title=Flanimals: A Complete Natural History|url=https://archive.org/details/unset0000unse_r4b3|last=Gervais|first=Ricky|date=December 2007|publisher=Faber Children's Books|isbn=0571238505}} * {{Cite book|title=Flanimals Pop-up|url=https://archive.org/details/moreflanimals0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|date=March 2010|publisher=Candlewick|isbn=0399246053}} * {{Cite book|title=Extras: The Illustrated Scripts: Series 1 & 2|url=https://archive.org/details/extrasillustrate0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|last2=Merchant|first2=Stephen|date=November 2006|publisher=Little, Brown Book Group|isbn=0316030392}} * {{Cite book|title=The Office: The Scripts Series 1|last=Gervais|first=Ricky|last2=Merchant|first2=Stephen|date=August 2007|publisher=BBC Books|isbn=0563488476}} * {{Cite book|title=The Office: The Scripts Series 2|url=https://archive.org/details/officescriptsser0000gerv|last=Gervais|first=Ricky|last2=Merchant|first2=Stephen|date=August 2007|publisher=BBC Books|isbn=0563487410}} * {{cite book|title=Ricky Gervais presents: The World of Karl Pilkington|url=https://archive.org/details/rickygervaispres0000gerv|last=Pilkington|first=Karl|date=September 2006|publisher=Hachette Books|isbn=1401303420}} == Interviews == * Time Magazine (2008). [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1840580,00.html ''Renaissance Man: Ricky Gervais''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826045233/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1840580,00.html |date=2013-08-26 }} by Joel Stein * The Independent, et al. (2005). [https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/ricky-gervais-my-life-as-a-superstar-321354.html ''Ricky Gervais: My life as a pure superstar''] * The Guardian Newspaper, et al. (2005). [https://www.theguardian.com/theobserver/2005/jul/10/comedy.television "''Second Coming''"] by Tim Adams * [http://bigthink.com/rickygervais Gervais' video interview on Big Think] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619061629/http://bigthink.com/rickygervais |date=2010-06-19 }} * [http://kempton.wordpress.com/2010/06/24/ricky-gervais-sir-peter-ustinov-award-for-comedy-2010-banff-world-tv-festival/ Video interview & acceptance speech of Ricky Gervais winning Sir Peter Ustinov Award for Comedy @2010 Banff World TV Festival] == External links == * Ricky Gervais <span class="url">[http://www.rickygervais.com Official website]</span><div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"><div class="bounce1"></div><div class="bounce2"></div><div class="bounce3"></div></div></div>{{Official Website|http://www.rickygervais.com}} * {{IMDb name|315041}} * {{Rotten-tomatoes-person|ricky_gervais|Ricky Gervais}} [[വർഗ്ഗം:1961-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് നിരീശ്വരവാദ പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:മത വിമർശകർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 4vob7qn8m0xv1m63kr4zqqixh0qpc8v 0 408621 4648110 3826716 2026-07-16T18:06:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648110 wikitext text/x-wiki {{PU|Scabies}} {{Infobox medical condition (new) | name = സ്കാബീസ് <br> scabies | synonyms = seven-year itch<ref name=Ga2003>{{cite book|last=Gates|first=Robert H.|title=Infectious disease secrets|year=2003|publisher=Elsevier, Hanley Belfus|location=Philadelphia|isbn=978-1-56053-543-0|pages=355|url=https://books.google.com/?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355|edition=2.}}</ref> | image = Scabies-burrow.jpg | caption = Magnified view of a burrowing trail of the scabies mite. The scaly patch on the left was caused by the scratching and marks the mite's entry point into the skin. The mite has burrowed to the top-right, where it can be seen as a dark spot at the end. | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]], [[dermatology]] | symptoms = [[itchiness]], [[papular|pimple]]-like rash<ref name=CDC2010Sym>{{cite web|title=Parasites – Scabies Disease|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|website=Center for Disease Control and Prevention|accessdate=18 May 2015|date=November 2, 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150502183303/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/disease.html|archivedate=2 May 2015|df=}}</ref> | complications = | onset = 2–6 weeks (first infection), ~1 day (subsequent infections)<ref name=CDC2010Sym/> | duration = | causes = ''[[Sarcoptes scabiei]]'' [[mite]] spread by close contact<ref name=CDC2010Epi>{{cite web|title=Epidemiology & Risk Factors|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|website=Centers for Disease Control and Prevention|accessdate=18 May 2015|date=November 2, 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150429174735/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/epi.html|archivedate=29 April 2015|df=}}</ref> | risks = Crowded living conditions (child care facilities, group homes, prisons), lack of access to water<ref name=CDC2010Epi/><ref name=WHO>{{cite web |url=http://www.who.int/water_sanitation_health/diseases/scabies/en/ |title=WHO -Water-related Disease |accessdate=2010-10-10 |publisher=World Health Organization |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101022044958/http://www.who.int/water_sanitation_health/diseases/scabies/en/ |archivedate=2010-10-22 |df= }}</ref> | diagnosis = Based on symptoms<ref name=WHO2015>{{cite web|title=Scabies|url=http://www.who.int/neglected_diseases/diseases/scabies/en/|website=World Health Organization|accessdate=18 May 2015|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518131204/http://www.who.int/neglected_diseases/diseases/scabies/en/|archivedate=18 May 2015|df=}}</ref> | differential = [[Seborrheic dermatitis]], [[dermatitis herpetiformis]], [[pediculosis]], [[atopic dermatitis]]<ref>{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's differential diagnosis : a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders|url=https://archive.org/details/ferrisdifferenti0000ferr|date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=0323076998|chapter=Chapter S|edition=2nd}}</ref> | prevention = | treatment = | medication = [[Permethrin]], [[crotamiton]], [[lindane]], [[ivermectin]]<ref name=CDC2010Tx2>{{cite web|title=Parasites – Scabies Medications|url=https://www.cdc.gov/parasites/scabies/health_professionals/meds.html|website=Center for Disease Control and Prevention|accessdate=18 May 2015|date=November 2, 2010|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430075605/http://www.cdc.gov/parasites/scabies/health_professionals/meds.html|archivedate=30 April 2015|df=}}</ref> | prognosis = | frequency = 204 million / 2.8% (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282}}</ref> | deaths = }} [[Sarcoptes scabiei |സർകോപ്റ്റെസ് സ്കാബീ]] എന്ന [[മൈറ്റ്]] മൂലം തൊലിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചൊറി രോഗമാണ് '''സ്കാബീസ്''' - '''scabies'''.<ref name=Ga2003>{{cite book|last=Gates|first=Robert H.|title=Infectious disease secrets|year=2003|publisher=Elsevier, Hanley Belfus|location=Philadelphia|isbn=978-1-56053-543-0|pages=355|url=https://books.google.com/?id=hYdw4vnanR0C&pg=PA355|edition=2.}}</ref> അതിവേഗം പകരുന്ന ഒരു ചർമ്മരോഗമാണിത്. എല്ലാ പ്രായക്കാരെയും ഈ രോഗം ബാധിക്കുന്നു. നേരിട്ടുള്ള സ്പർശനം വഴി മാത്രമാണ് രോഗം പകരുന്നത്. ഹസ്തദാനം നൽകിയാൽ പോലും ഈ രോഗം മറ്റുള്ളവരിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. അസാധ്യമായ ചൊറിച്ചിലും ചർമ്മത്തിലെ ചുവന്ന പാടുകളും കുരുക്കളുമാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷണം. രാത്രിയിലാണ് ചൊറിച്ചിൽ കൂടുന്നത്. മൈറ്റുകൾ ചർമ്മം തുരക്കുമ്പോളും, സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴുമാണ് ചൊറിച്ചിലിനു കാരണമാകുന്നത്. നഗ്ന നേത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ ജീവികളെ കാണുവാൻ സാധ്യമല്ല. മൈക്രോസ്കോപ്പിലൂടെയാണ് ഇവയെ നിരീക്ഷിക്കാൻ സാധിക്കുക. കൂടിയ ആർദ്രതയും കുറഞ്ഞ ഊഷ്മാവും രോഗത്തിന് അനുകൂല സാഹചര്യമൊരുക്കുന്നു. സാധാരണ തണുപ്പുകാലങ്ങളിലാണ് ഈ അസുഖം കൂടുതലായും കാണപ്പെടാറുള്ളത്. കൊതുക്, സാധാരണ മൂട്ട, ചൂടുകുരുക്കൾ മുതലായവയുടെ പാടുകളാണെന്നു കരുതി സ്കാബീസ് പലപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. വിജയകരമായ ചികിത്സയ്ക്കു ശേഷം വീണ്ടും ഈ അസുഖം കാണപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ആദ്യം അണുബാധ ഉണ്ടായി ഒരാൾ രണ്ടു മുതൽ ആറ് ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ ആദ്യം ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിച്ചു തുടങ്ങുന്നു. തുടർന്ന് 24 മണിക്കൂറിനകം ലക്ഷണങ്ങൾ പൂർണ്ണമാകുന്നു. വിരലുകളുടെ ഇടയിൽ, കാൽപാദങ്ങളിൽ, കക്ഷം, വയറിന്റെ മടക്കുകളിൽ, ലിഗം, നിതംബം, സ്തനങ്ങളുടെ അടിയിൽ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name=DermNet>{{cite web |url=http://www.dermnetnz.org/arthropods/pdf/scabies-dermnetnz.pdf |title=Scabies |work=DermNet NZ |publisher=New Zealand Dermatological Society Incorporated |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327120135/http://www.dermnetnz.org/arthropods/pdf/scabies-dermnetnz.pdf |archivedate=2009-03-27 |df= }}</ref> മിക്കവരുടെയും ശരീരത്തിൽ S ആകൃതിയിൽ വരകൾ കാണപ്പെടുന്നു. പെർമെത്രിൻ ക്രീമുകളും ഐവർമെക്ടിൻ ഗുളികകൾ, ആന്റിഹിസ്റ്റമിൻ ഗുളികകൾ എന്നിവ ഇതിനെതിരയി ഉപയോഗിക്കുന്നു. രോഗം പിടിപ്പെട്ടവർ ഉപയോഗിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ, ബെഡ്ഷീറ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചാലും ഈ രോഗം പകരുന്നു. അതിനാൽ വസ്ത്രങ്ങൾ ചൂടുവെള്ളത്തിൽ പുഴുങ്ങി ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമം. അല്ലെങ്കിൽ രോഗം വീണ്ടും വരാനും പകരാനും കാരണമാകുന്നു. മൈറ്റുകൾ ശരീരത്തിൽ കയറിപ്പറ്റിയാലും ചിലപ്പോൾ രണ്ടുമുതൽ ആറാഴ്ച്ചവരെ ലക്ഷണങ്ങളൊന്നും ചിലപ്പോൾ കാണിക്കില്ല. എന്നാൽ തൊലിക്കുള്ളിൽവെച്ചുതന്നെ 2.5 സെന്റീമീറ്റർ വ്യാപ്തിയിൽ ഇവയ്ക്ക് പടരുവാൻ സാധിക്കും. 24 മുതൽ 36 മണിക്കൂർ വരെ സാധാരണ റൂം ഊഷ്മാവിൽ മൈറ്റുകൾക്ക് ജീവിക്കുന്നു. ഇവ പറക്കുകയോ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് ചാടുകയോ ഇല്ല. സ്പർശനത്തിലൂടെയൊ നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടലിലൂടെയൊ മാത്രം പകരുന്ന മൈറ്റുകൾ ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലൂടെയും മനുഷ്യരിൽ പകരുന്നു. <gallery perrow=5> File:Acarodermatitis Fuß.jpg|പാദങ്ങളിലെ അവസ്ഥ File:Acarodermatitis Arm.jpg|കൈമുട്ടുകളിലെ അവസ്ഥ File:Acarodermatitis Hand.jpg|കൈകളിലെ അവസ്ഥ File:Acarodermatitis Finger.jpg|വിരലുകളിലെ അവസ്ഥ </gallery> സൂചിമുനയേക്കാൾ ചെറുതാണ് രോഗം പരത്തുന്ന മൈറ്റുകൾ. 0.3mm-0.4mm മാത്രമാണ് പെൺ ജീവികളുടെ വലിപ്പം. മൈറ്റുകൾക്ക് കണ്ണുകൾ ഇല്ല. ആൺ ജീവികൾക്ക് ഇതിന്റെ പകുതിയെ വലിപ്പമുള്ളു. ചർമ്മത്തിനു പുറമേ എത്തിപ്പെടുന്ന പെൺമൈറ്റുകൾ ഉടൻ തന്നെ ചർമ്മം തുരന്ന് അകത്തേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ ശ്രമം തുടങ്ങുന്നു. ചർമ്മത്തെ ദ്രവിപ്പിച്ചു കളയാൻ കഴിവുള്ള ചില എൻസൈമുകൾ ഇവയുടെ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ട്. ഇതിന്റെ സഹായത്തോടെ മൈറ്റുകൾ ചർമ്മം തുരന്ന് അകത്തു പ്രവേശിക്കുന്നു. ഏകദേശം ഒരു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് ചർമ്മത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഉള്ളിലെത്തിയ മൈറ്റുകൾ ഉടൻ തന്നെ മുട്ട ഇടുവാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഇതിനായി ചർമ്മത്തിനുള്ളിൽ ദ്വാരം ഉണ്ടാക്കുന്നു.1 സെന്റീമീറ്റർ വരെയുള്ള മാളങ്ങൾ വരെ തൊലിക്കടിയിൽ ഉണ്ടാക്കാറുണ്ട്. തൊലിയിലുണ്ടാക്കിയ ഓരോ ഓരോ കുഴിയിലും രണ്ടോ മൂന്നോ മുട്ടകൾ ഓരോ ദിവസവും ഇടുന്ന മൈറ്റുകൾ 30 ദിവസം കൊണ്ട് അറുപതു മുട്ടകൾവരെയിടുന്നു. മൂന്നു മുതൽ ഏഴു ആഴ്‌ചക്കുള്ളിൽ പക്വതയെത്തിയ മൈറ്റുകളായി ഇവ മാറും. മനുഷ്യചർമ്മത്തിനടിയിൽ വെച്ചുതന്നെയാണ് മൈറ്റുകൾ ജീവിതചക്രം പൂർത്തിയാക്കുക. 2 മാസത്തോളും ആയുസുള്ള മൈറ്റുകൾ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ മുട്ടകളിടുന്നു. അവസാനം ദ്വാരത്തിന്റെ അറ്റത്തായി ഇവ ചത്തിരിക്കും. മൂന്നു മുതൽ എട്ടു ദിവസം കൊണ്ട് മുട്ട വിരിഞ്ഞു പുറത്തു വരുന്ന മൈറ്റുകൾ രണ്ട്-മൂന്ന് ആഴ്ചകൾ കൊണ്ട് വളർന്ന് വലുതാകുന്നു. ഇവയിലെ ആൺമൈറ്റുകൾ പെൺ‌മൈറ്റുകളെ തേടി പുറപ്പെടുന്നു. ആയുസ്സിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഇണ ചേരുന്ന അൺമൈറ്റുകളുടെ ആയുസ്സ് അതോടെ അവസാനിക്കുന്നു. പെൺമൈറ്റുകൾ ചർമ്മം തുരന്ന് മുട്ടയിടാൻ ആരംഭിക്കുന്നു. ==അവലംബം== {{RL}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Scabies}} * [http://www.aad.org/skin-conditions/dermatology-a-to-z/scabies American Academy of Dermatology pamphlet on Scabies] * [http://www.headlice.org/faq/scabies.htm Scabies FAQ from the National Pediculosis Association] [[വർഗ്ഗം:ചർമ്മരോഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പകർച്ചവ്യാധികൾ]] 3q888078edjvz20acjxjb5wt35ee8co 0 411907 4647931 4645206 2026-07-16T13:01:45Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647931 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} [[പ്രമാണം:Mass-Community_Health_Teaching.JPG|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|മാസമുറക്കാലത്ത് സ്ത്രീകൾ വായുസഞ്ചാരമില്ലാത്ത ചെറു കുടിലുകളിൽ താമസിക്കുന്ന രീതി അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള സമൂഹ ബോധവൽക്കരണ പരിപാടി. പലപ്പോഴും സ്ത്രീകൾ കന്നുകാലികളോടൊപ്പം പോലും താമസിക്കേണ്ടി വരാറുണ്ട്. ചൗപ്പടി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ആചാരം മൂലം സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യം പലതരത്തിൽ ബാധിക്കപ്പെടുന്നു.-നേപ്പാളിലെ അച്ഛം ജില്ലയിൽ നിന്ന് ]] ലോക ഹെൽത്ത് അസംബ്ലിയുടെ 1948-ൽ നൽകിയ നിർവചനപ്രകാരം രോഗ, വൈകല്യരാഹിത്യമുള്ള അവസ്ഥ മാത്രമല്ല, സമ്പൂർണ്ണ ശാരീരിക, മാനസിക, സാമൂഹ്യ സുസ്ഥിതി (well being) കൂടി ആണു ആരോഗ്യം. <ref name="Constitution of the World Health Organization - Basic Documents, Forty-fifth edition">{{cite report|author=World Health Organization|title=Constitution of the World Health Organization - Basic Documents, Forty-fifth edition|year=2006|url=http://www.who.int/governance/eb/who_constitution_en.pdf|accessdate=7 Apr 2013}}</ref> ലോക വികസന റിപ്പോർട്ട് (2012) കണ്ടെത്തിയത് പ്രകാരം ഒരു വ്യക്തി സമൂഹത്തിൽ അർഹതപ്പെട്ട സ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നതിനെ സ്വാധീനിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ട് ഘടകങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ആരോഗ്യം. വിദ്യാഭ്യാസം തൊഴിൽ പങ്കാളിത്തം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ലിംഗനീതി ഉറപ്പുവരുത്തുന്നതിൽ മുന്നേറാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ആരോഗ്യപരമായ അസമത്വം സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും ഇടയിൽ ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name="World Development Report 2012: Gender Equality and Development">{{cite report|author=The World Bank|date=2012 |title=World Development Report 2012: Gender Equality and Development |publisher=The World Bank |location=Washington, DC }}</ref> പുരുഷനും സ്ത്രീയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും ആരോഗ്യ കാര്യങ്ങളിൽ അസമത്വം അനുഭവിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സ്ത്രീകളും പെൺകുട്ടികളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുമാണ് ഭൂരിഭാഗം ആരോഗ്യപരമായ അസമത്വങ്ങളുടെയും ഇര. സാംസ്കാരികവും ആചാരപരവുമായ കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്ത്രീകളും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും അപമാനകരമായ പെരുമാറ്റത്തിനും പീഡനത്തിനും ഇരയാകാൻ സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണ്. ഇത് മൂലം രോഗവും അകാലത്തിലുള്ള മരണവും സ്ത്രീകളിലും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളിലും സാധാരണമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസം, കൂലി കിട്ടുന്ന തൊഴിൽ തുടങ്ങി മെച്ചപ്പെട്ട ചികിത്സാ സൗകര്യങ്ങൾ തേടുന്നതിന് സഹായിക്കുന്ന അവസരങ്ങൾ നേടുന്ന കാര്യത്തിലും സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും വിവേചനം അനുഭവിക്കുന്നു.<ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda">{{cite report |author=World Health Organization |date=2009 |title=Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda |publisher=WHO Press |url=http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241563857_eng.pdf |accessdate=18 Mar 2013 |archive-date=2012-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225003343/http://whqlibdoc.who.int/publications/2009/9789241563857_eng.pdf |url-status=dead }}</ref> പൊതുജനാരോഗ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട MPH (Master of Public Health) പോലെയുള്ള കോഴ്സുകളിൽ ലിംഗ അസമത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളെ (Gender Issues) പറ്റി ആഴത്തിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. {{Feminism sidebar |expanded=Waves}} == ആരോഗ്യ അസമത്വത്തിന്റെ നിർവചനം == ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ കിട്ടുന്നതിൽ വിവിധ വിഭാഗം ആളുകളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഒഴിവാക്കാവുന്നതും അനാവശ്യവും അന്യായവും നീതിയുക്തമല്ലാത്തതുമായ വ്യത്യാസം എന്നാണ് [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന]] ആരോഗ്യ അസമത്വത്തെ നിർവചിക്കുന്നത്. <ref name="The concepts and principles of equity and health">{{Cite report|last=Whitehead|first=M|date=1990|title=The Concepts and Principles of Equity in Health.|url=http://salud.ciee.flacso.org.ar/flacso/optativas/equity_and_health.pdf|publisher=Copenhagen: WHO, Reg. Off. Eur.|page=29|accessdate=18 Mar 2013|archive-date=2017-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517063045/http://salud.ciee.flacso.org.ar/flacso/optativas/equity_and_health.pdf|url-status=dead}}</ref> ആരോഗ്യ അസമത്വം നിലനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ട് തന്നെ ലോകത്തിന്റെ പലഭാഗങ്ങളിലും ആരോഗ്യകാര്യത്തിൽ നീതിയുക്തമായ അവസ്ഥ നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ഓരോ വ്യക്തിക്കും ആരോഗ്യത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ പരമാവധി സാദ്ധ്യമായ സൗഖ്യത്തിലേക്ക് എത്താൻ കഴിയുമാറ് തടസ്സങ്ങളില്ലാതിരിക്കുക എന്നതാണ് ആരോഗ്യസമത്വം എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തിക അധികാരശ്രേണിയിൽ വിവിധ തലങ്ങളിൽ നിൽക്കുന്ന ആളുകൾ തമ്മിൽ ആരോഗ്യ നിലയിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളാണ് ആരോഗ്യ അസമത്വം എന്നതുകൊണ്ട് വിവക്ഷിക്കുന്നത്. <ref name="Health Disparities and Health Equity: Concepts and Measurement">{{Cite journal|title=Health Disparities and Health Equity: Concepts and Measurement|last1=Braveman|first1=P.|journal=Annual Review of Public Health|doi=10.1146/annurev.publhealth.27.021405.102103|year=2006|volume=27|pages=167–194|pmc=|pmid=16533114}}</ref> == ലിംഗഭേദം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വിവേചനം == === സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ വിവേചനം === വിവേചനം നിലനിൽക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ പലയിടത്തും സാംസ്കാരിക കീഴ് വഴക്കങ്ങളും നിയമവിധികളും സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ അടിച്ചമർത്തലും അരികുവൽക്കരണവും ശാശ്വതവൽക്കരിക്കുന്നുണ്ട്. ഈ അസമത്വത്തിന്റെ ഫലമായി സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും എളുപ്പത്തിൽ രോഗങ്ങൾക്കടിപ്പെടാവുന്ന നിലയിലേക്ക് പോവുക മാത്രമല്ല, ചികിത്സാസംവിധാനങ്ങളെ സമീപിക്കാനുള്ള കഴിവും നിയന്ത്രണവും പുരുഷന്മാരേക്കാൾ കുറയുന്ന അവസ്ഥ സംജാതമാകുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് പുരുഷമേധാവിത്വം നിലനിൽക്കുന്ന സമൂഹങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്കും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും തൃതീയ തലത്തിലുള്ള വിദ്യാഭ്യാസവും തൊഴിലെടുക്കാനുള്ള അനുമതിയും ലിംഗവിവേചനത്തിന്റെ ഫലമായി നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നു. തത്ഫലമായി സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും ജനനസമയത്തുള്ള പ്രതീക്ഷിതായുസ്സും, പോഷണപരമായ സുസ്ഥിതിയും, പകർച്ചവ്യാധികൾക്കെതിരെയുള്ള പ്രതിരോധശേഷിയും, ജീവിതശൈലീ രോഗങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ശേഷിയും പുരുഷന്മാരേക്കാൾ പൊതുവിൽ കുറവാണ്.<ref>{{Cite journal|title=Gender differences in determinants and consequences of health and illness.|last=Vlassoff|first=C|date=March 2007|journal=Journal of health, population, and nutrition|issue=1|volume=25|pages=47–61|pmc=3013263|pmid=17615903}}</ref><ref name="More Than 100 Million Women Are Missing">{{Cite journal|title=More Than 100 Million Women Are Missing|last=Sen|first=Amartya|journal=New York Review of Books|year=1990}}</ref> === പുരുഷന്മാർക്കുള്ള പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങൾ === ആഗോളതലത്തിൽ ഭൂരിഭാഗം ആരോഗ്യ അസമത്വങ്ങളും സ്ത്രീകൾക്കെതിരായതാണെങ്കിലും പുരുഷന്മാർക്കെതിരായി വരുന്ന ചില സാഹചര്യങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇത്തരം ഒരു സാഹചര്യമാണ് പുരുഷന്മാർ പ്രത്യക്ഷത്തിൽ ഇരയാക്കപ്പെടുന്ന സായുധ സംഘട്ടനങ്ങൾ. പതിമൂന്ന് രാജ്യങ്ങളിലെ 1955 മുതൽ 2002 വരെയുള്ള സംഘർഷാവസ്ഥകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ മരണപ്പെടുന്നത് 81% പുരുഷന്മാരാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. സായുധ സംഘർഷം അല്ലാതെ തന്നെ മയക്കുമരുന്ന് കടത്തുകാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ പോലെ ഉയർന്ന തോതിൽ അക്രമ സംഭവങ്ങൾ ഉള്ള മേഖലകളിലും പുരുഷന്മാരുടെ മരണനിരക്ക് കൂടുതലാണ്. പൗരുഷത്തെ അക്രമാസക്തവും ഏറ്റുമുട്ടുന്നതിൽ ഔത്സുക്യമുള്ളതുമായ പെരുമാറ്റ രീതികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന  സാമൂഹ്യ വിശ്വാസങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉണ്ടാകുന്നത്. <ref name="The Street Is My Home: Youth and Violence in Caracas">{{cite book|title=The Street Is My Home: Youth and Violence in Caracas|url=https://archive.org/details/streetismyhomeyo0000marq|last=Márquez|first=Patricia|publisher=Stanford University Press|year=1999|location=Stanford, CA}}</ref> സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ പെട്ടെന്ന് അടിമുടി മാറ്റം വരുന്നതും ചില സബ്സിഡികളും ഭക്ഷണസൗജന്യങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാമൂഹ്യ സുരക്ഷാ വല ഇല്ലാതാകുന്നതും പുരുഷന്മാരിലെ ഉയർന്ന മദ്യാസക്തിക്കും മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിനും കാരണമാകുന്നു. ഇത് ഉയർന്ന മരണനിരക്കിനും കാരണമാകുന്നു. ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കണക്കാക്കുന്ന കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന, പുരുഷന്റെ ചുമതലയായി പുരുഷമേധാവിത്ത സമൂഹങ്ങൾ കണക്കാക്കുന്ന കാര്യം നിർവഹിക്കാൻ പ്രയാസപ്പെടേണ്ടി വരുന്നു. പൗരുഷത്തിന്റെ അന്തസ്സത്ത എന്നു കരുതപ്പെടുന്ന ഈ ചുമതലയിൽ പരാജയപ്പെടുന്നതാണ് മാനസിക സംഘർഷങ്ങളിലേക്കും മദ്യാസക്തിയിലേക്കും നയിക്കുന്നത്. <ref name="Autopsy on an Empire: Understanding Mortality in Russia and the Former Soviet Union">{{cite journal|title=Autopsy on an Empire: Understanding Mortality in Russia and the Former Soviet Union|last=Brainerd|first=Elizabeth|last2=Cutler|first2=David|publisher=William Davidson Institute|year=2005|location=Ann Arbor, MI}}</ref> ജലദോഷം ബാധിച്ച രോഗികളുടെ പുനരവലോകനത്തിൽ, പുരുഷന്മാരുടെ രോഗവിവരങ്ങളെ ഡോക്ടർമാർ കുറച്ചു കാണുകയും സ്ത്രീകളുടെ രോഗാവസ്ഥകളെ പുരുഷന്മാരുടേതിനേക്കാൾ ഗൗരവമായി കാണുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>Sue, Kyle. "The science behind 'man flu.'" BMJ 2017;359:j5560 doi: 10.1136/bmj.j5560 http://press.psprings.co.uk/bmj/december/manflu.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208203826/http://press.psprings.co.uk/bmj/december/manflu.pdf |date=2017-12-08 }} Page 2.</ref> വിശ്വസനീയമായ രേഖകൾ ലഭ്യമായിട്ടുള്ള എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലും, എല്ലാ പ്രായ വിഭാഗങ്ങളിലും സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരെക്കാൾ കൂടുതൽ കാലം ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref>Austad S.N.a, Bartke A.b. "Sex Differences in Longevity and in Responses to Anti-Aging Interventions: A Mini-Review." Gerontology 2016 Volume 62 number 1. DOI: 10.1159/000381472 https://www.karger.com/Article/Pdf/381472 page 41.</ref> വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ പ്രതീക്ഷിതായുസ്സ് പോലുള്ള ആരോഗ്യ സൂചകങ്ങൾ പുരുഷന്മാരിൽ സ്ത്രീകളെ അപേക്ഷിച്ച് വഷളായിരിക്കുന്നതായിക്കാണാം. == ആരോഗ്യത്തിലെ ലിംഗവിവേചനത്തിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ == === സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം === [[പ്രമാണം:Sex_ratio_total_population.PNG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ഓരോരാജ്യത്തെയും മനുഷ്യരുടെ ലിംഗ അനുപാതം കാണിക്കുന്ന മാപ്പ് {| style="width: 100%; background: rgba(0, 0, 0, 0) none repeat scroll 0% 0%;" cellspacing="0" cellpadding="0" border="0" | valign="top" | പുരുഷന്മാരെക്കാൾ സ്ത്രീകൾ ഉള്ള രാജ്യങ്ങൾ<br> {{Legend|#7CFC00|Countries with the '''same''' number of males and females.}}സ്ത്രീപുരുഷ അനുപാതം തുല്യമായിട്ടുള്ള രാജ്യങ്ങൾ {{Legend|#318CE7|Countries with more '''males''' than females.}}സ്ത്രീകളേക്കാൾ കൂടുതൽ പുരുഷന്മാരുള്ള രാജ്യങ്ങൾ {{Legend|Grey|No data}}വിവരങ്ങൾ  ലഭ്യമല്ല<br> |} ]] ജനനസമയത്ത് ആൺകുഞ്ഞുങ്ങൾ പെൺകുഞ്ഞുങ്ങളേക്കാൾ 100 ന് 105 മുതൽ 106 വരെ എന്നതോതിൽ മുന്നിട്ടു നിൽക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഗർഭം ധരിച്ചതിനു ശേഷം ജീവശാസ്ത്രപരമായി സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷന്മാരുടെ മേൽ മേൽക്കയ്യുണ്ട്. സ്ത്രീകൾക്കും പുരുഷന്മാർക്കും ഒരേ നിലവാരത്തിലുള്ള പോഷണം, വൈദ്യസേവനം, പൊതു ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം എന്നിവ കിട്ടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരേക്കാൾ കൂടുതൽ കാലം ജീവിക്കും എന്നാണ് പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്.<ref name="Ageing Beyond 2000: One World One Future">{{cite book|title=1997 World Congress of Gerontology: Ageing Beyond 2000 : One World One Future|last=Dennerstein|first=L|last2=Feldman|first2=S|last3=Murdaugh|first3=C|last4=Rossouw|first4=J|last5=Tennstedt|first5=S|publisher=International Association of Gerontology|year=1977|location=Adelaide}}</ref> സ്ത്രീകൾ പൊതുവിൽ രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയുള്ളവരും അവശതയുണ്ടാക്കുന്ന ജനിതകരോഗങ്ങൾ ബാധിക്കാൻ സാദ്ധ്യത കുറഞ്ഞവരുമാണെന്നതാണ് ഇതിനു കാരണം. <ref name="X chromosomes key to sex differences in health">{{Cite web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-03/jaaj-xck031606.php|title=X chromosomes key to sex differences in health|access-date=25 April 2013|last=Huang|first=Audrey|publisher=JAMA and Archives Journals|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222173320/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-03/jaaj-xck031606.php|url-status=dead}}</ref> ഒരേ ആരോഗ്യ പരിചരണം ലഭ്യമാക്കിയാൽ അതിജീവിക്കാനുള്ള ശേഷി സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതലാണെന്ന് ഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നിട്ടും വികസ്വര പ്രദേശങ്ങളായ [[ദക്ഷിണേഷ്യ]], [[പശ്ചിമേഷ്യ]], [[ചൈന]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം 0.94 മോ അതിൽ താഴെയോ മാത്രമോ ആണ്. [[അമർത്യസെൻ]] സ്വാഭാവിക അനുപാതത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ വ്യതിയാനത്തെ സ്ത്രീകൾ അപ്രത്യക്ഷരാകുന്ന പ്രതിഭാസം എന്നാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[ഇന്ത്യ]]<nowiki/>യിലും [[ചൈന]]<nowiki/>യിലുമായി 15 ലക്ഷം സ്ത്രീകൾ പ്രതിവർഷം ഇങ്ങനെ അപ്രത്യക്ഷരാകുന്നു എന്നാണ് 2012 ലെ ലോക വികസന റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നത്. === സ്ത്രീകളുടെ മരണ നിരക്ക് === പല വികസ്വര പ്രദേശങ്ങളിലും സ്ത്രീകളുടെ മരണനിരക്ക് ഉയർന്നതാണ്.<ref>{{cite journal|title=Maternal mortality in developing countries: challenges in scaling-up priority interventions|last=Prata|first=Ndola|author2=Passano, Paige|date=1 March 2010|journal=Women's Health|issue=2|doi=10.2217/WHE.10.8|volume=6|pages=311–327|author3=Sreenivas, Amita|author4=Gerdts, Caitlin Elisabeth}}</ref> മാതൃമരണം, [[എച്ച്.ഐ.വി.]]/[[എയ്ഡ്സ്]] എന്നിവ ഒട്ടേറെ മരണങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ 1900 മാതൃ മരണങ്ങൾ മാത്രമാണ് 2008 ഇൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയിലും സബ് സഹാറൻ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലും കൂടി 266000 മരണങ്ങൾ ഗർഭവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണങ്ങളാൽ സംഭവിക്കുകയുണ്ടായി. സോമാലിയയിലും ഛാഡിലും 14 ഇൽ ഒരു സ്ത്രീ പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാരണങ്ങളാൽമരണമടയുന്നു. ഇത് കൂടാതെ എച്ച്.ഐ.വി/എയ്ഡ്സ് എപ്പിഡെമിക് സ്ത്രീകളുടെ മരണ നിരക്ക് ഗണ്യമായ തോതിൽ വർദ്ധിക്കാൻ ഇടയാക്കുന്നു. ആകെ എച്ച്.ഐ.വി. രോഗാണുബാധകളിൽ 60% സ്ത്രീകൾ ആയിരിക്കുന്ന സബ്-സഹാറൻ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് തികച്ചും ശരിയാണ്.<ref name="Women, girls, and HIV">{{cite report|author=UNAIDS|title="Women, Girls, and HIV" UNAIDS Factsheet 10|year=2010|publisher=UNAIDS|location=Geneva}}</ref> === ആരോഗ്യപരിണാമം === രോഗബാധയ്ക്കുള്ള സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണെന്നത് മുതൽ ഉയർന്ന മരണനിരക്കുകൾ വരെയുള്ള പല കാരണങ്ങളാലും സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും പുരുഷന്മാരെക്കാൾ ആരോഗ്യ സ്ഥിതിയിൽ പിന്നോക്കമാണ്. റെയ്ച്ചൽ സ്നോയുടെ പോപ്പുലേഷൻ സ്റ്റഡീസ് സെന്റർ റിസർച്ച് റിപ്പോർട്ടിൽ സ്ത്രീകളിലും പുരുഷന്മാരിലും അവശതമൂലം നഷ്ടമാകുന്ന ജീവിതവർഷങ്ങളെ(Disability-Adjusted Life Years: DALY-ഡാലി) താരതമ്യം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.  ആഗോള തലത്തിൽ ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലൂടെ പകരുന്ന രോഗങ്ങളായ ഗൊണോറിയയും ക്ലാമിഡിയയും പോലുള്ള രോഗങ്ങൾ മൂലം സ്ത്രീകൾക്ക് നഷ്ടമാകുന്ന ഡാലി പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് പത്ത് മടങ്ങാണ്. <ref name="Sex, Gender and Vulnerability">{{cite report|author=Rachel Snow|title=Population Studies Center Research Report 07-628: Sex, Gender and Vulnerability|year=2007|publisher=Population Studies Center, University of Michigan, Institute for Social Research|url=http://www.psc.isr.umich.edu/pubs/pdf/rr07-628.pdf|access-date=2018-02-18|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308234725/https://www.psc.isr.umich.edu/pubs/pdf/rr07-628.pdf|url-status=dead}}</ref> പോഷണക്കുറവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രോഗങ്ങളായ ഇരുമ്പു സത്തിൻറെ കുറവുമൂലമുള്ള രക്തക്കുറവ് മുതലായവയുടെ സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും ഡാലി അനുപാതം പൊതുവിൽ 1.5 നോട് അടുത്താണ്. ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സ്ത്രീകൾ പോഷണക്കുറവ് സ്ത്രീകളെ കൂടുതൽ ബാധിക്കുന്നു എന്നാണ്. മാനസിക രോഗങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ, പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് വിഷാദരോഗത്തിൻറെ രോഗനിർണയത്തിനുള്ള സാദ്ധ്യത സ്ത്രീകൾക്ക് രണ്ടോ മൂന്നോ മടങ്ങ്അധികമാണ്.<ref name="Global burden of depressive disorders in the year 2000">{{cite journal|title=Global burden of depressive disorders in the year 2000|last=Usten|first=T|last2=Ayuso-Mateos|first2=J|journal=Br J Psychiatry|doi=10.1192/bjp.184.5.386|year=2004|volume=184|pages=386–92|last3=Chatterji|first3=S|last4=Mathers|first4=C|last5=Murray|first5=C}}</ref> ആത്മഹത്യാ നിരക്കുകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇറാനിൽ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയോ ശ്രമിക്കുകയോ ചെയ്ത 80% പേരും സ്ത്രീകളാണ്.<ref name="Suicidal attempt and psychiatric disorders in Iran">{{Cite journal|title=Suicidal Attempt and Psychiatric Disorders in Iran|url=https://archive.org/details/sim_suicide-life-threatening-behavior_2005-06_35_3/page/309|last1=Mohammadi|first1=M. R.|last2=Ghanizadeh|first2=A.|journal=Suicide and Life-Threatening Behavior|issue=3|doi=10.1521/suli.2005.35.3.309|year=2005|volume=35|pages=309–316|pmc=|pmid=16156491|last3=Rahgozart|first3=M.|last4=Noorbala|first4=A. A.|last5=Malekafzali|first5=H.|last6=Davidian|first6=H.|last7=Naghavi|first7=H.|last8=Soori|first8=H.|last9=Yazdi|first9=S. A.}}</ref> സാമൂഹ്യവും നിയമപരവുമായ ലിംഗതുല്യത നിലനിൽക്കുന്ന വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ആകമാനമുള്ള ആരോഗ്യ പരിണാമം പുരുഷന്മാർക്ക് പ്രതികൂലമാകാവുന്നതാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, അമേരിക്കയിൽ പുരുഷന്മാരുടെ പ്രതീക്ഷിതായുസ്സ് 2001 ൽ സ്ത്രീകളെ അപേക്ഷിച്ച് 5 വർഷം കുറവായിരുന്നു.(1920 ഇൽ ഈ വ്യത്യാസം 1 വർഷം മാത്രമായിരുന്നു) 10 പ്രധാന മരണകാരണങ്ങളിൽ എല്ലാത്തിലും, പ്രത്യേകിച്ച് ഹൃദ്രോഗവും പക്ഷാഘാതവും പുരുഷന്മാരെ കൂടുതലായി ബാധിക്കുന്നു.<ref>http://www.webmd.com/men/features/mens-top-5-health-concerns</ref> പുരുഷന്മാർ ആത്മഹത്യമൂലം മരിക്കുന്നത് കൂടുതലാണ്. സ്ത്രീകളിൽ ആത്മഹത്യാ ചിന്തകൾ പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതലാണെങ്കിലും ആത്മഹത്യാശ്രമങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും തുല്യമാണ്. വികാരങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലുള്ള ലിംഗവ്യത്യാസം മൂലം പുരുഷന്മാരിൽ വിഷാദരോഗം രോഗനിർണയം ചെയ്യാതിരിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യത കൂടുതലുണ്ട് <ref>http://www.webmd.com/men/features/mens-top-5-health-concerns?page=3</ref> അമേരിക്കൻ പുരുഷന്മാർ മദ്യപാനം, പുകവലി, അപകടകരമായ പ്രവർത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുക, വൈദ്യസഹായം തേടുന്നത് താമസിപ്പിക്കുക എന്നിവ ചെയ്യുന്നതിന് സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണ്.<ref>https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/menshealth.html</ref> 176 രാജ്യങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷന്മാരെക്കാൾ കൂടുതൽ ആയുസ്സുണ്ട്. 38 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഡാറ്റ കാണിക്കുന്നത് ജനനസമയത്തും 50 വയസ്സിലും സ്ത്രീകൾക്ക് പുരുഷന്മാരെക്കാൾ ഉയർന്ന പ്രതീക്ഷിതായുസ്സ് ഉണ്ടെന്നാണ്. എങ്കിലും പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് രോഗം മൂലം കഷ്ടപ്പെടാനും തൊഴിൽദിനങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടാനുമുള്ള സാദ്ധ്യത സ്ത്രീകൾക്ക് കൂടുതലാണ്. മരണനിരക്ക്-രോഗാതുരതാ വിരോധാഭാസം <ref>Austad, Steven N. Fischer, Kathleen E. "Sex Differences in Lifespan." Cell Metabolism 23, June 14, 2016 http://dx.doi.org/10.1016/j.cmet.2016.05.019. pages 1026-1028 </ref>  എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ അവസ്ഥ ശാരീരികമെന്നതിനെക്കാൾ സ്ത്രീകൾ അനുഭവിക്കുന്ന മാനസികമായ ദുരിതത്തിൻറെ ഫലമായി ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. <ref>Macintyre, Sally. Hunt, Kate. Sweeting, Helen. "Gender differences in health: Are things really as simple as they seem?" Social Science & Medicine, Volume 42, Issue 4, February 1996, Pages 617-624. https://doi.org/10.1016/0277-9536(95)00335-5. </ref> === ആരോഗ്യസേവനത്തിൻറെ പ്രാപ്യത === പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും ആരോഗ്യസേവനത്തിൻറെ പ്രാപ്യത കുറവാണ്. ആഫ്രിക്കയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ മലേറിയ ചികിത്സ ലഭ്യമല്ലാതിരിക്കുന്നതിനു പുറമെ ഗർഭകാലത്ത് ആനോഫിലിസ് കൊതുകിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നേടുന്നതിനുള്ള വിഭവങ്ങളുടെ പ്രാപ്യതയും സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ കുറവാണ്. ഇതിൻറെ ഫലമായി കുറഞ്ഞ മലേറിയ പരക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യത കുറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന ഗർഭിണികൾ  ഇതേ പ്രദേശത്തുള്ള പുരുഷന്മാരെ അപേക്ഷിച്ച് മലേറിയ അണുബാധയ്ക്ക്  രണ്ടോ മൂന്നോ ഇരട്ടി സാദ്ധ്യതയുള്ളവരാണ്.<ref name="The Africa Malaria Report 2003">{{cite report|author=WHO/UNICEF|title=The Africa Malaria Report 2003|year=2003|publisher=WHO/UNICEF|location=Geneva}}</ref>  സാംസ്കാരിക ചട്ടങ്ങളും സ്ത്രീകൾ പാലിക്കാൻ ബാദ്ധ്യസ്തരായ നിയമങ്ങളുമൊക്കെ ആരോഗ്യസേവന ലഭ്യതയിലെ ഈ അസമത്വം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ചില സമൂഹങ്ങളിൽ പുരുഷന്മാരുടെ അകമ്പടിയില്ലാതെ വീടിനു പുറത്തുപോകാൻ സ്ത്രീകൾക്ക് അനുമതിയില്ല. ഇത് ആരോഗ്യസേവനം അത്യാവശ്യമുള്ളപ്പോൾ അത് തേടുന്നതിൽ നിന്ന് സ്ത്രീകളെ വിലക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ പദവിയും ശാക്തീകരണവുമൊക്കെ പോലെയുള്ള ലിംഗ ഘടകങ്ങൾ (വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, അടുത്ത പങ്കാളി, പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യം) പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങളുടെ പ്രാപ്യതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>Gill, R, DE Stewart. 2011. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21185987 "Relevance of gender-sensitive policies and general health indicators to compare the status of South Asian women’s health"] Women’s Health Issues 21(1): 12–18, {{DOI|10.1016/j.whi.2010.10.003}}</ref> കുടുംബാസൂത്രണം ഇന്നും സ്ത്രീകളുടെ ചുമതലയായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. സ്ത്രീകളെ ഉന്നം വെക്കുന്ന പരിപാടികളും,  ഗർഭനിരോധന ഉപാധികൾ തീരുമാനിക്കുന്നതിലുൾപ്പെടെ തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിൽ പുരുഷാധിപത്യ നിലപാടുകൾ മേൽക്കൈ നേടുമ്പോഴും പുരുഷന്മാരുടെ പങ്കിനെ അവഗണിക്കുന്ന സമീപനവും കുടുംബാസൂത്രണത്തെയും പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യസംരക്ഷണ ലഭ്യതയെയും ഗണ്യമായ രീതിയിൽ ബാധിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|url=http://www.publichealthinafrica.org/index.php/jphia/article/view/25|title=Gender Norms and Family Planning Decision-Making in Tanzania: A Qualitative Study|last1=Schuler|first1=S.|last2=Rottach|first2=E.|journal=Journal of Public Health in Africa|issue=|year=2011|volume=2|page=2|last3=Mukiri|first3=P.}}</ref> <ref>Hou, X., and N. Ma. 2011. [http://ssrn.com/abstract=1747446 "Empowering Women: The Effect of Women's Decision-Making Power on Reproductive Health Services Uptake—Evidence from Pakistan."] World Bank Policy Research Working Paper No. 5543.</ref><ref name="healthpolicyproject.com">Rottach, E., K. Hardee, R. Jolivet, and R. Kiesel. 2012. [http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?id=publications&get=pubID&pubID=51 "Integrating Gender into the Scale-Up of Family Planning and Maternal, Neonatal, and Child Health Programs."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027025919/http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?id=publications&get=pubID&pubID=51 |date=2021-10-27 }} Washington, DC: Futures Group, Health Policy Project.</ref> പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യസംരക്ഷണ പ്രാപ്യതയിൽ തുല്യത മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ആരോഗ്യ പരിപാടികളും ആരോഗ്യസേവന വിഭാഗങ്ങളും ലിംഗ അനീതികളും ആരോഗ്യസേവനത്തിനുള്ള തടസ്സങ്ങളും തിരിച്ചറിയുന്നതിന് വിശകലനങ്ങൾ നടത്തുകയും അവ ആരോഗ്യ പരിപാടികളെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുമെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയും വേണം. ഈ വിശകലനങ്ങൾ സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും വ്യത്യസ്ത ആവശ്യങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിൽ ആരോഗ്യപരിപാടികൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്താം, നടപ്പിലാക്കാം എന്നൊക്കെ തീരുമാനിക്കാൻ സഹായകമാകും.<ref>Rottach, E. 2013. [http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?id=publications&get=pubID&pubID=86 "Approach for Promoting and Measuring Gender Equality in the Scale-Up of Family Planning and Maternal, Neonatal, and Child Health Programs."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211026194548/http://www.healthpolicyproject.com/index.cfm?id=publications&get=pubID&pubID=86 |date=2021-10-26 }} Washington, DC: Futures Group, Health Policy Project.</ref> == കാരണങ്ങൾ == === സാംസ്കാരിക ചട്ടങ്ങളും ആചാരങ്ങളും === ആരോഗ്യത്തിലെ ലിംഗ അസമത്വം ഉണ്ടാകാനും നിലനിൽക്കാനും ഉള്ള കാരണങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ് സാംസ്കാരിക ചട്ടങ്ങളും ആചാരങ്ങളും. ഇവ പലപ്പോഴും സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും സമൂഹത്തിലെ കടമകളെയും അവരുടെ സമൂഹത്തിലെ പെരുമാറ്റത്തെയും സ്വാധീനിക്കുന്നു. സമൂഹത്തിൽ വ്യത്യസ്തമായി വില കല്പിക്കപ്പെടുന്ന ഈ ലിംഗപദവി ലിംഗ അസമത്വം സൃഷ്ടിക്കുകയും ക്രമാനുഗതമായി ഒരുവിഭാഗത്തെ ശാക്തീകരിക്കുകയും മറ്റേതിനെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ലിംഗപദവിയിലുള്ള വ്യത്യാസവും ലിംഗ അസമത്വവും ആരോഗ്യപരിണാമത്തിലും ആരോഗ്യസേവന ലഭ്യതയിലും ഉള്ള അസമത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. സാംസ്കാരിക ചട്ടങ്ങൾ എങ്ങനെ ലിംഗ അസമത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു എന്നതിന് ലോകാരോഗ്യസംഘടന  തരുന്ന ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ആവശ്യമായ ആരോഗ്യസേവനം നേടാൻ വിഘാതമാകുന്ന തരത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് യാത്രചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയും ഉൾപ്പെടുന്നു. ലൈംഗിക പങ്കാളിയെ ഗർഭനിരോധന ഉറ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് നിർബന്ധിക്കാൻ കഴിയാത്ത സാമൂഹ്യ അവസ്ഥ എച്ച്.ഐ.വി. ബാധിക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യത പലമടങ്ങ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="World Health Organization: Gender. Women and Health">{{cite web |url=http://www.who.int/gender/genderandhealth/en/index.html |title=Gender, Women, and Health|publisher=WHO |accessdate=17 March 2013}}</ref> ==== ആൺകുട്ടിക്ക് മുൻഗണന ==== ആരോഗ്യത്തിലെ ലിംഗ അസമത്വത്തിനു ആക്കം കൂട്ടുന്ന സാംസ്കാരിക ചട്ടങ്ങളിൽ വളരെയധികം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് ആൺകുട്ടിക്കുള്ള മുൻഗണന.<ref>{{cite journal|title=Son Preference, Sex Ratios, and Marriage Patterns|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1999-12_107_6/page/1275|last=Edlund|first=Lena|date=1 December 1999|journal=Journal of Political Economy|issue=6, Part 1|doi=10.1086/250097|volume=107|pages=1275}}</ref><ref>{{cite journal|title=Why is Son preference so persistent in East and South Asia? a cross-country study of China, India and the Republic of Korea|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-development-studies_2003-12_40_2/page/153|last=Das Gupta|first=Monica|author2=Zhenghua, Jiang|date=1 December 2003|journal=Journal of Development Studies|issue=2|doi=10.1080/00220380412331293807|volume=40|pages=153–187|author3=Bohua, Li|author4=Zhenming, Xie|author5=Chung, Woojin|author6=Hwa-Ok, Bae}}</ref> ഉദാഹരണത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ 2001 ലെ സെൻസസ് 100 ആൺകുട്ടികൾക്ക് 93 പെൺകുട്ടികൾ മാത്രമേ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളു. 100ന് 98 എന്ന 1961 ലെ കണക്കിൽ നിന്ന് കുത്തനെ ഇടിഞ്ഞാണ് ഈ നിലയിലെത്തിയിട്ടുള്ളത്. കാംഗ്രയും റോഹ്തക്കും പോലെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് 100:70 എന്ന നിലയിൽ താഴ്ന്നിട്ടാണ്. ഇതിനു പുറമെ, ചൈന പോലുള്ള [[ഏഷ്യ]]ൻ രാജ്യങ്ങളിലും സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം വളരെ മോശമാണ്. ജനിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ലിംഗനിർണയം നടത്താൻ സഹായിക്കുന്ന അൾട്രാസൌണ്ട് പോലുള്ള സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ചെലവു കുറഞ്ഞതും വ്യാപകവും ആയത് മൂലമാണ് 20 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജനിക്കാൻ അവസരം കിട്ടാത്ത പെൺകുട്ടികളുടെ എണ്ണം കൂടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. ആൺ മുൻഗണനയുള്ള ദമ്പതിമാർക്ക് ഗർഭസ്ഥശിശുവിന്റെ ലിംഗം നിർണയിച്ച് പെൺഭ്രൂണഹത്യ ചെയ്യാൻ ഉള്ള അവസരം കിട്ടുന്നു.<ref name="World Development Report 2012: Gender Equality and Development"/> ആൺ മുൻഗണന ജനനത്തിനു ശേഷം ആൺകുട്ടികൾക്കുള്ള പ്രത്യേക പരിഗണനയായി മാറുന്നു.<ref>{{cite journal|title=Son Preference, the Family-building Process and Child Mortality in India|last=Arnold|first=Fred|author2=Choe, Minja Kim|date=1 November 1998|journal=Population Studies|issue=3|doi=10.1080/0032472031000150486|volume=52|pages=301–315|author3=Roy, T.K.}}</ref> ഈ പ്രത്യേക പരിഗണനയോടെയുള്ള പരിചരണം ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്നതിലും, ശ്രദ്ധയിലും, വൈദ്യ സേവനം ലഭ്യമാക്കുന്നതിലും ഉള്ള  വിവേചനമായിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Rosenblum|first=Daniel|date=2016-07-15|title=Estimating the Private Economic Benefits of Sons Versus Daughters in India|url=https://tandfonline.com/doi/full/10.1080/13545701.2016.1195004|journal=Feminist Economics|language=en|volume=23|issue=1|pages=77–107|doi=10.1080/13545701.2016.1195004|issn=1354-5701|via=Taylor and Francis Online}}</ref> കഴിഞ്ഞ 20 വർഷങ്ങളിലെ ഗാർഹിക സർവേകളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പെൺപ്രാതികൂല്യം ഈ കാലയളവിൽ സ്ഥിരമായി നിൽക്കുന്നു എന്നും നേപ്പാളും പാകിസ്താനും പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വഷളായിട്ടുണ്ടെന്നുമാണ്.<ref name="World Development Report 2012: Gender Equality and Development"/> ==== ചേലാകർമ്മം (പെൺജനനേന്ദ്രിയ ഛേദനം) ==== {{Main|സ്ത്രീകളുടെ ചേലാകർമ്മം}} [[പ്രമാണം:FGM_prevalence_UNICEF_2015.svg|ലഘുചിത്രം|ആഫ്രിക്ക, യമൻ, ഇറാക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചേലാകർമത്തിൻറെ പ്രചാരം]] ചേലാകർമ്മം പോലെ ഉള്ള അപകടകരമായ സാംസ്കാരിക ആചാരങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്കും പെൺകുട്ടികൾക്കും ആരോഗ്യ അപകടസാദ്ധ്യത കൂടി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ബാഹ്യ ജനനേന്ദ്രിയഭാഗങ്ങൾ ഭാഗികമായോ പൂർണമായോ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ചേലാകർമ്മത്തിന് കോടിക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾ വിധേയരാക്കപ്പെടുന്നു. 10നു മുകളിൽ പ്രായമുള്ള 92.5 കോടി സ്ത്രീകൾ ആഫ്രിക്കയിൽ ചേലാകർമത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സഹിച്ചുകൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നു. ഇതിൽ 12.5 കോടി 10നും 14നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള പെൺകുട്ടികളാണ്. എല്ലാവർഷവും മൂന്നുകോടിയോളം പെൺകുട്ടികൾ [[ആഫ്രിക്ക]]യിൽ ചേലാകർമത്തിന് വിധേയരാകുന്നു.<ref name="World Health Organization: Gender. Women and Health"/> അണുവിമുക്തമല്ലാത്ത ഉപകരണങ്ങളും രീതികളും ഉപയോഗിച്ച് പരമ്പരാഗതമായി ഈ തൊഴിൽ ചെയ്തു വന്നവർ ചെയ്യുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ ചേലാകർമത്തിന് ഉടനെയും പിന്നീടും ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണതകൾ ഉണ്ടാകാം.<ref name="Care of women with female genital mutilation/cutting">{{cite journal|title=Care of women with female genital mutilation/cutting|last=Abdulcadir|first=J|author2=Margairaz, C|date=6 January 2011|journal=Swiss Medical Weekly|doi=10.4414/smw.2011.13137|author3=Boulvain, M|author4=Irion, O}}</ref><ref>{{cite journal|title=Female genital mutilation|last=Kelly|first=Elizabeth|author2=Hillard, Paula J Adams|date=1 October 2005|journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology|issue=5|doi=10.1097/01.gco.0000183528.18728.57|volume=17|pages=490–494}}</ref> ഉടൻ ഉണ്ടാകുന്ന സങ്കീർണതകളിൽ അമിത രക്തസ്രാവം, മൂത്രാശയ അണുബാധ, മുറിവിനുണ്ടാകുന്ന അണുബാധ, അണുവിമുക്തമല്ലാത്ത ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഹെപ്പാറ്റൈറ്റിസ്, എച്ച്.ഐ.വി. എന്നിവ ഉൾപെടുന്നു. <ref name="Care of women with female genital mutilation/cutting" /> ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ, മൂത്രനാളിയേയും ജനനേന്ദ്രിയത്തെയും തടസ്സപ്പെടുത്തുകയോ തകരാറിലാക്കുകയോ ചെയ്യുമാറ് മുറിവിൽ തഴമ്പും കീലോയിഡും രൂപം കൊള്ളാം. എത്ര പെൺകുട്ടികളും സ്ത്രീകളും ചേലാകർമം മൂലം മരണമടയുന്നുണ്ട് എന്നതിന് കണക്കുകൾ പോലും ലഭ്യമല്ല.<ref name="Changing a Harmful Social Convention: Female Genital Mutilation/Cutting">{{cite report|author=UNICEF|title=Changing a Harmful Social Convention: Female Genital Mutilation/Cutting|year=2005|publisher=Innocenti Digest/UNICEF|location=Florence, Italy}}</ref> ഗർഭകാലവും പ്രസവവും സങ്കീർണമാവാനും ചേലാകർമം കാരണമാകാം.<ref name="Care of women with female genital mutilation/cutting" /> ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ 2006 ലെ ഒരു പഠനത്തിൽ ചേലാകർമം നടത്തിയിട്ടുള്ള സ്ത്രീകളിൽ നവജാതശിശു മരണനിരക്ക് കൂടുതലാണെന്ന് കാണുന്നു.<ref>{{cite journal|title=Female genital mutilation and obstetric outcome: WHO collaborative prospective study in six African countries|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_june-3-9-2006_367_9525/page/1831|last1=Banks|first1=E|last2=Meirik|first2=O|date=1 June 2006|journal=The Lancet|issue=9525|doi=10.1016/S0140-6736(06)68805-3|volume=367|pages=1835–1841|pmid=16753486|last3=Farley|first3=T|last4=Akande|first4=O|last5=Bathija|first5=H|last6=Ali|first6=M}}</ref> മാനസിക ആഘാതങ്ങൾ സാംസ്കാരിക പരിസരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചേലാകർമത്തിന് വിധേയരായ സ്ത്രീകൾ പരമ്പരാഗത വൃത്തങ്ങൾക്ക് പുറത്തുപോകുമ്പോൾ ചേലാകർമം നിർബന്ധമായ കാര്യമല്ല എന്നറിയുന്നത് വൈകാരിക പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു.<ref name="Care of women with female genital mutilation/cutting"/> ==== ഹിംസയും അധിക്ഷേപവും ==== [[പ്രമാണം:NIH_child_sex_abuse_disorders_graph.svg|ലഘുചിത്രം|നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്ത്: 1400 ഇൽ അധികം മുതിർന്ന സ്ത്രീകളിൽ ബാല്യത്തിൽ ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയാകുന്നത് മയക്കു മരുന്ന് ഉപയോഗം, മദ്യപാനാസക്തി, മാനസികരോഗങ്ങൾ എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.]] പൊതുജനാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ പര്യാപ്തമാകും വിധം സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ അക്രമങ്ങൾ ആഗോളതരത്തിൽ പരക്കെ സംഭവിക്കുന്നു. ഇത് സാമൂഹ്യവും ലിംഗാധിഷ്ഠിതവുമായ പക്ഷപാതത്തിന്റെ ഫലമായി ഉണ്ടാകുന്നതാണ്.<ref name="World Health Organization: Violence and injuries to/against women">{{cite web|url=http://www.who.int/gho/women_and_health/diseases_risk_factors/violence_injuries_text/en/|title=Violence and injuries to/against women|accessdate=1 April 2013|publisher=WHO}}</ref> വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിൽ സമൂഹങ്ങൾ ഒരു പുരുഷാധിപത്യ ഘടനയായി പ്രവർത്തിക്കുകയും സ്ത്രീകളെ പുരുഷന് കീഴിൽ ഉള്ള വസ്തുക്കളായി കാണുകയും ചെയ്യുന്നു. സാമൂഹ്യ അധികാരക്രമത്തിലെ ഈ അസമത്വം സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും കുട്ടികളായിരിക്കുമ്പോഴും മുതിർന്ന ശേഷവും- പുരുഷന്മാരാൽ ശാരീരികവും വൈകാരികവും ലൈംഗികവുമായി അധിക്ഷേപിക്കപ്പെടാൻ ഇടയാക്കുന്നു. ഈ അധിക്ഷേപങ്ങൾ അതിക്രമങ്ങളുടെ രൂപം പ്രാപിക്കുന്നു. എല്ലാ ലിംഗങ്ങളിലും ഉള്ള കുട്ടികൾ ശാരീരിക അതിക്രമത്തിനും, ലൈംഗിക ചൂഷണത്തിനും ഇരയാകാറുണ്ടെങ്കിലും, ആൺകുട്ടികളേക്കാൾ പെൺകുട്ടികളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയാവാൻ സാദ്ധ്യത വളരെ കൂടുതലാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. കുട്ടികൾക്കെതിരെ ഉള്ള അതിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള 2004 ലെ ഒരു പഠനത്തിൽ, സർവേചെയ്യപ്പെട്ടതിൽ 25.3% പെൺകുട്ടികൾ ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിലുള്ള ലൈംഗിക അതിക്രമത്തിന് ഇരയായിട്ടുണ്ട്. ഇത് 8.7% എന്ന ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന് ഇരയാകുന്ന ആൺകുട്ടികളുടെ ശതമാനത്തിന്റെ മൂന്നിരട്ടിയാണ്.<ref name="Comparative quantification of health risks: global and regional burden of disease attributable to selected major risk factors">{{cite journal|title=Comparative quantification of health risks: global and regional burden of disease attributable to selected major risk factors|last=Ezzati|first=M|last2=Lopez|first2=A|publisher=World Health Organization|year=2004|location=Geneva|last3=Rodgers|first3=A|last4=Murray|first4=C}}</ref> സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ ലൈംഗിക അതിക്രമങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ആക്രമണങ്ങൾ സായുധ സംഘർഷങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്ന മേഖലകളിൽ കൂടുതലായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ലോകമെമ്പാടും സാമൂഹ്യ അസ്ഥിരതയുടെ ആഘാതങ്ങൾ സ്ത്രീകളും പെൺകുട്ടികളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും അനുഭവിക്കുന്നത്. ഇതുമൂലം നാടുവിടേണ്ടി വരുന്നവരും കഷ്ടപ്പെടുന്നവരുമായ കോടിക്കണക്കിന് ആളുകളിൽ 65% വും സ്ത്രീകളും പെൺകുട്ടികളുമാണ്. ശത്രുതയുള്ള വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം വിരട്ടാനായി പ്രയോഗിക്കുന്ന യുദ്ധതന്ത്രങ്ങളുടെ ഫലമായിട്ടാണ് ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്. അഭയാർഥി ക്യാമ്പുകളിൽ ജീവിക്കേണ്ടി വരുന്ന സ്ത്രീകളുടെയും പെൺകുട്ടികളുടെയും അവസ്ഥ വീണ്ടും അരക്ഷിതവും സുരക്ഷാ സേനകളുടെയും സായുധ അക്രമികളുടെയും ശത്രുക്കളുടെയും അതിക്രമത്തിനും ചൂഷണത്തിനും വഴങ്ങേണ്ടി വരുന്ന രീതിയിലും ആയി തുടരുന്നു.<ref name="Focus: Women’s health">{{cite journal|url=http://www.who.int/entity/hac/network/newsletter/Final_HiE_n20_%20Jan_2005_finalpdf.pdf|title=Overview on women’s health in crises|last=Garcia-Moreno|first=C|last2=Reis|first2=C|journal=Health in emergencies|publisher=World Health Organization|issue=20|year=2005|location=Geneva}}</ref> പെൺകുട്ടികളും മുതിർന്ന സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങൾക്ക് ഉടനടിയുള്ളതും ദീർഘകാലസ്ഥായിയായതുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളുണ്ടാകാം. ഇവ അസംഖ്യം ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്കു നയിക്കുന്നു. അവശതയുണ്ടാക്കുന്ന ശാരീരിക ക്ഷതങ്ങൾ, പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ, മയക്കുമരുന്നുകളുടെ ദുരുപയോഗം, മാനസികാഘാതം എന്നിവ ഇതിൽ പെടുന്നു. വിഷാദം, പിടിഎസ്ഡി, ഗുഹ്യരോഗങ്ങൾ, ആത്മഹത്യാപ്രവണത എന്നിവയും ഉണ്ടാകാം.<ref name="Focus: Women’s health"/> അപ്രതീക്ഷിതമായ ഗർഭധാരണം, ഗർഭഛിദ്രം, നവജാതശിശുവിലും കുഞ്ഞുങ്ങളിലും ഉള്ള ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ, ലൈംഗികബന്ധത്തിലൂടെ പരക്കുന്ന എച്ച്.ഐ.വി. ഉൾപ്പെടെയുള്ള രോഗങ്ങൾ, മാനസികരോഗങ്ങൾ എന്നിവ അതിക്രമങ്ങൾക്കിരയായ സ്ത്രീകളിൽ അല്ലാത്തവരെക്കാൾ കൂടുതലായി കാണുന്നു. സമാധാനകാലങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്കും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾക്കും എതിരായ അതിക്രമങ്ങൾ പരിചയമുള്ളവരോ അടുത്ത ബന്ധത്തിലുള്ളവരോ ആയ പുരുഷന്മാർ ആണ് നടത്തുന്നത്. 2000 മുതൽ 2003 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ ലോകാരോഗ്യ സംഘടന പതിനൊന്ന് രാജ്യങ്ങളിൽ നടത്തിയ പഠനത്തിൽ കണ്ടെത്തിയത് രാജ്യങ്ങൾ അനുസരിച്ച് 15% മുതൽ71% വരെ സ്ത്രീകൾ ജീവിതകാലത്ത് ഭർത്താവിൽനിന്നോ പങ്കാളിയിൽ നിന്നോ ശാരീരികമോ ലൈംഗികമോ ആയ പീഡനം ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു എന്നാണ്. ഇത് തൊട്ടു മുൻപിലെ വർഷത്തെ കണക്ക് എടുക്കുമ്പോൾ 4% മുതൽ 54%വരെ ആകുന്നു.<ref name="Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women’s health and domestic violence against women">{{Cite journal|title=Prevalence of intimate partner violence: Findings from the WHO multi-country study on women's health and domestic violence|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-7-13-2006_368_9543/page/1260|last1=Garcia-Moreno|first1=C.|last2=Jansen|first2=H. A. M.|journal=The Lancet|issue=9543|doi=10.1016/S0140-6736(06)69523-8|year=2006|volume=368|pages=1260–1269|pmc=|pmid=|last3=Ellsberg|first3=M.|last4=Heise|first4=L.|last5=Watts|first5=C. H.}}</ref> പങ്കാളിയുടെ അതിക്രമം മാരകമാവാം. ആസ്ത്രേലിയ, കാനഡ, ഇസ്രായേൽ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക എന്നിവിടങ്ങളിലെ പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് സ്ത്രീകൾ കൊലചെയ്യപ്പെടുന്ന കേസുകളിൽ 40% മുതൽ 70% വരെ അടുത്ത പങ്കാളിയാണ് കൊലയാളിയെന്നാണ്.<ref name="World report on violence and health">{{cite report|last=Krug|first=E|title=World report on violence and health|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Geneva}}</ref> സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ മറ്റ് അതിക്രമങ്ങളിൽ അധികാരസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഉള്ളവരിൽ നിന്നുള്ള ലൈംഗിക ഉപദ്രവം, ലൈംഗികത്തൊഴിലിനോ അടിമത്തൊഴിലിനോ വേണ്ടിയുള്ള മനുഷ്യക്കടത്ത്, നിർബന്ധ ബാലവിവാഹം, സ്ത്രീധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അതിക്രമങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പെൺശിശുക്കളെ കൊലചെയ്യുന്നതും അക്രമത്തിന്റെ ഫലമായി സ്ത്രീകൾ മരണമടയുന്നതും സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ അതിക്രമത്തിന്റെ പാരമ്യമാണ്. പ്രശ്നത്തിന്റെ ഗൗരവത്തിന് ആനുപാതികമായി സ്ത്രീകളും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും അതിക്രമങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാതിപ്പെടുകയോ സഹായം തേടുകയോ ചെയ്യാറില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ അതിക്രമങ്ങൾ വലിയ മാനവികവും അരോഗ്യപരിചരണപരവുമായ ആഘാതമുണ്ടാക്കുന്ന ഗുപ്തമായ പ്രശ്നമായി നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name="World Health Organization: Violence and injuries to/against women"/> === ദാരിദ്ര്യം === ദാരിദ്ര്യം ആരോഗ്യത്തിലെ ലിംഗ അസമത്വം തുടർച്ചയായി നിലനിൽക്കുന്നതിനുള്ള മറ്റൊരു കാരണമാണ്.   സമൂഹങ്ങളും കുടുംബങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസം, പോഷണം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത, എന്നിവയിലൂടെ സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും മെച്ചപ്പെട്ട ആരോഗ്യം നേടുന്നതിനോട് യോജിക്കുമ്പോൾ പോലും ദാരിദ്ര്യം ഇതിന് തടസ്സമായി മാറുന്നു. പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കം മൂലം തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട കുറച്ച് പേർക്ക് മാത്രമേ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ തുടങ്ങി ആരോഗ്യത്തിൽ മെച്ചപ്പെട്ട ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന അവസരങ്ങൾ കിട്ടുന്നുള്ളൂ. സാംസ്കാരിക ശീലങ്ങൾ പുരുഷന്മാർക്ക് ഈ അവസരങ്ങൾ നേടുന്നതിൽ പ്രത്യേക പരിഗണന കൊടുക്കുന്നു. ഈ  ആൺമുൻഗണന വീട്ടിലേക്കും സമൂഹത്തിലേക്കും ആദായം കിട്ടുന്നതിന് പുരുഷന്മാർക്ക് അവസരം കൊടുക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന ധാരണയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. <ref name="Women's Education: A Global Challenge">{{Cite journal|title=Women's Education: A Global Challenge|url=https://archive.org/details/sim_signs_winter-2004_29_2/page/325|last1=Nussbaum|first1=M. C.|journal=Signs: Journal of Women in Culture and Society|issue=2|doi=10.1086/378571|year=2004|volume=29|pages=325–355|pmc=|pmid=}}</ref> === ആരോഗ്യ സംരക്ഷണ സംവിധാനം === പ്രാഥമികമായി ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനും പൂർവസ്ഥിതിയിലാക്കുന്നതിനും നിലനിർത്തുന്നതിനു വേണ്ടിയുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങളെ ലോകാരോഗ്യസംഘടന ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾ എന്ന് നിർവചിക്കുന്നു.<ref name="World Health Report 2001">{{cite report|last=Krug|first=E|title=World report on violence and health|year=2002|publisher=World Health Organization|location=Geneva}}</ref> ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾക്ക് ഒരു ജനസഞ്ചയത്തിലെ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തിനു മേലുള്ള പ്രഭാവത്തെ ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള ഘടകങ്ങളും സ്വാധീനിക്കുന്നുണ്ട്. സാമൂഹ്യവും സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഘടന ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണിത്. ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾ ആരോഗ്യസേവനത്തിൻറെ സംഘാടകർ മാത്രമല്ല, കൂടുതൽ വിശാലമായ സാമൂഹ്യ ശീലങ്ങളുടെയും മൂല്യങ്ങളുടെയും സംരക്ഷകർ കൂടിയാണെന്ന് വരുന്നു.<ref name="Trust and the development of health care as a social institution">{{Cite journal|title=Trust and the development of health care as a social institution|url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2003-04_56_7/page/1453|last=Gilson|first=L|journal=Soc Sci Med|doi=10.1016/s0277-9536(02)00142-9|year=2003|volume=56|pages=1453–68}}</ref> പല രാജ്യങ്ങളിലെയും ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾ ലിംഗനീതിയോടെയുള്ള സേവനങ്ങൾ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പല ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും ആരോഗ്യ ആവശ്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണെന്നത് അവഗണിക്കുന്നതു മൂലമാണിങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത്.<ref name="Unequal, Unfair, Ineffective and Inefficient Gender Inequity in Health: Why it exists and how we can change it">{{cite report|last=Sen|first=Gita|last2=Östlin|first2=Piroska|title=Unequal, Unfair, Ineffective and Inefficient Gender Inequity in Health: Why it exists and how we can change it; Final Report to the WHO Commission on Social Determinants of Health|year=2007|publisher=Women and Gender Equity Knowledge Network|url=http://www.who.int/social_determinants/resources/csdh_media/wgekn_final_report_07.pdf}}</ref> ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങൾ സ്ത്രീകളെയും ട്രാൻസ് ജെന്ഡറുകളെയും വ്യക്തികൾ എന്നതിനെക്കാൾ വസ്തുവായി കാണുകയും സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യത്തിലുപരി മറ്റുപലകാരണങ്ങളാലും ആണ് ആരോഗ്യസേവനങ്ങൾ അവർക്കു കൊടുക്കുന്നത് എന്നു വരികയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Unequal, Unfair, Ineffective and Inefficient Gender Inequity in Health: Why it exists and how we can change it" /> പ്രത്യുല്പാദന ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ ഗർഭധാരണശേഷി നിയന്ത്രിക്കുക എന്നതിൽ കവിഞ്ഞ് സ്ത്രീയുടെ സുസ്ഥിതിക്ക് വേണ്ടി ആവുന്നില്ല.<ref name="Reproductive health and human rights - Integrating medicine, ethics and law">{{cite book|title=Reproductive health and human rights - Integrating medicine, ethics and law|url=https://archive.org/details/reproductiveheal00cook|last=Cook|first=R|last2=Dickens|first2=B|last3=Fathalla|first3=M|publisher=Oxford University Press|year=2003}}</ref> ആരോഗ്യ തൊഴിൽ സേനയുടെ ഭൂരിഭാഗവും സ്ത്രീകളാണെങ്കിലും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്കെതിരെ വിവേചനം കാട്ടുന്നതാണ്. സ്ത്രീകൾ ശിശുപരിചരണം, അതിക്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള സംരക്ഷണം തുടങ്ങിയ അവരുടെ പ്രത്യേക ആവശ്യങ്ങൾ അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് പുരുഷന്മാരുടെ തൊഴിൽ മാതൃക അനുകരിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാവുകയാണ്.<ref name="Human Resources for Health: a gender analysis">{{cite journal|title=Human Resources for Health: a gender analysis|last=George|first=A|publisher=Women and Gender Equity Knowledge Network|year=2007}}</ref> ഇത് ആരോഗ്യസേവകരായ സ്ത്രീകളുടെ കഴിവും കാര്യപ്രാപ്തിയും രോഗീപരിചരണത്തിലേക്ക്; പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീ രോഗികളുടെ പരിചരണത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നു.<ref name="Expanding the care continuum for HIV/AIDS: bringing carers into focus">{{cite journal|title=Expanding the care continuum for HIV/AIDS: bringing carers into focus|last=Ogden|first=J|last2=Esim|first2=S|journal=Health Policy Plan|doi=10.1093/heapol/czl025|year=2006|volume=21|pages=333–42|last3=Grown|first3=C}}</ref><ref name="World Health Report 2006">{{cite report|author=World Health Organization|title=World Health Report 2006|year=2006|url=http://www.who.int/whr/2006/whr06_en.pdf|location=Geneva}}</ref> === ഘടനാപരമായ ലിംഗാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള അടിച്ചമർത്തൽ === വരുമാനം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യരക്ഷ, പോഷണം, രാഷ്ട്രീയ അഭിപ്രായ സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയുടെ കാര്യത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ ലിംഗപദവി അസന്തുലിതത്വത്തിന് മോശം ആരോഗ്യവുമായും ആരോഗ്യസുസ്ഥിതി കുറയുന്നതുമായും ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ട്. ഇത്തരം ഒട്ടേറെ മേഖലകളിലെ ഘടനാപരമായ ലിംഗവിവേചനങ്ങൾക്ക് സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും ആരോഗ്യസ്ഥിതിയുമായി പരോക്ഷമായ ബന്ധമുണ്ട്.ഉദാഹരണത്തിന് വികസിത രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ ഔപചാരികമായ തൊഴിൽ കമ്പോളത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ സാദ്ധ്യത കുറവാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി, സ്ത്രീകൾക്ക് തൊഴിൽ സുരക്ഷിതത്വം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാമൂഹ്യസംരക്ഷണ സംവിധാനങ്ങൾ, എന്നിവ അപ്രാപ്യമാകുന്നു. കൂടാതെ ഔപചാരിക തൊഴിൽ സേനയ്ക്കുള്ളിൽ തന്നെ സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും അവരുടെ താഴ്ന്ന ലിംഗപദവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങളും പീഡനങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വരുന്നു. വരുമാനമുള്ള തൊഴിലും ഗാർഹിക ജോലികളും സമതുലിതമായി കൊണ്ടുപോകുക എന്ന വെല്ലുവിളി കഠിനമായ തളർച്ച, രോഗാണുബാധകൾ, മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുകയും സ്ത്രീകളുടെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും ആരോഗ്യസ്ഥിതി പൊതുവിൽ മോശമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Gender inequalities in health: the significance of work">{{cite book|title=Gender and socioeconomic inequalities in health|last=Wamala|first=S|last2=Lynch|first2=J|year=2002|location=Lund, [[Studentlitteratur]]}}</ref> പാചകം, ജലശേഖരണം എന്നിവ പോലുള്ള ചുമതലകൾ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള അപകട സാദ്ധ്യത കൂട്ടുന്നു. വേതനമില്ലാത്ത ഗാർഹിക  ജോലികളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് വിദ്യാഭ്യാസം തൊഴിൽ എന്നിവയ്ക്കുള്ള അവസരങ്ങൾ നിഷേധിക്കുന്നത് കൂടാതെ(ഇവ രണ്ടും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ മെച്ചപ്പെട്ട ആരോഗ്യം നേടുന്നതിന് പരോക്ഷമായി സഹായിക്കുന്ന ഘടകങ്ങളാണ്) സ്ത്രീകളെ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ സാദ്ധ്യത ഉള്ളവരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.ഖര [[ഇന്ധനം]] ഉപയോഗിച്ച് ആഹാരം പാകം ചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ ഗാർഹിക അന്തരീക്ഷത്തിലെ വായു മലിനീകരണത്തിന് വിധേയരാകുന്നു.<ref name="The global burden of disease: 2004 update">{{cite report|author=World Health Organization|title=The global burden of disease: 2004 update|year=2008|url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/GBD_report_2004update_full.pdf|location=Geneva}}</ref> ഘടനാപരമായ ലിംഗ അസമത്വം സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും എതിരായ ചില വിശേഷമായ അതിക്രമങ്ങളുടെയും, അരികുവൽക്കരണത്തിൻറേയും, അടിച്ചമർത്തലിൻറേയും ഫലമാണ്. പുരുഷന്മാരുടെ അതിക്രമങ്ങൾ, ബാലലൈംഗിക പീഡനം, സ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റവും സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യവും കടുത്ത നിയന്ത്രണത്തിലാക്കുക, ചേലാകർമം, ചൂഷണം, അടിമപ്പണി എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീകളും പെൺകുട്ടികളും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും മനുഷ്യക്കടത്ത്, ദുരഭിമാനക്കൊല എന്നിവ പോലുള്ള വേണ്ടത്ര രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത ചൂഷണങ്ങൾക്കും അതിക്രമങ്ങൾക്കും ഇരയാകുന്നുണ്ട്. അനാവശ്യ ഗർഭധാരണം, ശാരീരിക പരിക്കുകൾ, ഗർഭം അലസലുകൾ, മാനസികത്തകരാറുകൾ, മയക്കുമരുന്ന് ഉപയോഗം, ലൈംഗികബന്ധത്തിലൂടെ പകരുന്ന രോഗങ്ങൾ തുടങ്ങി അകാലമരണത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അവസ്ഥകളുമായി ഈ അതിക്രമങ്ങൾക്ക് ബന്ധമുണ്ട്.<ref name="Health consequences of intimate partner violence">{{cite report|author=World Health Organization|title=World Health Report 2006|year=2006|url=http://www.who.int/whr/2006/whr06_en.pdf|location=Geneva}}</ref><ref name="Prevalence of violence and its implications for women’s health">{{Cite journal|title=Prevalence of violence and its implications for women's health|last=Plichta|first=S. B.|last2=Falik|first2=M.|journal=Women's Health Issues|issue=3|doi=10.1016/S1049-3867(01)00085-8|year=2001|volume=11|pages=244–258}}</ref> ആരോഗ്യസേവനം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും ശേഷിയെ മറ്റു തരത്തിലുള്ള ഘടനാപരമായ  ലിംഗ അസമത്വങ്ങൾ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിക്കുന്നു. സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമേലും പെരുമാറ്റത്തിനുമേലും ഉള്ള അസന്തുലിതമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക വിഭവങ്ങളുടെമേൽ നിയന്ത്രണം കുറയുക എന്നിവ ഇതിനുദാഹരണങ്ങളാണ്.സാമൂഹ്യമായ ലിംഗവിവേചനം സ്ത്രീകളുടെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും ആരോഗ്യത്തിൻറെ പ്രാധാന്യം കുറച്ചു കാണുന്നതിനും അതുവഴി സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും ആരോഗ്യസംവിധാനങ്ങൾ താരതമ്യേന പ്രാപ്യമല്ലാതാകുന്നതിനും ഇടയാകുന്നു.<ref name="Unequal, Unfair, Ineffective and Inefficient Gender Inequity in Health: Why it exists and how we can change it"/> === അടിച്ചമർത്തലിന്റെ മറ്റ് വഴികൾ === [[പ്രമാണം:Uninsured_Children_by_Poverty_Status,_Household_Income,_Age,_Race_and_Hispanic_Origin_and_Nativity_2009p28.pdf|ലഘുചിത്രം|Uninsured Children by Poverty Status, Household Income, Age, Race and Hispanic Origin and Nativity in the United States in 2009]] ലിംഗ അസമത്വം കൂടാതെ ന്യൂനപക്ഷപദവിയിലോ ദാരിദ്ര്യത്തിലോ ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീകളും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളും അവ മൂലമുള്ള അടിച്ചമർത്തലുകളും അനുഭവിക്കുന്നുണ്ട്. ==== ഗോത്രവും വംശവും ==== കറുത്ത വർഗക്കാർ ഘടനാപരമായ അതിക്രമങ്ങൾ കൂടുതലായി നേരിടേണ്ടി വരുന്നുണ്ട്. ലിംഗ പദവി കൂടാതെ ഗോത്രവും കറുത്തവർക്ക് ആരോഗ്യത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന ഘടകമാണ്.<ref name="Pathologies of Power">{{Cite book|title=Pathologies of Power: Health, Human Rights, and the New War On the Poor|url=https://archive.org/details/pathologiesofpow0000farm|last=Farmer|first=Paul|publisher=University of California Press|year=2005|location=California}}</ref> ഉയർന്നവരുമാനമുള്ളതും താഴ്ന്ന വരുമാനമുള്ളതുമായ രാജ്യങ്ങളിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വംശങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ മാതൃ^മരണനിരക്ക് വെള്ളക്കാരായ സ്ത്രീകളെക്കാൾ കൂടുതലാണെന്ന് പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. <ref name="The Penguin Atlas of Women in the World">{{Cite book|title=The Penguin Atlas of Women in the World, 4th Edition|url=https://archive.org/details/isbn_9780143114512|last=Seager|first=Roni|publisher=The Penguin Group|year=2009|location=New York, New York}}</ref> ==== സാമൂഹ്യസാമ്പത്തിക പദവി ==== ആരോഗ്യ വെല്ലുവിളികളുടെ കാര്യത്തിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്ത്രീകളും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളും സമാനമായ വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥകൾ ഒട്ടേറെ വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾ അവരുടെ സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയെ മാത്രമല്ല, അവർ ജീവിക്കുന്ന രാജ്യത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda"/> എല്ലാ പ്രായ വിഭാഗങ്ങളിലും ഉയർന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ കാലം ജീവിക്കുകയും രോഗവും അകാല മരണവും ഉണ്ടാവാനുള്ള സാദ്ധ്യത താഴ്ന്ന വരുമാനമുള്ള രാജ്യങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെക്കാൾ കുറവായിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമ്പന്ന-ദരിദ്ര രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ആരോഗ്യകാര്യത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വ്യത്യാസം മാതൃമരണ നിരക്കിലാണ്. നിലവിൽ മാതൃമരണങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ദരിദ്രമോ മാനവിക ദുരന്തങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നതോ ആയ രാജ്യങ്ങളിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. വർഷം തോറുമുള്ള മാതൃമരണങ്ങളിൽ 99% വും ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിലാണ് നടക്കുന്നത്. സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിനാവശ്യമായ സ്ഥാപനസംവിധാനങ്ങൾ ഇത്തരം രാജ്യങ്ങളിൽ ഇല്ലാതിരിക്കുകയോ വേണ്ടത്ര വികസിതമല്ലാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് മൂലമാണിത്.<ref name="World health statistics 2009">{{cite report |author=World Health Organization |title=World health statistics 2009 |publisher=World Health Organization, 2009.|year=2009 |location=Geneva}}</ref><ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda"/> രാജ്യങ്ങൾക്കുള്ളിലും സമാനമായ അവസ്ഥ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. സ്ത്രീകളൂടെയും പെൺകുട്ടികളുടെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും ആരോഗ്യസ്ഥിതിയെ സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങൾ നിർണായകമായി സ്വാധീനിക്കുന്നു. താഴ്ന്ന സാമൂഹ്യ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥകളിൽ ജീവിക്കുന്നവരുടെ ആരോഗ്യ സ്ഥിതി പൊതുവിൽ മോശമാണ്. എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിൽ സമ്പന്നഗൃഹങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്ന പെൺകുട്ടികൾ രോഗാതുരതയിൽ താഴെയും ആരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ ദരിദ്രഗൃഹങ്ങളിലെ പെൺകുട്ടികളെക്കാൾ മുകളിലുമാണ്. സാമൂഹ്യസാമ്പത്തിക ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ആരോഗ്യ അസമത്വം വികസിത രാജ്യങ്ങളുൾപ്പെടെ ലോകത്തിന്റെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നു.<ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda"/> == നടത്തിപ്പ് == 1995 ലെ സ്ത്രീകളുടെ നാലാം ലോകസമ്മേളനം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ഒരേ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ആരോഗ്യനിലവാരത്തിന് അവകാശമുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നു. <ref name="Report of the Fourth World Conference on Women">{{cite report|author=United Nations|title=Report of the Fourth World Conference on Women, Beijing 4–15 September 1995|year=1996|publisher=United Nations|location=New York|url=https://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/pdf/Beijing%20full%20report%20E.pdf|accessdate=9 Apr 2013}}</ref> ആരോഗ്യത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന സാമൂഹ്യവും രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവും ആയ പ്രതികൂല അവസ്ഥകൾ സ്ത്രീകൾക്കും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കും ആരോഗ്യസംബന്ധമായ വിവരങ്ങളും ആരോഗ്യ സേവനവും അപ്രപ്യമാക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള തന്ത്രങ്ങൾ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുന്ന നിർണായഘടകങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ലിംഗ അസമത്വം, പൂർണമായും കണക്കിലെടുക്കണം എന്ന് 2008ലെ ലോകാരോഗ്യ റിപ്പോർട്ടിൽ ലോകാരോഗ്യ സംഘടന ഊന്നിപ്പറയുന്നുണ്ട്.<ref name="The World Health Report 2008, Primary Health Care: Now more than ever">{{cite report|author=World Health Organization|title=The World Health Report 2008, Primary Health Care: Now more than ever|year=2008|publisher=World Health Organization|location=Geneva|url=http://www.who.int/whr/2008/whr08_en.pdf|accessdate=9 Apr 2013}}</ref> === മുഖ്യധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരൽ === ജെൻഡർ മെയിൻസ്ട്രീമിങ്ങ് 1995 ലെ സ്ത്രീകൾക്കായുള്ള നാലാം ഐക്യരാഷ്ട്രസഭാ സമ്മേളനം പ്രധാന ആഗോള തന്ത്രമായി തീരുമാനിച്ചിട്ടുണ്ട്. ലിംഗപദവിപരമായ മുഖ്യധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരൽ യുണൈറ്റഡ് നാഷൻസ് എക്കണോമിക്ക് ആൻഡ് സോഷ്യൽ കൗൺസിൽ 1997 ഇൽ ഇങ്ങനെയാണ് നിർവചിച്ചിട്ടുള്ളത്:<ref name="Gender Mainstreaming: An Overview">{{cite report |author=United Nations|title=Gender Mainstreaming: An Overview|year=2002|publisher=United Nations|location=New York|url=https://www.un.org/womenwatch/osagi/pdf/e65237.pdf|accessdate=4 Apr 2013}}</ref> “ലിംഗപദവിപരമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാട് മുഖ്യധാരയിൽ കൊണ്ടുവരിക എന്നാൽ: നിയമനിർമ്മാണം, നയരൂപീകരണം, പരിപാടികളുടെ രൂപീകരണം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ ഏത് പ്രവർത്തന പദ്ധതിയും സ്ത്രീകളെയും പുരുഷന്മാരെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളേയും എങ്ങനെ ബാധിക്കും എന്ന് നിർണയിക്കലാണ്. ഇത് സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും ട്രാൻസ് ജെൻഡറിനും ഒരുപോലെ ഗുണഫലങ്ങൾ കിട്ടുന്ന തരത്തിലും അസമത്വം നിലനിർത്താത്ത തരത്തിലും സ്ത്രീയുടെതു പോലെ തന്നെ പുരുഷൻറേയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും ഉൽകണ്ഠകളും അനുഭവങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക, സാമൂഹ്യ മണ്ഡലങ്ങളിലെ നയങ്ങളുടെയും പദ്ധതികളുടെയും രൂപരേഖയുടെയും, നിർവഹണത്തിൻറേയും, മേൽനോട്ടത്തിൻറേയും വിലയിരുത്തലിൻറേയും അവിഭാജ്യ തലമായി മാറ്റുക എന്നതാണ്. ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം ലിംഗനീതി കൈവരിക്കലാണ്.” കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു വർഷങ്ങളായി ജെൻഡർ മെയിൻസ്ട്രീമിങ്ങ് സ്ത്രീപുരുഷട്രാൻസ് ജെൻഡറുകൾക്കിടയിൽ ആരോഗ്യകാര്യങ്ങളിൽ തുല്യത കൈവരിക്കുന്നതിനുള്ള അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സമീപനമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. സാങ്കേതിക തന്ത്രങ്ങൾ ആവശ്യമായിരിക്കെത്തന്നെ, ലിംഗപദവിപരമായ ആരോഗ്യ അസമത്വം പരിഹരിക്കാൻ അവ മാത്രം മതിയാവില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവ് ഇപ്പോൾ ഉണ്ട്.<ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda"/> ഭരണകൂടങ്ങളിലും ആരോഗ്യസംവിധാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സംഘടനകളിലും ഉള്ള ലിംഗ വിവേചനം, പക്ഷപാതിത്വം, അസമത്വം എന്നിവ തിരിച്ചറിയുകയും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Gender mainstreaming in health: looking back, looking forward">{{cite journal|last=Ravindran|first=T.K.S.|author2=Kelkar-Khambete, A.|title=Gender mainstreaming in health: looking back, looking forward|journal=Global Public Health|date=1 April 2008|volume=3|issue=sup1|pages=121–142|doi=10.1080/17441690801900761}}</ref> ആരോഗ്യ അസമത്വത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിന് എല്ലാ ആരോഗ്യ പരിപാടികളിലും ഉള്ള ലിംഗപദവിയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ വ്യത്യാസങ്ങളും അസമത്വങ്ങളും കണ്ടെത്തുകയും ജീവശാസ്ത്രപരമോ ലിംഗപദവിപരമോ ആയ സ്ത്രീകളുടെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും പ്രത്യേക ആരോഗ്യ ആവശ്യങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന പരിപാടികൾ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Women’s health policies and programmes and gender mainstreaming in health policies, programmes and within the health sector institutions.">{{cite report |last=Ravindran |first=TKS |last2=Kelkar-Khambete |first2=A |title=Women’s health policies and programmes and gender mainstreaming in health policies, programmes and within the health sector institutions. Background paper prepared for the Women and Gender Equity Knowledge Network of the WHO Commission on Social Determinants of Health, 2007 |year=2007 |url=http://www.who.int/social_determinants/resources/womens_health_policies_wgkn_2007.pdf |accessdate=9 April 2013}}</ref> === സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം. === [[File:Training_rural_women_in_Oral_Health_Promotion_activities_in_Nepal.jpg|ലഘുചിത്രം|നേപ്പാളിലെ ഗ്രാമീണ വനിതകളെ വദന ആരോഗ്യ പ്രചരണ പരിപാടിയിൽ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു]]വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽ, ആരോഗ്യം എന്നീ മേഖലകളിൽ സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിച്ചു കൊണ്ട് ലിംഗനീതി ഉറപ്പാക്കാമെന്ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസംഘടന കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Enhancing Participation of Women in Development through an Enabling Environment for Achieving Gender Equality and the Advancement of Women">{{cite report |author=Division for Advancement of Women, United Nations|title=Enhancing Participation of Women in Development through an Enabling Environment for Achieving Gender Equality and the Advancement of Women, Expert Group Meeting, Bangkok, Thailand, 8 - 11 November 2005| year=2005 |url=https://www.un.org/womenwatch/daw/egm/enabling-environment2005/|accessdate=9 Apr 2013}}</ref> സ്ത്രീകൾ വീട്ടിലും പുറത്തും ഔദ്യോഗികവും അനൗദ്യോഗികവുമായ പരിചരണ ദാതാക്കളായി നിർണായക പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ]] 66% പരിചരണ ദാതാക്കൾ സ്ത്രീകളാണ്. ഇതിൽ മൂന്നിലൊന്ന് സ്ത്രീ പരിചരണ ദാതാക്കൾ രണ്ടോ മൂന്നോ ആളുകളെ പരിചരിക്കുന്നുണ്ട്.<ref name="Caregiving in the U.S. 2009">{{cite report|author=National Alliance for Caregiving in collaboration with AARP|title=Caregiving in the U.S. 2009|year=2009|url=http://www.caregiving.org/data/Caregiving_in_the_US_2009_full_report.pdf|accessdate=9 Apr 2013|archive-date=2018-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117041925/http://www.caregiving.org/data/Caregiving_in_the_US_2009_full_report.pdf|url-status=dead}}</ref> ആരോഗ്യത്തിലെ ലിംഗനീതിയുടെ പ്രശ്നങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന സമീപനങ്ങളും ചട്ടക്കൂടുകളും പരിചരണത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ ഈ പങ്ക് അംഗീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തത്തിലുള്ള വർദ്ധനവ് ജീവിത ഗുണനിലവാര വർദ്ധനയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നതായി സ്ത്രീശാക്തീകരണത്തിനായുള്ള വിവിധ പദ്ധതികളുടെ വിശകലനം തെളിയിക്കുന്നു. സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും സംഘടനാശേഷിയും വിലപേശൽ ശേഷിയും വർദ്ധിക്കുക, സ്ത്രീ-ട്രാൻസ് ജെൻഡർ കേന്ദ്രീകൃത നയങ്ങളും ഗവണ്മെൻറ് തലത്തിലുള്ള മാറ്റങ്ങളും ഉണ്ടാവുക, താഴ്ന്ന ജീവിത അവസ്ഥയിലുള്ള സ്ത്രീകളുടെയും ട്രാൻസ് ജെൻഡറുകളുടെയും സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയിലുള്ള മുന്നേറ്റം എന്നിവ ജീവിതഗുണനിലവാര വർദ്ധനയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="Women & Health: Today's Evidence, Tomorrow's Agenda"/><ref name="What is the evidence on effectiveness of empowerment to improve health?">{{cite report|last=Wallerstein|first=N|title=What is the evidence on effectiveness of empowerment to improve health? Health Evidence Network Report|year=2006|publisher=Europe, World Health Organisation|location=Copenhagen|url=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/74656/E88086.pdf|accessdate=9 Apr 2013|archive-date=2022-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220520112719/https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0010/74656/E88086.pdf|url-status=dead}}</ref> നേപ്പാളിൽ പ്രശ്നങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനും തന്ത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താനുമുള്ള സമൂഹ പങ്കാളിത്ത ഇടപടൽ ഗ്രാമീണ ജനതയിലെ നവജാതശിശു മരണവും മാതൃമരണവും കുറയ്ക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി. ആർത്തവകാലത്ത് സ്ത്രീകൾ ചൗപ്പടി എന്നറിയപ്പെടുന്ന വീടിനു പുറത്തുള്ള അനാരോഗ്യകരമായ കൂരകളിൽ കഴിയുന്ന ആചാരം നേപ്പാൾ പാർലമെൻറ് ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കി നിയമ നിർമ്മാണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. സമീപകാലത്ത് ചൗപ്പടിയിൽ കഴിയുന്ന കാലത്ത് 2 പെൺകുട്ടികൾ മരണപ്പെട്ടത് വലിയ കോലാഹലത്തിനിടയാക്കിയിരുന്നു. 2005 മുതൽ ഈ ആചാരം നിയമവിരുദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നെങ്കിലും വിദൂരഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ ഇത് നിർബാധം തുടർന്നു. 2018 ആഗസ്തിൽ പാസാക്കിയ പുതിയ നിയമം രാജ്യവ്യാപകമായി ഒരുവർഷം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ബോധവൽക്കരണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് നിലവിൽ വരിക.<ref>https://www.bbc.com/news/world-asia-40885748</ref> [[മലേഷ്യ]]യിലും [[ശ്രീലങ്ക]]യിലും പരിശീലനം സിദ്ധിച്ച മിഡ് വൈഫുമാരെ നിയോഗിച്ചുകൊണ്ട് നടത്തിയ സമൂഹ പങ്കാളിത്ത ഇടപെടലും ദ്രുതഗതിയിൽ മാതൃമരണ നിരക്ക് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കുകയുണ്ടായി. == അവലംബം == {{reflist|colwidth=30em}} [[വർഗ്ഗം:ഫെമിനിസം]] [[വർഗ്ഗം:സാമൂഹ്യ അസമത്വം]] [[വർഗ്ഗം:ആരോഗ്യത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ]] 6bpwc8m4l9tzyxkwglqzstigdx5kk3m 0 416765 4648044 4645898 2026-07-16T16:14:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648044 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Oscar (fish)}} {{Featured article}} {{Taxobox | name = ഓസ്കർ മത്സ്യം | image = Astronotus_ocellatus.jpg | image_caption = | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Actinopterygii]] | ordo = [[Cichliformes]] | familia = [[Cichlidae]] | genus =[[Astronotus]] | genus_authority = ([[Louis Agassiz|Agassiz]], 1831) | species = '''''A. ocellatus''''' | binomial = ''Astronotus ocellatus'' | binomial_authority = ([[Louis Agassiz|Agassiz]], 1831) }} [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കൻ]] [[ഭൂഖണ്ഡം|ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ]] [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ]]പ്രദേശങ്ങളിലെ [[നദി|നദികളിലും]], [[ആമസോൺ]] നദീതടങ്ങളിലും സ്വാഭാവികമായ [[ആവാസവ്യവസ്ഥ|ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ]] കാണപ്പെടുന്ന ഒരിനം ശുദ്ധജലമത്സ്യമാണ് '''ഓസ്കർ''' (''Astronotus ocellatus''). '''അപൈയാരി''',<ref>{{Cite journal|last=Mazzuchelli|first=Juliana|last2=Martins|first2=Cesar|date=|year=2008|title=Genomic organization of repetitive DNAs in the cichlid fish Astronotus ocellatus|url=http://www.ibb.unesp.br/Home/Departamentos/Morfologia/Laboratorios/LaboratoriodeGenomicaIntegrativa/3-2009GeneticaRepetAocellatus.pdf|journal=Genetica|volume=136|pages=461–469|doi=10.1007/s10709-008-9346-7|via=Springer}}</ref> '''ടൈഗർ ഓസ്കർ''', '''വെൽവെറ്റ് സിക്ലിഡ്''', '''മാർബിൾ സിക്ലിഡ്''' എന്നിങ്ങനെ വിഭിന്നങ്ങളായ നാമങ്ങളിലും അറിയപ്പെടുന്ന<ref name="fishbase">{{cite web|url=http://filaman.uni-kiel.de/summary/SpeciesSummary.php?id=3612|title=Astronotus ocellatus, Oscar|author=Froese, R. and D. Pauly. Editors.|publisher=FishBase|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929133649/http://filaman.uni-kiel.de/summary/SpeciesSummary.php?id=3612|url-status=dead}}</ref> ഇവ [[ലോകം|ലോകത്തിന്റെ]] വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ; പ്രത്യേകിച്ച് [[ചൈന]], [[ആസ്ട്രേലിയ]], [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ഫ്ലോറിഡ|ഫ്ലോറിഡയിലെ]] ജലാശയങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും പൊതുവായി കണ്ടുവരുന്നു. ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ഓസില്ലേറ്റസ് ഇനങ്ങൾ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കേ അമേരിക്കൻ]] [[വിപണി|വിപണികളിൽ]] വില്ക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.<ref>Kullander SO. "Cichlids: Astronotus ocellatus". Swedish Museum of Natural History. Retrieved 2007-03-16.</ref><ref>{{cite web|url=http://pdacrsp.oregonstate.edu/pubs/technical/22tch/03-11SDFR1.pdf|title=Aquaculture Crsp 22nd Annual Technical Report|author=Kohler, CC|publisher=Oregon State University, USA|accessdate=2007-03-16|display-authors=etal|archive-date=2006-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20060831015604/http://pdacrsp.oregonstate.edu/pubs/technical/22tch/03-11SDFR1.pdf|url-status=dead}}</ref> [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലും]], [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലും]] ഇവയെ പേരുകേട്ട [[അക്വേറിയം]] മത്സ്യമായാണ് പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്.<ref>Keith, P. O-Y. Le Bail & P. Planquette, (2000) Atlas des poissons d'eau douce de Guyane (tome 2, fascicule I). ''Publications scientifiques du Muséum national d'Histoire naturelle'', Paris, France. p. 286</ref><ref name=s/><ref name="Loiselle">{{cite book |last=Loiselle |first=Paul V. |title=The Cichlid Aquarium |url=https://archive.org/details/cichlidaquarium0000lois |year=1995 |publisher=Tetra Press |location=Germany |isbn=1-56465-146-0}}</ref> കൂടാതെ [[ഫ്ലോറിഡ|ഫ്ലോറിഡയിൽ]] ഇവയെ ഗെയിം മത്സ്യം ആയും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=animaldiversity/> [[പ്രമാണം:Two Tiger Oscar.jpg|right|thumb|രണ്ടു ടൈഗർ ഓസ്കറുകൾ]] ==പദോല്പത്തി== "അസ്ട്രോ" എന്നാൽ "കിരണം", "നോട്ടൺ" എന്നാൽ "പിന്നിലുള്ള" എന്നീ രണ്ടു [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്ക്]] പദങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് "അസ്ട്രോനോട്ടസ്" എന്ന പദം ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. "ഒസെല്ലറ്റസ്" എന്ന [[ലാറ്റിൻ]] പദം ഈ മത്സ്യത്തിൻറെ ഉടലിലെ പുള്ളി പാറ്റേണിനെയാണ് പരാമർശിക്കുന്നത്.<ref name=florida/> == വർഗ്ഗീകരണം== 1831-ൽ ''ലോബോറ്റസ് ഓസിലേറ്റസ്'' എന്ന ഒരു [[സമുദ്രം|സമുദ്ര]] [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസായി]] തെറ്റിദ്ധരിച്ചാണ് [[ലൂയിസ് അഗാസ്സിസ്]] ആദ്യമായി ഈ മത്സ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം നൽകിയത്. പിന്നീടുള്ള വിവിധ പഠനങ്ങളിൽ ഈ [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസിന്റെ]] [[ജീനസ്]] ''അസ്ട്രോനോട്ടസ്''<ref name="florida_museum">{{cite web|url=http://www.flmnh.ufl.edu/fish/Gallery/Descript/oscar/oscar.html|title=Oscar|author=Robert H. Robins|publisher=Florida Museum of Natural History|accessdate=2007-03-18|archive-date=2007-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20070305022519/http://www.flmnh.ufl.edu/fish/Gallery/Descript/oscar/oscar.html|url-status=dead}}</ref> ആണെന്ന് തിരുത്തപ്പെട്ടു. '''''അകാരാ കംപ്രെസെസ് '''''(''Acara compressus''), '''''അകാരാ ഹൈപോസ്റ്റിഗ്റ്റ''''' (''Acara hyposticta''), '''''അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസ് സീബ്ര''''' (''Astronotus ocellatus zebra''), '''''അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓർബികുലേറ്റസ്''''' (''Astronotus orbiculatus'') എന്നിവ ഈയിനം മത്സ്യങ്ങളുടെ മറ്റ് അപരനാമങ്ങളാണ്.<ref>{{cite web|url=http://filaman.uni-kiel.de/Nomenclature/SynonymsList.cfm?ID=3612&GenusName=Astronotus&SpeciesName=ocellatus |title=Synonyms of Astronotus ocellatus |author=Froese, R. and D. Pauly. Editors. |publisher=FishBase |accessdate=2007-03-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929083732/http://filaman.uni-kiel.de/Nomenclature/SynonymsList.cfm?ID=3612&GenusName=Astronotus&SpeciesName=ocellatus |archivedate=September 29, 2007 }}</ref> [[സിക്ലിഡ്|സിക്ലിഡേ]] [[കുടുംബം (ജീവശാസ്ത്രം)|കുടുംബത്തിൽപ്പെടുന്ന]] ഇവയെ [[സിക്ലിഫോംസ്]] [[നിര|നിരയിലാണ്]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ==ആവാസവ്യവസ്ഥ == ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ [[പെറു]], [[ഇക്വഡോർ]], [[കൊളംബിയ]], [[ബ്രസീൽ]], [[ഫ്രഞ്ച് ഗയാന|ഫ്രഞ്ചു ഗയാന]] എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലും [[ലോകം|ലോകത്തിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ [[ജൈവവൈവിധ്യം|ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള]] [[വാസസ്ഥലം|പരിസ്ഥിതികളിൽ]] ഒന്നായ [[ആമസോൺ തടം|ആമസോൺ നദീതടത്തിലും]] അതിനു ചുറ്റുപാടുമുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലും കൂടാതെ [[ആമസോൺ]], [[പുതുമായോ നദി |ഇക്കാ]], [[നീഗ്രോ നദി (ആമസോൺ)|നീഗ്രോ]], [[സോലിമൂസ്]], [[ഉകായാലി നദി]] സംവിധാനങ്ങൾ, [[അപ്റൂഗ്|അപോറോഗു]], [[ഒയപ്പോക്ക് നദി|ഒയപ്പോക്ക്]] നദീ ഡ്രെയിനേജുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും [[തദ്ദേശീയത|തദ്ദേശീയമായി]] കണ്ടുവരുന്നു.<ref name="fishbase" /><ref name="kullander">{{cite web|url=http://www2.nrm.se/ve/pisces/acara/as_ocell.shtml|title=Cichlids: Astronotus ocellatus|author=Kullander SO.|publisher=Swedish Museum of Natural History|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070227000107/http://www2.nrm.se/ve/pisces/acara/as_ocell.shtml|url-status=dead}}</ref> സ്വാഭാവിക [[ആവാസ വിജ്ഞാനം|പരിതഃസ്ഥിതിയിൽ]], സാധാരണയായി ഈ [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസുകൾ]] ഒഴുക്കുകുറവുള്ള ശുദ്ധജലത്തിൻറെ അടിത്തട്ടിലെ [[ആവാസവ്യവസ്ഥ|ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ]] സുരക്ഷിതത്വത്തിനായി [[സസ്യം|ചെടികളുടെ]] [[ശാഖ]]കൾക്കിടയിലാണ് കൂടുതലായും കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name="s" /> ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെയിടയിലെ ഇണങ്ങാത്ത ഇനങ്ങളെ [[ചൈന]],<ref>{{cite journal|author1=Ma, X. |author2=Bangxi, X. |author3=Yindong, W. |author4=Mingxue, W. |lastauthoramp=yes |year=2003|title= Intentionally Introduced and Transferred Fishes in China's Inland Waters|journal=Asian Fisheries Science|volume=16|pages=279–290}}</ref> വടക്കേ [[ആസ്ട്രേലിയ]],<ref>{{cite web|url=http://www2.dpi.qld.gov.au/fishweb/14477.html|title= Noxious fish – species information|author=Department of primary industry and fisheries.|publisher=Queensland Government, Australia|accessdate=2007-03-16 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070829180030/http://www2.dpi.qld.gov.au/fishweb/14477.html|archivedate = 2007-08-29}}</ref> [[ഫ്ലോറിഡ]], [[യു.എസ്.എ]]<ref>{{cite web|url=https://nas.er.usgs.gov/queries/FactSheet.asp?speciesID=436|title=NAS – Species FactSheet Astronotus ocellatus (Agassiz 1831)|author=United States Geological Survey.|publisher=United States Government|accessdate=2007-03-17|archive-date=2010-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107095119/http://nas.er.usgs.gov/queries/FactSheet.asp?speciesID=436|url-status=dead}}</ref> എന്നിവിടങ്ങളിൽ അലങ്കാര മത്സ്യ വ്യാപാരത്തിന്റെ ഒരു ഉപോൽപ്പന്നമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ]] [[ഊഷ്മാവ്|താപനില]] 22-25 ഡിഗ്രി [[സെൽഷ്യസ്]] ഉള്ള ശുദ്ധജലത്തിൽ ([[പി.എച്ച്. മൂല്യം|പി.എച്ച്]] 6-8)<ref>{{Cite book|title=The Cichlid Fishes|url=https://archive.org/details/cichlidfishesnat00geor_0|last=G|first=Barlow|publisher=Cambridge, Massachusetts: Perseus Publishing|year=2000|isbn=|location=|pages=}}</ref> കാണപ്പെടുന്ന ഈ [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസിനു]] ജീവിക്കാനുള്ള കുറഞ്ഞ [[ഊഷ്മാവ്]] 12.9 ഡിഗ്രി [[സെൽഷ്യസ്]] (55.22 ഡിഗ്രി [[ഫാരൺഹീറ്റ്|ഫാരൻഹീറ്റ്]]) ആയതിനാൽ ഇവയുടെ വിതരണം തികച്ചും പരിമിതപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|author1=Shafland, P. L. |author2=J. M. Pestrak |lastauthoramp=yes |year= 1982|title= Lower lethal temperatures for fourteen non-native fishes in Florida|url=https://archive.org/details/environmental-biology-of-fishes_1982-03-15_7_2/page/139 |journal=Environmental Biology of Fishes|volume=7|pages=139–156|doi=10.1007/BF00001785|issue=2}}</ref> == ശരീരഘടന == [[File:Astronotus ocellatus - closeup (aka).jpg|thumb|200px|right|ഓസ്കർ ഫിഷ്]] ''അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസിന്'' സാധാരണയായി ഏകദേശം 45 സെന്റിമീറ്റർ [[നീളം|നീളവും]], 1.6 [[കിലോഗ്രാം]] [[ഭാരം|ഭാരവും]] കാണപ്പെടുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref name="fishbase"/> ഇണങ്ങാൻ കൂട്ടാക്കാത്ത ഇവ [[ചാരനിറം|ചാര]], കറുപ്പ്, [[ഒലിവ്]] പച്ച നിറങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇവയുടെ പൊതുവേയുള്ള നിറം ഇരുണ്ടതാണ്. [[മഞ്ഞ|മഞ്ഞ നിറത്തിൽ]] വളയങ്ങളുള്ള കുത്തുകൾ ഇവയുടെ വശങ്ങളിലെ ചിറകുകളിലും (dorsal fin) വാൽച്ചിറകുകളിലും (caudal peduncle) കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="s">Staeck, Wolfgang; Linke, Horst (1995). American Cichlids II: Large Cichlids: A Handbook for Their Identification, Care, and Breeding. Germany: Tetra Press. ISBN 1-56465-169-X.</ref> [[പ്രമാണം:Astronotus ocellatus05.jpg|thumb|200px|right|ഡോഴ്സൽ ഫിന്നിലെയും കോഡൽ പെഡൻഗിളിലെയും ഓസെല്ലി]] [[പിരാന|പിരാനയെപ്പോലുള്ള]] (''Serrasalmus spp.'') ചില ആക്രമണകാരികളായ മറ്റിനം മത്സ്യങ്ങൾ സ്വാഭാവിക ചുറ്റുപാടിൽ കാണപ്പെടുന്ന അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസിന്റെ ചിറകുകളെ (ocelli) നശിപ്പിക്കാറുണ്ട്.<ref name="florida_museum"/><ref name="winemiller">{{cite journal|url=http://wfsc.tamu.edu/winemiller/lab/W-eyespots-Copeia90.pdf|author=Winemiller KO|year=1990|title=Caudal eye spots as deterrents against fin predation in the neotropical cichlid ''Astronotus ocellatus''|journal=Copeia|volume=3|issue=3|pages=665–673|doi=10.2307/1446432|jstor=1446432|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504031323/http://wfsc.tamu.edu/winemiller/lab/W-eyespots-Copeia90.pdf|archivedate=2012-05-04|df=}}</ref> ഈ ഇനങ്ങൾ ചുറ്റുപാടുമുള്ള [[നിറം|നിറവുമായി]] യോജിക്കുന്ന വിധത്തിൽ തങ്ങളുടെ [[ശരീരം|ശരീരത്തിനു]] നിറവ്യത്യാസം വരുത്തി മറ്റു മത്സ്യങ്ങളുടെ ആക്രമണത്തിൽ നിന്ന് സ്വയരക്ഷ നേടുന്നു. കൂടാതെ കോൺസ്പെസഫിക്കിനിടയിൽ പ്രത്യാക്രമണം നടത്തുന്ന [[സ്വഭാവം|സ്വഭാവവും]] കണ്ടുവരുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite journal|author=Beeching, SC|year=1995|title= Colour pattern and inhibition of aggression in the cichlid fish Astronotus ocellatus|journal=Journal of Fish Biology|volume=47|pages= 50–58|doi=10.1111/j.1095-8649.1995.tb01872.x}}</ref> ഓസ്കർ മത്സ്യക്കുഞ്ഞുങ്ങളിൽ നിന്നും മുതിർന്ന ഓസ്കർ, കാര്യമായ നിറവ്യത്യാസം കാണിക്കുന്നു. മത്സ്യക്കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് [[വെളുപ്പ്|വെള്ളയും]] [[ഓറഞ്ച് (നിറം)|ഓറഞ്ചും]] നിറങ്ങളിൽ [[തരംഗം|തരംഗരൂപത്തിലുള്ള]] വരകളും തലയിൽ കുത്തുകളും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="florida_museum"/> == പ്രത്യുൽപ്പാദനം == [[പ്രമാണം:oscaroscar.JPG|thumb|200px|right|രണ്ടിഞ്ച് വലിപ്പമുള്ള ഓസ്കർ കുഞ്ഞുങ്ങൾ]] മോണോഗാമസ് [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസുകളാണ്]] ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ. ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളിൽ [[ആൺ-പെൺ രൂപവ്യത്യാസം]] കാണപ്പെടുന്നു. വളരെവേഗം വളരുന്ന ആൺമീനുകൾക്ക് അവയുടെ മുതുകിലെ ചിറകിൽ ഇരുണ്ട അടയാളം കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="Loiselle"/><ref name="florida_museum"/> പതിനാലുമാസമാകുമ്പോൾ പ്രായപൂർത്തിയാകുന്ന ഈ മത്സ്യങ്ങൾ 9 മുതൽ 10 വർഷം വരെ [[പ്രത്യുൽപ്പാദനം|പ്രത്യുല്പാദനം]] നടത്തുന്നു. [[മഴ|മഴയുടെ]] ലഭ്യതയനുസരിച്ച് ഈയിനം മത്സ്യങ്ങളുടെ പ്രത്യുൽപ്പാദനത്തിന്റെ തോത് ഏറിയും കുറഞ്ഞുമിരിക്കുന്നു. ഒരുസമയം ഏകദേശം 1,000 മുതൽ 3,000 [[മുട്ട|മുട്ടകൾ]] വരെ ഇവ ഇടാറുണ്ട്. മുട്ടകളുടെ എണ്ണം സാധാരണയായി പെൺ മത്സ്യങ്ങളുടെ വലിപ്പത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ചെറിയ പെൺമത്സ്യങ്ങൾ 300-500 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. അതേസമയം വലിയ പെൺ ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങൾ ഏകദേശം 2500-3000 മുട്ടകൾ വരെ ഇടുന്നു. 46-58 മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷമാണ് നേരിയ നിറമുള്ളതും ദീർഘവൃത്താകൃതിയോടുകൂടിയതുമായ ഈ മുട്ടകൾ വിരിയുന്നത്. 3.25 മില്ലീമീറ്റർ നീളവും 1.55 മില്ലീമീറ്റർ ഉയരവും ഉണ്ടാകും മുട്ട വിരിഞ്ഞ് പുറത്തുവരുന്ന [[ലാർവ|ലാർവകൾക്ക്]]. എന്നാൽ [[ബീജസങ്കലനം]] നടക്കാത്ത മുട്ടകൾ മാതാപിതാക്കൾ ഭക്ഷണവിധേയമാക്കുന്നു. കിക്ലിഡ്സുകളെപ്പോലെ ''അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസ്'' ഇനങ്ങൾ ആൺമീനും പെൺമീനും ഒന്നിച്ചാണ് (biparental) ഇവയുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തുന്നത്. മുട്ടകൾ വിരിഞ്ഞ് ഒന്നിച്ച് കൂട്ടമായി വരുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളെ മാതാപിതാക്കൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു. സംരക്ഷണ കാലാവധി ഇതുവരെയും അറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.<ref name="Loiselle"/> ==ആശയവിനിമയം== മറ്റ് ഓസ്കർ ഇനങ്ങളെയോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് മത്സ്യങ്ങളെയോ തിരിച്ചറിയുന്നതിനായി ഭൂരിഭാഗം [[സിക്ലിഡ്|സിക്ലിഡുകളും]] അവയുടെ ഹൃദയത്തുടിപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് വളരെ കുറഞ്ഞ [[ആവൃത്തി|ആവൃത്തിയിലുള്ള]] [[ആശയവിനിമയം|ആശയവിനിമയ]] [[ശബ്ദം|ശബ്ദങ്ങൾ]] പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു. അതുകൂടാതെ ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾക്ക് വേഗത്തിൽ [[നിറം]] മാറ്റാൻ കഴിയുന്ന സവിശേഷതയും സഹജീവികളുമായി [[ആശയവിനിമയം]] നടത്തുന്നതിന് വളരെയധികം സഹായിക്കുന്നു. ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ [[കണ്ണ്|കണ്ണുകളുടെ]] വ്യതിയാനങ്ങൾ അവയുടെ സ്വഭാവത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവയാണ്. സാധാരണയായി മറ്റൊരു മത്സ്യവുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിൽ തോൽക്കുന്ന ഓസ്കർ മത്സ്യത്തിന്റെ കണ്ണുകൾ കറുത്തനിറമായി മാറുന്നു. കൂടാതെ ചില സിക്ക്ലിഡുകൾക്ക് പെരുമാറ്റം കൊണ്ട് അവയുടെ [[നിറം]] അല്ലെങ്കിൽ പാറ്റേൺ മാറ്റുവാൻ കഴിയുന്നു. മാത്രമല്ല, ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ വർണ്ണവും അവയുടെ പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് മാറുന്നു.<ref name=animaldiversity/> ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ അവയുടെ ഉടമകളുമായി ഇടപഴകുന്ന രീതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇതിനെ "'''റിവർ ഡോഗ്'''" അല്ലെങ്കിൽ "'''വാട്ടർ ഡോഗ്'''" എന്നും വിളിക്കുന്നു. കാരണം ഒരു [[നായ]] അതിൻറെ യജമാനനെക്കാണുമ്പോൾ തലയും വാലും അനക്കി എങ്ങനെയാണോ പെരുമാറുന്നത് അതുപോലെതന്നെ ഈ മത്സ്യങ്ങളും പെരുമാറുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theaquariumguide.com/articles/tips-and-facts-about-the-oscar-fish|title={title}|date=2014-09-13|website=The Aquarium Guide|language=en|access-date=2019-05-10}}</ref> == ഭക്ഷണം == ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ [[മിശ്രഭോജനം|മിശ്രഭോജികളാണ്]]. [[പായൽ]], [[ഒച്ച്|ഒച്ചുകൾ]], ക്രേ ഫിഷുകൾ, [[ചെമ്മീൻ]], [[പുഴു|പുഴുക്കൾ]], [[പ്രാണി|പ്രാണികൾ]] ([[ഈച്ച|ഈച്ചകൾ]], [[ചീവീട്]], [[പുൽച്ചാടി|പുൽച്ചാടികൾ]]) തുടങ്ങിയവയെയാണ് പ്രധാനമായും ഇവ [[ആഹാരം|ആഹാരമാക്കുന്നത്]]. == അക്വേറിയത്തിൽ == [[File:Oscar´s - þessi mynd vann í ljósmyndakeppni (3158208046).jpg|thumb|200px|right|ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ]] [[അക്വേറിയം]] ഹോബിയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ [[സിക്ലിഡ്|സിക്ലിഡുകളിൽ]] ഒന്നാണ് ഓസ്കർ.<ref>{{Citation|last=Learning Center|title=Most colorful 🐟 Oskar Fish 🐟 For Your Aquarium #Fishing Vlog - 26|date=2019-04-08|url=https://www.youtube.com/watch?v=FVp42zHrwws|access-date=2019-04-12}}</ref><ref>{{Citation|last=igor ishi|title=peixes Oscar com fome!!!|date=2010-12-29|url=https://www.youtube.com/watch?v=Pi-TOdWrxYE|access-date=2019-04-12}}</ref> ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ പൊതുവേ വലിയ [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയങ്ങളിൽ]] വളരാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവയാണ്. വിൽപ്പനക്കാർ സാധാരണയായി 1 മുതൽ 2 ഇഞ്ച് വരെ വലിപ്പത്തിലെത്തുമ്പോൾ മത്സ്യക്കുഞ്ഞുങ്ങളെ വിൽക്കുന്നു. കൃത്യമായ [[ആഹാരം|ഭക്ഷണം]] നൽകുന്നതോടെ [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയത്തിലെ]] സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആദ്യത്തെ ഏഴ് അല്ലെങ്കിൽ എട്ട് മാസങ്ങളിൽ ഓസ്കർ മത്സ്യക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ സാധാരണയായി ഓരോ മാസവും ഏതാണ്ട് ഒരു ഇഞ്ച് വലിപ്പത്തിൽ വളരുന്നതായി കാണുന്നു. ഏകദേശം ഒൻപതു മാസത്തിനുശേഷം ഓസ്കറുകളുടെ വളർച്ച മന്ദഗതിയിലാകുന്നു. 12 മാസത്തെ വളർച്ചയിൽ ഇവയുടെ വലിപ്പം 10 ഇഞ്ച് വലിപ്പത്തിലാകുന്നു. ഓസ്കറുകൾ ഏതാണ്ട് മൂന്ന് വയസ്സ് പ്രായത്തിൽ അതിന്റെ വളർച്ചയുടെ പരമാവധിയിൽ എത്തുന്നു. === ഭക്ഷണം=== [[ബുനോസെഫാലസ്|ബുനോസെഫാലസ്]], [[റിനെലോറികാരിയ|റിനെലോറികാരിയ]], [[ഒക്മാക്കാന്തസ്|ഒക്മാക്കാന്തസ്]]<ref name="winemiller"/> എന്നീ [[കൂരി|ക്യാറ്റ് ഫിഷ്]] [[സ്പീഷീസ്|സ്പീഷീസുകളുടെ]] അവശിഷ്ടങ്ങളാണ് അസ്ട്രനോറ്റസ് ഓസിലേറ്റസ് ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾക്ക് കൂടുതലും [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയത്തിൽ]] [[ആഹാരം|ആഹാരമായി]] നൽകുന്നത്. ഇരകളെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ഈ ഇനം മത്സ്യങ്ങൾ സക്ഷൻ സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|author=Waltzek,TB and Wainwright, PC|year=2003|title=Functional morphology of extreme jaw protrusion in Neotropical cichlids|journal=Journal of Morphology|volume=257|issue=1|pages=96–106|doi=10.1002/jmor.10111|pmid=12740901}}</ref> [[നിംബോക്രോമിസ് ലിവിങ്സ്റ്റോണി|നിംബോക്രോമിസ് ലിവിങ്സ്റ്റോണി]], പാരക്രോമിസ് ഫ്രീഡ്രിക്സ്താലി തുടങ്ങിയ സ്പീഷീസുകളെപ്പോലെ ഒരു വശത്തേയ്ക്ക് ചരിഞ്ഞുവീണ് മരിച്ചതായി [[അനുകരണം|മിമിക്രി]] കാണിച്ചാണ് ഇവ ഇരയെപിടിക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal|author=Tobler, M.|year=2005|title=Feigning death in the Central American cichlid ''Parachromis friedrichsthalii''|url=https://archive.org/details/journal-fish-biology_2005-03_66_3/page/877|journal=Journal of Fish Biology|volume=66|issue=3|pages=877–881|doi=10.1111/j.0022-1112.2005.00648.x}}</ref><ref>{{cite journal|author=Gibran,FZ.|year=2004|editor1-last=Armbruster|editor1-first=J. W.|title=Dying or illness feigning: An unreported feeding tactic of the Comb grouper ''Mycteroperca acutirostris'' (Serranidae) from the Southwest Atlantic|url=https://archive.org/details/sim_copeia_2004-05-05_2/page/n206|journal=Copeia|volume=2004|issue=2|pages=403–405|doi=10.1643/CI-03-200R1|jstor=1448579}}</ref> മത്സ്യത്തിൻറെ വളർച്ചയ്ക്കും മൊത്തത്തിലുള്ള [[ആരോഗ്യം|ആരോഗ്യത്തിനുമായി]] [[വിറ്റാമിൻ സി]] ഇവയ്ക്ക് വളരെയധികം ആവശ്യമുണ്ട്. ഇതിൻറെ അഭാവത്തിൽ ഇതിന് [[രോഗം|രോഗങ്ങളും]] ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളുമുണ്ടാകുന്നു.<ref>{{cite journal|author1=Fracalossi, DM|author2=Allen, ME|author3=Nicholsdagger, DK|author4=Oftedal, OT|lastauthoramp=yes|year=1998|title=Oscars, ''Astronotus ocellatus'', Have a Dietary Requirement for Vitamin C|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_1998-10_128_10/page/1745|journal=The Journal of Nutrition|volume=128|issue=10|pages=1745–1751|pmid=9772145|doi=10.1093/jn/128.10.1745}}</ref> വലിയ [[മാംസഭുക്ക്|മാംസഭോജി]]യായ മത്സ്യങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്ന [[കൊഞ്ച്]], [[കൃമി ബാധ|കൃമി]], [[പ്രാണി|ഷഡ്പദങ്ങൾ]], [[ഈച്ച|ഈച്ചകൾ]], [[പുൽച്ചാടി|പുൽച്ചാടികൾ]], [[വെട്ടുകിളി|വെട്ടുകിളികൾ]] തുടങ്ങിയവ പോലുള്ളവയെയാണ് ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങൾ സാധാരണയായി ഭക്ഷിക്കുന്നത്.<ref>{{cite web|title=Oscar Fish Diet|url=https://www.aliveaquarium.com/oscar-fish-food/|accessdate=31 Jan 2019|archive-date=2019-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190411105931/https://www.aliveaquarium.com/oscar-fish-food/|url-status=dead}}</ref> == പ്രാദേശികമായ സ്വഭാവം == [[അക്വേറിയം]] അല്ലെങ്കിൽ [[തടാകം|തടാകത്തിനകത്ത്]] ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങളെക്കടത്തിവിട്ടാൽ അവ മറ്റു മത്സ്യങ്ങൾക്കെതിരെ കയ്യേറ്റം നടത്തുകയും അവിടെ തങ്ങളുടെ ആക്രമണസ്വഭാവമുപയോഗിച്ച് ആധിപത്യമുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചുറ്റുപാടുകളും മത്സ്യത്തിന്റെ വലിപ്പവും അവയുടെ ആക്രമവും അനുസരിച്ച് [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയത്തിൻറെയോ]] പ്രദേശത്തിന്റെയോ വലിപ്പം വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കും. ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങൾ ഒരു പ്രദേശത്ത് ഒരിക്കൽ തങ്ങളുടെ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ, മറ്റ് മത്സ്യങ്ങളെ ആക്രമിക്കുകയും തുരത്തുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് അവയുടെ അധീനതയിലുള്ള പ്രദേശത്തെ ശക്തമായി സംരക്ഷിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|title=Life History and Growth Relationships of Cichla ocellaris, a Predatory South American Cichlid|url=https://archive.org/details/sim_biotropica_1980-06_12_2/page/144|journal = Biotropica|volume = 12|issue = 2|pages = 144–157|last=Zaret|first=Thomas|date=June 1980|publisher=Association for Tropical Biology and Conservation|jstor = 2387730|doi = 10.2307/2387730}}</ref> ==ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന രോഗങ്ങൾ== മിക്ക വലിയ [[സിക്ലിഡ്|സിക്ക്ലിഡുകളെയുംപോലെ]] ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങൾക്കും സാധാരണയായി ബാധിക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന [[രോഗം|രോഗമാണ്]] ഹോൾ-ഇൻ-ദി-ഹെഡ്" അഥവാ ഹെഡ് ആൻഡ് ലാറ്ററൽ ലൈൻ എറോഷ്യൻ (Head and Lateral Line Erosion (HLLE)). ഇതുമൂലം മത്സ്യത്തിൻറെ തലയിലും മുഖത്തിലും അറകൾ അല്ലെങ്കിൽ കുഴികൾ പോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിനുപുറമേ [[ബാക്റ്റീരിയ|ബാക്ടീരിയ]], [[പൂപ്പൽ|ഫംഗസ്സ്]] എന്നിവ വഴി ഉണ്ടാകുന്ന സാധാരണ [[രോഗം|രോഗങ്ങളും]] ഇവയെ ബാധിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=http://animal-world.com/encyclo/fresh/cichlid/Oscar.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-05-05 |archive-date=2005-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051218213506/http://animal-world.com/encyclo/fresh/cichlid/Oscar.php |url-status=dead }}</ref> ==ആയുർദൈർഘ്യം== ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതരീതികളെക്കുറിച്ചും അതിൻറെ ആയുസ്സിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള കുറച്ചു വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ ലഭ്യമുള്ളൂ എങ്കിലും, കുറഞ്ഞത് 10-14 വർഷം വരെയെങ്കിലും ഇവ ജീവിക്കുന്നുവെന്നാണ് ശാസ്ത്രപഠനങ്ങൾ പറയുന്നത്.<ref name=animaldiversity>https://animaldiversity.org/accounts/Astronotus_ocellatus/#F95BB0DE-63B2-11E5-8A0D-A820662394EA</ref> കൂടാതെ അക്വേറിയങ്ങളിലെ ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളെ നല്ല ആരോഗ്യത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചാൽ 10-20 വർഷം വരെ ഇവയ്ക്കു ജീവിക്കാനാകുമെന്നു ചില പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=florida>{{Cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/discover-fish/species-profiles/astronotus-ocellatus/|title=Astronotus ocellatus|date=2017-05-08|website=Florida Museum|language=en-US|access-date=2019-05-04}}</ref> == വിവിധതരത്തിലുള്ള ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ== [[File:Astronotus ocellatus RED OSCAR 3.jpg|thumb|200px|right|റെഡ് ഓസ്കർ ഫിഷ്]] [[അക്വേറിയം|അക്വേറിയ]]ത്തിലെ [[അലങ്കാര മത്സ്യങ്ങൾ|അലങ്കാരമത്സ്യ]] വിപണിയിൽ ''അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസ്'' ഇനത്തിൽപ്പെട്ട വിവിധതരത്തിലുള്ള [[അലങ്കാര മത്സ്യങ്ങൾ|അലങ്കാരമത്സ്യങ്ങളെ]] വളർത്തി വരുന്നുണ്ട്. ശരീരത്തിനുകുറുകേ [[ചുവപ്പ്|ചുവന്ന]] [[മാർബിൾ]] അടയാളം ഉള്ള ഇനങ്ങളും ഇവയുടെ കൂട്ടത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. [[ആൽബിനിസം|അൽബിനോ]], [[ല്യൂക്കിസം|ല്യൂകിസ്റ്റിക്]], [[ക്സാൻതോക്രോമിസം|ക്സാൻതിസ്റ്റിക്]] എന്നീ അവസ്ഥകളാണ് ഈ മത്സ്യങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത വർണ്ണവിതാനങ്ങൾക്കു കാരണം. അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസിൽ [[ചുവപ്പ്|ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ള]] മാർബിളിങ് അടയാളങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന ഇനത്തെ '''''റെഡ് റ്റൈഗർ ഓസ്കർ ഫിഷ് '''''എന്നും [[ചുവപ്പ്|ചുവന്നനിറമുള്ള]] ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളെ '''റെഡ് ഓസ്കർ ഫിഷ്''' എന്നീ വ്യാപാരനാമങ്ങളിൽ അലങ്കാരമത്സ്യങ്ങളായി [[വിപണനം]] ചെയ്യപ്പെടുന്നു.<ref name="tankbusters">{{cite book |last=Sandford |first=Gina |author2=Crow, Richard |title=The Manual of Tank Busters|url=https://archive.org/details/manualoftankbust0000sand |year=1991 |publisher=Tetra Press |location=USA|isbn=3-89356-041-6}}</ref> [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡത്തിൽ]] അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസിലേറ്റസിന്റെ ഒരിനത്തിൽ ചുവന്ന വർണ്ണത്തിൽ [[അറബിക്]] വാക്കായ ''[[അല്ലാഹു|അല്ലാഹു]]'' എന്നടയാളം കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/lancashire/4667610.stm|title= Tropical fish 'has Allah marking'|author=BBC News|publisher=BBC, UK|accessdate=2007-03-18 | date=2006-01-31}}</ref> ചിലയവസരങ്ങളിൽ ഈ ഇനങ്ങൾക്ക് കൃത്രിമമായി ചിറകുകളിൽ നിറം കൊടുക്കാറുണ്ട്. ഈ പ്രക്രിയ നടത്തിയ മത്സ്യത്തെ [[ചായം പൂശിയ മത്സ്യം]] എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.deathbydyeing.org/colormedead.htm|title= Death by Dyeing – dyed fish list|author=Mike Giangrasso|publisher=Death by Dyeing.org|accessdate=2007-03-18}}</ref> വൈൽഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യം, ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം, റെഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യം, അൽബിനോ ഓസ്കർ മത്സ്യം, അൽബിനോ ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം, വെയ്ൽ റ്റെയ്ൽ ഓസ്കർ മത്സ്യം, റെഡ് ലുട്ടിനോ ഓസ്കർ മത്സ്യം, ലെമൺ ഓസ്കർ മത്സ്യം എന്നിവ വിവിധതരത്തിലുള്ള ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളാണ്.<ref>{{Cite web |url=http://www.oscarfishlover.com/the-oscar-fish |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-03-18 |archive-date=2018-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312100551/http://oscarfishlover.com/the-oscar-fish |url-status=dead }}</ref> === വൈൽഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യം === അസ്ട്രോനോട്ടസ് ഓസെല്ലറ്റസിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്പീഷീസ് വൈൽഡ് ഓസ്കാർ ആണ്. [[അക്വേറിയം]] ഹോബിയിലെ മറ്റെല്ലാ വ്യത്യസ്ത ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളും വൈൽഡ് ഓസ്കറിൽ നിന്ന് (തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രജനനത്തിലൂടെയാണ്) ആണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സങ്കരവർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട വിവിധയിനം ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളേക്കാൾ വൈൽഡ് ഓസ്കർ വളരുന്നതിനാൽ അവ യഥാർത്ഥ സ്പീഷീസ് ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വൈൽഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യം [[ആമസോൺ]] നദീതടത്തിൽ നിന്ന് ധാരാളമായി ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.aquariumdomain.com/adSocial/index.php/wild-oscar/|title=Wild Oscar Info » Wild Oscar|website=Aquariumdomain.com Aquariumdomain.com|language=en|access-date=2019-05-10|archive-date=2019-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511042546/https://www.aquariumdomain.com/adSocial/index.php/wild-oscar/|url-status=dead}}</ref> ===ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== നീലയോ കറുപ്പോ നിറത്തിലുള്ള ശരീരത്തിൽ ക്രമരഹിതമായ ഓറഞ്ച്-ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളാണ് ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യത്തിന് കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name=b/> [[File:Barry the albino tiger oscar.JPG|thumb|200px|right|അൽബിനോ ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം]] ===അൽബിനോ ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== സാധാരണ കാണപ്പെടുന്ന കറുത്ത നിറമുള്ള ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യത്തിൽ നിന്നും കാണാൻ തികച്ചും വിഭിന്നമാണ് അൽബിനോ ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യം. ടൈഗർ ഓസ്കർ മത്സ്യത്തിൻറെ അൽബിനോ വകഭേദമാണിത്. ഇവയുടെ ക്രീം അല്ലെങ്കിൽ വെളുത്ത ശരീരത്തിൽ ഓറഞ്ച്-ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=b/> ===റെഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യം=== [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്]] കച്ചവടക്കാരനായിരുന്ന ചാരോൺ പറ്റബൊങ്കെയാണ് ആദ്യമായി റെഡ് ഓസ്കർ മത്സ്യയിനത്തെ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. ഇവയുടെ [[ഓറഞ്ച് (നിറം)|ഓറഞ്ച്]]-[[ചുവപ്പ്|ചുവപ്പു]] നിറമുള്ള ശരീരത്തിൽ ഇരുണ്ട ചാരനിറത്തിലുള്ള ഷേഡിംഗ് കാണപ്പെടുന്നു. ചുവന്ന ഓസ്കാർ മത്സ്യങ്ങൾക്ക് സാധാരണയായി 3-5 വർഷം മാത്രമേ ആയുസ്സ് കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ.<ref name=b/> ===അൽബിനോ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== അൽബിനോ ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങൾ പേരു സൂചിപ്പിക്കുന്നവ പോലെ, വെളുത്ത ഷേഡിംഗ് ഉള്ളവയാണ്. വെള്ള നിറത്തിൻറെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ചുവപ്പ്, ഓറഞ്ച് എന്നീ നിറങ്ങൾ ഇടകലർന്നും കാണപ്പെടുന്നു. മറ്റിനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി അൽബിനോ ഓസ്കർ ഇനങ്ങളിലും പെരുമാറ്റത്തിൽ അവയുടെ തനതായ കാഴ്ചപ്പാട് പ്രബലമാണ്. അവയ്ക്ക് മിനുസമാർന്ന വെളുത്ത ചെതുമ്പലുകൾ തിളക്കമുള്ള കാഴ്ച നല്കുന്നു. ഒരു യഥാർത്ഥ ആൽബിനോയെ അതിൻറെ വെളുത്ത പുറം ആവരണവും ചുവന്ന കണ്ണുകളും കൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു.<ref name=b/> ===വെയ്ൽ റ്റെയ്ൽ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== [[പ്രമാണം:Long finned oscar.jpg|thumb|200px|right|ല്യൂകിസ്റ്റിക് ലോങ് ഫിന്നെഡ് ഓസ്കർ (വെയ്ൽ റ്റെയ്ൽ ഓസ്കർ മത്സ്യം)]] വെയ്ൽ റ്റെയ്ൽ ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ പ്രത്യേകത അവയ്ക്ക് മറ്റ് ഇനങ്ങളേക്കാൾ വലിയ ചിറകുകൾ കാണപ്പെടുന്നു എന്നതാണ്.<ref name=b/> ===റെഡ് ലുട്ടിനോ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== റെഡ് ലുട്ടീനോ ഓസ്കർ മത്സ്യങ്ങളുടെ വശങ്ങൾ പ്രധാനമായും ചുവന്ന നിറത്തിലുള്ളതാണ്.<ref name=b/> ===ലെമൺ ഓസ്കർ മത്സ്യം=== ക്രീം-വെളുത്ത ശരീരത്തിൽ ചിതറികിടക്കുന്ന രീതിയിൽ [[മഞ്ഞ|മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള]] പുള്ളികളാണ് ലെമൺ ഓസ്കർ മത്സ്യത്തിന് കാണപ്പെടുന്നത്.<ref>https://www.liveaquaria.com/product/6580/?pcatid=6580</ref><ref name=b>{{Cite web|url=https://nerdaquarist.com/types-of-oscar-fish/|title=Types of Oscar Fish - (2019 Updated)|date=2018-12-22|website=Nerd Aquarist|language=en-US|access-date=2019-05-10|archive-date=2019-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510191532/https://nerdaquarist.com/types-of-oscar-fish/|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist|2}} {{Wikispecies|Astronotus ocellatus}} {{Commons category|Astronotus ocellatus}} {{aquatic ecosystem topics|expanded=none}} [[വർഗ്ഗം:തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രസീലിലെ ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മത്സ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരമത്സ്യങ്ങൾ]] qvu1s44n97kx6nz9f6kbiyamfabxi17 10 416885 4648065 3819913 2026-07-16T16:47:08Z ~2026-40057-24 220412 East Timor have officially joined ASEAN 4648065 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) |title= [[ASEAN|Association of South-East Asian Nations (ASEAN)]] |state= {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist |titlestyle= {{{titlestyle|}}} |group1=Politics |list1={{Navbox|child |group1= |list1= *[[ASEAN Charter|Charter]] *[[ASEAN Free Trade Area#The Common Effective Preferential Tariff (CEPT) scheme|Customs union]] *[[ASEAN Declaration|Founding document]] *[[Organisations associated with the Association of Southeast Asian Nations|Organisations]] *[[Secretary General of the Association of Southeast Asian Nations|Secretary General]] *[[Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia|Treaty of Amity and Cooperation]] *[[Visa policy of ASEAN members|Visa policies]] |group2=Symbols |list2= *[[The ASEAN Way|Anthem]] *[[Emblem of the Association of Southeast Asian Nations|Emblem]] *[[Flag of the Association of Southeast Asian Nations|Flag]] *[[ASEAN Song of Unity|Hymn]] }} |group2=[[Member states of the Association of Southeast Asian Nations|Members]] |list2={{Navbox|child |group1=Membership |list1= *[[Brunei]] *[[East Timor]] *[[Cambodia]] *[[Indonesia]] *[[Laos]] *[[Malaysia]] *[[Myanmar]] *[[Philippines]] *[[Singapore]] *[[Thailand]] *[[Vietnam]] |group2=[[Enlargement of ASEAN|Observers]] |list2= *[[Papua New Guinea]] **[[Accession of Papua New Guinea to ASEAN|status]] }} |group3=Events |list3={{Navbox|child |group1=Summits |list1= *[[ASEAN Summit]] **[[2017 ASEAN Summits|2017]] *[[East Asia Summit]] *[[ASEAN–Republic of Korea Commemorative Summit]] *[[ASEAN–India Commemorative Summit]] |group2=Others |list2= *[[ASEAN Free Trade Area#ASEAN Plus Three|ASEAN Plus Three]] *[[ASEAN Regional Forum]] *[[Asia–Europe Meeting]] }} |group4=[[Sport]]s |list4= *[[Southeast Asian Games|SEA Games]] *[[ASEAN University Games|University Games]] *[[ASEAN School Games|School Games]] *[[ASEAN Para Games|Para Games]] *[[ASEAN Football Federation|Football Federation]] **[[AFF Championship|Football Championship]] *[[ASEAN Armies Rifle Meet|Armies Rifle Meet]] |group5=Economy |list5= *[[Asian Monetary Unit]] *[[Chiang Mai Initiative]] *[[Comprehensive Economic Partnership for East Asia]] *[[Regional Comprehensive Economic Partnership]] *[[ASEAN Free Trade Area]] *[[ASEAN–China Free Trade Area]] *[[ASEAN–India Free Trade Area]] *[[ASEAN–Australia Development Cooperation Program]] |group6=Initiatives |list6={{Navbox|child |group1= |list1= *[[ASEAN Centre for Biodiversity|Centre for Biodiversity]] *[[The Asean Regional Forum Disaster Relief Exercise|Disaster Relief Exercise]] *[[ASEAN Smart Cities Network|Smart Cities Network]] |group2=Commissions |list2= *[[ASEAN Intergovernmental Commission on Human Rights|Human Rights]] **[[ASEAN Human Rights Declaration]] *[[ASEAN Commission on the Promotion and Protection of the Rights of Women|Rights of Women]] }} |group7=Others |list7= *[[ASEAN Common Time|Common Time]] *'[[ASEAN Rise]]' *[[ASEAN–European Union relations|EU relations]] *[[ASEAN Outstanding Scientist and Technologist Award|Outstanding Scientist and Technologist Award]] *Lists **[[List of ASEAN countries by GDP|Countries by GDP]] **[[List of ASEAN country subdivisions by GDP|Subdivisions by GDP]] **[[List of ASEAN countries by HDI|Countries by HDI]] **[[List of cities in ASEAN by population|Cities by population]] }}<noinclude>{{Collapsible option}} [[Category:Asia politics and government templates]] [[Category:International organization navigational boxes]]</noinclude> ellnwz82l1eyg7eesosftoafevrvhyh 0 417499 4648072 4597544 2026-07-16T16:59:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648072 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl| Claudia Cardinale}}{{Infobox person | honorific_prefix = [[Order of Merit of the Italian Republic|OMRI]] | name = ക്ലോഡിയ കാർഡിനെൽ | image = Claudia Cardinale 1963.jpg | caption = Cardinale in ''[[The Pink Panther (1963 film)|The Pink Panther]]'' (1963) | birth_name = ക്ലോഡ് ജോസഫിൻ റോസ് കാർഡിനെൽ | birth_date = {{Birth date and age|1938|04|15|df=y}} | birth_place = [[ട്യൂണീസ്]], [[ഫ്രഞ്ച് ടുണീഷ്യ]] | death_date = | death_place = | citizenship = ഇറ്റലി | occupation = നടി | years_active = 1957–തുടരുന്നു | spouse = | partner = {{plainlist| * [[ഫ്രാങ്കോ ക്രിസ്റ്റാൽഡി]] (1966–1975) * [[പാസ്ക്വേൽ സ്ക്വിറ്റേരി]] (1975–2017; his death) }} | children = 2 | relatives = [[Francesca Cardinale]] (niece) | website = {{Official URL}} }} '''ക്ലോഡിയ കാർഡിനെൽ''' (ജനനം: 1938 ഏപ്രിൽ 15) 1960 കളിലും 1970 കളിലും ഏറെ പ്രശസ്തി നേടിയ യൂറോപ്യൻ ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച ഒരു [[ഇറ്റാലിയൻ]] [[ടുണീഷ്യൻ]] സിനിമ അഭിനേത്രിയായാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പ്രധാനമായും ഇറ്റാലിയൻ അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രഞ്ച്, മാത്രമല്ല നിരവധി ഇംഗ്ലീഷ് സിനിമകളിലും അവർ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജനിച്ചതും വളർന്നതും [[ടൂണിസ്സ്|ടുണീസിന്റെ]] അയൽ‌പ്രദേശമായ [[La Goulette|ലാ ഗൌലെറ്റെയിൽ]] ആയിരുന്നു. 1959-ൽ ''മോസ്റ്റ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ ഇറ്റാലിയൻ ഗേൾ ഇൻ ടുണീഷ്യ'' മത്സരത്തിൽ കാർഡിനെൽ കിരീടം നേടിയിരുന്നു. [[ഇറ്റലി]]യിലേക്കുള്ള ഒരു യാത്രയായിരുന്നു സമ്മാനം. അത് വേഗം ഫിലിം കരാറുകളിലേക്ക് നയിച്ചു. എല്ലാറ്റിനുമുപരിയായി വർഷങ്ങളോളം അവളുടെ വഴികാട്ടിയും കാർഡിനാളിനെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്ത [[ഫ്രാങ്കോ ക്രിസ്റ്റൽഡി]]യെ കണ്ടുമുട്ടുകയും ചെയ്തു.1958-ൽ ''[[Goha|ഗോഹ]]''യിൽ [[ഒമർ ഷരീഫ്|ഉമർ ഷെരീഫുമായി]] ഒരു ചെറിയ വേഷം അരങ്ങേറ്റം ചെയ്ത ശേഷം ''[[Rocco and His Brothers|റോകോ ആന്റ് ഹിസ് ബ്രദേഴ്സ്]]'' (1960), ''[[Girl with a Suitcase|ഗേൾ വിത്ത് എ സ്യൂട്ട്കേസ്]]'' (1961), ''ദ ലെപേർഡ് ''(1963), ''[[Cartouche (film)|കാർടൗക്]]'' (1963), ''[[ഫെഡെറികോ ഫെല്ലിനി|ഫെലിനിയുടെ]] 8½ ''(1963) എന്നീ പ്രശസ്ത സിനിമകളിൽ അഭിനയിച്ചതിലൂടെ [[ഇറ്റലി]]യിലെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന നടിമാരിൽ ഒരാളായി കാർഡിനേൽ മാറി. {{efn|''Rocco and His Brothers'', ''The Leopard'' and ''8½'' in particular are frequently ranked by directors and critics as among the [[List of films considered the best|greatest films ever made]].<ref>{{cite book|title=The Advocate |url=https://books.google.com/books?id=VbIgAQAAMAAJ |date=April 1992 |publisher=Liberation Publications |page=56 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514225244/https://books.google.com/books?id=VbIgAQAAMAAJ |archivedate=14 May 2016 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.criterion.com/explore/214-martin-scorsese-s-top-10 |title=Martin Scorsese's Top 10 |publisher=Criterion |accessdate=17 July 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721004422/http://www.criterion.com/explore/214-martin-scorsese-s-top-10 |archivedate=21 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |title=50 Greatest Films of All Time |publisher=British Film Institute |accessdate=17 July 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time |archivedate= 1 March 2017 }}</ref>}}1963-ൽ [[ഡേവിഡ് നിവെൻ|ഡേവിഡ് നിവെൻ]] എന്ന നടനോടൊപ്പം ''[[The Pink Panther (1963 film)|ദ പിങ്ക് പാന്തർ]]'' എന്ന ചലച്ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിച്ചതിലൂടെ കാർഡിനെൽ [[അമേരിക്ക]]യിലും ബ്രിട്ടനിലും പ്രസിദ്ധയായി. [[Blindfold (1966 film)|ബ്ലൈൻഡ്ഫോൾഡ്]] (1965), [[Lost Command| ലോസ്റ്റ് കമാൻഡ്]] (1966), [[The Professionals (1966 film)|ദി പ്രൊഫഷണൽസ്]] (1966), [[The Hell with Heroes|ദി ഹെൽ വിത്ത് ഹീറോസ്]] (1968), [[Sergio Leone|സെർജിയോ ലിയോണിന്റെ]] [[Once Upon a Time in the West|വൺസ് അപ്പോൺ എ ടൈം ഇൻ ദി വെസ്റ്റ്]] (1968), തുടങ്ങിയ ഹോളിവുഡ് ചിത്രങ്ങളിലും അഭിനയിച്ചു. സംയുക്ത യുഎസ്-ഇറ്റാലിയൻ നിർമ്മാണത്തിൽ, മുൻ വേശ്യയായി അഭിനയിച്ചതിന് പ്രശംസ ലഭിച്ചിരുന്നു. ഇതിൽ [[Jason Robards|ജെയിസൺ റോബർട്ട്സ്]], [[Charles Bronson|ചാൾസ് ബ്രോൺസൺ]], [[Henry Fonda|ഹെൻറി ഫോണ്ട]] എന്നീ അഭിനേതാക്കളോടൊപ്പമാണ് അഭിനയിച്ചത്. [[File:Bellantonio-1960-Cardinale.png|thumb|right|Cardinale in ''[[Il bell'Antonio]]'' (1960)]] [[File:La ragazza della valigia Cardinale.jpg|thumb|right|Cardinale in ''[[Girl with a Suitcase]]'' (1961)]] [[Image:Il gattopardo.jpg|thumb|right|260px|Cardinale with Burt Lancaster and Alain Delon in ''[[The Leopard (1963 film)|The Leopard]]'' (1963)]] [[File:Nell'anno del Signore-Cardinale cropped.png|thumb|right|Cardinale in ''[[Nell'anno del Signore]]'' (1969)]] ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ===ശ്രോതസ്സുകൾ=== {{Refbegin|35em}} * {{cite book|last1=Audiard|first1=Michel|last2=Château|first2=René|title=Audiard par Audiard|url=https://books.google.com/books?id=OQcbAQAAIAAJ|year=1995|publisher=Editions R. Chateau|language=fr|ref=harv}} * {{cite book|last=Besson|first=Patrick|title=Premières séances: Mon tour du monde du cinéma|url=https://books.google.com/books?id=fsyCAgAAQBAJ&pg=PT632|date=5 February 2014|publisher=Fayard|isbn=978-2-213-68378-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Bondanella|first=Peter E.|title=Italian Cinema: From Neorealism to the Present|url=https://books.google.com/books?id=PiTBFMc7tp4C&pg=PA197|date=January 2001|publisher=Continuum|isbn=978-0-8264-1247-8|ref=harv}} * {{cite book|last1=Borin|first1=Fabrizio|last2=Mele|first2=Carla|title=Federico Fellini|url=https://books.google.com/books?id=JYFZAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Gremese|isbn=978-88-7301-356-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Brando|first=Marco|title=Lo strano caso di Federico II di Svevia: un mito medievale nella cultura di massa|url=https://books.google.com/books?id=nIEiAQAAIAAJ|year=2008|publisher=Palomar|language=it|isbn=978-88-7600-286-1|ref=harv}} * {{cite book|last=Brunetta|first=Gian Piero|title=Storia del cinema italiano. Volume quarto: Dal miracolo economico agli anni novanta 1960–1993|year=1993|publisher=Editori Riuniti|language=it|isbn=88-359-3788-4|ref=harv}} * {{cite book|last1=Cardinale|first1=Claudia|last2=Mori|first2=Anna Maria|title=Io, Claudia. Tu, Claudia|url=https://books.google.com/books?id=g64aAQAAIAAJ|year=1995|publisher=Frassinelli|isbn=978-88-7684-337-2|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last1=Cardinale|first1=Claudia|last2=Georget|first2=Danièle|title=Le stelle della mia vita|publisher=Casale Monferrato, Edizioni Piemme|year=2006|isbn=88-384-8646-8|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last1=Cinecittà Holding|title=Italiana: il cinema attraversa l'Italia|url=https://books.google.com/books?id=3yPrAAAAMAAJ|year=2005|publisher=Electa|ref=harv}} * {{cite book|last=Clancy-Smith|first=Julia Ann|title=Mediterraneans: North Africa and Europe in an Age of Migration, C. 1800–1900|url=https://books.google.com/books?id=IPuWU1EoHf0C&pg=PT712|year=2011|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25923-2|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last1=Colli|first1=Laura Delli|last2=Lancia|first2=Enrico|title=Monica Vitti: filmografia e ricerche|url=https://books.google.com/books?id=spZhyavn9UYC&pg=PA119|year=1987|publisher=Gremese Editore|isbn=978-88-7605-268-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Cones|first=John W.|title=Patterns of Bias in Hollywood Movies|url=https://books.google.com/books?id=uKW4I9cCucwC&pg=PA70|year=2012|publisher=Algora Publishing|isbn=978-0-87586-958-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Cumbow|first=Robert C.|title=The Films of Sergio Leone|url=https://books.google.com/books?id=DltlnjJ2VREC&pg=PA128|year=2008|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8108-6041-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Dewey|first=Donald|title=Lee J. Cobb: Characters of an Actor|url=https://books.google.com/books?id=96LmAgAAQBAJ&pg=PA248|date=18 February 2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-0-8108-8772-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Dixon|first=Wheeler W.|title=Collected Interviews: Voices from Twentieth-century Cinema|url=https://books.google.com/books?id=3KibUx_BiR4C&pg=RA4-PA1958-IA1|year=2001|publisher=SIU Press|isbn=978-0-8093-2407-1|ref=harv}} * {{cite book|last1=Easterbrook|first1=Ian K.|last2=MacLean|first2=Susan Waterman|title=Canada and Canadians in Feature Films: A Filmography, 1928–1990|url=https://books.google.com/books?id=h2AbAQAAIAAJ|year=1996|publisher=Canadian Film Project, University of Guelph|isbn=978-0-88955-415-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Fava|first=Claudio G.|title=Alberto Sordi|url=https://books.google.com/books?id=BZBsgsRkKQoC&pg=PA249|year=2003|publisher=Gremese Editore|isbn=978-88-8440-257-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Freda|first=Francesco|title=50 anni allo specchio senza guardarsi: il cinema nel diario di un truccatore|url=https://books.google.com/books?id=SJRgLVemJH4C&pg=PA63|year=2006|publisher=Gremese|isbn=978-88-8440-400-8|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last=Gnudi|first=Ario|title=Anelli di fumo|url=https://books.google.com/books?id=vawblVDyHpEC&pg=PA60|year=2008|publisher=Edizioni Pendragon|isbn=978-88-8342-657-5|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last=Goble|first=Alan|title=The Complete Index to Literary Sources in Film|url=https://books.google.com/books?id=Yyqc0Qa6b60C&pg=PA25|date=1 January 1999|publisher=Walter de Gruyter|isbn=978-3-11-095194-3|ref=harv}} * {{cite book|last1=Gronemann|first1=Claudia|last2=Pasquier|first2=Wilfried|title=Scènes des genres au Maghreb: Masculinités, critique queer et espaces du féminin/masculin|url=https://books.google.com/books?id=cT8jAAAAQBAJ&pg=PA305|year=2013|publisher=Rodopi|language=fr|isbn=978-94-012-0878-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Hansen-Miller|first=Dr David|title=Civilized Violence: Subjectivity, Gender and Popular Cinema|url=https://books.google.com/books?id=w9GhAgAAQBAJ&pg=PA100|date=28 January 2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9466-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Julius|first=Marshall|title=Action!: The Action Movie A-Z|url=https://books.google.com/books?id=rlkbAQAAIAAJ|year=1996|publisher=Batsford|isbn=978-0-7134-7851-8|ref=harv}} * {{cite book|last1=Klinowski|first1=Jacek|last2=Garbicz|first2=Adam|title=Feature Cinema in the 20th Century: Volume Two: 1951–1963: a Comprehensive Guide|url=https://books.google.com/books?id=m3NgfE9xwmkC&pg=PT290|year=2012|publisher=Planet RGB Limited|isbn=978-1-62407-565-0|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lancia|first1=Enrico|last2=Poppi|first2=Roberto|title=Attrici|url=https://books.google.com/books?id=Y_WFEVsGvhYC&pg=PA64|year=2003|publisher=Gremese Editore|isbn=978-88-8440-214-1|ref=harv}} * {{cite book|last1=Lancia|first1=Enrico|last2=Minelli|first2=Fabio|title=Claudia Cardinale|url=https://books.google.com/books?id=AJ1AAQAAIAAJ|year=2009|publisher=Gremese|language=it|ref=harv}} * {{cite book|last=Lisanti|first=Tom|title=Drive-in Dream Girls: A Galaxy of B-movie Starlets of the Sixties|url=https://books.google.com/books?id=hwFbcgV_LDgC&pg=PA222|date=1 January 2003|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-1575-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Malone|first=Aubrey|title=The Defiant One: A Biography of Tony Curtis|url=https://books.google.com/books?id=4Y7qAAAAQBAJ&pg=PA133|date=20 September 2013|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-7595-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Moliterno|first=Gino|title=Encyclopedia of Contemporary Italian Culture|url=https://books.google.com/books?id=4wOGAgAAQBAJ&pg=PA134|date=11 September 2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-75877-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Maltin|first=Leonard|title=Leonard Maltin's 2014 Movie Guide|url=https://archive.org/details/isbn_9780451418104|year=2013|publisher=Penguin|isbn=1-101-60955-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Moliterno|first=Gino|title=Historical Dictionary of Italian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=l0dUgcYI8B0C&pg=PA306|date=29 September 2008|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6254-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Moore|first=Gene M.|title=Conrad on Film|url=https://books.google.com/books?id=E-QY65eog08C&pg=PA249|year=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-55448-0|ref=harv}} * {{cite book|last1=Mosiello|first1=Laura|last2=Reynolds|first2=Susan|title=The Portable Italian Mamma: Guilt, Pasta, and When Are You Giving Me Grandchildren?|url=https://books.google.com/books?id=FsP9wiU1hREC&pg=PA227|year=2009|publisher=Adams Media|isbn=1-4405-2039-9|ref=harv}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ജനുവരി 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book|last=Müller|first=Jürgen|title=Movies of the 60s|url=https://books.google.com/books?id=Xi_QfRTDvpkC&pg=PT210|year=2004|publisher=Taschen|isbn=978-3-8228-2799-4|ref=harv}} * {{cite book|last=Ringgold|first=Gene|title=The films of Rita Hayworth: the legend and career of a love goddess|url=https://books.google.com/books?id=BDPs2Hcf6Z8C|year=1980|publisher=Citadel Press|isbn=978-0-8065-0574-9|ref=harv}} * {{cite book|last1=Simpson|first1=David|last2=Madesani|first2=Angela|title=David Simpson|url=https://books.google.com/books?id=oTYSPwAACAAJ|year=2008|publisher=Studio La cittá|ref=harv}} * {{cite book|last=Sleeman|first=Elizabeth|title=The International Who's Who of Women 2002|url=https://books.google.com/books?id=6J8xDWDqOkEC&pg=PA90|year=2001|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-122-3|ref=harv}} * {{cite book|last=Toffel|first=Neile McQueen|title=My Husband, My Friend: A Memoir|url=https://books.google.com/books?id=bRlFEuRv14IC&pg=PA173|year=2006|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4259-1818-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Zambrana|first=M. L.|title=Nature Boy: The Unauthorized Biography of Dean Stockwell|url=https://books.google.com/books?id=hcA8w5VH3gsC&pg=PA54|year=2002|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-21829-5|ref=harv}} * {{cite book|last=Ziccardi|first=Giovanni|title=Il diritto al cinema. Cent'anni di courtroom drama e melodrammi giudiziari|publisher=Giuffrè Editore|year= 2010|language=it|ref=harv}} {{Refend}} {{reflist|group=lower-alpha}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category}} * [http://explore.bfi.org.uk/4ce2b9f01b8ec Claudia Cardinale, at BFI Film & TV Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030052431/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b9f01b8ec |date=2015-10-30 }} * {{AllRovi person|10829}} * {{IMDb name|0001012}} * [http://official-claudiacardinale.com/english/ Official-claudiacardinale.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130417142844/http://official-claudiacardinale.com/english/ |date=2013-04-17 }} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=3718 Photographs and literature] {{David di Donatello Best Actress}} {{Nastro d'Argento Best Actress}} {{Nastro d'Argento Best supporting Actress}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1938-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഏപ്രിൽ 15-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ചലച്ചിത്ര നടികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 23-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2025-ൽ മരിച്ചവർ]] tmglptbd0ve7fk1on111dugedydm1vu 0 417555 4647965 4629878 2026-07-16T13:54:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647965 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Crinoline}} {{multiple image | |width1 = 200 |image1 = Princess Dagmar of Denmark with her dog.jpg |caption1 = [[Maria Feodorovna (Dagmar of Denmark)|ഡെന്മാർക്കിലെ രാജകുമാരി ഡഗ്മർ]] 1860- കളിൽ ഒരു ക്രിനോലൈൻ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. |width2 = 216 |image2 = Crinoline, 1860-1870. MoMu - Fashion Museum Province of Antwerp, www.momu.be. Photo by Hugo Maertens, Bruges.jpg |caption2 = Cage crinoline underskirt, 1860s, [[ModeMuseum Provincie Antwerpen|MoMu, Antwerp]]}} ചുരുളാതെ നിവർന്നു നില്ക്കുന്ന ഘടനയോടുകൂടിയ വനിതകൾ ധരിക്കുന്ന ഒരു വസ്ത്രമായ [[പെറ്റിക്കോട്ട്|പെറ്റിക്കോട്ടാണ്]] '''ക്രിനോലൈൻ.''' പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലം മുതലേ വിവിധകാലങ്ങളിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന വനിതകളുടെ പാവാടയായും ഇതറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ആദ്യം ക്രിനോലൈൻ [[കുതിര]]യുടെ മുടി ("crin"), പരുത്തി അല്ലെങ്കിൽ ലിനൻ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച തുണികൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്. വസ്ത്രധാരണ രീതിയിൽ ഇത് അടിവസ്ത്രമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. 1850-കളിൽ ക്രിനോലൈൻ എന്ന പദം കൂടുതലും പതിവായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഫാഷനബിൾ സിൽഹൗട്ട് പിന്നീടത് ഹോഴ്സ്ഹെയർ പെറ്റിക്കോട്ടിന് വഴിതെളിയിച്ചു. 1850-കളുടെ മധ്യത്തിൽ അവയെ മാറ്റി പകരം ഹൂപ് സ്കർട്ട് ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി. രൂപത്തിലും ഉപയോഗത്തിലും 16, 17 നൂറ്റാണ്ടിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ''ഫർതിൻഗലും'' പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''[[Pannier (clothing)|പന്നിയേറു'' മായി]] സാദൃശ്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഈ വസ്ത്രങ്ങൾ പിന്നീട് കൂടുതൽ വിപുലീകരിക്കുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Dressing for the Ball in 1857, Punch's Pocket Book (cropped).jpg|thumb|right|Inflatable crinoline. 1857 caricature by [[John Leech (caricaturist)|John Leech]] for ''Punch's Pocket Book'']] [[File:Crinoline joke photograph sequence 04.jpg|thumb|150px|Comic photograph, c.1860]] [[File:Crinolettes 1872-75.jpg|thumb|right|Two English crinolettes, 1872–75 (LACMA)]] [[File:SaraForbesBonetta.jpg|upright|thumb|[[Sara Forbes Bonetta]] by [[Camille Silvy]], 1862]] [[File:Women wearing crinolines set on fire, ca. 1860, lithograph Wellcome V0048935.jpg|right|thumb|upright|A crinoline fire, c. 1860]] [[File:Vivienne Westwood Mini Crini.jpg|thumb|upright|Westwood's 'mini-crini', 1987]] [[File:Western Square Dance Group (cropped).jpg|thumb|right|upright|Square dancer, 2006]] സ്റ്റീൽ-ഹോപ്പ്ഡ് കേജ് ക്രിനോലൈൻ 1856 ഏപ്രിലിൽ ആദ്യം പേറ്റന്റ് ചെയ്തത് പാരീസിലെ ആർ. സി.മില്ലെറ്റ് ആയിരുന്നു. ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കുശേഷം ബ്രിട്ടനിൽ അവരുടെ ഏജന്റുമാർ വലിയ പ്രചാരം നേടി കൊടുത്തു. സ്റ്റീൽ ചട്ടകൂട്ടിൽ ക്രിനോലൈൻസ് വലിയ അളവിൽ കൂടുതൽ നിർമ്മിച്ചു. പാശ്ചാത്യ നാടുകളിലുടനീളമുള്ള ഫാക്ടറികൾ വർഷത്തിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. വെൽബോൺ, ചൂരൽ, ഗട്ടാ പെർച, സ്വാഭാവിക റബ്ബർ തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വസ്തുക്കൾ ഹൂപ്സിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും സ്റ്റീൽ വളരെ പ്രശസ്തമായിരുന്നു. ആറടി വരെ വിസ്താരത്തിൽ ക്രിനോലൈൻ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും 1860-കളുടെ അവസാനം ക്രിനോലൈൻസിന്റെ വലിപ്പം കുറച്ച് തുടങ്ങിയിരുന്നു. 1870- കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ക്രിനോലൈൻ മാറ്റി പകരം ചെറിയ ക്രിനോലെറ്റെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. == പദോത്പത്തി == ക്രിനോലൈൻ എന്ന പേര് ലാറ്റിൻ പദമായ ക്രിനിസ് ("മുടി") അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രഞ്ച് പദം ക്രിൻ ("കുതിര മുടി") എന്നിവയുടെ സംയോജനമായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ലാറ്റിൻ പദം ലിനം ( "ത്രെഡ്" അല്ലെങ്കിൽ "ഫ്ളക്സ്" ലിനൻ ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.) യഥാർത്ഥ ടെക്സ്റ്റൈൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. <ref> Yarwood, pp.125–127</ref><ref> Martin & Koda, p.119</ref><ref> Steele, Encyclopedia of clothing and fashion, p.317</ref><ref> Flecker, p.146.</ref> == 1850-നു മുമ്പ് == ക്രിനോലൈൻ രൂപകല്പന ചെയ്ത പാവാടയുടെ ഫാഷൻ ആകൃതിയിലുള്ള ആദ്യത്തെ വസ്ത്രമല്ല ഇത്. പുരാതന മിനോവൻ നാഗരികതയുടെ പ്രതിമകളിൽ കാണുന്ന മണിയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള പാവാടകൾ പലപ്പോഴും ക്രിനോലൈനുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് അവയുടെ രൂപം നിലനിർത്താൻ ഹൂപ്സ് ആവശ്യമായിരുന്നെന്ന ധാരണയിൽ ഇത് സ്ഥിരീകരിക്കാൻ യാതൊരു തെളിവുമില്ല എന്നുമാത്രമല്ല ഈ സിദ്ധാന്തം സാധാരണയായി പുറന്തള്ളുന്നു.<ref> Glotz, p.75</ref><ref> Wace, p.30</ref><ref> Cleland, Davies & Llewellyn-Jones, p.125</ref>ക്രിനോലൈന്റെ പൂർവികർ [[സ്പാനിഷ്]] ''വെർദുഗദ'' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. പിന്നീട് ഇത് ഫർതിൻഗേൽ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 15-ാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിൽ ക്രിനോലൈൻ യൂറോപ്പിൽ വ്യാപകമായിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുഴുവൻ സൈഡ്-ഹോപ്പ്സ്, പന്നിയേഴ്സ് എന്നിവ ധരിച്ചിരുന്നു <ref> Watt, p.78</ref><ref> Gernsheim, p.44</ref> ഹോഴ്സ്ഹെയർ ഫേബ്രിക് എന്നു വിളിക്കുന്ന ക്രിനോലൈൻ ആദ്യമായി 1829 -ൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. വസ്ത്രധാരണത്തിനും ലൈനിംഗിനുമായി ഇത് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു.<ref> Cunnington, p.89</ref> ആ വർഷം റുഡോൾഫ് ആക്കർമന്റെ റെപോസിറ്ററി ഓഫ് ഫാഷൻസിന്റെ പുതിയ ടെക്സ്റ്റൈൽ ലെനോയുടേതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിട്ടല്ല മറിച്ച് ശക്തവും സുസ്ഥിരവുമായ വിവരണം നൽകുന്നു. ഇത് വ്യത്യസ്ത വർണ്ണങ്ങളിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ചാരനിറമുള്ളതും, നരച്ചനിറവും കംബ്രികിന് കൂടുതൽ അനുകൂലമാണ്.<ref> Ackermann, Rudolph, ed. (1829). R. Ackermann's Repository of fashions. London: Ackermann. p. 78.</ref> 1839 ആയപ്പോഴേക്കും കുതിരമുടികൊണ്ടുള്ള ക്രിനോലൈൻ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച പെറ്റിക്കോട്ടുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ 'ക്രിനോലിൻ' എന്ന പേര് പൊതുവായി പെറ്റിക്കോട്ടുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകാൻ തുടങ്ങി.<ref> Waugh, p.181</ref>1847 ആയപ്പോൾ, ക്രിനോലൈൻ തുണി സ്റ്റിഫ് ആയിട്ടുള്ള പാവാട ലൈനിംഗിനു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് വനിതകൾ പ്രത്യേക ക്രിനോലൈൻ തുണികൊണ്ടുള്ള പെറ്റിക്കോട്ടുകളായിരുന്നു ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഇത് സ്കോർട്ടുകളുടെ ഭാരം വർദ്ധിച്ചു തുടങ്ങി.<ref> Cunnington, p.145</ref> 1842- ൽ ''ലേഡി അയ്ലെസ്ബറി'' താഴോട്ടും തൂവലുകളോടുകൂടിയ കുതിരമുടികൊണ്ടുള്ള ക്രിനോലൈൻ ആണ് ധരിച്ചിരുന്നത്. <ref> Cunnington & Cunnington, p.147</ref> എന്നിരുന്നാലും, 1850 കളുടെ തുടക്കം വരെ ക്വിൽട്ടെഡ് പാവാടകൾ വളരെയധികം നിർമ്മിച്ചിരുന്നില്ല.1849-ൽ പെറ്റിക്കോട്ടുകൾ പരുത്തി തുണികൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി. 'ക്രിനോലൈൻ ' എന്ന പേരിൽ വിപണിയിലിറക്കുകയും ചെയ്തു. ഹോഴ്സ്ഹെയർ ടെക്സ്റ്റയിലിന് പകരമായിട്ടാണ് ഇത് രൂപകല്പനചെയ്തിരുന്നത്.<ref> Cunnington, pp.165–169</ref> 1850-കൾ വരെ കൃത്രിമ ക്രിനോലൈൻ ഉയർന്നു വന്നിരുന്നില്ല. ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== *{{cite journal|last1=Anonymous|title=Crinoline and Whales|journal=Dublin University Magazine: A Literary and Political Journal|date=November 1858|volume=52|pages=537–551|url=https://books.google.co.uk/books?id=KX5RAAAAYAAJ&pg=PA537|publisher=W. Curry, jr. and Company}} *{{cite book|last1=Bancroft|first1=Alison|title=Fashion and psychoanalysis : styling the self|date=2011|publisher=I.B. Tauris|location=London|isbn=9781780760049}} *{{cite book |last1=Barnard |first1=Malcolm |title=Fashion as Communication |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=1136413049 |edition=2, revised}} *{{cite book |last1=Blau |first1=Herbert |title=Nothing in itself : complexions of fashion|url=https://archive.org/details/nothinginitselfc0000blau |date=1999 |publisher=Indiana Univ. Press|location=Bloomington, Ind. |isbn=9780253335876}} *{{cite book |last1=Breward |first1=Christopher |title=The culture of fashion : a new history of fashionable dress |url=https://archive.org/details/cultureoffashion0000brew |date=2003 |publisher=Manchester University Press |location=Manchester |isbn=9780719041259 |pages=[https://archive.org/details/cultureoffashion0000brew/page/157 157]–160 |edition=Repr. |chapter=Crinoline and aniline, symbols of progress}} *{{cite book |last1=Cleland |first1=Liza |last2=Davies |first2=Glenys |last3=Llewellyn-Jones |first3=Lloyd |title=Greek and Roman Dress from A to Z |url=https://archive.org/details/greekromandressf0000clel |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=9781134589166}} *{{cite book |last1=Crane |first1=Diana |title=Fashion and Its Social Agendas: Class, Gender, and Identity in Clothing |date=2012 |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226924830 |pages=48–58 |chapter=Working-Class Clothing and the Experience of Social Class in the Nineteenth Century: Clothing Behaviour and Working-Class Women in France}} *{{cite book|last1=Cunnington|first1=C. Willett|title=English women's clothing in the nineteenth century a comprehensive guide with 1,117 illustrations |date=1937 |publisher=Dover Publications (1990 reprint) |location=New York |isbn=9780486319636}} *{{cite book |last1=Cunnington |first1=C. Willett |last2=Cunnington |first2=Phillis |title=The history of underclothes |url=https://archive.org/details/historyofundercl00cunn |date=1992 |publisher=Dover Pub. |location=New York |isbn=9780486319780}} *{{cite book|last1=Cumming|first1=Valerie|title=Royal dress : the image and the reality 1580 to the present day |url=https://archive.org/details/royaldressimager0000cumm|date=1989 |publisher=Batsford |location=London |isbn=9780713444872 |page=[https://archive.org/details/royaldressimager0000cumm/page/176 176]}} *{{cite book |last1=D'Alleva |first1=Anne |editor1-last=Smith |editor1-first=Bonnie G. |title=The Oxford encyclopedia of women in world history |date=2008 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [England] |isbn=9780195148909 |chapter=Body Adornment and Clothing: Comparative History}} *{{cite book |last1=Ewing |first1=Elizabeth |title=Fashion in underwear : from Babylon to bikini briefs |date=2010 |publisher=Dover Publications |location=Mineola, N.Y. |isbn=9780486476490 |edition=Dover}} *{{cite book |last1=Evans |first1=Caroline |editor1-last=Breward |editor1-first=Christopher |editor2-last=Ehrman |editor2-first=Edwina |editor3-last=Evans |editor3-first=Caroline |title=The London look : fashion from street to catwalk |url=https://archive.org/details/londonlookfashio0000brew |date=2004 |publisher=Yale University Press / Museum of London |location=New Haven |isbn=9780300103991 |chapter=Cultural Capital 1976–2000}} *{{cite book |last1=Evans |first1=Caroline |last2=Thornton |first2=Minna |title=Women and Fashion: A New Look |url=https://archive.org/details/womenfashionnewl00evan |date=1989 |publisher=Quartet Books |location=London |isbn=9780704326910 |pages=[https://archive.org/details/womenfashionnewl00evan/page/148 148]–150}} *{{cite book|last1=Flecker|first1=Lara|title=A Practical Guide to Costume Mounting |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=1136431950}} *{{cite book |last1=Gernsheim |first1=Alison |title=Victorian & Edwardian fashion: a photographic survey |url=https://archive.org/details/victorianedwardi0000gern |date=1981 |publisher=Dover Publications |location=New York |isbn=9780486319131 |chapter=The Rise and Fall of the Crinoline}} *{{cite book|last1=Gleason|first1=Katherine|last2=Jeter|first2=K. W.|title=The anatomy of steampunk : the fashion of Victorian futurism|url=https://archive.org/details/anatomyofsteampu0000glea|date=2013|publisher=Race Point Pub.|location=New York, N.Y.|isbn=9781937994280|edition=[2013 ed.]}} *{{cite book |last1=Glynn |first1=Prudence |title=In fashion : dress in the twentieth century |url=https://archive.org/details/infashiondressin00glyn |date=1978 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195200720}} *{{cite book |last1=Ginsburg |first1=Madeleine |title=Victorian dress in photographs |url=https://archive.org/details/victoriandressin0000made |date=1988 |publisher=Batsford |location=London |isbn=9780713460384}} *{{cite book |last1=Glotz |first1=G.|title=The Aegean civilization |date=1996 |publisher=Routledge|location=London |isbn=9781136195303}} *{{cite book|last1=Hill|first1=Daniel Delis|title=As seen in Vogue : a century of American fashion in advertising |date=2007 |publisher=Texas Tech University Press |location=Lubbock, Tex.|isbn=9780896726161|edition=1. pbk. print.}} *{{cite web |last1=Johnston |first1=Lucy |title=Crinolines, Crinolettes, Bustles and Corsets from 1860–80 |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/c/crinolines-crinolettes-bustles-corsets-1860-1880/ |publisher=Victoria and Albert Museum|accessdate=8 June 2015}} *{{Cite web |last=Johnstone |first=Lucy |url= http://www.vam.ac.uk/content/articles/c/corsets-and-crinolines-in-victorian-fashion/|title= Corsets and Crinoline |publisher=Victoria and Albert Museum |accessdate= 26 June 2015}} *{{cite book |last1=Koda |first1=Harold |title=Extreme beauty : the body transformed |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |location=New York |isbn=9780300103120 |edition=3. printing}} *{{cite book |last1=Lehnert |first1=Gertrud |title=A history of fashion in the 20th century |url=https://archive.org/details/historyoffashion0000lehn |date=2000 |publisher=Könemann |location=Cologne|isbn=9783829020336}} *{{cite book|last1=Loschek|first1=Ingrid|title=When clothes become fashion : design and innovation systems|url=https://archive.org/details/whenclothesbecom0000losc|date=2009|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=9781847883667|edition=English}} *{{cite book |last1=Martin |first1=Richard |last2=Koda |first2=Harold |title=Infra-apparel |url=https://archive.org/details/infraapparel0000mart |date=1993 |publisher=Metropolitan Museum of Art |location=New York |isbn=9780870996764 }} *{{cite book |last1=Marly |first1=Diana de |title=Worth : father of haute couture |url=https://archive.org/details/dressinnorthamer0000dema |date=1990 |publisher=Holmes & Meier |location=New York |isbn=9780841912427 |edition=2nd}} *{{cite book |last1=Maxwell |first1=Alexander |title=Patriots Against Fashion: Clothing and Nationalism in Europe’s Age of Revolutions |date=2014 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=1137277149 |chapter=Fashion as a Social Problem}} *{{cite book |last1=Maynard |first1=Margaret |title=Fashioned from penury : dress as cultural practice in colonial Australia |url=https://archive.org/details/fashionedfrompen0000mayn |date=1994 |publisher=Cambridge Univ. Press |location=Cambridge u.a. |isbn=9780521453103 |edition=1. publ.}} *{{cite book| last = Milbank| first = Caroline Rennolds| title = New York Fashion: The Evolution of American Style| url = https://archive.org/details/newyorkfashionev0000milb| publisher = Abrams| year = 1989| isbn =0810913887}} *{{cite book|last1=Milford-Cottam|first1=Daniel|title=Edwardian fashion|url=https://archive.org/details/edwardianfashion0000milf|date=2014|publisher=Shire|location=Oxford|isbn=9780747814047}} *{{cite book |last1=Polan |first1=Brenda |last2=Tredre |first2=Roger |title=The great fashion designers |url=https://archive.org/details/greatfashiondesi0000pola |date=2009 |publisher=Berg |location=Oxford |isbn=9781847882271 |edition=English}} *{{cite book |last1=Routledge |first1=George |title=The Well-Bred Person's Book of Etiquette |date=1875 |publisher=The History Press (2013 reprint) |location=New York|isbn=9780752496504}} *{{cite book|editor1-last=Steele|editor1-first=Valerie |title=Encyclopedia of clothing and fashion |date=2005 |publisher=Thomson Gale |location=Detroit [u.a.] |isbn=9780684313955 }} *{{cite book|last1=Steele|first1=Valerie|title=Paris fashion : a cultural history |url=https://archive.org/details/parisfashioncult0000stee|date=1988 |publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=9780195044652}} *{{cite book |last1=Thomas |first1=Julia |title=Pictorial Victorians : the inscription of values in word and image |url=https://archive.org/details/pictorialvictori0000thom |date=2004 |publisher=Ohio Univ. Press |location=Athens |isbn=9780821415917 |pages=[https://archive.org/details/pictorialvictori0000thom/page/77 77]–104 |chapter=Crinolinemania: Punch's Female Tragedy}} *{{cite book |last1=Wace |first1=A. J. B. |title=A Cretan Statuette in the Fitzwilliam Museum. |date=2014 |publisher=Cambridge Univ Press, originally published 1927 |isbn=9781107664388}} *{{cite book |last1=Waloschek |first1=Karen |last2=Morris |first2=Ting |editor1-last=Seeling |editor1-first=Charlotte |title=Fashion : the century of the designer : 1900–1999 |url=https://archive.org/details/fashioncenturyof0000seel |date=2000 |publisher=Könemann |location=Cologne |isbn=9783829029803 |edition=English}} *{{cite book|last1=Watt|first1=Judith|title=Fashion: The Ultimate Book of Costume and Style |date=2012 |publisher=Dorling Kindersley Ltd |isbn=1409322416}} *{{cite book |last1=Waugh |first1=Norah |title=Corsets and Crinolines |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781135874094 }} *{{cite book|last1=Williams|first1=Kim|last2=Laing|first2=Jennifer|last3=Frost|first3=Warwick|title=Fashion, design and events|url=https://archive.org/details/fashiondesigneve0000kimw|date=2014 |publisher=Routledge |isbn=9781136238888}} *{{cite book|last1=Wosk|first1=Julie|title=Women and the machine : representations from the spinning wheel to the electronic age|url=https://archive.org/details/womenmachinerepr00wosk_0|date=2001|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, Md. |isbn=9780801873133 }} *{{cite book|last1=Yarwood|first1=Doreen|title=Illustrated encyclopedia of world costume |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000yarw|date=2011 |publisher=Dover Publications, Inc. |location=Mineola, N.Y.|isbn=9780486433806|pages=[https://archive.org/details/illustratedencyc0000yarw/page/125 125]–127|edition=Dover}} *{{cite book |last1=Young |first1=William H. |last2=Young |first2=Nancy K. |title=The 1950s |url=https://archive.org/details/1950s0000youn_g1i5 |date=2004 |publisher=Greenwood Press |location=Westport, Conn. |isbn=9780313323935}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book|last=Bradfield|first=Nancy|title=Costume in detail: women's dress 1730–1930|year=2005|publisher=Eric Dobby|location=Kent, England|isbn=1-85882-038-3|edition=new }} * {{cite book|last=Levitt|first=Sarah|title=Victorians unbuttoned: registered designs for clothing, their makers and wearers, 1839–1900|url=https://archive.org/details/victoriansunbutt0000levi|year=1986|publisher=Allen & Unwin|location=London|isbn=0-04-391013-0}} * {{cite book|last1=May| last2=Pellerin |first1= Brian |first2= Denis |authorlink1=Brian May |title=Crinoline: Fashion's Most Magnificent Disaster |year=2016 |publisher=London Stereoscopic Company |location=London|isbn=0957424620}} ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേയ്ക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons|Crinoline}} * {{Cite EB1911|wstitle=Crinoline |short=x}} [[വർഗ്ഗം:വസ്ത്രധാരണം]] b2m9n6qe9gab3lurvsi8lagltlgmrpr 0 417798 4647889 4099787 2026-07-16T12:22:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647889 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tonya Harding }} {{Infobox figure skater | name = ടോണിയ ഹാർഡിംഗ് | image = File:Tonya Harding 2006 crop.png | caption = ഹാർഡിംഗ് 2006 ൽ | country = യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് | birth_name = ടോണിയ മക്സെനെ ഹാർഡിംഗ് | fullname = ടോണിയ മക്സെനെ പ്രൈസ് | birth_date = {{nowrap| {{Birth date and age |1970|11|12}} }} | birth_place = [[പോർട്ട് ലാൻഡ്, ഒറിഗോൺ]], യു.എസ്. | death_date = | death_place = | residence = | height = {{convert|5|ft|1|in|m}} | weight = | coach = Diane Rawlinson{{small|(1973–1994)}} | skating club = | retired = | spouse = {{plainlist|*{{marriage|Jeff Gillooly<br>|1990|1993|end=div.}} *{{marriage|Michael Smith<br>|1995|1997|end=div.}} *{{marriage|Joseph Price<br>|2010}} }} | medaltemplates = <!-- see [[Template:MedalRelatedTemplates]] --> {{MedalCountry | the USA}} {{MedalSport | Ladies' [[Figure skating]]}} {{MedalCompetition|[[World Figure Skating Championships|World Championships]]}} {{MedalSilver| [[1991 World Figure Skating Championships|1991 Munich]]|Ladies' singles}} }} '''ടോണിയ മാക്സിനെ പ്രൈസ്''' (ഹാർഡിംഗ്, നവംബർ 12, 1970) {{sfn|Brownstone|Franck|1995|p=155}} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ മുൻ സ്കേറ്റർ ആണ്. സ്വദേശം പോർട്ട് ലാൻഡ്, ഒറിഗോൺ ആയ ടോണിയയെ അവരുടെ അമ്മയാണ് വളർത്തിയത്. ഹാർഡിംഗ് നാലു വയസ്സു മുതൽ ഐസ് സ്കേറ്റിംഗ് പാഠങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും അവരുടെ ആദ്യകാലജീവിതം പരിശീലനത്തിനായി ചെലവഴിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഹൈസ്കൂൾ പഠനം തുടരുകയും കായിക വിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1986 നും 1989 നും ഇടയിലുള്ള ഫിഗർ സ്കേറ്റിംഗ് ചാംപ്യൻഷിപ്പുകളിൽ യു.എസിലെ റാങ്കുകൾ മുകളിലേയ്ക്ക് കയറാൻ തുടങ്ങി. ഹാർഡിംഗ് 1989 സ്കേറ്റ് [[അമേരിക്ക]] മത്സരത്തിൽ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർ 1991-ലെയും1994-ലെയും യുഎസ് ചാമ്പ്യനാകുന്നതിനുമുമ്പ് ടൈറ്റിൽ മാറി. 1991 ലെയും 1994 ലെയും വേൾഡ് സിൽവർ മെഡൽ ജേതാവ് ആകുകയും ചെയ്തു. <ref>Marshall, Sarah (January 2014). "Remote Control: Tonya Harding, Nancy Kerrigan, and the Spectacles of Female Power and Pain". The Believer. Retrieved December 23, 2017.</ref>1991-ൽ ഡിസ്റ്റിംഗ്ഷൻ നേടുകയും ട്രിപിൾ ആക്സെൽ മത്സരത്തിൽ വിജയിക്കുന്ന ആദ്യ അമേരിക്കൻ വനിതയും ചരിത്രത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ വനിത (മിഡോറി ഇട്ടോയുടെ പിന്നിൽ)യാകുകയും ചെയ്തു. ഹാർഡിംഗ് രണ്ട് തവണ ഒളിമ്പ്യനും രണ്ടുതവണ സ്കേറ്റ് അമേരിക്ക ചാമ്പ്യനുമാണ്.<ref> Janofsky, Michael (March 12, 1991). "A Triple Axel With Rippling Effects". The New York Times. Retrieved December 22, 2017.</ref> [[File:Tonya harding mac club 1994 by andrew parodi.jpeg|thumb|right|ഹാർഡിംഗ് ഓറിഗോണിലുള്ള പോർട്ട്ലാൻഡിൽ 1994 വിന്റർ ഒളിമ്പിക്സിനുശേഷം ഉടൻ തന്നെയുള്ള സ്വീകരണം]] == അവലംബം== {{Reflist}} == രചനകൾ== *{{cite book | last1=Baughman| first1=Cynthia |title=Women on Ice: Feminist Essays on the Tonya Harding/Nancy Kerrigan Spectacle |orig-year=1995 |isbn=0-415-91150-8|ref=harv|year=2013|publisher=Routledge|url=https://books.google.com/books?id=LFN_8-pkQ_IC}} *{{cite book|title=People in the News, 1995|url=https://archive.org/details/peopleinnews19950000brow|last1=Brownstone|first1=David M.|last2=Franck|first2=Irene|publisher=Macmillan Reference USA|year=1995|isbn=0-02-897058-6|ref=harv}} *{{cite book |last=Guerrero| first=Eddie | url=https://books.google.com/books?id=eQlHZTIsOl4C |title=Cheating Death, Stealing Life: The Eddie Guerrero Story |publisher=Simon & Schuster |year=2005 |ref=harv|isbn=0-7434-9353-2}} *{{Cite book |last1=Hamilton |first1=Scott |authorlink=Scott Hamilton (figure skater) |first2=Lorenzo |last2=Benet| title=Landing It: My Life on and off the Ice|url=https://archive.org/details/landingitmylifeo00hami | isbn=1-57566-466-6| year=1999 |publisher=Kensington Books| ref=harv}} *{{cite book|last=Nelson|first=Murry R.|title=American Sports: A History of Icons, Idols, and Ideas|url=https://archive.org/details/americansportshi0001unse|year=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn= 978-0-313-39753-0|ref=harv}} *{{cite book |last=Saari| first=Peggy |year=1998|title=Great Misadventures: Bad Ideas That Led to Big Disasters|publisher=Thomson Gale |isbn=0-7876-2799-2|ref=harv}} *{{cite book |last=Smith |first=Lissa (ed.) |title=Nike is a Goddess: The History of Women in Sports |ref=harv |year=1999 |publisher=Atlantic Monthly Press |isbn=978-0-87113-761-6}} *{{cite book|last=Williams|first=Patricia J.|author-link=Patricia J. Williams|pages=253–63|chapter=The Ethnic Scarring of American Whiteness|year=2010|title=The House That Race Built: Original Essays by Toni Morrison, Angela Y. Davis, Cornel West, and Others on Black Americans and Politics in America Today|publisher=Alfred A. Knopf|ref=harv|isbn= 978-0-307-55679-0| editor=Lubiano, Wahneema}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{Commons category|Tonya Harding}} * [https://web.archive.org/web/20060212183748/http://www.courttv.com/onair/shows/mugshots/indepth/harding_schiller.html Interview] with Harvey Schiller, former Exec. Dir. U.s. Olympic Committee (discussion about Harding) * {{IMDb name|id=0002125|name=Tonya Harding}} * {{boxrec|id=175290}} {{NavigationUSChampionsFigureSkatingLadies}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1970-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 12-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവചരിത്രകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലോക ഫിഗർ സ്കേറ്റിംഗ് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് മെഡൽ ജേതാക്കൾ]] 5yy91mvzpfbpw23fjpq1d9whk23dc12 0 422088 4648094 4645251 2026-07-16T17:37:48Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648094 wikitext text/x-wiki വിഷശാസ്ത്രത്തിൽ ഒരു വിഷത്തിന്റെയോ വിഷവസ്തുവിന്റെയോ റേഡിയേഷന്റെയോ മരണകാരണമാകാവുന്ന അളവിനെയാണ് '''മീഡിയൻ ലീതൽ ഡോസ്''' (the '''median lethal dose)''', '''LD₅₀''' ( "lethal dose, 50%" - എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത്), '''LC₅₀''' (lethal concentration, 50% -എന്നതിന്റെ ചുരുക്കെഴുത്ത്) അല്ലെങ്കിൽ '''LCt_50.''' പരീക്ഷണവിധേയമായ സഞ്ചയത്തിലെ എണ്ണത്തിന്റെ പകുതിയെ പരീക്ഷണത്തിനുതീരുമാനിക്കുന്ന സമയത്തിനുള്ളിൽ കൊല്ലാനുള്ള ഡോസ് ആണ് LD_50. LD₅₀ വിവരങ്ങൾ ഒരു പദാർത്ഥത്തിന്റെ മാരകഅളവിനെ കുറിക്കാൻ മിക്കവാറും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. LD_{50 -} ന്റെ വില കുറവാണെങ്കിൽ വിഷശക്തി കൂടുതലായിരിക്കും. == Conventions == == പരിമിതികൾ == == ഉദാഹരണങ്ങൾ == Note: വസ്തുക്കളുടെ (പ്രത്യേകിച്ച് മരുന്നുകൾ) പരസ്പരം LD50 താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് പല കേസുകളിലും (ഭാഗികമായി) ഫലപ്രദമായ ഡോസിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ (ED50) വഴി തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്നതാണ്. അതിനാൽ, അത്തരം പദാർത്ഥങ്ങളെ [[ചികിത്സാ സൂചിക]] ഉപയോഗിച്ച് താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് കൂടുതൽ ഉപയോഗപ്രദമാണ്. ഇത് LD50 മുതൽ ED50 വരെയുള്ള അനുപാതമാണ്. The following examples are listed in reference to LD₅₀ values, in descending order, and accompanied by LC₅₀ values, {bracketed}, when appropriate. {| class="wikitable sortable" |- ! Substance ! Animal, Route ! LD₅₀ <br /> {LC₅₀} <br /> ! LD₅₀ : g/kg <br /> {LC₅₀ : g/L} <br /> standardized ! Reference |- | [[Properties of water|Water]] | rat, oral | >{{ntsh|90000}}90,000 mg/kg | >90 | <ref>{{cite web |url=http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927321 |title=Material Safety Data Sheet Water MSDS |at=Section 11: Toxicological Information for the LD₅₀ verification |access-date=2018-04-23 |archive-date=2012-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120902122244/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927321 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Sucrose]] (table sugar) | rat, oral | {{ntsh|29700}}29,700&nbsp;mg/kg | 29.7 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/SU/sucrose.html |title=Safety (MSDS) data for sucrose |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612032043/http://msds.chem.ox.ac.uk/SU/sucrose.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Glucose]] (blood sugar) | rat, oral | {{ntsh|25800}}25,800&nbsp;mg/kg | 25.8 | <ref>{{Cite web |url=http://www.chem.utoronto.ca/~pmeindl/labs/msds%20files/glucose.pdf |title=Safety (MSDS) data for glucose |access-date=2018-04-23 |archive-date=2017-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101003021/http://www.chem.utoronto.ca/~pmeindl/labs/msds%20files/glucose.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[Monosodium glutamate]] (MSG) | rat, oral | {{ntsh|16600}}16,600&nbsp;mg/kg | 16.6 | <ref name="Walker00">{{cite journal | vauthors = Walker R, Lupien JR | title = The safety evaluation of monosodium glutamate | journal = The Journal of Nutrition | volume = 130 | issue = 4S Suppl | pages = 1049S–52S | date = April 2000 | pmid = 10736380 }}</ref> |- | [[Stevioside]] (from [[stevia]]) | mice & rats, oral | {{ntsh|15000}}&gt;15,000&nbsp;mg/kg | 15 | <ref>{{cite journal | vauthors = Toskulkao C, Chaturat L, Temcharoen P, Glinsukon T | title = Acute toxicity of stevioside, a natural sweetener, and its metabolite, steviol, in several animal species | journal = Drug and Chemical Toxicology | volume = 20 | issue = 1–2 | pages = 31–44 | year = 1997 | pmid = 9183561 | doi = 10.3109/01480549709011077 }}</ref> |- | [[Vitamin C]] (ascorbic acid) | rat, oral | {{ntsh|11900}}11,900&nbsp;mg/kg | 11.9 | <ref>{{cite web|url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/AS/ascorbic_acid.html |archive-url=https://archive.today/20070209221915/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/AS/ascorbic_acid.html |url-status=dead |archive-date=2007-02-09 |title=Safety (MSDS) data for ascorbic acid |accessdate=2007-02-21 |date=2005-10-09 |publisher=[[Oxford University]] }}</ref> |- | [[Lactose]] (milk sugar) | rat, oral | {{ntsh|10000}}&gt;10,000&nbsp;mg/kg | 10.0 | <ref>{{cite web|url=http://www.sciencestuff.com/msds/C1958.pdf|title=Safety (MSDS) data for Lactose|access-date=2018-04-23|archive-date=2016-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803150146/http://www.sciencestuff.com/msds/C1958.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | [[Aspartame]] | mice, oral | {{ntsh|10000}}&gt;10,000&nbsp;mg/kg | 10.0 | <ref>{{Cite web |url=https://www.spectrumchemical.com/MSDS/A6051.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-23 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226221445/https://www.spectrumchemical.com/MSDS/A6051.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[Urea]] | rat, oral | {{ntsh|8471}}8,471&nbsp;mg/kg | 8.471 | <ref>{{cite web |url=http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927317 |title=Safety (MSDS) data for urea |accessdate=2015-03-06 |date=2015-03-06 |at=Section 11: Toxicological Information for the LD₅₀ verification |archive-date=2015-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301225811/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927317 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Cyanuric acid]] | rat, oral | {{ntsh|7700}}7,700&nbsp;mg/kg | 7.7 | <ref name="Babayan">A.A. Babayan, A.V.Aleksandryan, "Toxicological characteristics of melamine cyanurate, melamine and cyanuric acid", Zhurnal Eksperimental'noi i Klinicheskoi Meditsiny, Vol.25, 345–9 (1985). Original article in Russian.</ref> |- | [[Cadmium sulfide]] || rat, oral || {{ntsh|7080}}7,080&nbsp;mg/kg || 7.08 || <ref>[http://www.alfa.com/content/msds/german/A14544.pdf Advanced Search – Alfa Aesar – A Johnson Matthey Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724053453/http://www.alfa.com/content/msds/german/A14544.pdf |date=2015-07-24 }}. Alfa.com. Retrieved on 2013-07-17.</ref> |- | [[Ethanol]] (Grain alcohol) | rat, oral | {{ntsh|7060}}7,060&nbsp;mg/kg | 7.06 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/ET/ethyl_alcohol.html |title=Safety (MSDS) data for ethyl alcohol |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714040451/http://msds.chem.ox.ac.uk/ET/ethyl_alcohol.html |url-status=dead }}</ref> |- | Sodium [[Sarin#Production and structure|isopropyl methylphosphonic acid]] (IMPA, metabolite of [[sarin]]) | rat, oral | {{ntsh|6860}}6,860&nbsp;mg/kg | 6.86 | <ref>{{Cite book |title=Mammalian Toxological Evaluation of DIMP and DCBP (Phase 3 – IMPA) |edition=Final report |first=Francis J. |last=Mecler |date=May 1981 |publisher=Litton Bionetics, Inc. |quote=The oral LD50 values for the test material, IMPA, were 7650 and 6070 mg/kg for male and female rats, respectively. |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ADA107574 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Melamine]] | rat, oral | {{ntsh|6000}}6,000&nbsp;mg/kg | 6 | <ref name="Babayan" /> |- | [[Methanol]] | rat, oral | {{ntsh|5628}}5,628&nbsp;mg/kg | 5.628 | <ref>[http://www.sensorcleaning.com/MSDS_CANenglish.pdf Safety (MSDS) data for methanol]</ref> |- | [[Taurine]] | rat, oral | {{ntsh|5000}}&gt;5,000&nbsp;mg/kg | 5.0 | <ref>[http://datasheets.scbt.com/sc-202354.pdf Safety data for taurine]</ref> |- | [[Melamine cyanurate]] | rat, oral | {{ntsh|4100}}4,100&nbsp;mg/kg | 4.1 | <ref name="Babayan" /> |- | [[Fructose]] (fruit sugar) | rat, oral | 4,000&nbsp;mg/kg | 4 | <ref>{{Cite web |url=https://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927537 |title=Safety (MSDS) data for fructose |access-date=2018-04-23 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702044942/http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9927537 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Sodium molybdate]] | rat, oral | 4,000&nbsp;mg/kg | 4 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_molybdate.html |title=Safety (MSDS) data for sodium molybdate |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128034147/http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_molybdate.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Sodium chloride]] (table salt) | rat, oral | 3,000&nbsp;mg/kg | 3 | <ref>{{Cite web |url=http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/SO/sodium_chloride.html |title=Safety (MSDS) data for sodium chloride |access-date=2018-04-23 |archive-date=2007-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030033213/http://ptcl.chem.ox.ac.uk/MSDS/SO/sodium_chloride.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Paracetamol]] (acetaminophen) | mouse, oral | 338&nbsp;mg/kg | 0.338 | <ref>[https://www.sigmaaldrich.com/MSDS/MSDS/DisplayMSDSPage.do?country=AU&language=en&productNumber=BP371&brand=SIAL&PageToGoToURL=https%3A%2F%2Fwww.sigmaaldrich.com%2Fcatalog%2Fsearch%3Fterm%3Dparacetamol%26interface%3DAll%26N%3D0%26mode%3Dpartialmax%26lang%3Den%26region%3DAU%26focus%3Dproduct Safety (MSDS) data for paracetamol]</ref> |- | Synthetic [[Delta-9-tetrahydrocannabinol]] (THC) + [[Polysorbate 80]] | rat, oral | 1270&nbsp;mg/kg | 1.27 | <ref>{{cite journal | doi = 10.1016/0041-008X(74)90126-4 | volume=28 | title=Inhalation, parenteral and oral LD50 values of Δ9-tetrahydrocannabinol in Fischer rats | journal=Toxicology and Applied Pharmacology | pages=18–27}}</ref> |- | [[Cannabidiol]] (CBD) | rat, oral {{Citation needed|date=October 2017}} | 980&nbsp;mg/kg | 0.98 | <ref>{{Cite web |url=http://www.chemblink.com/MSDS/MSDSFiles/13956-29-1_Clear%20Synth.pdf |title=MSDS of CBD |access-date=2018-04-23 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226150441/http://www.chemblink.com/MSDS/MSDSFiles/13956-29-1_Clear%20Synth.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | Metallic [[Arsenic]] || rat, oral || 763&nbsp;mg/kg || 0.763 || <ref>[http://www.merck-chemicals.com/documents/sds/emd/deu/de/1001/100115.pdf ] {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- | [[Ibuprofen]] | rat, oral | 636&nbsp;mg/kg | 0.636 | <ref>[https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+3099 MSDS of Ibuprofen]</ref> |- | [[Formaldehyde]] | rat, oral | 600–800&nbsp;mg/kg | 0.600 | <ref>{{Cite web |url=http://www.inchem.org/documents/sids/sids/FORMALDEHYDE.pdf |title=Formaldehyde SIDS Initial Assessment Report |access-date=2018-04-23 |archive-date=2018-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180613195125/http://www.inchem.org/documents/sids/sids/FORMALDEHYDE.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[ADBAC|Alkyl dimethyl benzalkonium chloride]] (ADBAC) | rat, oral <br /> fish, immersion <br /> aquatic invertebrates, immersion | 304.5&nbsp;mg/kg <br /> {0.28&nbsp;mg/L} <br /> {0.059&nbsp;mg/L} | 0.3045 <br /> {0.00028} <br /> {0.000059} |<ref name=epaRED>{{cite report |title=Reregistration Eligibility Decision for Alkyl Dimethyl Benzyl Ammonium Chloride (ADBAC) |publisher=[[United States Environmental Protection Agency|U.S. Environmental Protection Agency]] Office of Prevention, Pesticides, and Toxic Substances |editor=Frank T. Sanders |date=August 2006 |url=http://www.epa.gov/oppsrrd1/REDs/adbac_red.pdf |pages=114 |accessdate=2009-03-31 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091024165642/http://www.epa.gov/oppsrrd1/REDs/adbac_red.pdf |archivedate=2009-10-24 |df= }}</ref> |- | [[Coumarin]] ([[benzopyrone]], from ''[[Cinnamomum aromaticum]]'' and other plants) | rat, oral | 293&nbsp;mg/kg | 0.293 | <ref>[http://www.palomar.edu/ehs/Chemistry%20MSDS/COUMARIN.pdf Coumarin Material Safety Data Sheet (MSDS)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927114526/http://www.palomar.edu/ehs/Chemistry%20MSDS/COUMARIN.pdf |date=2011-09-27 }}</ref> |- | [[Psilocybin]] (from [[Psilocybin mushroom|magic mushrooms]]) | mouse, oral | 280&nbsp;mg/kg | 0.280 | <ref>[https://books.google.com/books?id=WPWsZNvOqVAC&pg=PA211&lpg=PA211&source=bl Handbook of Mushroom Poisoning]</ref> |- | [[Hydrochloric acid]] | rat, oral | 238–277&nbsp;mg/kg | 0.238 | <ref>{{Cite web |url=https://www.fishersci.com/shop/msdsproxy?productName=SA49&productDescription=HCL+ACID+SOL+CONC+10N+CR+100ML&catNo=SA49+&vendorId=VN00033897&storeId=10652 |title=Safety (MSDS) data for hydrochloric acid |access-date=2018-04-23 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226145426/https://www.fishersci.com/shop/msdsproxy?productName=SA49&productDescription=HCL+ACID+SOL+CONC+10N+CR+100ML&catNo=SA49+&vendorId=VN00033897&storeId=10652 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Ketamine]] | rat, intraperitoneal | 229&nbsp;mg/kg | 0.229 | <ref>[https://ntp.niehs.nih.gov/ntp/htdocs/chem_background/exsumpdf/ketamine_508.pdf Ketamine]</ref> |- | [[Aspirin]] (acetylsalicylic acid) | rat, oral | 200&nbsp;mg/kg | 0.2 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/AC/acetylsalicylic_acid.html |title=Safety (MSDS) data for acetylsalicylic acid |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716144023/http://msds.chem.ox.ac.uk/AC/acetylsalicylic_acid.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Caffeine]] | rat, oral | 192&nbsp;mg/kg | 0.192 | <ref>{{Cite web |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CA/caffeine.html |title=Safety (MSDS) data for caffeine |access-date=2018-04-23 |archive-date=2007-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071016044754/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/CA/caffeine.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Arsenic trisulfide]] | rat, oral | 185–6,400&nbsp;mg/kg | 0.185–6.4 | <ref>{{cite web|url=http://www.valero.com/V_MSDS/SpentMetalCatalyst901.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928045935/http://www.valero.com/V_MSDS/SpentMetalCatalyst901.pdf|archivedate=2011-09-28|title=Material Safety Data Sheet – Spent Metal Catalyst}}</ref> |- | [[Sodium nitrite]] | rat, oral | 180&nbsp;mg/kg | 0.18 | <ref>[http://msds.chem.ox.ac.uk/MSDS/SO/sodium_nitrite.html Safety (MSDS) data for sodium nitrite]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[MDMA|Methylenedioxymethamphetamine]] (MDMA, ecstasy) | rat, oral | 160&nbsp;mg/kg | 0.18 | <ref>{{cite journal | vauthors = Gable RS | title = Acute toxic effects of club drugs | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-psychoactive-drugs_2004-09_36_3/page/303 | journal = Journal of Psychoactive Drugs | volume = 36 | issue = 3 | pages = 303–13 | date = September 2004 | pmid = 15559678 | doi = 10.1080/02791072.2004.10400031 }}</ref> |- | [[Uranyl acetate dihydrate]] | mouse, oral | 136&nbsp;mg/kg | 0.136 | <ref>[http://www.who.int/ionizing_radiation/pub_meet/en/Depluranium4.pdf Chemical toxicity of uranium]</ref> |- | [[Dichlorodiphenyltrichloroethane]] (DDT) | mouse, oral | 135&nbsp;mg/kg | 0.135 | <ref>{{cite book|editor-first1=Paul |editor-last1=Müller|editor-first2=Samuel William |editor-last2=Simmons|title=DDT: The Insecticide Dichlorodiphenyltrichloroethane and Its Significance / Das Insektizid Dichlordiphenyltrichloräthan und Seine Bedeutung: Human and Veterinary Medicine|url={{google books |plainurl=y |id=R2WfBgAAQBAJ|page=9}}|date=21 December 2013|publisher=Springer-Verlag|isbn=978-3-0348-6809-9 | volume = 2 | pages = 9–247 | chapter = Pharmacology and toxicology of DDT| last = Hayes |first=WJ | name-list-format = vanc | origyear = 1959 }}</ref> |- | [[Uranium]] | mice, oral | {{ntsh|114}}114&nbsp;mg/kg (estimated) | 0.114 | <ref>http://www.who.int/ionizing_radiation/pub_meet/en/Depluranium4.pdf</ref> |- | [[Bisoprolol]] | mouse, oral | 100&nbsp;mg/kg | 0.1 | <ref>[http://www.drugbank.ca/drugs/DB00612 DrugBank data for bisoprolol]</ref> |- | [[Cocaine]] | mouse, oral | 96&nbsp;mg/kg | 0.096 | <ref>[https://www.drugbank.ca/drugs/DB00907 DrugBank data for Cocaine]</ref> |- | [[Cobalt(II) chloride]] | rat, oral | 80&nbsp;mg/kg | 0.08 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/CO/cobalt_II_chloride.html |title=Safety (MSDS) data for cobalt (II) chloride |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110407222057/http://msds.chem.ox.ac.uk/CO/cobalt_II_chloride.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Cadmium oxide]] | rat, oral | 72&nbsp;mg/kg | 0.072 | <ref>[http://assets.chemportals.merck.de/documents/sds/emd/deu/de/1020/102015.pdf Safety (MSDS) data for cadmium oxide]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Thiopental sodium]] (used in [[lethal injection]]) | rat, oral | 64&nbsp;mg/kg | 0.064 | <ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/thiopental_sodium#section=Non-Human-Toxicity-Values Thiopental sodium MSDS]</ref> |- | [[Methamphetamine]] | rat, intraperitoneal | 57&nbsp;mg/kg | 0.057 | <ref>{{cite journal | pmc= 3145326 | pmid=19897075 | doi=10.1016/S0074-7742(09)88004-5 | volume=88 | title=Acute methamphetamine intoxication: brain hyperthermia, blood-brain barrier, brain edema, and morphological cell abnormalities | author=Kiyatkin EA, Sharma HS | journal=Int Rev Neurobiol | pages=65–100}}</ref> |- | [[Sodium fluoride]] | rat, oral | 52&nbsp;mg/kg | 0.052 | <ref>[http://hazard.com/msds/mf/baker/baker/files/s3722.htm Sodium Fluoride MSDS]</ref> |- | [[Pentaborane]] | human, oral | <50&nbsp;mg/kg | <0.05 | <ref>[http://cameochemicals.noaa.gov/chris/PTB.pdf Pentaborane chemical and safety data]</ref> |- | [[Capsaicin]] | mouse, oral | 47.2&nbsp;mg/kg | 0.0472 | <ref>{{cite web |url=http://www.sciencelab.com/xMSDS-Capsaicin_Natural-9923296 |title=Capsaicin Material Safety Data Sheet |accessdate=2007-07-13 |publisher=sciencelab.com |year=2007 |format=PDF |archive-date=2007-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929083820/http://www.sciencelab.com/xMSDS-Capsaicin_Natural-9923296 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Mercury(II) chloride]] | rat, dermal | 41&nbsp;mg/kg | 0.041 | <ref>http://www.sigmaaldrich.com/catalog/DisplayMSDSContent.doc</ref> |- | [[Vitamin D3]] (cholecalciferol) | rat, oral | 37&nbsp;mg/kg | 0.037 | <ref>[http://www.hmdb.ca/system/metabolites/msds/000/000/792/original/HMDB00876.pdf?1358463052 MSDS for cholecalciferol crystalline]</ref> |- | [[Piperidine]] (from [[black pepper]]) | rat, oral | 30&nbsp;mg/kg | 0.030 | <ref>{{Cite web |url=https://www.fishersci.com/shop/msdsproxy?productName=AC433840010&productDescription=PIPERIDINE%252C+PURIFIED+BY+1LTPI&catNo=AC433840010&vendorId=VN00032119&storeId=10652 |title=MSDS for piperidine (pepper) |access-date=2018-04-23 |archive-date=2018-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014129/https://www.fishersci.com/shop/msdsproxy?productName=AC433840010&productDescription=PIPERIDINE%252C+PURIFIED+BY+1LTPI&catNo=AC433840010&vendorId=VN00032119&storeId=10652 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Heroin]] (diamorphine) | mouse, intravenous | 21.8&nbsp;mg/kg | 0.0218 | <ref>[http://www.inchem.org/documents/pims/pharm/pim261f.htm MSDS for diamorphine]</ref> |- | [[Lysergic acid diethylamide]] (LSD) | rat, intravenous | 16.5&nbsp;mg/kg | 0.0165 | <ref>[http://www.erowid.org/chemicals/lsd/lsd_death.shtml Erowid LSD (Acid) Vault : Fatalities / Deaths]. Erowid.org. Retrieved on 2013-07-17.</ref> |- | [[Arsenic trioxide]] | rat, oral | 14&nbsp;mg/kg | 0.014 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/AR/arsenic_III_oxide.html |title=Safety (MSDS) data for arsenic trioxide |access-date=2018-04-23 |archive-date=2010-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309164500/http://msds.chem.ox.ac.uk/AR/arsenic_III_oxide.html |url-status=dead }}</ref> |- | Metallic [[Arsenic]] | rat, [[intraperitoneal]] | 13&nbsp;mg/kg | 0.013 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/AR/arsenic.html |title=Safety (MSDS) data for metallic arsenic |access-date=2018-04-23 |archive-date=2011-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110114204809/http://msds.chem.ox.ac.uk/AR/arsenic.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Nicotine]] | human, oral mice, oral | 6.5–13.0&nbsp;mg/kg (estimated) 3.34&nbsp;mg/kg | 0.0065–0.013 0.0034 | <ref>{{cite journal | vauthors = Mayer B | title = How much nicotine kills a human? Tracing back the generally accepted lethal dose to dubious self-experiments in the nineteenth century | journal = Archives of Toxicology | volume = 88 | issue = 1 | pages = 5–7 | date = January 2014 | pmid = 24091634 | pmc = 3880486 | doi = 10.1007/s00204-013-1127-0 }}</ref> <ref>http://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9926222</ref> |- | [[Sodium cyanide]] | rat, oral | 6.4&nbsp;mg/kg | 0.0064 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_cyanide.html |title=Safety (MSDS) data for sodium cyanide |access-date=2018-04-23 |archive-date=2009-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113101513/http://msds.chem.ox.ac.uk/SO/sodium_cyanide.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Hydrogen cyanide]] | mouse, oral | 3.7&nbsp;mg/kg | 0.0037 | <ref>{{Cite web |url=http://msds.orica.com/pdf/shess-en-cds-010-000032505901.pdf |title=Safety (MSDS) data for hydrogen cyanide |access-date=2018-04-23 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226150416/http://msds.orica.com/pdf/shess-en-cds-010-000032505901.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[Chlorotoxin]] (CTX, from [[scorpion]]s) | mice | 4.3&nbsp;mg/kg | 0.0043 | <ref>{{cite web|url=https://www.researchgate.net/file.PostFileLoader.html?id=55280ed4cf57d70b0a8b45af&assetKey=AS%3A273754658148357%401442279604492|title=Chlorotoxin: A Helpful Natural Scorpion Peptide to Diagnose Glioma and Fight Tumor Invasion}}</ref> |- | [[White phosphorus]] | rat, oral | 3.03&nbsp;mg/kg | 0.00303 | <ref>{{cite web|url=http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp103-c2.pdf|title=Hexachloroethane|accessdate=2014-01-03}}</ref> |- | [[Strychnine]] | human, oral | 1–2&nbsp;mg/kg (estimated) | 0.001 | <ref>[http://www.inchem.org/documents/pims/chemical/pim507.htm INCHEM: Chemical Safety Information from Intergovernmental Organizations: Strychnine].</ref> |- | [[Cantharidin]] (from [[blister beetle]]s) | human, oral | 500&nbsp;µg/kg | 0.0005 | |- | [[Aflatoxin|Aflatoxin B1]] (from ''Aspergillus flavus'' mold) | rat, oral | 480&nbsp;µg/kg | 0.00048 | <ref>{{Cite web |url=http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/AF/aflatoxin_B1.html |title=Safety (MSDS) data for aflatoxin B1 |access-date=2018-04-23 |archive-date=2012-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423065136/http://physchem.ox.ac.uk/msds/AF/aflatoxin_B1.html |url-status=dead }}</ref> |- | [[Plutonium]] | dog, intravenous | 320&nbsp;µg/kg | 0.00032 | <ref>{{Cite web |url=https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818013.pdf |title=Los Alamos Science article for Plutonium toxicity |access-date=2018-04-23 |archive-date=2021-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118020351/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818013.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[Amatoxin]] (from ''Amanita phalloides'' mushrooms) | rat | 300-700&nbsp;µg/kg | 0.0007 | <ref>[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=n8SV9iM6kT0C&oi=fnd&pg=PA131&dq=Amatoxin+ld50&ots=ZDLAimq7fa&sig=cTGASIqyRiZJdV0AWszEMsVTX1k#v=onepage&q=Amatoxin%20ld50&f=false Handbook of Biologically Active Peptides]</ref> |- | [[Tetrodotoxin]] (TTX, from [[blue-ringed octopus]]) | mice, oral | 334&nbsp;µg/kg | 0.000334 | <ref>{{cite web | title = Material Safety Data Sheet Tetrodotoxin ACC# 01139 | url = https://fscimage.fishersci.com/msds/01139.htm | publisher = Acros Organics N.V. | access-date = 2018-04-23 | archive-date = 2016-03-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160303204640/https://fscimage.fishersci.com/msds/01139.htm | url-status = dead }}</ref> |- | [[Fentanyl]] | monkey | 300 µg/kg | 0.0003 | <ref>{{Cite web |url=https://www.drugbank.ca/drugs/DB00813 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-23 |archive-date=2017-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711073330/https://www.drugbank.ca/drugs/DB00813 |url-status=dead }}</ref> |- | [[Bufotoxin]] (from [[Bufo]] [[toad]]s) | cat, intravenous | {{ntsh|.300}}300&nbsp;µg/kg | 0.000300 | <ref>{{cite web|url=https://chem.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/464-81-3|title=nih.gov Datasheet for Bufotoxin}}</ref> |- | [[Sarin]] | mouse, subcutaneous injection | {{ntsh|.172}}172&nbsp;µg/kg | 0.000172 | <ref>{{cite journal | vauthors = Inns RH, Tuckwell NJ, Bright JE, Marrs TC | title = Histochemical demonstration of calcium accumulation in muscle fibres after experimental organophosphate poisoning | url = https://archive.org/details/sim_human-and-experimental-toxicology_1990-07_9_4/page/245 | journal = Human & Experimental Toxicology | volume = 9 | issue = 4 | pages = 245–50 | date = July 1990 | pmid = 2390321 | doi = 10.1177/096032719000900407 }}</ref> |- | [[Robustoxin]] (from [[Sydney funnel-web spider]]) | mice | {{ntsh|.150}}150&nbsp;µg/kg | 0.000150 | <ref>{{cite journal | vauthors = Sheumack DD, Baldo BA, Carroll PR, Hampson F, Howden ME, Skorulis A | title = A comparative study of properties and toxic constituents of funnel web spider (Atrax) venoms | url = https://archive.org/details/comparative-biochemistry-and-physiology-part-c-pharmacology_1984_78c_1/page/55 | journal = Comparative Biochemistry and Physiology. C, Comparative Pharmacology and Toxicology | volume = 78 | issue = 1 | pages = 55–68 | year = 1984 | pmid = 6146485 | doi = 10.1016/0742-8413(84)90048-3 }}</ref> |- | [[VX (nerve agent)|VX]] | human, oral, inhalation, absorption through skin/eyes | {{ntsh|.14}}140&nbsp;µg/kg (estimated) | 0.00014 | <ref>{{cite journal|last1=Munro|first1=N.|title=Toxicity of the organophosphate chemical warfare agents GA, GB, and VX: implications for public protection|journal=[[Environmental Health Perspectives]]|date=Jan 1994|pmid=9719666|pmc=1567233|volume=102|pages=18–38|doi=10.1289/ehp.9410218}}</ref> |- | Venom of the [[Brazilian wandering spider]] | rat, subcutaneous | {{ntsh|.134}}134&nbsp;µg/kg | 0.000134 | <ref>''Venomous Animals and their Venoms'', vol. III, ed. Wolfgang Bücherl and Eleanor Buckley</ref> |- | Venom of the [[Inland Taipan]] (Australian snake) | rat, subcutaneous | {{ntsh|.025}}25&nbsp;µg/kg | 0.000025 | <ref>[http://www.seanthomas.net/oldsite/ld50tot.html LD50 for various snakes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201062634/http://www.seanthomas.net/oldsite/ld50tot.html |date=2012-02-01 }}. Seanthomas.net. Retrieved on 2013-07-17.</ref> |- | [[Ricin]] (from [[castor oil plant]]) | rat, intraperitoneal <br /> rat, oral | {{ntsh|.022}}22 μg/kg <br /> 20–30&nbsp;mg/kg | 0.000022 <br /> 0.02 | <ref>[http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/726.htm EFSA – Scientific Opinion of the CONTAM Panel: Ricin (from Ricinus communis) as undesirable substances in animal feed [1&#93; - Scientific Opinion of the Panel on Contaminants in the Food Chain]. Efsa.europa.eu. Retrieved on 2013-07-17.</ref> |- | [[Carfentanil]] | human, oral | {{ntsh|.02}}20&nbsp;µg/kg | 0.00002 | <ref>{{cite web|url=https://apnews.com/7c85cda5658e46f3a3be95a367f727e6/chemical-weapon-sale-chinas-unregulated-narcotic|title=Chemical weapon for sale: China’s unregulated narcotic|accessdate=2016-07-10}}</ref> |- | [[2,3,7,8-Tetrachlorodibenzodioxin]] (TCDD, in [[Agent Orange]]) | rat, oral | {{ntsh|.02}}20&nbsp;µg/kg | 0.00002 | <ref>{{Cite web |url=http://www.pesticideinfo.org/List_NTPStudies.jsp?Rec_Id=PC35857 |title=U.S. National Toxicology Program acute toxicity studies for Dioxin (2,3,7,8-TCDD) |access-date=2018-04-23 |archive-date=2014-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912221633/http://www.pesticideinfo.org/List_NTPStudies.jsp?Rec_Id=PC35857 |url-status=dead }}</ref> |- | CrTX-A (from [[box jellyfish]] [[venom]]) | crayfish, intraperitoneal | {{ntsh|.005}}5&nbsp;µg/kg | 0.000005 | <ref>{{cite journal |last1=Nagai |first1=Hiroshi | name-list-format = vanc |title=Recent Progress in Jellyfish Toxin Study |journal = Journal of Health Science |volume=49 |issue=5 |year=2003 |pages=337–340 |issn=1344-9702 |doi=10.1248/jhs.49.337 }}</ref> |- | [[Latrotoxin]] (from [[Latrodectus|widow spider]] [[venom]]) | mice | {{ntsh|.0043}}4.3&nbsp;µg/kg | 0.0000043 | <ref>{{Cite web |url=http://biology.unm.edu/toolson/biotox/presentations_2013/ALPHA-LATROTOXIN%20POWERPOINT.pptx |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-23 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226221309/http://biology.unm.edu/toolson/biotox/presentations_2013/ALPHA-LATROTOXIN%20POWERPOINT.pptx |url-status=dead }}</ref> |- | [[Batrachotoxin]] (from [[poison dart frog]]) | human, sub-cutaneous injection | {{ntsh|.002}}2–7&nbsp;µg/kg (estimated) | 0.000002 | <ref>[http://www.asanltr.com/newsletter/02-2/articles/Neurotoxins.htm Brief Review of Natural Nonprotein Neurotoxins]</ref> |- |[[Abrin]] (from [[rosary pea]]) |mice, intravenously human, inhalation human, oral |0.7&nbsp;µg/kg 3.3&nbsp;µg/kg 10–1000&nbsp;µg/kg |0.0000007 0.0000033 0.00001–0.001 | |- | [[Maitotoxin]] (from [[Ciguatera|ciguateric fish]]) | mouse, [[intraperitoneal]] | {{ntsh|.00013}}0.13&nbsp;µg/kg | 0.00000013 | <ref>{{cite journal | vauthors = Yokoyama A, Murata M, Oshima Y, Iwashita T, Yasumoto T | title = Some chemical properties of maitotoxin, a putative calcium channel agonist isolated from a marine dinoflagellate | journal = Journal of Biochemistry | volume = 104 | issue = 2 | pages = 184–7 | date = August 1988 | pmid = 3182760 | doi = 10.1093/oxfordjournals.jbchem.a122438 }}</ref> |- | [[Polonium-210]] | human<!-- double check reference -->, inhalation | {{ntsh|.00001}}10&nbsp;ng/kg (estimated) | 0.00000001 | <ref>[http://agrippina.deakin.edu.au/occ-hyg/sbc312/sbc312-07/SBC312-Topic2-07.htm Topic 2 Toxic Chemicals and Toxic Effects] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929131217/http://agrippina.deakin.edu.au/occ-hyg/sbc312/sbc312-07/SBC312-Topic2-07.htm |date=2007-09-29 }}</ref> |- | [[Diphtheria toxin]] | mice | {{ntsh|.00001}}10&nbsp;ng/kg | 0.00000001 | <ref name="biology.unm.edu">{{Cite web |url=http://biology.unm.edu/toolson/biotox/representative_LD50_values.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-04-23 |archive-date=2015-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412045434/http://biology.unm.edu/toolson/biotox/representative_LD50_values.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[Shiga toxin]] (from [[dysentery]]) | mice | {{ntsh|.000002}}2&nbsp;ng/kg | 0.000000002 | <ref name="biology.unm.edu"/> |- | [[Tetanospasmin]] (tetanus toxin) | mice | {{ntsh|.000002}}2&nbsp;ng/kg | 0.000000002 | <ref name="biology.unm.edu"/> |- | [[Botulinum toxin]] (Botox) | human, oral, injection, inhalation | {{ntsh|.000001}}1&nbsp;ng/kg (estimated) | 0.000000001 | <ref>{{cite book |first=Diane O. |last=Fleming |first2=Debra Long |last2=Hunt | name-list-format = vanc |title=Biological Safety: principles and practices |url=https://archive.org/details/biologicalsafety0000unse_3rdedition |publisher=ASM Press |location=Washington, DC |year=2000 |page=[https://archive.org/details/biologicalsafety0000unse_3rdedition/page/267 267] |isbn=1-55581-180-9 }}</ref> |- | [[Ionizing radiation]] | human, irradiation | 5 [[Gray (unit)|Gy]] | |<ref>{{Cite web |url=https://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/l/lethal-dose.htm |title=European Nuclear Society |access-date=2018-04-23 |archive-date=2018-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014252/https://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/l/lethal-dose.htm |url-status=dead }}</ref> |} മാരകമായ ഡോസുകളുടെ താരതമ്യം ലോഗരിതമിക് സ്കെയിൽ ലളിതമാക്കുന്നു <ref>{{cite journal | vauthors = Strey K | title = Die Gifte-Skala | journal = Chemie in Unserer Zeit | volume = 53 | issue = 6 | pages = 386–399 | year = 2019 | doi = 10.1002/ciuz.201900828 }}</ref> [[പ്രമാണം:Visa-skeyil.jpg|center|thumb|450px|വിഷ സ്കെയിൽ]] == മൃഗാവകാശസംഘടനകളുടെ ഉൽക്കണ്ഠ == Animal-rights and animal-welfare groups, such as Animal Rights International,<ref>[http://www.ari-online.org/main.html Thirty-Two Years of Measurable Change] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211201203/http://www.ari-online.org/main.html|date=2007-02-11}}</ref> have campaigned against LD₅₀ testing on animals. Several countries, including the [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം|UK]], have taken steps to ban the oral LD₅₀, and the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) abolished the requirement for the oral test in 2001 (see Test Guideline 401, ''Trends in Pharmacological Sciences'' Vol 22, February 22, 2001). == ഇവയും കാണുക == * Animal testing * Reed-Muench method === വിഷത്തെ അളക്കുന്ന മറ്റുരീതികൾ === * [[IDLH]] * [[Certain safety factor]] * [[Therapeutic index]] * [[Protective index]] * [[Fixed Dose Procedure]] to estimate LD50 * [[Median toxic dose]] (TD50) * Lowest published toxic concentration (TCLo) * [[Lowest published lethal dose]] (LDLo) * [[EC50|EC₅₀]] (half maximal effective concentration) * [[IC50|IC₅₀]] (half maximal inhibitory concentration) * [[Draize test]] * [[Indicative limit value]] * [[No-observed-adverse-effect level]] (NOAEL) * [[Lowest-observed-adverse-effect level]] (LOAEL) * [[Up-and-down procedure]] === ബന്ധപ്പെട്ട അളവുകൾ === * TCID₅₀ Tissue Culture Infective Dosage * EID₅₀ Egg Infective Dosage * ELD₅₀ Egg Lethal Dosage * Plaque forming units (pfu) == അവലംബം == {{reflist|30em}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.ccohs.ca/oshanswers/chemicals/ld50.html Canadian Centre for Occupational Health and Safety] * {{Cite journal|title=Comparison of the up-and-down, conventional LD50, and fixed-dose acute toxicity procedures|url=https://archive.org/details/sim_food-and-chemical-toxicology_1995-03_33_3/page/223|date=March 1995|journal=Food and Chemical Toxicology|issue=3|doi=10.1016/0278-6915(94)00136-C|volume=33|pages=223–31|pmid=7896233}} [[വർഗ്ഗം:വിഷശാസ്ത്രം]] 5e4jw1u9x6zfawkl3u9r7o35n0xwxsv 0 427024 4647892 4557656 2026-07-16T12:24:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647892 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Bobcat}} {{speciesbox | name = Bobcat | image = Bobcat2.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref> Kelly, M., Morin, D. & Lopez-Gonzalez, C.A. (2016). Lynx rufus. The IUCN Red List of Threatened Species</ref> | genus = Lynx | species = rufus | authority = ([[Johann Christian Daniel von Schreber|Schreber]], 1777) | synonyms = ''Felis rufus'' <small>Schreber</small> | range_map = Bobcat Lynx rufus map.png | range_map_caption = Bobcat range }} [[File:Bobcat (Lynx rufus) in Buckeye Tree.webm|thumb|ബക്കി ട്രീയിൽ ഒരു ബോബ്‌ക്യാറ്റിന്റെ (ലിൻക്സ് റൂഫസ്) വീഡിയോ]] '''ബോബ്ക്യാറ്റ്''' (''Lynx rufus'') <ref name="Catsg2017">{{cite journal |author1=Kitchener, A. C. |author2=Breitenmoser-Würsten, C. |author3=Eizirik, E. |author4=Gentry, A. |author5=Werdelin, L. |author6=Wilting, A. |author7=Yamaguchi, N. |author8=Abramov, A. V. |author9=Christiansen, P. |author10=Driscoll, C. |author11=Duckworth, J. W. |author12=Johnson, W. |author13=Luo, S.-J. |author14=Meijaard, E. |author15=O'Donoghue, P. |author16=Sanderson, J. |author17=Seymour, K. |author18=Bruford, M. |author19=Groves, C. |author20=Hoffmann, M. |author21=Nowell, K. |author22=Timmons, Z. |author23=Tobe, S. |year=2017 |title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group |journal=Cat News |issue=Special Issue 11 |url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&isAllowed=y}}</ref><ref name="IUCNBobcat2017">{{cite web |title=Bobcat |url=http://www.catsg.org/index.php?id=96 |publisher=IUCN Specialist Cat Group |access-date=June 2, 2017 |archive-date=2018-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714221825/http://www.catsg.org/index.php?id=96 |url-status=dead }}</ref>18 കോടി വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് (ഐ.ഇ.ഒ.) [[ഇർവിംഗ്ടോണിയൻ]] കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഒരു [[വടക്കേ അമേരിക്ക]]ൻ പൂച്ചയാണ്.<ref> Paleobiology Database, collection 20397 Doña Ana County, New Mexico. Authorized and entered by Dr. John Alroy, Macquarie University, April 30, 1994.</ref>12 അംഗീകൃത ഉപജാതികളുള്ള ഇവ തെക്കൻ [[കാനഡ]] മുതൽ മധ്യ[[മെക്സിക്കോ]] വരെയും, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] മിക്ക ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. നല്ല വഴക്കമുള്ള [[ഇരപിടിയൻ ജീവി]]യായ ഇവ വനപ്രദേശങ്ങൾ, അർദ്ധമരുഭൂമികൾ, നഗരത്തിന്റെ അരികുകൾ, വനാതിർത്തികൾ, ചതുപ്പുനിലമുള്ള പരിതഃസ്ഥിതികൾ എന്നീ മേഖലകളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഇവ അതിന്റെ ചില ആദ്യകാല മേഖലയിൽതന്നെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും [[കയോട്ടി]]കളും വളർത്തു മൃഗങ്ങളും വഴി തദ്ദേശീയ വംശനാശത്തിനിരയാകുന്നു (പ്രാദേശിക വംശനാശം). ചാരനിറം മുതൽ [[ബ്രൗൺ]] നിറം കൊണ്ട് മൂടിയ രോമപാളിയും, കറുത്ത രോമം കൊണ്ട് മൂടിയ ചെവിയും പൊതുവെ മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ [[ലിൻക്സ്]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട മറ്റു സ്പീഷീസുകളുമായി ബോബ്ക്യാറ്റ് സമാനത കാണിക്കുന്നു. [[കാനഡ]]യിലെ ലിന‍്ക്സു‍കളെക്കാളും ശരാശരി ഇത് ചെറുതാണ്. അതിനൊപ്പം ഇത് അതിന്റെ പരിധിയുടെ ഭാഗങ്ങൾ പങ്കിടുന്നു. എന്നാൽ വളർത്തു പൂച്ചകളെക്കാൾ രണ്ടിരട്ടിവലിപ്പത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവയുടെ മുൻവശത്തെ കാലുകളിലെ കറുത്ത വരകൾ, കറുത്ത കഴുത്ത് (അല്ലെങ്കിൽ "ബോബ്ഡ്") വാൽ, എന്നീ സവിശേഷതകളിൽ നിന്നാണ് ഇവയ്ക്ക് ഈ പേര് ലഭിക്കുന്നത്. ബോബ്കാറ്റ് [[മുയൽ|മുയലുകളെയും]] ചെവിയനെയും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് [[പ്രാണി|പ്രാണികൾ]], [[കോഴി|കോഴികൾ]], [[വാത്ത|വാത്തകൾ]], മറ്റ് പക്ഷികൾ, ചെറിയ എലി, [[മാൻ]] എന്നിവയെ വേട്ടയാടുന്നു. ഇരയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത് സ്ഥലം, [[ആവാസവ്യവസ്ഥ]], സീസൺ, സമൃദ്ധി എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. മിക്ക പൂച്ചകളെയും പോലെ, ബോബ്കാറ്റും പ്രദേശികവും വലിയ ഏകാന്തതജീവിയുമാണ്. എന്നിരുന്നാലും ചിലവ വീട്ടുമേഖലകളിൽ അതിക്രമിച്ചുകടക്കുന്നു. നഖത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളും മൂത്രത്തിന്റെയും മലത്തിന്റെയും നിക്ഷേപം ഉൾപ്പെടെ അതിന്റെ അതിർത്തികൾ അടയാളപ്പെടുത്താൻ ഇത് നിരവധി രീതികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ശൈത്യകാലം മുതൽ വസന്തകാലം വരെ ബോബ്കാറ്റ് പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ഗർഭകാലയളവ് ഏകദേശം രണ്ട് മാസമാണ്. ===സബ്സ്പീഷീസ്=== പതിമൂന്ന് ബോബ്കാറ്റ് ഉപജാതികളെ ചരിത്രപരമായ സവിശേഷതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അംഗീകരിച്ചു: * ''L. rufus rufus'' (Schreber) – കിഴക്കൻ, മിഡ്‌വെസ്റ്റേൺ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് * ''L. r. gigas'' (Bangs) – വടക്കൻ [[New York (state)|ന്യൂയോർക്ക്]] മുതൽ [[നോവ സ്കോട്ടിയ]], [[ന്യൂ ബ്രൺസ്വിക്ക്]] * ''L. r. floridanus'' (Rafinesque) – തെക്കുകിഴക്കൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സും ഉൾനാടൻ മിസിസിപ്പി താഴ്‌വരയും, തെക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ [[Missouri|മിസോറി]], തെക്കൻ [[Illinois|ഇല്ലിനോയിസ്]] വരെ * ''L. r. superiorensis'' (Peterson & Downing) – പടിഞ്ഞാറൻ [[Great Lakes|ഗ്രേറ്റ് ലേക്സ്]] ഏരിയ, അപ്പർ [[Michigan|മിഷിഗൺ]], [[Wisconsin|വിസ്കോൺസിൻ]], തെക്കൻ [[Ontario|ഒന്റാറിയോ]], മിനസോട്ടയുടെ ഭൂരിഭാഗവും]] * ''L. r. baileyi'' (Merriam) – തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മെക്സിക്കോയും * ''L. r. californicus'' (Mearns) – [[Sierra Nevada (U.S.)|സിയറ നെവാഡ]]യുടെ പടിഞ്ഞാറ് [[California|കാലിഫോർണിയ]] * ''L. r. mohavensis'' (B.Anderson) – [[California|കാലിഫോർണിയ]]യിലെ [[Mojave Desert|മൊജാവേ മരുഭൂമി]] * ''[[Mexican Bobcat|L. r. escuinapae]]'' (J. A. Allen) – മധ്യ മെക്സിക്കോ, പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് തെക്കൻ [[Sonora|സോനോറ]] വരെ വടക്കൻ വിപുലീകരണം * ''L. r. fasciatus'' (Rafinesque) – [[Oregon|ഒറിഗോൺ]], [[Washington (state)|വാഷിംഗ്ടൺ]] പടിഞ്ഞാറ് [[Cascade Range|കാസ്കേഡ് റേഞ്ച്]], വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ കാലിഫോർണിയ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ [[British Columbia|ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]], * ''L. r. oaxacensis'' (Goodwin) – [[Oaxaca|ഓക്സാക്ക]] * ''L. r. pallescens'' (Merriam) – വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സും തെക്കൻ [[British Columbia|ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]], [[Alberta|ആൽബർട്ട]], [[Saskatchewan|സസ്‌കാച്ചെവൻ]] * ''L. r. peninsularis'' (Thomas) – [[Baja California|ബജ കാലിഫോർണിയ]] * ''L. r. texensis'' (Mearns) – പടിഞ്ഞാറൻ [[Louisiana|ലൂസിയാന]], [[Texas|ടെക്സസ്]], തെക്ക് മധ്യ [[Oklahoma|ഒക്ലഹോമ]], തെക്ക് [[Tamaulipas|തമൗലിപാസ്]], [[Nuevo León|ന്യൂവോ ലിയോൺ]], [[Coahuila|കൊഹുവില]] <ref name=msw3>{{MSW3 Wozencraft | pages = 542}}</ref><ref>{{cite book | author = Wilson, Don E |author2=Ruff, Sue |date=September 1999 | title = The Smithsonian Book of North American Mammals | publisher = Smithsonian Institution Press | isbn = 1-56098-845-2 | pages = 234–5}}</ref> ==ഇതും കാണുക== {{Portal|Mammals|Cats|North America}} * [[ഐബീരിയൻ ലിൻക്സ്]] * [[Bubsy|ബബ്സി]] ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last =Hansen |first = Kevin |year = 2006|title =Bobcat: master of survival|url =https://books.google.com/books?id=HW0llAsJgWUC&lpg=PP1|publisher= Oxford University Press |isbn=0-19-518303-7}} * {{Cite book |last =Burton |first =Maurice |author2=Robert Burton |year =1970 |title =The international wildlife encyclopedia, Volume 1 |url =https://books.google.com/books?id=cb7N0CV0JbAC&lpg=PA253|pages=253–257 |publisher=Marshall Cavendish Corp |isbn= 978-0-7614-7266-7 }} * {{Cite book |last = Sunquist |first =Melvin E |author2=Fiona Sunquist|year =2002 |title =Wild cats of the world |url =https://books.google.com/books?id=hFbJWMh9-OAC&lpg=PA187|pages=185–197 |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-77999-8}} * {{Cite book|last =Van Wormer|first=Joe|year =1963|title =The World of the Bobcat|url =https://archive.org/details/worldofbobcatali0000joev|publisher =J.B.Lippincott|asin=B000O2KACC}} {{refend}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{Spoken Wikipedia|Bobcat.ogg|2009-01-29}} * {{Wikispecies-inline|Lynx rufus}} * {{Commons-inline|Lynx rufus}} *[http://www.catsg.org/index.php?id=96 Species portrait Bobcat; IUCN/SSC Cat Specialist Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180714221825/http://www.catsg.org/index.php?id=96 |date=2018-07-14 }} *[http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/bobcat.html Bobcats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612144559/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/bobcat.html |date=2007-06-12 }} – National Geographic *[https://www.youtube.com/watch?v=SAuvftv7HJA Youtube Video of Swimming Bobcat] - Extended Video captured of a Bobcat Swimming Across Lake Lanier Georgia {{Carnivora|Fe.}} {{North American Game}} {{Taxonbar|from=Q131907}} [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കയിലെ സസ്തനികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മെക്സിക്കോയിലെ സസ്തനികൾ]] a2czjdiiuu0u286jdrntqdlul6s2j8o 0 429510 4648027 3779015 2026-07-16T15:35:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648027 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|André-Marie Ampère}} {{Infobox scientist | name = ആന്ദ്രെ-മാരി ആമ്പിയർ | image = Ampere Andre 1825.jpg | caption = Engraving of André-Marie Ampère | birth_date = {{birth date|df=yes|1775|1|20}} | birth_place = [[Lyon]], [[Kingdom of France]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1836|6|10|1775|1|20}} | death_place = [[Marseille]], [[July Monarchy|Kingdom of France]] | nationality = [[French people|French]] | field = [[Physics]] | work_institutions = [[École Polytechnique]] | alma_mater = | doctoral_advisor = | doctoral_students = | known_for = [[Ampère's circuital law]], [[Ampère's force law]] | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | footnotes = | signature = André-Marie Ampère signature.svg }} [[French people|ഫ്രഞ്ചുകാരനായ]] ഒരു [[physicist|ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞനും]] [[mathematician|ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനും]] [[ക്ലാസ്സിക്കൽ ഇലക്ട്രോമാഗ്നെറ്റിസം]] -ന്റെ ഉപജ്ഞാതാക്കാക്കളിൽ ഒരാളുമാണ് '''ആന്ദ്രെ-മാരി ആമ്പിയർ''' ({{IPAc-en|ˈ|æ|m|p|ɪər}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/ampere "Ampère"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]].''</ref> {{IPA-fr|ɑ̃pɛʁ|lang}}; 20 ജനുവരി1775{{snd}}10 ജൂൺ1836)<ref>{{cite book|title=Dictionary of Scientific Biography|url=https://archive.org/details/dictionaryofscie0000unse_s3y8|year=1970|publisher=Charles Scribner's Sons|location=United States of America}}</ref> ഇതിനെ അദ്ദേഹം "ഇലക്ട്രോ ഡൈനാമിക്സ്"" എന്നാണു വിളിച്ചത്. [[solenoid|സോളിനോയ്‌ഡ്]] (അദ്ദേഹം തന്നെ നിർമ്മിച്ച വാക്ക്), വൈദ്യുത [[ടെലിഗ്രാഫ്]] എന്നിവയെല്ലാം കണ്ടുപിടിച്ച സ്വയംതന്നെ വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ അദ്ദേഹം ''[[ഫ്രഞ്ച് അക്കാദമി ഓഫ് സയൻസെസ്]]'' -ലെ അംഗമായിരുന്നു, കൂടാതെ ''[[ഇകോൾ പോളിടെക്നിക്]]'' -ലെയും ''[[കോളേജ് ഡി ഫ്രാൻസ്]]'' -ലെയും പ്രഫസറുമായിരുന്നു. [[electric current|വൈദ്യുതപ്രവാഹശേഷിയുടെ]] [[International System of Units|SI യൂണിറ്റായ]], [[ampere|ആമ്പിയർ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[List of the 72 names on the Eiffel Tower|ഈഫൽ ടവറിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള 72 പേരുകളിൽ]] ഒന്ന് ആമ്പിയറിന്റെയാണ്. ==ആദ്യകാലജീവിതം== [[French Enlightenment|ഫ്രഞ്ച് നവനിർമ്മാണകാലത്തിന്റെ]] ഏറ്റവും മികച്ചസമയത്ത് ഒരു വലിയ കച്ചവടക്കാരനായ ഷ്‌ഷോങ്ങ് ഷാക് ആമ്പിയർന്റെ പുത്രനായി 1775 ജനുവരി 20 -നാണ് ഇദ്ദേഹം ജനിച്ചത്. [[Lyon]] -ന് അടുത്തുള്ള [[Poleymieux-au-Mont-d'Or]] -ലെ കുടുംബസ്വത്തിലാണ് ചെറുപ്പകാലം കഴിച്ചുകൂട്ടിയത്.<ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Andre-Marie_Ampere |title=Andre-Marie Ampere |date= |work=IEEE Global History Network |publisher=IEEE |accessdate=21 July 2011}}</ref> വിജയം വരിച്ച ഒരു വ്യാപാരിയും [[Jean-Jacques Rousseau|റൂസോയുടെ]] ആരാധകനുമായ ആമ്പിയറിന്റെ പിതാവ് റൂസോയുടെ [[Emile, or On Education|ആശയത്തെ]] - യുവാക്കളെ ഔപചാരികവിദ്യാഭ്യാസം നൽകാതെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നും സ്വയം പഠിക്കാൻ അനുവദിക്കണമെന്നുള്ള തത്ത്വം- സ്വന്തം മകനിൽ പ്രയോഗിക്കുകയും തന്റെ വലിയ ലൈബ്രറിയിൽ സ്വയം പഠിക്കാൻ അവനെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon|ജോർജസ് ലൂയിസ് ലെക്ലർക്, കോംടെ ഡെ ബഫോൺസ്]], തുടങ്ങിയവരെക്കുറിച്ചറിയാൻ ഫ്രാൻസിസ് എൻലൈറ്റൻമെന്റ് മാസ്റ്റർപീസുകളും, 1749 -ൽ ആരംഭിച്ച ഹിസ്റ്റോർയർ നാച്യുറലെ, ജെനറെലി എറ്റ് പർട്ടികുലേറി ഡെനിസ് ഡിഡെറോട്ട്, [[Jean le Rond d'Alembert|ജീൻ ലീ റോണ്ട് ഡി അലെംബെർട്ടിന്റെ]] എൻസൈക്ലോപ്പീഡിയ എന്നിവ (1751-1772 വരെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത വോളിയം) ഫ്രഞ്ച് എൻലൈറ്റ്മെന്റ് മാസ്റ്റർപീസസുകളായി. എന്നാൽ ചെറുപ്പകാലത്ത് ആമ്പിയർ തന്റെ ലാറ്റിൻ പാഠങ്ങൾ പുനരാരംഭിച്ചു. ലിയോൺഹാർഡ് യൂലറുടെയും ഡാനിയൽ ബെനൗളിയുടെയും കൃതികളെ മാസ്റ്റേഴ്സ് ആക്കി.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Ampère, André Marie|volume=1|pages=878-879}}</ref> ==ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവം== ഇതിനു പുറമേ, ആമ്പിയർ പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ ഗണിതശാസ്ത്രത്തിന്റെ പുതിയ പുസ്തകങ്ങളിലൂടെ സ്വയം ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു. പിൽക്കാല ജീവിതത്തിൽ അദ്ദേഹം പത്തൊമ്പതാം വയസ്സിൽ ഗണിതവും ശാസ്ത്രവും സംബന്ധിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് അറിവുണ്ടായിരുന്നെന്ന് ആമ്പിയർ അവകാശപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, അദ്ദേഹത്തിൻറെ വായന ചരിത്രം, യാത്രകൾ, കവിതകൾ, തത്ത്വചിന്ത, പ്രകൃതിശാസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു.<ref> One or more of the preceding sentences incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Ampère, André Marie". Encyclopædia Britannica. 1 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 878–879.</ref> ==അധ്യാപകജീവിതം== [[File:Ampère - Essai sur la philosophie des sciences, 1838 - 3912601 323893 1 00011.tif|thumb|''Essai sur la philosophie des sciences'']] ==Electromagnetism -ത്തിലെ സംഭാവനകൾ== == ബഹുമതികൾ== * '''8.10.1825''': Member of the [[Royal Academy of Science, Letters and Fine Arts of Belgium]].<ref>Index biographique des membres et associés de l'Académie royale de Belgique (1769-2005) p. 15</ref> ===പിൽക്കാലം=== ആധുനിക വൈദ്യുതശാസ്ത്രത്തിന് നൽകിയ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് 1881 -ൽ ഒപ്പുവച്ച [[International Exposition of Electricity]] വൈദ്യുതപ്രവാഹത്തിന്റെ ഏകകമായി [[Ampere (unit)|ആമ്പിയർ]] എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു. അതിനൊപ്പം [[coulomb]], [[volt]], [[ohm]], and [[watt]] എന്നിവയും ആമ്പിയറിന്റെ സമകാലികരായ ഫ്രാൻസിലെ [[Charles-Augustin de Coulomb]], ഇറ്റലിയിലെ [[Alessandro Volta]], ജർമനിയിലെ [[Georg Ohm]], സ്കോട്‌ലാന്റിലെ [[James Watt]] എന്നിവരോടൊപ്പം യഥാക്രമം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. ==ഗ്രന്ഥങ്ങൾ== * ''Considerations sur la théorie mathématique du jeu'', [[Perisse Frères|Perisse]], Lyon Paris 1802, [https://archive.org/details/considerationssu00ampuoft online lesen] im [[Internet Archive|Internet-Archiv]] * {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Recueil d'observations électro-dynamiques : contenant divers mémoires, notices, extraits de lettres ou d'ouvrages périodiques sur les sciences, relatifs a l'action mutuelle de deux courans électriques, à celle qui existe entre un courant électrique et un aimant ou le globe terrestre, et à celle de deux aimans l'un sur l'autre|Publisher=Chez Crochard|Year=1822|Date= 1822|language=French|URL={{Google books|-EZOso9TN70C|plainurl=y|page=1}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} * {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Surname2=Babinet (Jacques, M.)|Title=Exposé des nouvelles découvertes sur l'électricité et le magnétisme |Publisher=Chez Méquignon-Marvis|Year=1822|Date= 1822|language=German|URL={{Google books|tBoAAAAAQAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} * {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Description d'un appareil électro-dynamique |Publisher=Chez Crochard … et Bachelie|Year=1824|Date= 1824|language=German|URL={{Google books|-dsEAAAAYAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} * {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Théorie des phénomènes électro-dynamiques, uniquement déduite de l'expérience |Publisher=Méquignon-Marvis|Year=1826|Date= 1826|language=German|URL={{Google books|LzcVAAAAQAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} ** {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Théorie mathématique des phénomènes électro-dynamiques: uniquement déduite de l'expérience |Publisher=A. Hermann|Year=1883 (Neuauflage)|Date= 1883 (Neuauflage)|language=German|URL=https://archive.org/details/thoriemathmatiq00ampgoog|Format= online lesen im [[Internet Archive|Internet-Archiv]]|AccessDate=2010-09-26|Comment=<!---->}} * {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Essai sur la philosophie des sciences, ou, Exposition analytique d'une classification naturelle de toutes les connaissances humaines |Publisher=Chez Bachelier|Year=1834|Date= 1834|language=German|URL={{Google books|j4QPAAAAQAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} ** {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Essai sur la philosophie des sciences |Volume=Bd. 1|Publisher=Chez Bachelier|Year=1834|Date= 1834|language=German|URL={{Google books|OPcOAAAAQAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} ** {{citation/core|Surname1=André-Marie Ampère|Title=Essai sur la philosophie des sciences |Volume=Bd. 2|Publisher=Bachelier|Year=1843|Date= 1843|language=German|URL={{Google books|ltAEAAAAYAAJ|plainurl=y}}|AccessDate=2010-9-26|Comment=<!---->}} * Partial translation of some of Ampère's writing is in: ** Magie, W.M. (1963). ''A Source Book in Physics.'' Harvard: Cambridge MA. pp.&nbsp;446–460. ** {{cite book|title=The Tests of Time: Readings in the Development of Physical Theory|url=https://archive.org/details/testsoftimereadi0000unse|year=2003|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=978-0691090856|pages=[https://archive.org/details/testsoftimereadi0000unse/page/157 157]–162|editor1=Lisa M. Dolling |editor2=Arthur F. Gianelli |editor3=Glenn N. Statile }}. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==അധികവായനയ്ക്ക്== * {{cite encyclopedia | last = Williams | first = L. Pearce | title = Ampère, André-Marie | encyclopedia = [[Dictionary of Scientific Biography]] | volume = 1 | pages = 139–147 | publisher = Charles Scribner's Sons | location = New York | year= 1970 | isbn = 0-684-10114-9}} * {{cite book|title=André-Marie Ampère|first=James R. |last=Hofmann |publisher=Blackwell |place=Oxford |year=1995 |ISBN=063117849X}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons}} {{Wikiquote}} {{Wikisource author}} * [http://www.ampere.cnrs.fr Ampère and the history of electricity] – a French-language, edited by CNRS, site with Ampère's correspondence (full text and critical edition with links to manuscripts pictures, more than 1000 letters), an Ampère bibliography, experiments, and 3D simulations * [https://web.archive.org/web/20080418102502/http://musee-ampere.univ-lyon1.fr/ Ampère Museum] – a French-language site from the museum in Poleymieux-au-Mont-d'or, near [[Lyon]], France * {{MacTutor Biography|id=Ampere}} * {{ScienceWorldBiography | urlname=Ampere | title=Ampère, André (1775-1836)}} * [http://www.newadvent.org/cathen/01437c.htm Catholic Encyclopedia on André Marie Ampère] * [http://www.juliantrubin.com/bigten/ampereexperiments.html André-Marie Ampère: The Founder of Electromagnetism] – Background information and related experiments * [http://histoires-de-sciences.over-blog.fr/2013/11/electrical-units-history.html Electrical units history.] {{Scientists whose names are used as SI units}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഫ്രഞ്ച് ഭൗതികശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1775-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1836-ൽ മരിച്ചവർ]] 28sodda5h7fg7nuqkl4fx2egdhaphfs 0 429655 4648007 4629096 2026-07-16T14:58:49Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648007 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} [[File:Golden Nazi Party Badge.svg|thumb|നാസി പാർട്ടിയുടെ ബാഡ്ജ്]] [[ഫാസിസം|ഫാസിസത്തിൻറെ]] മറ്റൊരു വകഭേദമാണ് നാസിസം. ({{Lang-de|Nationalsozialismus}}) <ref name="Jones2003"><cite class="citation book">[[Daniel Jones (phonetician)|Jones, Daniel]] (2003) [1917]. Roach, Peter; Hartmann, James; Setter, Jane (eds.). ''English Pronouncing Dictionary''. Cambridge University Press. [[International Standard Book Number|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-3-12-539683-8|<bdi>978-3-12-539683-8</bdi>]].</cite></ref> ({{Lang|de|Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei}} അല്ലെങ്കിൽ എൻ‌എസ്‌ഡി‌എപി) സ്വതന്ത്ര ജനാധിപത്യത്തിലും പാർലമെൻററി സംവിധാനത്തിലും അനുകൂലിക്കുന്ന നാസിസം അതെസമയം കമ്മ്യൂണിസ വിരുദ്ധതയും ജൂതവിരോധവും വെച്ചുപുലർത്തുകയും വംശീയതയെ അനൂകൂലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറുമായും ജർമ്മനിയിലെ നാസി പാർട്ടിയുമായും (NSDAP) ബന്ധപ്പെട്ട തീവ്രവലതുപക്ഷ ഏകാധിപത്യ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രവും അതിന്റെ പ്രയോഗവുമാണ് നാസിസം.<ref name=Fritzsche_Eatwell_Griffin>{{cite book|last=Fritzsche|first=Peter|author-link=Peter Fritzsche|year=1998|title=Germans into Nazis|url=https://archive.org/details/germansintonazis00frit|url-access=registration|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-35092-2}}<br />{{cite book|last=Eatwell|first=Roger|year=1997|title=Fascism, A History|publisher=Viking-Penguin|isbn=978-0-14-025700-7|pages=xvii–xxiv, 21, 26–31, 114–140, 352}}<br />{{cite book|last=Griffin|first=Roger|author-link=Roger Griffin|year=2000|chapter=Revolution from the Right: Fascism|editor-last=Parker|editor-first=David|title=Revolutions and the Revolutionary Tradition in the West 1560–1991|url=https://archive.org/details/revolutionsrevol0000unse|location=London|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-17295-0|pages=[https://archive.org/details/revolutionsrevol0000unse/page/185 185]–201}}</ref><ref>{{Cite web |title=The political parties in the Weimar Republic |url=https://www.bundestag.de/resource/blob/189776/01b7ea57531a60126da86e2d5c5dbb78/parties_weimar_republic-data.pdf |website=[[Bundestag]]}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Nazism |url=https://www.britannica.com/event/Nazism |access-date=15 October 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |quote=Nazism attempted to reconcile conservative, nationalist ideology with a socially radical doctrine.}}</ref> 1930-കളിൽ ജർമ്മനിയിൽ ഹിറ്റ്‌ലർ അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, നാസിസത്തെ ഹിറ്റ്‌ലർ ഫാസിസം (ജർമ്മൻ: ഹിറ്റ്‌ലർ ഫാഷിസ്മസ്) എന്നും ഹിറ്റ്‌ലറിസം (ജർമ്മൻ: ഹിറ്റ്‌ലറിസം) എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. "നിയോ-നാസിസം" എന്ന പദം രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു ശേഷം മൂന്നാം റീച്ച് തകർന്നപ്പോൾ രൂപപ്പെട്ട സമാന ആശയങ്ങളുള്ള മറ്റ് തീവ്രവലതുപക്ഷ ഗ്രൂപ്പുകളെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ലിബറൽ ജനാധിപത്യത്തെയും [[പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം|പാർലമെന്ററി സമ്പ്രദായത്തെയും]] പുച്ഛത്തോടെ കാണുന്ന [[ഫാസിസം|ഫാസിസത്തിന്റെ]] ഒരു രൂപമാണ് നാസിസം.<ref>[[Jackson J. Spielvogel|Spielvogel, Jackson J.]] (2010) [1996] ''Hitler and Nazi Germany: A History'' New York: Routledge. p. 1 {{isbn|978-0-13-192469-7}} Quote: "Nazism was only one, although the most important, of a number of similar-looking fascist movements in Europe between World War I and World War II."</ref><ref>Orlow, Dietrick (2009) ''The Lure of Fascism in Western Europe: German Nazis, Dutch and French Fascists, 1933–1939'' London: Palgrave Macmillan, pp. 6–9. {{isbn|978-0-230-60865-8}}.</ref><ref>[[Geoff Eley|Eley, Geoff]] (2013) ''Nazism as Fascism: Violence, Ideology, and the Ground of Consent in Germany 1930–1945''. New York: Routledge. {{isbn|978-0-415-81263-4}}</ref><ref>[[Steffen Kailitz|Kailitz, Steffen]] and [[Andreas Umland|Umland, Andreas]] (2017). [https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Umland/publication/311784498_Why_fascists_took_over_the_Reichstag_but_have_not_captured_the_Kremlin_a_comparison_of_Weimar_Germany_and_post-Soviet_Russia/links/5b5a2f62aca272a2d66cc57b/Why-fascists-took-over-the-Reichstag-but-have-not-captured-the-Kremlin-a-comparison-of-Weimar-Germany-and-post-Soviet-Russia.pdf "Why Fascists Took Over the Reichstag but Have Not captured the Kremlin: A Comparison of Weimar Germany and Post-Soviet Russia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305221654/https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Umland/publication/311784498_Why_fascists_took_over_the_Reichstag_but_have_not_captured_the_Kremlin_a_comparison_of_Weimar_Germany_and_post-Soviet_Russia/links/5b5a2f62aca272a2d66cc57b/Why-fascists-took-over-the-Reichstag-but-have-not-captured-the-Kremlin-a-comparison-of-Weimar-Germany-and-post-Soviet-Russia.pdf |date=5 March 2023 }}. ''[[Nationalities Papers]]''. '''45''' (2): 206–221.</ref> നാസിസത്തിന്റെ വിശ്വാസങ്ങളിൽ [[സർവാധിപത്യം|സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിനുള്ള]] പിന്തുണ, തീക്ഷ്ണമായ [[ജൂതവിരോധം|യഹൂദവിരുദ്ധത]], കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധത, സ്ലാവിസം വിരുദ്ധത, റൊമാനി വിരുദ്ധ വികാരം, ശാസ്ത്രീയ വംശീയത, വെള്ളക്കാരുടെ ആധിപത്യം, സോഷ്യൽ ഡാർവിനിസം, ഹോമോഫോബിയ, എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ ജർമ്മൻ അൾട്രാനാഷണലിസത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന രൂപമായിരുന്ന പാൻ-ജർമ്മനിസത്തിലും വംശീയ-ദേശീയ വോൾകിഷ് പ്രസ്ഥാനത്തിലും നിന്നാണ് നാസികളുടെ തീവ്രദേശീയത ഉടലെടുത്തത്. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ജർമ്മനിയുടെ പരാജയത്തിനുശേഷം ഉയർന്നുവന്ന ഫ്രീകോർപ്സ് [[അർദ്ധസൈനികവിഭാഗം|അർദ്ധസൈനിക ഗ്രൂപ്പുകളാണ്]] നാസിസത്തെ ശക്തമായി സ്വാധീനിച്ചത്, അതിൽ നിന്നാണ് പാർട്ടിയുടെ അടിസ്ഥാനമായ "അക്രമത്തിനോടുള്ള ആരാധന (കൾട്ട് ഓഫ് വയലൻസ്)" ഉടലെടുത്തത്.{{sfn|Evans|2003|p=229}} നാസിസം, വംശീയശ്രേണിയെക്കുറിച്ചുള്ള കപടശാസ്ത്ര സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ആധാരമാക്കി ജർമ്മൻ വംശത്തെ നോർഡിക് ആര്യൻ മാസ്റ്റർ വംശമായി കണക്കാക്കി.<ref name="Smithsonian">{{cite web|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/disturbing-resilience-scientific-racism-180972243/|title=The Disturbing Resilience of Scientific Racism|author=Ramin Skibba|work=Smithsonian.com|date=20 May 2019|access-date=12 December 2019|archive-date=11 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221011071349/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/disturbing-resilience-scientific-racism-180972243/|url-status=live}}</ref> അവർ സാമൂഹികവിഭജനങ്ങളെ മറികടന്ന് വംശീയ വിശുദ്ധിയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഏകീകൃത ജർമ്മൻ സമൂഹം സൃഷ്ടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു (ഫോക്സ്ജെമിൻഷാഫ്റ്റ്).<ref name="Baum2006_156"/> ചരിത്രപരമായി ജർമ്മൻ പ്രദേശമായി കരുതപ്പെടുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന എല്ലാ ജർമ്മൻകാരെയും ഒന്നിപ്പിക്കുക, ലെബൻസ്രോമിന്റെ സിദ്ധാന്തപ്രകാരം ജർമ്മൻ സ്റ്റേറ്റിന്റെ വികാസത്തിനായി ഭൂമി നേടുക, കമ്മ്യൂണിറ്റി ഏലിയൻമാർ അല്ലെങ്കിൽ "താഴ്ന്ന" വംശങ്ങൾ (Untermenschen) എന്ന് അവർ കരുതുന്നവരെ ഒഴിവാക്കുക എന്നിവയാണ് നാസികൾ ലക്ഷ്യമിട്ടത്. [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസ്റ്റ്]] [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസത്തിനും]] [[സ്വതന്ത്ര വിപണി|സ്വതന്ത്ര വിപണി]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയ മുതലാളിത്തത്തിനും പകരമായി സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ദേശീയവാദ പുനർനിർവചനം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളിൽ നിന്നാണ് "ദേശീയ സോഷ്യലിസം" എന്ന പദം ഉടലെടുത്തത്. [[വർഗ്ഗസമരം|വർഗസമരത്തെയും]] സാർവത്രികസമത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള മാർക്സിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളെ നാസിസം നിരാകരിച്ചു. ലോകപൗരത്വവാദത്തെ നാസികൾ എതിർത്തു. ജർമ്മനിയിലെ സാമൂഹികവർഗ്ഗങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ "പൊതുനന്മയ്ക്ക്" കീഴ്പ്പെടുത്തണമെന്ന് അവരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ നാസികൾ ശ്രമിച്ചു. നാസി പാർട്ടിയുടെ മുൻഗാമിയായ ജർമ്മൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി 1919-ൽ സ്ഥാപിതമായി.<ref>[[Samuel W. Mitcham|Mitcham, Samuel W.]] (1996). ''Why Hitler?: The Genesis of the Nazi Reich''. Westport, Connecticut: Praeger. p. 68. {{ISBN|978-0-275-95485-7}}</ref> 1920-ൽ ഇടതുപക്ഷ തൊഴിലാളികളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനായി ഈ പാർട്ടിയെ നാഷണൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ജർമ്മൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. എന്നാൽ ഹിറ്റ്ലർ ഈ പേരുമാറ്റത്തിനെ തുടക്കത്തിൽ എതിർത്തിരുന്നു.<ref>[[Konrad Heiden]], "Les débuts du national-socialisme", Revue d'Allemagne, VII, No. 71 (Sept. 15, 1933), p. 821.</ref> == അവലംബം == {{refbegin}} * {{cite book|last=Evans|first=Richard J.|author-link=Richard J. Evans|year=2003|title=The Coming of the Third Reich|publisher=[[Penguin Books]]|location=New York|isbn=978-0-14-303469-8|title-link=The Coming of the Third Reich}} * <ref name=Baum2006_156>{{cite book|last=Baum|first=Bruce David|year=2006|title=The Rise and Fall of the Caucasian Race: A Political History of Racial Identity|url=https://archive.org/details/risefallcaucasia00baum|url-access=limited|location=New York/London|publisher=New York University Press|page=[https://archive.org/details/risefallcaucasia00baum/page/n166 156]|isbn=978-1-4294-1506-4}}</ref> {{refend}} [[വർഗ്ഗം:ഹോളോകോസ്റ്റ്]] [[വർഗ്ഗം:ജർമ്മൻ വാക്കുകളും പ്രയോഗങ്ങളും]] [[വർഗ്ഗം:ജൂതവിരോധം]] [[വർഗ്ഗം:നാസിസം]] [[വർഗ്ഗം:Webarchive template wayback links]] [[വർഗ്ഗം:Articles with dead external links from October 2010]] [[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]] [[വർഗ്ഗം:CS1 German-language sources (de)]] 5wb473mnvbllsmku4paw609wwqmf0pq 0 431022 4648082 3973680 2026-07-16T17:17:08Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648082 wikitext text/x-wiki {{PU | Poincaré conjecture}} [[പ്രമാണം:P1S2all.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|അടഞ്ഞതും (closed) എന്നാൽ ലഘുവായി സംബന്ധിതമായിട്ടുള്ളതും (simply connected) ആയിട്ടുള്ള രണ്ടു മാനങ്ങളിലുള്ള ഒരു പ്രതലത്തിൽ (ഉദാ : ഗോളം) എല്ലാ വലയങ്ങളെയും ചുരുക്കി ഒരു ബിന്ദു ആക്കി മാറ്റാൻ സാധിയ്ക്കും. ഗ്രിഗറി പെരെൽമാൻ ഇത് മൂന്നു മാനങ്ങളിലും ശരിയാണെന്നു തെളിയിച്ചു.]] [[പ്രമാണം:Torus_cycles.svg|ലഘുചിത്രം|മുകളിൽ കാണുന്ന ടോറസിലെ രണ്ടു പിങ്ക് ലൂപ്പുകളും വലിച്ചു ചുരുക്കി ഒരു ബിന്ദു ആക്കിത്തീർക്കാൻ പറ്റില്ല. അതിനാൽ ടോറസ് ഒരു ഗോളത്തോട് ഹോമിയോമോർഫിക് ആണെന്ന് പറയാൻ പറ്റില്ല.]] [[ഗണിതം|ഗണിതത്തിൽ]] '''പോയിൻകാരെ കൺജെക്ചർ''' (<span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˌ/: secondary stress follows">ˌ</span><span title="'p' in 'pie'">p</span><span title="'w' in 'wind'">w</span><span title="/æ̃/: nasal 'in' in 'vin blanc'">æ̃</span><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː</span><span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ</span><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/eɪ/: 'a' in 'face'">eɪ</span></span>/</span>{{IPAc-en|ˌ|p|w|æ̃|k|ɑː|ˈ|r|eɪ}}; {{IPA-fr|pwɛ̃kaʁe|lang}}) [[3-sphere|3-സ്ഫിയറുകളുടെ]] ആകൃതിയെ സംബന്ധിയ്ക്കുന്ന ഒരു [[Theorem|പ്രമേയമാണ്]]. മൂന്ന് [[Dimension|മാനങ്ങളുള്ള]] [[Space|ഇടത്തിൽ]] ഒരു ത്രിമാന [[Sphere|ഗോളത്തിന്റെ]] ഉപരിതലം ദ്വിമാനം ആണല്ലോ. [[Topology|ടോപ്പോളജിയിൽ]] ഇതിനെ 2-സ്ഫിയർ എന്ന് വിളിയ്ക്കുന്നു. അതുപോലെ നാലു മാനങ്ങളുള്ള ഒരു ഇടത്തിലെ നാലു മാനങ്ങളുള്ള ഒരു ഗോളത്തിന്റെ ([[Hypersphere|ഹൈപ്പർസ്ഫിയർ]]) ഉപരിതലമാണ് 3-സ്ഫിയർ. ഈ കൺജെക്ചർ കൃത്യമായി താഴെ കൊടുത്തിരിയ്ക്കുന്നു: {{Quotation|Every [[simply connected space|simply connected]], [[closed manifold|closed]] 3-[[manifold]] is [[homeomorphic]] to the [[3-sphere]].}} ==പശ്ചാത്തലം == ഫ്രഞ്ച് ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[Henri poincaré|ഹെൻറി പോയിൻകാരെ]] ആണ് ഈ കൺജെക്ചർ ആദ്യം പ്രസ്താവിച്ചത്. ഇത് സാധാരണ മൂന്ന് മാനങ്ങളുള്ള ഇടത്തിന് സമാനമായതും, കണ്ണെക്ടഡും, പരിമേയവും എന്നാൽ അതിരുകൾ ഇല്ലാത്തതുമായ ഒരു ഇടത്തിനെ (ക്ലോസ്ഡ് 3-[[Manifold|മാനിഫോൾഡ്]]) ബാധിയ്ക്കുന്ന പ്രമേയമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൺജെക്ചർ പ്രകാരം ഇത്തരം ഒരു ഇടത്തിന് അതിലെ ഏതൊരു വലയവും (loop) ഒരു ബിന്ദുവിലേയ്ക്ക് വലിച്ചു ചുരുക്കാം എന്നൊരു പ്രത്യേകകൂടി ഉണ്ടെങ്കിൽ അതെന്തായാലും ഒരു 3-സ്ഫിയറിന് തുല്യമാണ്. ടോപ്പോളജിയിൽ രണ്ടു ആകൃതികൾ തുല്യമാണ് എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഒരു ആകൃതിയെ മുറിയ്ക്കാതെ തന്നെ രൂപമാറ്റം വരുത്തി മറ്റേ ആകൃതി ആക്കി മാറ്റാം എന്നാണ്. ഉയർന്ന മാനങ്ങളിലുള്ള ഇടങ്ങളിൽ ഈ പ്രമേയം പണ്ടേ തെളിയിയ്ക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഏതാണ്ട് ഒരു ശതാബ്ദത്തോളം ഈ കൺജെക്ചർ തെളിയിയ്ക്കപ്പെടാതെ കിടന്നു. 2002-2003 വർഷങ്ങളിൽ [[ഗ്രിഗൊറി പെറെൽമാൻ|ഗ്രിഗറി പെരിൽമാൻ]] എന്ന റഷ്യൻ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞൻ [[Arxiv|ആർക്സിവ് വെബ്സൈറ്റിൽ]] ഇതിന്റ തെളിവ് ഉൾകൊള്ളുന്ന മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത പ്രബന്ധങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[Richard s. hamilton|റിച്ചാർഡ്. എസ്. ഹാമിൽട്ടൺ]] തുടങ്ങി വെച്ച [[Ricci flow|റിച്ചി ഫ്ലോ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തെളിവിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് പെരിൽമാൻ തന്റെ തെളിവ് ഉണ്ടാക്കിയെടുത്തത്. അടിസ്ഥാന റിച്ചി ഫ്ലോ സങ്കേതത്തെ വ്യത്യാസപ്പെടുത്തി ഹാമിൽട്ടൺ തന്റെ <nowiki>''സർജറി ഉൾക്കൊള്ളുന്ന റിച്ചി ഫ്ലോ''</nowiki> എന്ന സങ്കേതം അവതരിപ്പിച്ചു. ഈ സങ്കേതത്തിൽ ഓരോ തവണയും ഒരു സിംഗുലാരിറ്റി കണ്ടെത്തുമ്പോൾ അതിനെ മുറിച്ചു മാറ്റുക എന്ന വിദ്യയാണ് അദ്ദേഹം പ്രയോഗിച്ചത്. എന്നാൽ മൂന്ന് മാനങ്ങളിൽ ഈ സങ്കേതം കോൺവെർജ് ചെയ്യും എന്ന് തെളിയിയ്ക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിനായില്ല.<ref>{{cite journal | last = Hamilton | first = Richard S. | authorlink = Richard S. Hamilton | title = Four-manifolds with positive isotropic curvature | journal = Communications in Analysis and Geometry | volume = 5 | issue = 1 | pages = 1–92 | date = 1997 | mr = 1456308 | zbl = 0892.53018 | doi=10.4310/cag.1997.v5.n1.a1}}</ref> പേരെൽമാൻ ഈ ഭാഗമാണ് തെളിയിച്ചത്. പല ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞമാരും വെവ്വേറെയായി പെരെൽമാൻറെ തെളിവ് പരിശോധിച്ച് ശരിവെച്ചു. തെളിയിയ്ക്കപ്പെടുന്നതിന് മുൻപ് പോയിൻകാരെ കൺജെക്ചർ ടോപ്പോളജിയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സമസ്യകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. 2000-ത്തിൽ ഇത് [[സഹസ്രാബ്ദ പുരസ്കാര സമസ്യകൾ|സഹസ്രാബ്ദ പുരസ്കാര സമസ്യകളിൽ]] സ്ഥാനം പിടിച്ചു. [[Clay mathematics institute|ക്ലേ ഗണിതശാസ്ത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]] ഇത് തെളിയിക്കുന്നവർക്ക് ഒരു ദശലക്ഷം അമേരിക്കൻ ഡോളർ സമ്മാനം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. 2006 ഓടെ വിശദമായ പരിശോധനകൾക്ക് ശേഷം ഗണിതശാസ്ത്രലോകം പെരെൽമാന്റെ തെളിവ് സ്വീകരിച്ചു. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ഗണിതത്തിലെ പരമോന്നത ബഹുമതിയായ [[ഫീൽഡ്സ് മെഡൽ]] അദ്ദേഹത്തിന് നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചെങ്കിലും<ref>{{cite web | work = The Plus Magazine | title = Fields Medals 2006 | url= https://plus.maths.org/content/fields-medals-2006 | accessdate = 2018-06-16}}</ref> അദ്ദേഹം അത് നിരസിയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്. 2010 മാർച്ച് 18 ന് അദ്ദേഹത്തിന് സഹസ്രാബ്ദ പുരസ്കാര സമസ്യയുടെ പ്രതിഫലമായ ഒരു ദശലക്ഷം ഡോളർ നൽകാൻ ക്ലേ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് തീരുമാനിച്ചു.<ref name="press-release-2010-03-18">{{cite press release|publisher=[[Clay Mathematics Institute | ക്ലേ മാത്തമറ്റിൿസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ]]|date=March 18, 2010|format=PDF|title=Prize for Resolution of the Poincaré Conjecture Awarded to Dr. Grigoriy Perelman|url=http://www.claymath.org/sites/default/files/millenniumprizefull.pdf|accessdate=2018-06-16|quote=The Clay Mathematics Institute (CMI) announces today that Dr. Grigoriy Perelman of St. Petersburg, Russia, is the recipient of the Millennium Prize for resolution of the Poincaré conjecture.|archive-date=2010-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322192115/http://www.claymath.org/poincare/|url-status=dead}}</ref> ജൂലൈ 1 നു അദ്ദേഹം അത് നിരസിച്ചു. റിച്ചാർഡ് ഹാമിൽട്ടൺ ഇതിനു വേണ്ടി ചെയ്ത സംഭാവനയെക്കാൾ കൂടുതലായി താനൊന്നും ചെയ്തിട്ടില്ല എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം ഇതിനു കാരണമായി പറഞ്ഞത്.<ref name="interfax">{{Cite web|url=http://www.interfax.ru/society/txt.asp?id=143603|title=Последнее "нет" доктора Перельмана''|access-date=2018-06-16|date=July 1, 2010|website=[[Interfax]]|language=ru|trans-title=The last "no" Dr. Perelman}} Google Translated archived link at [https://translate.google.com/translate?sl=ru&tl=en&js=y&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20140420191351%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.interfax.ru%2Frussia%2F143603&edit-text=] (archived 2014-04-20)</ref><ref name="boston1">{{cite news| url=http://www.boston.com/news/science/articles/2010/07/01/russian_mathematician_rejects_1_million_prize/?p1=Well_MostPop_Emailed1 | work=The Boston Globe | first=Malcolm | last=Ritter | title=Russian mathematician rejects million prize | date=1 July 2010}}</ref> 2018 വരെ സഹസ്രാബ്ദ പുരസ്കാര സമസ്യകളിലെ പോയിൻകാരെ കൺജെക്ചർ മാത്രമാണ് തെളിയിയ്ക്കപ്പെട്ടതായുള്ളത്. 2006 ഡിസംബർ 22 ന് [[Science (journal)|സയൻസ് ജേർണൽ]] പെരെൽമാന്റെ തെളിവിനെ <nowiki>''</nowiki>ബ്രേക്ക് ത്രൂ ഓഫ് ദി ഇയർ" എന്ന പദവി നൽകി ആദരിച്ചു. ഗണിതശാസ്ത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു കണ്ടുപിടിത്തത്തിന് ഈ പദവി ലഭിച്ചത് ആദ്യമായാണ്.<ref name="science">{{Cite journal|url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/314/5807/1848|title=The Poincaré Conjecture—Proved|last=Mackenzie|first=Dana|authorlink=Dana Mackenzie|date=2006-12-22|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science|issue=5807|doi=10.1126/science.314.5807.1848|volume=314|pages=1848–1849|issn=0036-8075|pmid=17185565|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070102095320/http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/314/5807/1848|archivedate=2007-01-02}}</ref> ==അനൗപചാരിക വിവരണം<ref>{{cite web |title = Poincaré Conjecture |url = http://www.claymath.org/millennium-problems/poincar%C3%A9-conjecture |accessdate = 2018-06-16 |archive-date = 2015-11-17 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117164702/http://www.claymath.org/millennium-problems/poincar%C3%A9-conjecture |url-status = dead }}</ref>== [[Image:Mug and Torus morph.gif|thumb|right|ടോപ്പോളജിയിൽ ഒരു ചായക്കപ്പിനെ രൂപാന്തരം നടത്തി ഒരു [[ഡോനട്ട്]] ആക്കി മാറ്റാം (തിരിച്ചും).]] [[Image:Spot the cow.gif|thumb|right|ടോപ്പോളജിയിൽ പശുവും ഒരു ഗോളവും തുല്യമാണ്]] [[ടോപ്പോളജി|ടോപ്പോളജിയിൽ]] രണ്ടു [[മാനം | മാനങ്ങളുള്ള]] ഉപരിതലങ്ങളിൽ ഒരു [[ഗോളം | ഗോളത്തിന്റെ]] (കൂടുതൽ കൃത്യമായി എഴുതിയാൽ 2-സ്ഫിയർ, ഒരു ഗോളത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിന് രണ്ടു മാനങ്ങൾ മാത്രമാണ് ഉള്ളത്, ഗോളം എന്നത് ത്രിമാന വസ്തു ആണെങ്കിലും അതിന്റെ ഉപരിതലം ദ്വിമാനമാണ്) ഉപരിതലം മാത്രമാണ് അടഞ്ഞതും (closed) എന്നാൽ ലഘുവായി സംബന്ധിതമായിട്ടുള്ളതും (simply connected). റ്റോപ്പോളോജിയിലെ ഗോളം എന്നത് ജ്യാമിതീയമായ ഗോളം തന്നെ ആകണമെന്നില്ല, മുറിയ്ക്കാതെ രൂപാന്തരം നടത്തി മാറ്റിയെടുക്കാവുന്ന ഏതൊരു ആകൃതിയും ഇതിൽ 'ഗോളം' ആണ്.{{efn | ടോപ്പോളജി വസ്തുക്കളുടെ ആകൃതിയ്ക്കു പ്രാമുഖ്യം നല്‌കുന്നില്ല, അവയിലെ ബന്ധങ്ങളും തുളകളും മാത്രമാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് ഒരു പ്രസിദ്ധ ഗണിതതമാശയാണ് റ്റോപ്പോളോജിസ്റ്റുകൾക്ക് [[ഡോനട്ട് | ഡോനട്ടും]] (അല്ലെങ്കിൽ ഉഴുന്നുവടയും) ചായ കപ്പും തമ്മിൽ തിരിച്ചറിയാൻ സാധിയ്ക്കില്ല എന്ന്<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SHBj2oaSALoC&pg=PA204 |title=Differential Equations: A Dynamical Systems Approach : Higher-Dimensional Systems |date=1995-03-30 |accessdate=2018-06-16|isbn=9780387943770|author1=West|first1=Beverly H}}</ref> അതിനാൽ എലിപ്സോയ്‌ഡ്‌, ക്യൂബ്, സിലിണ്ടർ ഒക്കെ ടോപ്പോളജിയിൽ ഗോളത്തിന് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ ടോറസ്, അഥവാ ഉഴുന്നുവടയുടെ ആകൃതി ഗോളത്തിന് തുല്യമല്ല, കാരണം ഉഴുന്നുവടയെ പൊട്ടിയ്ക്കാതെ എങ്ങനെ രൂപമാറ്റം നടത്തിയാലും ഗോളം ആക്കാൻ പറ്റില്ല (നടുവിലെ തുള മൂലം).}} എന്നാൽ മൂന്നു മാനങ്ങളുള്ള ഉപരിതലങ്ങളിലും ഗോളം (3-സ്ഫിയർ, അഥവാ [[ഹൈപ്പർസ്ഫിയർ]]) തന്നെയാണോ ഈ പ്രത്യേകതകളുള്ള ഒരേ ഒരു പ്രതലം എന്നതാണ് പോയിൻകാരെ കൺജെക്ചർ.{{efn |ഇവിടെ 3 മാനങ്ങളുള്ള ഉപരിതലം എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിയ്ക്കുന്നത് നാലു മാനങ്ങളുള്ള 'ഗോളത്തിന്റെ' ഉപരിതലം ആണ്.}} നമ്മുടെ സാധാരണ ഗോളം പരിഗണിയ്ക്കുക (2-സ്ഫിയർ). ഇത്തരം ഒരു ഗോളത്തിനുമേൽ എങ്ങനെ കുരുക്കിട്ട് ആ കുരുക്ക് മുറുക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും അത് ഗോളത്തിനു പുറത്തുകൂടി ഊർന്ന് ഗോളവും കുരുക്കും വേർപെടും. അതായത് കുട്ടിക്കാലത്തെ കളികളിൽ നിന്നും ഒരു പന്തിന്റെ മുകളിലൂടെ ഒരു കുരുക്ക് ഇട്ട് ഊർന്നുപോകാതെ മുറുക്കാൻ സാധ്യമല്ല എന്ന കാര്യം വ്യക്തമാണല്ലോ. എന്നാൽ ഒരു ഉഴുന്നുവടയിൽ ഇങ്ങനെ ഊർന്നു പോകാതെ ഒരു കുരുക്കിടാൻ പറ്റും. ഉഴുന്നുവട രണ്ടായി മുറിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ കുരുക്ക് അഴിയ്ക്കാതെ പുറത്തെടുക്കാൻ കഴിയൂ. മുകളിലെ ചിത്രത്തിലെ [[Torus|ടോറസിൽ]] (ഉഴുന്നുവടയുടെ ആകൃതിയുടെ ഗണിതശാസ്ത്രനാമം) കൊടുത്തിരിയ്ക്കുന്ന രണ്ടു കുരുക്കുകളും ശ്രദ്ധിയ്ക്കുക. ഇവയെ വലിച്ചു ചുരുക്കി പുറത്തേയ്ക്ക് ഊർന്ന് എടുക്കാൻ പറ്റില്ല. പുറത്തെടുക്കണമെങ്കിൽ ഇവയെ മുറിച്ച് എടുക്കണം. കഴുത്തിൽ കുരുക്ക് ഇട്ടു നിറുത്തിയിരിക്കുന്ന ഒരു പശുവിനെ സങ്കൽപ്പിയ്ക്കുക. പശുവിന് ജ്യാമിതീയമായി ഗോളാകൃതി അല്ലെങ്കിലും ടോപ്പോളജി പ്രകാരം ഇത് ഗോളത്തിന് തുല്യമാണ്.<ref>{{cite book|title=Differential Equations: A Dynamical Systems Approach. Part II: Higher-Dimensional Systems|first1=John H.|last1=Hubbard|first2=Beverly H.|last2=West|publisher=Springer|series=Texts in Applied Mathematics|volume=18|year=1995|isbn=978-0-387-94377-0|page=204|url=https://books.google.com/books?id=SHBj2oaSALoC&pg=PA204 }}</ref> അതായത് പശുവിനെ രൂപാന്തരം നടത്തി ഒരു ഗോളമാക്കി മാറ്റാൻ സാധിയ്ക്കും. അതിനാൽ പശുവിന്റെ കുരുക്ക് ഊർന്ന് എടുക്കാൻ കഴിയാത്തതാണെന്ന് ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ തോന്നുമെങ്കിലും പശുവിനെ മുറിയ്ക്കാതെ തന്നെ രൂപമാറ്റം നടത്തി കുരുക്ക് ഊർന്ന് എടുക്കാൻ സാധിയ്ക്കും. ഇതിനെ കുറച്ചുകൂടെ ശക്തമായ ഒരു പ്രസ്താവന ആക്കി ഇങ്ങനെ പറയാം. ത്രിമാന ഇടത്തിൽ ഇപ്രകാരം മുറിയ്ക്കാതെ തന്നെ കുരുക്കുകൾ മുറുക്കി ഊർന്ന് എടുക്കാവുന്ന എല്ലാ ദ്വിമാന പ്രതലങ്ങളും ഗോളങ്ങൾക്ക് തുല്യമാണ്. ''എന്നാൽ ചതുർമാന ഇടത്തിൽ ഇങ്ങനെ കുരുക്കുകൾ മുറിയ്ക്കാതെ ഊർന്ന് എടുക്കാവുന്ന'' '''എല്ലാ''' ''ത്രിമാന പ്രതലങ്ങളും 3-സ്ഫിയർ അഥവാ ഹൈപ്പർ സ്ഫിയറിനു തുല്യമാണോ?'' ഈ ചോദ്യമാണ് പോയിൻകാരെ കൺജെക്ചർ. ഗ്രിഗോറി പെരെൽമാൻ ഇതിന്റെ ഉത്തരം '''അതേ''' എന്നാണെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന മാനങ്ങളിലുള്ള ഉപരിതലങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ ചോദ്യത്തിന്റെ ഉത്തരം 'അതെ' എന്നാണെന്ന് മുൻപേ തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Stephen Smale, ''Generalized Poincaré's conjecture in dimensions greater than four.'' Ann. of Math. (2) 74 1961 391--406. {{MathSciNet|id=0137124}}</ref><ref>E.C. Zeeman. 'The Poincaré conjecture for n greater than or equal to 5', Topology of 3-manifolds and related topics (Proc. The Univ. of Georgia Institute, 1961), 198–204, Prentice–Hall, 1962</ref><ref>Stephen Smale, ''On the structure of manifolds.'' Amer. J. Math. 84 1962 387--399. {{MathSciNet|id=0153022}}</ref><ref>[[Max Newman|M.H.A. Newman]], ''The engulfing theorem for topological manifolds.'' Ann. of Math. (2) 84 1966 555--571. {{MathSciNet|id=0203708}}</ref><ref>[[Michael Freedman]], ''The topology of four-dimensional manifolds.'' J. Differential Geom. 17 (1982), no. 3, 357–-453. {{MathSciNet|id=0679066}}</ref> == കുറിപ്പുകൾ== {{reflist | colwidth = 30em | group = lower-alpha }} == അവലംബങ്ങൾ== {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite journal |author=Bruce Kleiner|author2=John Lott |title=Notes on Perelman's papers |date=2008 |pages=2587–2855 |volume=12 |journal=Geometry and Topology |arxiv=math/0605667 |doi=10.2140/gt.2008.12.2587 |issue=5}} * {{cite arXiv|author=Huai-Dong Cao|author2=Xi-Ping Zhu|title=Hamilton-Perelman's Proof of the Poincaré Conjecture and the Geometrization Conjecture | date = December 3, 2006|eprint=math.DG/0612069|class=math.DG}} * {{cite arXiv |author=John W. Morgan|author2=Gang Tian |authorlink=John Morgan (mathematician)|title=Ricci Flow and the Poincaré Conjecture |eprint=math/0607607 |class=math.DG |date=2006}}: Detailed proof, expanding Perelman's papers. * {{cite book |last=O'Shea |first=Donal |title=The Poincaré Conjecture: In Search of the Shape of the Universe |url=https://archive.org/details/poincareconjectu0000oshe |date=December 26, 2007 |publisher=[[Bloomsbury Publishing|Walker & Company]] |isbn=978-0-8027-1654-5}} * {{cite arXiv|author=Perelman, Grisha|title=The entropy formula for the Ricci flow and its geometric applications | date = November 11, 2002|eprint=math.DG/0211159|class=math.DG}} * {{cite arXiv|author=Perelman, Grisha|title=Ricci flow with surgery on three-manifolds | date = March 10, 2003|eprint=math.DG/0303109|class=math.DG}} * {{cite arXiv|author=Perelman, Grisha|title=Finite extinction time for the solutions to the Ricci flow on certain three-manifolds|date = July 17, 2003|eprint=math.DG/0307245|class=math.DG}} * {{cite book |last=Szpiro |first=George |title=Poincaré's Prize: The Hundred-Year Quest to Solve One of Math's Greatest Puzzles |url=https://archive.org/details/poincaresprizehu0000szpi |date=July 29, 2008 |publisher=[[Plume (publisher)|Plume]] |isbn=978-0-452-28964-2}} * {{cite journal |last=Stillwell|first=John|authorlink=John Stillwell|title=Poincaré and the early history of 3-manifolds |date=2012 |pages=555–576 |volume=49 |journal=Bulletin of the American Mathematical Society |issue=4 |doi=10.1090/S0273-0979-2012-01385-X}} * {{cite arXiv|author=Jolany, Hassan|title=Calabi conjecture(Master thesis: Aix-Marseille University, France)|date = June 2012|eprint=1211.4171}} ==പുറംകണ്ണികൾ== *[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20061102.shtml "The Poincaré Conjecture"]&nbsp;– [[BBC Radio 4]] programme ''[[In Our Time (BBC Radio 4)|In Our Time]]'', 2 November 2006. Contributors June Barrow-Green, Lecturer in the History of Mathematics at the [[Open University]], [[Ian Stewart (mathematician)|Ian Stewart]], Professor of Mathematics at the [[University of Warwick]], [[Marcus du Sautoy]], Professor of Mathematics at the [[University of Oxford]], and presenter [[Melvyn Bragg]]. [[വർഗ്ഗം:ഗണിതശാസ്ത്രപ്രശ്നങ്ങൾ]] {{Math-stub}} thoxo3yfbv384w543suzzn5p9l8ymgc 0 434863 4648125 4630948 2026-07-16T18:20:43Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648125 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Haskell (programming language)}} {{Infobox programming language | name = ഹാസ്കൽ | logo = [[File:Haskell-Logo.svg|120px|Logo of Haskell]] | logo size = 250px | logo alt = Logo of Haskell | paradigm = [[Purely functional programming|Purely functional]] | released = {{start date and age|df=yes|1990}}{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007}} | designer = [[Lennart Augustsson]], Dave Barton, Brian Boutel, Warren Burton, Joseph Fasel, Kevin Hammond, Ralf Hinze, [[Paul Hudak]], [[John Hughes (computer scientist)|John Hughes]], Thomas Johnsson, Mark Jones, [[Simon Peyton Jones]], [[John Launchbury]], [[Erik Meijer (computer scientist)|Erik Meijer]], John Peterson, Alastair Reid, Colin Runciman, [[Philip Wadler]] | developer = | latest release version = <!-- Of language specification, not [[Haskell Platform]]! -->Haskell 2010<ref name="2010ann">{{cite mailing list |url=http://www.haskell.org/pipermail/haskell/2009-November/021750.html |title=Announcing Haskell 2010 |date=24 November 2009 |access-date=12 March 2011 |mailing-list=Haskell |last=Marlow |first=Simon}}</ref> | latest release date = {{start date and age|df=yes|2010|07}} | latest test version = Haskell 2020 announced<ref name="2020committee">{{cite mailing list|url=https://mail.haskell.org/pipermail/haskell-prime/2016-April/004050.html |title=ANN: Haskell Prime 2020 committee has formed |date=28 April 2016 |access-date=6 May 2017 |mailing-list=Haskell-prime |last=Riedel |first=Herbert}}</ref> | latest test date = | typing = [[Type inference|Inferred]], [[static typing|static]], [[strong typing|strong]] | implementations = [[Glasgow Haskell Compiler|GHC]], [[Hugs (interpreter)|Hugs]], NHC, JHC, [[Yhc]], UHC | dialects = [[Gofer (software)|Gofer]] | influenced by = [[Clean (programming language)|Clean]],<ref name="haskell-report-influences">{{harvnb|Peyton Jones|2003|p=xi}}</ref> [[FP (programming language)|FP]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Gofer (programming language)|Gofer]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Hope (programming language)|Hope]] and Hope⁺,<ref name="haskell-report-influences"/> [[Id (programming language)|Id]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[ISWIM]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Kent Recursive Calculator|KRC]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Lisp (programming language)|Lisp]],<ref name="haskell-report-influences"/> <br>[[Miranda (programming language)|Miranda]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[ML (programming language)|ML]] and [[Standard ML]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Orwell (programming language)|Orwell]], [[SASL (programming language)|SASL]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[Scheme (programming language)|Scheme]],<ref name="haskell-report-influences"/> [[SISAL]]<ref name="haskell-report-influences"/> | influenced = [[Agda (programming language)|Agda]],<ref>{{cite web|url=http://www.cse.chalmers.se/~ulfn/papers/afp08/tutorial.pdf|title=Dependently Typed Programming in Agda|last=Norell|first=Ulf|year=2008|publisher=Chalmers University|access-date=9 February 2012|location=Gothenburg}}</ref> [[Bluespec, Inc.|Bluespec]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12–38, 43}} [[C++11]]/[[Concepts (C++)|Concepts]],<ref>{{cite journal|title=Design of Concept Libraries for C++ |first1=Bjarne |last1=Stroustrup |author-link1=Bjarne Stroustrup |first2=Andrew |last2=Sutton |url=http://www2.research.att.com/~bs/sle2011-concepts.pdf |year=2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210041742/http://www2.research.att.com/~bs/sle2011-concepts.pdf |archive-date=10 February 2012 }}</ref> <br>[[C Sharp (programming language)|C#]]/[[Language Integrated Query|LINQ]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}}<ref name="meijer2012"/><ref>{{cite web|url=http://channel9.msdn.com/shows/Going+Deep/Lecture-Series-Erik-Meijer-Functional-Programming-Fundamentals-Chapter-1/|title=C9 Lectures: Dr. Erik Meijer&nbsp;– Functional Programming Fundamentals, Chapter 1 of 13|last=Meijer|first=Erik|date=1 October 2009|work=[[Channel 9 (discussion forum)|Channel 9]]|publisher=Microsoft|access-date=9 February 2012|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616051226/http://channel9.msdn.com/shows/Going+Deep/Lecture-Series-Erik-Meijer-Functional-Programming-Fundamentals-Chapter-1/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.infoq.com/interviews/LINQ-Erik-Meijer|title=Erik Meijer on LINQ|last=Drobi|first=Sadek|date=4 March 2009|work=InfoQ|publisher=C4Media Inc.|access-date=9 February 2012|location=QCon [[San Francisco|SF]] 2008}}</ref> CAL,{{Citation needed|date=February 2012}} [[Cayenne (programming language)|Cayenne]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[Clean (programming language)|Clean]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[Clojure]],<ref>{{cite web |url=https://www.amazon.com/gp/richpub/listmania/fullview/R3LG3ZBZS4GCTH |archive-url=https://web.archive.org/web/20171003001051/https://www.amazon.com/gp/richpub/listmania/fullview/R3LG3ZBZS4GCTH |url-status=dead |archive-date=3 October 2017 |title=Clojure Bookshelf |last=Hickey |first=Rich |work=Listmania! |access-date=3 October 2017}}</ref> <br>[[CoffeeScript]],<ref>{{cite news |last1=Heller |first1=Martin |date=2011-10-18 |df=dmy |url=https://www.infoworld.com/article/2078452/turn-up-your-nose-at-dart-and-smell-the-coffeescript.html |title=Turn up your nose at Dart and smell the CoffeeScript |work=[[InfoWorld]] |access-date=2020-07-15}}</ref> [[Curry (programming language)|Curry]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[Elm (programming language)|Elm]], <br>[[Epigram (programming language)|Epigram]],{{Citation needed|date=February 2012}} [[Escher (programming language)|Escher]],<ref>{{cite web|url=http://www.cs.bris.ac.uk/Publications/Papers/1000073.pdf|title=Declarative programming in Escher|access-date=7 October 2015}}</ref> [[F Sharp (programming language)|F#]],<ref>{{cite book|last1=Syme|first1=Don|author-link1=Don Syme|last2=Granicz|first2=Adam|last3=Cisternino|first3=Antonio|title=Expert F#|url=https://archive.org/details/expertf0000syme|year=2007|publisher=[[Apress]]|page=[https://archive.org/details/expertf0000syme/page/2 2] |quote=F# also draws from Haskell particularly with regard to two advanced language features called ''sequence expressions'' and ''workflows''.}}</ref> [[Hack (programming language)|Hack]],<ref>{{cite magazine|url=https://www.wired.com/2014/03/facebook-hack/|title=Facebook Introduces 'Hack,' the Programming Language of the Future|date=20 March 2014|magazine=WIRED}}</ref> [[Idris (programming language)|Idris]],<ref>{{cite web|title=Idris, a dependently typed language|url=http://www.idris-lang.org/|access-date=26 October 2014}}</ref> <br>[[Isabelle theorem prover|Isabelle]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[Java (programming language)|Java]]/[[Generics in Java|Generics]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[LiveScript (programming language)|LiveScript]],<ref>{{cite web|url=http://livescript.net/#inspiration|title=LiveScript Inspiration|access-date=4 February 2014}}</ref> <br>[[Mercury (programming language)|Mercury]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}} [[Ωmega]], [[PureScript]],<ref>{{cite web|url=https://leanpub.com/purescript/read|title=PureScript by Example|last=Freeman|first=Phil|year=2016|publisher=Leanpub|access-date=23 April 2017}}</ref> [[Python (programming language)|Python]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}}<ref>{{cite web|url=https://docs.python.org/howto/functional.html|title=Functional Programming HOWTO|last=Kuchling|first=A. M.|work=Python v2.7.2 documentation|publisher=Python Software Foundation|access-date=9 February 2012}}</ref> [[Raku (programming language)|Raku]],<ref>{{cite web|url=http://www.perlfoundation.org/perl6/index.cgi?glossary_of_terms_and_jargon|title=Glossary of Terms and Jargon|work=Perl Foundation Perl 6 Wiki|publisher=[[The Perl Foundation]]|access-date=9 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121145808/http://www.perlfoundation.org/perl6/index.cgi?glossary_of_terms_and_jargon|archive-date=21 January 2012|url-status=dead}}</ref> <br>[[Rust (programming language)|Rust]],<ref>{{cite web|url=https://doc.rust-lang.org/reference/influences.html|access-date=3 February 2016|title=The Rust Reference: Appendix: Influences}}</ref> [[Scala (programming language)|Scala]],{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}}<ref>{{cite web|url=http://blog.fogus.me/2010/08/06/martinodersky-take5-tolist/|title=MartinOdersky take(5) toList|last=Fogus|first=Michael|date=6 August 2010|work=Send More Paramedics|access-date=9 February 2012}}</ref> [[Swift (programming language)|Swift]],<ref name="lattner2014">{{cite web|url=http://nondot.org/sabre/|title=Chris Lattner's Homepage|last=Lattner|first=Chris|date=3 June 2014|access-date=3 June 2014|publisher=Chris Lattner|quote=The Swift language is the product of tireless effort from a team of language experts, documentation gurus, compiler optimization ninjas, and an incredibly important internal dogfooding group who provided feedback to help refine and battle-test ideas. Of course, it also greatly benefited from the experiences hard-won by many other languages in the field, drawing ideas from Objective-C, Rust, Haskell, Ruby, Python, C#, CLU, and far too many others to list.}}</ref> <br>[[Visual Basic .NET|Visual Basic 9.0]]{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|pp=12-45–46}}<ref name="meijer2012">{{cite journal|author-link=Erik Meijer (computer scientist)|first=Erik|last=Meijer|title=Confessions of a Used Programming Language Salesman: Getting the Masses Hooked on Haskell|journal=Oopsla 2007|citeseerx=10.1.1.72.868|year=2006}}</ref> | operating system = [[Cross-platform]] | license = | website = {{URL|haskell.org}} | file ext = .hs, .lhs }} '''ഹാസ്കൽ''' ഉച്ചാരണം:{{IPAc-en|ˈ|h|æ|s|k|əl}}<ref>{{cite mailing list |url=http://www.haskell.org/pipermail/haskell-cafe/2008-January/038756.html |title=anybody can tell me the pronunciation of "haskell"? |date=28 January 2008 |accessdate=12 March 2011 |mailinglist=Haskell-cafe |last=Chevalier |first=Tim}}</ref> ഒരു സ്റ്റാൻഡേർസ്ഡ്, പൊതു-ഡവലപ്മെൻറ് കമ്പൈൽ, നോൺ സ്ട്രിറ്റ് സെമൻറിക്കുകളും ശക്തമായ സ്റ്റാറ്റിക് ടൈപ്പിംഗും മാത്രമുള്ളതാണ്. തന്ത്രജ്ഞനായ ഹാസ്കൽ കറിയാണ് ഇതിന് ഈ പേര് നൽകിയത്. ഹാസ്കലിൻറെ ഏറ്റവും പുതിയ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ഹാസ്കൽ 2010. 2016 മേയ് മാസം മുതൽ, ഹാസ്കൽ 2020 എന്ന പുതിയ പതിപ്പിന് വേണ്ടി ഒരു ഗ്രൂപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>https://mail.haskell.org/pipermail/haskell-prime/2016-April/004050.html</ref> തരം അനുമാനവും<ref>Type inference originally using [[Type inference#Hindley.E2.80.93Milner type inference algorithm|Hindley-Milner type inference]]</ref><ref>This allows finer control over the expression [[evaluation strategy]]</ref> അലസമായ മൂല്യനിർണ്ണയവുമുള്ള ഒരു തരം സിസ്റ്റം ഹാസ്കലിനുണ്ട്. ഹാസ്കൽ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയിൽ ആദ്യമായി ടൈപ്പ് ക്ലാസ്സുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.<ref>"Type classes, first proposed during the design of the Haskell programming language, ..."&nbsp;—[http://homepages.inf.ed.ac.uk/jmorri14/d/final.pdf John Garrett Morris (2013), "Type Classes and Instance Chains: A Relational Approach" ]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ഇതിൻറെ പ്രധാന നിർവ്വഹണം ഗ്ലാസ്ഗോ ഹാസ്കൽ കംപൈലർ ആണ്. ഹാസ്കെൽ സെമാൻറിക്സുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, മിറാൻഡ ഭാഷയുടെ വാക്യഘടനയല്ല, ഇത് ആദ്യ ഹാസ്കൽ വർക്കിംഗ് ഗ്രൂപ്പിൻറെ പരിശ്രമങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.<ref>Edward Kmett, [https://www.youtube.com/watch?v=hIZxTQP1ifo Edward Kmett - Type Classes vs. the World]</ref> അക്കാമിഡിയിൽ (academia) ഹാസ്കെൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://wiki.haskell.org/Haskell_in_education|title=Haskell in education|publisher=|accessdate=15 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wiki.haskell.org/Haskell_in_research|title=Haskell in research|publisher=|accessdate=15 February 2016}}</ref> മാത്രമല്ല വ്യവസായത്തിലും.<ref>{{cite web|url=https://wiki.haskell.org/Haskell_in_industry|title=Haskell in industry|publisher=|accessdate=15 February 2016}}</ref> ==ചരിത്രം== മിറണ്ടയുടെ ഗവേഷണ സോഫ്റ്റ് വെയർ ലിമിറ്റഡ് 1985 ൽ പുറത്തിറക്കിയതിനെ തുടർന്ന്, ഫങ്ഷണൽ ഭാഷകളോടുള്ള താത്പര്യം വളർന്നു. 1987-ൽ, ഒരു ഡസൻ നോൺ-സ്ട്രോക്ക്, മൾട്ടിപ്പിൾ ഫങ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകളിലുമുണ്ടായിരുന്നു. മിറാൻഡ വളരെ വ്യാപകമായിരുന്നു, പക്ഷെ കുത്തക സോഫ്റ്റ്വെയറായിരുന്നു. പോളണ്ടിലെ ഓറിഗോൺ എന്ന സ്ഥലത്തെ കോൺഫ്രൻസിൽ വച്ച് ഫംഗ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിംഗ് കമ്പ്യൂട്ടർ ആർക്കിടെക്ചർ (FPCA '87) ഇത്തരം ഭാഷകൾക്കുള്ള തുറന്ന മാനദണ്ഡം നിർവ്വചിക്കുന്നതിനായി ഒരു കമ്മിറ്റി രൂപം കൊള്ളുന്നതിന് ഒരു ശക്തമായ സമവായമുണ്ടായിരുന്നു. ഫംഗ്ഷണൽ-ഭാഷാ രൂപകൽപ്പനയിൽ ഭാവിയിൽ ഗവേഷണത്തിന് അടിത്തറയാകുന്നതിന് നിലവിലുള്ള പ്രവർത്തന ഭാഷകളെ ഏകീകൃതമാക്കുക എന്നതാണ് ഈ കമ്മിറ്റിയുടെ ഉദ്ദേശ്യം.{{sfn|Peyton Jones|2003|loc=Preface}} ==ഹാസ്കൽ 1.0 മുതൽ 1.4 വരെ== ഹാസ്കലിന്റെ ആദ്യപതിപ്പ് ("ഹാസ്കൽ 1.0") 1990 ൽ നിർവ്വചിക്കപ്പെട്ടു.{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007}}സമിതിയുടെ പരിശ്രമങ്ങൾ ഭാഷാ നിർവ്വചനങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയ്ക്ക് കാരണമായി (1.0, 1.1, 1.2, 1.3, 1.4). ==ഹാസ്കൽ 98== ഭാഷയുടെ സുസ്ഥിരമായ, ചുരുങ്ങിയ, പോർട്ടബിൾ പതിപ്പ്, അദ്ധ്യാപനത്തിനുള്ള അനുപമമായ ലൈബ്രറിയും, ഭാവി വിപുലീകരണത്തിനുള്ള ഒരു അടിത്തറയും ലക്ഷ്യമാക്കി 1997 ൻറെ അവസാനത്തിൽ, ഹാസ്കെൽ 98 പരമ്പര അവസാനിപ്പിച്ചു. ഹാസ്കൽ 98 ൻറെ വിപുലീകരണങ്ങളും വേരിയൻറുകളും സമിതി സ്വാഗതം ചെയ്തു.{{sfn|Peyton Jones|2003|loc=Preface}} 1999 ഫെബ്രുവരിയിൽ ഹാസ്കൽ 98 ഭാഷാ നിലവാരം ആദ്യം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത് ഹാസ്കൽ 98 റിപ്പോർട്ട് എന്നായിരുന്നു.{{sfn|Peyton Jones|2003|loc=Preface}} 2003 ജനുവരിയിൽ ഒരു പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പ് ഹാസ്കൽ 98 ലാംഗ്വേജ് ആൻഡ് ലൈബ്രറീസ് ആയി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു: പരിഷ്കരിച്ച ഒരു റിപ്പോർട്ട്{{sfn|Peyton Jones|2003}} നിലവിലെ ഡേറ്റാ സ്റ്റാൻഡേർഡ് നിലവാരത്തെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്ന ഗ്ലാസ്ഗോ ഹാസ്കൽ കംപൈലർ (ജിഎച്ച്സി) നടപ്പിലാക്കിക്കൊണ്ട് ഭാഷ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.<ref name=HaskellWikiImpl>{{cite web|title=Haskell Wiki: Implementations|url=http://www.haskell.org/haskellwiki/Implementations|accessdate=18 December 2012}}</ref> ==ഹാസ്കൽ 2010== 2006-ന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ഹാസ്കൽ പ്രൈം എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഹാസ്കൽ 98 മാനകത്തിലേക്ക് ഒരു പിൻഗാമിയെ നിർവ്വചിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പ്രക്രിയ ആരംഭിച്ചു.<ref>{{cite web|url=https://prime.haskell.org/|title=Welcome to Haskell'|work=The Haskell' Wiki|access-date=2018-07-24|archive-date=2016-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220103915/https://prime.haskell.org/|url-status=dead}}</ref> ഭാഷ നിർവചനം പുനഃപരിശോധിക്കുന്നതിനുള്ള തുടർ വർദ്ധന പ്രക്രിയയൊഴിച്ച്, പ്രതിവർഷം ഒരു തവണ ഒരു പുതിയ പരിഷ്ക്കരണം നടത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യമായിരുന്നു ഇതിനുണ്ടായിരുന്നത്. 2009 നവംബറിൽ ഹാസ്കൽ 2010 എന്നു പേരുള്ള ആദ്യത്തെ പുനരവലോകനം പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2010 ജൂലൈയിൽ ഇത് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഹാസ്കൽ 2010 ഭാഷക്ക് ഒരു പുരോഗമന അപ്ഡേറ്റ് ഉണ്ട്, വളരെയധികം നന്നായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടുള്ളതാണ്, കംപൈലർ നിർദ്ദിഷ്ട ഫ്ലാഗുകൾ വഴി സാധ്യമാക്കിയ വിവാദപരമല്ലാത്ത സവിശേഷതകളും ഉൾപ്പെടെ. * ഘടനാപരമായ മോഡൽ പേരുകൾ. മൊഡ്യൂളുകളുടെ പേരുകൾ, ഒരേപോലെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഐഡൻറിഫയറല്ലാതെ, ക്യാപിറ്റലൈസ് ചെയ്ത ഐഡൻറിഫയറുകളുടെ ഡോട്ട് വേർതിരിച്ച സീക്വൻസുകൾ ഉൾക്കൊള്ളിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു. ഒരു ഹൈറാർക്കിക്കൽ രീതിയിൽ ഘടകങ്ങളെ പേരുനൽകാൻ അനുവദിക്കുന്നു.(ഉദാ:<code>List</code>എന്നതിന് പകരമായി<code>Data.List</code>), സാങ്കേതികമായി മൊഡ്യൂളുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, എക മോണോലിതിക്ക് നെയിംസ്പേസായി തുടരുന്നു. ഈ വിപുലീകരണം ഹാസ്കൽ 98-ന് അനുബന്ധമായി നൽകിയിരുന്നു, സാർവത്രികമായി അത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. * വിദേശ ഫങ്ഷൻ ഇൻറർഫേസ് (FFI) മറ്റ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകളിൽ ബൈൻഡിങ്ങുകളെ അനുവദിക്കുന്നു. [[സി (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|സിയിലേക്കുള്ള]] ബൈൻഡിങ് മാത്രമേ റിപ്പോർട്ടുചെയ്യാറുള്ളൂ, പക്ഷേ ഡിസൈൻ മറ്റ് ഭാഷാ ബൈൻഡിങ്ങുകൾ അനുവദിക്കുന്നു. ഇത് പിന്തുണയ്ക്കാൻ ഡേറ്റാ ടൈപ്പ് ഡിക്ലറേഷനുകൾക്ക് കൺസ്ട്രറ്ററുകൾ ഇല്ല, ഹാസ്കലിൽ നിർമ്മിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഫോറിൻ ഡാറ്റയ്ക്കായി ശക്തമായ തരം വ്യത്യാസങ്ങൾ അനുവദിച്ചു. ഈ വിപുലീകരണം മുമ്പു് ഹാസ്കൽ 98 റിപ്പോർട്ടിനുള്ള ഒരു അനുബന്ധത്തിൽ നൽകിയിരിയിരിക്കുന്നു. * N + k പാറ്റേണുകളുടെ (എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഫോം വസ്തുത <code>(n + 1) = (n + 1) * factn</code>)വസ്തുതാ നിർവചനങ്ങൾ അനുവദനീയമല്ല.<code> (+) </code> ഓപ്പറേറ്റർ കോഡ് ഉപയോഗിച്ചു, ഈ വാക്യഘടനാപരമായ ഷുഗർ സെമൻറിക്സിനെ വഴിതെറ്റിക്കുകയുണ്ടായി, എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ <code>(-),(> =)</code> എന്നീ കോഡുകളുപയോഗിച്ച് ഡീഷുഗർ ചെയ്തു. * കൂടുതൽ പ്രോഗ്രാമുകളുടെ പരിശോധന തയ്യാറാക്കാൻ ടൈപ്പ് അനുമാനത്തിൻറെ ചട്ടങ്ങൾ ഇളവ് ചെയ്തു. * ചില വാക്യഘടന പ്രശ്നങ്ങൾ (ഔപചാരിക വ്യാകരണത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ) പരിഹരിക്കപ്പെട്ടു: പാറ്റേൺ ഗാർഡുകൾ ചേർക്കുകയും, ‌ആ ഗാർഡുകൾക്കുള്ളിൽ പാറ്റേൺ പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നത് അനുവദിക്കുന്നു, ഓപ്പറേറ്റർ ഫിസിറ്റി ലളിതമായ രീതിയിൽ വ്യക്തമാക്കിയും അത് യഥാർത്ഥ പ്രാക്ടീസ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു; ഓപ്പറേറ്ററുകളുടെയും കമൻറുകളുടെയും ഭാഷയുടെ ശബ്ദ സിൻറാക്സിൻറെ ഇടപെടലിൽ ഒരു അദ്വത കേസ് നടത്തുകയുണ്ടായി; ഡൂ-നൊട്ടേഷൻറെ ഇടപെടൽ അപ്രതീക്ഷിത വ്യാക്യഘടനാ പിശകുകൾ ഇല്ലാതാക്കുവാൻ if-then-else ഉപയോഗിച്ച് മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നു. * <code>LANGUAGE</code> പ്രാഗ്മാ വ്യക്തമാക്കി. 2010 ആയപ്പോഴേക്കും ഭാഷയി ലേക്കുള്ള ഡസൻ കണക്കിന് വിപുലീകരണങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു, ജി.എച്ച്.സി (മറ്റ് കമ്പൈലറുകൾക്കിടയിൽ) ഐഡൻറിഫയറുകളുടെ ലിസ്റ്റിനൊപ്പം വ്യക്തിഗത വിപുലീകരണങ്ങളെ വ്യക്തമാക്കാൻ <code>LANGUAGE</code> പ്രാഗ്മാ നൽകി. <code>Haskell2010</code> എക്സ്റ്റൻഷൻ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനായി ഹാസ്കൽ 2010 കമ്പൈലറുകൾ ആവശ്യമാണ്, ഹാസ്കൽ 2010 ൽ ചേർത്തിട്ടുള്ള എക്സ്റ്റെൻഷനുകൾക്ക് അനുബന്ധമായ മറ്റു അനവധി കാര്യങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ==സവിശേഷതകൾ== അലസത മൂല്യനിർണ്ണയം, പാറ്റേൺ പൊരുത്തപ്പെടുത്തൽ, ലിസ്റ്റ് ഗ്രഹിക്കൽ, ടൈപ്പ് ക്ലാസസ്, ടൈപ്പ് പോളിമെറിസം എന്നിവയാണ് ഹാസ്ക്കലിൻറെ പ്രത്യേകതകൾ. ഇത് പൂർണ്ണമായ ഭാഷയാണ്, അതിനർത്ഥം പ്രവർത്തനം സാധാരണയായി പാർശ്വഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ല എന്നാണ്. പാർശ്വഫലങ്ങൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതിന് ഒരു പ്രത്യേക നിർമ്മിതി ഉണ്ട്, പ്രവർത്തനരീതികളുടെ തരം ഓർത്തോഗാനൽ ആണ്. ശുദ്ധമായ പ്രവർത്തനം ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാൻ കഴിയുന്ന പാർശ്വഫലങ്ങൾ, മറ്റ് ഭാഷകളിലെ ഇംപ്യൂവർ പ്രവർത്തനങ്ങളെ മാതൃകയാക്കാൻ കഴിയും. ഹിൽ-മിൽനർ തരത്തിലുള്ള സമ്പർക്കമുഖത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള ശക്തമായ ഒരു സ്റ്റാറ്റിക് സംവിധാനമാണ് ഹാസ്കെലിന് ഉള്ളത്. എന്നാൽ കൂടുതൽ ഉപയോഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയതിന് ശേഷം,<ref name="hallgren01">{{cite journal|last=Hallgren|first=T.|date=January 2001|title=Fun with Functional Dependencies, or Types as Values in Static Computations in Haskell|journal=Proceedings of the Joint CS/CE Winter Meeting|location=Varberg, Sweden|url=http://www.cs.chalmers.se/~hallgren/Papers/wm01.html}}</ref> ഈ ഏരിയിലെ പ്രധാന ആധുനികവത്കരണം, ടൈപ്പ് ക്ലാസ്സുകളാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭാഷയിലേക്ക് ഓവർലോഡിംഗ് ചേർക്കുന്ന തത്ത്വചിന്തയായിട്ടാണ് ആദ്യം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.<ref name="wadler89">{{cite journal|last1=Wadler|first1=P.|first2=S. |last2=Blott|year=1989|title=How to make ad-hoc polymorphism less ad hoc|journal=Proceedings of the 16th ACM [[SIGPLAN]]-[[SIGACT]] [[Symposium on Principles of Programming Languages]]|publisher=[[Association for Computing Machinery|ACM]]|pages=60–76|doi=10.1145/75277.75283|isbn=0-89791-294-2}}</ref> പാർശ്വഫലങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഘടന മൊനാർഡിൻറെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. പിശക് കൈകാര്യം ചെയ്യൽ, നോൺഡെറ്റർമിനിസം, പാഴ്സിങ്, സോഫ്റ്റ്‌വേർ ട്രാൻസാക്ഷണൽ മെമ്മറി എന്നിവയുൾപ്പെടെ വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള കംപ്യൂട്ടിംഗ് രീതികളെ രൂപകൽപ്പന ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന, മൊനാർഡ് ഒരു പൊതു ചട്ടക്കൂടാണ്. മോനാർഡുകൾ സാധാരണ ഡാറ്റാടൈപ്പുകളായി നിർവചിക്ക പ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്, എന്നാൽ അവയുടെ ഉപയോഗത്തിനായി ഹാസ്കെൽ ചില സിന്തറ്റിക്ക് ഷുഗർ നൽകുന്നു. ഹാസ്കലിന് തുറന്ന, പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സ്പെസിഫിക്കേഷൻ ഉണ്ട്,{{sfn|Peyton Jones|2003}} ഒന്നിലധികം നടപ്പിലാക്കലുകൾ ഉണ്ട്. അതിൻറെ പ്രധാന നിർവ്വഹണം, ഗ്ലാസ്ഗോ ഹാസ്കൽ കംപൈലർ (ജിഎച്ച്സി), മിക്ക പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇൻറർപ്രട്ടർ, നേറ്റീവ്-കോഡ് കമ്പൈലർ എന്നിവ രണ്ടും. അടുത്തിടെയുള്ള കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ സംയോജിപ്പിച്ച് ജിഎച്ച്സി അതിൻറെ റിച്ച് ടൈപ്പ് സംവിധാനം ശ്രദ്ധേയമാണ്, പൊതുവായുള്ള ബീജഗണിത ഡാറ്റ തരങ്ങൾ പോലുള്ള ഫാമിലികളെ ടൈപ്പ് ചെയ്യുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടർ ഭാഷാ ബെഞ്ച്മാർക്കുകളുടെ ഗെയിം അതിൻറെ ഉയർന്ന പ്രകടനവും സഹവർത്തിത്വവും സമാന്തരത്വവും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു.<ref name="shootout">{{Cite web |url=http://benchmarksgame.alioth.debian.org/u64q/haskell.html |title=Computer Language Benchmarks Game |access-date=2018-08-05 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140537/http://benchmarksgame.alioth.debian.org/u64q/haskell.html |url-status=dead }}</ref> സജീവമായി വളരുന്ന ഒരു സമൂഹം ഭാഷയ്ക്കിടെയുണ്ട്, 5,400 മൂന്നാം കക്ഷി ഓപ്പൺ സോഴ്സ് ലൈബ്രറികളും ഉപകരണങ്ങളും ഓൺലൈൻ പാക്കേജ് റിപ്പോസിറ്ററിയായ ഹാക്കേജിൽ ലഭ്യമാണ്. ==കോഡ് ഉദാഹരണങ്ങൾ== ഹാസ്കലിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു "ഹലോ വേൾഡ്" പ്രോഗ്രാം: <source lang="haskell"> module Main where main :: IO () main = putStrLn "Hello, World!" </source> ഹാസ്കലിൽ ഫാക്റ്റോറിയൽ ഫംഗ്ഷൻ, കുറച്ച് വ്യത്യസ്ത രീതിയിൽ നിർവചിക്കപ്പെടുന്നു. (തരം വ്യാഖ്യാനം ഓപ്ഷണലാണ്): <source lang="haskell"> -- Type annotation (optional, same for each implementation) factorial :: (Integral a) => a -> a -- Using recursion (with the "ifthenelse" expression) factorial n = if n < 2 then 1 else n * factorial (n - 1) -- Using recursion (with pattern matching) factorial 0 = 1 factorial n = n * factorial (n - 1) -- Using recursion (with guards) factorial n | n < 2 = 1 | otherwise = n * factorial (n - 1) -- Using a list and the "product" function factorial n = product [1..n] -- Using fold (implements "product") factorial n = foldl (*) 1 [1..n] -- Point-free style factorial = foldr (*) 1 . enumFromTo 1 </source> ഇൻഫിനിറ്റ് ലിസ്റ്റായി ഫിബൊനാൻസി നമ്പറുകൾ ഫലപ്രദമായി നടപ്പിലാക്കുക: <source lang="haskell"> -- Type annotation (optional, same for each implementation) fib :: Int -> Integer -- With self-referencing data fib n = fibs !! n where fibs = 0 : scanl (+) 1 fibs -- 0,1,1,2,3,5,... -- Same, coded directly fib n = fibs !! n where fibs = 0 : 1 : next fibs next (a : t@(b:_)) = (a+b) : next t -- Similar idea, using zipWith fib n = fibs !! n where fibs = 0 : 1 : zipWith (+) fibs (tail fibs) -- Using a generator function fib n = fibs (0,1) !! n where fibs (a,b) = a : fibs (b,a+b) </source> ഇൻറ് ടൈപ്പ് ഒരു മെഷീൻ വലിപ്പത്തിലുള്ള ഒരു പൂർണ്ണസംഖ്യയെ (ഇത് !! ഓപ്പറേറ്ററുള്ള ഒരു ലിസ്റ്റ് സബ്സ്ക്രിപ്റ്റ് ആയി ഉപയോഗിച്ചു) സൂചിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഇൻറിജർ ഏകപക്ഷീയമായ ഒരു പൂർണ്ണസംഖ്യയാണ്. ഉദാഹരണമായി, ഇൻറിജർ(integer) ഉപയോഗിച്ച്, മുകളിലുള്ള ഫാക്റ്റോറിയൽ കോഡ് എളുപ്പം കണക്കുകൂട്ടുന്നു <code>factorial 100000</code> 456,574 അക്കങ്ങളുടെ എണ്ണം, കൃത്യമായ നഷ്ടം ഇല്ലാതെ. ദ്രുത സ്രോതസ്സുകളുൾപ്പെടെയുള്ള ഒരു അൽഗോരിതം നടപ്പിലാക്കുക, പിവറ്റ് ആകുന്ന ആദ്യത്തെ ഘടകം: <source lang="haskell"> -- Type annotation (optional, same for each implementation) quickSort :: Ord a => [a] -> [a] -- Using list comprehensions quickSort [] = [] -- The empty list is already sorted quickSort (x:xs) = quickSort [a | a <- xs, a < x] -- Sort the left part of the list ++ [x] ++ -- Insert pivot between two sorted parts quickSort [a | a <- xs, a >= x] -- Sort the right part of the list -- Using filter quickSort [] = [] quickSort (x:xs) = quickSort (filter (<x) xs) ++ [x] ++ quickSort (filter (>=x) xs) </source> ==നടപ്പിലാക്കൽ== ലിസ്റ്റുചെയ്ത നടപ്പിലാക്കൽ എല്ലാം ഓപ്പൺ സോഴ്സ് ലൈസൻസിലൂടെ വിതരണംചെയ്യുന്നു.<ref name="implementations">[http://www.haskell.org/haskellwiki/Implementations "Implementations"] at the Haskell Wiki</ref> ഹാസ്കൽ 98 സ്റ്റാൻഡേർഡുമായി പൂർണമായും യോജിക്കുന്ന നടപ്പിലാക്കൽ, താഴെ പറയുന്നവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: * ഗ്ലാസ്ഗോ ഹാസ്കൽ കംപൈലർ (GHC) വിവിധ പ്രൊസസ്സർ ആർക്കിറ്റക്ചറു കളിൽ നേറ്റീവ് കോഡുകളായി കംപൈൽ ചെയ്യുന്നു. ആൻസി സി യ്ക്കും, രണ്ട് ഇൻറർമീഡിയറ്റ് ഭാഷകൾ ഉപയോഗിച്ച്: സി--, അല്ലെങ്കിൽ ഏറ്റവും പുതിയ പതിപ്പുകളിൽ, അല്ലെങ്കിൽ സമീപകാല പതിപ്പുകളിൽ, എൽഎൽവിഎം (മുൻപ് ലോവർ ലെവൽ [[വെർച്ച്വൽ മെഷീൻ|വെർച്വൽ മെഷീൻ]]) ബിറ്റ്കോഡ്.<ref>{{cite web| url=https://ghc.haskell.org/trac/ghc/wiki/Commentary/Compiler/Backends/LLVM| title=The LLVM Backend| website=GHC Trac| access-date=2018-08-06| archive-date=2017-04-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20170407154842/https://ghc.haskell.org/trac/ghc/wiki/Commentary/Compiler/Backends/LLVM| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite conference | url = http://www.cse.unsw.edu.au/~chak/papers/TC10.html | title = An LLVM Backend for GHC | last1 = Terei | first1 = David A. | last2 = Chakravarty | first2 = Manuel M. T. | date = 2010 | publisher = ACM Press | book-title = Proceedings of ACM SIGPLAN Haskell Symposium 2010}}</ref>ഹാസ്ക്കൽ ഭാഷഭേദം യഥാർത്ഥ നിലവാരത്തിലുള്ളതായി തീർന്നു.<ref>C. Ryder and S. Thompson (2005). [http://kar.kent.ac.uk/14237/1/Tech_Chris.pdf "Porting HaRe to the GHC API"]</ref> ജിഎച്ച്സിയിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ലൈബ്രറികൾ (ഉദാ. ഓപ്പൺജിഎല്ലിലേക്കുള്ള ബന്ധനങ്ങൾ) ഉണ്ട്. ഹാസ്കൽ പ്ലാറ്റ്ഫോമിൽ ജിഎച്ച്സി വിതരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. * ഉത്രെചേത് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഒരു ഹാസ്കൽ നടപ്പിലാക്കൽ ആണ് ഉത്രെചേത് ഹാസ്കൽ കംപൈലർ (UHC).<ref>{{Cite web |url=http://www.cs.uu.nl/wiki/UHC |title=Utrecht Haskell Compiler |access-date=2018-08-07 |archive-date=2014-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722154257/http://www.cs.uu.nl/wiki/UHC |url-status=dead }}</ref>ഏതാണ്ട് എല്ലാ ഹാസ്കൽ 98 സവിശേഷതകളും നിരവധി പരീക്ഷണാത്മക വിപുലീകരണങ്ങളും ഇത് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ആട്രിബ്യൂട്ട് ഗ്രാമറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നു. നിലവിൽ ജനറേറ്റഡ് ടൈപ്പ് സിസ്റ്റങ്ങളും ഭാഷാ വിപുലീകരണങ്ങളും ഗവേഷണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ജോൺ മെക്കാമിൻറെ രചനയായ ഹാസ്കൽ കമ്പൈലർ ജെഎച്ച്സി(Jhc) ജനറേറ്റുചെയ്ത പ്രോഗ്രാമുകളുടെ വേഗതയും കാര്യക്ഷമതയും ഊന്നിപ്പറയുകയും പുതിയ പ്രോഗ്രാം പരിവർത്തനങ്ങൾ പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ** എജെഎച്ച്സി(Ajhc) ജെഎച്ച്സിയുടെ ഫോർക്ക് ആണ്. * അർബൻ ബോക്വിസ്റ്റിൻറെ കമ്പൈലർ ഇൻറർമീഡിയറ്റ് ഭാഷാ, ജിആർഎൻ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ജിഎച്ച്സി-യുടെ മുഴുവൻ പ്രോഗ്രാം ഒപ്റ്റിമൈസ് ചെയ്യുന്ന ബാക്കെൻഡാണ് എൽഎച്ച്സി.<ref>{{cite journal |last=Boquist |first=Urban |author2=Johnsson, Thomas |title=The GRIN Project: A Highly Optimising Back End for Lazy Functional Languages |journal=LNCS |year=1996 |volume=1268 |pages=58–84}}</ref> എൽഎച്ചസിയുടെ പഴയ പതിപ്പുകൾ ജിഎച്ച്സിക്ക് പകരം ജെഎച്ച്സി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവയാണ്. ഇനിമേൽ തുടർച്ചയായുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇനി പറയുന്നവയല്ല: * ഹാസ്കെൽ ഉപയോക്താവിൻറെ ഗോഫർ സിസ്റ്റം (ഹഗ്സ്) ഒരു ബൈറ്റ്കോഡ് ഇൻറർപ്രെട്ടർ ആണ്. ജിഎച്ച്സി കംപൈലർക്കൊപ്പം, ഇത് ഏറ്റവും വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന നടപ്പാക്കലുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു,{{sfn|Hudak|Hughes|Peyton Jones|Wadler|2007|p=12-22}} എന്നാൽ ഇപ്പോൾ കൂടുതലും ജിഎച്ച്സിഐ(GHCi) വഴി മാറ്റിസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഗ്രാഫിക്സ് ലൈബ്രറിയുമൊത്ത് ഇത് ലഭ്യമാകും. * എൻഎച്ച്സി98 (nhc98) എന്നത് മെമ്മറി ഉപയോഗം മിനിമൈസ് ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ബൈറ്റ്കോഡ് കമ്പൈലർ ഫോക്കസിങ് ആണ്. ** ഹാർലെൽ ട്രെയ്സർ എന്ന ലളിതവും, കൂടുതൽ പോർട്ടബിളും, കാര്യക്ഷമവും, ഏകീകരിക്കാനുള്ള പിന്തുണയും ഉള്ള യോർക്ക് ഹാസ്കൽ കമ്പൈലർ (Yhc) എൻഎച്ച്സി98-ൻറെ ഫോർക്ക് ആയിരുന്നു. വെബ് ബ്രൗസറുകളിൽ ഹാസ്കൽ പ്രോഗ്രാമുകൾ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാൻ ഉപയോക്താക്കളെ അനുവദിക്കുന്ന ഒരു ജാവാസ്ക്രിപ്റ്റ് ബാക്കെൻഡും ഉണ്ടായിരുന്നു. * ഹാസ്കൽ 1.4 പിന്തുണയ്ക്കുന്ന ആദ്യകാല പ്രയോഗമാണ് എച്ച്ബിസി. ലെന്നാർട്ട് ആഗസ്റ്റസൺ ആണ് ഇത് നടപ്പിലാക്കിയത്. ഇത് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ് ലേസിഎംഎൽ (Lacy ML). കുറച്ച് കാലം സജീവമായി വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. പൂർണ്ണമായി നടപ്പിലാക്കാൻ മാത്രം ഹാസ്കെൽ 98 ഒതുക്കമുള്ളതല്ല, കൂടാതെ ഒരു വ്യത്യാസമില്ലാതെ ഒരു ഭൗതിക ഹാസ്കെൽ ഭാഷ ഉപയോഗം, ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു: * ഗോഫർ ഹാസ്കലിൻറെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള ഉപഭാഷ ആയിരുന്നു, മാർക്ക് ജോൺസ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത കൺസ്ട്രക്ടർ ക്ലാസസ് എന്ന ഫീച്ചറോടുകൂടിയാണ്. ഇത് ഹഗ്ഗ്സ് (മുകളിൽ കാണുക) ചെയ്തു. * ഹീലിയം ഹാസ്കലിൻറെ പുതിയരൂപമാണ്. ലളിതമായ പിശക് സന്ദേശങ്ങളിലൂടെ പഠനം ലളിതമാക്കുന്നതിലാണ് ഊന്നൽ. ഇത് നിലവിൽ ടൈപ്പ് ക്ലാസുകളിൽ പൂർണ്ണ പിന്തുണയില്ല, ഇത് പല ഹാസ്കൽ പ്രോഗ്രാമുകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല. * ഇറ്റാ, ഫ്രെജ് എന്നിവ [[ജാവ വെർച്വൽ മെഷീൻ|ജാവ വിർച്ച്വൽ മെഷീൻ]] ലക്ഷ്യമിടുന്ന ഹാസ്കലെൻറെ വകഭേദങ്ങളാണ്. ==അപ്ലിക്കേഷനുകൾ== * ഡാർക്കുകൾ ഹാസ്കലിൽ എഴുതിയ ഒരു റിവിഷൻ നിയന്ത്രണ സംവിധാനമാണ്, നിരവധി നൂതന സവിശേഷതകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്, പാച്ചുകളുടെ കൂടുതൽ കൃത്യമായ നിയന്ത്രണം പോലുള്ളവ പ്രയോഗത്തിൽ ഉണ്ട്. * ഹാസ്കൽ ലൈബ്രറികളും പ്രോഗ്രാമുകളും നിർമ്മിക്കുന്നതിനും പാക്കേജിങ് ചെയ്യുന്നതിനുമുള്ള ഉപകരണമാണ് കാബൽ.<ref>{{cite web|url=https://www.haskell.org/cabal/|title=The Haskell Cabal|accessdate=8 April 2015}}</ref> * ലിനസ്പർ ഗ്നു / ലിനക്സ് സിസ്റ്റം പ്രയോഗങ്ങളുടെ വികസനത്തിനായി ഹാസ്കൽ തെരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{cite web|url=http://urchin.earth.li/pipermail/debian-haskell/2006-May/000169.html|title=Linspire/Freespire Core OS Team and Haskell|work=Debian Haskell mailing list|date=May 2006|access-date=2018-08-11|archive-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227234048/http://urchin.earth.li/pipermail/debian-haskell/2006-May/000169.html|url-status=dead}}</ref> * എക്സ് വിൻഡോ സിസ്റ്റത്തിനുള്ള ഒരു വിൻഡോ നടത്തിപ്പുകാരനാണ് എക്സ്മോനാഡ്(Xmonad), ഹാസ്കലിൽ പൂർണ്ണമായി എഴുതുന്നു.<ref>xmonad.org</ref> * മറ്റ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷകളിൽ വിപുലമായ ഫങ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിങ് സവിശേഷതകളും ഒപ്റ്റിമൈസേഷനും വേണ്ടി പലപ്പോഴും ജിഎച്ച്സി പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. * ഒരു മാർക്ക്അപ്പ് ഫോർമാറ്റിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ഉപകരണമാണ് പാൻഡോക്ക്(Pandoc). * വിശ്വസനീയവും, കരുത്തുറ്റതും, വേഗതയുള്ളതുമായ ലക്ഷ്യത്തോടെയുള്ള സിസ്റ്റമാണ് ഷെയ്ക്ക് ബിൽഡ് സിസ്റ്റം. * ഷെൽ ചെക്ക്(ShellCheck) - ഷെൽ സ്ക്രിപ്റ്റ് സ്റ്റാറ്റിക് വിശകലന ഉപകരണമാണ്.<ref>[https://github.com/koalaman/shellcheck/ ShellCheck]</ref> ==വ്യവസായം== * ഹാസ്ക്കലിൽ ഓപ്പൺ സോഴ്സ് സോഫ്റ്റ് വെയർ ആയി,<ref>[https://code.facebook.com/posts/302060973291128/open-sourcing-haxl-a-library-for-haskell/ Simon Marlow (2014), Open-sourcing Haxl]</ref> ഫേസ്ബുക്ക് ആൻറി സ്പാം പ്രോഗ്രാമുകൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു<ref>{{cite web |title = Facebook’s New Spam-Killer Hints at the Future of Coding |url = https://www.wired.com/2015/09/facebooks-new-anti-spam-system-hints-future-coding/ |accessdate = September 1, 2015 |date = September 1, 2015 |website = [[Wired (magazine)|Wired]] |publisher = |last = Metz |first = Cade}}</ref>. * ഹാസ്കലിൻറെ ഒരു വിപുലീകരണമായ അർദ്ധചാലക (semiconductor) ഡിസൈനു വേണ്ടിയുള്ള ഒരു ഭാഷയാണ് ബ്ലൂസ്പെക് സിസ്റ്റംവെരിലോഗ്(BSV). കൂടാതെ, ബ്ലൂസ്പെക്, ഇൻകോർപ്പറേറ്റഡുകളുടെ ഉപകരണങ്ങളും ഹാസ്കലിൽ നടപ്പിലാക്കുന്നു. * ക്രിപ്റ്റോൾ, ക്രിപ്റ്റോഗ്രാഫി അൽഗോരിതം വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും പരിശോധിക്കുന്നതിനും ടൂൾചെയിനുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയും, ഹാസ്കലിൽ നടപ്പിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. * seL4, ആദ്യത്തെ ഔപചാരികമായി പരിശോധിച്ച മൈക്രോകേർണൽ,<ref name="klein-sosp09"> A formal proof of functional correctness was completed in 2009. {{ cite conference | first1 = Gerwin | last1 = Klein | first2 = Kevin | last2 = Elphinstone | first3 = Gernot | last3 = Heiser | author3-link = Gernot Heiser | first4 = June | last4 = Andronick | first5 = David | last5 = Cock | first6 = Philip | last6 = Derrin | first7 = Dhammika | last7 = Elkaduwe | first8 = Kai | last8 = Engelhardt | first9 = Rafal | last9 = Kolanski | first10 = Michael | last10 = Norrish | first11 = Thomas | last11 = Sewell | first12 = Harvey | last12 = Tuch | first13 = Simon | last13 = Winwood | title = seL4: Formal verification of an OS kernel | booktitle = 22nd ACM Symposium on Operating System Principles |date=October 2009 | location = Big Sky, MT, USA | doi = | url = http://www.sigops.org/sosp/sosp09/papers/klein-sosp09.pdf }} </ref>ഒഎസ് ഡവലപ്പറിനായുള്ള ഒരു പ്രോട്ടോടൈപ്പിംഗ് ഭാഷയായി ഹാസ്കലിനെ ഉപയോഗിച്ചു.<ref name="klein-sosp09"/>{{rp|p.2}}അതേസമയം, ഹാസ്കൽ കോഡ് ഒരു നിർവ്വഹിക്കാവുന്ന സ്പെസിഫിക്കേഷനെ,സിദ്ധാന്തം തെളിയിക്കുന്ന ഉപകരണം ഉപയോഗിച്ച് സ്വപ്രേരിത വിവർത്തനം നടത്തി.<ref name="klein-sosp09"/>{{rp|p.2}} ഫൈനൽ [[സി (പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ)|സി]] പരിഷ്കരണത്തിനു മുമ്പായി ഹാസ്കെൽ കോഡ് ഒരു ഇൻറർമീഡിയറ്റ് പ്രോട്ടോടൈപ്പായി പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="klein-sosp09"/>{{rp|p.3}} * ക്രിപ്റ്റോകറൻസിയായ കാർഡോണയുടെ ഔദ്യോഗിക നടപ്പാക്കൽ ഹാസ്കലിൽ ആണ് എഴുതിയിട്ടുള്ളത്.<ref>{{Cite web|url=https://iohk.io/projects/cardano/|title=Cardano|website=Input Output|access-date=2017-12-18|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222050822/https://iohk.io/projects/cardano/|url-status=dead}}</ref> ==വെബ്== ഹാസ്കൽ വെബ് ചട്ടക്കൂടുകൾ നിലവിലുള്ളവ, <ref>{{cite web|url=http://www.haskell.org/haskellwiki/Web/Frameworks|title=Web/Frameworks|publisher=}}</ref> താഴെ ചേർക്കുന്നു: * യെസോഡ്(Yesod) * ഹാപ്പ്സ്റ്റാക്ക് * സ്നാപ്പ്.<ref>{{cite web |url=http://snapframework.com/ |title=Snap: A Haskell Web Framework: Home |publisher=Snapframework.com |accessdate=2013-06-26 |archive-date=2013-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620221057/http://snapframework.com/ |url-status=dead }}</ref> * മിസ്സോ ==വിമർശനം== 2002 ൽ ജാൻ വില്ലം മസെൻ, സൈമൺ പേസ്റ്റൺ ജോൺസ് എന്നിവർ, അലസ വിലയിരുത്തലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്നങ്ങൾ ചർച്ചചെയ്തിനുപുറമെ, അതിനെ സംബന്ധിച്ചുള്ള സൈദ്ധാന്തികമായ ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുമ്പോൾ,<ref>Jan-Willem Maessen. ''Eager Haskell: Resource-bounded execution yields efficient iteration''. Proceedings of the 2002 [[Association for Computing Machinery]] (ACM) SIGPLAN workshop on Haskell.</ref><ref>Simon Peyton Jones. [http://research.microsoft.com/~simonpj/papers/haskell-retrospective ''Wearing the hair shirt: a retrospective on Haskell'']. Invited talk at [[POPL]] 2003.</ref>പ്രായോഗിക പരിഗണനയ്ക്ക് പുറമെ മെച്ചപ്പെട്ട പ്രകടനം പോലുള്ളവയെ പ്പറ്റിയും ചർച്ച ചെയ്തു. അവർ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്, ചില പ്രവർത്തന പരിധികൾ ചേർക്കുന്നതിനൊപ്പം, അലസ മൂല്യനിർണ്ണയം മൂലം പ്രോഗ്രാമ്മർമാർ അവരുടെ കോഡിൻറെ (പ്രത്യേകിച്ച് അതിൻറെ സ്പേസ് ഉപയോഗം) പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ കൂടുതൽ പ്രയാസകരമാക്കുന്നു. 2003 ൽ ബാസ്രിയൻ ഹെരെൻ, ദാൻ ലീജീൻ, അർജൻ വാൻ ഇജെജെൻഡോൺ എന്നിവർ ഹാസ്കൽ പഠിതാക്കൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന ചില തടസ്സങ്ങൾ കണ്ടു: "ഹാസ്കലിൻറെ നിഗൂഡമായ സിൻറാക്സും സങ്കീർണമായ തരം സിസ്റ്റവും, ഇരുവശവും മൂർച്ചയുള്ള വാളിനു തുല്യമാണ്. പരിചയസമ്പന്നരായ പ്രോഗ്രാമർമാർ അതിയായി വിലമതിക്കുന്നു എന്നാൽ തുടക്കക്കാർക്കിടയിൽ നിരാശയുടെ ഉറവിടമായാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്, ഹാസ്കലിൻറെ സാമാന്യസ്വഭാവം പലപ്പോഴും ഗൂഢമായ പിശക് സന്ദേശങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്നു."<ref>{{cite journal |first1=Bastiaan |last1=Heeren |first2=Daan |last2=Leijen |first3=Arjan |last3=van IJzendoorn |year=2003 |title=Helium, for learning Haskell |journal=Proceedings of the 2003 [[Association for Computing Machinery|ACM]] [[SIGPLAN]] workshop on Haskell |url=http://www.cs.uu.nl/~bastiaan/heeren-helium.pdf |access-date=2018-08-13 |archive-date=2007-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070204044009/http://www.cs.uu.nl/~bastiaan/heeren-helium.pdf |url-status=dead }}</ref>ഇതു പരിഹരിക്കുന്നതിനായി, ഉത്രെചത്ത് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ ഗവേഷകർ ഹീലിയം എന്ന പേരുള്ള വിപുലമായ ഇൻറർപ്രെട്ടർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു, പിശക് സന്ദേശങ്ങളുടെ ഉപയോക്തൃ-സൗഹൃദം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും, ചില ഹാസ്കൽ സവിശേഷതകളുടെ സാമാന്യത്വം പരിമിതപ്പെടുത്തിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു, പ്രത്യേകിച്ച് ടൈപ്പ് ക്ലാസ്സുകൾക്കുള്ള പിന്തുണ നീക്കം ചെയ്യുക. ബെൻ ലിപ്മീയർ ആണ് ഡിസിപ്പിൾ(Disciple) രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്<ref>{{cite web|url=http://www.haskell.org/haskellwiki/DDC |title=DDC – HaskellWiki |publisher=Haskell.org |date=2010-12-03 |accessdate=2013-06-26}}</ref>ഒരു ടൈപ് എഫക്ട് സിസ്റ്റം ഉപയോഗിച്ച് ഹാസ്കലിൻറെ ഒരു കർശനമായി നിർബന്ധമായും (അലസമായ വ്യാഖ്യാനം വഴി), അലസമായ മൂല്യനിർണ്ണയത്തെ ക്കുറിച്ചുള്ള ന്യായവാദത്തിൽ ഹാക്കസിൻറെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ പരിഹരിക്കുക, മ്യൂട്ടബിൾ അറേകൾ പോലെയുള്ള പരമ്പരാഗത ഡാറ്റാഘടനകൾ ഉപയോഗിക്കുക തുടങ്ങിയവ.<ref>Ben Lippmeier, [http://www.cse.unsw.edu.au/~benl/papers/thesis/lippmeier-impure-world.pdf Type Inference and Optimisation for an Impure World], [[Australian National University]] (2010) PhD thesis, chapter 1</ref>"വിനാശകരമായ അപ്ഡേറ്റ് തയ്യാറാക്കുന്നു" (പേജ് 20) അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നു, പ്രോഗ്രാമർമാർക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ട രണ്ട് ശക്തമായ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ... വസ്തുക്കളുടെ ശേഖരണം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള കാര്യക്ഷമമായ അറേ-ഡാറ്റ ഡാറ്റാ സ്ട്രക്ച്ചറുകൾ, ഒപ്പം ... ഒരു പ്രോഗ്രാമിൻറെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ഒരു പുതിയ മൂല്യം പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവ് മുതലായവയിൽ പ്രോഗ്രാമർമാർക്ക് കുറഞ്ഞ പ്രയത്നം മാത്രമെ ഇതിനാവശ്യമായി വരുന്നുള്ളു. സ്റ്റാൻഡേർഡ് എംഎൽ(ML) എഴുത്തുകാരനായ റോബർട്ട് ഹാർപ്പർ, ആമുഖ പ്രോഗ്രാമിങ് പഠിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഹാസ്കൽ ഉപയോഗിക്കാത്തതിൻറെ കാരണം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. മൗലികമായ വിലയിരുത്തലുകൾ, ഡാറ്റ തരങ്ങളുടെ നിർവ്വചനം, ഇൻഡക്റ്റീവ് ന്യായവാദം, എന്നിവയിൽ ഉറവിട ഉപയോഗത്തെക്കുറിച്ച് ന്യായവാദം ചെയ്യുന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.haskell.org/haskellwiki/DDC |title=DDC – HaskellWiki |publisher=Haskell.org |date=2010-12-03 |accessdate=2013-06-26}}</ref>എംഎലിൻറെ മൊഡ്യൂൾ സിസ്റ്റവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഹാസ്കലിൻറെ (പഴയ) ക്ലാസ് സിസ്റ്റം "തരംതാണത്" ആണ്.<ref>{{cite web|url=http://existentialtype.wordpress.com/2011/04/16/modules-matter-most/|author=Robert Harper|title=Modules matter most.}} </ref>സ്ഥിരം ബിൽഡ്ടൂളായ കാബൽ(Cabel) ഒരു പ്രത്യേക ലൈബ്രറിയുടെ വ്യത്യസ്ത പതിപ്പുകളുടെ നല്ല മാനേജ്മെൻറ് അഭാവത്തിൽ ഡെവലപ്പർമാരുടെ ഇടയിൽ ഇത് നിരന്തരം വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. സ്റ്റാക്കിൻറെ പ്രകാശനം വഴി ഇത് പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്വതേയുള്ള ബിൽഡ് ഉപകരണമായി കാബൽ ഇപ്പോഴും ലഭ്യമാക്കുന്നു. ==അനുബന്ധ ഭാഷകൾ== ക്ലീൻ എന്നത് ഹാസ്കലിൻറെ ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ഭാഷയാണ്. I / O, സൈഡ് ഇഫക്റ്റുകൾ എന്നിവയ്ക്കായി മൊനാഡ്സിന് (monads) പകരം ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഹാസ്കലിൽ നിന്ന് വലിയ വ്യത്യാസം വരുത്തിയ രൂപമാണ്. ഹാസ്കൽ പ്രചോദിപ്പിച്ച നിരവധി പരമ്പര ഭാഷകൾ, വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്: * ആഗ്ഡാ(Agda), ആശ്രിത തരത്തിലുള്ള ഒരു പ്രവർത്തന ഭാഷയാണ്. * സെൻറ് ആൻഡ്രൂസ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത ഇഡ്രീസ്(Idris), ആശ്രിത തരത്തിലുള്ള ഒരു പൊതുവായ ഉദ്ദേശ്യഭാഷയാണ്. * എപ്പിഗ്രാം, പ്രോഗ്രാമുകളുടെ സ്വഭാവം തെളിയിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ ആശ്രിത തരങ്ങളുള്ള ഒരു പ്രവർത്തന ഭാഷയാണ് ഇത്. * കായെൻ(Cayenne), ആശ്രിത തരത്തിലുള്ളവയാണ്. * ഒമെഗാ കൂടുതൽ കർശനമായാതണ്. * എൽമ്, വെബ് ഫ്രണ്ട് എൻഡ് ആപ്ലിക്കേഷനുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രവർത്തന ഭാഷയാണ്, ഉയർന്ന തരത്തിലുള്ള തരങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ ഇല്ല. ജാവ വെർച്ച്വൽ മെഷീൻ (ജെവിഎം) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവ: * ഫ്രെജ്ജ്(Frege), ജാവയുടെ സ്കാനർ തരങ്ങളുള്ള ഒരു ഹാസ്കൽ പോലെയുള്ള ഭാഷയും മികച്ച ജാവ സംയോജനം ഉൾപ്പെടുന്നതാണ്.<ref name="frege">{{cite web|url=http://fregepl.blogspot.com|title=Frege Programming Language|publisher=}}</ref><ref name="frege-wiki">{{cite web|url=http://code.google.com/p/frege/|title=Google Code Archive - Long-term storage for Google Code Project Hosting.|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://mmhelloworld.blogspot.com.es/2012/02/hello-world-frege.html|title=mmhelloworld|author=Marimuthu Madasamy|publisher=}}</ref> * ജാവ വെർച്ച്വൽ മെഷീനീ(ജെവിഎം)ൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഫങ്ഷണൽ സ്ക്രിപ്റ്റിംഗ് ഭാഷായാണ് ജാസ്കെൽ.<ref>{{cite web|url=http://jaskell.codehaus.org/|title=Codehaus|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060220023022/http://jaskell.codehaus.org/|archivedate=20 February 2006|df=dmy-all}}</ref> * ജെ.വി.എം.ലിൽ ഹാസ്കൽ ആയിരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതാണ് എതാ-ലാംഗ്(Eta-lang). മറ്റ് ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകൾ ഉൾപ്പെടുന്നവ താഴെ പറയുന്നവയാണ്: * കറി, എന്നത് ഹാസ്കൽ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു ഫംഗ്ഷണൽ / ലോജിക്കൽ പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയാണ്. ഭാഷാ രൂപകൽപ്പനയിൽ നിരവധി പുതിയ ആശയങ്ങൾ പരീക്ഷിച്ചറിയാൻ ഹാസ്കെൽ സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരവധി ഹാസ്കൽ വകഭേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്, പുതിയ ഭാഷാ ആശയങ്ങൾ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യൽ മുതലായവ: * പാരലൽ ഹാസ്കൽ ** ഗ്ലാസ്കോ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നും യന്ത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ ഒറ്റ മൾട്ടിപ്രൊസസറുകളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.macs.hw.ac.uk/~dsg/gph/|title=Glasgow Parallel Haskell|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.haskell.org/ghc/docs/6.6/html/users_guide/lang-parallel.html|title=7.15.&nbsp;Parallel Haskell|publisher=}}</ref>കൂടാതെ, സിമ്മട്രിക് മൾട്ടിപ്രോസസർ സമാന്തരവാദത്തിന് ഹാസ്കെൽ പിന്തുണ നൽകുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.haskell.org/ghc/docs/6.6/html/users_guide/sec-using-smp.html|title=4.12.&nbsp;Using SMP parallelism|publisher=}}</ref> ** എംഐറ്റി(MIT)യിൽ നിന്ന്.<ref>{{cite web|url=http://csg.csail.mit.edu/projects/languages/ph.shtml|title=Computation Structures Group- MIT- LCS|author=Todd Allen Amicon|publisher=}}</ref> * ഡിസ്ട്രിബ്യൂട്ടഡ് ഹാസ്കലും (മുൻപ് ഗോഫിൻ), ഏഡനും. * ഊഹത്തിലധിഷ്ഠിതമായ വിലയിരുത്തൽ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഈഗർ ഹാസ്കെൽ(Eager Haskell). * നിരവധി ഒബജക്ട്-ഓറിയെൻറഡ് പതിപ്പുകൾ ഉണ്ട്: ഹാസ്കെൽ ++, മോണ്ട്രിയൻ മുതലയാവ. * ജെനറിക്ക് ഹാസ്കൽ, സാധാരണ പ്രോഗ്രാമിങ്ങിനുള്ള ടൈപ്പ് സിസ്റ്റം പിന്തുണയുള്ള ഹാസ്കലിൻറെ ഒരു പതിപ്പ്. * ഓ'ഹാസ്കെൽ(O'Haskell), വസ്തുവിൻറെ ഓറിയൻറേഷൻ ചേർക്കുന്ന ഹാസ്കലിൻറെ ഒരു എക്സ്റ്റെൻഷൻ ആണ്. ഒപ്പം അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രോഗ്രാമിങ് പിന്തുണയും. * ഡിസിപ്പിൾ, കർശനമായ ടൈപ് ഡെഫനിഷൻ (ലേസിനെസ്സ് ഉദ്ധരണിയിൽ ലഭ്യമാണ്)ഹാസ്കലിൻറെ വകഭേദങ്ങൾ, നശീകരണ പരിഷ്കാരങ്ങൾ, കമ്പ്യൂട്ടേഷണൽ ഇഫക്റ്റുകൾ, ഡയറക്ട് ഫീൽഡ് പ്രൊജകടുകൾ ടൈപ്പുചെയ്യുക, ഒപ്പം അനുബന്ധ പ്രവർത്തനങ്ങളും. * മെയിൽ ബോക്സുകളിലേക്ക് ഫീഡ്ബാക്ക് സൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ഘടകം മെയിൽ ബോക്സ് ചാനലുകളുടെ ട്യൂപ്പ്ലുകളിലുടനീളം സ്റ്റേറ്റലെസ് ഓട്ടോമേറ്റായി പ്രോസസ് അടിസ്ഥാനമാക്കി എംബെഡ് ചെയ്ത സിസ്റ്റങ്ങളുടെ കർശനമായ ഭാഷയായ ഹ്യൂം, ഹാസ്കൽ പോലുള്ള എക്സ്പ്രഷൻ ഭാഷയും സിൻറാക്സും ഉപയോഗിച്ച് ഔട്ട്പുട്ട് മുതൽ ചാനലുകൾ വരെയുള്ള ബോക്സ് വയറിംഗുകളിൽ മാപ്പിങ് വിവരവും നൽകുന്നു. ==സമ്മേളനങ്ങളും വർക്ക്ഷോപ്പുകളും== ഹാസ്കൽ സമൂഹം പതിവായി ഗവേഷണ-വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു. പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ ഇവയാണ്: * ഇൻറർനാഷണൽ കോൺഫറൻസ് ഓൺ ഫംഗ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിങ് (ഐസിഎഫ്പി). * ഹാസ്കൽ സിമ്പോസിയം (മുമ്പ് ഹാസ്കൽ വർക്ക്ഷോപ്പ്) * ഹാസ്കൽ നടപ്പിലാക്കുന്നവർക്കുള്ള വർക്ക്ഷോപ്പ്. * ഫങ്ഷണൽ പ്രോഗ്രാമിങ്ങിൻറെ വാണിജ്യ ഉപയോക്താക്കൾ (സി.യു.എഫ്.പി). 2006 മുതൽ പരമ്പര ഭാഷാ ഉപകരണങ്ങളും ലൈബ്രറികളും മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായുള്ള സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഹാക്കത്തൺ പരമ്പരയാണ് ഹാക്ക്(HAC)പരമ്പര.<ref>{{cite web |title=Hackathon – HaskellWiki |url=http://haskell.org/haskellwiki/Hackathon}}</ref> ==ഹാസ്കൽ ബേസ് ലൈബ്രറിയും ആൾജിബ്രയും== ഹാസ്കൽ ഡൊമെയ്നുകളെ (തരം) പെരുമാറ്റവും (ടൈപ്പ് ക്ലാസുകൾ) ഹാസ്കൽ അടിസ്ഥാന ലൈബ്രറിയുടെ സ്റ്റാൻഡേർഡ് ടൈപ്പ്ക്ലാസ്സുകൾക്ക് അടിവരയിടുന്ന ബീജഗണിത ലോകവുമായി നിങ്ങൾക്ക് ആശയവിനിമയം നടത്താം. നം ക്ലാസ്സുകൾ റിംഗിനു വേണ്ടി ആവശ്യമുള്ള ഓപ്പറേഷൻ സിഗ്നേച്ചറുകളാണുള്ളത്, (+) ഉം (*) ന്യൂട്രൽ ഘടകങ്ങളും ഒഴികെ, ഇത് ലിറ്ററലുകളെ മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Num The Num type class]</ref> ഓപ്പറേഷൻ നിയമങ്ങൾ (+), (*) സഹവർത്തിത്വവും കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും കൂട്ടിച്ചേർത്തത് ടൈപ്പുകൾ തിരുത്തുകയല്ല, മറിച്ച് തെളിവുകൾ പരിശോധിക്കുകയാണ്. <source lang="haskell"> $ ghci Prelude> :type 0 0 :: Num a => a -- 0 belongs to any type that has a Num instance, a Ring Prelude> :type 1 1 :: Num a => a -- neutral for the product of a type that implements Num </source> വേഡ് ഡാറ്റ ടൈപ്പുകൾ (വേഡ്, വേഡ് എൻ(WordN)) നം ടൈപ്പ് ക്ലാസ് മോഡുലാർ അരിത്മെറ്റിക് ഉപയോഗിച്ച് നടപ്പിലാക്കുന്നു. ഡാറ്റ ടൈപ്പുകളും Int, IntN-ൻറെ ദ്വിമാന സങ്കലനങ്ങളുപയോഗിച്ച് ദശാംശ ഗണിതവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ല (ഇൻറിജർ ഓവർഫ്ലോ കാണുക): <source lang="haskell"> Prelude> (signum maxBound ::Int) == signum (maxBound +1) False -- ??? maxBound successor doesn't obey arithmetic rule (it doesn't throw exceptions) Prelude> (signum maxBound ::Int) == signum (maxBound *2) False -- ??? Int product overflow (no exceptions either) Prelude> (-minBound ::Int) /= minBound -- where Int minBound == sign bit set followed by zeros False -- ??? Negate overflow </source> സാധ്യമായ കാര്യപരിവർത്തനം, അത് ക്രമീകൃതമായ അരിത്തമെറ്റിക് ഉപയോഗിച്ച് പൊരുത്തപ്പെടുത്തുന്നത് വഴി ഓവർഫ്ലോയിൽ ഒരു ഒഴിവുകഴിവ് നടത്തി. * ഓപ്പറൻറ് ചിഹ്നങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒത്തുചേരുന്ന അവസരത്തിൽ സൈൻനം(signum){-1.0,1} അതേ സൂചനയ്ക്ക് കൂടുതലായുള്ള ഫലം പരിശോധിക്കുക; <ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#v:signum Num typeclass ''signum'' function]</ref><ref name="safe-int-addition">[https://www.schoolofhaskell.com/user/griba/safe_int_addition_and_product SchoolOfHaskell.com - Safe Int addition and product]</ref> അല്ലെങ്കിൽ * പരിമിതികളില്ലാതെ കൃത്യതയോടെ പ്രവർത്തനം നടത്തുന്നതിന്, ടൈപ്പ് കാസ്റ്റ് ചെയ്ത ഫലം പരിശോധിക്കുക.<ref name="safe-int-addition"/> പ്രാരംഭ തരം വർഗം റസിപ്പിങ് ഫംഗ്ഷനിൽ ഗുണിത വിപരീതം ("പരോക്ഷമായ") എന്നതിനൊപ്പം അതിൻറെ അനന്തരഫലമായി ഡിവിഷൻ ചേർക്കുന്നു. അത് ഒരു ഫീൽഡിനോട് യോജിക്കുന്നു.<ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Fractional The Fractional type class]</ref> റിയൽ ടൈപ്പ് ക്ലാസിക്ക് നമ്പരും ഓർഡും(ord) ആവശ്യമാണ്. ഓർഡഡ് റിങിന് അനുരൂപമായിരിക്കണം,<ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Real The Real type class]</ref> ഇത് പൂർണ്ണ സംഖ്യയും റാഷണലും നൽകുന്നു.<ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Data-Ratio.html The Rational numbers module]</ref> കൂടാതെ ഫ്ലോട്ടിംഗ് പോയിൻറ് നമ്പറുകൾ കൂടി നൽകുന്നു.<ref name="prelude-float">[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Float The Float data type]</ref> യൂക്ലിഡിയൻ ഡിവിഷനിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ഇൻറഗ്രൽ ടൈപ്പ് ക്ലാസ് ഒരു യൂക്ലിഡിയൻ റിംഗുമായി യോജിക്കുന്ന റിയൽ, ഈനമും ക്ലാസുകൾക്ക് പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.<ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Integral The Integral type class]</ref> ഫ്ലോട്ടിംഗ് ടൈപ്പ് ക്ലാസ് ഫ്ലോറാൽ ഫങ്ഷണൽ കാൽക്യുസ് ഫങ്ഷനുകൾ (sqrt, ട്രൈക്കോണിമെട്രിക് ഫംഗ്ഷനുകൾ, ലോഗരിതങ്ങൾ) ഫ്ലോട്ടിംഗ് പോയിൻറ് (ഫ്ലോട്ട്, ഡബിൾ), സങ്കീർണ്ണ സംഖ്യകൾ എന്നിവയിലേയ്ക്ക് ചേർക്കുന്നു<ref name="prelude-floating">[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Prelude.html#t:Floating The Floating type class]</ref><ref name="prelude-float"/><ref>[http://hackage.haskell.org/package/base/docs/Data-Complex.html#t:Complex The Complex data type]</ref> എക്സ്പോണനേഷൻ മൂന്ന് ഫ്ളേവറുകളിൽ വരുന്നു: * ഒരു പോസിറ്റീവ് ഇൻറിജർ എക്സ്പോണൻറിന് അടിസ്ഥാന ഡൊമെയിൻ ആവശ്യമാണ്(നം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കൂടാതെ റിംഗ് സിഗ്നേച്ചറും): <source lang="haskell"> (^) :: (Num a, Integral ex) => a -> ex -> a -- (^) admits non-negative exponents of an euclidean domain, throws an error if the exponent is negative </source> * ഒരു നെഗറ്റീവ് ഇൻറിജർ എക്സ്പോണൻറിന് അടിസ്ഥനാന ഡൊമെയിൻ ആവശ്യമാണ്, അതിനൊപ്പം ഗുണനവിപരീതം(multiplicative inverse)(ഭിന്നസംഖ്യയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഫീൽഡ് സിഗ്നേച്ചറും)ഉൾപ്പെടുന്നു: <source lang="haskell"> (^^) :: (Fractional a, Integral ex) => a -> ex -> a -- (^^) admits all exponents of an euclidean domain </source> * ഒരു ഫ്ലോട്ടിങ് പോയിൻറ് എക്സ്പോണൻറിന് അടിസ്ഥാന ഡൊമെയിൻ ആവശ്യമാണ്, ഫ്ലോട്ടിംഗ് ടൈപ്പ് ക്ലാസ്സിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് പോലെ ലോഗരിതത്തിൻറെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ:<ref name="prelude-floating"/> <source lang="haskell"> (**) :: (Floating a, Floating ex) => a -> ex -> a </source> യൂക്ലിഡിയൻ തരങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള പരിവർത്തനങ്ങൾ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നത്, മൂല്യം അല്ല. ന്യൂമെറിക്കൽ ടൈപ്പ് ക്ലെയിമിൽ ഓവർഫ്ലോ ഒഴിവാക്കില്ല: <source lang="haskell"> $ ghci Prelude> import Data.Int Prelude Data.Int> fromIntegral (32767 :: Int16) :: Int8 -1 Prelude Data.Int> fromInteger (2^64 :: Integer) :: Int32 0 </source> ==അവലംബം== 2vtq9h4ymhlcqhyx2dgsjd0qy77j6ck 0 435183 4648079 4615829 2026-07-16T17:11:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി | image = Hannah Gadsby and Jason Wing - Jam Project - crop.jpg | caption = ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി (2013) | birth_date = <!-- Only add a birth date with a reliable source --> | birth_place = സ്മിത്ത്ടൺ, ടസ്മാനിയ, [[ഓസ്ട്രേലിയ]] | medium = ലൈവ് പെര്ഫോമെൻസ് | nationality = ഓസ്ട്രേലിയൻ | active = 2006–മുതൽ | genre = സ്റ്റാന്റ് അപ്പ് | subject = സ്മോൾ ടൌൺ ലൈഫ്<br>സ്മിത്ത്ടൺ<br>ആർട്ട്‌ ഹിസ്റ്ററി<br>ഡിസ്ഫങ്ക്ഷണൽ പാരൻസ്<br>സ്വവർഗരതി<br>ഹോമോഫോബിയ<br>മെന്റൽ ഇൽനെസ്സ്<br>ട്രോമ | influences = | influenced = | spouse = | notable_work = '''കിസ്സ്‌ മി ക്വിക്ക്''''<br>'''അയാം ഫുൾ ഓഫ് ജ്യൂബ്സ്'''<br>'''നനെറ്റ്''' | signature = | website = {{URL|hannahgadsby.com.au|HannahGadsby.com.au}} }} ഒരു ഓസ്ട്രേലിയൻ കോമഡിയനും എഴുത്തുകാരിയുമാണ് '''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി'''. പുതിയ കോമഡിയന്മാർക്ക് വേണ്ടി 2006ൽ നടത്തിയ റോ കോമഡി മത്സരത്തിന്റെ നാഷണൽ ഫൈനലിൽ വിജയിച്ചതിന് ശേഷമാണ് ഹന്നാ പ്രശസ്തിയാർജിച്ചത്. അതിന് ശേഷം ഓസ്ട്രേലിയയിലും ന്യൂസിലാന്റിളും പലയിടങ്ങളിലായി ടെലിവിഷൻ ഷോകൾ അവതരിപ്പിച്ചു. 2018ൽ നെറ്റ്ഫ്ലിക്സ് സ്പെഷ്യൽ ആയി '''നനെറ്റ്''' എന്ന ഷോ അവതരിപ്പിച്ചു. അതിലൂടെ അന്താരാഷ്‌ട്രശ്രദ്ധ നേടി.<ref>https://www.nytimes.com/2018/03/19/arts/hannah-gadsby-comedy-nanette.html</ref><ref>https://www.theguardian.com/stage/2017/aug/19/hannah-gadsby-review-nanette</ref> ==ആദ്യകാലജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും== ടസ്മാനിയിലെ സ്മിത്ത്ടണിൽ ആണ് ഗാഡ്സ്ബി വളർന്നത്. മാതാപിതാക്കളുടെ 5 മക്കളിൽ ഏറ്റവും ഇളയവൾ ആയിരുന്നു ഹന്നാ.<ref>http://www.suchsmallportions.com/feature/hannah-gadsby-interview-%E2%80%9Ci-talk-about-my-shows-theyre-ships%E2%80%9D</ref>. പിന്നീട് 1990-1995 കാലഘട്ടങ്ങളിലായി ഹൈസ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. പിന്നീട് ലോൻസെസ്റ്റൺ കോളേജ്, ഹോബർട്ടിലുള്ള യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ടസ്മാനിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം നേടി. 2003ൽ ഓസ്ട്രേലിയൻ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ആർട്ട്‌ ഹിസ്റ്ററി & ക്യൂറേറ്റർഷിപ്പ് എന്ന വിഷയത്തിൽ ബിരുധം നേടി.<ref>http://www.anu.edu.au/students/program-administration/program-management/graduate-search</ref>. കോമഡിയൻ ആവുന്നതിന് മുമ്പ് ഗാഡ്സ്ബി സിനിമ പ്രൊജക്ഷനിസ്റ്റ് ആയും ഫാമിൽ ട്രീ പ്ലാന്റർ ആയും ജോലി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കോമഡിയൻ ആയ ശേഷം ഏറ്റവും ചെറിയ തോതിലുള്ള കോമഡി ഫെസ്റ്റിവൽ മുതൽ അന്താരാഷ്‌ട്ര കോമഡി ഫെസ്റ്റിവലിൽ വരെ ഹന്നാ, 10 വർഷത്തോളം നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നു.<ref>https://www.theage.com.au/entertainment/art-and-design/reclining-nudes-get-standup-treatment-20130319-2gd5d.html</ref><ref>http://www.abc.net.au/tv/programs/hannah-gadsbys-oz/</ref><ref>https://www.smh.com.au/entertainment/tv-and-radio/adam-hills-calls-it-quits-from-abc-series-adam-hills-tonight-20131128-2yb2n.html#ixzz2ltZguWfy</ref> == സ്വകാര്യജീവിതം == ഗാഡ്സ്ബി ഒരു സ്വവർഗാനുരാഗി ആണ്, അത് തന്റെ സ്റ്റാന്റപ്പുകളിൽ കൂടി പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>http://www.smh.com.au/entertainment/comedy/the-great-gadsby-20110211-1apth.html </ref><ref>{{Cite web |url=http://tvnz.co.nz/international-comedy-festival/hannah-gadsby-comedy-festival-review-2739756 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084303/http://tvnz.co.nz/international-comedy-festival/hannah-gadsby-comedy-festival-review-2739756 |url-status=dead }}</ref> ബിഗ്‌ ബ്രതേഴ്സ് ബിഗ്‌ സിസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫ് മെൽബൺ, എഡ്മണ്ട് റൈസ് ക്യാമ്പസ് ഓഫ് വിക്ടോറിയ, സാക്രഡ് ഹാർട്ട്‌ മിഷൻ തുടങ്ങിയ പല ചാരിറ്റികളുടെയും സജീവ പ്രവർത്തകയായിരുന്നു ഗാഡ്സ്ബി.<ref>http://melbourne.jollypeople.com/in-stitches-for-kids/5923/#more-5923 </ref><ref>{{Cite web |url=http://realestatepropertyupdate.com.au/2013/04/chisholm-gamon-support-the-heart-of-st-kilda-concert/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2018-07-25 |archive-date=2013-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516143055/http://realestatepropertyupdate.com.au/2013/04/chisholm-gamon-support-the-heart-of-st-kilda-concert/ |url-status=dead }}</ref> രോഗനിർണയത്തിലൂടെ ഗാഡ്സ്ബിക്ക് ഓട്ടിസത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള എ.എച്ച്.എച്ച്.ഡി ആണെന്ന് തെളിഞ്ഞിരുന്നു.<ref>https://www.newyorker.com/podcast/the-new-yorker-radio-hour/hannah-gadsby-against-comedy-and-james-wood-on-writing-a-novel</ref> == സിനിമകൾ == * 2009–2010: ''ദി ലൈബ്രേറിയൻസ് (ടി. വി. സീരീസ്‌) – as Carmel (2 എപ്പിസോഡിൽ) * 2011: ''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി: കിസ്സ്‌ മി ക്വിക്ക്'', ''അയാം ഫുൾ ഓഫ് ജ്യൂബ്സ്'', വെയർഹൗസ് കോമഡി ഫെസ്റ്റിവൽ (ടി. വി. സീരീസ്‌) - എഴുത്ത് * 2012–2013: ''ആദം ഹിൽസ് ടുനൈറ്റ് (ടി. വി. സീരീസ്‌) – ''''തിരക്കഥ രചന'''' (24 episodes) * 2013: ''അണ്ടർബെല്ലി (ടി. വി. സീരീസ്‌) - as Charlie (3 എപ്പിസോഡിൽ) * 2013: ''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി: മിസ്സിസ് ചക്ക്ൾസ്'', വെയർഹൗസ് കോമഡി ഫെസ്റ്റിവൽ (ടി. വി. സീരീസ്‌) - എഴുത്ത് * 2013–2014: ''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി''യുടെ ഓസ്‌'' (ടി. വി. സീരീസ്‌ ഡോക്യുമെന്ററി) – എഴുത്ത് * 2014–2016: ''പ്ലീസ് ലൈക്ക് മി'' (ടി. വി. സീരീസ്‌) – as ഹന്നാ; കൂടാതെ എഴുത്തുകാരിയും കൂടെയാണ് (22 എപ്പിസോഡിൽ) * 2018: ''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി''യുടെ നെയ്ക്കഡി ന്യൂട്സ് (ടി വി മിനി സീരീസ്‌ ഡോക്യുമെന്ററി) – എഴുത്ത് * 2018: ''ഹന്നാ ഗാഡ്സ്ബി: നനെറ്റ്'' (ടി വി മൂവി) – എഴുത്ത്<ref>https://www.netflix.com/title/80233611</ref> == പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ == * {{cite book|last1=Gadsby|first1=Hannah|title=ടെൻ സ്റ്റെപ്സ് ടു നനെറ്റ് |url=https://archive.org/details/hannahgadsbytens0000vari|date=2018|publisher=Allen & Unwin|location=Sydney|isbn=978-1-742-37403-1|oclc=1014018703}} ==അവലംബം== {{Reflist}} kzuhrx6rc0p15s68wi5ckehu20fls8z 0 435502 4647922 4629508 2026-07-16T12:51:50Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647922 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pisco sour}} {{Infobox cocktail | iba = yes | name = Pisco sour | sourcelink = pisco-sour | image = Pisco sour 20100613b.JPG | alt = Photograph | caption = Peruvian pisco sour | type = cocktail | pisco = yes | served = straight | garnish = [[Angostura bitters]] (1 dash) | drinkware = old | ingredients = * 4.5cl [[Pisco]] * 3cl lime juice * 2cl [[Simple syrup]] * 1 [[Egg white]] | timing = All Day | prep = Vigorously shake contents in a [[cocktail shaker]] with ice cubes, then strain into a glass and garnish with bitters.{{sfn|Kosmas|Zaric|2010|p=115}} | footnotes = }} '''പിസ്കോ സോർ''' ദക്ഷിണ അമേരിക്കയിൽ ശ്രേഷ്ഠമായി കണക്കാക്കുന്ന മദ്യം ചേർത്ത ഒരു [[കോക്ടെയ്ൽ]] ആണ്. പെറുവിൽ നിന്നുത്ഭവിച്ചതും ചിലിയിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണരീതികളിൽ സാധാരണയായി കണ്ടുവരുന്നതുമാണ്. .{{efn-ua|Despite the pisco sour being predominantly emblematic along the [[Pacific Ocean|Pacific coast]] of Peru and Chile, Casey calls it a "classic South American drink" and Bovis says it is "a hallmark South Ameri, പെറുവിൽ നിന്can cocktail."{{sfn|Casey|2009|p=89}}{{sfn|Bovis|2012|loc=Pisco Sour}}}} ഈ പാനീയത്തിന്റെ പേര് പിസ്കോ എന്ന അതിന്റെ അടിസ്ഥാന മദ്യത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. എന്നാൽ സിട്രസ് ജ്യൂസ്, മധുരപലഹാര ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് സോർ എന്ന പദം വന്നത്. പെറുവിയർ പിസ്കോ സോർ അടിസ്ഥാന മദ്യം ആയ പെറുവിയൻ പിസ്കോയുടെ കൂടെ പുതുതായി പിഴിഞ്ഞ നാരങ്ങ നീര്, ലളിതമായ സിറപ്പ്, ഐസ്, മുട്ട വെള്ള, അംങ്കോസ്റ്റുര ബിറ്റർ എന്നിവ ചേർത്താണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ചിലിയൻ പതിപ്പിന് സമാനമാണ് ഇത്. പക്ഷേ ചിലിയൻ പിസ്കോ, പിക്ക നാരങ്ങ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നത് ബിറ്ററും, മുട്ട വെള്ളയും ഒഴിവാക്കിയാണ്. കോക്ടെയിലെ മറ്റ് വകഭേദങ്ങൾ [[പൈനാപ്പിൾ]] അല്ലെങ്കിൽ [[കൊക്കോ]] പഴങ്ങളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയാണ്. പിസ്കോയുടെ അടിസ്ഥാനമായ മിക്സുഡ് ബിവറേജിന്റെ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ, 1700-കളിലുടനീളം പഴക്കമുള്ളതാണെങ്കിലും, ഇന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന ഈ കോക്ടെയ്ൽ 1920-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ [[പെറു]]വിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[ലിമ]]യിൽ കണ്ടുപിടിച്ചതാണെന്ന് അമേരിക്കൻ ബാറുകാരനായ [[Victor Vaughen Morris| വിക്ടർ വൂഗൻ മോറിസും]] ചരിത്രകാരന്മാരും പാനീയ വിദഗ്ദ്ധരും സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്. <ref>See: DeGroff 2008, Pisco Sour Duecy 2013, Pisco Sour Kosmas & Zaric 2010, p. 115 Parsons 2011, p. 143 Roque 2013, Pisco Sour</ref>{{efn-ua|Despite the pisco sour being predominantly emblematic along the [[Pacific Ocean|Pacific coast]] of Peru and Chile, Casey calls it a "classic South American drink" and Bovis says it is "a hallmark South American cocktail."{{sfn|Casey|2009|p=89}}{{sfn|Bovis|2012|loc=Pisco Sour}}}} മദ്ധ്യ പെറുവിലെ ഒരു നഗരമായ [[Cerro de Pasco|സെറോ ഡി പോസ്കോയിൽ]] ജോലി ചെയ്യാനായി 1903- ൽ മോറിസ് [[അമേരിക്ക]]യിൽ നിന്ന് പോയി. 1916-ൽ അദ്ദേഹം ലിമയിൽ മോറിസ് ബാർ തുറന്നു. പെറുവിന്റെ ഉയർന്ന മേഖലയായും ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന വിദേശക്കാരുടെയും പെട്ടെന്നുള്ള ഒരു കേന്ദ്രമായി ആ സലൂൺ മാറി. 1920 കളുടെ അവസാനത്തിൽ മോറിസ് ബാറിൽ ജോലിചെയ്യുന്ന പെറുവിയൻ ബാർടെൻഡറായ, മാസിസ് ബ്രൂഗിറ്റ് കോക്ടെയിലിന്റെ ആധുനിക പെറുവിയൻ പാചകക്കുറിപ്പ് സൃഷ്ടിച്ച് അംങ്കോസ്റ്റുര ബിറ്ററുകളും മുട്ട വെള്ളകളും ചേർത്ത് പല മാറ്റങ്ങൾക്കും ഇതിനെ വിധേയമാക്കിയിരുന്നു. == ഇതും കാണുക == {{portal|Drink|Food|South America}} * [[List of cocktails]] * [[List of piscos]] * [[Peruvian cuisine#Alcoholic drinks|Peruvian alcoholic drinks]] * [[Singani]] * [[Tequila Sour]] == കുറിപ്പുകൾ == {{notelist-ua}} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin|30em}} * {{cite book | last = Albala | first = Ken, ed. | title = Food Cultures of the World Encyclopedia | url = https://archive.org/details/foodculturesofwo0000unse | year = 2011 | publisher = ABC-CLIO | location = Santa Barbara, California, US | isbn = 0-313-37627-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Baez Kijac | first = Maria | title = The South American Table | url = https://archive.org/details/southamericantab0000kija | year = 2003 | publisher = The Harvard Common Press | location = Boston, Massachusetts, US | isbn = 1-55832-248-5 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Blouet | first1 = Brian | last2 = Blouet | first2 = Olwyn | title = Latin America and the Caribbean | url = https://archive.org/details/latinamericacari0000unse_s6z6 | year = 2009 | publisher = John Wiley and Sons | location = Hoboken, New Jersey, US | isbn = 0-470-38773-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Bohrer | first = Andrew | title = The Best Shots You've Never Tried | url = https://archive.org/details/bestshotsyouvene0000bohr | year = 2012 | publisher = Adams Media | location = Avon, Massachusetts, US | isbn = 1-4405-3879-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Bovis | first = Natalie | title = Edible Cocktails | year = 2012 | publisher = F+W Media, Inc. | location = New York City | isbn = 978-1-4405-3368-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Casey | first = Kathy | title = Sips and Apps | url = https://archive.org/details/sipsappsclassicc0000case | year = 2009 | publisher = Chronicle Books LLC | location = San Francisco, California, US| isbn = 978-0-8118-7823-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Castillo-Feliú | first = Guillermo I. | title = Culture and Customs of Chile | url = https://archive.org/details/culturecustomsof00cast | year = 2000 | publisher = Greenwood Publishing Group | location = Westport, Connecticut, US | isbn = 0-313-30783-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = DeGroff | first = Dale | title = The Essential Cocktail: The Art of Mixing Perfect Drinks | url = https://archive.org/details/essentialcocktai0000degr | year = 2008 | publisher = Random House Digital | location = New York, US | isbn = 0-307-40573-7 | ref = harv }} * {{cite book | last = Duecy | first = Erica | title = Storied Sips: Evocative Cocktails for Everyday Escapes | url = https://archive.org/details/storiedsipsevoca0000duec_a0q3 | year = 2013| publisher = Random House LLC | location = New York, US | isbn = 978-0-375-42622-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Facultad de Filosofía y Letras | first = | title = Anales del Instituto de Lingüística, Volúmenes 8-9 | year = 1962 | publisher = Universidad Nacional de Cuyo | location = Mendoza, Argentina | isbn = | ref = harv }} * {{cite book | last = Foley | first = Ray | title = The Ultimate Little Cocktail Book | url = https://archive.org/details/ultimatelittleco0000fole_d0q0 | year = 2011 | publisher = Sourcebooks, Inc. | location = Naperville, Illinois, US | isbn = 1-4022-5410-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Franco | first = César | title = Celebración del Pisco | year = 1991 | publisher = Centro de Estudios para el Desarrollo y la Participación | location = Lima, Peru | isbn = | ref = harv }} * {{cite book | last = Jiménez Morato | first = Antonio | title = Mezclados y Agitados | year = 2012 | publisher = Debolsillo | location = Barcelona, Spain | isbn = 978-84-9032-356-4 | ref = harv | language = es}} * {{cite book | last1 = Kosmas | first1 = Jason | last2 = Zaric | first2 = Dushan | title = Speakeasy | url = https://archive.org/details/speakeasyclassic0000kosm | year = 2010 | publisher = Random House Digital | location = New York, US | isbn = 1-58008-253-X | ref = harv }} * {{cite book | last = McDonnell | first = Duggan | title = Drinking the Devil's Acre: A Love Letter from San Francisco and her Cocktails | url = https://archive.org/details/drinkingdevilsac0000mcdo | year = 2015 | publisher = Chronicle Books LLC | location = San Francisco, CA | isbn = 978-1-4521-4062-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Parsons | first = Brad Thomas | title = Bitters | url = https://archive.org/details/bittersspiritedh0000pars | year = 2011 | publisher = Random House Digital | location = New York, US | isbn = 1-60774-072-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Plath | first = Oreste | title = Folklore Lingüístico Chileno: Paremiología | year = 1981 | publisher = Editorial Nascimento | location = Santiago, Chile | isbn = 956-258-052-0 | ref = harv | language = es}} * {{cite book | last = Pozo | first = José del | title = Historia del Vino Chileno | year = 2004 | publisher = Editorial Universitaria | location = Santiago, Chile | isbn = 956-11-1735-5| ref = harv | language = es}} * {{cite book | last = Regan | first = Gary | title = The Joy of Mixology, The Consummate Guide to the Bartender's Craft | url = https://archive.org/details/joyofmixology0000rega | year = 2003 | publisher = Clarkson Potter | location = New York, US | isbn = 0-609-60884-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Roque | first = Raquel | title = Cocina Latina: El sabor del Mundo Latino | url = https://archive.org/details/cocinalatinaelsa0000roqu | year = 2013| publisher = C.A. Press | location = New York | isbn = 978-1-101-55290-2 | ref = harv | language = es}} * {{cite book | last = Sandham | first = Tom | title = World's Best Cocktails | url = https://archive.org/details/worldsbestcockta0000toms | year = 2012 | publisher = Fair Winds Press | location = Lions Bay, Canada | isbn = 1592335276 | ref = harv }} * {{cite book | last = Vial Correa | first = Gonzalo | title = Historia de Chile, 1891–1973: La Dictadura de Ibáñez, 1925–1931 | year = 1981 | publisher = Editorial Santillana del Pacífico | location = Santiago, Chile| isbn = 956-12-1201-3 | ref = harv | language = es}} {{refend}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{commons category|Pisco sour}} * [http://www.piscosour.com Piscosour.com]&nbsp;– Website about pisco sour. * [http://liquor.com/recipes/pisco-sour/ Liquor.com]&nbsp;– Detailed pisco sour preparation guide. * [http://www.foodnetwork.com/recipes/ingrid-hoffmann/classic-pisco-sour-recipe2.html Food Network]&nbsp;– Video preparation of a pisco sour version. k8adyc6l04du93mf2pbc9pvgtwl54co 0 438722 4648097 4613630 2026-07-16T17:41:19Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648097 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dharasana Satyagraha}} [[File:Dharsanasaltfactory.jpg|thumb|250px|right|An illustration of the Dharasana Salt Satyagraha being led by Sarojini Naidu]] 1930 മെയ് മാസത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഉപ്പ് നികുതിയ്ക്കെതിരായി നടത്തിയ പ്രതിഷേധമായിരുന്നു '''ധരസന സത്യാഗ്രഹം'''. ദണ്ഡി യാത്ര അവസാനിച്ചതിനെ തുടർന്ന് [[മഹാത്മാഗാന്ധി]] ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെയുള്ള അടുത്ത പ്രതിഷേധമെന്ന നിലയിൽ ഗുജറാത്തിലെ ധരസന ഉപ്പ് സത്യാഗ്രഹത്തിന് അഹിംസാമാർഗ്ഗം തെരഞ്ഞെടുത്തു. ധരസനയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ആജ്ഞ പ്രകാരം നൂറുകണക്കിനു സത്യാഗ്രഹികൾ പടയാളികളാൽ മർദ്ദിക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്നു വന്ന പ്രചാരണം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് ലോകശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ നിയമസാധുതയെ ചോദ്യം ചെയ്തു. <ref>"The legitimacy of the Raj was never reestablished for the majority of Indians and an ever increasing number of British subjects." Johnson, p. 234.</ref> == പശ്ചാത്തലം == 1930 ജനുവരി 26 ന് ഗാന്ധി, [[ജവഹർലാൽ നെഹ്റു]]വിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ് ]] സ്വാതന്ത്ര്യപ്രഖ്യാപനം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref>"The pledge was taken publicly on January 26, 1930, thereafter celebrated annually as Purna Swaraj Day." Wolpert, 2001, p. 141.</ref>1930 ഏപ്രിൽ 6 ന് ഗാന്ധിയുടെ അനധികൃത ഉപ്പ് നിർമ്മിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡിയിലേക്കുള്ള മാർച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് ഉപ്പ് നികുതിയ്ക്കെതിരെ രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധം പ്രഖ്യാപിച്ചു.1930 മെയ് 4 ന് ഗാന്ധി ഇന്ത്യ വൈസ്രോയിയായ [[ഇർവിൻ പ്രഭു]], ധരസന ഉപ്പ് വർക്ക് റെയ്ഡ് ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഉടനടി അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. നിർദ്ദിഷ്ട പ്രവർത്തന പദ്ധതി തുടരാൻ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്]] തീരുമാനിച്ചു. നെഹ്രു, [[സർദാർ വല്ലഭായ് പട്ടേൽ]] തുടങ്ങിയവർ ഉൾപ്പെടെ ആസൂത്രണ ദിനത്തിനു മുൻപ് പല കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളും അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. ==കുറിപ്പുകൾ == {{Reflist}} ==അവലംബം== {{Refbegin}} *{{cite book | last =Ackerman | first =Peter | authorlink =Peter Ackerman |author2=DuVall, Jack | title =A Force More Powerful: A Century of Nonviolent Conflict | url =https://archive.org/details/isbn_9780312228644 | publisher =Palgrave Macmillan | year =2000 | location = | isbn =0-312-24050-3 }} *{{cite book |last=Gandhi |first=Mahatma |authorlink=Mohandas Karamchand Gandhi |author2=Jack, Homer Alexander |title=The Gandhi Reader: A Sourcebook of His Life and Writings |url=https://archive.org/details/gandhireadersou00gand |publisher=Grove Press |year=1994 |isbn=0-8021-3161-1}} *{{cite book |last=Johnson |first=Richard L. |title=Gandhi's Experiments With Truth: Essential Writings By And About Mahatma Gandhi |url=https://archive.org/details/gandhisexperimen0000unse |publisher=Lexington Books |year=2005 |isbn=0-7391-1143-4}} *{{cite book | last =Louis | first =William Roger | authorlink = | title =Adventures with Britannia: Personalities, Politics, and Culture in Britain | url =https://archive.org/details/adventureswithbr0000unse | publisher =I.B.Tauris | year =1997 | location = | isbn =1-86064-115-6 }} *{{cite book | last =Martin | first =Brian | authorlink = | title =Justice Ignited | publisher =Rowman & Littlefield | year =2006 | location = | isbn =0-7425-4086-3 }} *{{cite book | last =Miller | first =Webb | authorlink =Webb Miller (journalist) | title =I Found No Peace | url =https://archive.org/details/ifoundnopeacejou0000mill | publisher =Simon and Schuster | year =1936 | location = | isbn = }} *{{cite book | last =Tanejs | first =Anup | authorlink = | title =Gandhi, Women, and the National Movement, 1920-47 | publisher =Har-Ananda Publications | location = | isbn =81-241-1076-X }} *{{cite book | last =Weber | first =Thomas | authorlink = | title =On the Salt March: The Historiography of Gandhi's March to Dandi | publisher =HarperCollins | year =1998 | location =India | isbn =81-7223-372-8 }} *{{cite book | last =Wolpert | first =Stanley | authorlink =Stanley Wolpert | title =Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi | url =https://archive.org/details/gandhispassionli0000wolp_k8m6 | publisher =Oxford University Press | year =2001 | location = | isbn =0-19-515634-X }} {{Mohandas K. Gandhi| state=expanded}} {{Indian independence movement}} {{Salt topics}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സമരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മഹാത്മാ ഗാന്ധി]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം]] rm6jgmpgsfa9ergl14toitnb2k74flb 0 443391 4648128 3999021 2026-07-16T18:30:05Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648128 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Infobox military unit |unit_name=Bengal Army | image= Flag of the British East India Company (1801).svg | image_size = 150 |caption= |country= |branch={{flagicon|British India}} [[British Indian Army]] |type=[[Formation (military)|Command]] |dates= 1756–1895 (as the Bengal Army)<br>1895–1908 (as the Bengal Command of the Indian Army) |specialization= |command_structure= |size=105,000 (1876)<ref name=raugh>Raugh, p. 55</ref> |current_commander= |garrison=[[Nainital]], [[Nainital district]] |battles= |notable_commanders= }} ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ ബംഗാൾ പ്രവിശ്യയിലെ സൈന്യമായിരുന്നു '''ബംഗാൾ സൈന്യം'''.[[1857-ലെ ഇന്ത്യയിലെ ലഹള|1857 ലെ ഇന്ത്യൻ കലാപത്തിനു]] ശേഷം ഭരണകൂടം ആക്റ്റ് 1858 പാസാക്കിയതോടെ ബ്രിട്ടീഷ് കിരീടത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള അധികാരത്തിനു കൈമാറി. പ്രസിഡൻസി സൈന്യം, [[ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ]] (EIC) അംഗമായിരുന്നു. ==ഉത്ഭവം== 1756 ൽ ഒരു യൂറോപ്യൻ റെജിമെന്റ് സ്ഥാപിച്ചു കൊണ്ടാണ് ബംഗാൾ സൈന്യത്തിന്റെ ഉത്ഭവം<ref>Raugh, p. 46</ref>. ബംഗാളിലെ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യാ കമ്പനി മുമ്പ് ഡച്ച്, യൂറേഷ്യൻ കൂലിപ്പട്ടാളരുടെ ഒരു ചെറിയ സൈന്യം നിലനിർത്തിയിരുന്നുവെങ്കിലും അതേ വർഷം തന്നെ ബംഗാളിലെ നവാബ് കല്ക്കട്ട പിടിച്ചടക്കിയതോടെ ഈ സൈന്യം തകർക്കപ്പെട്ടു<ref>{{cite book|first=Stuart|last=Reid|page=[https://archive.org/details/armieseastindiac00reid/page/n6 5]|title=Armies of the East India Company 1750-1850|year=2009|url=https://archive.org/details/armieseastindiac00reid|ISBN=978-1-84603-460-2}}</ref> . ==ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി== [[File:Bengal Troops on the Line of March (6125141926).jpg|thumb|250px|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബംഗാൾ സൈന്യം (1840 കൾ)]] [[File:Bengal Troops on the Line of March (6124600077).jpg|thumb|250px|മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബംഗാൾ കാലാൾപ്പട]] ===മാർച്ച് മാസത്തിൽ ബംഗാൾ കാലാൾപ്പട=== 1757 ൽ ലാൽ പൽട്ടൻ ബറ്റാലിയന്റെ രൂപത്തിൽ ബംഗാൾ പട്ടാളത്തെ ആദ്യം തദ്ദേശീയമായി റിക്രൂട്ട് ചെയ്ത് യൂണിറ്റ് സൃഷ്ടിച്ചു. ബീഹാർ, അവധ് (ഔധ്), ബംഗാൾ എന്നിവടങ്ങളിൽ നിന്നും നവാബിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ഭുമഹി, ബിഹാരി ,രാജ്പുത്, പത്താൻ സായുധസേനകളിൽ നിന്ന് റിക്രൂട്ട് ചെയ്തു. 1757 ൽ [[പ്ലാസി യുദ്ധം|പ്ലാസി യുദ്ധത്തിൽ]] ഈ ശക്തി ശക്തിപ്രാപിച്ചു. 1764 ൽ കൂടുതൽ ഇന്ത്യൻ ബറ്റാലിയനുകളെ വളർത്തി. ബ്രിട്ടീഷ് ക്രമേണ ബംഗാൾ സൈന്യത്തെ വിപുലപ്പെടുത്തി. 1796 ഓടെ മൂന്നു ബറ്റാലിയനിലെ യൂറോപ്യൻ പീരങ്കിസേനയിൽ, ഇന്ത്യൻ കുതിരപ്പടയുടെ പത്ത് റെജിമെന്റുകളും പന്ത്രണ്ടു റെജിമെന്റുകളും (ഓരോ രണ്ട് ബറ്റാലിയനുകളും) ഇന്ത്യൻ കാലാൾപ്പടയിലെത്തി<ref>Mollo, pp. 13-14</ref>. 1824 ൽ ബംഗാൾ സൈന്യം പുനഃസംഘടിപ്പിച്ചു. സ്ഥിരമായ ഒരു ആക്രമണത്തിലാണ് 68 ബറ്റാലിയനുകളെ ചേർത്ത് ഒരു പട്ടാള സേനയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. 1826-നും 1843 നും ഇടയിൽ നിരവധി യൂണിറ്റുകൾ പിരിച്ചുവിട്ടെങ്കിലും ഒൻപത് അധിക കാലാൾപ്പടകൾ പിന്നീട് രൂപീകരിച്ചു. ആദ്യ അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിന്റെ (1839-42) കാലഘട്ടത്തിൽ ബംഗാൾ ആർമി HEICൽ ഒരു പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചു. മദ്രാസിൽ നിന്ന് 52 ​​ഉം ബോംബേയിൽ നിന്നും 26 ഉം ബ്രിട്ടീഷ് (ക്വീൻസ് ആൻഡ് കമ്പനി)നിന്നും24 ഉം മാത്രമാണ് ബംഗാളിലെ 74 ഉം ബറ്റാലിയനുകളുമാണ്‌ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ശരാശരി ഒരു ഇഞ്ച് വലിപ്പവും വും അര അടി ഉയരവും തെക്കൻ റെജിമെന്റിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആയിരുന്നു ബംഗാൾ സൈന്യത്തിന്‌<ref>{{cite book|first=Philip|last=Mason|pages=[https://archive.org/details/matterofhonourac0000maso/page/194 194]–195|title=A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men|year=1986|url=https://archive.org/details/matterofhonourac0000maso|ISBN=0-333-41837-9}}</ref>. ബംഗാൾ സൈന്യത്തിന്റെ ഒരു സവിശേഷത 1840 കളിൽ കൃത്യമായി തന്നെ കാലാൾപ്പടയും കുതിരപ്പടയാളങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു.<ref>Mollo, pp. 51-52</ref> തദ്ദേശീയ ഇൻഫന്ററി എന്ന പേരിൽ ഇവ നിലവിൽ സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടവയാണ്, പക്ഷേ സാധാരണ ബംഗാൾ ലൈൻ റെജിമെന്റിനേക്കാൾ ഔപചാരികമായ പരിശീലനം കുറച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് ഓഫീസർമാരുമായിരുന്നു ഇവർ<ref>{{cite book|first=Michael|last=Creese|pages=26–27|title=Swords Trembling in Their Scabbards. The Changing Status of Indian Officers in the Indian Army 1757-1947|ISBN=9-781909-982819}}</ref> . ബീഹാറിലും [[ഔധ്|ഔധിലുമൊക്കെ]] ഉയർന്ന ജാതി ബ്രാഹ്മണരും രജപുത്രരായിരുന്നു റിക്രൂട്ട്മെൻറിൻറെ പ്രധാന ഉറവിടം.<ref>{{cite book|first=Philip|last=Mason|page=[https://archive.org/details/matterofhonourac0000maso/page/125 125]|title=A Matter of Honour - An Account of the Indian Army, its Officers and Men|year=1986|url=https://archive.org/details/matterofhonourac0000maso|ISBN=0-333-41837-9}}</ref> എട്ട് പതിമൂന്ന് കുതിരപ്പടയാളികൾ പ്രധാനമായും മുസ്ലീം പത്താൻ പടയാളികൾ അടങ്ങിയതായിരുന്നു. 1840 കളിലും 1850 കളുടെ തുടക്കത്തിലും ബംഗാളിൽ നിന്നുള്ള നേപ്പാളി ഗൂർഖാസും സിഖുകാരും ബംഗാൾ സൈന്യത്തിൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ഗൂർഖാസും സിഖുകാരും പ്രത്യേക യൂണിറ്റുകളിൽ സേവനം നിർവഹിച്ചുവെങ്കിലും മറ്റു ചിലരെ ബംഗാൾ കാലാൾപ്പടയുടെ ഭാഗമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1845-നു മുൻപ് അവതരിപ്പിച്ച മറ്റൊരു നവീകരണമാണ്, പ്രത്യേക സേവനത്തിനായി റിക്രൂട്ട് ചെയ്ത "വോളണ്ടിയർമാർ" എന്ന പ്രത്യേക റെജിമെന്റുകൾ നിർവ്വഹിക്കുക എന്നതാണ്. ആവശ്യമെങ്കിൽ കപ്പലിൽ കയറാൻ തയ്യാറായ ബംഗാൾ സൈന്യത്തിന്റെ റിക്രൂട്ട്മെന്റുകൾക്ക് പ്രത്യേക അലവൻസ് അല്ലെങ്കിൽ ബത്ത ലഭിച്ചിരുന്നു <ref>{{cite book|first=Kim A.|last=Wagner|page=37|title=The Great Fear of 1857|ISBN=978-93-81406-34-2}}</ref>. 1857-ൽ ഇതിന്റെ രണ്ട് BNI റെജിമെൻറുകൾ ചൈനയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു, അങ്ങനെ ആ വർഷം നടന്ന വലിയ കലാപത്തിൽ ഇവർക്ക് യാതൊരു പങ്കുമില്ലായിരുന്നു<ref>{{cite book|first=Lt. Gen. Sir George|last=MacMunn|page=100|title=The Armies of India|ISBN=0-947554-02-5}}</ref>. ==1857== 64 ബംഗാൾ സൈന്യത്തിന്റെ സാധാപടയാളികളും കുതിരപ്പടയാളികളും ഇന്ത്യൻ ലഹളയ്ക്കിടെ കലാപമുയർത്തിയിരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ലോയൽറ്റിക്ക് സംശയം തോന്നിയതിനു ശേഷം പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടു. 1857 മുതൽ 1857 ലഹളയിൽ കലാപകാരികൾ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന പ്രധാന ബംഗാൾ സൈന്യത്തിൽ യഥാർത്ഥ ഹൈന്ദവ അവാദി, ബിഹാരി ഹിന്ദു സാന്നിദ്ധ്യം കുറഞ്ഞു. പഞ്ചാബി മുസ്ലീങ്ങൾ, സിഖുകാർ, ഗൂർഖകൾ, ബലൂചികൾ, പാത്താകാരും എന്നിവരിൽ നിന്നും പുതുതായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത പുതിയ ബംഗാളിസൈന്യം, വളരെ മുമ്പേ തന്നെ റിക്രൂട്ട്മെൻറ്, പാരമ്പര്യം, യൂണിഫോം നിറങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സേവനം തുടർന്നു.വിപ്ലവത്തിൽ ഒന്നായിത്തീരാനുള്ള സാധ്യത വിരളമായേക്കാവുന്ന ഒരു സൈന്യമായിരുന്നു ഇത്. == അവലംബം == {{reflist}} ==സ്രോതസ്സുകൾ== *{{cite book| first = Robert A. |last= Bickers| first2= R. G. |last2=Tiedemann| title = The Boxers, China, and the World| publisher = Rowman & Littlefield| year = 2007| isbn = 978-0-7425-5395-8}} *{{cite book|last=Carmen|first=|title=Indian Army Uniforms under the British from the 18th century to 1947. Artillery, Engineers and Infantry|url=https://archive.org/details/indianarmyunifor0000wyca|year=1969|publisher=Morgan-Grampian Books Ltd|isbn=978-0249439564}} *{{cite book|first=Boris|last=Mollo|title=The Indian Army|url=https://archive.org/details/indianarmy0000moll|publisher=Littlehampton Book Services Ltd|year=1981|isbn=978-0713710748}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HvE_Pa_ZlfsC&pg=PA55 |last=Raugh|first=Harold|title=The Victorians at War, 1815-1914: An Encyclopedia of British Military History|year=2004|publisher=ABC-CLIO Ltd|isbn=978-1576079256}} ===അധിക വായനയ്ക്ക്=== *Stubbs, Francis W. Major-General., ''History Of The Organization, Equipment, And War Services Of The Regiment Of Bengal Artillery, Compiled From Published Works, Official Records, And Various Private Sources'' (London. Volumes 1 & 2. Henry S. King, 1877. Volume 3. W.H. Allen, 1895). A full detailed history with maps, appendices, etc. *Cardew, F. G., ''Sketch of the Services of the Bengal Native Army: To the Year 1895'' (Calcutta: Office of the Superintendent of Government Printing, 1903, reprinted by Naval and Military Press Ltd., 2005, {{ISBN|1-84574-186-2}}) Contents: Chapter I: 1599–1767; II. 1767–1796; III. 1797–1814; IV. 1814–1824; V. 1824–1838; VI. 1838–1845; VII. 1845–1857; VIII. 1857–1861; IX. 1862–1979; X. 1878–1881; XI. 1882–1890; XII. 1891–1895; Appendix: I. A Chronological List of the Corps of the Bengal Army, Showing particulars of their origin and their subsequent history; II. Existing Corps of the Bengal Army, Showing Dates of Raising and Changes in their Titles; III. Commanders-in-chief of the Bengal Army; IV. Chronology list of the Services of the Bengal Native Army; Index. * {{cite book|last=Malleson|first=George Bruce|authorlink=George Bruce Malleson|title=[[s:The Mutiny of the Bengal Army|The Mutiny of the Bengal Army]]|year=1857|publisher=Bosworth and Harrison|location=London}} * Stanley, Peter, ''White Mutiny: British Military Culture in India 1825-75'' (Christopher Hurst, London, 1998). [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] [[വർഗ്ഗം:സൈന്യം]] [[വർഗ്ഗം:ബംഗാൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമര തിരുത്തൽ യജ്ഞം 2018]] deefbi0ds386nj5rsayw5r5sj3qh7cx 0 443945 4647909 4140251 2026-07-16T12:39:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647909 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Alcoholic drink}} [[File:Interesting alcoholic beverages.jpg|thumb|upright=1.35|ചില ലഹരിപാനീയങ്ങൾ. വലത്ത് നിന്ന് ഇടത്തോട്ട്: [[വീഞ്ഞ്|ചുവന്ന വീഞ്ഞ്]], [[വിസ്കി|മാൾട്ട് വിസ്കി]], [[ലാഗർ]], [[വീഞ്ഞ്|സ്പാർക്ലിങ്ങ് വൈൻ]], ലാഗർ, ചെറി [[ലിക്വൂർ]], ചുവന്ന വീഞ്ഞ്.]] [[File:Liquor store in Breckenridge Colorado.jpg|thumb|right|അമേരിക്കയിലെ ഒരു ലഹരിപാനീയ വിപണനശാല]] ധാന്യങ്ങളോ പഴങ്ങളോ പഞ്ചസാരയുടെ മാറ്റ് സ്രോതസ്സുകളോ പുളിപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയക്ക് വിധേയമാക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന [[എഥനോൾ]] എന്ന [[ചാരായം]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഏതൊരു പാനീയത്തിനെയും ലഹരി പാനീയം എന്ന് പറയുന്നു. പല സമൂഹങ്ങളിലും ഇത്തരം ലഹരിപാനീയങ്ങൾക്ക് പ്രധാന സാമൂഹിക സ്ഥാനം കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭൂരിഭാഗം രാജ്യങ്ങളിലും ലഹരിപാനീയങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം, വില്പന, ഉപയോഗം എന്നിവ നിയമം മൂലം നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="IARD">{{cite web |title=Minimum Legal Age Limits |url=http://www.iard.org/policy-tables/minimum-legal-age-limits/ |website=IARD.org |publisher=International Alliance for Responsible Drinking |access-date=23 June 2016}}</ref> ചില രാജ്യങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും ലഹരിപാനീയങ്ങൾ നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആഗോള ലഹരിപാനീയ വ്യവസായം 2014 ൽ 10000 കോടി [[ഡോളർ]] കവിഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636#ancor |title=Faostat |publisher=Faostat.fao.org |date= |accessdate=2016-08-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110520105103/http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636 |archivedate=2011-05-20 }}</ref> ചാരായം കുറഞ്ഞ അളവിൽ [[യുഫോറിയ]] ഉളവാക്കുന്നു , ഉത്കണ്ഠ കുറക്കുന്നു , കൂടിയ സൗഹൃദത്വ മനോഭാവവും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ കൂടിയ അളവിൽ മത്ത് പിടിപ്പിക്കുകയും, ബോധക്കേട്, [[മരണം]] എന്നിവയിലേക്ക് വരെ ചെന്നെത്തിക്കുകയും ചെയ്യാം. ദീർഘകാല ഉപയോഗം അമിത മദ്യാസക്തി, മദ്യത്തിന് അടിമപ്പെടൽ എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കും. ലോകവ്യാപകമായി നേരമ്പോക്കിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന ലഹരിപദാർത്ഥങ്ങളിൽ പ്രഥമസ്ഥാനം ചാരായത്തിനാണ്. 33% ആളുകൾ ലഹരിപാനീയം ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name=Lancet2018GBD>{{cite journal |title=Alcohol use and burden for 195 countries and territories, 1990–2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016 |journal=The Lancet |date=August 2018 |doi=10.1016/S0140-6736(18)31310-2}}</ref> സാധാരണയായി ലഹരിപാനീയങ്ങളെ മൂന്നാക്കി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു -[[ബിയർ|ബിയറുകൾ]], [[വീഞ്ഞ്|വീഞ്ഞുകൾ]], [[മദ്യം|സ്പിരിറ്റുകൾ]]. അവയിലെ ചാരായതിന്റെ അളവ് 3% മുതൽ 74% വരെ കണ്ടുവരുന്നു. [[ശിലായുഗം|ശിലായുഗ കാലത്തെ]] പാനപാത്രങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാൽ ലഹരിപാനീയങ്ങൾ നിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ (10000 ബി സി ) നിലനിന്നിരുന്നുവെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തിച്ചേരേണ്ടി വരും.<ref>{{Cite book |quotes= |last=Charles H |first=Patrick |authorlink= |author2=Durham, NC |year=1952 |title=Alcohol, Culture, and Society |url=https://archive.org/details/alcoholcultureso00patr|publisher=Duke University Press (reprint edition by AMS Press, New York, 1970) |isbn=9780404049065 |pages=[https://archive.org/details/alcoholcultureso00patr/page/26 26]–27}}</ref> പല ജീവികളും അവസരം ലഭിച്ചാൽ ലഹരിപാനീയങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുമെങ്കിലും മനുഷ്യൻ മാത്രമാണ് മനപൂർവം ലഹരിപാനീയങ്ങൾ നിർമിച്ച് ഉപയോഗിക്കുന്ന ഏക ജീവി.<ref>{{cite web|title = The Alcoholics of the Animal World|url = http://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-alcoholics-of-the-animal-world-81007700/?no-ist|accessdate = 2015-07-29|first = Sarah|last = Zielinski}}</ref> ==ചരിത്രം== 10,000–5,000 ബിസി : നിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിൽ ലഹരിപാനീയങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് ശിലായുഗ പാനപാത്രങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |quotes= |last=Patrick |first=Clarence Hodges |authorlink= |location=Durham, NC |year=1952 |title=Alcohol, Culture, and Society |url=https://archive.org/details/alcoholcultureso0000patr|publisher=Duke University Press (reprint edition by AMS Press, New York, 1970) |isbn=9780404049065 |pages=[https://archive.org/details/alcoholcultureso0000patr/page/26 26]–27}}</ref> 7000–5600 ബിസി : [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] ഹെനാൻ പ്രവിശ്യയിലെ ജിയാഹു ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത പ്രാചീന മൺപാത്രങ്ങൾ പഠനവിധേയമാക്കിയപ്പോൾ ലഹരിപാനീയങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടം ലഭിച്ചു. രസതന്ത്ര പഠനവിവരം അനുസരിച്ച് [[മുന്തിരിങ്ങ|മുന്തിരിയും]] ഹൊബെറി പഴങ്ങളും പുളിപ്പിച്ചുണ്ടാക്കിയ വീഞ്ഞ്, തേൻ മീഡ്, അരി ബിയർ എന്നിവ അന്ന് ഉണ്ടാക്കിയിരുന്നു എന്ന അറിവ് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite book |quotes= |last=Chrzan |first=Janet |authorlink= |year=2013 |title=Alcohol: Social Drinking in Cultural Context |url=https://archive.org/details/alcoholsocialdri0000chrz|publisher=Routledge |isbn=9780415892490 |page=[https://archive.org/details/alcoholsocialdri0000chrz/page/13 13]}}</ref><ref name="mcgovern">{{Cite journal | last1 = McGovern | first1 = P. E. | last2 = Zhang | first2 = J. | last3 = Tang | first3 = J. | last4 = Zhang | first4 = Z. | last5 = Hall | first5 = G. R. | last6 = Moreau | first6 = R. A. | last7 = Nunez | first7 = A. | last8 = Butrym | first8 = E. D. | last9 = Richards | first9 = M. P. | last10 = Wang | first10 = C. -S. | last11 = Cheng | first11 = G. | last12 = Zhao | first12 = Z. | last13 = Wang | first13 = C. | title = Fermented beverages of pre- and proto-historic China | doi = 10.1073/pnas.0407921102 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 101 | issue = 51 | pages = 17593–17598 | year = 2004 | pmid = 15590771| pmc = 539767}}</ref> The results of this analysis were published in December 2004.<ref>{{cite news |url=http://www.nbcnews.com/id/34435526/ns/technology_and_science-science/t/cheers-eight-ancient-drinks-uncorked-science/#.UbVMApwlL1o |title=Cheers! Eight ancient drinks uncorked by science |last1=Roach |first1=John |website=nbcnews.com |publisher=Nbc News |accessdate=9 June 2013}}</ref> 9th century എഡി: മധ്യകാല അറബികൾ വാറ്റൽ പ്രക്രിയ നല്ലവണ്ണം ഉപയോഗിക്കുന്നവരായിരുന്നു. അവർ ഇത് ചാരായം വാറ്റുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കാം എന്ന് കണ്ടെത്തി. അറബ് രസവാദ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ അൽ-കിന്ദി വീഞ്ഞിന്റെ വാറ്റൽ പ്രക്രിയ 9ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="hassan">[[Ahmad Y. al-Hassan]] (2001), [https://books.google.com/books?id=h2g1qte4iegC&pg=PA65 ''Science and Technology in Islam: Technology and applied sciences'', pages 65-69], [[UNESCO]]</ref><ref name=Hassan-Alcohol>{{cite web |url=http://www.history-science-technology.com/notes/notes7.html |title=Alcohol and the Distillation of Wine in Arabic Sources |accessdate=2014-04-19 |last=Hassan |first=Ahmad Y |authorlink=Ahmad Y Hassan |work=History of Science and Technology in Islam |archive-date=2015-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229003135/http://www.history-science-technology.com/notes/notes7.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.economist.com/node/2281757 The Economist: "Liquid fire - The Arabs discovered how to distil alcohol. They still do it best, say some"] December 18, 2003</ref> 12ആം നൂറ്റാണ്ട്: വാറ്റൽ പ്രക്രിയ [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി|മധ്യധരണ്യാഴിയിൽനിന്ന്]] [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലേക്ക്]] എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="hassan"/><ref name="habib">[[Irfan Habib]] (2011), [https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA55 ''Economic History of Medieval India, 1200-1500'', page 55], [[Pearson Education]]</ref> where distilled alcoholic drinks were recorded in the mid-12th century.<ref name="Forbes1970"/> 12 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ വാറ്റിയ ലഹരി പാനീയങ്ങൾ അവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു. ഇതേ സമയം ചൈനയിൽ യഥാർത്ഥ ചാരായതിന്റെ വാറ്റൽ തുടങ്ങിയതായി തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=haw>{{cite book | last= Haw | first= Stephen G. | authorlink= Stephen G. Haw | title= Marco Polo in China | publisher= Routledge | year= 2006 | isbn= 978-1-134-27542-7 | chapter= Wine, women and poison | pages= 147–148 | url= https://books.google.com/books?id=DSfvfr8VQSEC&pg=PA148 | accessdate= 2016-07-10 | quote= The earliest possible period seems to be the Eastern Han dynasty... the most likely period for the beginning of true distillation of spirits for drinking in China is during the Jin and Southern Song dynasties}}</ref> 12ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു വാറ്റുപുര ചൈനയിലെ ഹേബേയ് പ്രവിശ്യയിലെ ക്വിങ്ലൊങ് എന്ന സ്ഥലത്ത് കണ്ടെത്തി.<ref name=haw/> 14ആം നൂറ്റാണ്ട് : [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] യഥാർത്ഥ വാറ്റൽ പ്രക്രിയ 14 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ മധ്യധരണ്യാഴിയിൽ നിന്ന് തന്നെ എത്തിച്ചേർന്നു.<ref name="habib"/> ദൽഹി സുൽത്താന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിൽ 14 ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ വ്യാപകമായി ലഹരിപാനീയങ്ങൾ ഈ പ്രക്രിയ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. ഇതേ സമയം തന്നെ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പിലും]] വാറ്റിയ പാനീയങ്ങൾ ജനകീയമായി.<ref name="Forbes1970">{{Cite book|last=Forbes|first=Robert James|title=A Short History of the Art of Distillation: From the Beginnings up to the Death of Cellier Blumenthal|url=https://books.google.com/?id=XeqWOkKYn28C|accessdate=28 June 2010|year=1970|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-00617-1}}</ref> == പുളിപ്പിച്ച പാനീയങ്ങൾ == *[[ബിയർ]] * സൈഡർ * മീഡ് * പുൽക്‌ *[[വീഞ്ഞ്|വീഞ്ഞ്(വൈൻ)]] * [[ചാരായം]] ==വാറ്റിയെടുക്കുന്ന പാനീയങ്ങൾ == *[[വിസ്കി]] * [[ബ്രാണ്ടി]] * [[വോഡ്ക]] * [[ജിൻ]] * ടെക്വില == ഇതും കാണുക== * [[മദ്യം]] == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:മദ്യം]] [[വർഗ്ഗം:പാനീയങ്ങൾ]] <references />{{Indian beverages}} hzesz5xmhnwc4c9xiktytdzep5ko6q9 0 446224 4647970 4644711 2026-07-16T14:06:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647970 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Online game}} [[പ്രമാണം:EVE Combat.png|ലഘുചിത്രം|ഇവ് ഓൺലൈൻ എന്ന ഗെയിമിൽ നിന്ന് ഒരു ചിത്രം]] [[ഇന്റർനെറ്റ്|ഇന്റെർനെറ്റ്]] ഉപയോഗപ്പെടുത്തി ലോകത്തിലെ പലഭാഗത്തുനിന്നും [[Virtual reality|പങ്കുവെച്ചോ]] അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തമായോ കളിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന ഗെയിമുകളെയാണ് '''ഓൺലൈൻ ഗെയിംസ്''' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്‌.<ref>{{cite book|author1=Andrew Rollings|author2=Ernest Adams|year=2006|title=Fundamentals of Game Design|publisher=Prentice Hall}}</ref> പി‌സി, കൺ‌സോളുകൾ‌, മൊബൈൽ‌ ഉപാധികൾ‌ എന്നിവയുൾ‌പ്പെടെയുള്ള ആധുനിക ഗെയിമിംഗ് പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിൽ‌ ഓൺ‌ലൈൻ‌ ഗെയിമുകൾ‌ സർവ്വവ്യാപിയാണ്, കൂടാതെ ഫസ്റ്റ്-പേഴ്സൺ ഷൂട്ടർ‌മാർ‌, സ്ട്രാറ്റജി ഗെയിമുകൾ‌, മൾ‌ട്ടിപ്ലെയർ‌ ഓൺ‌ലൈൻ‌ റോൾ‌-പ്ലേയിംഗ് ഗെയിമുകൾ‌ (എം‌എം‌ആർ‌പി‌ജി) എന്നിവയുൾ‌പ്പെടെ നിരവധി വിഭാഗങ്ങൾ‌ ഉണ്ട്.<ref name=Quandt>{{cite book|last1=Quandt|first1=Thorsten|last2=Kröger|first2=Sonja|title=Multiplayer: The Social Aspects of Digital Gaming|url=https://archive.org/details/isbn_9780415828857|date=2014|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0415828864}}</ref> ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളുടെ രൂപകൽപ്പന ലളിതമായ ടെക്സ്റ്റ് അധിഷ്ഠിത പരിതഃസ്ഥിതികൾ മുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഗ്രാഫിക്സ്, വെർച്വൽ ലോകങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയോജനം വരെയാകാം.<ref name=Hachman>{{cite web|last1=Hachman|first1=Mark|title=Infographic: A Massive History of Multiplayer Online Gaming|url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2390917,00.asp|website=PC Magazine|accessdate=October 6, 2015}}</ref>ഒരു ഗെയിമിനുള്ളിലെ ഓൺലൈൻ ഘടകങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഒരു ഓൺലൈൻ ലീഡർബോർഡ് പോലുള്ള ചെറിയ സവിശേഷതകൾ മുതൽ മറ്റ് കളിക്കാർക്കെതിരെ നേരിട്ട് കളിക്കുന്നത് പോലുള്ള പ്രധാന ഗെയിംപ്ലേയുടെ ഭാഗമാകാം. പല ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളും അവരുടെ സ്വന്തം ഓൺലൈൻ കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മറ്റ് ഗെയിമുകൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സോഷ്യൽ ഗെയിമുകൾ, കളിക്കാരുടെ നിലവിലുള്ള റിയൽ ലൈഫിനെ കമ്മ്യൂണിറ്റികളിൽ സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=Woolley>{{cite web | url=http://thinkofit.com/plato/dwplato.htm | title=PLATO: The Emergence of Online Community | author=David R. Woolley | publisher=thinkofit.com | accessdate=October 12, 2013 | archive-date=2013-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130904151631/http://thinkofit.com/plato/dwplato.htm | url-status=dead }}</ref> ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗ് സംസ്കാരം ചിലപ്പോൾ സൈബർ ഭീഷണി, അക്രമം, സെനോഫോബിയ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഗെയിമിംഗ് ആസക്തിയെക്കുറിച്ചോ സാമൂഹിക കളങ്കത്തെക്കുറിച്ചോ ചിലർക്ക് ആശങ്കയുണ്ട്. ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകൾ വിവിധ പ്രായക്കാർ, വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർ, വിവിധ തൊഴിലുകളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ തുടങ്ങിവയിൽ നിന്നുള്ള കളിക്കാരെ ആകർഷിച്ചു.<ref name="Martney">{{cite journal|last1=Martney|first1=R.|date=2014|title=The strategic female: gender-switching and player behavior in online games|journal=Information, Communication & Society|volume=17|issue=3|pages=286–300|doi=10.1080/1369118x.2013.874493|s2cid=144974067}}</ref><ref name=Worth /><ref name=schiano />ഓൺ‌ലൈൻ ഗെയിം ഉള്ളടക്കം ശാസ്ത്രമേഖലയിലും പഠിക്കാൻ കഴിയും, പ്രത്യേകിച്ചും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റവും സാമൂഹിക പ്രതിഭാസങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വെർച്വൽ സൊസൈറ്റികളിലെ ഗെയിമർമാരുടെ ഇടപെടലുകൾ. ഒരു ഓൺലൈൻ ഗെയിമിന്റെ കളിക്കാർ പരസ്പരം അപരിചിതരും പരിമിതമായ ആശയവിനിമയവും ഉള്ളതിനാൽ, ഒരു ഓൺലൈൻ ഗെയിമിലെ വ്യക്തിഗത കളിക്കാരന്റെ അനുഭവം കൃത്രിമ ഇന്റലിജൻസ് കളിക്കാരുമായി കളിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ലെന്ന് വാദമുണ്ട്. വാങ്ങിയ റീട്ടെയിൽ ഗെയിമുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സ്ഥിരമായി പ്ലേ ചെയ്യാനാകില്ല എന്ന പ്രശ്നവും ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകൾക്ക് ഉണ്ട്, കാരണം അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന് പ്രത്യേക സെർവറുകൾ ആവശ്യമാണ്. ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ ലളിതമായ ടെക്സ്റ്റ് അധിഷ്ഠിത പരിതസ്ഥിതികൾ മുതൽ സങ്കീർണ്ണമായ ഗ്രാഫിക്സ്, വെർച്വൽ ലോകങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref name=Hachman /> ഒരു ഗെയിമിനുള്ളിലെ ഓൺലൈൻ ഘടകങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പ് ഒരു ഓൺലൈൻ ലീഡർബോർഡ് പോലുള്ള ചെറിയ സവിശേഷതകൾ മുതൽ മറ്റ് കളിക്കാർക്കെതിരെ നേരിട്ട് കളിക്കുന്നത് പോലുള്ളവ പ്രധാന ഗെയിംപ്ലേയുടെ ഭാഗമാകാം. പല ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളും അവരുടേതായ ഓൺലൈൻ കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് സോഷ്യൽ ഗെയിമുകൾ, കളിക്കാരുടെ നിലവിലുള്ള യഥാർത്ഥ കമ്മ്യൂണിറ്റികളെ സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=Woolley /> ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗ് വീഡിയോ ഗെയിം സംസ്കാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും വലുപ്പവും ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകൾ വിവിധ പ്രായക്കാർ, വിവിധ രാജ്യത്തുനിന്നുള്ളവർ, വിവിധ തൊഴിലുകളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർ എന്നിവരിൽ നിന്നുള്ള കളിക്കാരെ ആകർഷിച്ചു.<ref name="Martney" /><ref name="Worth">{{cite journal|last1=Worth|first1=N.|date=2014|title=Personality and behavior in a massively multiplayer online role-playing game|journal=Computers in Human Behavior|volume=38|pages=322–330|doi=10.1016/j.chb.2014.06.009}}</ref><ref name="schiano">{{cite journal|last1=Schiano|first1=D.|title=The "lonely gamer" revisited|journal=Entertainment Computing|year=2014|volume=5|pages=65–70|doi=10.1016/j.entcom.2013.08.002}}</ref> ഓൺ‌ലൈൻ ഗെയിം ഉള്ളടക്കം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് ശാസ്ത്രമേഖലയിൽ ഉള്ളവർക്കും പഠിക്കാൻ കഴിയും, പ്രത്യേകിച്ചും ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ പെരുമാറ്റവും സാമൂഹിക പ്രതിഭാസങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് വെർച്വൽ സൊസൈറ്റികളിലെ ഗെയിമർമാരുടെ ഇടപെടലുകളെക്കുറിച്ചും. മറ്റ് സംസ്കാരങ്ങളിലെന്നപോലെ, ഗെയിമുകളിലോ പുറത്തോ ആശയവിനിമയത്തിനായി ഉപയോഗിക്കാവുന്ന സ്ലാങ് പദങ്ങളുടെയും ശൈലികളുടെയും ഒരു ഗാമുട്ട്(gamut- ഗാമുട്ട് എന്നത് എന്തിന്റെയെങ്കിലും പൂർണ്ണമായ പരിധി അല്ലെങ്കിൽ വ്യാപ്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു) കമ്മ്യൂണിറ്റി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അവരുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഓൺലൈൻ സ്വഭാവം കാരണം, ആധുനിക വീഡിയോ ഗെയിം സ്ലാംഗ് ഇൻറർനെറ്റ് സ്ലാങ്ങിനൊപ്പം ലീറ്റ്സ്പീക്കിലും വളരെയധികം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, "പിഡബ്ല്യൂഎൻ"(pwn), "ജിജി"(GG), "നൂബ്"(noob) എന്നിങ്ങനെയുള്ള പല വാക്കുകളും ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://ggnewbie.com/blogs/ggnewbie/what-does-the-phrase-gg-noob-mean |title=What does the phrase "GG NOOB" mean? |access-date=2021-02-08 |archive-date=2020-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916233652/https://ggnewbie.com/blogs/ggnewbie/what-does-the-phrase-gg-noob-mean |url-status=dead }}</ref> ഓൺലൈൻ ഗെയിമിംഗിന്റെ സംസ്കാരം ചിലപ്പോൾ സൈബർ ഭീഷണി, അക്രമം, സെനോഫോബിയ എന്നിവ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പരിസ്ഥിതിയെപറ്റി വിമർശനം ഉയർന്നുവരുന്നുണ്ട്.<ref name=Rouse>{{cite web|last1=Rouse|first1=Margaret|title=Gaming|url=http://whatis.techtarget.com/definition/gaming|website=WhatIs.com}}</ref> ഗെയിമിംഗ് ആസക്തിയെക്കുറിച്ചോ, സാമൂഹത്തിലുണ്ടാകുന്ന കളങ്കത്തെക്കുറിച്ചോ ചിലർക്ക് ആശങ്കയുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും, ഒരു ഓൺലൈൻ ഗെയിമിന്റെ കളിക്കാർ പരസ്പരം അപരിചിതരും പരിമിതമായ ആശയവിനിമയവും ഉള്ളതിനാൽ, ഒരു ഓൺലൈൻ ഗെയിമിലെ വ്യക്തിഗത കളിക്കാരന്റെ അനുഭവം [[Artificial Intelligence|ആർട്ടിഫിഷൽ ഇന്റലിജൻസ്]] കളിക്കാരുമായി കളിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമല്ലെന്ന് വാദമുണ്ട്.<ref>{{cite magazine|date=July 1996|title=What's the Future of Online Gaming?|magazine=[[Next Generation (magazine)|Next Generation]]|publisher=[[Imagine Media]]|issue=19|pages=6–10}}</ref> ==ചരിത്രം== ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളുടെ ചരിത്രം 1970 കളിലെ പാക്കറ്റ് അധിഷ്ഠിത കമ്പ്യൂട്ടർ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗിന്റെ ആദ്യ നാളുകളിലേതാണ്, <ref name=Woolley />ഓൺലൈൻ ഗെയിമുകളുടെ ആദ്യ ഉദാഹരണമാണ് എംയുഡി(MUD)കൾ, ഇതിൽ ആദ്യത്തേത്, എംയുഡി1(MUD1), 1980 ൽ [[അർപ്പാനെറ്റ്|ആർപ്പാനെറ്റി]](ARPANet)ലേക്ക് കണക്റ്റുചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് 1978 ൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു ഇന്റേണൽ നെറ്റ്വർക്കിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നതുമാണ്.<ref name=Patrovsky>{{cite book|last1=Mulligan|first1=Jessica|last2=Patrovsky|first2=Bridgette|title=Developing online games: an insider's guide|url=https://archive.org/details/developingonline0000mull|date=2003|publisher=New Riders Publ.|location=Indianapolis, Ind. [u.a.]|isbn=1-59273-000-0}}</ref>വാണിജ്യ ഗെയിമുകൾ അടുത്ത ദശകങ്ങളിൽ പിന്തുടർന്നുവന്നു, ആദ്യത്തെ വാണിജ്യ ഓൺലൈൻ റോൾ പ്ലേയിംഗ് ഗെയിമായ കെസ്മായി ദ്വീപുകൾ 1984 ൽ അരങ്ങേറി,<ref>[https://www.msx.org/wiki/The_LINKS_(Network) The LINKS (Network)], MSX Resource Center</ref> മാത്രമല്ല 1986 പുറത്തിറങ്ങിയ എംഎസ്എക്സ് ലിങ്ക്സ്(MSX LINKS) പോലുള്ള ആക്ഷൻ ഗെയിമുകൾ കൂടുതൽ ഗ്രാഫിക്കൽ സപ്പോർട്ടുള്ള ഗെയിമുകളാണ്, 1987 ൽ ഫ്ലൈറ്റ് സിമുലേറ്റർ എയർ വാരിയർ, 1987 ൽ തന്നെ പുറത്തിറങ്ങിയ ഫാമികോം മോഡത്തിന്റെ ഓൺലൈൻ ഗോ ഗെയിമും വാണിജ്യ ഗെയിമുകളുടെ ഗണത്തിൽപ്പെടുന്നു.<ref name="How the Famicom Modem was Born">{{ cite magazine | first=Masaharu | last=Takano | title=How the Famicom Modem was Born | others=[http://www.glitterberri.com/developer-interviews/how-the-famicom-was-born/developing-the-famicom-modem/ English translation by GlitterBerri] | date=September 11, 1995 | magazine=Nikkei Electronics | language=ja }}</ref> 1990 കളിൽ ഇൻറർനെറ്റിന്റെ ലഭ്യത ഓൺ‌ലൈൻ ഗെയിമുകളുടെ വിപുലീകരണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു, നെക്സസ്: ദി കിംഗ്ഡം ഓഫ് ദി വിൻഡ്സ് (1996), ക്വാക്ക് വേൾഡ് (1996), അൾട്ടിമ ഓൺ‌ലൈൻ (1997), ലിനേജ് (1998), സ്റ്റാർ‌ക്രാഫ്റ്റ് ( 1998), കൗണ്ടർ-സ്ട്രൈക്ക് (1999), എവർക്വസ്റ്റ് (1999). ഫാമികോം മോഡം (1987), സെഗാ മെഗാനെറ്റ് (1990), സാറ്റെല്ലവ്യൂ (1995), സെഗാനെറ്റ് (2000), പ്ലേസ്റ്റേഷൻ 2 (2000), എക്സ്ബോക്സ് (2001) എന്നിവ പോലുള്ള ഓൺലൈൻ നെറ്റ്‌വർക്കിംഗ് സവിശേഷതകളും വീഡിയോ ഗെയിം കൺസോളുകൾക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name=Hachman /><ref name=Donovan>{{cite book|last1=Donovan|first1=Tristan|title=[[Replay: The History of Video Games]]|date=2010|publisher=Yellow Ant|location=East Sussex, England|isbn=978-0956507204}}</ref> കണക്ഷൻ വേഗത വർദ്ധിച്ചതിനെ തുടർന്ന്, <ref name=Rouse/> ഏറ്റവും പുതിയ സംഭവവികാസങ്ങളിൽ സോഷ്യൽ ഗെയിമുകൾ പോലുള്ള പുതിയ വിഭാഗങ്ങൾ ജനപ്രിയമായി, മാത്രമല്ല മൊബൈൽ ഗെയിമുകൾ പോലുള്ള പുതിയ പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=TechopediaMobileGame>{{cite web|title=Mobile Games|url=http://www.techopedia.com/definition/24261/mobile-games|website=Techopedia|access-date=2021-02-13|archive-date=2021-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611182511/https://www.techopedia.com/definition/24261/mobile-games|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:വീഡിയോ ഗെയിമുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്റർനെറ്റ്]] 1w7duy2rlnfje6psyoc0lz5iakr3ff0 0 448845 4648059 4046528 2026-07-16T16:32:28Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648059 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Shailendra dynasty}} {{History of Indonesia}} 8-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[ജാവ]]യിൽ വളർന്നുവന്ന ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു രാജവംശത്തിന്റെ പേരാണ് '''ശൈലേന്ദ്ര രാജവംശം'''(IAST: Śailēndra ശൈല, ഇന്ദ്ര എന്നീ സംസ്കൃത സംയോജിത വാക്കായ ശൈലേന്ദ്ര എന്നാൽ "മലയുടെ രാജാവ്"<ref>{{cite book|last1=Cœdes|first1=G|others=translated by H.M. Wright|title=The making of South East Asia|date=1983|publisher=University of California Press|location=Berkeley|isbn=9780520050617|page=96|url=https://books.google.co.in/books?id=qgrAFlAC4-QC|accessdate=11 September 2015}}</ref> എന്നർഥം. ശൈലേന്ദ്ര, സയ്യിലേന്ദ്ര അല്ലെങ്കിൽ സെലെന്ദ്ര എന്നും പറയുന്നു). ഈ പ്രദേശത്തെ ഒരു സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനത്തെ ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ഭരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="ISEAS-Zakharov">{{cite journal | title = The Sailendras Reconsidered | first = Anton O. | last = Zakharov | work = Institute of Southeast Asian Studies | location = Singapore | date = August 2012 | url = https://iseas.edu.sg/images/pdf/nsc_working_paper_series_12.pdf | access-date = 2018-11-11 | archive-date = 2023-06-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230606205314/https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/nsc_working_paper_series_12.pdf | url-status = dead }}</ref> ശൈലേന്ദ്രന്മാർ [[ബുദ്ധമതം|മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ]] സജീവ പ്രചാരകർ ആയിരുന്നു. മധ്യജാവയിലെ [[Kedu Plain|കേതു സമതലത്തിൽ]] ബുദ്ധ സ്മാരകങ്ങൾ ധാരാളം കാണപ്പെടുന്നു. അതിൽ മാഗെലാങിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[യുനെസ്കോ]] [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|വേൾഡ് ഹെറിറ്റേജ് സൈറ്റായ]] [[ബോറോബുദർ|ബോറോബുദൂരിലെ]] ഭീമൻ സ്തൂപം ഇതിനുദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/592|accessdate=2006-12-05|title=Borobudur Temple Compounds|publisher=[[UNESCO]]|work=UNESCO World Heritage Centre}}</ref><ref>"Patrons of Buddhism, the Śailēndras during the height of their power in central Java constructed impressive monuments and temple complexes, the best known of which is the Borobudur on the Kedu Plain" (quoted from Hall 1985:109).</ref><ref name=eb>{{cite web|title=Shailendra dynasty|url=http://www.britannica.com/topic/Shailendra-dynasty|website=Encyclopædia Britannica|accessdate=11 September 2015}}</ref> ശൈലേന്ദ്രന്മാർ [[Thalassocracy|നാവികശക്തികളായി]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ നാവികസേനയുടെ അധീനതയിലായിരുന്ന കൃഷിഭൂമികൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശമായിരുന്നു ഭരിച്ചിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും മധ്യ ജാവയിലെ [[Kedu Plain|കേതു സമതല]] പ്രദേശത്തിൽ [[അരി]] കൃഷിയിലൂടെ അവർ കാർഷിക മേഖലകളെ ആശ്രയിക്കുകയും പിന്തുടരുകയും ചെയ്തു. ഈ രാജവംശം മദ്ധ്യ ജാവയിലെ [[മെഡാംഗ് സാമ്രാജ്യം|മെഡാംഗ് സാമ്രാജ്യത്തിലെയും]] കുറച്ചു കാലത്തേയ്ക്ക് [[സുമാത്ര]]യിലെ [[ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യം|ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യത്തിലെയും]] ഭരണ കുടുംബവുമായി ഭരണം നടത്തിയതായി കണ്ടിരുന്നു. ശൈലേന്ദ്രാ സൃഷ്ടിച്ച ലിഖിതങ്ങളിൽ മൂന്ന് ഭാഷകളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. പഴയ മലായ്, ഓൾഡ് [[ജാവനീസ്]], [[സംസ്കൃതം]], [[Kawi script|കാവി അക്ഷരമാലാ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Nāgarī script|നഗരി ലിപിയിൽ]] ആണ് ലിഖിതങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുള്ളത്. പഴയ മലായ് ഭാഷയുടെ ഉപയോഗം സുമാത്രൻ വംശത്തിൽ നിന്നോ അല്ലെങ്കിൽ ഈ കുടുംബത്തിന്റെ ശ്രീവിജയ ബന്ധത്തിന്റെയോ ഫലമായി വന്നതാകാമെന്ന് ഊഹിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, പഴയ ജാവനീസ് ഉപയോഗം അവരുടെ ശക്തമായ ജാവ രാഷ്ട്രീയ വ്യവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രകൃതിസംഭവം, അല്ലെങ്കിൽ മതപരമായ പ്രാധാന്യം എന്നിവയെ ഏതെങ്കിലും ലിഖിതങ്ങളിൽ വിവരിക്കാൻ ഔദ്യോഗികമായി സംസ്കൃതം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. [[File:Borobudur-Nothwest-view.jpg|right|thumb|350px|[[Borobudur|ബോറോബുദർ]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബുദ്ധമതത്തിലെ നിർമ്മിതി.]] == പ്രാഥമിക ഉറവിടങ്ങൾ == [[File:Sailendra King and Queen, Borobudur.jpg|thumb|350px|എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബോറോബുദുർ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രാജാവ് ഇരിക്കുന്നു. രാജ്ഞിയും അവരുടെ പ്രജകളും ചേർന്ന് 'മഹാരാജലൈലാസന' (രാജകീയ വീക്ഷണം അല്ലെങ്കിൽ രാജകീയ സൗകര്യം), ഈ രംഗം ശൈലേന്ദ്ര രാജ ദർബാറിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതാണ്.]] [[Sojomerto inscription|സോജോമെർട്ടൊ ലിഖിതം]] (c. 725) മധ്യ ജാവയിലെ [[Batang Regency|ബാറ്റാംഗ് റീജൻസി]] ഡപ്പൻട്ട സെലെന്ദ്ര, സെലെൻഡ്രണാമ എന്നീ പേരുകൾ പരാമർശിച്ചു. 'സെലേന്ദ്ര' എന്ന പേര് ശൈലേന്ദ്രയുടെ മറ്റൊരു രൂപം ആയിരുന്നു, മദ്ധ്യ ജാവയിലെ ദപ്പന്ത സെലേന്ദ്ര ശൈലേന്ദ്ര കുടുംബത്തിന്റെ ഉപജ്ഞാതാവായി കരുതുന്നു.<ref name="Boechari">{{cite journal |last=Boechari|first=|authorlink=Boechari|title=Preliminary report on the discovery of an Old Malay inscription at Sojomerto |journal =MISI|year=1966|volume=III|issue=|pages=241–251}}</ref>ലിഖിതങ്ങൾ ശൈവ സ്വഭാവമാണ് കാണിക്കുന്നത്. മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനു മുൻപുള്ള കുടുംബം ഒരുപക്ഷേ ആദ്യം ഹൈന്ദവ ശൈവ വാദിയാണെന്ന് കരുതുന്നു. [[ഇന്തോനേഷ്യ]]യിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ മധ്യ ജാവയിലെ [[കലാസൻ ലിഖിതം|കലാസൻ ലിഖിതത്തിൽ]],(778) ശൈലേന്ദ്രൻ എന്ന പേരുകേട്ട രാജവംശത്തിന്റെ പേര് ''സയ്യിലേന്ദ്ര'', ''സെയിലേന്ദ്ര വംശതിലക'' എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മഹാരാജ ദയാം പാൻകാപന കരിയാന പനംകരന എന്ന ഭരണാധികാരിയെ കുറിച്ച് ഇതിൽ പരാമർശിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു ബുദ്ധക്ഷേത്രം ആയ [[Kalasan|കാൻഡി കലാസൻ]] <ref>Roy E. Jordaan (1998), The Tārā temple of Kalasan in Central Java, PERSEE, retrieved 15 January 2014</ref>സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ''[[താരാദേവി|താര]]''<ref> "The Buddhist Goddess Tara". The Walters Art Museum. </ref> എന്ന ദേവതക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="ISEAS-Zakharov"/><ref name="Hall1985:110">Hall(1985:110)</ref> [[Kelurak inscription|കേളൂറക് ലിഖിതം]] (782), [[Karangtengah inscription|കാരാങ്ങ്ടെങാഹ് ലിഖിതം]] (824) തുടങ്ങിയ നിരവധി ലിഖിതങ്ങളിലും ഈ പേര് കാണാം. [[ഇന്തോനേഷ്യ]]ക്കു പുറത്ത്, മലയ് ഉപദ്വീപിലെയും [[Ligor inscription|ലിഗോർ ലിഖിതത്തിലും]] (775) [[ഇന്ത്യ]]യിലെ [[Nalanda inscription|നളന്ദ ലിഖിതത്തിലും]] (860) ശൈലേന്ദ്ര എന്ന പേര് കാണാം.<ref name="Hall1985:110"/>ചൈയ, അല്ലെങ്കിൽ ലിഗോർ ലിഖിതങ്ങൾ (775) സൃഷ്ടിച്ച പനംകരന, [[തെക്കൻ തായ്‌ലാന്റ്|തെക്കൻ തായ്ലാന്റിലെ]] [[മലയി പെനിൻസുല]]യിൽ [[ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യം|ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] നിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു.<ref name="ISEAS-Zakharov"/> == സാധ്യമായ ഉത്ഭവം == ശൈലേന്ദ്രന്മാരുടെ ഉദയം ജാവനീസ് ഹൃദയപ്രദേശത്തുള്ള കേതു സമതലത്തിൽ സംഭവിച്ചെങ്കിലും അവരുടെ ഉത്ഭവം ചർച്ചാവിഷയമായിരുന്നു.<ref>{{cite journal| title=Why the Shailendras were not a Javanese dynasty |journal=Indonesia and the Malay World |author=Roy E. Jordaan |volume=34 |issue=98 |pages=3–22 |year=2006 |doi=10.1080/13639810600650711}}</ref>[[ജാവ]]യെക്കൂടാതെ; [[സുമാത്ര]], [[ഇന്ത്യ]], [[കമ്പോഡിയ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ മുൻകാല മാതൃഭൂമി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഏറ്റവും പുതിയ പഠനങ്ങൾ രാജവംശത്തിന്റെ തനതായ ഉത്ഭവം തന്നെയായിരുന്നു. സുമാത്രയിലും തായ്-മലയ് ഉപദ്വീപിലും ശ്രീവിജയയുമായി ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ഉത്ഭവം ശൈലേന്ദ്രർക്ക് ജാവനീസ് തന്നെ ആയിരുന്നു.<ref>{{cite web |url = https://iseas.edu.sg/images/pdf/nscwps12.pdf |title = The Śailendras Reconsidered |last = Zakharov |first = Anton A |date = August 2012 |website = nsc.iseas.edu.sg |publisher = The Nalanda-Srivijaya Centre Institute of Southeast Asian Studies |location = Singapore |page = 27 |accessdate = 2013-10-30 |url-status=dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131101014301/http://nsc.iseas.edu.sg/documents/working_papers/nscwps012.pdf |archivedate = November 1, 2013 |df = }} </ref> == ഇതും കാണുക == {{portal|Indonesia}} * [[List of monarchs of Java|ജാവയുടെ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ പട്ടിക]] * [[Slendro|സ്ലെൻഡ്രോ]] * [[കാൻഡി ഓഫ് ഇൻഡോനേഷ്യ|കാൻഡി ഓഫ് ഇൻഡോനേഷ്യ]] ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|2}} ==അവലംബം== * De Casparis, J.G. de (1956). ''Prasasti Indonesia II : Selected inscriptions from the 7th to the 9th centuries AD''. Bandung: Masu Baru, 1956 * {{cite book|author=Kenneth Perry Landon|title=Southeast Asia. Crossroad of Religions|year=1969 |publisher=University of Chicago Press| isbn=0-226-46840-2}} * {{cite journal|author=Briggs, Lawrence Palmer| journal=The Far Eastern Quarterly| volume=9 |issue=3 |year=1951| pages=271&ndash;277 |title=[Review of] South East Asia. Crossroad of Religions by K.P. Landon}} * {{cite journal|author=G. Coedes |title=On the origins of the Sailendras of Indonesia |journal=Journal of the Greater India society |volume=I |year=1934 |pages=61&ndash;70}} * {{cite book| author=K.R. Hall |title=Maritime Trade and State Development in Early South East Asia | url=https://archive.org/details/maritimetradesta0000hall |location=Honolulu |publisher=University of Hawaii Press |year=1985 |isbn=0-8248-0959-9}} * {{cite conference| author=Claude Jacques |title='Funan', 'Zhenla '. The Reality Concealed by These Chinese Views of IndoChina | editor=R.B. Smith and W. Watson |booktitle=Early South East Asia. Essays in Archaeology, History and Historical Geography |publisher=Oxford University Press |year=1979 |pages=371&ndash;389 |location=New York/Kuala Lumpur}} * {{cite journal|author=M. Vickery| title=Funan reviewed: Deconstructing the Ancients |journal=Bulletin de l' Ecole Francaise d' Extreme Orient |pages=101&ndash;143 |date=2003–2004}} * {{cite book | author=Paul Michel Munoz | title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula | url=https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno | publisher=Editions Didier Millet | year=2006 | isbn=981-4155-67-5 }} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons category|Sailendra}} * [http://borobudurpark.com/ Borobudur website] [[വർഗ്ഗം:ജാവയുടെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു രാജവംശങ്ങൾ]] jdvtbz0o3bu55ukx75ywekyrg8l4kec 0 450571 4647936 4645705 2026-07-16T13:07:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647936 wikitext text/x-wiki {{pu |Biological dispersal}} [[Image:(MHNT) Taraxacum sect. Ruderalia.jpg|thumb|right|കാറ്റിന്റെ സഹായത്താലുള്ള [[വിത്തുവിതരണം]]]] [[ജീവി|ജീവികൾ]] തങ്ങളുടെ ജന്മസ്ഥലത്തുനിന്നോ പ്രജനന സ്ഥലത്തുനിന്നോ മറ്റൊരു പ്രജനന സ്ഥലത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നതിനെയാണ് '''ജീവശാസ്ത്രപരമായ വ്യാപിപ്പിക്കൽ''' എന്ന് പറയുന്നത്.<ref name=Ronce>{{cite journal|author=Ronce, O. |year=2007|title= How does it feel to be like a rolling stone? Ten questions about dispersal evolution|journal= Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics|volume= 38|pages= 231–253|doi=10.1146/annurev.ecolsys.38.091206.095611}}</ref> പുറപ്പെടൽ, സ്ഥലംമാറ്റം, അധിവാസം എന്നീ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളാണ് ഇതിനുള്ളത്.<ref name=Bonte>{{cite journal|author1=Bonte, D. |author2=Van Dyck, H. |author3=Bullock, J. M. |author4=Coulon, A. |author5=Delgado, M. D. M. |author6=Gibbs, M. |year=2012|title= Costs of dispersal|url=https://archive.org/details/sim_biological-reviews_2012-05_87_2/page/290 |journal= Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society|volume= 87|issue=2|pages= 290–312|doi=10.1111/j.1469-185X.2011.00201.x|pmid=21929715|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite journal|author=Dunning, J. B. J.|author2=Stewart, D. J.|author3=Danielson, B. J.|author4=Noon, B. R.|author5=Root, T. L.|author6=Lamberson, R.H.|author7=Stevens, E. E.|last-author-amp=yes |year=1995|title= Spatially explicit population models: current forms and future uses|doi=10.2307/1942045|journal= Ecological Applications|url=http://www.fs.fed.us/psw/publications/4251/dunning1.PDF|jstor=1942045|volume=5|issue=1 |pages=3–11}}</ref><ref>{{cite book|isbn=0-12-323446-8|editor1=Hanski, I. |editor2=Gilpin, M. E. |year=1997|title= Metapopulation biology : ecology, genetics and evolution|url=https://archive.org/details/metapopulationbi0000unse|publisher= Academic Press|place= San Diego}}</ref><ref>{{cite book|author=Hanski, I.|isbn=0-19-854065-5 |year=1999|title= Metapopulation Ecology|url=https://archive.org/details/metapopulationec0000hans|publisher= Oxford University Press|place= Oxford}}</ref> ഇത് [[ജന്തുദേശാടനം|ജന്തുദേശാടനത്തിൽനിന്നും]] വ്യത്യസ്തമാണ്. ==അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ജീവശാസ്ത്രം ]] [[വർഗ്ഗം:പ്രത്യുൽപ്പാദനം]] [[വർഗ്ഗം:ജീവ പരിണാമം]] 387l8arwen4b8klrgk76o8tfh2o6apq 0 453171 4647949 4645888 2026-07-16T13:21:41Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647949 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Oxidative phosphorylation}} [[File:Mitochondrial electron transport chain—Etc4.svg|thumb|400px|The [[electron transport chain]] in the [[cell (biology)|cell]] is the site of oxidative phosphorylation in [[prokaryote]]s. The NADH and succinate generated in the [[citric acid cycle]] are oxidized, releasing energy to power the [[ATP synthase]].]] [[രാസാഗ്നി|രാസാഗ്നികൾ]] ഉപയോഗിച്ച് [[കോശം|കോശങ്ങൾ]] പോഷകാഹാരങ്ങൾ [[റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനം|ഓക്സീകരിക്കപ്പെടുന്ന]] മെറ്റബോളിക് പാത്ത് വേ ([[ഉപാപചയ വഴി]]) ആണ് '''ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ''' (UK /ɒkˈsɪd.ə.tɪv/, US /ˈɑːk.sɪˌdeɪ.tɪv/)<ref>{{cite web|url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/oxidative|title=oxidative Meaning in the Cambridge English Dictionary|author=|date=|website=dictionary.cambridge.org|accessdate=28 April 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124195701/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/oxidative|archivedate=24 January 2018|df=}}</ref> അതുവഴി ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാക്കപ്പെടുകയും ആ ഊർജ്ജം [[അഡിനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ്]] (ATP)<ref>Budavari, Susan, ed. (2001), The Merck Index: An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals (13th ed.), Merck, ISBN 0911910131</ref> ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. [[യൂക്കാരിയോട്ടുകൾ|യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ]] ഈ രാസപ്രവർത്തനം [[മൈറ്റോകോൺട്രിയ|മൈറ്റോകോൺട്രിയയ്ക്കുള്ളിൽ]]<ref>"mitochondria". Online Etymology Dictionary.</ref> ആണ് നടക്കുന്നത്. മിക്കവാറും എല്ലാ [[എയ്റോബിക് ഓർഗാനിസം|എയറോബിക് ജീവികളിലും]]<ref>"aerobe" at Dorland's Medical Dictionary</ref> ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ നടക്കുന്നു. അനെയ്റോബിക് [[ഗ്ലൈക്കോളിസിസ്]] പോലെയുള്ള ഒന്നിടവിട്ടുള്ള ഫെർമെൻറേഷൻ പ്രക്രിയയിൽ ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാക്കാനുള്ള ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ വഴിയാണ് ഇത്. [[File:Atp synthase.PNG|left|250px|ATP സിന്തേസ്]] ഓക്സിഡേഷൻ ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ പ്രവർത്തനം നടക്കുമ്പോൾ, ഇലക്ട്രോണുകൾ ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളിൽ നിന്നും ഓക്സിജൻ പോലുള്ള സ്വീകർത്താക്കൾക്ക് [[റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനം|റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ]] കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നു. ഈ റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനം ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും, ഇത് എ.ടി.പി. രൂപീകരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ, ഈ റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ കോശത്തിന്റെ മൈറ്റോകോൺട്രിയയുടെ ഉൾഭാഗത്ത് ഉള്ള പ്രോട്ടീൻ സംയുക്തങ്ങളിൽ നടത്തപ്പെടുന്നു. [[പ്രോകാരിയോട്ടുകൾ|പ്രോകാരിയോട്ടുകളിൽ]], ഈ പ്രോട്ടീനുകൾ ചർമ്മപാളികൾക്കിടയിലുള്ള കോശങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഈ പ്രോട്ടീനുകളുടെ കൂട്ടത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന കണ്ണിയെ [[ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖല]]<ref>Alberts, Bruce; Johnson, Alexander; Lewis, Julian; Raff, Martin; Roberts, Keith; Walter, Peter (2002-01-01). "Electron-Transport Chains and Their Proton Pumps".</ref> എന്നു വിളിക്കുന്നു. യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ, അഞ്ച് പ്രധാന പ്രോട്ടീൻ സംയുക്തങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ പ്രോകാരിയോട്ടുകളിൽ ധാരാളം വ്യത്യസ്ത എൻസൈമുകളും കാണപ്പെടുന്നു, വിവിധതരത്തിലുള്ള ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളായും സ്വീകർത്താക്കളായും ഇവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖല മുഖേന ഇലക്ട്രോണുകൾ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ പുറത്തുവിടുന്ന ഊർജ്ജം ആന്തരിക മൈറ്റോകോൺട്രിയൽ സ്തരങ്ങളിലൂടെ പ്രോട്ടോണുകളെ കൊണ്ടുവരാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയെ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇത് പി.എച്ച് ഗ്രേഡിയൻറിന്റെ രൂപത്തിൽ സ്ഥിതികോർജ്ജം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് സ്തരങ്ങളിലുടനീളം വൈദ്യുത സാധ്യതയുണ്ടാക്കുന്നു. പ്രോട്ടോണുകൾ സ്തരങ്ങൾക്കു പുറത്തേക്ക് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, ശേഷിച്ച സ്ഥിതികോർജ്ജ ഗ്രേഡിയന്റ് ഒരു വലിയ എൻസൈം വഴി കുറയുന്നു. ഈ എൻസൈമിനെ ATP സിന്തേസ് എന്നുവിളിക്കുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയെ [[കെമിയോസ്മോസിസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്നു. [[ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ]] രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ ATP സിന്തേസ് [[അഡിനോസിൻ ഡൈഫോസ്ഫേറ്റ്]] (ADP)<ref>Cox, Michael; Nelson, David R.; Lehninger, Albert L (2008). Lehninger principles of biochemistry. San Francisco: W.H. Freeman. ഐ.എസ്.ബി.എൻ. 0-7167-7108-X.</ref> അഡിനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ് ആയി മാറ്റുന്നതിന് ഈ ഊർജ്ജത്തെ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഈ രാസപ്രവർത്തനം പ്രോട്ടോൺ പ്രവാഹത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് എൻസൈമിൻറെ ഒരു ഭാഗത്തിന്റെ ഭ്രമണം നിയന്ത്രിക്കുന്നു. ATP സിന്തേസ് ഒരു റോട്ടറി മെക്കാനിക്കൽ മോട്ടർ ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ ഉപാപചയ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു സുപ്രധാന ഭാഗമാണെങ്കിലും [[സൂപ്പർ ഓക്സൈഡ്]], [[ഹൈഡ്രജൻ പെറോക്സൈഡ്]], എന്നിവ പോലുള്ള രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ [[റിയാക്ടീവ് ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസ്|ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസുകളെ]] സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് ഫ്രീ റാഡിക്കലുകളുടെ രൂപീകരണത്തിലേയ്ക്ക് രാസപ്രവർത്തനത്തെ നയിക്കുന്നു. ഈ ഫ്രീ റാഡിക്കലുകൾ, കോശങ്ങളുടെ നാശം, വാർദ്ധക്യം (senescence), രോഗങ്ങൾ എന്നിവയിലേയ്ക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ ഉപാപചയ വഴികളെ നയിക്കുന്ന എൻസൈമുകൾ നിരവധി മരുന്നുകളുടെയും വിഷാംശങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെ തടയുന്നു. ഇത് യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ [[Cellular respiration|കോശ ശ്വസനത്തിന്റെ]] അവസാന പ്രക്രിയയാണ്. ഇതിൻറെ ഫലമായി ഉയർന്ന അളവിൽ ATP ലഭിക്കുന്നു. == കെമിയോസ്മോസിസ് == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: കെമിയോസ്മോസിസ് ആൻഡ് ബയോഎനർജെറ്റിക്സ്''' [[File:Chemiosmosis.svg|thumb|left|300px|[[കെമിയോസ്മോസിസ്|കെമിയോസ്മോസിസിൽ]] ഒരു അയോൺ ഗ്രേഡിയൻറിൽ കാണപ്പെടുന്ന സ്ഥിതികോർജ്ജം ചാനലിലൂടെ അയോൺ കടന്നുപോകുമ്പോൾ പവർ കെമിക്കൽ റിയാക്ഷനിൽ ഉപയോഗിക്കാനും കഴിയുന്നു.(ചുവപ്പ്)]] ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാകുന്ന രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ പ്രവർത്തിക്കുകയും അത് ഊർജ്ജം ആവശ്യമുള്ള രാസപ്രവർത്തനങ്ങളിലേയ്ക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാകുന്ന രാസപ്രവർത്തനവും ഊർജ്ജം ആവശ്യമായ രാസപ്രവർത്തനവും തമ്മിൽ കൂടിച്ചേരുകയും ചെയ്യുന്നു. രണ്ടു രാസപ്രവർത്തനങ്ങളും ഒന്നിനോടൊന്നു ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി മനസ്സിലാക്കാം. അതായത് എൻഎഡിഎച്ച് പോലുള്ള ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളിൽ നിന്നും [[ഓക്സിജൻ]] പോലെയുള്ള ഇലക്ട്രോണൻ സ്വീകർത്താക്കളിലൂടെ എക്സെർഗോണിക് പ്രക്രിയയിലൂടെ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിൻ വഴി ഇലക്ട്രോൺ പ്രവാഹമുണ്ടാകുന്നു. അതു ഊർജ്ജം പുറത്തേയ്ക്കു വിടുന്നു. എന്നാൽ എ.ടി.പി സിന്തസിസ് ഒരു [[endergonic|എൻഡർഗോണിക്]] പ്രക്രിയയാണ്. ഇതിന് ഊർജ്ജം നൽകേണ്ടതുണ്ട്. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയും എ.ടി.പി സിന്തേസും ഒരു സ്തരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിനിൽ നിന്ന് എ.ടി.പി സിന്തേസിലേക്ക് കോശസ്തരങ്ങളിലുടനീളം പ്രോട്ടോണുകളുടെ ചലനങ്ങൾ വഴി ഊർജ്ജം കൈമാറുന്നു. ഈ പ്രക്രിയയെ കെമിയോസ്മോസിസ് എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Mitchell P, Moyle J | title = Chemiosmotic hypothesis of oxidative phosphorylation | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1967-01-14_213_5072/page/136 | journal = Nature | volume = 213 | issue = 5072 | pages = 137–9 | year = 1967 | pmid = 4291593 | doi = 10.1038/213137a0 | bibcode = 1967Natur.213..137M }}</ref> പ്രായോഗികമായി, ഇത് ഒരു ലളിതമായ വൈദ്യുത വലയം പോലെയാണ്. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിന്റെ പ്രോട്ടോൺ-പമ്പിങ് എൻസൈമുകൾ മുഖേന നെഗറ്റീവ് N-സൈഡിലെ കോശസ്തരങ്ങളിൽ നിന്നും പോസിറ്റീവ് പി-സൈഡിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ എൻസൈമുകൾ ഒരു ബാറ്ററി പോലെയാണ്. സർക്യൂട്ട് വഴി വൈദ്യൂതി കടത്തിവിടുന്നതിലേയ്ക്കായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രോട്ടോണുകളുടെ ചലനം ഒരു കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെ [[Electrochemical gradient|ഇലക്ട്രോകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയന്റ്]] സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഇത് പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണ ശക്തി എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിന് രണ്ട് ഘടകങ്ങളുണ്ട്: N-സൈഡ് നെഗറ്റീവ് ചാർജ്ജാകുമ്പോൾ പ്രോട്ടോൺ കോൺസെട്രേഷനിലും (H + ഗ്രേഡിയൻറ്, Δഎച്ച്) ഇലക്ട്രിക് പൊട്ടൻഷ്യലിലും വ്യത്യാസവും ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name=Dimroth2000>{{cite journal | vauthors = Dimroth P, Kaim G, Matthey U | title = Crucial role of the membrane potential for ATP synthesis by F(1)F(o) ATP synthases | journal = J. Exp. Biol. | volume = 203 | issue = Pt 1 | pages = 51–9 | date = 1 January 2000 | pmid = 10600673 | url = http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/203/1/51 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070930044752/http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/203/1/51 | archivedate = 30 September 2007 | df = }}</ref> സർക്യൂട്ട് പൂർത്തിയാക്കുന്നതോടെ എ.ടി.പി സിന്തേസ് സംഭരണ ഊർജ്ജത്തെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നതോടെ പ്രോട്ടോണുകളുടെ പ്രവാഹം സുഗമമാകുകയും ഇലക്ട്രൊകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയൻറ് താഴുകയും കോശസ്തരങ്ങളിലെ N-സൈഡിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Schultz>{{cite journal|authorlink2=Sunney Chan | vauthors = Schultz BE, Chan SI | title = Structures and proton-pumping strategies of mitochondrial respiratory enzymes | journal = Annu Rev Biophys Biomol Struct | volume = 30 | pages = 23–65 | year = 2001 | pmid = 11340051 | doi = 10.1146/annurev.biophys.30.1.23 }}</ref> ഇലക്ട്രോകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയന്റ് എൻസൈം ഘടനയുടെ ഭാഗത്തിന്റെ ഭ്രമണം ചെയ്യുകയും ഈ ചലനങ്ങൾ എ.ടി.പിയുടെ നിർമ്മാണത്തിലേയ്ക്ക് സമന്വയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണ ശക്തിയുടെ രണ്ട് ഘടകങ്ങൾ താപഗതികമായി തുല്യമാണ്: മൈറ്റോകോണ്ട്രിയയിൽ, ഊർജ്ജത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗം പൊട്ടൻഷ്യലിന് വഴിതെളിക്കുന്നു. [[ആൽക്കലിഫൈൽ]] ബാക്ടീരിയയിൽ വൈദ്യുതോർജ്ജം വിപരീത ദിശയിൽ പി.എച്ച് വ്യത്യാസത്തിന് കാരണമായിതീരുകയും ചെയ്യുന്നു. [[പ്രൊപ്പിയോണിയേനിയം മോഡേസ്റ്റം]] എന്ന [[Fusobacteria|ഫ്യൂസോബാക്ടീരിയത്തിനെ]] എടുക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് ഉപയൂണീറ്റുകളുടെ എ.ടി.പി സിന്തേസിലെ F_O മോട്ടോറിൻറെ ഒരു കൗണ്ടർ-റൊട്ടേഷൻ a, c എന്നിവയിലേയ്ക്കു നയിക്കുന്നു.<ref name=Dimroth2000 /> ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ പുറത്തുവിടുന്ന ഊർജ്ജത്തിൻറെ അളവ് അനെയ്റോബിക് ഫെർമെൻറേഷൻ വഴി പുറത്തുവിടുന്നതിനേക്കാൾ വളരെ ഉയർന്നതാണ്. ഗ്ലൈക്കോളിസിസ് വഴി 2 ATP തന്മാത്രകൾ മാത്രമേ ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ 30-നും 36-നും ഇടയ്ക്കുള്ള ATP- കൾ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷനു കാരണമായിതീരുകയും അതിലെ 10 NADH ഉം 2 തന്മാത്രകളും ഗ്ലൂക്കോസിൻറെ ഒരു തന്മാത്രയെ കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡും ജലവും ആക്കി മാറ്റുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Rich PR | title = The molecular machinery of Keilin's respiratory chain | journal = Biochem. Soc. Trans. | volume = 31 | issue = Pt 6 | pages = 1095–105 | year = 2003 | pmid = 14641005 | doi = 10.1042/bst0311095 }}</ref> ഒരു ഫാറ്റി ആസിഡിന്റെ ഓരോ ബീറ്റാ ഓക്സിഡേഷൻ ചക്രത്തിലും 14 ATP ലഭിക്കുന്നു. സൈദ്ധാന്തികപരമായി ഈ ATP പരമാവധി ലഭിക്കുന്ന സംഖ്യയാണ്. പ്രായോഗികമായി, ഏതാനും പ്രോട്ടോണുകൾ കോശസ്തരങ്ങളുടെ പുറത്തേയ്ക്ക് ചോർന്നുപോകുകയും ATP ലഭിക്കുന്നത് കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Porter RK, Brand MD | title = Mitochondrial proton conductance and H+/O ratio are independent of electron transport rate in isolated hepatocytes | journal = Biochem. J. | volume = 310 | issue = Pt 2 | pages = 379–82 | year = 1995 | pmid = 7654171 | pmc = 1135905 | doi=10.1042/bj3100379}}</ref> == ഇലക്ട്രോൺ, പ്രോട്ടോൺ ട്രാൻസ്ഫർ തന്മാത്രകൾ == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: കോഎൻസൈം, കോഫാക്ടർ (ജൈവരസതന്ത്രം)''' [[File:Ubiquinone–ubiquinol conversion.svg|thumb|250px|left|Reduction of [[coenzyme Q]] from its [[ubiquinone]] form (Q) to the reduced ubiquinol form (QH₂).]] ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിൻ പ്രോട്ടോണുകളും ഇലക്ട്രോണുകളും വഹിക്കുന്നു, പ്രോട്ടോണുകൾ കോശസ്തരങ്ങളിൽ എത്തിക്കുകയും ദാതാവിൽ നിന്നും സ്വീകർത്താക്കളിലേക്ക് ഇലക്ട്രോണുകൾ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ പ്രക്രിയകൾ ലയിക്കുന്ന പ്രോട്ടീൻ-ബന്ധിത ട്രാൻസ്ഫർ തന്മാത്രകളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൈറ്റോകോണ്ട്രിയയിൽ, ജലത്തിൽ ലയിക്കുന്ന ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രോട്ടീൻ സൈറ്റോക്രോം സി ഉപയോഗിച്ച് ഇലക്ട്രോണുകൾ കോശസ്തരങ്ങളിലെ ഇടയിലുള്ള സ്ഥലത്തേയ്ക്ക് മാറ്റുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Mathews FS | title = The structure, function and evolution of cytochromes | journal = Prog. Biophys. Mol. Biol. | volume = 45 | issue = 1 | pages = 1–56 | year = 1985 | pmid = 3881803 | doi = 10.1016/0079-6107(85)90004-5 }}</ref> ഇത് ഇലക്ട്രോണുകളെ മാത്രമേ വഹിക്കുന്നുള്ളു. ഇരുമ്പ് ആറ്റത്തിൻറെ ഓക്സീഡേഷൻ, റിഡക്ഷൻ രാസപ്രവർത്തനത്തിലൂടെ ഇലക്ട്രോണുകൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനാൽ അതിന്റെ ഘടനയിൽ ഒരു ഹെമി ഗ്രൂപ്പിനുള്ളിൽ പ്രോട്ടീൻ നിലനിർത്തുന്നു. ചില ബാക്ടീരിയകളിൽ സൈറ്റോക്രോം സി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[Periplasm|പെരിപ്ലാസ്മിക് സ്പേസിൽ]] ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Wood PM | title = Why do c-type cytochromes exist? | journal = FEBS Lett. | volume = 164 | issue = 2 | pages = 223–6 | year = 1983 | pmid = 6317447 | doi = 10.1016/0014-5793(83)80289-0 }}</ref> ഒരു [[റിഡോക്സ് പ്രവർത്തനം|റിഡോക്സ്]] ചക്രം വഴി അകത്തെ മൈറ്റോകോണ്ട്രിയൽ കോശസ്തരത്തിനുള്ളിൽ ലിപിഡ്-സോലുബിൾ ഇലക്ട്രോൺ കാരിയർ [[Coenzyme Q10|കോഎൻസൈം ക്യു 10 (Q)]] ഇലക്ട്രോണുകളെയും പ്രോട്ടോണുകളെയും വഹിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Crane FL | title = Biochemical functions of coenzyme Q10 | journal = J Am Coll Nutr | volume = 20 | issue = 6 | pages = 591–8 | date = 1 December 2001 | pmid = 11771674 | doi = 10.1080/07315724.2001.10719063 }}</ref> ഈ ചെറിയ ബെൻസോക്വിനോൺ തന്മാത്രകൾ വളരെ [[hydrophobic|ഹൈഡ്രോഫോബിക്]] ആണ്. അതിനാൽ അത് കോശസ്തരത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായി വ്യാപിക്കുന്നു. രണ്ട് ഇലക്ട്രോണുകളും രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകളും Q സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, ഇത് റിഡക്ഷനിലൂടെ [[Hydroquinone|യൂബിക്വിനോൾ]] രൂപത്തിലേക്ക് (QH₂) മാറുന്നു; QH₂ രണ്ട് ഇലക്ട്രോണുകളും രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകളും പുറത്തുവിടുമ്പോൾ, ഓക്സീകരണത്തിലൂടെ അത് യൂബിക്വിനോൺ (Q) രൂപത്തിലേക്ക് മാറുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി, രണ്ട് എൻസൈമുകൾ കോശസ്തരത്തിൻറെ ഒരുവശത്ത് Q വിന് റിഡക്ഷനും QH₂ വിന് ഓക്സിഡേഷനും സംഭവിക്കുന്നു. യൂബിക്വിനോൺ ഈ രാസപ്രവർത്തനങ്ങളെ യോജിപ്പിക്കുകയും പ്രോട്ടോണിനെ കോശസ്തരത്തിൽ മുന്പോട്ടും പിറകോട്ടും ചലിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Mitchell P | title = Keilin's respiratory chain concept and its chemiosmotic consequences | url = https://archive.org/details/sim_science_1979-12-07_206_4423/page/1148 | journal = Science | volume = 206 | issue = 4423 | pages = 1148–59 | year = 1979 | pmid = 388618 | doi = 10.1126/science.388618 | bibcode = 1979Sci...206.1148M }}</ref> ചില ബാക്ടീരിയൽ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലകൾ മെനാക്വിനോൺ, യൂബിക്വിനോൺ തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത ക്വിനോണുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Søballe">{{cite journal | vauthors = Søballe B, Poole RK | title = Microbial ubiquinones: multiple roles in respiration, gene regulation and oxidative stress management | journal = Microbiology | volume = 145 | issue = 8 | pages = 1817–30 | year = 1999 | pmid = 10463148 | doi = 10.1099/13500872-145-8-1817 | url = http://mic.sgmjournals.org/cgi/reprint/145/8/1817.pdf | format = PDF |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080529070520/http://mic.sgmjournals.org/cgi/reprint/145/8/1817.pdf | archivedate = 2008-05-29 | df = }}</ref> പ്രോട്ടീനുകൾക്കുള്ളിൽ ഇലക്ട്രോണുകൾ [[Flavin group|ഫ്ലേവിൻ]] കോഫാക്ടറുകൾ, ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്ററുകൾ, സൈട്ടോക്രോമുകൾ, എന്നിവക്കിടയിൽ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.<ref name="Schultz BE 2001">Schultz BE, Chan SI (2001). "Structures and proton-pumping strategies of mitochondrial respiratory enzymes". Annu Rev Biophys Biomol Struct. 30: 23–65. doi:10.1146/annurev.biophys.30.1.23. PMID 11340051.</ref><ref name=Johnson>{{cite journal | vauthors = Johnson DC, Dean DR, Smith AD, Johnson MK | title = Structure, function, and formation of biological iron-sulfur clusters | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2005_74/page/247 | journal = Annu. Rev. Biochem. | volume = 74 | pages = 247–81 | year = 2005 | pmid = 15952888 | doi = 10.1146/annurev.biochem.74.082803.133518 }}</ref> അവിടെ പല തരത്തിലുള്ള ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്റർ ഉണ്ട്. ഏറ്റവും ലളിതമായ ഇനം ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ചെയിനിൽ രണ്ട് അകാർബണിക സൾഫറിന്റെ ആറ്റങ്ങളോടൊപ്പം രണ്ട് ഇരുമ്പ് ആറ്റങ്ങളും ചേരുന്നു. ഇവയെ [2Fe-2S] ക്ലസ്റ്ററുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. രണ്ടാം തരം, [4Fe-4S] നാല് ഇരുമ്പ് ആറ്റങ്ങളും നാല് സൾഫർ ആറ്റങ്ങളും ഉള്ള ഒരു ക്യൂബ് അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. സാധാരണയായി [[Cysteine|സിസ്റ്റീൻറെ]] ആറ്റത്തിൽ സൾഫർ ഈ ഗ്രൂപ്പുകളിലെ ഓരോ ഇരുമ്പ് ആറ്റത്തിനും ഒരു [[അമിനോ അമ്ലം|അമിനോ ആസിഡും]] കോർഡിനേറ്റു ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ചെയിനിൽ ലോഹ അയോൺ കോഫാക്ടറുകൾ റിഡോക്സ് റിയാക്ഷന് വിധേയമാകുകയും പ്രോട്ടോണുകളെ യോജിപ്പിക്കുകയോ സ്വതന്ത്രമാക്കുകയോ ചെയ്യാതെ പ്രോട്ടീനുകൾ വഴി ഇലക്ട്രോണുകളെ കൊണ്ടുപോകാൻ മാത്രം അവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ കോഫാക്ടറുകളുടെ ചങ്ങലയ്ക്കരികിൽ ഇലക്ട്രോണുകൾ പ്രോട്ടീനുകളുടെ അടുത്തുനിന്നും വളരെ ദൂരത്തേയ്ക്ക് നീങ്ങുന്നു<ref>{{cite journal | vauthors = Page CC, Moser CC, Chen X, Dutton PL | title = Natural engineering principles of electron tunnelling in biological oxidation-reduction | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-11-04_402_6757/page/46 | journal = Nature | volume = 402 | issue = 6757 | pages = 47–52 | year = 1999 | pmid = 10573417 | doi = 10.1038/46972 | bibcode = 1999Natur.402...47P }}</ref> 1.4 × 10-9 മീറ്റർ ദൂരം കുറവുള്ള വേഗതയിലുള്ള [[ടണലിങ് (ഇലക്ട്രോണികം)|ക്വാണ്ടം ടണലിംഗിലാണ്]] ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal | vauthors = Leys D, Scrutton NS | title = Electrical circuitry in biology: emerging principles from protein structure | journal = Curr. Opin. Struct. Biol. | volume = 14 | issue = 6 | pages = 642–7 | year = 2004 | pmid = 15582386 | doi = 10.1016/j.sbi.2004.10.002 }}</ref> == യൂക്കാരിയോട്ടിക്ക് ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലകൾ == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിൻ ആൻഡ് കെമിയോസ്മോസിസ് ''' [[ഗ്ലൈക്കോളിസിസ്]], [[ക്രെബ്സ് പരിവൃത്തി|സിട്രിക് ആസിഡ് സൈക്കിൾ]], [[ബീറ്റാ ഓക്സിഡേഷൻ]] തുടങ്ങി പല കാറ്റബോളിക് ബയോകെമിക്കൽ പ്രക്രിയകളിൽ റിഡക്ഷനിലൂടെ കോഎൻസൈം [[Nicotinamide adenine dinucleotide|NADH]] ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നു. ഈ കോഎൻസൈമിൽ ഉയർന്ന പൊട്ടൻഷ്യലുള്ള ട്രാൻസ്ഫർ ഇലക്ട്രോണുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. മറ്റൊരർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഓക്സീഡേഷൻ വഴി വലിയ തോതിൽ ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കോശം ഈ ഊർജ്ജത്തെ ഒന്നിച്ച് പുറത്തുവിടുകയില്ല, കാരണം ഇത് അനിയന്ത്രിതമായ രാസപ്രവർത്തനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. പകരം, [[ഇലക്ട്രോണുകൾ]] NADH ൽ നിന്നും നീക്കംചെയ്യുകയും ഒരു എൻസൈം പരമ്പരയിലൂടെ [[ഓക്സിജൻ]] കടന്നുപോവുകയും ഓരോന്നും ചെറിയ ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സെറ്റ് എൻസൈമുകളിൽ സംയുക്തം I മുതൽ IV വരെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇതിനെ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ചെയിൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് മൈറ്റോകോട്രിയയുടെ കോശസ്തരങ്ങളുടെ ഉൾഭാഗത്ത് കാണപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയിൽ [[Succinate|സക്സിനേറ്റ്]] ഓക്സീകരിക്കപ്പെടുകയും, പക്ഷേ വ്യത്യസ്ത ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ പാതകൾ കടന്നുപോകുന്നു. യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് സിസ്റ്റത്തിലെ എൻസൈമുകൾ മൈറ്റോകോൺട്രിയയുടെ ഉൾഭാഗത്ത് പ്രോട്ടോണുകൾ പമ്പ് ചെയ്യുന്നതിന് NADH ഓക്സീകരണത്തിൽ നിന്നും പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഊർജ്ജം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇത് കോശസ്തരങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രോട്ടോണുകളെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കാരണമാകുന്നു. കൂടാതെ കോശസ്തരങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു ഇലക്ട്രോകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയൻറ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സംഭരിച്ചിട്ടുള്ള ഈ ഊർജ്ജം ATP സിന്തേസ് ഉപയോഗിച്ച് ATP ഉത്പ്പാദിപ്പിക്കുന്നു. യൂക്കാരിയോട്ടിക് മൈറ്റോകോട്രിയയിലെ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ ആണ് ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഏറ്റവും നന്നായി മനസ്സിലാക്കപ്പെട്ട ഉദാഹരണം. . Trichomonas vaginalis പോലുള്ള അനെയ്റോബിക് [[പ്രോട്ടോസോവ]] ഒഴികെ മിക്കവാറും എല്ലാ യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ മൈറ്റോൺകോട്രിയ കാണപ്പെടുന്നു. പകരം ഇത് പ്രോട്ടോണുകളെ ഹൈഡ്രജനിൽ നിന്നും റിഡക്ഷൻ നടത്തുകയും ശേഷിക്കുന്ന മൈറ്റോകോൺട്രിയയെ [[Hydrogenosome|ഹൈഡ്രോജിനോസോം]] എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Boxma B, de Graaf RM, van der Staay GW, van Alen TA, Ricard G, Gabaldón T, van Hoek AH, Moon-van der Staay SY, Koopman WJ, van Hellemond JJ, Tielens AG, Friedrich T, Veenhuis M, Huynen MA, Hackstein JH | title = An anaerobic mitochondrion that produces hydrogen | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-03-03_434_7029/page/74 | journal = Nature | volume = 434 | issue = 7029 | pages = 74–9 | year = 2005 | pmid = 15744302 | doi = 10.1038/nature03343 | bibcode = 2005Natur.434...74B }}</ref> {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align:center" |+ Typical respiratory enzymes and substrates in eukaryotes. |- !ശ്വാസകോശ രാസാഗ്നി ![[redox|റെഡോക്സ് ജോഡി]] ! [[Standard electrode potential#Non-standard condition|Midpoint potential]]&nbsp; (Volts) |- | [[NADH ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[Nicotinamide adenine dinucleotide|NAD⁺]] / [[Nicotinamide adenine dinucleotide|NADH]] | −0.32<ref name=Pedersen>Medical CHEMISTRY Compendium. By Anders Overgaard Pedersen and Henning Nielsen. Aarhus University. 2008</ref> |- | [[സക്സിനേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[Flavin mononucleotide|FMN]] or [[Flavin adenine dinucleotide|FAD]] / FMNH₂ or FADH₂ | −0.20<ref name=Pedersen/> |- | [[കോഎൻസൈം Q - സൈറ്റോക്രോം c reductase|സൈറ്റോക്രോം bc₁ സംയുക്തം]] | [[കോഎൻസൈം Q10]]_ox / Coenzyme Q10_red | +0.06<ref name=Pedersen/> |- | സൈറ്റോക്രോം bc₁ സംയുക്തം | [[സൈറ്റോക്രോം b]]_ox / സൈറ്റോക്രോം b_red | +0.12<ref name=Pedersen/> |- |align=left|[[Cytochrome c oxidase|സംയുക്തം IV]] | [[സൈറ്റോക്രോം c]]_ox / സൈറ്റോക്രോം c_red | +0.22<ref name=Pedersen/> |- |align=left|സംയുക്തം IV | [[സൈറ്റോക്രോം a]]_ox / സൈറ്റോക്രോം a_red | +0.29<ref name=Pedersen/> |- |align=left|സംയുക്തം IV | O₂ / HO⁻ | +0.82<ref name=Pedersen/> |- |align=left colspan=3|<span style="font-size:87%;"> Conditions: pH = 7<ref name=Pedersen/> |} === NADH-കോഎൻസൈം Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് (സംയുക്തം I) === [[File:Complex I.svg|350px|thumb|right|Complex I or [[NADH dehydrogenase|NADH-Q oxidoreductase]]. The abbreviations are discussed in the text. In all diagrams of respiratory complexes in this article, the matrix is at the bottom, with the intermembrane space above.]] കോഎൻസൈം Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് NADH ഡൈഹൈഡ്രോജിനേസ് അല്ലെങ്കിൽ സംയുക്തം I എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ചെയിനിലെ ആദ്യത്തെ പ്രോട്ടീൻ ആണ് ഇത്.<ref name=Hirst>{{cite journal | vauthors = Hirst J | title = Energy transduction by respiratory complex I--an evaluation of current knowledge | journal = Biochem. Soc. Trans. | volume = 33 | issue = Pt 3 | pages = 525–9 | year = 2005 | pmid = 15916556 | doi = 10.1042/BST0330525 | url = http://www.biochemsoctrans.org/bst/033/0525/0330525.pdf | format = PDF }}</ref> ഭീമൻ എൻസൈം ആയ സംയുക്തം I നോടൊപ്പം ഉള്ള സസ്തനികളിലെ സംയുക്തം I ന് 46 ഉപയൂണീറ്റുകളും 1,000 [[അറ്റോമിക് മാസ്സ് യൂണിറ്റ്|കി.ഡാൽട്ടൻസ്]] (kDa) തന്മാത്ര പിണ്ഡവും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=Lenaz2006>{{cite journal | vauthors = Lenaz G, Fato R, Genova ML, Bergamini C, Bianchi C, Biondi A | title = Mitochondrial Complex I: structural and functional aspects | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1757 | issue = 9–10 | pages = 1406–20 | year = 2006 | pmid = 16828051 | doi = 10.1016/j.bbabio.2006.05.007 }}</ref> ഒരു ബാക്ടീരിയമിൽ നിന്നുമാത്രം ഈ ഘടന വിശദമായി അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="thermophilus1">{{cite journal | vauthors = Sazanov LA, Hinchliffe P | title = Structure of the hydrophilic domain of respiratory complex I from Thermus thermophilus | url = https://archive.org/details/sim_science_2006-03-10_311_5766/page/1430 | journal = Science | volume = 311 | issue = 5766 | pages = 1430–6 | year = 2006 | pmid = 16469879 | doi = 10.1126/science.1123809 | bibcode = 2006Sci...311.1430S }}</ref><ref name=Ecoli>Efremov R.G., Baradaran R., & Sazanov L.A., (2010) The arcdhitecture of respiratory complex I, Nature 465, 441-445</ref> കോശസ്തരത്തിൽ നിന്നും മൈറ്റോകോൺട്രിയയിലേക്ക് പുറത്തുവിടുന്ന ഒരു വലിയ "ബോൾ" പോലുള്ള സംയുക്തം മിക്ക ജീവജാലങ്ങളിലും സാമ്യത കാണുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Baranova EA, Holt PJ, Sazanov LA | title = Projection structure of the membrane domain of Escherichia coli respiratory complex I at 8 A resolution | journal = J. Mol. Biol. | volume = 366 | issue = 1 | pages = 140–54 | year = 2007 | pmid = 17157874 | doi = 10.1016/j.jmb.2006.11.026 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Friedrich T, Böttcher B | title = The gross structure of the respiratory complex I: a Lego System | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1608 | issue = 1 | pages = 1–9 | year = 2004 | pmid = 14741580 | doi = 10.1016/j.bbabio.2003.10.002 }}</ref> വ്യക്തിഗത പ്രോട്ടീനുകൾ എൻകോഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്ന ജീനുകളിൽ [[കോശമർമ്മം|കോശമർമ്മവും]] [[Mitochondrial DNA|മൈറ്റോകോൺട്രിയൽ]] ജിനോമും മൈറ്റോകോൺട്രിയയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള മറ്റു എൻസൈമുകളുടെയും അവസ്ഥ ഒരു പോലെയാണ്. NADH ൻറെ രണ്ട് ഇലക്ട്രോൺ ഓക്സിഡേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന എൻസൈം ആയ കോഎൻസൈം Q10 അഥവാ യൂബിക്വിനോൺ ഈ രാസപ്രക്രിയയ്ക്ക് ഊർജ്ജം നല്കുന്ന ഉൾപ്രേരകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.(താഴെയുള്ള സമവാക്യത്തിൽ Q എന്ന രീതിയിൽ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നു) മൈറ്റോകോൺട്രിയ കോശസ്തരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ലിപിഡിൽ ലയിക്കുന്ന ക്വിനോൺ: {{NumBlk|:|<chem>NADH + Q + 5H+_{matrix} -> NAD+ + QH2 + 4H+_{intermembrane}</chem>|{{EquationRef|1}}}} രാസപ്രവർത്തനത്തിൻറെ ആരംഭത്തിൽ, മുഴുവൻ ഇലക്ട്രോൺ ശൃംഖലയിൽ, NADH തന്മാത്ര യോജിച്ച് സംയുക്തം I ലേക്ക് രണ്ട് ഇലക്ട്രോണുകളെ നൽകുന്നു. ഫ്ലേവിൻ മോണോന്യൂക്ലിയോടൈഡ് (FMN) സംയുക്തങ്ങളുടെ ഒരു [[Cofactor (biochemistry)|പ്രോസ്തെറ്റിക് ഗ്രൂപ്പ്]] വഴി ഇലക്ട്രോണുകൾ സംയുക്തം I ലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. FMN ന് ഇലക്ട്രോണുകളുടെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ FMNH₂ എന്ന ചുരുക്ക രൂപത്തിലേക്ക് അതിനെ മാറ്റുന്നു. ഇലക്ട്രോണുകൾ പിന്നീട് ഇരുമ്പ്-സൾഫർ ക്ലസ്റ്ററുകളിലൂടെയാണ് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. രണ്ട് തരം പ്രോസ്തെറ്റിക് ഗ്രൂപ്പുകൾ സംയുക്തത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="thermophilus1"/> സംയുക്തം I ൽ രണ്ട് [2Fe–2S], [4Fe–4S] ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്ററുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോണുകൾ ഈ സംയുക്തത്തിലൂടെ കടന്നു പോകുമ്പോൾ നാലു പ്രോട്ടോണുകൾ മാട്രിക്സിൽ നിന്നും കോശസ്തരങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. കൃത്യമായി ഇത് എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു എന്നത് വ്യക്തമല്ല, പക്ഷേ ഇത് സംയുക്തം I ലെ മാറ്റങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണെന്ന് കരുതുന്നു. ഇത് പ്രോട്ടീൻ കോശസ്തരത്തിന്റെ N-സൈഡിലെ പ്രോട്ടോണുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും കോശസ്തരത്തിന്റെ P-സൈഡ് അവയെ സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Hirst J | title = Towards the molecular mechanism of respiratory complex I | journal = Biochem. J. | volume = 425 | issue = 2 | pages = 327–39 | date = January 2010 | pmid = 20025615 | doi = 10.1042/BJ20091382 }}</ref> ഒടുവിൽ ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്ററുകളുടെ ശൃംഖലയിൽ നിന്ന് കോശസ്തരങ്ങളിലെ യൂബിക്വിനോൺ തന്മാത്രയിൽ ഇലക്ട്രോണുകൾ കൈമാറുന്നു.<ref name=Hirst/> യൂബിക്വിനോണിന് റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഒരു പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയന്റ് തലമുറയെ സംഭാവന ചെയ്യുന്നു. രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകൾ മാട്രിക്സിൽ നിന്ന് എടുക്കുന്നതിനാൽ യൂബിക്വിനോൺ (QH₂) റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുന്നു. == സക്സിനേറ്റ്- Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് (സംയുക്തം II) == [[File:Complex II.svg|250px|thumb|right|Complex II: [[Succinate - coenzyme Q reductase|Succinate-Q oxidoreductase]].]] [[Succinate dehydrogenase|സക്സിനേറ്റ്- Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ്]] സംയുക്തം II അല്ലെങ്കിൽ സക്സിനേറ്റ് ഡൈഹൈഡ്രോജിനേസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ രണ്ടാമത്തെ പ്രവേശന പോയിന്റ് ആണിത്.<ref>{{cite journal | vauthors = Cecchini G | title = Function and structure of complex II of the respiratory chain | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_2003_72/page/77 | journal = Annu. Rev. Biochem. | volume = 72 | pages = 77–109 | year = 2003 | pmid = 14527321 | doi = 10.1146/annurev.biochem.72.121801.161700 }}</ref> ഇത് അസാധാരണമാണ് കാരണം സിട്രിക് ആസിഡ് സൈക്കിൾ, ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ചെയിൻ എന്നിവയുടെ ഭാഗമായ ഒരേ ഒരു എൻസൈം ആണിത്. സംയുക്തം II നാല് പ്രോട്ടീൻ സബ് യൂണീറ്റുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഇതിൽ ഒരു [[Flavin adenine dinucleotide|ഫ്ലേവിൻ അഡിനീൻ ഡൈന്യൂക്ലിയോടൈഡ്]] (FAD) കോഫാക്ടർ, ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്ററുകൾ, ഒരു ഹെമി ഗ്രൂപ്പ് എന്നിവയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഹെമി ഗ്രൂപ്പ് കോഎൻസൈം Q ലേക്ക് ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫറിൽ പങ്കെടുക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ ഇത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഓക്സിജൻ ഇനങ്ങളുടെ ഉൽപാദനത്തിൽ കുറവുണ്ടാകുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Yankovskaya V, Horsefield R, Törnroth S, Luna-Chavez C, Miyoshi H, Léger C, Byrne B, Cecchini G, Iwata S, etal | title = Architecture of succinate dehydrogenase and reactive oxygen species generation | url = https://archive.org/details/sim_science_2003-01-31_299_5607/page/700 | journal = Science | volume = 299 | issue = 5607 | pages = 700–4 | year = 2003 | pmid = 12560550 | doi = 10.1126/science.1079605 | bibcode = 2003Sci...299..700Y}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Horsefield R, Iwata S, Byrne B | title = Complex II from a structural perspective | journal = Curr. Protein Pept. Sci. | volume = 5 | issue = 2 | pages = 107–18 | year = 2004 | pmid = 15078221 | doi = 10.2174/1389203043486847 }}</ref> ഇത് ഓക്സിഡൈസേഷൻ വഴി [[സക്സിനേറ്റ്|സക്സിനേറ്റിനെ]] [[Fumaric acid|ഫ്യുമറേറ്റ്]] ആയി മാറ്റുകയും യൂബിക്വിനോൺ റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. NADH ന് ഓക്സിഡേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്ന ഊർജ്ജത്തെക്കാൾ വളരെക്കുറച്ച് ഊർജ്ജം മാത്രമേ ഈ രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ പുറത്തുവിടുന്നുള്ളൂ. സംയുക്തം II, കോശസ്തരത്തിൽ പ്രോട്ടോണുകളെ കടത്തിവിടുന്നില്ലെന്നു മാത്രമല്ല പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയൻറ് സൃഷ്ടിക്കുന്നുമില്ല. {{NumBlk|:|<chem>{Succinate} + Q -> {Fumarate} + QH2</chem>|{{EquationRef|2}}}} [[Parasitic worm|പരാദവിരയായ]] [[Ascaris suum|നാടവിര]] (Ascaris suum) പോലുള്ള ചില യൂക്കാരിയോട്ടുകളിൽ, സംയുക്തം II വിന് സമാനമായ ഒരു എൻസൈം, ഫ്യൂമറേറ്റ് റിഡക്ടേസ് (മെനാക്വിനോൾ: ഫ്യൂമറേറ്റ് ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ്, അല്ലെങ്കിൽ QFR), എതിരായി പ്രവർത്തിച്ച് യൂബിക്വിനോണിനെ ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യുകയും ഫ്യൂമറേറ്റ് റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് വൻകുടലിൽ ഓക്സിജൻ ലഭ്യമല്ലാത്ത ചുറ്റുപാടിൽ പരാദത്തിനെ വളരാൻ സഹായിക്കുന്നു. അനെയ്റോബിക് ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ സംഭവിക്കുകയും ഫ്യൂമെറേറ്റ് ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകർത്താവായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Kita K, Hirawake H, Miyadera H, Amino H, Takeo S | title = Role of complex II in anaerobic respiration of the parasite mitochondria from Ascaris suum and Plasmodium falciparum | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1553 | issue = 1–2 | pages = 123–39 | year = 2002 | pmid = 11803022 | doi = 10.1016/S0005-2728(01)00237-7 }}</ref> സംയുക്തം II വിൻറെ പാരമ്പര്യബന്ധമില്ലാത്ത മറ്റൊരു പ്രവർത്തനം മലമ്പനി പാരസൈറ്റായ [[Plasmodium falciparum|പ്ലാസ്മോഡിയം ഫാൽസിപറമിലാണ്]] കാണപ്പെടുന്നത്. ഇവിടെ സംയുക്തം II വിന് വിപരീത പ്രവർത്തനം ആണ് സംഭവിക്കുന്നത്. യൂബിക്വിനോൾ പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ഓക്സിഡേസ് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഇവിടെ പാരസൈറ്റ് അസാധാരണ രൂപത്തിലുള്ള [[Pyrimidine|പിരിമിഡിൻ]] ബയോസിന്തസിസ് ആണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal | vauthors = Painter HJ, Morrisey JM, Mather MW, Vaidya AB | title = Specific role of mitochondrial electron transport in blood-stage Plasmodium falciparum | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-03-01_446_7131/page/88 | journal = Nature | volume = 446 | issue = 7131 | pages = 88–91 | year = 2007 | pmid = 17330044 | doi = 10.1038/nature05572 | bibcode = 2007Natur.446...88P }}</ref> == ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ഫ്ളാവോപ്രോട്ടീൻ- Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് == [[Electron-transferring-flavoprotein dehydrogenase|ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ ഫ്ളാവോപ്രോട്ടീൻ -യൂബിക്വിനോൺ ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ്]] (ETF-Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ്) ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫറിംഗ് ഫ്ളാവോപ്രോട്ടീൻ ഡൈഹൈഡ്രോജിനേസ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ മൂന്നാം പ്രവേശന പോയിന്റ് ആണിത്. മൈറ്റോകോണ്ട്രിയൽ മാട്രിക്സിലെ [[Electron-transferring flavoprotein|ഇലക്ട്രോൺ-ട്രാൻസ്ഫെറിംഗ് ഫ്ളാവോപ്രോട്ടീനിൽ]] നിന്ന് ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകരിക്കുന്ന ഒരു എൻസൈം ആണ് ഇത്- യൂബിക്വിനോണിനെ റിഡക്ഷന് വിധേയമാക്കാൻ ഈ ഇലക്ട്രോണുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Ramsay RR, Steenkamp DJ, Husain M | title = Reactions of electron-transfer flavoprotein and electron-transfer flavoprotein: ubiquinone oxidoreductase | journal = Biochem. J. | volume = 241 | issue = 3 | pages = 883–92 | year = 1987 | pmid = 3593226 | pmc = 1147643 | doi = 10.1042/bj2410883}}</ref> ഈ എൻസൈമിൽ ഫ്ലേവിനും ഒരു [4Fe-4S] ക്ലസ്റ്ററും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, മറ്റു ശ്വസനസംയുക്തങ്ങളിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി, ഇത് ലിപിഡ് കൊണ്ടുള്ള രണ്ടു പാളികളെ മറികടക്കാതെ കോശസ്തരങ്ങളുടെ ഉപരിതലത്തിലേക്ക് ചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Zhang J, Frerman FE, Kim JJ | title = Structure of electron transfer flavoprotein-ubiquinone oxidoreductase and electron transfer to the mitochondrial ubiquinone pool | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. | volume = 103 | issue = 44 | pages = 16212–7 | year = 2006 | pmid = 17050691 | pmc = 1637562 | doi = 10.1073/pnas.0604567103 | bibcode = 2006PNAS..10316212Z }}</ref> {{NumBlk|:|<chem>ETF_{red}{} + Q -> ETF_{ox}{} + QH2</chem>|{{EquationRef|3}}}} സസ്തനികളിൽ, ഈ ഉപാപചയ വഴി മൾട്ടിപ്പിൾ [[Acetyl-CoA|അസെറ്റൈൽ- CoA]] ഡീഹൈഡ്രോജിനേസുകളിൽ നിന്ന് ഇലക്ട്രോണുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതിനാൽ ഫാറ്റി ആസിഡുകളുടെ ബീറ്റാ ഓക്സിഡേഷൻ, അമിനോ ആസിഡുകളുടെ കാറ്റബോളിസം, കോളിൻ എന്നിവ പ്രധാനമാണ്.<ref>{{cite journal | vauthors = Ikeda Y, Dabrowski C, Tanaka K | title = Separation and properties of five distinct acyl-CoA dehydrogenases from rat liver mitochondria. Identification of a new 2-methyl branched chain acyl-CoA dehydrogenase | journal = J. Biol. Chem. | volume = 258 | issue = 2 | pages = 1066–76 | date = 25 January 1983 | pmid = 6401712 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/258/2/1066 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929111233/http://www.jbc.org/cgi/reprint/258/2/1066 | archivedate = 29 September 2007 | df = }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ruzicka FJ, Beinert H | title = A new iron-sulfur flavoprotein of the respiratory chain. A component of the fatty acid beta oxidation pathway | journal = J. Biol. Chem. | volume = 252 | issue = 23 | pages = 8440–5 | year = 1977 | pmid = 925004 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/252/23/8440.pdf | format = PDF |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927135249/http://www.jbc.org/cgi/reprint/252/23/8440.pdf | archivedate = 2007-09-27 | df = }}</ref> സസ്യങ്ങളിൽ, ETF-Q ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് ഉപാപചയ പ്രതികരണങ്ങളിൽ പ്രധാനമാണ്. ഇരുണ്ട ദീർഘകാലഘട്ടങ്ങളിൽ അതിജീവിക്കാൻ ഇത് സഹായിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Ishizaki K, Larson TR, Schauer N, Fernie AR, Graham IA, Leaver CJ | title = The critical role of Arabidopsis electron-transfer flavoprotein:ubiquinone oxidoreductase during dark-induced starvation | journal = Plant Cell | volume = 17 | issue = 9 | pages = 2587–600 | year = 2005 | pmid = 16055629 | pmc = 1197437 | doi = 10.1105/tpc.105.035162 }}</ref> == Q-സൈറ്റോക്രോം c ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് (സംയുക്തം III) == [[File:Complex III reaction.svg|420px|thumb|right|The two electron transfer steps in complex III: [[Coenzyme Q - cytochrome c reductase|Q-cytochrome c oxidoreductase]]. After each step, Q (in the upper part of the figure) leaves the enzyme.]] [[Q-cytochrome c oxidoreductase|Q-സൈറ്റോക്രോം c ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ്]] സൈറ്റോക്രോം c റിഡക്ടേസ്, സൈറ്റോക്രോം bc₁ സംയുക്തം അല്ലെങ്കിൽ ലഘുവായി സംയുക്തം III എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു,<ref>{{cite journal | vauthors = Berry EA, Guergova-Kuras M, Huang LS, Crofts AR | title = Structure and function of cytochrome bc complexes | journal = Annu. Rev. Biochem. | volume = 69 | pages = 1005–75 | year = 2000 | pmid = 10966481 | doi = 10.1146/annurev.biochem.69.1.1005 | url = http://www.life.illinois.edu/crofts/pdf_files/ARB_review.pdf |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151228224336/http://www.life.illinois.edu/crofts/pdf_files/ARB_review.pdf | archivedate = 2015-12-28 | df = }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Crofts AR | title = The cytochrome bc1 complex: function in the context of structure | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-physiology_2004_66/page/689 | journal = Annu. Rev. Physiol. | volume = 66 | pages = 689–733 | year = 2004 | pmid = 14977419 | doi = 10.1146/annurev.physiol.66.032102.150251 }}</ref> സസ്തനികളിൽ, ഈ എൻസൈം [[Protein dimer|ഡൈമർ]] ആണ്. ഓരോ സബ് യൂണീറ്റ് സംയുക്തങ്ങളിലും 11 പ്രോട്ടീൻ സബ് യൂണീറ്റുകൾ . ഒരു [2Fe-2S] ഇരുമ്പ് സൾഫർ ക്ലസ്റ്റർ, മൂന്ന് സൈറ്റൊക്രോമുകൾ: ഒരു സൈറ്റോക്രോം c₁, രണ്ട് b [[Cytochrome|സൈറ്റൊക്രോമുകൾ]] എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Iwata S, Lee JW, Okada K, Lee JK, Iwata M, Rasmussen B, Link TA, Ramaswamy S, Jap BK | title = Complete structure of the 11-subunit bovine mitochondrial cytochrome bc1 complex | url = https://archive.org/details/sim_science_1998-07-03_281_5373/page/64 | journal = Science | volume = 281 | issue = 5373 | pages = 64–71 | year = 1998 | pmid = 9651245 | doi = 10.1126/science.281.5373.64 | bibcode = 1998Sci...281...64I }}</ref> സൈറ്റോക്രോം ഒരു ഹെമി ഗ്രൂപ്പെങ്കിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫർ പ്രോട്ടീൻ പോലെയാണ്. സംയുക്തം III നകത്തുള്ള ഹെമി ഗ്രൂപ്പുകളിലെ അയേൺ ആറ്റങ്ങൾ ഒന്നിടവിട്ട് ഫെറസ് (+2) റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും ഫെറിക് (+3) ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യുകയും ഇലക്ട്രോണുകൾ പ്രോട്ടീൻ വഴി കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉൾപ്രേരകം ഉപയോഗിച്ച് രാസപ്രവർത്തനത്തെ ത്വരിതപ്പെടുത്തുമ്പോൾ യൂബിക്വിനോളിൻറെ ഒരു തന്മാത്രയ്ക്ക് ഓക്സിഡേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ സംയുക്തം III ആകുന്നു. സൈറ്റോക്രോം c യുടെ രണ്ട് തന്മാത്രകൾ റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും മൈറ്റോകോണ്ട്രിയോണുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഹെമി പ്രോട്ടീൻ ചേർച്ചയില്ലാത്ത രീതിയിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രണ്ട് ഇലക്ട്രോണുകൾ വഹിക്കുന്ന കോഎൻസൈം Q ൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി സൈറ്റോക്രോം സി ഒരു ഇലക്ട്രോണിനെ മാത്രമേ വഹിക്കുന്നുള്ളൂ. {{NumBlk|:|<chem>QH2{} + 2 Cyt\, c_{ox}{} + 2H+_{matrix} -> Q{} + 2 Cyt\, c_{red}{} + 4H+_{intermembrane}</chem>|{{EquationRef|4}}}} ഒരേ ഒരു ഇലക്ട്രോൺ മാത്രം QH₂ ദാതാവിൽ നിന്ന് ഒരു സൈറ്റോക്രം c സ്വീകർത്താവിലേയ്ക്ക് ഒരേസമയം കൈമാറ്റം ചെയ്യാവുന്നതാണ്. സംയുക്തം III ൻറെ പ്രവർത്തനരീതി മറ്റ് ശ്വസന സംയുക്തങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ വിശാലമാണ്. [[Q cycle|Q ചക്രം]] എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളിലാണ് ഇത് സംഭവിക്കുന്നത്<ref>{{cite journal | vauthors = Trumpower BL | title = The protonmotive Q cycle. Energy transduction by coupling of proton translocation to electron transfer by the cytochrome bc1 complex | journal = J. Biol. Chem. | volume = 265 | issue = 20 | pages = 11409–12 | year = 1990 | pmid = 2164001 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/265/20/11409.pdf | format = PDF |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927135240/http://www.jbc.org/cgi/reprint/265/20/11409.pdf | archivedate = 2007-09-27 | df = }}</ref> ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ, എൻസൈം മൂന്ന് സബ്സ്ട്രാറ്റുകളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം QH₂ ഓക്സീഡൈസ് ചെയ്യപ്പെടുകയും രണ്ടാമത്തെ പ്രോട്ടീൻ ആയ സൈറ്റോക്രോം c യിലേക്ക് ഒരു ഇലക്ട്രോൺ കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. QH₂ വിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാകുന്ന രണ്ട് ഇലക്ട്രോണുകൾ കോശസ്തരങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള സ്പേസിലേയ്ക്ക് കടക്കുന്നു. മൂന്നാമത്തെ പ്രോട്ടീൻ Q രണ്ടാമത്തെ ഇലക്ട്രോൺ QH₂വിൽ നിന്ന് സ്വീകരിക്കുകയും തുടർന്ന് റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും Q.− ആയിതീരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് യുബിസെമിക്വിനോൺ ഫ്രീ റാഡിക്കലാണ്. ആദ്യത്തെ രണ്ട് സബ്സ്ട്രേറ്റുകൾ സ്വതന്ത്രമാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് യുബിസെമിക്വിനോൺ ഇന്റർമീഡിയറ്റ് ബന്ധിതമായി അവശേഷിക്കുന്നു. രണ്ടാം ഘട്ടത്തിൽ QH₂വിന്റെ രണ്ടാമത്തെ തന്മാത്ര യോജിക്കുകയും ഇതിൻറെ ആദ്യത്തെ ഇലക്ട്രോൺ സൈറ്റോക്രോം c യിലേയ്ക്ക് കടക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തെ ഇലക്ട്രോൺ യുബിസെമിക്വിനോണിലൂടെ ബന്ധിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു. അതിനെ റിഡക്ഷനിലൂടെ QH₂ ആകുകയും മൈറ്റോകോണ്ട്രിയൽ മാട്രിക്സിൽ നിന്ന് രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകൾ നേടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ QH₂ പിന്നീട് എൻസൈമിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Hunte C, Palsdottir H, Trumpower BL | title = Protonmotive pathways and mechanisms in the cytochrome bc1 complex | journal = FEBS Lett. | volume = 545 | issue = 1 | pages = 39–46 | year = 2003 | pmid = 12788490 | doi = 10.1016/S0014-5793(03)00391-0 }}</ref> കോശസ്തരങ്ങൾക്കകത്ത് വശങ്ങളിലുള്ള യുബിക്വിനോൾ കോഎൻസൈം Q വിന്റെ സഹായത്തോടെ റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുകയും യുബിക്വിനോൺ ആയി ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യുകയും കോശസ്തരങ്ങളിലുടനീളം പ്രോട്ടോണുകളുടെ പ്രവാഹം സംഭവിക്കുകയും പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയന്റിനൊപ്പം കൂട്ടിചേർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രോട്ടോൺ കൈമാറ്റത്തിന്റെ കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്ന സംയുക്തങ്ങളുടെ രണ്ടാം-ഘട്ട സംവിധാനം വളരെ പ്രധാനമാണ്. Q സൈക്കിളിനുപകരം, QH₂ ന്റെ ഒരു തന്മാത്ര സൈറ്റോക്രോം c യുടെ രണ്ട് തന്മാത്രകളെ നേരിട്ട് കുറയ്ക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കാര്യക്ഷമത പകുതിയായി കുറയുകയും സൈറ്റോക്രോം c യിൽ ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Schultz BE 2001"/> == സൈറ്റോക്രോം c ഓക്സിഡേസ് (സംയുക്തം IV) == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: സൈറ്റോക്രോം c ഓക്സിഡേസ്''' [[File:Complex IV.svg|thumb|right|Complex IV: [[cytochrome c oxidase]].]] [[Cytochrome c oxidase|സൈറ്റോക്രോം c ഓക്സിഡേസ്]] സംയുക്തം IV എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ അന്തിമ പ്രോട്ടീൻ സംയുക്തം ആണ്.<ref>{{cite journal | vauthors = Calhoun MW, Thomas JW, Gennis RB | title = The cytochrome oxidase superfamily of redox-driven proton pumps | url = https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_1994-08_19_8/page/325 | journal = Trends Biochem. Sci. | volume = 19 | issue = 8 | pages = 325–30 | year = 1994 | pmid = 7940677 | doi = 10.1016/0968-0004(94)90071-X }}</ref> സസ്തനികളിലുള്ള എൻസൈം വളരെ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു ഘടനയാണ്. ഇതിൽ 13 ഉപവിഭാഗങ്ങൾ, രണ്ട് ഹെമി ഗ്രൂപ്പുകൾ, അനവധി ലോഹ അയോൺ കോഫാക്ടേർസ് ഇവയിൽ എല്ലാം, [[കോപ്പർ]] മൂന്ന് ആറ്റങ്ങളും, ഒരു മഗ്നീഷ്യം ഒരു സിങ്കും കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Tsukihara T, Aoyama H, Yamashita E, Tomizaki T, Yamaguchi H, Shinzawa-Itoh K, Nakashima R, Yaono R, Yoshikawa S | title = The whole structure of the 13-subunit oxidized cytochrome c oxidase at 2.8 A | url = https://archive.org/details/sim_science_1996-05-24_272_5265/page/1136 | journal = Science | volume = 272 | issue = 5265 | pages = 1136–44 | year = 1996 | pmid = 8638158 | doi = 10.1126/science.272.5265.1136 | bibcode = 1996Sci...272.1136T }}</ref> ഈ എൻസൈം ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയിലെ അന്തിമ രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ മധ്യസ്ഥത വഹിക്കുകയും ഓക്സിജനു ഇലക്ട്രോണുകളെ കൈമാറ്റം ചെയ്യുകയും, അതേ സമയം കോശസ്തരങ്ങൾക്കു ചുറ്റും പ്രോട്ടോണുകൾ പമ്പ് ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Yoshikawa S, Muramoto K, Shinzawa-Itoh K, Aoyama H, Tsukihara T, Shimokata K, Katayama Y, Shimada H | title = Proton pumping mechanism of bovine heart cytochrome c oxidase | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1757 | issue = 9–10 | pages = 1110–6 | year = 2006 | pmid = 16904626 | doi = 10.1016/j.bbabio.2006.06.004 }}</ref> അവസാന [[electron acceptor|ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകർത്താവായ]] ഓക്സിജൻ, ടെർമിനൽ ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകർത്താവ് എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു, ഈ ഘട്ടത്തിൽ വെള്ളം കുറയ്ക്കുന്നു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ജലത്തിന് റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രോട്ടോണുകളുടെ നേരിട്ടുള്ള പമ്പിംഗും മാട്രിക്സ് പ്രോട്ടോണുകളുടെ ഉപഭോഗം ഓക്സിജന് റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുകയും പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയന്റ് ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു. സൈറ്റോക്രോം c ക്ക് ഓക്സിഡേഷൻ സംഭവിക്കുകയും ഓക്സിജന് റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. {{NumBlk|:|<chem>4 Cyt\,c_{red}{} + O2{} + 8H+_{matrix} -> 4 Cyt\,c_{ox}{} + 2H2O{} + 4H+_{intermembrane}</chem>|{{EquationRef|5}}}} == ആൾട്ടർണേറ്റീവ് റിഡക്ടേസെസ്, ഓക്സിഡേസെസ് == ധാരാളം യൂക്കാരിയോട്ടിക്കുകളിൽ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖല കാണപ്പെടുന്നു. അത് മുകളിൽ വിശദമായി പഠിക്കുന്ന സസ്തനികളിലെ എൻസൈമുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, സസ്യങ്ങൾക്ക് ആൾട്ടർണേറ്റീവ് NADH ഓക്സിഡേസെസ് കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് മൈറ്റോകോണ്ട്രിയൽ മാട്രിക്സിനെക്കാൾ സൈറ്റോസോളിലെ NADH ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ഇലക്ട്രോണുകൾ യൂബിക്വിനോൺ കുളത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Rasmusson AG, Soole KL, Elthon TE | title = Alternative NAD(P)H dehydrogenases of plant mitochondria | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-plant-biology_2004_55/page/23 | journal = Annu Rev Plant Biol | volume = 55 | pages = 23–39 | year = 2004 | pmid = 15725055 | doi = 10.1146/annurev.arplant.55.031903.141720 }}</ref> ഈ എൻസൈമുകൾ പ്രോട്ടോണുകൾ കൈമാറുന്നില്ല. അതിനാൽ, ആന്തരിക കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെ ഇലക്ട്രോകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയന്റ് മാറ്റം സംഭവിക്കാതെ യൂബിക്വിനോൺ റിഡക്ഷന് വിധേയമാകുന്നു<ref>{{cite journal | vauthors = Menz RI, Day DA | title = Purification and characterization of a 43-kDa rotenone-insensitive NADH dehydrogenase from plant mitochondria | journal = J. Biol. Chem. | volume = 271 | issue = 38 | pages = 23117–20 | year = 1996 | pmid = 8798503 | doi = 10.1074/jbc.271.38.23117 | url = http://www.jbc.org/cgi/content/full/271/38/23117 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929091302/http://www.jbc.org/cgi/content/full/271/38/23117 | archivedate = 2007-09-29 | df = }}</ref>. വിവിധ ദിശയിലേയ്ക്കുള്ള ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലക്ക് മറ്റൊരു ഉദാഹരണം [[alternative oxidase|ആൾട്ടർണേറ്റീവ് ഓക്സിഡേസെസ്]] ആണ്. സസ്യങ്ങളിൽ, ചില പൂപ്പൽ, [[പ്രോട്ടിസ്റ്റ]]കൾ, ചില മൃഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = McDonald A, Vanlerberghe G | title = Branched mitochondrial electron transport in the Animalia: presence of alternative oxidase in several animal phyla | journal = IUBMB Life | volume = 56 | issue = 6 | pages = 333–41 | year = 2004 | pmid = 15370881 | doi = 10.1080/1521-6540400000876 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Sluse FE, Jarmuszkiewicz W | title = Alternative oxidase in the branched mitochondrial respiratory network: an overview on structure, function, regulation, and role | journal = Braz. J. Med. Biol. Res. | volume = 31 | issue = 6 | pages = 733–47 | year = 1998 | pmid = 9698817 | doi = 10.1590/S0100-879X1998000600003 }}</ref> ഈ എൻസൈം യൂബിക്വിനോളിൽ നിന്ന് ഓക്സിജൻ നേരിട്ട് ഇലക്ട്രോണുകളെ കൈമാറുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Moore AL, Siedow JN | title = The regulation and nature of the cyanide-resistant alternative oxidase of plant mitochondria | url = https://archive.org/details/sim_bioenergetics_1991-08-23_1059_2/page/121 | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1059 | issue = 2 | pages = 121–40 | year = 1991 | pmid = 1883834 | doi = 10.1016/S0005-2728(05)80197-5 }}</ref> ഈ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് പാത്ത്വേയിൽ ആൾട്ടർണേറ്റീവ് NADH, യൂബിക്വിനോൺ ഓക്സിഡേസെസ് എന്നിവയിൽ നിന്നും മുഴുവൻ പാത്ത്വേക്കാളിലും താഴ്ന്ന ATP ലഭിക്കുന്നു. ഒരു ഹ്രസ്വമായ പാത്ത്വേയിലൂടെയുള്ള ഗുണഫലങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും വ്യക്തമല്ല. എന്നിരുന്നാലും, സ്ട്രെസ്സ്, കോൾഡ്, പ്രവർത്തനനിരതമായ ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസുകൾ, രോഗസംക്രമകാരികൾ, മുഴുവൻ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയെ തടയുകയും ചെയ്യുന്ന മറ്റ് ഘടകങ്ങളും ആൾട്ടർണേറ്റീവ് ഓക്സിഡേസെസ് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Vanlerberghe GC, McIntosh L | title = ALTERNATIVE OXIDASE: From Gene to Function | journal = Annu. Rev. Plant Physiol. Plant Mol. Biol. | volume = 48 | issue = | pages = 703–734 | year = 1997 | pmid = 15012279 | doi = 10.1146/annurev.arplant.48.1.703 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Ito Y, Saisho D, Nakazono M, Tsutsumi N, Hirai A | title = Transcript levels of tandem-arranged alternative oxidase genes in rice are increased by low temperature | url = https://archive.org/details/gene_1997-12-12_203_2/page/121 | journal = Gene | volume = 203 | issue = 2 | pages = 121–9 | year = 1997 | pmid = 9426242 | doi = 10.1016/S0378-1119(97)00502-7 }}</ref> ആൾട്ടർണേറ്റീവ് പാത്ത്വേയിൽ ഓക്സിഡേറ്റീവ് സ്ട്രെസ്സ് കുറയ്ക്കുന്നതിലൂടെ ജീവികൾക്ക് മുറിവുകൾക്കെതിരെ പ്രതിരോധം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Maxwell DP, Wang Y, McIntosh L | title = The alternative oxidase lowers mitochondrial reactive oxygen production in plant cells | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. | volume = 96 | issue = 14 | pages = 8271–6 | year = 1999 | pmid = 10393984 | pmc = 22224 | doi = 10.1073/pnas.96.14.8271 | url = http://www.pnas.org/cgi/content/full/96/14/8271 | bibcode = 1999PNAS...96.8271M |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070516085350/http://www.pnas.org/cgi/content/full/96/14/8271 | archivedate = 2007-05-16 | df = }}</ref> == ഓർഗനൈസേഷൻ ഓഫ് കോംപ്ലെക്സെസ് == ശ്വസന ശൃംഖലകളുടെ സംയുക്തങ്ങൾ എങ്ങനെ സംഘടിപ്പിക്കാറുണ്ട് എന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ മാതൃകയിൽ അവ മൈറ്റോകോണ്ട്രിയൽ കോശസ്തരത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായും വിന്യസിക്കുന്നു.<ref name=Lenaz2001>{{cite journal | vauthors = Lenaz G | title = A critical appraisal of the mitochondrial coenzyme Q pool | journal = FEBS Lett. | volume = 509 | issue = 2 | pages = 151–5 | year = 2001 | pmid = 11741580 | doi = 10.1016/S0014-5793(01)03172-6 }}</ref> എന്നിരുന്നാലും, സമീപകാല വിവരങ്ങൾ പറയുന്നത് സംയുക്തങ്ങളുടെ ഉയർന്ന നിരയിലുള്ള ഘടനയെ സൂപ്പർ കോംപോക്സുകൾ അല്ലെങ്കിൽ [[respirasome|റെസ്പിറസോംസ്]] എന്നു വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Heinemeyer J, Braun HP, Boekema EJ, Kouril R | title = A structural model of the cytochrome C reductase/oxidase supercomplex from yeast mitochondria | journal = J. Biol. Chem. | volume = 282 | issue = 16 | pages = 12240–8 | year = 2007 | pmid = 17322303 | doi = 10.1074/jbc.M610545200 | url = http://www.jbc.org/content/282/16/12240.full.pdf |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180428181117/http://www.jbc.org/content/282/16/12240.full.pdf | archivedate = 2018-04-28 | df = }}</ref> ഈ മാതൃകയിൽ, വിവിധ സംയുക്തങ്ങൾ പരസ്‌പരം പ്രവർത്തനം നടത്തുന്ന എൻസൈമുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളായി സംഘടിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Schägger H, Pfeiffer K | title = Supercomplexes in the respiratory chains of yeast and mammalian mitochondria | journal = EMBO J. | volume = 19 | issue = 8 | pages = 1777–83 | year = 2000 | pmid = 10775262 | pmc = 302020 | doi = 10.1093/emboj/19.8.1777 }}</ref> ഈ അസോസിയേഷനുകൾ വിവിധ എൻസൈം സംയുക്തങ്ങൾക്കിടയിൽ സബ്സ്ട്രേറ്റുകൾക്ക് ചാനലുണ്ടാക്കുന്നു. ഇത് ഇലക്ട്രോൺ കൈമാറ്റനിരക്കിൻറെ കാര്യക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Schägger H | title = Respiratory chain supercomplexes of mitochondria and bacteria | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1555 | issue = 1–3 | pages = 154–9 | year = 2002 | pmid = 12206908 | doi = 10.1016/S0005-2728(02)00271-2 }}</ref> സസ്തനികളിലെ സൂപ്പർ സംയുക്തങ്ങളിൽ, ചില ഘടകങ്ങൾ മറ്റുള്ളവയെക്കാൾ ഉയർന്ന അളവിൽ ഉണ്ടായിരിക്കും. ഒന്നു മുതൽ നാലുവരെയുള്ള സംയുക്തങ്ങൾക്ക് ഇടയിലുള്ള അനുപാതം നിർണ്ണയിക്കുന്ന ചില ഡാറ്റകളിൽ ATP സിൻന്തേസ് ഏകദേശം 1: 1: 3: 7: 4 ആയിരിക്കും.<ref>{{cite journal | vauthors = Schägger H, Pfeiffer K | title = The ratio of oxidative phosphorylation complexes I-V in bovine heart mitochondria and the composition of respiratory chain supercomplexes | journal = J. Biol. Chem. | volume = 276 | issue = 41 | pages = 37861–7 | year = 2001 | pmid = 11483615 | doi = 10.1074/jbc.M106474200 | url = http://www.jbc.org/cgi/content/full/276/41/37861 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929115026/http://www.jbc.org/cgi/content/full/276/41/37861 | archivedate = 2007-09-29 | df = }}</ref> ഈ അസോസിയേഷനുകൾ വിവിധ എൻസൈം കോംപ്ലക്സുകൾക്ക് ചാനലുകൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫറിന്റെ നിരക്ക്, കാര്യക്ഷമത എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref>Lenaz G, Fato R, Genova ML, Bergamini C, Bianchi C, Biondi A (2006). "Mitochondrial Complex I: structural and functional aspects". Biochim. Biophys. Acta. 1757 (9–10): 1406–20. doi:10.1016/j.bbabio.2006.05.007. PMID 16828051.</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Gupte S, Wu ES, Hoechli L, Hoechli M, Jacobson K, Sowers AE, Hackenbrock CR | title = Relationship between lateral diffusion, collision frequency, and electron transfer of mitochondrial inner membrane oxidation-reduction components | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. | volume = 81 | issue = 9 | pages = 2606–10 | year = 1984 | pmid = 6326133 | pmc = 345118 | doi = 10.1073/pnas.81.9.2606 | bibcode = 1984PNAS...81.2606G }}</ref> == പ്രോകാരിയോട്ടിക്ക് ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലകൾ == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: മൈക്രോബിയൽ മെറ്റാബോളിസം''' യൂകാരിയോട്ടുകൾ, ബാക്ടീരിയ, ആർക്കിയ, എന്നിവയിലെ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ ഘടനയിലും പ്രവർത്തനത്തിലും സാമാന്യ സമാനതയ്ക്ക് വിപരീതമായി, ഇലക്ട്രോൺ-ട്രാൻസ്ഫർ എൻസൈമുകളുടെ നിരവധി വൈവിധ്യങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് സമാനമായ രാസപദാർത്ഥങ്ങളാണ് സബ്സ്ട്രേറ്റുകളായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.<ref>{{cite journal | vauthors = Nealson KH | title = Post-Viking microbiology: new approaches, new data, new insights | url = https://archive.org/details/sim_origins-of-life-and-evolution-of-biospheres_1999-01_29_1/page/73 | journal = Orig Life Evol Biosph | volume = 29 | issue = 1 | pages = 73–93 | year = 1999 | pmid = 11536899 | doi = 10.1023/A:1006515817767 }}</ref> യൂകാരിയോട്ടുകളോടൊപ്പം പൊതുവായി പ്രോകാരിയോട്ടിക്ക് ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ടിൽ സബ്സ്ട്രേറ്റുകൾക്ക് ഓക്സിഡേഷൻ സംഭവിക്കുമ്പോൾ ഊർജ്ജം സ്വതന്ത്രമാകുകയും കോശസ്തരങ്ങൾക്കിടയിൽ അയേൺ പമ്പുചെയ്യുകയും ഒരു ഇലക്ട്രൊകെമിക്കൽ ഗ്രേഡിയൻറ് സംജാതമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ബാക്ടീരിയയിലെ എസ്ക്ചേച്ചിയ കോള ബാക്ടീരിയയിൽ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ കൂടുതൽ വിശദമായി മനസ്സിലാക്കാം, ഇപ്പോൾ ആർക്കിയൽ സിസ്റ്റത്തിൽ വളരെക്കുറച്ചു മാത്രമേ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ.<ref>{{cite journal | vauthors = Schäfer G, Engelhard M, Müller V | title = Bioenergetics of the Archaea | journal = Microbiol. Mol. Biol. Rev. | volume = 63 | issue = 3 | pages = 570–620 | year = 1999 | pmid = 10477309 | pmc = 103747 }}</ref> യൂകാരിയോട്ടിക്കുകളുടെയും പ്രോകാരിയോട്ടിക്കുകളുടെയും ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ തമ്മിലുള്ള പ്രധാന വ്യത്യാസം ബാക്ടീരിയയും ആർക്കിയയും ഇലക്ട്രോണുകൾ സംഭാവന ചെയ്യുന്നതോ സ്വീകരിക്കുന്നതോ ആയ പല പദാർത്ഥങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. വൈവിധ്യമാർന്ന പരിസ്ഥിതി വ്യവസ്ഥകൾക്കനുസരിച്ച് പ്രോകാരിയോട്ടിക്കുകളെ വളരാൻ ഇത് സഹായിക്കുന്നു.<ref name=Ingledew>{{cite journal | vauthors = Ingledew WJ, Poole RK | title = The respiratory chains of Escherichia coli | journal = Microbiol. Rev. | volume = 48 | issue = 3 | pages = 222–71 | year = 1984 | pmid = 6387427 | pmc = 373010 }}</ref> ഉദാഹരണത്തിന്, ഇ. കോളിയിൽ, ഓക്സിഡൈസിങ് ഏജൻറുകളുടേയും റെഡൂസിങ് ഏജൻറുകളുടേയും ഒരു കൂട്ടം ജോഡികൾ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻറെ പ്രവർത്തനത്തിന് സഹായിക്കുന്നു. രാസപ്രവർത്തനത്തിലെ [[Standard electrode potential|മിഡ്പോയിൻറിലെ പൊട്ടൻഷ്യൽ]] ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യുമ്പോഴോ റെഡൂസ് ചെയ്യുമ്പോഴോ എത്രത്തോളം ഊർജ്ജം പുറത്തുവരുന്നു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. റെഡൂസിങ് ഏജൻറുകൾക്ക് നെഗറ്റീവ് പൊട്ടൻഷ്യലും ഓക്സിഡൈസിങ് ഏജൻറുകൾക്ക് പോസിറ്റീവ് പൊട്ടൻഷ്യലും ലഭിക്കുന്നു. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" |+ Respiratory enzymes and substrates in ''E. coli''.<ref name=Unden>{{cite journal | vauthors = Unden G, Bongaerts J | title = Alternative respiratory pathways of Escherichia coli: energetics and transcriptional regulation in response to electron acceptors | url = https://archive.org/details/sim_bioenergetics_1997-07-04_1320_3/page/217 | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1320 | issue = 3 | pages = 217–34 | year = 1997 | pmid = 9230919 | doi = 10.1016/S0005-2728(97)00034-0 }}</ref> |- !ശ്വാസകോശ രാസാഗ്നികൾ ![[redox|റെഡോക്സ് ജോഡി]] ! [[Standard electrode potential#Non-standard condition|Midpoint potential]]&nbsp; (Volts) |- | [[ഫോർമേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[ബൈകാർബണേറ്റ്]] / [[ഫോർമേറ്റ്]] | align=center | −0.43 |- | [[ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[പ്രോട്ടോൺ]] / [[ഹൈഡ്രജൻ]] | align=center | −0.42 |- | [[NADH ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[Nicotinamide adenine dinucleotide|NAD⁺]] / [[Nicotinamide adenine dinucleotide|NADH]] | align=center | −0.32 |- | [[Glycerol-3-phosphate ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[dihydroxyacetone phosphate|DHAP]] / [[Glycerol 3-phosphate|Gly-3-P]] | align=center | −0.19 |- | [[Pyruvate dehydrogenase#Other forms|പൈറുവേറ്റ് ഓക്സിഡെയ്സ്]] | [[acetic acid|അസറ്റേറ്റ്]] + [[കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ്]] / [[pyruvic acid|പൈറുവേറ്റ്]] | align=center | ? |- | [[ലാക്റ്റേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[pyruvic acid|പൈറുവേറ്റ്]] / [[Lactic acid|ലാക്റ്റേറ്റ്]] | align=center | −0.19 |- | [[D-amino acid ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്|<small>D</small>-അമിനോ ആസിഡ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[Oxoacid|2-ഓക്സൊസിഡ്]] + [[അമോണിയ]] / [[Amino acid|<small>D</small>-അമിനോ അമ്ലം]] | align=center | ? |- | [[Quinoprotein glucose dehydrogenase|ഗ്ലൂക്കോസ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[gluconic acid|ഗ്ലൂക്കോണേറ്റ്]] / [[ഗ്ലൂക്കോസ്]] | align=center | −0.14 |- | [[Succinate - coenzyme Q reductase|സക്സിനേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്]] | [[Fumaric acid|ഫ്യൂമെറേറ്റ്]] / [[Succinic acid|സക്സിനേറ്റ്]] | align=center| +0.03 |- | [[യൂബിക്വിനോൾ ഓക്സിഡേസ്]] | [[ഓക്സിജൻ]] / [[ജലം]] | align=center | +0.82 |- | [[നൈട്രേറ്റ് റിഡക്ടേസ്]] | [[നൈട്രേറ്റ്]] / [[നൈട്രൈറ്റ്]] | align=center | +0.42 |- | [[നൈട്രൈറ്റ് റിഡക്ടേസ്]] | [[നൈട്രൈറ്റ്]] / [[അമോണിയ]] | align=center | +0.36 |- | [[DMSO reductase|ഡൈമീഥൈൽ സൾഫോക്സൈഡ് റിഡക്ടേസ്]] | [[dimethyl sulfoxide|DMSO]] / [[Dimethyl sulfide|DMS]] | align=center | +0.16 |- | [[Trimethylamine N-oxide reductase|ട്രൈമീഥൈലമൈൻ ''N''-ഓക്സൈഡ് റിഡക്ടേസ്]] | [[Trimethylamine N-oxide|TMAO]] / [[Trimethylamine|TMA]] | align=center | +0.13 |- | [[ഫ്യൂമെറേറ്റ് റിഡക്ടേസ്]] | [[Fumaric acid|ഫ്യൂമെറേറ്റ്]] / [[Succinic acid|സക്സിനേറ്റ്]] | align=center | +0.03 |} മുകളിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, റെഡൂസിങ് ഏജൻറുകളായ ഫോർമേറ്റ്, ഹൈഡ്രജൻ, അല്ലെങ്കിൽ ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളായ ലാക്റ്റേറ്റ്, സ്വീകർത്താക്കൾ ആയ നൈട്രേറ്റ്, ഡിഎംഎസ്ഒ, ഓക്സിജൻ എന്നിവയോടൊപ്പം ഇ. കോളിക്ക് വളരാൻ കഴിയുന്നു.<ref name=Ingledew/> ഓക്സിഡൈസിങ് ഏജൻറിൻറെയും റെഡൂസിങ് ഏജൻറിൻറെയും ഇടയിലുള്ള മിഡ്പോയിൻറ് പൊട്ടൻഷ്യലിലെ വലിയ വ്യത്യാസം അവ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ഊർജ്ജം പുറത്തുവരുന്നു. ഈ സംയുക്തങ്ങളിൽ നിന്നും സക്സിനേറ്റ് / ഫ്യൂമെറേറ്റ് ജോഡി അസാധാരണമാണ്. അതിന്റെ മദ്ധ്യബിന്ദു പൊട്ടൻഷ്യൽ പൂജ്യത്തോട് വളരെ അടുത്താണ്. അതുകൊണ്ട് ഓക്സിജൻ പോലെയുള്ള ശക്തമായ ഓക്സിഡൈസിങ് ഏജന്റ് ലഭ്യമാണെങ്കിൽ സക്സിനേറ്റ് ഫ്യൂമെറേറ്റായി ഓക്സിഡൈസ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഫോർമേറ്റ് പോലുള്ള ശക്തമായ ഒരു റെഡൂസിങ് ഏജന്റ് ഉപയോഗിച്ച് ഫ്യൂമെറേറ്റ് റിഡക്ഷനു വിധേയമായി സക്സിനേറ്റ് ആകാൻ കഴിയുന്നു. ഈ ഇടവിട്ടുള്ള രാസപ്രവർത്തനത്തിന്റെ തീവ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനായി സക്സിനേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ്, ഫ്യൂമെറേറ്റ് റിഡക്ടേസ് എന്നീ എൻസൈമുകൾ ഉൾപ്രേരകമായി യഥാക്രമം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Cecchini G, Schröder I, Gunsalus RP, Maklashina E | title = Succinate dehydrogenase and fumarate reductase from Escherichia coli | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1553 | issue = 1–2 | pages = 140–57 | year = 2002 | pmid = 11803023 | doi = 10.1016/S0005-2728(01)00238-9 }}</ref> ചില പ്രോകാരിയോട്ട്സുകൾ റെഡോക്സ് ജോഡികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ അവയുടെ മിഡ്പോയിൻറ് പൊട്ടൻഷ്യലിൽ വളരെക്കുറച്ച് വ്യത്യാസം മാത്രമേ കാണപ്പെടുന്നുള്ളൂ. ഉദാഹരണത്തിന്, നൈട്രൊബാക്ടർ പോലുള്ള നൈട്രിഫൈയിംഗ് ബാക്ടീരിയകൾ നൈട്രൈറ്റ് ഓക്സിഡൈസിന് വിധേയമാക്കി നൈട്രേറ്റ് ആയിമാറുകയും ഓക്സിജന് ഇലക്ട്രോണുകളെ ദാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രോട്ടോണുകൾ പമ്പ് ചെയ്ത് ATP സൃഷ്ടിക്കാൻ ഈ രാസപ്രവർത്തനത്തിൽ പുറത്തുവിടുന്ന ചെറിയ അളവ് ഊർജ്ജം ധാരാളമാണ്. എന്നാൽ NADH അല്ലെങ്കിൽ NADPH ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് ഉപചയത്തിൽ (അനാബോളിസം) നേരിട്ട് ഉപയോഗിക്കാൻ ഈ ഊർജ്ജം മതിയാകില്ല.<ref>{{cite journal |author=Freitag A, Bock E|year=1990 |title=Energy conservation in Nitrobacter |url=https://archive.org/details/sim_fems-microbiology-letters_1990-01-01_66_1-3/page/157|journal=FEMS Microbiology Letters |volume=66 |issue=1–3 |pages=157–62 |doi=10.1111/j.1574-6968.1990.tb03989.x|last2=Bock }}</ref> നൈട്രൈറ്റ് ഓക്സിഡോറിഡക്ടേസ് ഉപയോഗിച്ച് തിരിച്ചുള്ള ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയുടെ ഭാഗമായി പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണ ശക്തി ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Starkenburg SR, Chain PS, Sayavedra-Soto LA, Hauser L, Land ML, Larimer FW, Malfatti SA, Klotz MG, Bottomley PJ, Arp DJ, Hickey WJ | title = Genome sequence of the chemolithoautotrophic nitrite-oxidizing bacterium Nitrobacter winogradskyi Nb-255 | journal = Appl. Environ. Microbiol. | volume = 72 | issue = 3 | pages = 2050–63 | year = 2006 | pmid = 16517654 | pmc = 1393235 | doi = 10.1128/AEM.72.3.2050-2063.2006 | url = http://aem.asm.org/cgi/content/full/72/3/2050?view=long&pmid=16517654 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071013152820/http://aem.asm.org/cgi/content/full/72/3/2050?view=long&pmid=16517654 | archivedate = 2007-10-13 | df = }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Yamanaka T, Fukumori Y | title = The nitrite oxidizing system of Nitrobacter winogradskyi | journal = FEMS Microbiol. Rev. | volume = 4 | issue = 4 | pages = 259–70 | year = 1988 | pmid = 2856189 | doi=10.1111/j.1574-6968.1988.tb02746.x}}</ref> ഏത് എൻസൈമുകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അതനുസരിച്ച് ഈ ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളുടേയും സ്വീകർത്താക്കളുടേയും ഉപയോഗം പരിസ്ഥിതി വ്യവസ്ഥകളനുസരിച്ച് പ്രോകാരിയോട്ട്സുകൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Iuchi S, Lin EC | title = Adaptation of Escherichia coli to redox environments by gene expression | url = https://archive.org/details/sim_molecular-microbiology_1993-07_9_1/page/9 | journal = Mol. Microbiol. | volume = 9 | issue = 1 | pages = 9–15 | year = 1993 | pmid = 8412675 | doi = 10.1111/j.1365-2958.1993.tb01664.x }}</ref> വ്യത്യസ്തമായ ഓക്സിഡേസും റിഡക്ടേസും ഒരേ യൂബിക്വിനോൺ പൂൾ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ഈ സൌകര്യം സാധ്യമാണ്. ഇത് എൻസൈമിൻറെ പല സംയുക്തങ്ങളും ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കുകയും സാധാരണ യൂബിക്വിനോൾ ഇന്റർമീഡിയറ്റ് വഴി ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Unden/> ഈ ശ്വസനശൃംഖലയിൽ ഒരു [[modular design|മോഡുലാർ ഡിസൈൻ]] കാണപ്പെടുന്നതിനാൽ എൻസൈം സംവിധാനങ്ങളുടെ സെറ്റുകളെ എളുപ്പത്തിൽ പരസ്പരം മാറ്റാനും സാധിക്കുന്നു. ഈ ഉപാപചയ വൈവിധ്യത്തിനു പുറമേ പ്രോകാരിയോട്ട്സുകളുടെ [[isozymes|ഐസോസൈമുകൾക്ക്]] ഒരു പരിധി ഉണ്ട്. വിവിധ എൻസൈമുകൾ ഒരേ രാസപ്രവർത്തനത്തെ ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഇ. കോളിയിൽ ഓക്സിജൻ ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകർത്താവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തരം യൂബിക്വിനോൾ ഓക്സിഡേസ് കാണപ്പെടുന്നു. വളരെ ഉയർന്ന എയ്റോബിക് അവസ്ഥകളിൽ കോശം ഒരു ഓക്സിഡേസിനെ ഉപയോഗിക്കുകയും ഓക്സിജൻ താഴ്ന്ന അഫിനിറ്റി കാണിക്കുന്നതിനാൽ രണ്ട് പ്രോട്ടോണുകൾക്ക് ഒരു ഇലക്ട്രോൺ എന്ന അനുപാതത്തിൽ ഇലക്ട്രോണുകളെ കടത്തിവിടുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഓക്സിജന്റെ അളവ് കുറയുകയാണെങ്കിൽ ഒരു ഇലക്ട്രോണിന് ഒരു പ്രോട്ടോൺ മാത്രം കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്ന വിധത്തിൽ ഓക്സിഡേസ് മാറുന്നു. എന്നാൽ ഓക്സിജനുമായി ഉയർന്ന അഫിനിറ്റി കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Calhoun MW, Oden KL, Gennis RB, de Mattos MJ, Neijssel OM | title = Energetic efficiency of Escherichia coli: effects of mutations in components of the aerobic respiratory chain | journal = J. Bacteriol. | volume = 175 | issue = 10 | pages = 3020–5 | year = 1993 | pmid = 8491720 | pmc = 204621 | url = http://jb.asm.org/cgi/reprint/175/10/3020.pdf | format = PDF |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927135240/http://jb.asm.org/cgi/reprint/175/10/3020.pdf | archivedate = 2007-09-27 | df = }}</ref> == ATP സിന്തേസ് (സംയുക്തം V) == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: ATP സിന്തേസ്''' ATP സിന്തേസ്, സംയുക്തം V എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ വഴിയിലെ അവസാന എൻസൈം ആണ് ഇത്. പ്രോകാരിയോട്ടുകളിലും, യൂകാരിയോട്ടുകളിലും ഈ എൻസൈം എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ജീവിതരീതികളിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name=Boyer>{{cite journal | vauthors = Boyer PD | title = The ATP synthase--a splendid molecular machine | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1997_66/page/717 | journal = Annu. Rev. Biochem. | volume = 66 | pages = 717–49 | year = 1997 | pmid = 9242922 | doi = 10.1146/annurev.biochem.66.1.717 }}</ref> എ.ഡി.പി, ഫോസ്ഫേറ്റ് (Pi) എന്നിവയിൽ നിന്ന് എ.ടി.പി യുടെ സിന്തസിസ് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിന് കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെ പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയന്റിൽ ഊർജ്ജത്തെ സൂക്ഷിക്കാൻ എൻസൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. ATP സമന്വയിപ്പിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ പ്രോട്ടോണുകളുടെ എണ്ണം മൂന്നോ നാലോ ആയി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Van Walraven HS, Strotmann H, Schwarz O, Rumberg B | title = The H+/ATP coupling ratio of the ATP synthase from thiol-modulated chloroplasts and two cyanobacterial strains is four | url = https://archive.org/details/sim_febs-letters_1996-02-05_379_3/page/308 | journal = FEBS Lett. | volume = 379 | issue = 3 | pages = 309–13 | year = 1996 | pmid = 8603713 | doi = 10.1016/0014-5793(95)01536-1 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Yoshida M, Muneyuki E, Hisabori T | title = ATP synthase--a marvellous rotary engine of the cell | journal = Nat. Rev. Mol. Cell Biol. | volume = 2 | issue = 9 | pages = 669–77 | year = 2001 | pmid = 11533724 | doi = 10.1038/35089509 }}</ref> ചില നിർദ്ദേശിക്കുന്ന കോശങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത വ്യവസ്ഥകൾക്കനുസരിച്ച് ഈ അനുപാതം വ്യത്യാസപ്പെടാം.<ref>{{cite journal | vauthors = Schemidt RA, Qu J, Williams JR, Brusilow WS | title = Effects of carbon source on expression of F0 genes and on the stoichiometry of the c subunit in the F1F0 ATPase of Escherichia coli | journal = J. Bacteriol. | volume = 180 | issue = 12 | pages = 3205–8 | year = 1998 | pmid = 9620972 | pmc = 107823 }}</ref> {{NumBlk|:|<chem>ADP + P_i + 4H+_{intermembrane} <=> ATP + H2O + 4H+_{matrix}</chem>|{{EquationRef|6}}}} ഈ ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ പ്രവർത്തനം ഒരു സംതുലിതാവസ്ഥയിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഒന്നിടവിട്ടുള്ള പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണ ശക്തിയിൽ വ്യത്യാസം വരുത്തിക്കൊണ്ട് ഇതിനെ മാറ്റാം. ഒരു പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണശക്തിയുടെ അഭാവത്തിൽ ATP സിന്തേസിൻറെ പ്രവർത്തനം വലതു നിന്ന് ഇടത്തേക്കാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ATP ഹൈഡ്രോലൈസിങിന് വിധേയമാകുമ്പോൾ കോശസ്തരങ്ങൾക്കു കുറുകെ മാട്രിക്സിനുപുറത്ത് പ്രോട്ടോണുകളെ പമ്പ് ചെയ്യുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രോട്ടോൺ-പ്രേരണ ശക്തി ഉയരുമ്പോൾ രാസപ്രവർത്തനം എതിർ ദിശയിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ നിർബന്ധിതമാകുന്നു. ഇത് ഇടതു നിന്ന് വലത്തേക്ക് തുടരുന്നു. അവയുടെ കോൺസെൻട്രേഷൻ ഗ്രേഡിയൻറ് താഴുകയും പ്രോട്ടോണുകൾ ഒഴുകാൻ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എഡിപി എടിപിയിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Boyer/>[[V-ATPase|വാക്യൂലാർ തരം H + -ATPases]] ഹൈഡ്രോളിസിസ് പ്രവർത്തനം വഴി സെല്ലുലാർ കംപാർട്ട്മെൻറുകളെ അമ്ളത്വമുള്ളതാക്കി മാറ്റുകയും പ്രോട്ടോണുകൾ പമ്പ് ചെയ്തുകൊണ്ട് ATP ഹൈഡ്രോളിസിസിന് വിധേയമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Nelson N, Perzov N, Cohen A, Hagai K, Padler V, Nelson H | title = The cellular biology of proton-motive force generation by V-ATPases | journal = J. Exp. Biol. | volume = 203 | issue = Pt 1 | pages = 89–95 | date = 1 January 2000 | pmid = 10600677 | url = http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/203/1/89 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070930043711/http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/203/1/89 | archivedate = 30 September 2007 | df = }}</ref> ATP സിന്തേസ്, കൂൺ പോലുള്ള രൂപത്തിലുള്ള വലിയ പ്രോട്ടീൻ സംയുക്തം ആണ്. സസ്തനികളിലെ എൻസൈം സംയുക്തങ്ങളിൽ 16 ഉപവിഭാഗങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. 600 [[kilodaltons|കിലോഡാൾട്ടൻസ്]] ഭാരവും ഇതിനുണ്ട്.<ref name=Boyer/> സ്തരത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഭാഗത്തെ എഫ്.ഒ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ഇതിൽ കാർബൺ വലയങ്ങളുടെ സബ് ഉപവിഭാഗങ്ങളും പ്രോട്ടോൺ ചാനലും ഉൾപ്പെടുന്നു. തണ്ടിന്റെയും പന്ത് രൂപത്തിലുള്ള തലഭാഗത്തെ F1 എന്ന് വിളിക്കുന്നു, ഇത് എ ടി പി സ്ഥാനം ആണ്. F1 ഭാഗത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ പന്ത് ആകൃതിയിലുള്ള സംയുക്തത്തിൽ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത തരത്തിലുള്ള ആറ് പ്രോട്ടീനുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. (മൂന്ന് α ഉപയൂണീറ്റുകളും മൂന്ന് β ഉപയൂണീറ്റുകളും), അതേസമയം, "തണ്ടിൽ" ഒരു പ്രോട്ടീൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു: γ ഉപയൂണീറ്റിനോടൊപ്പം തണ്ടിൻറെ അറ്റം α , β എന്നീ ഉപയൂണീറ്റുകളുള്ള പന്ത് ആകൃതിയിലുള്ള സംയുക്തം വരെ എത്തുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Leslie AG, Walker JE | title = Structural model of F1-ATPase and the implications for rotary catalysis | journal = Philos. Trans. R. Soc. Lond. B Biol. Sci. | volume = 355 | issue = 1396 | pages = 465–71 | year = 2000 | pmid = 10836500 | pmc = 1692760 | doi = 10.1098/rstb.2000.0588 }}</ref> α , β എന്നീ ഉപയൂണീറ്റുകൾ ന്യൂക്ലിയോടൈഡുകളുമായി ബന്ധിക്കുന്നു. എന്നാൽ β ഉപയൂണീറ്റ് മാത്രം ATP നിർമ്മാണത്തിലെ രാസപ്രവർത്തനത്തെ ത്വരിതപ്പെടുത്തുന്നു. നീണ്ട വടി പോലുള്ള β ഉപയൂണീറ്റ് F1 ഭാഗത്തിന്റെ വശങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേരുകയും കോശസ്തരങ്ങളിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയും α, β ഉപഘടകങ്ങൾ എൻസൈമിൻറെ അടിസ്ഥാനം ആയി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രോട്ടോണുകൾ ചാനൽ വഴി കോശസ്തരങ്ങൾ കടന്നു പോകുമ്പോൾ ATP നിർമ്മാണത്തിൻറെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ FO പ്രോട്ടോൺ മോട്ടോർ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Noji H, Yoshida M | title = The rotary machine in the cell, ATP synthase | journal = J. Biol. Chem. | volume = 276 | issue = 3 | pages = 1665–8 | year = 2001 | pmid = 11080505 | doi = 10.1074/jbc.R000021200 | url = http://www.jbc.org/cgi/content/full/276/3/1665 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929121707/http://www.jbc.org/cgi/content/full/276/3/1665 | archivedate = 2007-09-29 | df = }}</ref> അമിനോ ആസിഡുകളുടെ കാർബൺ വലയത്തിലെ ഉപഘടകങ്ങളിൽ അയോണൈസേഷനിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങളിലൂടെ ഭ്രമണം ഉണ്ടാകാം. ഇലക്ട്രോസ്റ്റാറ്റിക് ഇടപെടലുകൾക്ക് ഇത് കാരണമാകുകയും കാർബൺ വലയത്തിലെ നിന്നുപോയ പ്രോട്ടീൻ ചാനലിനെ ചലിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Capaldi RA, Aggeler R | title = Mechanism of the F(1)F(0)-type ATP synthase, a biological rotary motor | journal = Trends Biochem. Sci. | volume = 27 | issue = 3 | pages = 154–60 | year = 2002 | pmid = 11893513 | doi = 10.1016/S0968-0004(01)02051-5 }}<!--PubMed listing does use incorrect "F0" notation--></ref> ഈ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്ന റിങ് α, β ഉപയൂണീറ്റുകൾക്കുള്ളിലെ കേന്ദ്ര ആക്സിൽ (γ ഉപയുണിറ്റ് തണ്ടിൽ) ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നു. α , β എന്നീ ഉപയൂണീറ്റുകൾ സൈഡ്-കൈപയോഗിച്ച് സ്വയം ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നും തടയുകയും ഇത് ഒരു സ്റ്റാറ്ററായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. α, β ഉപയൂണീറ്റിലെ പന്തിനകത്തെ γ ഉപയൂണീറ്റിലെ അറ്റത്തുള്ള ചലനം β ഉപയൂണീറ്റിലെ പ്രവർത്തനനിരതമായ ഭാഗങ്ങൾക്കുള്ള ഊർജ്ജം നൽകുന്നു. ചലനങ്ങളുടെ ചക്രം പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ ATP നിർമ്മാണം നടക്കുകയും സ്വതന്ത്രമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Dimroth2006>{{cite journal | vauthors = Dimroth P, von Ballmoos C, Meier T | title = Catalytic and mechanical cycles in F-ATP synthases. Fourth in the Cycles Review Series | journal = EMBO Rep. | volume = 7 | issue = 3 | pages = 276–82 | year = 2006 | pmid = 16607397 | pmc = 1456893 | doi = 10.1038/sj.embor.7400646 }}</ref> [[File:ATPsyn.gif|thumb|220px|right|Mechanism of [[ATP synthase]]. ATP is shown in red, ADP and phosphate in pink and the rotating γ subunit in black.]] ഈ ATP നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനത്തെ ബൈൻഡിങ് ചെയിഞ്ച് മെക്കാനിസം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref name=Gresser>{{cite journal | vauthors = Gresser MJ, Myers JA, Boyer PD | title = Catalytic site cooperativity of beef heart mitochondrial F1 adenosine triphosphatase. Correlations of initial velocity, bound intermediate, and oxygen exchange measurements with an alternating three-site model | journal = J. Biol. Chem. | volume = 257 | issue = 20 | pages = 12030–8 | date = 25 October 1982 | pmid = 6214554 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/257/20/12030 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929103100/http://www.jbc.org/cgi/reprint/257/20/12030 | archivedate = 29 September 2007 | df = }}</ref> "തുറന്ന" അവസ്ഥയിൽ, ADP, ഫോസ്ഫേറ്റ് എന്നിവ പ്രവർത്തനനിരതമായ ഭാഗത്തേക്ക് (ഡയഗ്രാമിൽ തവിട്ടുനിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു). പ്രവേശിക്കുന്നു..പ്രോട്ടീൻ പിന്നെ തന്മാത്രകൾക്കു ചുറ്റും അടുത്തേയ്ക്കു വരുകയും അവയുമായി ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.(ചുവപ്പിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു). തുടർന്ന് എൻസൈം വീണ്ടും രൂപത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയും, ഈ തന്മാത്രകളെ ഒന്നിച്ചു ചേർക്കുകയും, തത്ഫലമായുണ്ടാകുന്ന പ്രവർത്തനനിരതമായ സ്ഥാനം "ദൃഢമായ" അവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.(പിങ്ക് നിറത്തിൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു). പുതുതായി നിർമ്മിച്ച വളരെ ഉയർന്ന അഫിനിറ്റിയുള്ള ATP തന്മാത്രകളുമായി ബന്ധനത്തിലേർപ്പെടുന്നു. അവസാനമായി, പ്രവർത്തനനിരതമായ സ്ഥാനത്തെ ചക്രങ്ങൾ തുറന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. ATP സ്വതന്ത്രമാകുകയും കൂടുതൽ ATP, ഫോസ്ഫേറ്റ് എന്നിവയുമായി ബന്ധിച്ച് അടുത്ത ചക്രത്തിലേക്ക് പ്രവർത്തിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കുന്നു. ചില ബാക്ടീരിയയിലും ആർക്കിയയിലും, ATP നിർമ്മാണം കോശസ്തരങ്ങളിലൂടെ പ്രോട്ടോണുകളുടെ ചലനത്തേക്കാൾ പകരം സോഡിയം അയോണുകളുടെ ചലനത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Dimroth P | title = Bacterial sodium ion-coupled energetics | url = https://archive.org/details/sim_antonie-van-leeuwenhoek_1994_65_4/page/381 | journal = Antonie van Leeuwenhoek | volume = 65 | issue = 4 | pages = 381–95 | year = 1994 | pmid = 7832594 | doi = 10.1007/BF00872221 }}</ref><ref name=Becher>{{cite journal | vauthors = Becher B, Müller V | title = Delta mu Na+ drives the synthesis of ATP via an delta mu Na(+)-translocating F1F0-ATP synthase in membrane vesicles of the archaeon Methanosarcina mazei Gö1 | journal = J. Bacteriol. | volume = 176 | issue = 9 | pages = 2543–50 | year = 1994 | pmid = 8169202 | pmc = 205391 }}</ref> മെത്തനോകോക്കസ് പോലെയുള്ള ആർക്കിയയിൽ കൂടുതൽ പ്രോട്ടീനുകൾ അടങ്ങിയ എൻസൈമിൻറെ ഒരു രൂപം ആയ A1Ao സിന്തേസ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബാക്ടീരിയ, യൂകാരിയോട്ടിക് എന്നിവയുടെ എ.ടി.പി സിന്തേസ് ഉപയൂണീറ്റുകളുമായി സീക്വൻസിൽ ചെറിയ സാമ്യം കാണപ്പെടുന്നു. ചില സ്പീഷീസുകളിൽ, എൻസൈമിലെ A1Ao രൂപത്തിൽ പ്രധാനമായും സോഡിയം ATP സിന്തേസിലേക്ക് നയിക്കുന്നത് സാധ്യമാണ്.<ref>{{cite journal | vauthors = Müller V | title = An exceptional variability in the motor of archael A1A0 ATPases: from multimeric to monomeric rotors comprising 6-13 ion binding sites | url = https://archive.org/details/journal-of-bioenergetics-and-biomembranes_2004-02_36_1/page/115 | journal = J. Bioenerg. Biomembr. | volume = 36 | issue = 1 | pages = 115–25 | year = 2004 | pmid = 15168615 | doi = 10.1023/B:JOBB.0000019603.68282.04 }}</ref> എന്നാൽ ഇത് എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ശരിയായിക്കൊള്ളണമെന്നില്ല.<ref name=Becher/> == പ്രവർത്തനക്ഷമതയുള്ള ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസ് == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: ഓക്സിഡേറ്റീവ് സ്ട്രെസ്സ് ആൻഡ് ആന്റിഓക്സിഡന്റ്''' മോളിക്യുലർ ഓക്സിജൻ ശക്തമായ ഓക്സിഡൈസിങ് ഏജന്റ് ആയതിനാൽ ഉത്തമമായ ടെർമിനൽ ഇലക്ട്രോൺ സ്വീകർത്താവാണ്. ഓക്സിജൻറെ റിഡക്ഷൻ പ്രവർത്തനത്തിൽ തീർത്തും അപകടകരമായ ഇടനിലക്കാർ അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=Davies>{{cite journal | vauthors = Davies KJ | title = Oxidative stress: the paradox of aerobic life | journal = Biochem. Soc. Symp. | volume = 61 | pages = 1–31 | year = 1995 | pmid = 8660387 | doi=10.1042/bss0610001}}</ref> നാല് ഇലക്ട്രോണുകളും നാല് പ്രോട്ടോണുകളും കൈമാറ്റം ചെയ്യുമ്പോൾ റിഡക്ഷൻ സംഭവിക്കുകയും ഓക്സിജൻ ജലമായി മാറുന്നു. ഇത് അപകടകരമല്ല. ഒന്നോ രണ്ടോ ഇലക്ട്രോണുകൾ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ഇത് സൂപ്പർ ഓക്സൈഡ് അല്ലെങ്കിൽ പെറോക്സൈഡ് ആയോണുകൾ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഇവ പ്രവർത്തനപരമായി അപകടകാരിയാണ്. {{NumBlk|:|<chem>O2 ->[\ce{e^-}] \underset{Superoxide}{O2^{\underline{\bullet}}} ->[\ce{e^-}] \underset{Peroxide}{O2^{2-}}</chem>|{{EquationRef|7}}}} ഈ പ്രവർത്തനനിരതമായ ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസുകളും അവയുടെ ഹൈഡ്രോക്സിൽ റാഡിക്കൽ പോലുള്ള പ്രവർത്തന ഉൽപന്നങ്ങളും, കോശങ്ങൾക്ക് വളരെ ദോഷകരമാണ്, അവ പ്രോട്ടീനുകൾ ഓക്സീകരിക്കുകയും ഡിഎൻഎയിൽ മ്യൂട്ടേഷനുകൾക്ക് കാരണമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സെല്ലുലാർ തകരാറുകൾ രോഗത്തിന് കാരണമാവുകയും, വാർധക്യത്തിന്റെ ഒരു കാരണമായി തീരുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Rattan SI | title = Theories of biological aging: genes, proteins, and free radicals | journal = Free Radic. Res. | volume = 40 | issue = 12 | pages = 1230–8 | year = 2006 | pmid = 17090411 | doi = 10.1080/10715760600911303 | url = http://www.link-age.eu/Freeradicalresearch-Rattan.pdf |url-status=dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140614080412/http://www.link-age.eu/Freeradicalresearch-Rattan.pdf# | archivedate = 2014-06-14 | df = | access-date = 2017-10-27 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Valko M, Leibfritz D, Moncol J, Cronin MT, Mazur M, Telser J | title = Free radicals and antioxidants in normal physiological functions and human disease | journal = Int. J. Biochem. Cell Biol. | volume = 39 | issue = 1 | pages = 44–84 | year = 2007 | pmid = 16978905 | doi = 10.1016/j.biocel.2006.07.001 }}</ref> സൈറ്റോക്രോം സി ഓക്സിഡേസ് സംയുക്തം ഓക്സിജൻ റിഡക്ഷന് വിധേയമായി ജലമാക്കി മാറ്റാൻ വളരെ ഫലപ്രദമാണ്. ഇതിൻറെ വളരെക്കുറച്ചു മാത്രം സ്വതന്ത്രമാകുകയും എന്നാൽ ചെറിയ അളവിലുള്ള സൂപ്പർ ഓക്സൈഡ് ആനയോണും പെറോക്സൈഡും ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖല സൃഷ്ടിക്കുന്നു.<ref name=Raha>{{cite journal | vauthors = Raha S, Robinson BH | title = Mitochondria, oxygen free radicals, disease and ageing | url = https://archive.org/details/sim_trends-in-biochemical-sciences_2000-10_25_10/page/502 | journal = Trends Biochem. Sci. | volume = 25 | issue = 10 | pages = 502–8 | year = 2000 | pmid = 11050436 | doi = 10.1016/S0968-0004(00)01674-1 }}</ref> സംയുക്തം III ലെ കോഎൻസൈം Q വിൻറെ റിഡക്ഷൻ വളരെ പ്രധാനമാണ്. Q ചക്രത്തിലെ ഇൻറർമീഡിയേറ്റ് ആയി ഫ്രീ റാഡിക്കലുള്ള യൂബിസെമിക്വിനോൺ രൂപംകൊള്ളുന്നു. സ്ഥിരതയില്ലാത്ത ഈ സ്പീഷീസുകൾ ഇലക്ട്രോൺ ചോർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഇലക്ട്രോണുകൾ നേരിട്ട് ഓക്സിജന് കൈമാറ്റം ചെയ്യുമ്പോൾ സൂപ്പർ ഓക്സൈഡ് രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു<ref>{{cite journal | vauthors = Finkel T, Holbrook NJ | title = Oxidants, oxidative stress and the biology of ageing | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-11-09_408_6809/page/238 | journal = Nature | volume = 408 | issue = 6809 | pages = 239–47 | year = 2000 | pmid = 11089981 | doi = 10.1038/35041687 }}</ref>.പ്രോട്ടോൺ-പമ്പിംഗ് സംയുക്തങ്ങളിൽ സജീവമായ ഓക്സിജൻ ഇനങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ, ഉയർന്ന കോശസ്തര പൊട്ടൻഷ്യൽ കാണപ്പെടുന്നു. കോശസ്തര പൊട്ടൻഷ്യൽ നിലനിർത്താൻ മൈറ്റോകോൺട്രിയയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ക്രമപ്പെടുത്താൻ ഒരു ഇടുങ്ങിയ പരിധിയിലൂടെ ഓക്സിഡൻറ് ഉത്പാദനത്തിലൂടെ ATP നിർമ്മാണം സമതുലിതാവസ്ഥയിലെത്തിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Kadenbach B, Ramzan R, Wen L, Vogt S | title = New extension of the Mitchell Theory for oxidative phosphorylation in mitochondria of living organisms | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1800 | issue = 3 | pages = 205–12 | date = March 2010 | pmid = 19409964 | doi = 10.1016/j.bbagen.2009.04.019 }}</ref> ഉദാഹരണത്തിന്, ഓക്സിഡൻറുകൾക്ക് ജോഡികളാകാത്ത പ്രോട്ടീനുകളുമായി പ്രവർത്തിച്ച് കോശസ്തര പൊട്ടൻഷ്യൽ കുറയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Echtay KS, Roussel D, St-Pierre J, Jekabsons MB, Cadenas S, Stuart JA, Harper JA, Roebuck SJ, Morrison A, Pickering S, Clapham JC, Brand MD | title = Superoxide activates mitochondrial uncoupling proteins | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-01-03_415_6867/page/96 | journal = Nature | volume = 415 | issue = 6867 | pages = 96–9 | date = January 2002 | pmid = 11780125 | doi = 10.1038/415096a | bibcode = 2002Natur.415...96E }}</ref> ഈ പ്രവർത്തനനിരതമായ ഓക്സിജൻ സ്പീഷീസുകളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കോശങ്ങളിൽ ധാരാളം ആന്റിഓക്സിഡന്റ് സംവിധാനങ്ങളിൽ ആൻറിഓക്സിഡന്റ് വിറ്റാമിൻനുകളായ വിറ്റാമിൻ സി, വിറ്റാമിൻ ഇ, തുടങ്ങിയവയും ആൻറിഓക്സിഡന്റ് എൻസൈമുകളായ [[superoxide dismutase|സൂപ്പർ ഓക്സൈഡ് ഡിസ്മ്യൂട്ടേസ്]], [[catalase|കാറ്റലേസ്]], [[peroxidases|പെറോക്സിഡേസ്]] എന്നിവയും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>Davies KJ (1995). "Oxidative stress: the paradox of aerobic life". Biochem. Soc. Symp. 61: 1–31. doi:10.1042/bss0610001. PMID 8660387.</ref> ഇത് പ്രവർത്തനനിരതമായ സ്പീഷീസുകളെ നിർവീര്യമാക്കുകയും കോശങ്ങളുടെ നാശം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഇൻഹിബിറ്റേഴ്സ് == ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ തടയുന്ന നിരവധി അറിയപ്പെടുന്ന മരുന്നുകളും ടോക്സിനുകളും ഉണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും ഈ ടോക്സിനുകളിൽ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയെ തടയുന്ന ഒരു എൻസൈം മാത്രമേയുള്ളൂ. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നത് പ്രക്രിയയുടെ ബാക്കിയുള്ളതിനെ തടയുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, [[oligomycin|ഒലിഗോമൈസിൻ]] ATP സിന്തേസിനെ തടഞ്ഞാൽ പ്രോട്ടോണുകൾക്ക് മൈറ്റോകോൺട്രിയോണിലൂടെ തിരിച്ച് സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയില്ല.<ref name=Joshi/> അതിനെ തരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ഗ്രേഡിയൻറ് കൂടുതൽ ശക്തമായി തീരുകയും തത്ഫലമായി, പ്രോട്ടോൺ പമ്പിംഗ് തടസ്സപ്പെടുന്നു. NADH- ൽ കൂടുതൽ ഓക്സീസൈഡ് ചെയ്യപ്പെടാത്തതിനാൽ സിഡ്രിക് ആസിഡ് സൈക്കിൾ പ്രവർത്തനം തടസ്സപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നതു കാരണം എൻ.എ.ഡി + ന്റെ സാന്ദ്രത ഈ എൻസൈമുകൾ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന സാന്ദ്രതയ്ക്ക് താഴെയാണ്. {| class="wikitable" style="margin-left: auto; margin-right: auto;" !Compounds !Use ! Site of action !ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ പ്രഭാവം |- |[[സയനൈഡ്]]<br />[[carbon monoxide|കാർബൺ&nbsp;മോണോക്സൈഡ്]]<br />[[Azide]]<br />[[ഹൈഡ്രജൻ സൾഫൈഡ്]] |align="center" |വിഷം |സംയുക്തം IV |ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയിൽ അയേണിൻറെയും കോപ്പറിൻറെയും മധ്യത്തിൽ സൈറ്റോക്രോം സി ഓക്സിഡേസ് ഓക്സിജനേക്കാൾ വലിയ ബലത്തിൽ ബന്ധിക്കുന്നതിനാൽ ഓക്സിജൻറെ റിഡക്ഷനെ തടയുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Tsubaki M | title = Fourier-transform infrared study of cyanide binding to the Fea3-CuB binuclear site of bovine heart cytochrome c oxidase: implication of the redox-linked conformational change at the binuclear site | journal = Biochemistry | volume = 32 | issue = 1 | pages = 164–73 | year = 1993 | pmid = 8380331 | doi = 10.1021/bi00052a022 }}</ref> |- |[[ഒലിഗോമൈസിൻ]] |align="center" |[[ആൻറിബയോട്ടിക്]] |സംയുക്തം V ||Inhibits ATP synthase by blocking the flow of protons through the F_o subunit.<ref name=Joshi>{{cite journal | vauthors = Joshi S, Huang YG | title = ATP synthase complex from bovine heart mitochondria: the oligomycin sensitivity conferring protein is essential for dicyclohexyl carbodiimide-sensitive ATPase | url = https://archive.org/details/sim_biomembranes_1991-08-26_1067_2/page/255 | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 1067 | issue = 2 | pages = 255–8 | year = 1991 | pmid = 1831660 | doi = 10.1016/0005-2736(91)90051-9 }}</ref> |- |[[Carbonyl cyanide m-chlorophenyl hydrazone|CCCP]]<br />[[2,4-ഡൈനൈട്രോഫിനോൾ]] |align="center" |വിഷം, ഭാരം-നഷ്ടം<ref group="N">DNP was extensively used as an [[anti-obesity medication]] in the 1930s but was ultimately discontinued due to its dangerous side effects. However, illicit use of the drug for this purpose continues today. See [[2,4-Dinitrophenol#Dieting aid]] for more information.</ref> | ആന്തരികകോശസ്തരങ്ങൾ ||[[Ionophore]]s that disrupt the proton gradient by carrying protons across a membrane. This ionophore [[uncouples]] proton pumping from ATP synthesis because it carries protons across the inner mitochondrial membrane.<ref>{{cite journal | vauthors = Heytler PG | title = Uncouplers of oxidative phosphorylation | journal = Meth. Enzymol. | volume = 55 | pages = 462–42 | year = 1979 | pmid = 156853 | doi = 10.1016/0076-6879(79)55060-5 | isbn = 978-0-12-181955-2 | series = Methods in Enzymology }}</ref> |- |[[റോട്ടെനോൺ]] |align="center" |[[കീടനാശിനി]] |സംയുക്തം I ||Prevents the transfer of electrons from complex I to ubiquinone by blocking the ubiquinone-binding site.<ref>{{cite journal | vauthors = Lambert AJ, Brand MD | title = Inhibitors of the quinone-binding site allow rapid superoxide production from mitochondrial NADH:ubiquinone oxidoreductase (complex I) | journal = J. Biol. Chem. | volume = 279 | issue = 38 | pages = 39414–20 | year = 2004 | pmid = 15262965 | doi = 10.1074/jbc.M406576200 | url = http://www.jbc.org/cgi/content/full/279/38/39414 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929104845/http://www.jbc.org/cgi/content/full/279/38/39414 | archivedate = 2007-09-29 | df = }}</ref> |- |[[മാലൊനേറ്റ്]], [[ഓക്സാലോഅസെറ്റേറ്റ്]] |align="center" | വിഷം |സംയുക്തം II ||കോംപെറ്റേറ്റീവ് ഇൻഹിബിറ്റേഴ്സ് സക്സിനേറ്റ് ഡിഹൈഡ്രോജിനേസ് (സംയുക്തം II).<ref>{{cite journal | vauthors = Dervartanian DV, Veeger C | title = Studies on succinate dehydrogenase: I. Spectral properties of the purified enzyme and formation of enzyme-competitive inhibitor complexes | journal = Biochim. Biophys. Acta | volume = 92 | issue = 2 | pages = 233–47 | date = November 1964 | pmid = 14249115 | doi = 10.1016/0926-6569(64)90182-8 }}</ref> |- |[[ആന്റിമൈസിൻ A]] |align="center" |[[പിസ്കിസൈഡ്]] |സംയുക്തം III ||Binds to the Qi site of [[Coenzyme Q – cytochrome c reductase|cytochrome c reductase]], thereby inhibiting the [[യൂബിക്വിനോൾ]].[[ഓക്സീകരണം]] |- |} ഓക്സീഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷനിലെ എല്ലാ ഇൻഹിബിറ്ററുകളും വിഷ പദാർത്ഥങ്ങളാണ്. [[Brown adipose tissue|ബ്രൗൺ അഡിപ്പോസ് ടിഷ്യൂവിൽ]], ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രോട്ടോൺ ചാനലുകളെ [[അൺകപ്ലിങ് പ്രോട്ടീൻസ്]] എന്നുവിളിക്കുന്നു. ഇത് ATP നിർമ്മാണത്തിൽ നിന്ന് ശ്വസനത്തെ വേർപെടുത്തുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Ricquier D, Bouillaud F | title = The uncoupling protein homologues: UCP1, UCP2, UCP3, StUCP and AtUCP | journal = Biochem. J. | volume = 345 | issue = 2 | pages = 161–79 | year = 2000 | pmid = 10620491 | pmc = 1220743 | doi = 10.1042/0264-6021:3450161 }}</ref> ഈ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള ശ്വസനം ചൂട് ഉളവാക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ച് മൃഗങ്ങളുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്താൻ സമ്മർദ്ദം നേരിടുന്ന കോശങ്ങളിലെ പ്രോട്ടീനുകളിൽ കൂടുതൽ രാസപ്രവർത്തനം നടക്കുന്നു.<ref>{{cite journal | vauthors = Borecký J, Vercesi AE | title = Plant uncoupling mitochondrial protein and alternative oxidase: energy metabolism and stress | journal = Biosci. Rep. | volume = 25 | issue = 3–4 | pages = 271–86 | year = 2005 | pmid = 16283557 | doi = 10.1007/s10540-005-2889-2 }}</ref> == ചരിത്രം == '''കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ: ജൈവരസതന്ത്രം, ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മോളികുലർ ബയോളജി''' 1906- ൽ ആർതർ ഹാർഡൻറെ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷനിൽ സെല്ലുലാർ ഫെർമെന്റേഷനിൽ ഫോസ്ഫേറ്റിന്റെ പ്രധാന പങ്ക് എന്ന പഠനമണ്‌ഡലം ആരംഭിച്ചു. തുടക്കത്തിൽ പഞ്ചസാര ഫോസ്ഫേറ്റ് മാത്രമേ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ.<ref>{{cite journal |author=Harden A, Young WJ. |title=The alcoholic ferment of yeast-juice |journal=Proceedings of the Royal Society |volume=B |issue=77 |pages=405–20 |year=1906 |doi=10.1098/rspb.1906.0029|last2=Young }}</ref> എന്നിരുന്നാലും, 1940 കളുടെ ആരംഭത്തിൽ, പഞ്ചസാരയുടെ ഓക്സിഡേഷനും ATP യുടെ തലമുറയും തമ്മിലുള്ള സ്ഥിരമായ ബന്ധം [[Herman Kalckar|ഹെർമൻ കാൽക്കർ]] സ്ഥാപിച്ചു.<ref>{{cite journal | vauthors = Kalckar HM | title = Origins of the concept oxidative phosphorylation | url = https://archive.org/details/molecular-and-cellular-biochemistry_1974-11-15_5_1-2/page/55 | journal = Mol. Cell. Biochem. | volume = 5 | issue = 1–2 | pages = 55–63 | year = 1974 | pmid = 4279328 | doi = 10.1007/BF01874172 }}</ref> 1941-ൽ [[Fritz Albert Lipmann|ഫ്രിറ്റ്സ് ആൽബർട്ട് ലിപ്മാൻ]] പുറത്തിറക്കിയ ഊർജ്ജ കൈമാറ്റത്തിൽ എ.ടി.പി.യുടെ മുഖ്യ പങ്ക് തെളിയിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal |author1=Lipmann F |title=Metabolic generation and utilization of phosphate bond energy |journal=Adv Enzymol |volume=1 |pages=99–162 |year=1941 |doi=10.4159/harvard.9780674366701.c141|isbn=9780674366701 }}</ref> പിന്നീട് 1949-ൽ മോറിസ് ഫ്രീഡ്കിനും [[Albert L. Lehninger|ആൽബർട്ട് എൽ. ലേഹിനിംഗും]] കോഎൻസൈം NADH സിട്രിക് ആസിഡ് സൈക്കിൾ, എ.ടി.പി സിന്തസിസ് തുടങ്ങിയ ഉപാപചയ പാതകളുമായി കണ്ണിചേർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതായി തെളിയിച്ചു.<ref>{{cite journal | vauthors = Friedkin M, Lehninger AL | title = Esterification of inorganic phosphate coupled to electron transport between dihydrodiphosphopyridine nucleotide and oxygen | journal = J. Biol. Chem. | volume = 178 | issue = 2 | pages = 611–44 | date = 1 April 1949 | pmid = 18116985 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/178/2/611 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081216081441/http://www.jbc.org/cgi/reprint/178/2/611 | archivedate = 16 December 2008 | df = }}</ref> 1939-ൽ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷൻ എന്ന പദം വൊളാഡിമിർ ബെലിറ്റ്സർ (UK) ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{Cite journal | author = Kalckar, H. M. | title = 50 years of biological research--from oxidative phosphorylation to energy requiring transport regulation | url = https://archive.org/details/sim_annual-review-of-biochemistry_1991_60/page/1 | journal = [[Annual Review of Biochemistry]] | volume = 60 | pages = 1–37 | year = 1991 | month = | doi = 10.1146/annurev.bi.60.070191.000245 | pmid = 1883194}}</ref><ref>{{Cite journal | author = Belitser, V. A., Tsibakova, E. T. | title = About phosphorilation mechanism coupled with respiration | journal = [[Biokhimya]] | volume = 4| pages = 516–534 | year = 1939| month = | doi = | pmid = }}</ref> മറ്റൊരു ഇരുപത് വർഷക്കാലം, ATP സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള സംവിധാനം അജ്ഞാതമായിരുന്നു, ശാസ്ത്രീയർ ഓക്സിഡേഷനും ഫോസ്ഫോറിലേഷനും കണ്ണിചേർക്കപ്പെടുന്ന "ഉയർന്ന ഊർജ്ജമുള്ള ഒരു ഇന്റർമീഡിയറ്റ്" തിരഞ്ഞു<ref>{{cite journal | vauthors = Slater EC | title = Mechanism of phosphorylation in the respiratory chain | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1953-11-28_172_4387/page/974 | journal = Nature | volume = 172 | issue = 4387 | pages = 975–8 | year = 1953 | pmid = 13111237 | doi = 10.1038/172975a0 | bibcode = 1953Natur.172..975S }}</ref> 1961 ൽ കെമിഓസ്മോട്ടിക് സിദ്ധാന്തത്തിൻറെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തോടെ പീറ്റേർ ഡി മിച്ചൽ ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിച്ചു.<ref>{{cite journal | vauthors = Mitchell P | title = Coupling of phosphorylation to electron and hydrogen transfer by a chemi-osmotic type of mechanism | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1961-07-08_191_4784/page/144 | journal = Nature | volume = 191 | issue = 4784 | pages = 144–8 | year = 1961 | pmid = 13771349 | doi = 10.1038/191144a0 | bibcode = 1961Natur.191..144M }}</ref> ആദ്യം ഈ നിർദ്ദേശം വളരെ വിവാദപരമായിരുന്നു, പക്ഷെ അത് സാവകാശം സ്വീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. 1978-ൽ മിഷേലിന് നൊബേൽ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |url=http://www.worldcat.org/title/peter-mitchell-and-the-vital-force/oclc/55202414 |title=Peter Mitchell and the Vital Force |author=Milton H. Saier Jr |accessdate=2014-05-25 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714185254/http://www.worldcat.org/title/peter-mitchell-and-the-vital-force/oclc/55202414 |archivedate=2014-07-14 |df= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1978/mitchell-lecture.pdf |title=David Keilin's Respiratory Chain Concept and Its Chemiosmotic Consequences |accessdate=2007-07-21 |last=Mitchell |first=Peter |year=1978 |format=Pdf |work=Nobel lecture |publisher=Nobel Foundation |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927135238/http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1978/mitchell-lecture.pdf |archivedate=2007-09-27 |df= }}</ref> ഇലക്ട്രോൺ-ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖലയിലെ സംയുക്തങ്ങളെ ഡേവിഡ് ഇ. ഗ്രീനും ATP സിന്തസെസിൽ എഫ്രയിം റാക്കറും തുടർന്നുള്ള ഗവേഷണങ്ങളിൽ എൻസൈമുകൾ ശുദ്ധീകരിക്കാനും എൻസൈമുകളുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാനും ശ്രദ്ധകേന്ദ്രീകരിച്ചു.<ref>{{cite journal | vauthors = Pullman ME, Penefsky HS, Datta A, Racker E | title = Partial resolution of the enzymes catalyzing oxidative phosphorylation. I. Purification and properties of soluble dinitrophenol-stimulated adenosine triphosphatase | journal = J. Biol. Chem. | volume = 235 | issue = 11 | pages = 3322–9 | date = 1 November 1960 | pmid = 13738472 | url = http://www.jbc.org/cgi/reprint/235/11/3322 |url-status=live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929091858/http://www.jbc.org/cgi/reprint/235/11/3322 | archivedate = 29 September 2007 | df = }}</ref> ATP സിന്തെസിസ് മെക്കാനിസത്തിലെ നിർണ്ണായകമായ ഘട്ടത്തിലെ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിൽ 1973 ൽ പോൾ ഡി. ബോയർ, "ബൈൻഡിംഗ് ചെയിഞ്ച്" മെക്കാനിസം വികസിപ്പിക്കുന്നതിലേയ്ക്ക് വഴിതെളിയിച്ചു. 1982-ലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ റൊട്ടേഷണൽ കാറ്റലിസ്റ്റിൻറെ റാഡിക്കൽ നിർദ്ദേശം ഇതിനെ പിൻതുടർന്നു.<ref>Gresser MJ, Myers JA, Boyer PD (25 October 1982). "Catalytic site cooperativity of beef heart mitochondrial F1 adenosine triphosphatase. Correlations of initial velocity, bound intermediate, and oxygen exchange measurements with an alternating three-site model". J. Biol. Chem. 257 (20): 12030–8. PMID 6214554. Archived from the original on 29 September 2007.</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Boyer PD, Cross RL, Momsen W | title = A new concept for energy coupling in oxidative phosphorylation based on a molecular explanation of the oxygen exchange reactions | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. | volume = 70 | issue = 10 | pages = 2837–9 | year = 1973 | pmid = 4517936 | pmc = 427120 | doi = 10.1073/pnas.70.10.2837 | bibcode = 1973PNAS...70.2837B }}</ref> ജോൺ ഇ വാക്കർ ഓക്സിഡേറ്റീവ് ഫോസ്ഫോറിലേഷനിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന എൻസൈമുകളിൽ ഘടനാപരമായ പഠനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. വാക്കർ, ബോയർ എന്നിവർക്ക് 1997-ൽ ഇതിന് നോബൽ സമ്മാനം ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1997/ |title=The Nobel Prize in Chemistry 1997 |accessdate=2007-07-21 |publisher=Nobel Foundation |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6pBo4VDby?url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1997/ |archivedate=2017-03-24 |df= }}</ref> == ഇതും കാണുക == *[[Respirometry]] *[[TIM/TOM Complex]] == അവലംബം== {{Reflist|35em}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == === ആമുഖം=== *{{cite book|author=Nelson DL|author2=Cox MM|title=Lehninger Principles of Biochemistry|edition=4th|publisher=W. H. Freeman|year=2004|isbn=0-7167-4339-6}} *{{cite book|author=Schneider ED|author2=Sagan D|title=Into the Cool: Energy Flow, Thermodynamics and Life|edition=1st|publisher=University of Chicago Press|year=2006|isbn=0-226-73937-6}} *{{cite book|author=[[Nick Lane|Lane N]] |title=Power, Sex, Suicide: Mitochondria and the Meaning of Life |url=https://archive.org/details/powersexsuicidem0000lane_c5y8 |edition=1st|publisher=Oxford University Press, USA |year=2006|isbn=0-19-920564-7}} === Advanced === *{{cite book|author=Nicholls DG|author2=Ferguson SJ|title=Bioenergetics 3 |url=https://archive.org/details/bioenergetics30000nich|edition=1st|publisher=Academic Press|year=2002|isbn=0-12-518121-3}} *{{cite book|author=Haynie D|title=Biological Thermodynamics |url=https://archive.org/details/biologicalthermo0000hayn_v2q5|edition=1st|publisher=Cambridge University Press|year=2001|isbn=0-521-79549-4}} *{{cite book|author=Rajan SS|title=Introduction to Bioenergetics |edition=1st|publisher=Anmol |year=2003|isbn=81-261-1364-2}} *{{cite book|author=Wikstrom M (Ed)|title=Biophysical and Structural Aspects of Bioenergetics |url=https://archive.org/details/biophysicalstruc0000unse|edition=1st|publisher=Royal Society of Chemistry |year=2005|isbn=0-85404-346-2}} === ജനറൽ ഉറവിടങ്ങൾ=== *[http://www.wiley.com/legacy/college/boyer/0470003790/animations/electron_transport/electron_transport.htm Animated diagrams illustrating oxidative phosphorylation] [[John Wiley & Sons|Wiley and Co]] ''Concepts in Biochemistry'' *[http://www.life.uiuc.edu/crofts/bioph354/ On-line biophysics lectures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502064759/http://www.life.uiuc.edu/crofts/bioph354/ |date=2009-05-02 }} Antony Crofts, [[University of Illinois at Urbana–Champaign]] *[https://www.youtube.com/watch?v=PjdPTY1wHdQ ATP Synthase] Graham Johnson === ഘടന ഉറവിടങ്ങൾ === *[[Protein Data Bank|PDB]] molecule of the month: **[http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb72_1.html ATP synthase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724160107/http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb72_1.html |date=2020-07-24 }} **[http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb36_1.html Cytochrome c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724160103/http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb36_1.html |date=2020-07-24 }} **[http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb5_1.html Cytochrome c oxidase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724160107/http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb5_1.html |date=2020-07-24 }} *Interactive molecular models at [[Universidade Fernando Pessoa]]: **[https://web.archive.org/web/20090112031333/http://www2.ufp.pt/~pedros/anim/2frame-ien.htm NADH dehydrogenase] **[https://web.archive.org/web/20090111212436/http://www2.ufp.pt/~pedros/anim/2frame-iien.htm succinate dehydrogenase] **[https://web.archive.org/web/20090112035125/http://www2.ufp.pt/~pedros/anim/2frame-iiien.htm Coenzyme Q - cytochrome c reductase] **[https://web.archive.org/web/20090111220321/http://www2.ufp.pt/~pedros/anim/2frame-iven.htm cytochrome c oxidase] {{Electron transport chain}} {{Cellular respiration}} {{MetabolismMap}} ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="n"/> <references group="note"/> <references group="N"/> [[വർഗ്ഗം:ഉപാപചയം]] 0jm9g1awb0hz7v8ih8umbm76jcje3oi 0 453340 4648037 4629932 2026-07-16T16:02:47Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648037 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Electron transport chain}} [[Image:Mitochondrial electron transport chain—Etc4.svg|thumb|300px|The electron transport chain in the mitochondrion is the site of [[oxidative phosphorylation]] in [[eukaryote]]s. The NADH and succinate generated in the [[citric acid cycle]] are oxidized, providing energy to power [[ATP synthase]].]] [[Image:Thylakoid membrane 3.svg|thumb|400px|Photosynthetic electron transport chain of the thylakoid membrane.]] സംയുക്തങ്ങളുടെ ശ്രേണിയായ '''ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്പോർട്ട് ശൃംഖല''' ഇലക്ട്രോൺ ദാതാക്കളിൽ നിന്നും [[ഇലക്ട്രോൺ]] സ്വീകർത്താക്കൾ വരെ (ഒരേസമയം ഓക്സിഡേഷനും, റിഡക്ഷനും സംഭവിക്കുന്നു) [[പ്രോട്ടോൺ|പ്രോട്ടോണുകൾ]] (H + അയോണുകൾ) കോശസ്തരങ്ങളിലേയ്ക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്തുകൊണ്ട് റിഡോക്സ് റിയാക്ഷനിലൂടെ ഈ ഇലക്ട്രോൺ ട്രാൻസ്ഫറിനെ യോജിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ഇലക്ട്രോകെമിക്കൽ [[പ്രോട്ടോൺ ഗ്രേഡിയന്റ്]] സൃഷ്ടിക്കുകയും അത് [[അഡിനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ്]] (ATP) ഉത്പ്പാദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ഇതും കാണുക == *[[CoRR hypothesis]] *[[Electron equivalent]] *[[Hydrogen hypothesis]] *[[Respirasome]] ==അവലംബം== {{Reflist}} *{{cite book|author=Fenchel T|author2=King GM |author3=Blackburn TH |title=Bacterial Biogeochemistry: The Ecophysiology of Mineral Cycling|url=https://archive.org/details/bacterialbiogeoc0000fenc|edition=2nd|publisher=Elsevier|date=September 2006|isbn=978-0-12-103455-9}} *{{cite book|isbn=978-0-632-05357-5|author=Lengeler JW|editor1=Drews G|editor2=Schlegel HG |title=Biology of the Prokaryotes|publisher=Blackwell Science|date=January 1999}} *{{cite book|author=Nelson DL|author2=Cox MM|title=Lehninger Principles of Biochemistry|edition=4th|publisher=W. H. Freeman|date=April 2005|isbn=978-0-7167-4339-2}} *{{cite book|author=Nicholls DG|author2=Ferguson SJ|title=Bioenergetics 3|url=https://archive.org/details/bioenergetics30000nich|publisher=Academic Press|date=July 2002|isbn=978-0-12-518121-1}} *{{cite book|isbn=978-0-471-51185-4|author=Stumm W|author2=Morgan JJ|title=Aquatic Chemistry|url=https://archive.org/details/aquaticchemistry0000stum|edition=3rd|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=1996}} *{{cite journal|journal=Bacteriol Rev|date=March 1977|volume=41|issue=1|pages=100–80|title=Energy conservation in chemotrophic anaerobic bacteria|author=Thauer RK|author2=Jungermann K |author3=Decker K |pmid=860983|pmc=413997}} *{{cite book|author=White D.|title=The Physiology and Biochemistry of Prokaryotes|url=https://archive.org/details/physiologybioche00whit|edition=2nd|publisher=[[Oxford University Press]]|date=September 1999|isbn=978-0-19-512579-5}} *{{cite book|author=Voet D|author2=Voet JG|title=Biochemistry|url=https://archive.org/details/biochemistry00voet_0|publisher=[[John Wiley & Sons]]|date=March 2004|edition=3rd|isbn=978-0-471-58651-7}} *{{cite journal|journal=Cancer Cell|date=January 2010|volume=17|pages=41–52|title=SIRT3 is a mitochondria-localized tumor suppressor required for maintenance of mitochondrial integrity and metabolism during stress|author=Kim HS.|pmid=20129246|last2=Patel|first2=K|last3=Muldoon-Jacobs|first3=K|last4=Bisht|first4=KS|last5=Aykin-Burns|first5=N|last6=Pennington|first6=JD|last7=Van Der Meer|first7=R|last8=Nguyen|first8=P|last9=Savage|first9=J|last10=Owens|first10=Kjerstin M.|last11=Vassilopoulos|first11=Athanassios|last12=Ozden|first12=Ozkan|last13=Park|first13=Seong-Hoon|last14=Singh|first14=Keshav K.|last15=Abdulkadir|first15=Sarki A.|last16=Spitz|first16=Douglas R.|last17=Deng|first17=Chu-Xia|last18=Gius|first18=David|issue=1|doi=10.1016/j.ccr.2009.11.023|display-authors=8|pmc=3711519}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{MeshName|Electron+Transport+Chain+Complex+Proteins}} * [http://www.khanacademy.org/video/electron-transport-chain?playlist=Biology Khan Academy, video lecture] {{Cellular respiration}} {{Electron transport chain}} [[വർഗ്ഗം:കോശ ശ്വസനം]] isxh7e4o1fxs05j6wxozppjo4icaw08 0 464845 4648124 4619457 2026-07-16T18:18:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648124 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Christina, Queen of Sweden}} {{Infobox royalty | name = Christina | image =Swedish queen Drottning Kristina portrait by Sébastien Bourdon stor.jpg | caption =Portrait by [[Sébastien Bourdon]], who exaggerated her eyes.<ref name="ir.uiowa.edu">[http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1761&context=etd Nathan Alan Popp Beneath the surface: the portraiture and visual rhetoric of Sweden's Queen Christina]</ref> | succession = [[Queen of Sweden]] | reign = {{nowrap|6 November 1632 – 6 June 1654}} | coronation = 20 October 1650 | predecessor = [[Gustav II Adolf]] | successor = [[Charles X Gustav]] | birth_date = {{OldStyleDate|18 December|1626|8 December}} | birth_place = [[Tre Kronor (castle)|Tre Kronor Castle]], [[Stockholm]] | death_date = {{Death date and age|1689|4|19|1626|12|18|df=yes}} | death_place = [[Rome]], [[Papal States]] | burial_date = 22 June 1689 | burial_place = [[St. Peter's Basilica]], [[Vatican City]] | full name = Christina Augusta or Christina Alexandra | house = [[House of Vasa|Vasa]] | father = [[Gustavus Adolphus of Sweden]] | mother = [[Maria Eleonora of Brandenburg]] | religion = [[Roman Catholic]] (1652–1689)<br>[[Lutheran]] (1626–1652) | type = monarch }} 1632 മുതൽ 1654-ൽ സ്ഥാനമൊഴിയുന്നത് വരെ സ്വീഡനിലെ രാജ്ഞിയായിരുന്നു '''ക്രിസ്റ്റീന,ക്വീൻ ഓഫ് സ്വീഡൻ.'''(സ്വീഡിഷ്: ക്രിസ്റ്റീന, 18 ഡിസംബർ 1626 - 19 ഏപ്രിൽ 1689)<!-- NOTE-->{{efn|With the titles of Queen of the [[Swedes (Germanic tribe)|Swedes]], [[King of the Goths|Goths]] (or [[Geats]]) and [[King of the Wends|Wends]]<ref name="J. Guinchard 1914 188">{{cite book |author=J. Guinchard |title=Sweden: Historical and statistical handbook |year=1914 |location=Stockholm |publisher=P. A. Norstedt & Söner |page=188 |url=http://runeberg.org/sweden14/1/0218.html}}</ref> <!--(or [[Vandals]])--> (''Suecorum, Gothorum Vandalorumque Regina'');<ref name="academia.edu">[https://www.academia.edu/232566/Der_K%C3%B6nig_der_Schweden_Goten_und_Vandalen._K%C3%B6nigstitulatur_und_Vandalenrezeption_im_fr%C3%BChneuzeitlichen_Schweden Stefan Donecker/Roland Steinacher (2009) Der König der Schweden, Goten und Vandalen. Königstitulatur und Vandalenrezeption im frühneuzeitlichen Schweden.] In: Vergangenheit und Vergegenwärtigung. Frühes Mittelalter und europäische Erinnerungskultur. Ed. by Helmut Reimitz and Bernhard Zeller (= Forschungen zur Geschichte des Mittelalters 14; Wien 2009).</ref> [[Grand Princess of Finland]], and Duchess of [[Estonia]], [[Livonia]] and [[Karelia]],<ref>Stolpe 1974 pp. 142 & 145</ref> [[Bremen-Verden]], [[Stettin]], [[Swedish Pomerania|Pomerania]], [[Kashubia|Cassubia]] and Vandalia,<!-- --><ref name="Roland Steinacher 2006">Stefan Donecker/Roland Steinacher, Rex Vandalorum. The Debates on Wends and Vandals in Swedish Humanism as an Indicator for Early Modern Patterns of Ethnic Perception. In: Der Norden im Ausland – das Ausland im Norden. Formung und Transformation von Konzepten und Bildern des Anderen vom Mittelalter bis heute, ed. Sven Hakon Rossel (Wiener Studien zur Skandinavistik 15, Wien 2006) 242–252</ref> Princess of [[Rugia]], Lady of [[Swedish Ingria|Ingria]] and of [[Wismar]].<ref name="gutenberg.org">{{cite book |url=http://www.gutenberg.org/ebooks/17407?msg=welcome_stranger |title=A Journal of the Swedish Embassy in the Years 1653 and 1654, Vol II. by Whitlocke |access-date=10 July 2017 |website=Project Gutenberg |date=2005-12-28}}</ref>}}1632-ൽ ലൂറ്റ്‌സൻ യുദ്ധത്തിൽ മരണപ്പെട്ട തന്റെ പിതാവ് ഗുസ്താവസ് അഡോൾഫസിന്റെ പിൻഗാമിയായി അധികാരമേറ്റെടുത്ത അവർ പതിനെട്ടാം വയസ്സിൽ 1644-ൽ സ്വീഡിഷ് സാമ്രാജ്യം ഭരിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite web|url=http://www.worldstatesmen.org/Sweden.html|title=Sweden|publisher=World Statesmen|access-date=19 January 2015}}</ref> ക്രിസ്റ്റീന പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ അറിവുനേടിയ സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>Stephan, Ruth: [https://www.britannica.com/biography/Christina-queen-of-Sweden Christina, Queen of Sweden]. Britannica. Accessed December 10, 2018.</ref> പുസ്തകങ്ങൾ, കൈയെഴുത്തുപ്രതികൾ, പെയിന്റിംഗുകൾ, ശിൽപ്പങ്ങൾ എന്നിവയോടു വളരെയധികം ഇഷ്ടം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. മതം, തത്ത്വചിന്ത, ഗണിതശാസ്ത്രം, ആൽക്കെമി തുടങ്ങിയവയിലുള്ള താത്പര്യം മൂലം, സ്റ്റോക്ക്ഹോമിലെ പല ശാസ്ത്രജ്ഞരെയും അവർ ആകർഷിക്കുകയും നഗരം "നോർത്ത് ഏഥൻസ്" ആയിത്തീരാനും ആഗ്രഹിച്ചു. അവർ ബുദ്ധിയുള്ളവളും ചഞ്ചലചിത്തയുമായിരുന്നു. 1654-ൽ അവർ ഒരു അപവാദത്തിൽപ്പെടുകയും തുടർന്ന് അവിവാഹിതയായിരിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും <ref name="books.google.com"/> അവർ തന്റെ സിംഹാസനം ഉപേക്ഷിക്കുകയും റോമൻ കത്തോലിക്കാ മതത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ക്രിസ്റ്റീന അഗസ്റ്റയായി സ്നാനമേറ്റ, അവർ ക്രിസ്റ്റീന അലക്സാണ്ട്ര എന്ന പേര് സ്വീകരിച്ചു.{{refn|group=note|Alexandra was a confirmation name in 1654, chosen in honour of the reigning pope, [[Alexander VII]], and one of her heroes, [[Alexander the Great]]. The pope had urged her to also add "Maria" in honour of the [[Virgin Mary|Virgin]], but she refused.<ref>Buckley, p. 15; 182-3.</ref>}} ക്രിസ്റ്റീനയുടെ സാമ്പത്തിക അമിതവ്യയം പാപ്പരവൽക്കരണത്തിലേക്കു സംസ്ഥാനത്തെ കൊണ്ടെത്തിക്കുകയും സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ പത്ത് വർഷത്തെ ഭരണത്തിനു ശേഷം പൊതു കലഹത്തിന് കാരണമാകുകയും ചെയ്തു. 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ "വടക്കേ മിനർവയിലെ" തന്റെ കസിനു വേണ്ടി സിംഹാസനം ഉപേക്ഷിക്കുകയും റോമിലേയ്ക്ക് താമസം മാറ്റുകയും ചെയ്തു.<ref name="Script from Clark.edu">[http://web.clark.edu/afisher/Examples/example%20253.pdf Script from Clark.edu by Anita L. Fisher] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402121349/http://web.clark.edu/afisher/Examples/example%20253.pdf |date=2015-04-02 }}</ref> മാർപ്പാപ്പ ക്രിസ്റ്റീനയെ ഒരു സാമ്രാജ്യം ഇല്ലാത്ത രാജ്ഞിയായും, വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഒരു ക്രിസ്ത്യാനിയായും, ലജ്ജയില്ലാത്ത ഒരു സ്ത്രീയായും വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref name="books.google.com">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TsG7BAAAQBAJ&lpg=PA17-IA80|title=The History of Loot and Stolen Art: from Antiquity until the Present Day|first=Ivan|last=Lindsay|date=2 June 2014|publisher=Andrews UK Limited|accessdate=10 July 2017|via=Google Books|isbn=9781906509576}}</ref> നാടക-സംഗീത സമൂഹത്തിൽ അവർ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുകയും നിരവധി [[Baroque|ബറോക്ക്]] കലാകാരന്മാരെയും സംഗീതസംവിധായകരെയും സംഗീതജ്ഞരെയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർച്ചയായി അഞ്ചു മാർപ്പാപ്പകളുടെ അതിഥിയായും വിരുദ്ധ നവീകരണത്തിന്റെ പ്രതീകമായും [[List of extant papal tombs|വത്തിക്കാൻ ഗ്രോട്ടോയിൽ]] സംസ്ക്കരിക്കപ്പെട്ട ഏതാനും സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു അവർ.<ref name="ReferenceC">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=z19aM96gY1cC&lpg=PT42|title=The Vatican's Women: Female Influence at the Holy See|first=Paul|last=Hofmann|date=8 October 2002|publisher=St. Martin's Press|accessdate=10 July 2017|via=Google Books|isbn=9781429975476}}</ref> അവരുടെ പാരമ്പര്യേതര ജീവിതശൈലിയും പുരുഷൻമാരെപ്പോലുള്ള വസ്ത്രധാരണരീതിയും പെരുമാറ്റവും എണ്ണമറ്റ നോവലുകളിലും നാടകങ്ങളിലും, സിനിമകളിലും ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. ക്രിസ്റ്റീനയെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ ജീവചരിത്രങ്ങളിലും, അവരുടെ ലിംഗവും സാംസ്കാരിക സ്വത്വവും ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=M6zFXgm6CnAC&lpg=PA40|title=Frauenbiographik: Lebensbeschreibungen und Porträts|first=Christian von|last=Zimmermann|date=10 July 2017|publisher=Gunter Narr Verlag|accessdate=10 July 2017|via=Google Books|isbn=9783823361626}}</ref> == മുൻകാലജീവിതം == [[File:Slottet Tre Kronor 1661.jpg|thumb|[[Tre Kronor (castle)|Tre Kronor]] in Stockholm by [[Govert Dircksz Camphuysen]]. Most of Sweden's national library and royal archives were destroyed when the castle burned in 1697.]] 1626 ഡിസംബർ 18-ന്[O.S. ഡിസംബർ 8] ക്രിസ്റ്റീന [[Tre Kronor (castle)|ട്രെ ക്രോണർ]] റോയൽ കോട്ടയിൽ ജനിച്ചു. അവരുടെ മാതാപിതാക്കൾ സ്വീഡിഷ് രാജാവായിരുന്ന ഗസ്റ്റവോസ് അഡോൾഫസും ജർമ്മൻകാരിയായ ഭാര്യ മരിയ എലനോറയും ആയിരുന്നു. അവർക്ക് രണ്ട് പെൺമക്കളാണുണ്ടായിരുന്നത്. 1620-ൽ ഒരു രാജകുമാരി ജനിച്ചിരുന്നെങ്കിലും 1623-ൽ ക്രിസ്റ്റീന ജനിച്ച വർഷം തന്നെ ആദ്യത്തെ കുഞ്ഞ് മരണമടഞ്ഞു.{{refn|group=note|Both were buried in [[Riddarholmskyrkan]] in Stockholm.}} {{S-start}} {{S-hou|rows=1|[[House of Vasa]]|8 December|1626|19 April|1689|name=Christina}} {{S-reg|rows=1}} {{S-bef|rows=1|before=[[Gustavus Adolphus of Sweden|Gustav II Adolf]]}} {{S-ttl|rows=1|title=[[List of Swedish monarchs|Queen of Sweden]]|years=1632–1654}} {{S-aft|rows=2|after=[[Charles X Gustav of Sweden|Charles X Gustav]]}} |- {{S-new}} {{S-ttl|title=[[Bremen-Verden|Duchess of Bremen and Verden]]|years=1648–1654}} {{s-end}} == അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{Notelist}} == അവലംബം== {{Reflist}} ==ബിബ്ലിയോഗ്രാഫി== * {{cite book | last = Åkerman | first = S. | title = Queen Christina of Sweden and her circle : the transformation of a seventeenth century philosophical libertine | url = https://archive.org/details/queenchristinaof0021kerm | location = New York | publisher = E.J. Brill | year = 1991 | isbn = 978-90-04-09310-2 }} * {{cite book | last = [[Veronica Buckley|Buckley, Veronica]] | title = Christina; Queen of Sweden | url = https://archive.org/details/christinaqueenof00vero | location = London | publisher = Harper Perennial | year = 2004 | isbn = 978-1-84115-736-8 }} * Clarke, Martin Lowther (1978) "The Making of a Queen: The Education of Christina of Sweden." In: ''History Today,'' Volume 28 Issue 4, April 1978 * {{cite book | last = Essen-Möller | first = E. | title = Drottning Christina. En människostudieur läkaresynpunkt | location = Lund | publisher = C.W.K. Gleerup | year = 1937 }} * {{cite book | last = Goldsmith | first = Margaret L. | title = Christina of Sweden; a psychological biography | location = London | publisher = A. Barker Ltd | year = 1935 }} *{{cite encyclopedia |last=Granlund| first=Lis|editor-first=Clarissa | editor-last=Campbell Orr |encyclopedia=Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |pages=56–76 |title=Queen Hedwig Eleonora of Sweden: Dowager, Builder, and Collector |isbn=978-0-521-81422-5}} *Grate, Pontus, "Vasa, House of. (5) Christina, Queen of Sweden" Grove Art Online. [[Oxford Art Online]]. Oxford University Press, accessed July 22, 2017, [http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T088005pg5 subscription required] * {{cite book | last = Hjortsjö | first = Carl-Herman | title = The Opening of Queen Christina's Sarcophagus in Rome | location = Stockholm | publisher = Norstedts | year = 1966 }} * {{cite book | last = Hjortsjö | first = Carl-Herman | title = Queen Christina of Sweden: A medical/anthropological investigation of her remains in Rome (Acta Universitatis Lundensis) | location = Lund | publisher = C.W.K. Gleerup | year = 1966 }} * Jonsson, L. Ann-Marie Nilsson & Greger Andersson (1994) ''Musiken i Sverige. Från forntiden till stormaktstidens slut 1720'' ("Music in Sweden. From Antiquity to the end of the Great power era 1720") {{in lang|sv}} * Löfgren, Lars (2003) ''Svensk teater'' (Swedish Theatre) {{in lang|sv}} * {{cite book | last = Mender | first = Mona | title = Extraordinary women in support of music | url = https://archive.org/details/extraordinarywom0000mend | location = Lanham, Maryland | publisher = Scarecrow Press | pages = [https://archive.org/details/extraordinarywom0000mend/page/29 29]–35 | year = 1997 | isbn = 978-0-8108-3278-7 }} * {{cite book | last = [[Carolyn Meyer|Meyer]] | first = Carolyn | title = Kristina, the Girl King: Sweden, 1638 | url = https://archive.org/details/kristinagirlking0000meye | year = 2003 }} *[[Nicholas Penny|Penny, Nicholas]], National Gallery Catalogues (new series): ''The Sixteenth Century Italian Paintings, Volume II, Venice 1540-1600'', 2008, National Gallery Publications Ltd, {{ISBN|1857099133}} * {{cite book | last = Platen | first = Magnus von | title = Christina of Sweden: Documents and Studies | location = Stockholm | publisher = National Museum | year = 1966}} * {{cite book | author-link = Sven Stolpe | last = Stolpe | first = Sven | title = Drottning Kristina | location = Stockholm | publisher = Aldus/Bonnier | year = 1996}} * Torrione, Margarita (2011), ''Alejandro, genio ardiente. El manuscrito de Cristina de Suecia sobre la vida y hechos de Alejandro Magno'', Madrid, Editorial Antonio Machado (212 p., color ill.) {{ISBN|978-84-7774-257-9}}. *[[Hugh Trevor-Roper|Trevor-Roper, Hugh]]; ''Princes and Artists, Patronage and Ideology at Four Habsburg Courts 1517-1633'', Thames & Hudson, London, 1976 * Turner, Nicholas, ''Federico Barocci'', 2000, Vilo *[[Peter Watson (intellectual historian)|Watson, Peter]]; ''Wisdom and Strength, the Biography of a Renaissance Masterpiece'', Hutchinson, 1990, {{ISBN|009174637X}} * Daniela Williams, "[https://www.academia.edu/39390563/Joseph_Eckhel_1737-1798_and_the_coin_collection_of_Queen_Christina_of_Sweden_in_Rome Joseph Eckhel (1737-1798) and the coin collection of Queen Christina of Sweden in Rome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211202636/https://www.academia.edu/39390563/Joseph_Eckhel_1737-1798_and_the_coin_collection_of_Queen_Christina_of_Sweden_in_Rome |date=2023-02-11 }}", [https://academic.oup.com/jhc/advance-article-abstract/doi/10.1093/jhc/fhz019/5510714 Journal of the History of Collections 31 (2019)]. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{SKBL}} ==പുറം കണ്ണികൾ== <!--[[File:Vatican 6 20101103.JPG|thumb|left|Christina's sarcophagus in the extensive papal crypt at the Vatican.]]--> {{Commons category|Christina of Sweden}} {{NIE Poster|year=1905|Christina (Sweden)|Christina, Queen of Sweden}} *{{cite IEP |url-id=wasa |title=Kristina Wasa}} * [http://queenchristina.eu/wp-content/uploads/2015/01/QC-Master-plan-1412.pdf Project presentation Queen Christina of Sweden, the European] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/115660/Christina Encyclopædia Britannica] * {{cite web | url = http://womenshistory.about.com/od/rulerspre20th/p/queen_christina.htm | title = Queen Christina of Sweden | work = About: Women's History | access-date = 2007-01-20 | archive-date = 2017-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170220093417/http://womenshistory.about.com/od/rulerspre20th/p/queen_christina.htm | url-status = dead }} * [http://www.numismatas.com/Forum/Pdf/David%20Ruckser/Coins%20of%20Sweden.pdf Coins of Sweden by David Ruckser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306034409/http://www.numismatas.com/Forum/Pdf/David%20Ruckser/Coins%20of%20Sweden.pdf |date=2016-03-06 }} * [http://www.windweaver.com/christina/christina.htm Queen Christina of Sweden] Windweaver * {{Cite AmCyc|wstitle=Christina (Sweden)|display=Christina, queen of Sweden |short=x}} {{S-start}} {{S-hou|rows=1|[[House of Vasa]]|8 December|1626|19 April|1689|name=Christina}} {{S-reg|rows=1}} {{S-bef|rows=1|before=[[Gustavus Adolphus of Sweden|Gustav II Adolf]]}} {{S-ttl|rows=1|title=[[List of Swedish monarchs|Queen of Sweden]]|years=1632–1654}} {{S-aft|rows=3|after=[[Charles X Gustav of Sweden|Charles X Gustav]]}} |- {{S-new}} {{S-ttl|title=[[Bremen-Verden|Duchess of Bremen and Verden]]|years=1648–1654}} |- {{S-bef|rows=1|before=[[Bogislaw XIV, Duke of Pomerania|Bogislaw XIV]]}} {{S-ttl|rows=1|title=[[List of Pomeranian duchies and dukes|Duchess of Pomerania]]|years=1637–1654}} {{s-end}} {{Swedish princesses}} {{Monarchs of Sweden}} {{Authority control}} ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="Note"/> <references group="note"/> [[വർഗ്ഗം:1689-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1626-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സ്വീഡിഷ് ചക്രവർത്തിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:യൂറോപ്പിലെ രാജാക്കന്മാർ]] 3fziw54axuto79rbug7h5njauqaz14o 0 466167 4648055 4629863 2026-07-16T16:27:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648055 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Courtney Love}} {{Infobox person | name = കോർട്ട്നി ലവ് | image = Courtney Love 2016 candid.png | alt = കോർട്ട്നി ലവിന്റെ പ്രൊഫൈൽ ഫോട്ടോ | caption = Love at the 2014 [[Life Ball]] | birth_name = കോർട്ട്നി മിഷേൽ ഹാരിസൺ | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1964|07|09}} | birth_place = [[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]], കാലിഫോർണിയ, യു.എസ്. | occupation = {{hlist|Singer|musician|actress}} | years_active = 1981–present | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|James Moreland|1989|1989|end=annulled}}|{{marriage|[[Kurt Cobain|കുർട്ട് കോബെയ്ൻ]]|1992|1994|end=[[Suicide of Kurt Cobain|died]]}}}} | children = [[Frances Bean Cobain|ഫ്രാൻസെസ് ബീൻ കോബെയ്ൻ]] | relatives = {{unbulleted list|[[Linda Carroll|ലിൻഡ കരോൾ]] (mother)|<br>[[Paula Fox|പോള ഫോക്സ്]] (maternal grandmother)|[[Elsie Fox|എൽസി ഫോക്സ്]] (maternal great-grandmother)}} | party = [[Democratic Party (United States)|ഡെമോക്രാറ്റിക്]]<ref>{{cite episode|series=Late Show with David Letterman|title=Hole, Helen Hunt|network=CBS Broadcasting|airdate=May 20, 1999|people=[[David Letterman|Letterman, David]]; Love, Courtney}}</ref> | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|[[Alternative rock]]|[[punk rock]]|<br>[[noise rock]]|[[grunge]]|[[power pop]]}} | label = {{hlist|[[Sympathy for the Record Industry]]|<br>[[Caroline Records|Caroline]]|[[DGC Records|DGC]]|<br>[[Virgin Records|Virgin]]|<br>[[Ghost Ramp]]}} | instrument = {{hlist|Vocals|guitar|keyboards}} | origin = [[Portland, Oregon]], U.S. | associated_acts = {{hlist|[[Hole (band)|Hole]]|<br>[[Sugar Babydoll]]|<br>[[Pagan Babies (band)|Pagan Babies]]|<br>[[Faith No More]]|<br>[[Lana Del Rey]]}} }} | signature = [[File:Courtney Love signature, 2016.png|145px|alt=Signature of "Courtney Love", with a heart drawn on the end]] | module2 = }} ഒരു [[അമേരിക്ക]]ൻ ഗായിക, ഗാനരചയിതാവ്, നടി, വിഷ്വൽ ആർട്ടിസ്റ്റ് എന്നിവയാണ് '''കോർട്ട്നി മിഷേൽ ലവ്''' (née Harrison; ജനനം ജൂലൈ 9, 1964).1990 കളിലെ പങ്ക്, ഗ്രുഞ്ച് തുടങ്ങിയ [[റോക്ക്]] കലാരൂപത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ലൗവിന്റെ ജീവിതം സംഗീതലോകത്ത് നാലു പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ടു. അവൾ 1989-ൽ രൂപീകരിച്ച [[Alternative rock|അൾട്ടർണേറ്റീവ്]] റോക്ക് ബാൻഡ് ആയ [[Hole (band)|ഹോൾ]] ബാൻഡിലൂടെ ലീഡ് വോക്കലിസ്റ്റ് ആയി ഉയർന്നു. അവളുടെ തടസ്സമില്ലാത്ത തത്സമയ പ്രകടനങ്ങളും നേർക്കുനേർ ഗാനങ്ങളോടും പൊതു ജനശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിട്ടുണ്ട്. [[നിർവാണ|നിർവാണ]] ബാൻഡുടമയായ [[ക്ർട്ട് കൊബൈൻ|കർട്ട് കോബൈനുമായുള്ള]] വിവാഹത്തെതുടർന്ന് വളരെ പ്രസിദ്ധമായ വ്യക്തിഗത ജീവിതവും നയിച്ചു. സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിൽ പ്രദേശിക സംസ്കാരത്തിന് എതിരായ മാതാപിതാക്കൾക്ക് ജനിച്ച ലവിന് സഞ്ചാരപ്രകൃതമായ കുട്ടിക്കാലം ആയിരുന്നെങ്കിലും പ്രാഥമികമായി പോർട്ട്ലാൻഡ്, ഓറിഗോൺ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് വളർന്നത്. ചെറുപ്പകാലം മുതൽക്കേ ലവ് ഒരു സംഘം ഇടക്കാലബാൻഡുകളിൽ സംഗീതം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. പ്രാദേശിക പങ്ക് രംഗത്ത് സജീവമായിരുന്നു. യുനൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിന് മുമ്പ് ഡബ്ലിനിലും ലിവർപൂളിലുമായി വിദേശത്ത് ഒരു വർഷം ചെലവഴിച്ചു. 1986-ൽ അലക്സ് കോക്സ് ഫിലിംസ് ആയ സിഡ് ആൻഡ് നാൻസി (1986), സ്ട്രെയിറ്റ് ടു ഹെൽ (1987) എന്നിവയിലും അഭിനയിച്ചു. അവർ ലോസ് ആഞ്ചലസിൽ ''ഹോൾ'' രൂപീകരിക്കുകയും കിം ഗോർഡൻ നിർമ്മിച്ച് 1991-ൽ പുറത്തിറക്കിയ ആദ്യത്തെ ആൽബത്തിൻറെ ഗ്രൂപ്പുകൾ റോക്ക് പ്രെസ്സീൻറെ ജനശ്രദ്ധ നേടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഹോളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ആൽബം, ലൈവ് ത്രൂ ദിസ് (1994), നിർണായക അംഗീകാരം ലഭിക്കുകയും മൾട്ടി പ്ലാറ്റിനം വില്പനയും ലഭിച്ചു. 1995-ൽ ലവ് അഭിനയത്തിലേയ്ക്ക് മടങ്ങുകയും [[Miloš Forman|മിലോസ് ഫോർമന്റെ]] "ദി പീപ്പിൾ vs. ദി ലാറി ഫ്ളിന്റ്" (1996) എന്ന ചിത്രത്തിൽ അവർ മുഖ്യ നടി ആയി ഉയർത്തപ്പെടുകയും [[ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് പുരസ്കാരം|ഗോൾഡൻ ഗ്ലോബ് അവാർഡിന്]] നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള വർഷം, ഹോളിന്റെ മൂന്നാമത്തെ ആൽബം [[Celebrity Skin|സെലിബ്രിറ്റി സ്കിൻ]] (1998) മൂന്നു [[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം|ഗ്രാമി അവാർഡുകൾക്ക്]] നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. 2004-ൽ [[America's Sweetheart (album)|അമേരിക്കാസ് സ്വീറ്റ്ഹാർട്ട്]] എന്ന സോളോ ആൽബം പുറത്തിറങ്ങുന്നതിനുമുമ്പ് [[Man on the Moon (film)|മാൻ ഓൺ ദി മൂൺ]] (1999), [[Trapped (2002 film)|ട്രാപ്ഡ്]] (2002) തുടങ്ങിയ വലിയ ബഡ്ജറ്റ് ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച് 2000-ത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ഒരു നടിയായി തുടർന്നു. ലൗവിന്റെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും മയക്കുമരുന്ന് അടിമത്തത്തിനും ചുറ്റുമുള്ള പ്രചാരണം അടുത്ത വർഷങ്ങൾ ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ടിരുന്നു, അത് 2005-ൽ മറ്റൊരു സോളോ ആൽബം രചിക്കുമ്പോൾ തന്നെ നിർബന്ധിത ലോക്ഡൗണിന്റെ പുനരധിവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു.2010- ൽ [[Nobody's Daughter|നോബഡീസ് ഡാട്ടർ]] ഒരു ഹോൾ ആൽബമായി റിലീസ് ചെയ്തെങ്കിലും മുമ്പത്തെപ്പോലെ ഭംഗിയായില്ല. 2014-നും 2015-നും ഇടയിൽ ലവ് രണ്ട് സോംളോകൾ പുറത്തിറക്കി, സൺസ് ഓഫ് അനാർകി, സാമ്രാജ്യം തുടങ്ങിയ നെറ്റ്വർക്ക് സീരിയലിൽ അഭിനയിച്ചു. എഴുത്തുകാരിയെന്ന നിലയിൽ ലവ് സജീവമായിരുന്നു; 2004-നും 2006-നുമിടയിൽ [[Manga|മാംഗ]], [[Princess Ai|പ്രിൻസെസ് ഐ]] എന്നിവയുടെ മൂന്നു വാല്യങ്ങൾ സഹ-എഴുത്തികാരിയായി സൃഷ്ടിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു. ഡേർട്ടി ബ്ലാൻഡ്: ദ ഡയറി ഓഫ് കോർട്ടണി ലവ് (2006) എന്നൊരു ഓർമ്മക്കുറിപ്പ് എഴുതി. 2012-ൽ, മിക്സഡ് മീഡിയ വിഷ്വൽ ആർട്ടിന്റെ ആൻറ് ഷീ ഈസ് നോട്ട് പ്രെറ്റി ആദ്യാവതരണം ആയി പ്രദർശിപ്പിച്ചു. == ജീവചരിത്രം == ===1964-1981: ബാല്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും=== 1964 ജൂലൈ 9 ന് കാലിഫോർണിയയിലെ സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ{{sfn|Carroll|2005|p=144}} [[Saint Francis Memorial Hospital|സെയിൻറ് ഫ്രാൻസിസ് മെമ്മോറിയൽ ഹോസ്പിറ്റലിൽ]] സൈക്കോതെറാപ്പിസ്റ്റ് ലിൻഡ കരോളിൻറെയും [[Grateful Dead|ഗ്രേറ്റ്ഫുൾ ഡെഡിൻറെ]]{{sfn|Behind the Music|2010|loc=event occurs at 4:30}}{{sfn|Hunter|Segalstad|2009|p=197}} ഒരു പ്രസാധകനും റോഡ് മാനേജറുമായ ഹാങ്ക് ഹാരിസൻറെയും ആദ്യകുട്ടിയായി കോർട്ട്നി ലവ് ജനിച്ചു.{{efn|Some publications have noted that Love was born Love Michelle Harrison, ostensibly based on claims Love made early in her career that she had been born with the first name Love. However, according to the [[California Birth Index]], she was born Courtney Michelle Harrison in San Francisco County.<ref>{{cite web|url=http://www.californiabirthindex.org/birth/courtney_m_harrison_born_1964_8807447|work=[[California Birth Index]]|title=Courtney M. Harrison, Born 07/09/1964 in San Francisco County, California|archive-url=https://archive.today/20130708123507/http://www.californiabirthindex.org/birth/courtney_m_harrison_born_1964_8807447|archive-date=July 8, 2013|publisher=California Office of Health Information and Research|access-date=July 8, 2013|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>}}ലവ്സിന്റെ ഗോഡ്ഫാദർ ഗ്രേറ്റ്ഫുൾ ഡെഡ് ബാസിസ്ററ് സ്ഥാപകൻ ഫിൽ ലഷ് ആണ്{{sfn|Buckley|Edroso|2003|p=499}}{{sfn|Rocco|Rocco|1999|p=224}}[[സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]]യിലെ ഒരു പ്രമുഖ ഇറ്റാലിയൻ-കത്തോലിക്കാ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചതും വളർന്നതുമായ അവരുടെ അമ്മ {{sfn|Carroll|2005|pages=19–21}} പിന്നീട് നോവലിസ്റ്റ് [[Paula Fox|പോള ഫോക്‌സിന്റെ]] ജീവശാസ്ത്രപരമായ മകളാണെന്ന് വെളിപ്പെട്ടു. <ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716111058/http://observer.com/2013/04/courtney-loveless-family-tree-remains-mystery-as-feud-with-grandma-sizzles|archive-date=July 16, 2015|url=http://observer.com/2013/04/courtney-loveless-family-tree-remains-mystery-as-feud-with-grandma-sizzles/|work=[[The New York Observer]]|location=New York|title=Courtney Loveless: Family Tree Remains Mystery as Feud with Grandma Sizzles|date=April 16, 2013|author=Freeman, Nate}}</ref><ref>{{Cite news|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118201913/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/7543866/Courtney-Love-damage-limitation.html|archive-date=November 18, 2015|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/7543866/Courtney-Love-damage-limitation.html|work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|location=London|title=Courtney Love: damage limitation|date=April 1, 2010|author=Garratt, Sheryl}}</ref> ലവിന്റെ അമ്മയുടെ മുത്തശ്ശി തിരക്കഥാകൃത്ത് എൽസി ഫോക്സ് ആണ്.<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119181246/http://www.ew.com/article/2002/03/22/love-battlefield-combative-singer-actress-embarks-legal-skirmish-her-record-label|archive-date=November 19, 2015|author=''Entertainment Weekly'' Staff|url=http://www.ew.com/article/2002/03/22/love-battlefield-combative-singer-actress-embarks-legal-skirmish-her-record-label|work=[[Entertainment Weekly]]|location=New York|title=Love is a Battlefield|date=March 22, 2002}}</ref> ലവ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, [[Pamela Moore (author)|പമേല മൂർ]] 1956-ൽ പുറത്തിറക്കിയ നോവൽ [[Chocolates for Breakfast|ചോക്ലേറ്റ്സ് ഫോർ ബ്രേക്ക്ഫാസ്റ്റിലെ]] നായകനായ കോർട്ട്നി ഫാരെലിന്റെ പേരിലാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്. <ref>{{cite web|work=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218222532/https://www.usatoday.com/story/popcandy/2013/06/26/chocolates-for-breakfast/2459137/|archive-date=December 18, 2013|title=I love this book: 'Chocolates for Breakfast' |author=Matheson, Whitney|date=June 26, 2013|url=https://www.usatoday.com/story/popcandy/2013/06/26/chocolates-for-breakfast/2459137/}}</ref>അവർ ക്യൂബൻ, ഇംഗ്ലീഷ്, ജർമ്മൻ, ഐറിഷ്, വെൽഷ് വംശജയാണ്.<ref name="fisher">{{cite episode|series=Conversations from the Edge with Carrie Fisher|title=Interview with Courtney Love|airdate=March 3, 2002|network=[[Oxygen Network|Oxygen]]}}</ref>ലവ് കത്തോലിക്കയായി വളർന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-04-10-ca-44136-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|date=April 10, 1994|title=COVER STORY : The Trials of Love : Just when Courtney Love should be focusing on Hole and her career, she can’t help worrying about her husband, Kurt Cobain|last=Hilburn|first=Robert|url-status=bot: unknown|location=Los Angeles, California|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324015723/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-04-10-ca-44136-story.html|archive-date=2020-03-24|access-date=2020-03-29}}</ref> {{quote box|align=right|width=21%|bgcolor=#ffe4e1|quote="There were hairy, wangly-ass [[hippie]]s running around [our house] naked [doing] [[Gestalt therapy]]. My mom was also adamant about a [[Gender neutrality#In parenting|gender-free]] household: no dresses, no patent leather shoes, no canopy beds, nothing."|source=–Love on her childhood{{Sfn|Marks|1995|p=47}}}} ഒരു വയസ്സിനും മൂന്നു വയസ്സിനും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ളപ്പോൾ കോർട്ട്നിക്ക് പിതാവ് [[ലൈസർജിക് ആസിഡ് ഡൈഈതൈലമൈഡ്|എൽഎസ്ഡി]] തീറ്റിച്ചു എന്ന അമ്മയുടെ ആരോപണത്തെ തുടർന്ന് 1969-ൽ മാതാപിതാക്കളുടെ വിവാഹമോചനം വരെ സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോയിലെ [[Haight-Ashbury|ഹൈറ്റ്-ആഷ്ബറി]] ജില്ലയിലാണ് ലവ് അവരുടെ ആദ്യകാലം ചെലവഴിച്ചത്.{{sfn|Jung|2010|pages=188–189}}{{sfn|Ladd-Taylor|Umanski|1998|p=327}}പിതാവ് അവകാശവാദം നിഷേധിച്ചുവെങ്കിലും ലവിന്റെ മുഴുവൻ കസ്റ്റഡി അമ്മയ്ക്കും നൽകി.<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20150818011317/http://www.sfgate.com/entertainment/article/Courtney-and-Dad-No-Love-Lost-He-downplays-3033159.php|archive-date=August 18, 2015|url=http://www.sfgate.com/entertainment/article/Courtney-and-Dad-No-Love-Lost-He-downplays-3033159.php|work=[[San Francisco Chronicle]]|title=Courtney and Dad – No Love Lost / He downplays estrangement, she won't see him|author=Selvin, Joel|date=May 11, 1995}}</ref>1970-ൽ കരോൾ ലൗവിനൊപ്പം ഒറിഗോണിലെ [[Marcola, Oregon|മാർക്കോള]]യിലെ ഗ്രാമീണ സമൂഹത്തിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. അവിടെ അവർ [[Mohawk River (Oregon)|മൊഹാവ് നദി]]ക്കരയിൽ താമസിച്ചു. <ref name="curse" /> അവർ ആ സമയത്ത് [[University of Oregon|ഒറിഗൺ സർവകലാശാലയിൽ]] സൈക്കോളജി ബിരുദം പൂർത്തിയാക്കി.{{sfn|Brite|1998|p=24}}അവിടെ വച്ച്, അവരുടെ രണ്ടാനച്ഛനായ ഫ്രാങ്ക് റോഡ്രിഗസിനെ ലവ് സ്വീകരിച്ചു.<ref name="curse" />അദ്ദേഹത്തിനും അമ്മയ്ക്കും രണ്ട് പെൺമക്കളും ഒരു മകനുമുണ്ടായിരുന്നു. ലവിന് പത്ത് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഹൃദയവൈകല്യത്തെത്തുടർന്ന് മകൻ മരിച്ചു. പിന്നീട് അവർ ഒരു ആൺകുട്ടിയെ ദത്തെടുത്തു.{{sfn|Carroll|2005|p=230}}ലവ് യൂജീനിലെ ഒരു മോണ്ടിസോറി സ്കൂളിൽ ചേർന്നു, അവിടെ അവൾ അക്കാദമികമായി കഷ്ടപ്പെട്ടു. സുഹൃത്തുക്കളെ ലഭിക്കുന്നതിൽ പ്രശ്നമുണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Brite|1998| p=25}}<ref name="etrue">{{cite episode|title=Courtney Love|series=[[E! True Hollywood Story]]|network=E!|airdate=October 5, 2003|season=8|number=2}}</ref>ഒൻപതാം വയസ്സിൽ ഒരു മനഃശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഓട്ടിസത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിച്ചതായി കുറിച്ചു.{{Sfn|Marks|1995|p=47}}{{sfn|Brite|1998|p=25}}{{Sfn|Carroll|2005|p=250}} == ബിബ്ലിയോഗ്രഫി' == * {{cite book|last1=Levy|first1=Stu|authorlink1=Tokyopop|last2=Love|first2=Courtney|year=2004|title=Princess Ai: Destitution|volume=1|isbn=978-1-59182-669-9|publisher=[[Tokyopop]] [Japan: [[Shinshokan]]]|title-link=Princess Ai}} * {{cite book|last1=Levy|first1=Stu|last2=Love|first2=Courtney|year=2005|title=Princess Ai: Lumination|volume=2|publisher=Tokyopop [Japan: Shinshokan]|isbn=978-1-59182-670-5}} * {{cite book|last1=Levy|first1=Stu|last2=Love|first2=Courtney|year=2006|title=Princess Ai: Evolution|volume=3|publisher=Tokyopop [Japan: Shinshokan]|isbn=978-1-59182-671-2}} * {{cite book|last=Love|first=Courtney|year=2006|title=Dirty Blonde: The Diaries of Courtney Love|publisher=Faber & Faber|isbn=978-0-86547-959-3|title-link=Dirty Blonde: The Diaries of Courtney Love}} ==Notes== {{noteslist}} == ഇതും കാണുക == * {{Portal-inline|Courtney Love}} == അവലംബം== {{reflist}} ==ഉറവിടങ്ങൾ== {{refbegin|30em}} * {{cite book|last=Bacon|first=Tony|title=The Ultimate Guitar Sourcebook|url=https://archive.org/details/ultimateguitarso0000baco|year=2012|isbn=978-1-937994-04-4|publisher=Race Point Publishing|ref=harv}} * {{cite book |ref={{SfnRef|Bogdanov|Erlewine|Woodstra|2002}} |title=All Music Guide to Rock: The Definitive Guide to Rock, Pop, and Soul |url=https://archive.org/details/allmusicguidetor0000unse_k1o0 |publisher=Hal Leonard Corporation/Backbeat Books |year=2002 |last1=Bogdanov |first1=Vladimir |last3=Woodstra |first3=Chris |last2=Erlewine |first2=Stephen Thomas |isbn=978-0-87930-653-3 }} * {{cite book|last=Brite|first=Poppy Z. |author-link=Poppy Z. Brite|publisher=Simon & Schuster|title=Courtney Love: The Real Story|isbn=978-0-684-84800-6|year=1998|ref=harv|title-link=Courtney Love: The Real Story }} * {{cite book|last1=Buckley|first1=Peter|last2=Edroso|first2=Roy|url=https://books.google.com/books?id=7ctjc6UWCm4C&pg=PT507#v=onepage|title=The Rough Guide to Rock|publisher=Rough Guides|year=2003|isbn=978-1-84353-105-0|ref=harv}} * {{cite book|title=Her Mother's Daughter: A Memoir of the Mother I Never Knew and of My Daughter, Courtney Love|url=https://archive.org/details/hermothersdaught00carr|first=Linda|last=Carroll |author-link=Linda Carroll|location=New York|publisher=Broadway Books|isbn=978-0-7679-1788-9|year=2005|ref=harv}} * {{cite book|ref={{SfnRef|Carson|Lewis|Shaw|2004}} |title=Girls Rock!: Fifty Years of Women Making Music |url=https://archive.org/details/girlsrockfiftyye0000cars_u4z9 |author1=Carson, Mina Julia |author2=Lewis, Tisa |author3=Shaw, Susan Maxine |publisher=University Press of Kentucky |year=2004 |isbn=978-0-8131-2310-3}} * {{cite book|last=Cavanagh|first=David|title=Good Night and Good Riddance: How Thirty-Five Years of John Peel Helped to Shape Modern Life|url=https://archive.org/details/goodnightgoodrid0000cava|year=2015|location=London|publisher=Faber & Faber|ref=harv|isbn=978-0-571-30248-2}} * {{cite book|last=Chick|first=Stevie|year=2008|title=Psychic Confusion: The Sonic Youth Story|isbn=978-0825636066|publisher=Omnibus Press|url=https://books.google.com/books?id=pytWr18SiLsC&pg=PT304&lpg=PT304|ref=harv}} * {{cite magazine |last=Cooper |first=Dennis |publisher=SPIN Media LLC |volume=10 |number=2 |issn=0886-3032 |magazine=Spin |title=Love Conquers All |date=May 1994 |url=https://books.google.com/books?id=fT3PkoU5ylcC&pg=PA38 |pages=38–44, 103 |ref=harv }} * {{cite episode|url=http://www.vh1.com/episodes/4pbfpf/behind-the-music-courtney-love-season-1-ep-212|network=[[VH1]]|airdate=June 21, 2010|title=Courtney Love|series=[[Behind the Music]]|publisher=Viacom Media Networks|ref={{SfnRef|Behind the Music|2010}}}} {{Cite web |url=http://www.vh1.com/episodes/4pbfpf/behind-the-music-courtney-love-season-1-ep-212 |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-02-25 |archive-date=2018-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614044631/http://www.vh1.com/episodes/4pbfpf/behind-the-music-courtney-love-season-1-ep-212 |url-status=bot: unknown }} * {{cite book|last=Crawford|first=Anwen|title=Hole's Live Through This|publisher=Bloomsbury USA|year=2014|isbn=978-1-623-56377-6|series=33 1/3|url=https://books.google.com/books?id=XrtoBQAAQBAJ|ref=harv}} * {{cite book |editor-last1=Cook |editor-first1=Nicholas |editor-first2=Anthony |editor-last2=Pople |title=The Cambridge History of Twentieth-Century Music |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-66256-7 |ref=harv}} * {{cite book|last=Davies|first=Steven Paul|url=https://books.google.com/books?id=La0S3EZ0uysC&pg=PA187#v=onepage|title=A-Z of Cult Films and Film-makers|location=London|publisher=Batsford|year=2003|isbn=978-0-7134-8704-6|ref=harv}} * {{cite book|last=Diehl|first=Matt|title=My So-Called Punk|url=https://archive.org/details/mysocalledpunkgr0000dieh|year=2007|location=New York|publisher=St. Martin's Griffin|isbn=978-0-312-33781-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Erlandson|first=Eric|author-link=Eric Erlandson|title=Letters to Kurt|url=https://archive.org/details/letterstokurt0000erla|location=New York|publisher=Akashic Books|isbn=978-1-61775-083-0|year=2012|ref=harv}} * {{cite book|last=Evans|first=Liz|year=1994|title=Women, Sex and Rock'N'Roll: In Their Own Words|url=https://archive.org/details/womensexrocknrol0000unse|location=London|publisher=Pandora|isbn=978-0-04-440900-7|ref=harv}} * {{cite book|last=Green|first=Joey|title=How They Met: Fateful Encounters of Famous Lovebirds, Rivals, Partners in Crime|publisher=Black Dog Publishing|year=2003|isbn=978-1-4223-6673-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Hemmer|first=Kurt|title=Encyclopedia of Beat Literature|url=https://archive.org/details/encyclopediaofbe0000unse_g3k3|year=2006|location=New York|publisher=Facts on File|isbn=978-0-8160-4297-5|ref=harv}} * {{cite book|title=Hole: Celebrity Skin (songbook)|author=Hole |date=March 1, 1999|publisher=[[Cherry Lane Music]]|isbn=978-1-57560-137-3|ref={{SfnRef|Hole et al.|1999}}}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ykLfChaPoRcC&pg=PA197|title=The 27s: The Greatest Myth of Rock & Roll|last2=Segalstad|first2=Eric|first1=Josh|last1=Hunter|publisher=Samadhi Creations|year=2009|isbn=978-0-615-18964-2|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Irvin|editor-first=Jim|url=https://books.google.com/?id=AVQbF9lTBwgC&pg=PA609|title=The Mojo Collection|isbn=978-1-84767-020-5|year=2008|publisher=Canongate U.S.|edition=Fourth|ref=harv}} * {{cite book|last=Jackson|first=Buzzy|title=A Bad Woman Feeling Good: Blues and the Women Who Sing Them|location=New York; London|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-05936-6|url=https://books.google.com/?id=ktG_Qw-SNocC&pg=PA264|ref=harv}} * {{cite book|last=Jung|first=K. Elan|url=https://books.google.com/books?id=uQ2I9cpJWYIC&pg=PA188#v=onepage|title=Sexual Trauma: A Challenge Not Insanity|publisher=The Hudson Press|year=2010|isbn=978-0-9831448-0-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Klaffke|first=Pamela|title=Spree: A Cultural History of Shopping|url=https://archive.org/details/spree00pame|year=2003|location=Vancouver|publisher=Arsenal Pulp Press|isbn=978-1-55152-143-5|ref=harv}} * {{cite book|first1=Molly|last1=Ladd-Taylor|first2=Lauri|last2=Umanski|title=Bad Mothers: The Politics of Blame in Twentieth-Century America|url=https://archive.org/details/badmotherspoliti0000unse|year=1998|isbn=978-0-8147-5120-6|location=New York|publisher=NYU Press|ref=harv}} * {{cite book|last=Lankford|first=Ronald D. Jr.|title=Women Singer-Songwriters in Rock: A Populist Rebellion in the 1990s|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|year=2009|isbn=978-0-8108-7268-4|ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=9tfTBa5ZQoAC&printsec=frontcover}} * {{cite book|last=Latham|first=David|title=Haunted Texts: Studies in Pre-Raphaelitism in Honour of William E. Fredeman|year=2003|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-3662-9|ref=harv|url=https://books.google.com/books/about/Haunted_Texts.html?id=R81qhmUO2BoC}} * {{cite book |editor-last=Levy |editor-first=Joe |title=The 500 Greatest Albums of All Time|url=https://archive.org/details/500greatestalbum0000unse |year=2005|publisher=Wenner|isbn=978-1-932958-01-0|ref=harv}} * {{cite book|last=Love|first=Courtney|title=Dirty Blonde: The Diaries of Courtney Love|location=London|publisher=Picador|year=2006|isbn=978-0-330-44546-7|ref=harv}} * {{cite journal|last=Marks|first=Craig|url=https://books.google.com/books?id=oJSpnH7TRHsC&pg=PA46#v=onepage|title=Endless Love|journal=Spin|date=February 1995|issue=Vol. 10, No. 11|ref=harv}} * {{cite book|editor-last=Millard|editor-first=André|title=The Electric Guitar: A History of an American Icon|url=https://books.google.com/?id=zUlt7Q71_ssC&pg=PA195|location=Baltimore|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-7862-6|year=2004|ref=harv}} * {{cite book|title=Girl Culture: An Encyclopedia (Two Volumes)|first1=Claudia|last1=Mitchell|first2=Jacqueline|last2=Reid-Walsh|publisher=Greenwood Publishing|isbn=978-0-313-33908-0|year=2007|ref=harv}} * {{cite journal|last=Nicolini|first=Kim|url=http://bad.eserver.org/issues/1995/20/nicolini.html|journal=Bad Subjects|title=Staging the Slut: Hyper-Sexuality in Performance|year=1995|issue=20|ref=harv|access-date=October 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20071022062320/http://bad.eserver.org/issues/1995/20/nicolini.html|archive-date=October 22, 2007|url-status=dead|df=mdy-all}} * {{cite book|last=Raha|first=Maria |author-link=Maria Raha|year=2004|title=Cinderella's Big Score: Women of the Punk and Indie Underground|url=https://archive.org/details/cinderellasbigsc00raha|publisher=Seal Press|isbn=978-1-58005-116-3|ref=harv}} * {{cite journal|last=Raphael|first=Amy |date=March 4, 1995|journal=NME|title=While My Guitar Gently Weeps|pages=16–17, 67|ref=harv}} * {{cite book|last=Raphael|first=Amy|title=Grrrls: Viva Rock Divas|url=https://archive.org/details/grrrlsvivarockdi00rapha|location=New York|publisher=St. Martin's Griffin|year=1996|isbn=978-0-312-14109-7|ref=harv}} * {{cite book|first1=Dafydd|last1=Rees|first2=Luke|last2=Crampton|title=Rock Stars Encyclopedia|url=https://archive.org/details/rockstarsencyclo00rees|year=1999|location=London|publisher=DK Pub.|isbn=978-0-7894-4613-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Reisfeld|first=Randi|url=https://books.google.com/?id=MdmBYULpTrAC&pg=PT77|title=This Is the Sound: The Best of Alternative Rock|location=New York|publisher=Aladdin|isbn=978-0-689-80670-4|year=1996|ref=harv}} * {{cite book |ref={{SfnRef|Rocco|Rocco|1999}} |title=Dead Reckonings: The Life and Times of the Grateful Dead |url=https://archive.org/details/isbn_9780028648965 |year=1999 |location=New York |publisher=Schirmer |isbn=978-0-8256-7174-6 |editor1=Rocco, John M. |editor2=Rocco, Brian }} * {{cite book|last=Rogatis|first=Jim|title=Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90s|url=https://books.google.com/?id=LXNUWWuzscMC&pg=PA128|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Da Capo Press|year=2003|isbn=978-0-306-81271-2|ref=harv}} * {{cite book|last=Roshan|first=Maer|year=2012|location=New York|publisher=[[Sterling Publishing|Sterling]]|title=Courtney Comes Clean: The High Life and Dark Depths of Music's Most Controversial Icon|isbn=978-1-4027-9791-0|series=A Quick Fix Book|ref=harv}} * {{cite book|last=Schippers|first=Mimi A.|title=Rockin' out of the Box: Gender Maneuvering in Alternative Hard Rock|url=https://archive.org/details/rockinoutofboxge0000schi|publisher=Rutgers University Press|year=2002|isbn=978-0-8135-3075-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Surmani|first=Karen Farnum|url=https://books.google.com/?id=rwgKbnccWJMC&pg=PA4|series=Basix|isbn=978-0-88284-763-4|year=1997|title=Rock Singing Techniques|location=Van Nuys, California|publisher=Alfred Music|ref=harv}} * {{cite book|last=Yadao|first=Jason S.|url=https://books.google.com/books?id=8h5oC4SWfC8C&pg=PA54#v=onepage|title=The Rough Guide to Manga|location=New York; London|publisher=Penguin|year=2009|series=Rough Guides|isbn=978-1-85828-561-0|ref=harv}} * {{cite AV media|people=Yapp, Will (dir.)|date=September 26, 2006|title=[[The Return of Courtney Love]]|medium=Documentary|location=Los Angeles|publisher=Channel 4|ref={{sfnref|Yapp|2006}}}} * {{cite book|last=Yarm|first=Mark|title=Everybody Loves Our Town: An Oral History of Grunge|isbn=978-0-307-46444-6|location=New York|publisher=Three Rivers Press|year=2011|ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=z-44p7V2TrUC&printsec=frontcover}} {{refend}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{sisterlinks|d=Q222071|b=no|wikt=no|s=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=y}} * {{Twitter}} * {{Amg name|43419}} * {{AllMusic|id=mn0000109414|label=Courtney Love}} * {{IMDb name|0001482}} * {{dmoz|Arts/People/L/Love%2C_Courtney/}} * [https://www.worldcat.org/identities/lccn-no96010504/ Works by or about] Courtney Love (library search via [[WorldCat]]) {{Courtney Love}} {{Hole}} {{Faith No More}} {{New York Film Critics Circle Award for Best Supporting Actress}} {{Satellite Award Best Supporting Actress Motion Picture}} [[വർഗ്ഗം:1964-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചിത്രകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഫെമിനിസ്റ്റുകൾ]] f4hmylepjlu9nsfpj7jkdlqtxvdvwx1 0 468286 4648085 4024422 2026-07-16T17:26:23Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648085 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Teresa Sampsonia}} {{Infobox person |image = Lady_Shirley_by_Anthony_van_Dyck,_c._1622.jpg |imagesize = |caption = Lady Shirley as painted by [[Anthony van Dyck]] in Rome, 1622 |name =Teresa Sampsonia |birth_name = Sampsonia |birth_date = 1589 |birth_place = [[Safavid dynasty|Safavid Empire]] |spouse = [[Robert Shirley]] |children = Henry Shirley |death_date = 1668 (aged 79) |death_place = [[Rome]], [[Papal States]] |resting_place = [[Santa Maria della Scala]] |resting_place_coordinates = {{Coordinates|41|53|27.81|N|12|28|3.31|E}} }} [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] സഫവിദ് (ഷാ) സാമ്രാജ്യത്തിലെ കുലീന സ്ത്രീയും [[എലിസബീഥൻ കാലഘട്ടം|എലിസബത്തൻ കാലഘട്ടത്തിലെ]] ഇംഗ്ലീഷ് സാഹസികൻ [[Robert Shirley|റോബർട്ട് ഷെർലിയുടെ]] ഭാര്യയുമായിരുന്നു ''' തെരേസ സാംപ്സോണിയ''' (ജനനം സാംപ്സോണിയ ; ലേഡി തെരേസ സാംപ്സോണിയ ഷെർലി , 1589-1668).. റോബർട്ട് ഷെർലി പേർഷ്യയിലെ ഷായുടെ അംബാസഡറായിരുന്നു. സഫവിദ് രാജാവ് (ഷാ) [[അബ്ബാസ് I]]ൻറെ പേരിൽ യൂറോപ്പിലെ അദ്ദേഹത്തിൻറെ യാത്രകളുടെയും എംബസികളുടെയും കൂടെ അവർ സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു. സമകാലിക എഴുത്തുകാരും [[Sir Thomas Herbert, 1st Baronet|തോമസ് ഹെർബർട്ടും]] [[ആന്റണി വാൻ ഡിക്|ആന്റണി വാൻ ഡൈക്കും]] പോലുള്ള കലാകാരന്മാരും ഇംഗ്ലീഷ് കിരീടാവകാശിയായ [[Henry Frederick, Prince of Wales|ഹെൻട്രി ഫ്രെഡറിക്]], [[അന്ന ഓഫ് ഡെന്മാർക്ക്|ക്വീൻ ആനി]] (അവരുടെ കുട്ടിയുടെ ജ്ഞാനപിതാവ്‌) തുടങ്ങി യൂറോപ്പിൽ ധാരാളം രാജകീയ ഭവനങ്ങളിൽ തെരേസയെ സ്വീകരിച്ചിരുന്നു, ==ഇതും കാണുക== {{Portal|Iran|Biography}} *[[Circassians in Iran]] *[[Peoples of the Caucasus in Iran]] *[[പോർട്രെയ്റ്റ് ഓഫ് ലേഡി തെരേസ ഷെർലി]] ==Notes== {{notelist}} ==അവലംബം== {{reflist|30em}} ==ബിബ്ലിയോഗ്രാഫി== * {{cite book|last=Andrea|first=Bernadette|authorlink=Bernadette Andrea|chapter=The "Presences of Women" from the Islamic World in Sixteenth- to Seventeenth-Century British Literature and Culture|title=Mapping Gendered Routes and Spaces in the Early Modern World|publisher=Routledge|year=2015|pages=291–306|isbn=978-1472429605|ref=harv| editor-given1 = Merry E. | editor-surname1 = Wiesner-Hanks |editor-link=Merry Wiesner-Hanks}} * {{cite book|last1=Andrea|first1=Bernadette|title=The Lives of Girls and Women from the Islamic World in Early Modern British Literature and Culture (1500–1630)|date=2017a|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4875-0125-9|ref=harv}} * {{cite book|last=Andrea|first=Bernadette|chapter=Islamic Communities|title=The Oxford Handbook of Early Modern English Literature and Religion|publisher=Oxford University Press|year=2017b|pages=511–525|isbn=978-0191653421|ref=harv| editor-given1 = Andrew | editor-surname1 = Hiscock | editor-given2 = Helen | editor-surname2 = Wilcox }} * {{cite book|last=Andrea|first=Bernadette|chapter=The Global Travels of Teresa Sampsonia Sherley's Carmelite Relic|title=Travel and Travail: Early Modern Women, English Drama, and the Wider World|publisher=University of Nebraska Press|year=2019|isbn=978-1496202260|ref=harv| editor-given1 = Patricia | editor-surname1 = Akhimie | editor-given2 = Bernadette | editor-surname2 = Andrea }} * {{cite book|last1=Blow|first1=David|title=Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-676-7|ref=harv}} * {{cite book |last=Brown |first=Christopher |title= Van Dyck, 1599–1641 |publisher= Rizzoli International Publications |year= 1999 |pages= 1–359 |url= https://books.google.dk/books?id=kujqAAAAMAAJ&q=false |location= |isbn= 978-0-8478-2196-9 |ref=harv}} * {{cite book | last = Canby | first = Sheila R. | authorlink= Sheila R. Canby|title = Shah ʻAbbas: The Remaking of Iran | url = https://archive.org/details/shahabbasremakin0000canb | publisher = British Museum Press | year = 2009 | isbn = 978-0-7141-2452-0 | ref = harv}} * {{cite book | editor-last = Cave | editor-first = Edward | editor-link = Edward Cave | title = The Gentleman's Magazine | volume = 22 | publisher = John Bowyer Nichols and sons | year = 1844 | ref = harv| title-link = The Gentleman's Magazine }} * {{cite book | editor-last1 = Chick | editor-first1 = H. | editor-last2 = Matthee | editor-first2 = Rudi | title = Chronicle of the Carmelites in Persia: The Safavids and the Papal Mission of the 17th and 18th Centuries | publisher = I.B.Tauris | year = 2012 | isbn = 978-0-85772-206-5 | ref = harv}} * {{cite book | last = Christensen | first = Thomas | authorlink = Thomas W. Christensen | title = 1616: The World in Motion | url = https://archive.org/details/1616worldinmotio0000chri | publisher = Counterpoint Press | year = 2012 | isbn = 978-1-58243-774-3 | ref = harv }} * {{cite journal |last1=Eskandari-Qajar |first1=Manoutchehr |authorlink=Manoutchehr Eskandari-Qajar|editor1-last=Katouzian |editor1-first=Homa |editor1-link=Homa Katouzian |title=Persian Ambassadors, their Circassians, and the Politics of Elizabethan and Regency England |journal=Iranian Studies |date=2011 |publisher=Routledge |volume=44 |issue=2 |pages=251–271 |doi=10.1080/00210862.2011.541694 |ref=harv}} * {{cite book|last1=Floor|first1=Willem|title=Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri|date=2008|publisher=Mage Publishers|isbn=978-1933823232|ref = harv}} * {{cite book |last= Globe |first= Alexander V. |title= Peter Stent, London Printseller (circa 1642–1665) |publisher= University of British Columbia Press |year= 1985 |pages= 1–268 |url= https://books.google.dk/books?id=gXwK5LH8v0EC&dq=false |location= |ref= harv |isbn= 978-0-7748-4141-2 }} * {{cite book|last1=Hannay|first1=Margaret P.|title=Mary Sidney, Lady Wroth|date=2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|page=269|isbn=978-1-4094-7590-3|ref=harv}} * {{cite book | last = Hearn | first = Karen | title = Van Dyck and Britain | url = https://books.google.com/?id=GefqAAAAMAAJ&q=teresia+shirley+son+named+after+prince+henry+of+wales&dq=teresia+shirley+son+named+after+prince+henry+of+wales | publisher = Tate Publishing | year = 2009 | isbn = 978-1-85437-858-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Herbert | first = Thomas | authorlink = Sir Thomas Herbert, 1st Baronet | title = Some yeares travels into Africa and Asia | publisher = R. Bip | year = 1638 | ref = harv }} * {{cite book |editor-last1= Johnson |editor-first1= Samuel |editor-link1= Samuel Johnson |editor-last2= Stevens |editor-first2= George |title= The Plays of William Shakespeare |edition= 6 |publisher= J. Nichols and Son |year= 1813 |ref=harv}} * {{cite book|last=Lockhart|first=Laurence|chapter=European Contacts with Persia: 1350–1736|title=The Cambridge History of Iran|volume=6: The Timurid and Safavid Periods|publisher=Cambridge University Press |year=1986|pages=373–412 |isbn=978-0521200943|chapter-url=https://books.google.com/books?id=fY01Tc2SZVEC&pg=PA390|ref=harv| editor-given1 = Peter | editor-surname1 = Jackson | editor-given2 = Laurence | editor-surname2 = Lockhart }} * {{cite book|last=Loosley|first=Emma|chapter=Ladies who Lounge: Class, Religion, and Social Interaction in Seventeenth-Century Isfahan|title=Gender and the City before Modernity|publisher=John Wiley & Sons|year=2012|chapter-url=https://books.google.dk/books?id=OZXwXmvwfSUC&dq=false|pages=1–272|isbn=978-1-118-23445-7|ref=harv| editor-given1 =Lin | editor-surname1 = Foxhall | editor-given2 = Gabriele | editor-surname2 = Neher }} * {{cite book |last1=Miller |first1=Naomi J. |title=Changing The Subject: Mary Wroth and Figurations of Gender in Early Modern England |url=https://archive.org/details/changingsubjectm0000mill |date=1996 |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0813158846|ref=harv}} * {{cite book|last=Nocentelli|first=Carmen|chapter=Teresa Sampsonia Sherley: Amazon, Traveler, and Consort|title=Travel and Travail: Early Modern Women, English Drama, and the Wider World|publisher=University of Nebraska Press|year=2019|isbn=978-1496202260|ref=harv| editor-given1 = Patricia | editor-surname1 = Akhimie | editor-given2 = Bernadette | editor-surname2 = Andrea }} * {{cite book|last=Schwartz|first=Gary|authorlink=Gary Schwartz (art historian)|chapter=The Sherleys and the Shah: Persia as the Stakes in a Rogue's Gambit|title=The fascination of Persia: The Persian-European dialogue in seventeenth-century art & contemporary art of Teheran|publisher=Scheidegger and Spiess|year=2013|chapter-url=http://www.garyschwartzarthistorian.nl/wp-content/uploads/2015/01/The-Sherleys-and-the-Shah.compressed.pdf|pages=78–99|isbn=978-3858817396|ref=harv| editor-given1 = Axel | editor-surname1 = Langer }} * {{cite web |last1=Smyth |first1=Patricia |title=Teresia, Countess of Shirley |url=https://vads.ac.uk/large.php?uid=85701 |website=VADS |accessdate=11 November 2018 |date=2018 |ref=harv |archive-date=2018-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111175107/https://vads.ac.uk/large.php?uid=85701 |url-status=dead }} * {{cite book| editor-given1 = David | editor-surname1 = Thomas | editor-given2 = John A. | editor-surname2 = Chesworth | title=Christian-Muslim Relations. A Bibliographical History. Volume 10 Ottoman and Safavid Empires (1600–1700)|publisher=BRILL|year=2017|isbn=978-9004346048|ref=harv}} * {{cite journal |author-last=Tuson|author-first=Penelope|editor-last= El Reyes |editor-first= Abdulla |title= Liwa |url= http://www.ncdr.ae/liwa/issues/LIWA09E.pdf |year= 2013 |publisher= National Center for Documentation & Research |volume=5 |issue=9 |issn= 1729-9039 |ref= harv |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141130151850/http://www.ncdr.ae/liwa/issues/LIWA09E.pdf |archivedate= 30 November 2014 |df= dmy-all }} * {{cite book |editor-last1= Wheelock |editor-first1= Arthur K., Jr. |editor-link1= Arthur K. Wheelock Jr. |editor-last2= Barnes |editor-first2= Susan J. |editor-last3= Held |editor-first3= Julius Samuel |editor-link3= Julius S. Held |title= Anthony van Dyck |url= https://books.google.com/?id=8-vqAAAAMAAJ&q=theresia+shirley+santa+maria+della+scala&dq=theresia+shirley+santa+maria+della+scala |publisher= National Gallery of Art |year=1990 |isbn= 978-0-89468-155-4 |ref=harv}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book|last1=Davis|first1=Dick|authorlink1=Dick Davis (translator)|title=Belonging: Poems|url=https://archive.org/details/belongingpoems0000davi|date=2002|publisher=Ohio University Press|pages=[https://archive.org/details/belongingpoems0000davi/page/18 18]–20|isbn=978-0-8040-4005-1}} *{{cite book |last= Maclean |first= Gerald |title= Britain and the Islamic World: 1558–1713 |location= Oxford, UK |publisher= Oxford University Press |year= 2011 |isbn= 978-0-19-161990-8 }} [[വർഗ്ഗം:1580-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1668-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റലിയിലെ കുടിയേറ്റക്കാർ]] 2788ykb18uvwshc98lt8y1v6fdtbegd 0 469457 4647884 4090541 2026-07-16T12:13:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647884 wikitext text/x-wiki കാർഷികവൃത്തിയിലും വാണിജ്യവൃത്തിയിലും ഊന്നിയിരുന്ന ഒരു സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്നും ഉത്പാദനമേഖലയിലും സേവനമേഖലയിലും ഊന്നിയ സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥയിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക ചരിത്രം. 1947 ന് മുൻപ് ഇത് [[ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം|ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ]] ചരിത്രവും പിന്നീട് [[ഇന്ത്യ]], [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്താൻ]], [[നേപ്പാൾ|നേപാൾ]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]] തുടങ്ങിയ ആധുനിക രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ചരിത്രവുമാണ്. ഈ ചരിത്രം [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരത്തിന്റെ]] (ബി.സി 3300-1300) കാലം മുതൽക്ക് ആരംഭിക്കുന്നു. വ്യാപാരത്തിൽ കാര്യമായി ആശ്രയിച്ചായിരുന്നു അതിന്റെ സമ്പദ് വ്യസ്ഥ. [[മഹാജനപദങ്ങൾ|മഹാജനപദങ്ങളുടെ]] (ബി. സി. 600) കാലത്ത് പഞ്ച് ചെയ്ത വെള്ളി നാണയങ്ങൾ പ്രചാരത്തിൽ വന്നു. വലിയതോതിലുള്ള വ്യാപാര പ്രവർത്തനങ്ങളും നഗരവികസനവും ഈ കാലയളവിൽ ഉണ്ടായി. [[മൗര്യസാമ്രാജ്യം|മൌര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ]] (ബി.സി 300) ആവിർഭാവത്തോടെ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം പ്രദേശങ്ങളും ഒന്നിക്കുകയും, തത്ഫലമായുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയ ഐക്യവും സൈനിക സുരക്ഷിതത്വവും ഒരു പൊതു സാമ്പത്തിക സംവിധാനത്തിനും മെച്ചപ്പെട്ട കാർഷിക ഉത്പാദനത്തിനും വ്യാപാരത്തിനും വഴിവെച്ചു. മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിനു ശേഷം [[ചോളസാമ്രാജ്യം|ചോള]], [[ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത]], [[ഹർഷവർദ്ധനൻ|ഹർഷ]], [[പാല സാമ്രാജ്യം|പാല]] തുടങ്ങിയ [[ഇന്ത്യയിലെ മദ്ധ്യകാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾ|മദ്ധ്യകാല സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] നിലവിൽവന്നു. എ.ഡി. 1 നും 1000 നും ഇടയിലുള്ള ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം ലോകജനസംഖ്യയുടെയും മൊത്തം ഉത്പാദനത്തിന്റെയും മൂന്നിലൊന്ന് മുതൽ നാലിലൊന്ന് വരെ സംഭാവനചെയ്തു എന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്]] (എ. ഡി. 1206 -1526) ഭരണകാലത്ത് ആയിരം വർഷത്തിനിടയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രതിശീർഷ ജിഡിപി വളർച്ച ഇൻഡ്യയിൽ ഉണ്ടായി. [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിനു]] കീഴിൽ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും വീണ്ടും ഒന്ന് ചേരുകയും, ശേഷം 1700 ആകുമ്പോഴേക്കും സാമ്രാജ്യം ഏറ്റവും വലിയ സമ്പദ്ഘടനയായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. ഇത് ആഗോള ജിഡിപിയുടെ നാലിലൊന്ന് വരും.<ref name="Maddisson World GDP">{{Cite web|url=http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf|title=The World Economy (GDP) : Historical Statistics by Professor Angus Maddison|access-date=21 May 2013|publisher=World Economy}}</ref> <ref>{{Cite book|url=http://www.oecdbookshop.org/oecd/display.asp?K=5L9ZBQKL5RLW&lang=EN&sort=sort_date%2Fd&stem=true&sf1=Title&st1=world+economy&sf3=SubjectCode&sp1=not&st4=E4+or+E5+or+P5&sf4=SubVersionCode&ds=world+economy%3B+All+Subjects%3B+&m=3&dc=26&plang=en|title=The World Economy – Volume 1: A Millennial Perspective and Volume 2: Historical Statistics|last=Maddison|first=Angus|publisher=OECD Publishing by [[Organisation for Economic Co-operation and Development]]|year=2006|isbn=9789264022621|location=|page=656}}</ref> മുഗൾ സാമ്രാജ്യകാലത്ത് ലോകത്തിലെ [[വ്യവസായം|വ്യവസായ]] ഉത്പാദനത്തിന്റെ 25% ഉത്പാദിപ്പിച്ചിരുന്നത് ഇന്ത്യയിൽ ആയിരുന്നു.<ref name="williamson">{{Cite web|url=http://www.tcd.ie/Economics/staff/orourkek/Istanbul/JGWGEHNIndianDeind.pdf|title=India's Deindustrialization in the 18th and 19th Centuries|access-date=18 May 2017|last=[[Jeffrey G. Williamson]], David Clingingsmith|date=August 2005|publisher=[[Harvard University]]}}</ref> <ref name="Parthasarathi38">{{Citation}}</ref> പ്രാചീനമായ വ്യാപാര ചരിത്രവും കൊളോണിയൽ പദവിയും കാരണം [[കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യ]] അതിന്റെ ആരംഭകാലത്ത് ലോകവുമായി ഉയർന്ന തോതിലുള്ള വ്യാപാരവും നിക്ഷേപവും നിലനിർത്തി. <ref>{{Cite book|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present|url=https://archive.org/details/isbn_9781107507180|last=Baten|first=Jörg|date=2016|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107507180|page=250}}</ref> എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിൽ വലിയതോതിലുള്ള അപവ്യവസായവത്കരണം നടപ്പിലാക്കി.<ref name="williamson" /> അതേസമയം പാശ്ചാത്യലോകത്തെ സാമ്പത്തിക, ജനസംഖ്യ വളർച്ചയും കൂടിയായപ്പോൾ ആഗോളസമ്പത്തിന്റെ ഇന്ത്യൻ പങ്ക് 1700 ലെ 24.4% ത്തിൽ നിന്നും 1950 ൽ 4.2% ലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തി.{{sfn|Maddison|2003|page=261}} ആഗോള വ്യവസായിക ഉൽപാദനത്തിന്റെ വിഹിതം 1750 ലെ 25% ത്തിൽ നിന്നും 1900 ൽ 2% ആയും കുറഞ്ഞു.<ref name="williamson" /> 1947 ൽ സ്ഥാപിതമായ [[ഇന്ത്യ|റിപ്പബ്ളിക് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അതിന്റെ സ്വതന്ത്ര്യാനന്തര ചരിത്രത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും കേന്ദ്രീകൃത ആസൂത്രണ നയം സ്വീകരിച്ചു.<ref name="oecd">{{Cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|title=Economic survey of India 2007: Policy Brief|publisher=[[OECD]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606112149/http://www.oecd.org/dataoecd/17/52/39452196.pdf|archive-date=6 June 2011|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/50yrs/kapur.htm|title=Industry passing through phase of transition|publisher=The Tribune|access-date=2019-03-25|archive-date=2008-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706224219/http://www.tribuneindia.com/50yrs/kapur.htm|url-status=dead}}</ref> 1991 ലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിക്കുശേഷം, കേന്ദ്രസർക്കാർ [[ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം|സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം ആരംഭിച്ചു]], ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന സമ്പദ്ഘടനകളിൽ ഒന്നായി ഇന്ന് അത് മാറിയിരിക്കുന്നു. <ref name="oecd" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.mckinseyquarterly.com/Why_believe_in_India_1663|title=Why believe in India|last=Pandit|first=Ranjit V.|year=2005|publisher=McKinsey|access-date=2019-03-25|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706001406/http://www.mckinseyquarterly.com/Why_believe_in_India_1663|url-status=dead}}</ref> == സിന്ധു നദീതട സംസ്കാരം == [[പ്രമാണം:Indus_Valley_Civilization,_Mature_Phase_(2600-1900_BCE).png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഹാരപ്പൻ കാലഘട്ടം, ക്രി.മു. 2600-1900. ]] ക്രി.മു. 3500 മുതൽ 1800 വരെ നിലനിന്ന [[സിന്ധു നദീതടസംസ്കാരം|സിന്ധൂ നദീതട സംസ്കാരം]] ലോകത്തിലെതന്നെ അറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യ നാഗരികതകളിൽ ഒന്നാണ്. അതിന്റെ പൌരന്മാർ കൃഷിയിലും മൃഗവളർത്തലിലും ഏർപ്പെടുകയും [[ചെമ്പ്]], [[വെങ്കലം]], [[വെളുത്തീയം|ടിൻ]] എന്നിവകൊണ്ടുള്ള മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. അവർക്ക് മറ്റു നാഗരികതകളുമായി വാണിജ്യബന്ധങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Mohenjo-Daro and the Indus Civilization: Being an Official Account of Archaeological Excavations at Mohenjo-Daro Carried Out by the Government of India Between the Years 1922 and 1927|last=Marshall|first=John|year=1996|isbn=9788120611795|page=481}}</ref> നദീതടത്തിലെ പ്രധാന നഗരങ്ങളായ [[ധോളാവീര]], [[ഹരപ്പ]], [[ലോഥൽ]], [[മോഹൻജൊ ദാരോ]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ള തെരുവുകളുടെയും ഓവുചാലുകളുടെയും ജലവിതരണസംവിധാനങ്ങളുടെയും അവശിഷ്ടങ്ങൾ സിന്ധുനദീതടവാസികൾക്ക് [[നഗരാസൂത്രണം|നഗരാസൂത്രണത്തിലുള്ള]] അറിവ് തെളിയിക്കുന്നു. == പുരാതന, മധ്യകാല സാഹചര്യങ്ങൾ == പ്രാചീന ഇന്ത്യയിൽ നിർണായകമായ അളവിൽ നഗരവാസികൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗവും ഗ്രാമങ്ങളിൽ ആയിരുന്നു താമസിച്ചിരുന്നത്. അവരുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ വലിയതോതിൽ സ്വയംപര്യാപ്തവുമായിരുന്നു. കാർഷികവൃത്തിയായിരുന്നു അക്കാലത്തെ പ്രധാന തൊഴിൽമേഖല. കൈത്തറി, ഭക്ഷ്യ സംസ്ക്കരണം, കരകൗശല ഉത്പന്നങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വ്യവസായങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ നൽകുന്നതിനും ഗ്രാമത്തിലെ ഭക്ഷ്യാവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനും ഈ കൃഷി പര്യാപ്തമായിരുന്നു. കാർഷികവൃത്തിക്കു പുറമെ മരപ്പണി, വൈദ്യവൃത്തി, തട്ടാൻ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെല്ലാം ജനങ്ങൾ ഏർപ്പെട്ടു. <ref>{{Cite book|title=A Comprehensive History Of Ancient India (3 Vol. Set)|last=Chopra|first=Pran Nath|publisher=Sterling|year=2003|isbn=9788120725034|page=73}}</ref> === നാണയങ്ങൾ === {{multiple image|perrow=2|total_width=300|caption_align=center|image1=Kosala Karshapana.jpg|caption1=കോസല മഹാജനപഥത്തിലെ വെള്ളി നാണയങ്ങൾ. ക്രി.മു. 525|image2=I13 12karshapana Avanti 1ar (8481304617).jpg|caption2=അവന്തി മഹാജനപഥത്തിലെ വെള്ളി നാണയങ്ങൾ. ക്രി.മു. 400}} ക്രി.മു. 5-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തന്നെ ഗംഗാതീരങ്ങളിൽ വെള്ളിനാണയങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[ബാർട്ടർ സമ്പ്രദായം|ബാർട്ടർ]] വ്യവസ്ഥക്ക് തന്നെയായിരുന്നു പ്രചാരം കൂടുതലെങ്കിലും പല രാജ്യങ്ങളും ഭരണാധികാരികളും പുറപ്പെടുവിച്ച നാണയങ്ങൾ അക്കാലത്ത് വ്യാപകമായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.xml|title=The Chera Coins|access-date=28 July 2010|date=|publisher=Tamilartsacademy.com|archive-date=2019-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519124041/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.xml|url-status=dead}}</ref>   === മൌര്യ സാമ്രാജ്യം === [[പ്രമാണം:Maurya_Empire,_c.250_BCE_2.png|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മൌര്യ സാമ്രാജ്യം, 250 BC. ]] [[മൗര്യസാമ്രാജ്യം|മൗര്യ സാമ്രാജ്യകാലത്ത്]] (ക്രി.മു. 321-185) ആദ്യമായി ഇന്ത്യയുടെ ഭൂരിപക്ഷം പ്രദേശങ്ങളും ഒരു ഭരണത്തിൻകീഴിൽ ഒന്നായിവന്നു. ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്ഘടനയെ സംബന്ധിച്ച പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ പലതും നടക്കുന്നത് ആ കാലഘട്ടത്തിലാണ്. വ്യാപാര പാത കൂടുതൽ വിപുലവും സുരക്ഷിതവുമായിത്തീർന്നു. ഗണ്യമായതോതിൽ വിഭവങ്ങൾ റോഡുകൾ നിർമ്മിക്കാനും പരിപാലിക്കാനും വേണ്ടി ചിലവഴിച്ചു. മെച്ചപ്പെട്ട വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളും അവയുടെ സുരക്ഷയും വാണിജ്യമേഖല വിപുലപ്പെടാനും നാണയങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർദ്ധിക്കുന്നതിനും വഴിവെച്ചു. <ref>Ratan Lal Basu & Rajkumar Sen, ''Ancient Indian Economic Thought, Relevance for Today'' {{ISBN|81-316-0125-0}}, Rawat Publications, New Delhi, 2008.</ref> === പശ്ചിമതീരം === 14-ാം നൂറ്റാണ്ടു വരേക്കുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയും]] [[തെക്കുകിഴക്കേ ഏഷ്യ|ദക്ഷിണപൂർവ്വ]], [[പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമ ഏഷ്യൻ]] പ്രദേശങ്ങളും തമ്മിൽ സജീവമായ വാണിജ്യബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു. [[മലബാർ തീരം|മലബാർ]], [[കൊറമാണ്ടൽ തീരം|കൊറമാണ്ടൽ തീരങ്ങൾ]] എന്നിവ ബി.സി. ഒന്നാം നൂററാണ്ടുമുതലേ പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. [[മദ്ധ്യധരണ്യാഴി|മെഡിറ്ററേനിയൻ]] പ്രദേശവും തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയും തമ്മിലുള്ള ഇടനിലമായും ഈ പ്രദേശങ്ങൾ വർത്തിച്ചു.<ref>{{Harvnb|Raychaudhuri|Habib|2004|pp=17–18}}</ref> [[ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം]] കേന്ദ്രമാക്കി സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര സമ്പ്രദായവും ഇക്കാലത്ത് നിലനിന്നിരുന്നു. തീരങ്ങളിലുള്ള രാജാക്കന്മാരോ, അതോ രാജാക്കന്മാരുമായി കരാറിലേർപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വൻകിട വ്യാപാരികളോ ആയിരുന്നു ഇതിനു ചുക്കാൻ പിടിച്ചിരുന്നത്. === ദില്ലി സുൽത്താനത്ത് === 1206 മുതൽ 1526 വരെ [[ദില്ലി]] ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരിച്ചിരുന്ന അഞ്ചു ഇസ്ലാമികരാജവംശങ്ങളെയാണ്‌ [[ദില്ലി സുൽത്താനത്ത്]] എന്ന് പറയുന്നത്. അവർ [[ആഫ്രോ-യൂറേഷ്യ|ആഫ്രോ യൂറേഷ്യയുടെ]] വലിയ ഭാഗങ്ങൾ അധീനതയിലാക്കുകയും അവിടങ്ങളുമായുള്ള ചരക്കുകൾ, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ആശയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കൈമാറ്റത്തിനു വഴിവെക്കുകയും ചെയ്തു. ശിഥിലമായിത്തുടങ്ങിയ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തെ ലോകവ്യാപകമായി വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തരവാദിത്തം അവർ ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു. <ref name="asher-50-52">{{Citation|title=India Before Europe}}</ref> ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിശീർഷ ജി.ഡി.പി. [[മദ്ധ്യപൂർവേഷ്യ|മധ്യപൗരസ്ത്യരേക്കാൾ]] താഴെയായിരുന്ന കാലത്തുനിന്ന് (എ.ഡി.1 ൽ16% കുറവ് ആയിരുന്നിടത്ത് നിന്ന് എ.ഡി. 1000 ൽ 40% കുറവ് വരെ) ദില്ലി സുൽത്താനത്ത് കാലഘട്ടത്തിൽ (1500 ൽ) അത് മധ്യപൂർവേഷ്യയുടെ പ്രതിശീർഷ ജിഡിപി ക്ക് തുല്യമായി ഉയർന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.ggdc.net/maddison/oriindex.htm|title=Statistics on World Population, GDP and Per Capita GDP, 1–2008 AD|last=[[Angus Maddison]]|year=2010|website=[[University of Groningen]]|access-date=2019-03-25|archive-date=2019-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216033959/http://www.ggdc.net/MADDISON/oriindex.htm|url-status=dead}}</ref> == മുഗൾ സാമ്രാജ്യം == നാണയവിനിമയം കൂടുതൽ പ്രചാരത്തിലാകുന്നത് [[മുഗൾ സാമ്രാജ്യം|മുഗൾ കാലഘട്ടത്തിലാണ്]] (1526-1858). വെള്ളിനാണയങ്ങളായിരുന്നു മുഗൾ രാജാക്കന്മാർ വിനിമയത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. അക്കാലത്ത് ഒരു സുസ്ഥിരമായ ആഭ്യന്തര വ്യാപാര സംവിധാനം ഇന്ത്യയിൽ നിലനിന്നിരുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തോടെ മുഗൾ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ പുരോഗമിച്ചു <ref name="schmidt">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=BqdzCQAAQBAJ}}|title=An Atlas and Survey of South Asian History|last=Schmidt|first=Karl J.|date=20 May 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-47681-8}}</ref> [[അക്‌ബർ|അക്ബർ]] ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത്, 1600 ൽ, മുഗളിന്ത്യയുടെ ആഭ്യന്തര വരുമാനം 17.5 മില്യൺ പൗണ്ടായിരുന്നു. (രണ്ട് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കു ശേഷം, 1800 ൽ, ബ്രിട്ടനിലെ നികുതിപിരിവ് 16 മില്ല്യൻ പൗണ്ട് മാത്രമായിരുന്ന കാലത്താണിത്.) 1600 ൽ [[ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണേഷ്യൻ]] പ്രദേശം ലോകത്തിലെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ സാമ്രാജ്യം ആണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. <ref name="Maddison1">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=3NKSC0cgNroC|page=638}}|title=The world economy, Volumes 1–2|last=Maddison|first=Angus|publisher=OECD Publishing|year=2006|isbn=978-92-64-02261-4|page=638|doi=10.1787/456125276116|author-link=Angus Maddison|access-date=1 November 2011}}</ref> 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ മുഗൾ സാമ്രാജ്യം അതിന്റെ ഉന്നതിയിലെത്തുന്നു. അക്കാലത്ത് 90 ശതമാനത്തോളം ദക്ഷിണേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളും മുഗൾ ഭരണത്തിനു കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇത് ഒരു ഏകീകൃത നികുതിവ്യവസ്ഥക്ക് സാഹചര്യമൊരുക്കി. 1700 ൽ [[ഔറംഗസേബ്|ഔറംഗസേബിന്റെ]] കാലത്ത് മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര വരുമാനം 100 മില്ല്യൻ പൌണ്ടിൽ (450 മില്യൺ ഡോളർ) കൂടുതൽ ആയിരുന്നെന്നതിന് രേഖകളുണ്ട്. അതേ സമയം അതിന്റെ ഏഴിലൊന്ന് ജനസംഖ്യ മാത്രമുള്ള [[ലൂയി പതിനാലാമൻ|ഫ്രാൻസിലെ]] [[ലൂയി പതിനാലാമൻ|ലൂയി പതിനാലാമൻറെ]] പത്തിരട്ടിയിലേറെ വരുമാനം ആയിരുന്നു ഇത്. <ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=RB0oAQAAIAAJ|page=158}}|title=Developing cultures: case studies|last=Harrison|first=Lawrence|last2=Berger|first2=Peter L.|publisher=[[Routledge]]|year=2006|isbn=9780415952798|page=158|author-link=Peter L. Berger}}</ref> 1700 ആകുമ്പോഴേക്കും മുഗൾ ഇന്ത്യ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയായി മാറി, [[ക്വിങ് രാജവംശം|ക്വിങ്ങ് ചൈനയേക്കാളും]] യൂറോപ്പിനേക്കാളും മുന്നിൽ. ലോകജനസംഖ്യയുടെ 24.2 ശതമാനവും ലോക ഉൽപാദനത്തിന്റെ നാലിലൊന്നും വരും ഇത്. {{sfn|Maddison|2003|p=259}} 18 നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മുഗൾ ഇന്ത്യ ആഗോള വ്യാവസായിക ഉത്പാദനത്തിന്റെ ഏകദേശം 25% നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. <ref name="williamson"/> വിപുലമായ [[റോഡ്]] സംവിധാനം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ മുഗളൻമാർ മുൻകയ്യെടുത്തു. <ref name="schmidt"/> ഏകീകൃത [[കറൻസി]] , രാജ്യത്തിന്റെ ഏകീകരണം എന്നിവയുമുണ്ടായി. {{sfn|Richards|1996|p=185–204}} സുർ ചക്രവർത്തി [[ഷേർ ഷാ സൂരി|ഷേർഷാ സൂരി]] അവതരിപ്പിച്ച രാപയെ മുഗളൻമാർ സ്വീകരിച്ച് കീഴ്വഴക്കമാക്കി മാറ്റി. <ref>[http://www.rbi.org.in/currency/museum/c-mogul.html Picture of original Mughal ''rupiya'' introduced by Sher Shah Suri] {{Dlw}}</ref> ലോകമെമ്പാടും ഇന്ത്യൻ കാർഷികോത്പന്നങ്ങളും വാണിച്യോത്പന്നങ്ങളുമെത്തിക്കാൻ അവർക്കായി.{{sfn|Richards|1996|p=73–74}} മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ കീഴിൽ നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും വളരെയധികം ഉയർന്നു. അക്കാലത്തെത്തന്നെ യുറോപ്പിനേക്കാളും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്തെ ഇന്ത്യയെക്കാളും ഉയർന്ന അളവിൽ [[നഗരവത്കരണം|നഗരവല്ക്കരണം]] (15% ജനങ്ങൾ നഗര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്നു) നടന്നു. <ref name="eraly">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=Zpa8gyGW_twC }}|title=The Mughal World: Life in India's Last Golden Age|last=Eraly|first=Abraham|publisher=Penguin Books India|year=2007|isbn=978-0-14-310262-5}}</ref> 2.5 ലക്ഷത്തിനും 5 ലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ ആൾക്കാർ ഒന്നിലധികം നഗരങ്ങളിലായി ജീവിച്ചിരുന്നു. <ref name="eraly" /> തൊഴിൽസേനയുടെ 64% (കൃഷിയടക്കമുള്ള) പ്രാഥമിക മേഖലയിലും, 36% ദ്വിതീയ, ത്രിദീയ മേഖലകളിലും ആയിരുന്നു ജോലിചെയ്തിരുന്നത്. <ref>{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=TdrzDQAAQBAJ|page=120}}|title=India, Modernity and the Great Divergence: Mysore and Gujarat (17th to 19th C.)|last=Yazdani|first=Kaveh|date=10 January 2017|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-33079-5}}</ref> അക്കാലത്തെ യൂറോപ്പിനേക്കാൾ പ്രാഥമിക മേഖലയ്ക്കു പുറത്തുള്ള തൊഴിലാളികളുടെ എണ്ണം വളരെ ഉയർന്നതായിരുന്നു ഇവുടെ. 1700-ൽ യൂറോപ്പിലെ തൊഴിൽ ശക്തിയുടെ 65-90% കൃഷിയായിരുന്നു. 1750 ൽ 65-75% കാർഷിക മേഖലയിലായിരുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Before the Industrial Revolution: European Society and Economy 1000–1700|last=Cipolla|first=Carlo M.|publisher=[[Routledge]]|year=2004|page=}}</ref> === ''മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിനു ശേഷം'' === 18-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ, നാദിർ ഷായുടെ കടന്നുകയറ്റത്തിലൂടെ, മുഗൾ സാമ്രാജ്യം നിലംപതിച്ചുതുടങ്ങി. ഖജനാവ് ശൂന്യമാവുകയും, പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും, ആയിരക്കണക്കിനു പേരെയും അവരുടെ മൃഗങ്ങളെയും അടിമകളാക്കുകയും ചെയ്തു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനം പുതിയ രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ഉദയത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. [[മറാഠ സാമ്രാജ്യം]] ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന സൈനിക ശക്തിയായി. അതേസമയം വടക്ക് [[നവാബ്|നവാബുമാരും]] തെക്ക് [[നിസാം|നിസാമും]] സ്വയംഭരണാവകാശം പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, കാര്യക്ഷമമായിരുന്ന മുഗൾ നികുതി ഭരണസംവിധാനം തകരാറിലായില്ല. നികുതി വരുമാനത്തിലെ വർദ്ധനവ് 50 ശതമാനമോ അതിലധികമോ ആയി ഉയർന്നു. <ref>{{Cite book|title=The Cambridge Economic History of India, II: The mid-eighteenth-century background|last=Raychaudhuri|first=Tapan|date=1983|publisher=Cambridge University Press|page=17}}</ref> == ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണം == 1757 ലെ [[പ്ലാസ്സി യുദ്ധം|പ്ലാസി യുദ്ധത്തിൽ]] വിജയിച്ചതുമുതൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ദിവരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലമെന്നു വിളിക്കാം. 1757 മുതൽ 1858 വരെയുള്ള കാലം [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ]] അധീനതയിലും തുടർന്ന് 1947 വരെയുള്ള കാലം നേരിട്ട് ബ്രിട്ടന്റെ അധീനതയിലുമായിരുന്നു ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡം. 1780-1860 കാലയളവിലെ കമ്പനി ഭരണം ചരക്കുത്പാദനത്തിലും അതിന്റെ കയറ്റുമതിയിലും ഒന്നാമതുണ്ടായിരുന്ന ഇന്ത്യയെ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കൾ മാത്രം കയറ്റുമതി ചെയ്യുകയും ഉത്പന്നങ്ങൾ പുറംരാജ്യത്തുനിന്ന് വാങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സമ്പദ്ഘടനയാക്കി മാറ്റി.{{sfn|Robb|2004|pp=131–34}} 1750കളിൽ ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഇന്ത്യൻ പട്ട് തുണികൾക്കും പരുത്തി തുണികൾക്കും ഏഷ്യയിലും ആഫ്രിക്കയിലും യൂറോപ്പിലുമെല്ലാം ഒരുപാട് ആവശ്യക്കാരുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തോടെ തുണിക്കു പകരം പരുത്തിയും പട്ടുമെല്ലാം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് കയറ്റുമതി ചെയ്തു തുടങ്ങി. <ref name="peers-48-49">{{Harvnb|Peers|2006|pp=48–49}}</ref> പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനംതന്നെ ബ്രിട്ടീഷ് കോട്ടൺ മിൽ കമ്പനികൾ ഇന്ത്യൻ തുണിയുത്പന്നങ്ങൾക്ക് ഉയർന്ന നികുതി ചുമത്താനും പകരം തങ്ങളുടെ ഉത്പന്നങ്ങൾ ഇന്ട്യയിൽ വിൽക്കാൻ വേണ്ട സഹായങ്ങൾ നൽകാനും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടുതുടങ്ങി. <ref name="peers-48-49" /> 1830 മുതൽ ബ്രിട്ടീഷ് കോട്ടൻ മിൽ ഉത്പന്നങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ വിപണികളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടുതുടങ്ങി. 1850 ൽ £ 5.2 മില്യൺ മൂല്യമുള്ള തുണികളുടെ സ്ഥാനത്ത് 1896 ൽ £ 18.4 മില്യൺ എന്ന അളവിൽ അവരുടെ ഇറക്കുമതി വർദ്ധിച്ചു. <ref>{{Harvnb|Farnie|1979|p=33}}</ref> കൊളോണിയൽ ഭരണം ഇന്ത്യുടെ അടിസ്ഥാനസൌകര്യ വികസനത്തിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു. അവർ മെച്ചപ്പെട്ട [[റെയിൽ‌ ഗതാഗതം|റെയിൽവേ]], [[കമ്പിത്തപാൽ|ടെലിഗ്രാഫുകൾ]] സൌകര്യങ്ങളും ആധുനിക നിയമവ്യവസ്ഥയും ഇന്ത്യയുൽ വ്യാപിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ഈ അടിസ്ഥാനസൌകര്യങ്ങളെല്ലാം ഇന്ത്യയിലെ വിഭവങ്ങൾ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിലേക്കും, അങ്ങനെ ആഭ്യന്തര വ്യാവസായികോത്പാദനം തടസ്സപ്പെടാനും, വർധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യക്കനുസരിച്ച് മതിയായ കാർഷികോത്പാദനം സാധ്യമല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് ഇന്ത്യക്കാരെ പതിവായി ക്ഷാമബാധിതരാക്കുകയും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ആയുർദൈർഘ്യവും, വ്യാപകമായ [[പോഷകങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തതമൂലമുണ്ടാകുന്ന അസുഖങ്ങൾ|പോഷകാഹാരക്കുറവും]], അവർക്ക് സമ്മാനിക്കുയും ചെയ്തു. == റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ == 1947ൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുമ്പോൾ മദ്ധ്യകാലത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്പാദകശക്തി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ദരിദ്രരാഷ്ട്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിത്തീർന്നിരുന്നു. തങ്ങളുടെ സാമ്പത്തികോന്നമനത്തിനുള്ള മാർഗ്ഗമായി ഇന്ത്യ തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഒരു [[മിശ്ര സമ്പദ് വ്യവസ്ഥ|മിശ്രസമ്പദ്വ്യവസ്ഥയായിരുന്നു]]. [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസത്തിന്റെയും]] [[മുതലാളിത്തം|മുതലാളിത്തത്തിന്റെയും]] സ്വഭാവങ്ങൾ ഉൾച്ചേർന്നിരുന്ന ഒന്നായിരുന്നു അത്. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട് കേന്ദീകൃതവും ആസൂത്രിതവുമായ [[പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികളും]] ഇന്ത്യയിൽ നടപ്പിലാക്കി. 1991 ലെ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ വരെയും കൂടുതൽ സോഷ്യലിസത്തോടടുത്ത കേന്ദ്രീകൃത പദ്ധതിക്കൾക്കായിരുന്നു ഇന്ത്യയിൽ പ്രാമുഖ്യം. എന്നാൽ അതിനുശേഷം ഇന്ത്യ ഉദാരവത്കരണത്തിനും [[ആഗോളവത്കരണം|ആഗോളവത്കരണത്തിനും]] വിദേയമായി. ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ്ഘടന ഒരൂ ആസൂത്രിത സമ്പദ്ഘടനയായിരിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യപ്രാപ്തിക്കു മുന്പേ ദേശീയനേതാക്കൾക്കിടയിൽ ദാരണയുണ്ടായിരുന്നു. 1938 ഒക്ടോബറിൽ [[സുഭാസ് ചന്ദ്ര ബോസ്|സുഭാഷ് ചന്ദ്ര ബോസ്]] അദ്ധ്യക്ഷനായിരിക്കേ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷ്ണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിനെ]] ചെയർമാൻ ആക്കിക്കൊണ്ട് ഒരു ദേശീയ ആസൂത്രണ സമിതി രൂപീകരിക്കുകയും ഇന്ത്യുടെ സമ്പദ്ഘടന ഏതുവിതമാകണമെന്ന ആലോചനകൾ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. 1949 ൽ അതിന്റെ അന്തിമ റിപ്പോർട്ട് പുറത്തുവരികയും ചെയ്തു. 1950 മാർച്ച് 15 ന് [[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ]] രൂപീകൃതമാവുകയും ഒന്നാം [[പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി]] ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക വികാസത്തിനു തുടക്കമായി. === പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ === ദേശീയ സാമ്പത്തിക പദ്ധതികളുടെ ഒരു കേന്ദ്രീകൃത ഏകോപനവും, നടപ്പിലാക്കലും ആയിരുന്നു പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ കൊണ്ടുദ്ദേശിച്ചിരുന്നത്. 1920 കളുടെ അവസാനം [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ]] പ്രസിഡന്റ് [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ]] നടപ്പിലാക്കിയ പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിയെ മാതൃകയാക്കിയാണ് അത്തരം മുന്നേറ്റം ഇന്ത്യയിലും നടപ്പിലാക്കാൻ അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]] മുൻകൈയ്യെടുത്തത്. ഇന്ത്യയെ കൂടാതെ [[ചൈന|ചൈനയാണ്]] പഞ്ചവത്സരപദ്ധതി മാതൃക പിന്തുടർന്നത്. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ, ഏകദേശം രണ്ടു വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ നെഹ്രു പ്രഥമ പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിക്കു തുടക്കം കുറിച്ചു. {| class="wikitable" |+ ഇന്ത്യൻ പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ !പദ്ധതി !വർഷം !മുൻഗണന !പ്രതീക്ഷിത വളർച്ച !കൈവരിച്ച വളർച്ച |- |ഒന്നാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1951 - 1956 |പ്രാഥമിക മേഖല |2.1% |3.6% |- |രണ്ടാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1956 - 1961 |വ്യവസായ വത്കരണം |4.5% |4.27% |- |മൂന്നാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1961 - 1966 |കാർഷിക മേഖല |5.6% |2.4% |- |പ്ലാൻ ഹോളിഡേ | | | | |- |നാലാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1969 - 1974 | |5.6% |3.3% |- |അഞ്ചാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1974 - 1978 |ദാരിദ്ര്യ നിർമാർജ്ജനം |4.4% |4.8% |- |റോളിംഗ് പ്ലാൻ |1978 - 1980 | | | |- |ആറാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1980 - 1985 |ഉദാരവത്കരണത്തിന്റെ ആരംഭം |5.2% |5.7% |- |ഏഴാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1985 - 1990 |ശാസ്ത്രസാങ്കേതികവിദ്യയും വ്യാവസായിക ഉത്പാദനത്തിനവും |5% |6.01% |- |വാർഷിക പദ്ധതികൾ |1990 - 1992 |പുത്തൻ സാമ്പത്തിക നയം | | |- |എട്ടാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1992 - 1997 |വ്യാവസായിക മേഖലയിലെ ആധുനികവൽക്കരണം |5.6% |6.8% |- |ഒമ്പതാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |1997 - 2002 |ദ്രുതഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക വളർച്ചയും സാമൂഹിക നീതിയും |7.1% |6.8% |- |പത്താം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |2002 - 2007 |മുൻപദ്ധതികളിലുണ്ടായ കോട്ടങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ |8.1 % |7.7% |- |പതിനൊന്നാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |2007 - 2012 |ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ പദ്ധതി |9% |8% |- |പന്ത്രണ്ടാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതി |2012 - 2017 |അവസാനത്തെ പദ്ധതി |8% | |} 2014 ൽ അധികാരത്തിൽവന്ന [[നരേന്ദ്ര മോദി]] സർക്കാർ [[ആസൂത്രണ കമ്മീഷൻ]] നിർത്തലാക്കുകയും പകരം [[നീതി ആയോഗ്]] കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തതോടെ ഇന്ത്യയിൽ പഞ്ചവത്സരപദ്ധതികൾക്ക് അന്ത്യം കുറിച്ചു. === സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം === 1950 മുതൽ 1991 വരെ ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ച സാമ്പത്തിക നയം "ലൈസൻസ്, ക്വോട്ട, പെർമിറ്റ് രാജ്" ആയിരുന്നു. പക്ഷേ 1991-ൽ ഒരു പുതിയ സാമ്പത്തിക നയം സ്വീകരിക്കാൻ ഇന്ത്യ നിർബന്ധിതരായി. അതാണ് "[[ഉദാരവൽക്കരണം]], [[സ്വകാര്യവത്കരണം]], [[ആഗോളവത്കരണം]]". [[പി.വി. നരസിംഹ റാവു|പി വി നരസിംഹറാവു]] ആയിരുന്നു അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി, ധനമന്ത്രി [[മൻമോഹൻ സിങ്|മൻമോഹൻ സിംഗ്]]. 1980 മുതൽ നടപ്പിലാക്കിത്തുടങ്ങിയ സാമ്പത്തികരംഗത്തെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ കയറ്റുമതി വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും വിദേശനാണ്യശേഖരം ഉയർത്തുന്നതിനുമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആക്കം കൂട്ടി. 1985-90 ലെ ഏഴാം പഞ്ചവത്സര പദ്ധതിയും ഇതിനു പ്രേരണയായി. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഭാഗമായി വലിയതോതിലുള്ള വിദേശ കടത്തിന്റെ വർദ്ധനവാണ് ഉണ്ടായത്. അപ്രതീക്ഷിതമായുണ്ടായ 1991ലെ [[ഗൾഫ് യുദ്ധം|ഒന്നാം ഗൾഫ് യുദ്ധം]] ഈ അവസ്ഥയെ കൂടുതൽ പരിതാപകരമാക്കി. യൂദ്ധത്തെ തുടർന്ന് ഉയർന്ന എണ്ണവില ഇന്ത്യുടെ വിദേശനാണ്യശേഖരത്തെ സാരമായി ബാധിച്ചു. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിലുള്ള ഇന്ത്യക്കാർ നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി വന്നതും പ്രതിസന്ധിയുടെ ആക്കം കൂട്ടി. ഈ അവസരത്തിൽ [[ലോക ബാങ്ക്|ലോകബാങ്ക്]], [[അന്താരാഷ്ട്ര നാണയനിധി|അന്താരാഷ്ട്ര നാണയ നിധി]] എന്നിവ ഇന്ത്യയെ സഹായിക്കാൻ തയ്യാറാവുകയും പകരം ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്ഘടനയിൽ മാറ്റം വരുത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അതേ തുടർന്നാണ് [[പുത്തൻ സാമ്പത്തിക നയം]] നിലവിൽ വന്നതും [[ഇന്ത്യയിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം|ഇന്ത്യ ഉദാരവൽക്കരണത്തിന്റെ]] പാതയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞതും. === കാർഷികമേഖല === സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്ന കാലത്ത് മറ്റെല്ലാ രാഷ്ട്രങ്ങളെയും പോലെ ഇന്ത്യയുടെ സമ്പദ്ഘടനയും ഒരു കാർഷിക സമ്പദ്ഘടനയായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിലും ഏറ്റവും പ്രദാനപ്പെട്ട തൊഴിൽ മേഖലയായി തുടരുന്നത് കാർഷികമേഖല തന്നെയാണ്. എന്നാൽ കാർഷികരംഗത്തെ ജി.ഡി.പി.യിൽ കാലക്രമേണ വലിയ കുറവ് സംഭവിച്ചു. 1950-51 കാലയളവിൽ ഇന്ത്യൻ ജി.ഡി.പി.യുടെ 55.4% സംഭാവന ചെയ്തിരുന്ന കാർഷികമേഖല 2017-18 ൽ 17.4% ആയി കുറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഇന്ത്യയിലെ തൊഴിലെടുക്കുന്നവരിൽ 49% ഇപ്പോഴും ആശ്രയിക്കുന്നത് കാർഷികവൃത്തിയെയാണ്. 49 ശതമാനം ജനങ്ങൾ 17.4 ശതമാനം ജി.ഡി.പി. മാത്രം ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നത് ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തികാസമത്വത്തിന്റെ പ്രദാനകാരണങ്ങളിലൊന്നായി നിലനിൽക്കുന്നു. കാർഷികമേഖലയെ കൂടുതൽ പരിപോഷിപ്പിക്കുകയും അസമത്വത്തെ കുറക്കുകയും ചെയ്യാൻ വേണ്ടി [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടന]] അതിന്റെ [[നിർദ്ദേശകതത്ത്വങ്ങൾ|നിർദ്ദേശകതത്വങ്ങളിൽ]] ഉൾച്ചേർത്തിരുന്ന [[ഭൂപരിഷ്കരണം]] എന്ന ആശയത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതിലും വലിയ പോരായ്മകളുണ്ടായി. [[കേരളം]], [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമബംഗാൾ]], [[ത്രിപുര]], [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു കാശ്മീർ]], [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രപ്രദേശിന്റെ]] ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഭാഗികമായെങ്കിലും [[ഭൂപരിഷ്കരണം]] നടന്നത്. ഇത് ആകെ ഭൂമിയുടെ 4% മാത്രമേ വരൂ. ==== ഹരിതവിപ്ലവം ==== 1960കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഉണ്ടായ കാർഷികമേഖലയിലെ ആധുനികവത്കരണവും അതിന്റെ ഭാഗമായുണ്ടായ ഉത്പാദനവർദ്ധനവിനെയുമാണ് [[ഹരിതവിപ്ലവം]] എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. തുടക്കത്തിൽ [[ഗോതമ്പ്|ഗോതമ്പിന്റെ]] ഉത്പാദനത്തിലും അടുത്ത പതിറ്റാണ്ടോടെ [[അരി|അരിയുടെ]] ഉത്പാദനത്തിലും ഇത് 250 ശതമാനത്തിലധികം വർദ്ധനവുണ്ടാക്കി. ഉത്പാദനക്ഷമത കൂടിയ വിത്തിനങ്ങളുടെ ഉപയോഗമായിരുന്നു ഹരിതവിപ്ലവത്തിലെ പ്രധാന സവിശേഷത. അതോടൊപ്പം പുതിയതരം രാസവളങ്ങളും [[കീടനാശിനി|കീടനാശിനികളും]] വ്യാപകമായി പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. [[ജലസേചനം|ജലസേചനസൌകര്യങ്ങളുടെ]] കാര്യത്തിലും നേരിയ തോതിലുള്ള വർദ്ധനവുണ്ടായി. (എങ്കിലും ഇന്നും ഇന്ത്യയിലെ കാർഷികമേഖലകളിൽ മൂന്നിൽ രണ്ടും [[മൺ‌സൂൺ|മൺസൂണിനെ]] മാത്രം ആശ്രയിച്ച് കൃഷി നടക്കുന്നവയാണ്.) കാർഷികോത്പന്നങ്ങളുടെ ശേഖരണത്തിനും ഉത്പാദനത്തിനും വേണ്ട സൌകര്യങ്ങളുടെ വർദ്ധനവുകൂടിയായപ്പോൾ [[ഹരിതവിപ്ലവം]] വിപ്ലവാത്മകമായ മാറ്റങ്ങൾ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു.<br />1980കളോടെ ഉത്പാദനവളർച്ച ഭക്ഷ്യസ്വയംപര്യാപ്തതക്ക് വഴിവെച്ചു. (സാമൂഹികമായ കാരണങ്ങളാൽ അപ്പോഴും [[ഭക്ഷ്യ സുരക്ഷ|ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ]] സാധ്യമായില്ല.) തുടർന്നുണ്ടായ ഭക്ഷ്യകയറ്റുമതിയിലെ വർദ്ധനവ് കർഷകർക്ക് കൂടുതൽ ലാഭം ഉണ്ടാക്കി. ഹരിതവിപ്ലവം ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും ഒരുപോലെ വ്യാപിച്ചില്ല എന്നതും ([[ഹരിയാണ|ഹരിയാന]], [[പഞ്ചാബ്]], [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിന്റെ]] വടക്കുഭാഗം എന്നിവിടങ്ങളിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങി) ചെറുകിടകർഷകർക്ക് അത് വേണ്ടത്ര പ്രാപ്യമായില്ല എന്നതും ഈ ലാഭത്തിന്റെ വിതരണത്തിൽ അസമത്വത്തിന് കാരണമായി. വർദ്ധിച്ച അളവിലുള്ള രാസവളത്തിന്റെയും കീടനാശിനികളുടെയും ഉപയോഗം മലിനീകരണം, ഭക്ഷണത്തിലെ വിഷാംശം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പിന്നീട് വഴിവെച്ചു. ==== ആഗോളവത്കരണത്തിനു ശേഷം ==== [[ആഗോളവത്കരണം]] കാർഷികരംഗത്ത് ഒരേ സമയംതന്നം ഗുണകരവും പ്രതിലോമകരവുമായ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴി വെച്ചു. [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന|ലോക വ്യാപാര സംഘടനയുമായുള്ള]] ബന്ധത്തോടുകൂടി ഇന്ത്യൻ കാർഷികോത്പന്നങ്ങൾ വലിയ തോതിൽ കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടാനും ഒരു കൂട്ടം കർഷകർക്ക് അതിന്റെ ലാഭം ലഭിക്കാനും തുടങ്ങി. എന്നാൽ അതേ സമയം കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകൃതവും ആധുനികവത്കൃതവുമായ കാർഷികവ്യവസ്ഥകളുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്ക് കുറഞ്ഞ വിലക്ക് ഉത്പന്നങ്ങൾ വിപണിയിലെത്തിക്കുവാൻ സാധ്യമായിരുന്നു. ഇത് കയറ്റുമതി സാധ്യതകളെ ചുരുക്കുക മാത്രമല്ല ആഭ്യന്തരവിപണിയിലെ വിലക്കുറവിനും കാരണമായി. [[ലോക വ്യാപാര സംഘടന|ലോക വ്യാപാര സംഘടനയുമായുള്ള]] കരാർ പ്രകാരം വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിനുള്ള കാർഷികമേഖലയിൽ സർക്കാരിനു നൽകാവുന്ന പ്രത്യക്ഷസഹായങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു. അതേ സമയം ആധുനികവത്കരണത്തിലും പരിരക്ഷയിലുമായി വികസിതരാജ്യങ്ങൾ നൽകിയിരുന്ന പരോക്ഷസഹായങ്ങൾ ഇവിടത്തെ ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വില കുറക്കുകയും ചെയ്തു. ഭക്ഷ്യവിളകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെ ഉത്പാദനവർദ്ധനവിന് ഹരിതവിപ്ലവം വഴിവെച്ചിരുന്ന. ഇത് കയറ്റുമതി മേഖലയിലും പ്രതിഫലിച്ചു. എന്നാൽ നാണ്യവിളകളുടെ കാര്യത്തിൽ ഇതായിരുന്നില്ല സ്ഥിതി. റബ്ബർ, എണ്ണക്കുരുകൾ, സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ എന്നിവയിലെല്ലാം വലിയ തോതിലുള്ള മത്സരം ഉടലെടുക്കുകയും പലപ്പോഴും ഇറക്കുമതി നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഭരണകൂടത്തിന് ഇടപെടേണ്ട സ്ഥിതി ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. === വ്യാവസായികമേഖല === സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ദിയുടെ കാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ജി.ഡി.പി.യുടെ 17 ശതമാനത്തോളവും തൊഴിലാളികളുടെ 30 ശതമാനത്തിലധികവും ആയിരുന്നു വ്യവസായമേഖലയുടെ സംഭാവന. ഇന്ന് 2017-18 ലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം അത് യധാക്രമം 31.46 ശതമാനവും 23.79 ശതമാനവുമാണ്. അന്നും ഇന്നും ഇന്ത്യയിലെ രണ്ടാമത്തെ സാമ്പത്തികമേഖലയാണ് ഇത്. എന്നാൽ ഈ മേഖലയിലെ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിലും നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ട മൂലധനത്തിലും വലിയ വളർച്ചയുണ്ടായി. ഇന്ത്യൻ പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇതിൽ നൽകിയ സംഭാവന വളരെ വലുതാണ്. ഇന്ത്യൻ വ്യാവസായികമേഖലയുടെ ചരിത്രം വ്യാവസായിക നയങ്ങളുടെ ചരിത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ==== വ്യാവസായികനയം ==== 1948 ഏപ്രിൽ 8ന് പ്രഖ്യാപിച്ച വ്യാവസായികനയത്തോടെയാണ് സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ വ്യാവസായികചരിത്രവും സമ്പദ്ഘടനയുടെ രൂപീകരണവും നടക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്ഘടന ഒരു മിശ്രസമ്പദ്ഘടനയായിരിക്കുമെന്ന് പറയുന്നത് ഈ നയത്തിലാണ്. [[കൽക്കരി]], [[റെയിൽ‌ ഗതാഗതം|റെയിൽവേ]], [[ഊർജ്ജം|ഊർജം]], [[വസ്ത്രം]] തുടങ്ങി പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യവസായമേഖലകളെയെല്ലാം സർക്കാരിന്റെ മാത്രം അധീനതയിലും അപ്രധാനവ്യവസായങ്ങളെ ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥയിൽ സ്വകാര്യ വ്യക്തികൾക്കും നൽകിക്കൊണ്ടുള്ളതായിരുന്നു ആ നയം. പിന്നീട് വന്ന 1956 ലെ വ്യാവസായികനയം ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധമായ നയങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. 17 മേഖലകളെ കേന്ദ്രകുത്തകയിലും 12 എണ്ണത്തെ സ്വകാര്യസഹകരണത്തോടെ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലും മറ്റുള്ളവയെ ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥയിൽ സ്വകാര്യമേഖലക്കും നൽകി. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളെ ‘ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ ദേവാലയങ്ങൾ’ എന്ന് [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു|നെഹ്റു]] വിശേഷിപ്പിച്ച ഈ നയത്തിനു കീഴിൽ പൊതുമേഖലാ വ്യാവസായികരംഗത്തിന് വലിയ തോതിലുള്ള വളർച്ചയുണ്ടായി. ഗ്രാമീണമേഖലയിലെ വ്യവസായങ്ങൾക്കും ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഈ നയത്തിനു കീഴിൽ മുൻഗണന ലഭിച്ചു. 1991 വരെയുണ്ടായ മറ്റു നയങ്ങളെല്ലാം ഈ നയത്തിൽ നേരിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തിയവയാണ്. സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങളുടെ മേലുള്ള സർക്കാർ നിയന്ത്രണത്തിനു വേണ്ടി നടപ്പിലാക്കിയ ലൈസൻസിങ്ങ് കുത്തകവത്കരണത്തിനു വഴിവെച്ചപ്പോൾ അതു പരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടിയാണ് 1969 ലെ പുതുക്കിയ നയം വരുന്നത്. ഈ നയത്തിൻകീഴിൽ സ്വകാര്യ വ്യവസായങ്ങളുടെ വികാസവും ഏറ്റെടുക്കലുകളും നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടു.  1973 ൽ വന്ന നയത്തിൽ വിദേശ നിക്ഷേപം നിയന്ത്രണങ്ങളോടെ അനുവദിക്കുകയും അടിസ്ഥാനസൌകര്യമേഖലയിലെ കോർ വ്യവസായങ്ങളുടെ പട്ടിക അവതരിപ്പിക്കുകയും അവയിൽ നിയന്ത്രണങ്ങളോടെ സ്വകാര്യനിക്ഷേപം അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. 1985-86 ലെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്ഘടനയെ കൂടുതൽ സ്വകാര്യസൌഹൃദമാക്കി. വിദേശനിക്ഷേപത്തിന് പല വ്യവസായങ്ങളിലും 49% വരെ അനുമതിയും ഈ നയത്തിലൂടെ നൽകി. 1991 ലെ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങളോടെ വ്യാവസായികരംഗത്ത് വിപ്ലവാത്മകമായ മാറ്റങ്ങൾ നടന്നു. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ഓഹരി വിറ്റഴിക്കുക, എല്ലാ വ്യവസായമേഖലകളിലും സ്വകാര്യനിക്ഷേപം അനുവദിക്കുക, പ്രത്യക്ഷവും പരോക്ഷവുമായ വിദേശനിക്ഷേപം അനുവദിക്കുക, പ്രത്യക്ഷസഹായങ്ങൾ വെട്ടിക്കുറക്കുക, തൊഴിൽ നിയമങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ ഇതേതുടർന്നുണ്ടായി. ==== അടിസ്ഥാനസൌകര്യവികസനം ==== രാജ്യത്തിന്റെ പുരോഗതിയിൽ അടിസ്ഥാനസൌകര്യങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ട്. [[ഊർജ്ജം|ഊർജം]], [[ഗതാഗതം]], [[ആശയവിനിമയം]] എന്നിവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട അടിസ്ഥാനസൌകര്യ മേഖലകൾ. ഇന്ത്യയിലെ വ്യാവസായിക വളർച്ചക്ക് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനു കീഴിൽ കാര്യമായ വളർച്ചയുണ്ടായില്ലെങ്കിലും അടിസ്ഥാനസൌകര്യമേഖലയിൽ നേരിയ തോതിലുള്ള പുരോഗതിയുണ്ടായി. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം കൂടുതൽ വികസനം വന്നുവെങ്കിലും ഇന്നും അടിസ്ഥാനസൌകര്യവികസനം ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്ഘടനയുടെ പ്രധാന വെല്ലുവിളികളിലൊന്നാണ്. ==അവലംബം== {{reflist}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== * [http://infogr.am/Share-of-world-GDP-throughout-history?src=web Infographic: Share of world GDP throughout history | Infogram] * {{cite journal|last=Khanna |first=Vikramaditya S. |year=2005 |title=The Economic History of the Corporate Form in Ancient India |publisher=[[University of Michigan]]|ref=harv|ssrn=796464 }} * Pearce, H. Thomas (Spring 2003). ''[https://web.archive.org/web/20060524094219/http://www.mc.maricopa.edu/~pearce/pdfs/caste.pdf Weber's study of the Hindu ethic and the caste system]''. * {{Cite news | title=Manmohan Singh's address at the Oxford in July 2005 | url=http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071002301000.htm | accessdate=10 December 2005 | location=Chennai, India | work=The Hindu | date=10 July 2005 | archive-date=2005-10-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051027013702/http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071002301000.htm | url-status=dead }} * ''Limca Book of Records'' (1993). Bisleri Beverages Limited. {{ISBN|81-900115-6-1}}. * [http://www.indohistory.com/economic_history_of_india.html Economic History of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200702210125/http://indohistory.com/economic_history_of_india.html |date=2020-07-02 }} Precolonial times to present. * [https://web.archive.org/web/20100611172746/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcselm.cfm?G=2001 The IMF database]. * {{loc}} {{India topics}} {{Economy of India}} {{Economic history}} {{Asia in topic|Economic history of}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യാചരിത്രം]] 6yr9k7jz6vc5dqi4693r3zeu6utlvk8 0 469477 4648041 4608107 2026-07-16T16:08:25Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648041 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Autumn Leaves (painting)}} {{Infobox Artwork | image_file=Millais leaves.jpg | backcolor=#FBF5DF | painting_alignment=right | image_size=250px | title= ഓട്ടം ലീവ്സ് | artist= [[John Everett Millais]] | year= 1856 | medium=[[Oil painting|Oil on canvas]] | height_metric= | width_metric= | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city= [[Manchester]] | museum= [[Manchester City Art Gallery]] }} 1856-ൽ [[റോയൽ അക്കാദമി ഓഫ് ആർട്സ്|റോയൽ അക്കാദമിയിൽ]] [[ജോൺ എവെറെറ്റ് മില്ലെയ്സ്|ജോൺ എവെറെറ്റ് മില്ലെയ്സ്]] പ്രദർശിപ്പിച്ച ഒരു ചിത്രമാണ് '''ഓട്ടം ലീവ്സ്'''. വിമർശകനായ [[ജോൺ റസ്കിൻ|ജോൺ റസ്കിൻ]] ഈ ചിത്രത്തെ "അസ്‌തമയശോഭയിൽ ചിത്രീകരിച്ച തികച്ചും ആദ്യത്തെ സമ്പൂർണ്ണ [[ചിത്രം]]" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=Pre-Raphaelitism: Lectures on Architecture & Painting, &c|url=https://archive.org/details/preraphaelitisml00rusk|last=Ruskin|first=John|publisher=Dent|year=1906|isbn=|location=London|pages=[https://archive.org/details/preraphaelitisml00rusk/page/224 220]}}</ref> ഇപ്പോൾ സ്കോട്ട്‌ലൻഡിലെ പെർത്തിലെ [[Rodney Gardens|റോഡ്‌നി ഗാർഡൻസ്]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പൂന്തോട്ടത്തിൽ സന്ധ്യയ്ക്ക് വീണുകിടക്കുന്ന ഇലകൾ ശേഖരിക്കുകയും ഒരുമിച്ചു കൂട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന നാല് പെൺകുട്ടികളെ ഈ ചിത്രത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവർ ഒരു അഗ്നിജ്വാല ഉണ്ടാക്കുന്നു, പക്ഷേ തീ അദൃശ്യമാണ്, ഇലകൾക്കിടയിൽ നിന്ന് പുക മാത്രം ഉയർന്നുവരുന്നു. ഇടതുവശത്തുള്ള രണ്ട് പെൺകുട്ടികൾ, മില്ലൈസിന്റെ ഭാര്യാസഹോദരിമാരായ ആലീസ്, [[Sophie Gray|സോഫി ഗ്രേ]] എന്നിവരെ മാതൃകയാക്കി<ref>Suzanne Fagence Cooper (2010) ''The Model Wife'', chapter 12</ref> അക്കാലത്തെ മധ്യവർഗ വസ്ത്രങ്ങളിലും വലതുവശത്തുള്ള രണ്ടുപേരും പരുക്കൻ, തൊഴിലാളിവർഗ വസ്ത്രങ്ങളിലും ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സൗന്ദര്യാത്മക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ വികാസത്തിലെ ആദ്യകാല സ്വാധീനങ്ങളിലൊന്നായി പെയിന്റിംഗ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>Whistler's 'The White Girl': Painting, Poetry and Meaning, Robin Spencer, ''The Burlington Magazine'', Vol. 140, No. 1142 (May, 1998), pp. 300-311</ref> "മില്ലൈസ് വ്യൂപോയിന്റ്" എന്നറിയപ്പെടുന്ന റോഡ്‌നി ഗാർഡൻസിലെ ഒരു ശിൽപം കല്ലുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ഒരു ചിത്ര ഫ്രെയിമിന്റെ രണ്ട് താഴത്തെ മൂലകളിലൂടെ കാഴ്ച പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു.<ref>[http://www.rampantscotland.com/visit/blvisitrodney.htm "Places to Visit in Scotland - Norie-Miller Park, Rodney Gardens, Bellwood Riverside Park, Perth"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211105143919/http://www.rampantscotland.com/visit/blvisitrodney.htm |date=2021-11-05 }} – Rampant Scotland</ref> ==അവലംബം== <references/> {{John Everett Millais}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കുട്ടികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജോൺ എവററ്റ് മില്ലായിസ് വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ]] 586wqiirlfer8uszkz60f9bwri0j0km 0 470639 4648234 4500521 2026-07-17T10:02:43Z Malikaveedu 16584 4648234 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|2019 Indian Premier League}} {{Infobox cricket tournament | name = 2019 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് | image = IPL_2019_logo.jpg | image_size = 220px | caption = | fromdate = 23 മാർച്ച് 2019 | todate = 12 മേയ് 2019 | administrator = [[ബി.സി.സി.ഐ|ബോർഡ് ഓഫ് കൺട്രോൾ ഫോർ ക്രിക്കറ്റ് ഇൻ ഇന്ത്യ]] (BCCI) | cricket format = [[ട്വന്റി20]] | tournament format = ഡബിൾ [[Round-robin tournament|റൗണ്ട് - റോബിൻ]], നോക്ക്ഔട്ട് | host = {{flag|India}} | champions = [[മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്]] | runner up = [[ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്]] | count = 4 | participants = 8 | most runs = [[ഡേവിഡ് വാർണർ]] ([[Sunrisers Hyderabad|SRH]]) (692) | most wickets = [[ഇമ്രാൻ താഹിർ]] ([[Chennai Super Kings|CSK]]) (26) | matches = 60 | attendance = | website = {{url|http://www.iplt20.com/}} | player of the series = [[ആന്ദ്രേ റസ്സൽ]] ([[Kolkata Knight Riders|KKR]]) (510 റണ്ണുകളും 11 വിക്കറ്റുകളും) | previous_year = 2018 | previous_tournament = 2018 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് | next_year = 2020 | next_tournament = }} 2007-ൽ [[ബി.സി.സി.ഐ|ബോർഡ് ഓഫ് കൺട്രോൾ ഫോർ ക്രിക്കറ്റ് ഇൻ ഇന്ത്യ]] (ബി.സി.സി.ഐ) ആരംഭിച്ച പ്രൊഫഷണൽ [[ട്വന്റി 20]] ക്രിക്കറ്റ് ലീഗായ [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിന്റെ]] 12-ാമത്തെ സീസണാണ് '''ഐ.പി.എൽ 12''' എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെടുന്ന '''2019 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്'''. <ref>{{cite news|title=IPL 2019 to be held between March 29 and May 19|url=http://indianexpress.com/article/sports/ipl/ipl-2019-to-be-held-between-march-29-and-may-19-5150255/|accessdate=6 May 2018|work=The Indian Express|date=24 April 2018}}</ref><ref name="IPL12">{{cite news|title=IPL 2019 likely to start early to give India break before World Cup|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25217608/ipl-2019-likely-start-early-give-india-break-world-cup|accessdate=9 November 2018|work=Cricinfo|date=9 November 2018}}</ref> 2019-ൽ [[ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2019|ഇന്ത്യയിലെ പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പ്]] നടക്കാനിരിക്കുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു ഘട്ടം വരെ മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ ഈ സീസണിന്റെ ആതിഥേയരാക്കാൻ ആലോചിച്ചിരുന്നു. <ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ipl-2019-to-be-held-in-uae-or-south-africa-if-dates-clash-with-general-elections/story-TXUZmm1uVJo7ulPEhIEPHJ.html|title=IPL 2019 could move out of India, BCCI  has two venues in mind|work=Hindustan Times|accessdate=22 September 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-ipl-2019-could-move-to-uae-or-south-africa-says-rajeev-shukla-2662228|title=IPL 2019 could move to UAE or South Africa, says Rajeev Shukla|work=DNA|accessdate=22 September 2018}}</ref> എന്നാൽ 2019 ജനുവരി 8-ാം തീയതി ഇന്തയിൽത്തന്നെ പൂർണമായും മത്സരങ്ങൾ നടക്കുമെന്നും മാർച്ച് 23 സീസണിലെ മത്സരങ്ങൾ ആരംഭിക്കുമെന്നും അറിയിക്കുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1171069.html |title=IPL 2019 to be played entirely in India, will begin on March 23 |work=ESPN Cricinfo |accessdate=8 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/969837 |title=IPL 2019 will be held in India |work=International Cricket Council |accessdate=8 January 2019}}</ref> ഐ.പി.എല്ലും തുടർന്ന് ഇന്ത്യ പങ്കെടുക്കുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളും തമ്മിൽ കുറഞ്ഞത് 15 ദിവസങ്ങളുടെ അന്തരം ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്ന [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ലോധ]] കമ്മിറ്റിയുടെ നിർദ്ദേശ പ്രകാരം 2019 - ലെ ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിലെ ജൂൺ 2 - ന് നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ മത്സരം തുടർന്ന് ജൂൺ 5-ാം തീയതിയിലേക്ക് മാറ്റുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite news|title=India's 2019 ICC World Cup opening game postponed by 2 days due to Lodha recommendations|url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/indias-2019-icc-world-cup-opening-game-postponed-by-2-days-due-to-lodha-recommendations-4444305.html|accessdate=6 May 2018|work=Firstpost|date=24 April 2018}}</ref> 2018 ഡിസംബർ 4 - ന് ഐ.പി.എല്ലിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന [[ഡൽഹി ഡെയർഡെവിൾസ്]] എന്ന ടീമിന്റെ ഫ്രാഞ്ചൈസി, തങ്ങളുടെ ടീമിന്റെ പേര് [[ഡൽഹി ക്യാപിറ്റൽസ്]] എന്നാക്കി മാറ്റിയെന്ന് അറിയിച്ചിരുന്നു. പുതിയ പേര് പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന വേദിയിൽ വച്ചു തന്നെ ഫ്രാഞ്ചൈസി, തങ്ങളുടെ പുതിയ ലോഗോയും പുറത്തുവിടുകയുണ്ടായി. <ref>{{cite news|title=Delhi Daredevils renamed as Delhi Capitals|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/105463/delhi-daredevils-renamed-as-delhi-capitals|accessdate=4 December 2018|work=Cricbuzz}}</ref> ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിങ്സ് ആയിരുന്നു തൊട്ടു മുമ്പു നടന്ന 11 - ാം സീസണിലെ വിജയികൾ. <ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1136620/chennai-super-kings-vs-sunrisers-hyderabad-final-indian-premier-league-2018 |title=Shane Watson the hero as CSK claim third IPL crown |work=ESPN Cricinfo |accessdate=25 March 2019}}</ref> മുൻ സീസണിലെ ചാമ്പ്യൻമാരായിരുന്ന [[ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സ്|ചെന്നൈ സൂപ്പർ കിംഗ്സിനെ]] പരാജയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് [[മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്]] ഈ സീസണിലെ ജേതാക്കളായി. <ref>https://www.iplt20.com/match/2019/60</ref> ഇത് നാലാം തവണയാണ് [[മുംബൈ ഇന്ത്യൻസ്]] [[ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ്|ഐ.പി.എൽ]]ഏ കിരീടം നേടുന്നത്. ==താരലേലം== {{Main|2019 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിലെ താരലേലം}} 2018 നവംബറിൽ ഈ സീസണിൽ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന താരങ്ങളുടെയും നിലനിർത്തുന്ന താരങ്ങളുടെയും പട്ടിക പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി. [[ഗൗതം ഗംഭീർ]], [[യുവരാജ് സിങ്]], [[ഗ്ലെൻ മാക്സ്‌വെൽ]] എന്നിവരായിരുന്നു കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന കളിക്കാരുടെ പട്ടികയിലെ പ്രമുഖ കളിക്കാർ. ഇവരെ കൂടാതെ 2018 - ലെ ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് ലേലത്തിലെ വിലകൂടിയ കളിക്കാരനായിരുന്ന [[ജയ്ദേവ് ഉനദ്കട്ടും]] കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്നവരുടെ പട്ടികയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25283294/indian-premier-league-|title=Ins and Outs of the IPL trade window|publisher=ESPNcricinfo|date=15 November 2018|accessdate=15 November 2018}}</ref> 2018 ഡിസംബർ 18 - ന് ഈ സിസണിലെ താരലേലം [[രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലെ]] [[ജയ്പൂർ|ജയ്പൂരിൽ]] വച്ചു നടന്നു. <ref name="IPL12" /> [[ജയ്ദേവ് ഉനദ്കട്ട്]], [[വരുൺ ചക്രവർത്തി]] എന്നിവരെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന വിലയായ 8.4 കോടി രൂപയ്ക്കാണ് ടീമുകൾ സ്വന്തമാക്കിയത്. ഏറ്റവും വില കൂടിയ വിദേശ കളിക്കാരൻ [[സാം കരൻ]] ആയിരുന്നു. 7.2 കോടി രൂപയായിരുന്നു സാമിന്റെ വില. എന്നാൽ പ്രമുഖ കളിക്കാരായ [[ചേതേശ്വർ പുജാര|ചേതേശ്വർ പൂജാര]], [[മുഷ്ഫിക്വർ റഹിം|മുഷ്‌ഫിക്കർ റഹീം]], [[ബ്രണ്ടൻ മക്കല്ലം|ബ്രണ്ടൻ മക്കെല്ലം]], [[അലക്സ് ഹെയിൽസ്]] എന്നിവരെ ഒരു ടീമും സ്വന്തമാക്കിയില്ല. <ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ipl-2019-auction-live-updates-5498064/|title=IPL Auction 2019 Highlights: Varun Chakravarthy, Jaydev Unadkat emerge most expensive buys at Rs 8.40 crore|date=18 December 2018 |publisher=Indian Express |accessdate=18 December 2018}}</ref> ==വേദികൾ== {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:auto" |- ! [[ബാംഗ്ലൂർ]] ! [[ഡൽഹി]] ! [[Hyderabad, India|ഹൈദരാബാദ്]] |- | {{Cr-IPL|bang}} | {{Cr-IPL|delhic}} | {{Cr-IPL|hyde}} |- | [[എം. ചിന്നസ്വാമി സ്റ്റേഡിയം ]] | [[Feroz Shah Kotla Ground|ഫിറോസ് ഷാ കോട്‌ല]] | [[രാജീവ് ഗാന്ധി അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റ് സ്റ്റേ‍ഡിയം ]] |- | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 35,000 | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 41,000 | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 55,000 |- | [[File:Chinnaswamy_Stadium_MI_vs_RCB.jpg|150px]] | [[File:FerozShah_Kotla_IPL2017.jpg|150px]] | [[File:SRH fans while an ipl match.jpg|150px]] |- ! [[കൊൽക്കത്ത]] | rowspan=5 style="vertical-align:top" | {{location map+ |India|width=350|float=center|caption=|places= {{Location map~ |India |lat=18.975 |long=72.825833 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[മുംബൈ]] |position=top}} {{Location map~ |India |lat=22.569722 |long=88.369722 |mark=Purple 8000ff pog.svg |label_size=100 |label=[[കൊൽക്കത്ത]] |position=bottom}} {{Location map~ |India |lat=30.78 |long=76.69 |mark=Red ff0000 pog.svg |label_size=100 |label=[[മൊഹാലി]] |position=right}} {{Location map~ |India |lat=12.966666 |long=77.566666 |mark=Red pog.svg |label_size=100 |label=[[ബാംഗ്ലൂർ]] |position=left}} {{location map~ |India |lat=26.9260 |long=75.8235 |mark=Blue pog.svg |label_size=100 |label=[[ജയ്പൂർ]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=28.61 |long=77.23 |mark=Dark Red 800000 pog.svg |label_size=100 |label=[[ഡൽഹി]] |position=left}} {{Location map~ |India |lat=17.40 |long=78.45 |mark=Orange pog.svg |label_size=100 |label=[[ഹൈദരാബാദ്]] |position=bottom}} {{location map~ |India|lat=13.083888 |long=80.27|mark=Yellow pog.svg |label_size=100 |label=[[ചെന്നൈ]] |position=right}} }} ! [[ജയ്പൂർ]] |- | {{Cr-IPL|kolk}} | {{Cr-IPL|raja}} |- | [[ഈഡൻ ഗാർഡൻസ് ]] | [[സവായ് മാൻസിങ് സ്റ്റേഡിയം ]] |- | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 68,000 | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 25,000 |- | [[File:Eden_Gardens_under_floodlights_during_a_match.jpg|150px]] | [[File:Sawai-Mansingh-Stadium-Jaipur.jpg|150px]] |- ! [[മുംബൈ]] ! [[മൊഹാലി]] ! [[ചെന്നൈ]] |- | {{Cr-IPL|mumb}} | {{cr-IPL|kings}} | {{Cr-IPL|chen}} |- | [[വാംഖഡെ സ്റ്റേഡിയം]] | [[പഞ്ചാബ് ക്രിക്കറ്റ് അസോസിയേഷൻ സ്റ്റേഡിയം ]] | [[എം.എ. ചിദംബരം സ്റ്റേഡിയം]] |- | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 33,000 | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 26,000 | ഉൾക്കൊള്ളാവുന്നവരുടെ എണ്ണം: 39,000 |- | [[File:Wankhede Stadium Feb2011.jpg|150px]] | [[File:PCA Stadium, Mohali 1.jpg|150px]] | [[File:Ma ChidambaramStadium panorama.jpg|150px]] |- |} ==ടീമുകളും സ്ഥാനങ്ങളും== ===പോയിന്റ് പട്ടിക=== {{2019 Indian Premier League Points table}} ===ലീഗ് പ്രോഗ്രഷൻ=== {{2019 Indian Premier League group stage|mode=progression}} === മത്സരങ്ങൾ === {{2019 Indian Premier League group stage|mode=summary}} == ലീഗ് ഘട്ടം == {{hatnote|എല്ലാ സമയങ്ങളും [[ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയം|ഔദ്യോഗിക ഇന്ത്യൻ സമയത്തിലാണ്]] ([[UTC+05:30]])}} ഐപിഎല്ലിന്റെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റിൽ മത്സരങ്ങളുടെ മുഴുവൻ സമയക്രമവും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{cite web|url=https://www.iplt20.com/schedule|title=IPL schedule|accessdate=20 March 2019|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330065358/https://www.iplt20.com/schedule|url-status=dead}}</ref> === മത്സരങ്ങൾ === {{2019 IPL match 1}} ---- {{2019 IPL match 2}} ---- {{2019 IPL match 3}} ---- {{2019 IPL match 4}} ---- {{2019 IPL match 5}} ---- {{2019 IPL match 6}} ---- {{2019 IPL match 7}} ---- {{2019 IPL match 8}} ---- {{2019 IPL match 9}} ---- {{2019 IPL match 10}} ---- {{2019 IPL match 11}} ---- {{2019 IPL match 12}} ---- {{2019 IPL match 13}} ---- {{2019 IPL match 14}} ---- {{2019 IPL match 15}} ---- {{2019 IPL match 16}} ---- {{2019 IPL match 17}} ---- {{2019 IPL match 18}} ---- {{2019 IPL match 19}} ---- {{2019 IPL match 20}} ---- {{2019 IPL match 21}} ---- {{2019 IPL match 22}} ---- {{2019 IPL match 23}} ---- {{2019 IPL match 24}} ---- {{2019 IPL match 25}} ---- {{2019 IPL match 26}} ---- {{2019 IPL match 27}} ---- {{2019 IPL match 28}} ---- {{2019 IPL match 29}} ---- {{2019 IPL match 30}} ---- {{2019 IPL match 31}} ---- {{2019 IPL match 32}} ---- {{2019 IPL match 33}} ---- {{2019 IPL match 34}} ---- {{2019 IPL match 35}} ---- {{2019 IPL match 36}} ---- {{2019 IPL match 37}} ---- {{2019 IPL match 38}} ---- {{2019 IPL match 39}} ---- {{2019 IPL match 40}} ---- {{2019 IPL match 41}} ---- {{2019 IPL match 42}} ---- {{2019 IPL match 43}} ---- {{2019 IPL match 44}} ---- {{2019 IPL match 45}} ---- {{2019 IPL match 46}} ---- {{2019 IPL match 47}} ---- {{2019 IPL match 48}} ---- {{2019 IPL match 49}} ---- {{2019 IPL match 50}} ---- {{2019 IPL match 51}} ---- {{2019 IPL match 52}} ---- {{2019 IPL match 53}} ---- {{2019 IPL match 54}} ---- {{2019 IPL match 55}} ---- {{2019 IPL match 56}} == പ്ലേ ഓഫുകൾ == {{hatnote|All times are in [[Indian Standard Time]] ([[UTC+05:30]])}} {{IPL Playoffs | P1Date = 7 May | P1Venue = [[M. A. Chidambaram Stadium|Chennai]] | P1Seed1 = '''1''' | P1Team1 = '''[[Mumbai Indians in 2019|Mumbai Indians]]''' | P1Score1 = '''132/4 (18.3 overs)''' | P1Seed2 = 2 | P1Team2 = [[Chennai Super Kings in 2019|Chennai Super Kings]] | P1Score2 = 131/4 (20 overs) | P1Winner = '''Mumbai''' | P1Margin = '''6 wickets''' | P1Matchno = 57 | P2Date = 8 May | P2Venue = [[Dr. Y. S. Rajasekhara Reddy ACA–VDCA Cricket Stadium|Visakhapatnam]] | P2Seed1 = '''3''' | P2Team1 = '''[[Delhi Capitals in 2019|Delhi Capitals]]''' | P2Score1 = '''165/8 (19.5 overs)''' | P2Seed2 = 4 | P2Team2 = [[Sunrisers Hyderabad in 2019|Sunrisers Hyderabad]] | P2Score2 = 162/8 (20 overs) | P2Winner = '''Delhi''' | P2Margin = '''2 wickets''' | P2Matchno= 58 | P3Date = 10 May | P3Venue = [[Dr. Y. S. Rajasekhara Reddy ACA–VDCA Cricket Stadium|Visakhapatnam]] | P3Seed1 = '''2''' | P3Team1 = '''[[Chennai Super Kings in 2019|Chennai Super Kings]]''' | P3Score1 = '''151/4 (19 overs)''' | P3Seed2 = 3 | P3Team2 = [[Delhi Capitals in 2019|Delhi Capitals]] | P3Score2 = 147/9 (20 overs) | P3Winner = '''Chennai''' | P3Margin = '''6 wickets''' | P3Matchno= 59 | FinalDate = 12 May | FinalVenue = [[Rajiv Gandhi International Cricket Stadium, Hyderabad|Hyderabad]] | FinalSeed1 = '''1''' | FinalTeam1 = '''[[Mumbai Indians in 2019|Mumbai Indians]]''' | FinalScore1 = '''149/8 (20 overs)''' | FinalSeed2 = 2 | FinalTeam2 = [[Chennai Super Kings in 2019|Chennai Super Kings]] | FinalScore2 = 148/7 (20 overs) | FinalWinner = '''Mumbai''' | FinalMargin = '''1 run''' | FinalMatchno= 60 }} === ക്വാളിഫയറുകൾ === ;ക്വാളിഫയർ 1 {{2019 IPL match 57}} ---- ;എലിമിനേറ്റർ {{2019 IPL match 58}} ---- ;ക്വാളിഫയർ 2 {{2019 IPL match 59}} ---- === ഫൈനൽ === {{main|2019 Indian Premier League Final}} {{2019 IPL match 60}} == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == {{main|2019 ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗിലെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ}} === കൂടുതൽ റണ്ണുകൾ === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! class="unsortable" | കളിക്കാരൻ !! ടീം !! {{Tooltip | Mat | മത്സരങ്ങൾ}} !! {{Tooltip | Inns | ഇന്നിങ്സുകൾ}} !! Runs !!{{Tooltip | Ave | ശരാശരി}} !! {{Tooltip | SR | സ്ട്രൈക്ക് റേറ്റ്}} !! {{Tooltip | HS | ഉയർന്ന സ്കോർ }} !! {{Tooltip | 100 | നേടിയ സെഞ്ച്വറികൾ}} !! {{Tooltip | 50 | നേടിയ അർധസെഞ്ച്വറികൾ}} !! {{Tooltip | 4s | ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിച്ച ഫോറുകൾ}} !! {{Tooltip | 6s | ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിച്ച സിക്സറുകൾ}} |- |- style="background: Orange;" | style="text-align:left" | {{flagicon|AUS}} [[ഡേവിഡ് വാർണർ]] | style="text-align:left" | [[Sunrisers Hyderabad]] || 12 || 12 || '''692''' || 69.20 || 143.86 || [[#match11|{{nts|100}}]][[not out|*]] || 1 || 8 || 57 || 21 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} [[കെ.എൽ. രാഹുൽ]] | style="text-align:left" | [[Kings XI Punjab]] || 14 || 14 || '''593''' || 53.90|| 135.38 || [[#match24|{{nts|100}}]][[not out|*]] || 1 || 6 || 49 || 25 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|RSA}} [[Quinton de Kock]] | style="text-align:left" | [[Mumbai Indians]] || 16 || 16 || '''529''' || 35.26 || 132.91 || [[#match27|{{nts|81}}]] || 0 || 4 || 45 || 25 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} [[ശിഖർ ധവാൻ]] | style="text-align:left" | [[ഡെൽഹി ക്യാപിറ്റൽസ്|Delhi Capitals]]|| 16 || 16 || '''521''' || 34.73 || 135.67 || [[#match26|{{nts|97}}]][[not out|*]] || 0 || 5 || 64 || 11 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|JAM}} [[Andre Russell]] | style="text-align:left" | [[Kolkata Knight Riders]] || 14 || 13 || '''510''' || 56.66 || 204.81 || [[#match47|{{nts|80}}]][[not out|*]] || 0 || 4 || 31|| 52 |- |colspan=15| '''Source:''' ESPNcricinfo<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=12741;type=tournament |title=Indian Premier League, 2019 - Most Runs |publisher=Cricinfo |accessdate=12 May 2019}}</ref> |} === Most wickets === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! class="unsortable" | Player !! Team !! {{Tooltip | Mat | Matches}} !! {{Tooltip | Inns | Innings}} !! {{Tooltip | Wkts | Wickets}} !! {{Tooltip | BBI | Best innings bowling }} !! {{Tooltip | Avg | Average}} !! {{Tooltip | Econ | Economy}} !! {{Tooltip | SR | Strike Rate}} !! {{Tooltip | 4w | 4 wickets in an innings}} !! {{Tooltip | 5w | 5 wickets in an innings}} |- |- style="background:#C082FF;" | style="text-align:left" | {{flagicon|RSA}} [[Imran Tahir]] | style="text-align:left" | [[Chennai Super Kings]] || 17 || 17 || '''26''' || {{ntsh|{{#expr:4+1/12}}}}[[#match50|4/12]] || 16.57 || 6.69 || 14.84 || 2 || 0 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|RSA}} [[Kagiso Rabada]] | style="text-align:left" | [[ഡെൽഹി ക്യാപിറ്റൽസ്|Delhi Capitals]]|| 12 || 12 || '''25''' || {{ntsh|{{#expr:4+1/21}}}}[[#match20|4/21]] || 14.72 || 7.82 || 11.28 || 2 || 0 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} [[Deepak Chahar]] | style="text-align:left" | [[Chennai Super Kings]] || 17 || 17 || '''22''' || {{ntsh|{{#expr:3+1/20}}}}[[#match23|3/20]] || 21.90 || 7.47 || 17.5 || 0 || 0 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} [[Shreyas Gopal]] | style="text-align:left" | [[Rajasthan Royals]] || 14 || 14 || '''20''' || {{ntsh|{{#expr:3+1/12}}}}[[#match49|3/12]] || 17.35 || 7.22 || 14.40 || 0 || 0 |- | style="text-align:left" | {{flagicon|IND}} [[Khaleel Ahmed]] | style="text-align:left" | [[Sunrisers Hyderabad]] || 9 || 9 || '''19''' || {{ntsh|{{#expr:3+1/30}}}}[[#match30|3/30]] || 15.10 || 8.23 || 11.00 || 0 || 0 |- |colspan=15| '''Source:''' ESPNcricinfo<ref>{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12741;type=tournament |title=Indian Premier League, 2019 - Most Wickets |publisher=Cricinfo |accessdate=7 May 2019}}</ref> |} ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://www.espncricinfo.com/series/_/id/8048/season/2019/indian-premier-league Series home at ESPN Cricinfo] {{Wikinews|Mankading, a controversial form of dismissal in cricket causes dilemma in 2019 IPL}} {{ഐപിഎൽ}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ പ്രീമിയർ ലീഗ് സീസണുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:2019]] tk9pk05evs6nbkqn96sh0bz1fw64jh3 0 470857 4648045 3914963 2026-07-16T16:15:06Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648045 wikitext text/x-wiki {{Infobox song|name=എൽ കൊണ്ടൊർ പാസ|cover=|alt=|type=|artist=|language=[[English language|English]], [[Spanish language|Spanish]]|written=|published=1913|genre=|writer=|composer=[[Daniel Alomía Robles]]|lyricist=}}1913 ൽ എഴുതപ്പെട്ട, [[ആന്തിസ്|ആൻഡിയൻ]] സംഗീതവുമായി ബന്ധമുള്ള, പ്രത്യേകിച്ച് [[പെറു|പെറൂവിയൻ]] നാടോടി സംഗീതവുമായി ബന്ധമുള്ള [[ഓർകെസ്ട്ര|ഓർക്കസ്ട്ര]] സംഗീത ശകലമാണ് '''എൽ കൊണ്ടൊർ പാസ''' ([el ˈkondoɾ pasa], "[[ആൻഡിയൻ കോണ്ടൂർ|കൊണ്ടൊർ]] പറക്കുന്നു" എന്നതിന്റെ [[സ്പാനിഷ്]]). [[പെറു|പെറുവിയൻ]] കമ്പോസറായ ദാനിയേൽ അലോമിയ റൊബിൾസ് ആണ് സംഗീത സംവിധായകൻ. അതിനു ശേഷം ലോകമെമ്പാടുമായി ഈ ഗാനത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് 4000 വ്യാഖ്യാനങ്ങളും 300 വ്യത്യസ്ത വരികളും പുറത്തുവന്നു. 2004 ൽ പെറു ദേശീയ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഈ ഗാനം പ്രഖ്യാപിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.latinoamerica-online.info/cult04/musica06.04.html|title=musica musique musica|access-date=2016-06-18|date=2004-04-13|website=Latinoamerica-online.info}}</ref> പെറുവിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ദേശീയഗാനമായി ഈ ഗാനം ഇപ്പോൾ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു. 1970 കളിൽ സൈമൺ <nowiki>&</nowiki> ഗാർഫങ്കൽ എന്നിവരുടെ ''ബ്രിഡ്ജ് ഓവർ ട്രബിൾഡ് വാട്ടർ'' എന്ന ആൽബത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിനു ശേഷം ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്ന ഇത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പെറൂവിയൻ ഗാനമായി മാറി. അവരുടെ പതിപ്പ് "'''എൽ കോണ്ടോർ പാസ (ഇഫ് ഐ കുഡ്)'''" എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. == യഥാർത്ഥ സാർസ്യൂല പതിപ്പ് == [[ലിമ|ലിമയിലെ]] ടെട്രോ മാസിയിൽ ഈ പാട്ട് ആദ്യമായി പരസ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചു. <ref name="PCOLRepublica">{{Cite web|url=http://www.acuarela.se/ElCondorPasa.htm|title="El Cóndor Pasa" patrimonio cultural de la nación|access-date=2016-06-18|website=Acuarela.se|archive-date=2018-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101190813/http://www.acuarela.se/elcondorpasa.htm|url-status=dead}}</ref> ഇത് പെരൂവിയൻ സാർസ്യൂല (zarzuela- സംഗീതനാടകം ) ആയ 'എൽ കൊണ്ടൊർ പാസ'യിലെ ഒരു പാട്ട് ആയിരുന്നു. ഈ നാടകത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ മെലഡിയുടെ പിയാനോ ക്രമീകരണം 1933 മേയ് 3-ന് [[ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസ്സ്|ലൈബ്രറി ഓഫ് കോൺഗ്രസിലെ]] 9643 ആം നമ്പർ ആയി നിയമപരമായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്തത് ദി എഡ്വേർഡ് ബി മാർക്ക് മ്യൂസിക് കോർപ്. ആണ് . == സൈമൺ, ഗാർഫങ്കൽ പതിപ്പ് == {{Infobox song|name=എൽ കൊണ്ടൊർ പാസ (ഇഫ് ഐ കുഡ്)|cover=El Condor Pasa cover by Sinon & Garfunkel.jpg|alt=|type=single|artist=[[Simon & Garfunkel]]|album=[[Bridge Over Troubled Water]]|B-side=[[Why Don't You Write Me]]|released=September 1970|format=[[Single (music)|7" single]]|recorded=November 1968 and<br>November 1969|studio=|venue=|genre=[[Folk rock]], [[worldbeat]], [[Andean music]]|length=3:06|label=[[Columbia Records|Columbia]]|writer=[[Daniel Alomía Robles]] (Music), [[Paul Simon]] (English lyrics), Jorge Milchberg ([[Arrangement]])|producer=[[Paul Simon]],<br>[[Art Garfunkel]],<br>[[Roy Halee]]|prev_title=[[Cecilia (Simon & Garfunkel song)|Cecilia]]|prev_year=1970|next_title=[[The 59th Street Bridge Song (Feelin' Groovy)]]|next_year=1970|misc={{External music video|{{YouTube|i6d3yVq1Xtw|"El Cóndor Pasa (If I Could)" (audio)}}}}}} 1965 ൽ ''പാരിസിലെ തിയേറ്റർ ഡി എൽ എസ്റ്റ് പാരിസിയനിൽ'' നടന്ന [[ലോസ് ഇൻകാസ്]] എന്ന ബാൻഡിന്റെ പരിപാടിയിൽ അമേരിക്കൻ സംഗീതജ്ഞനായ പോൾ സൈമൺ ആദ്യമായി ഈ സംഗീതത്തിന്റെ ഒരു പതിപ്പ് കേട്ടു. സൈമൺ ഈ ബാൻഡുമായി സൗഹൃദത്തിലാവുകയും പിന്നീട് അവരുമായി ചേർന്ന് സംഗീത പര്യടനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും അവരുടെ ആദ്യ യുഎസ്-അമേരിക്കൻ ആൽബം നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനം സ്വന്തം ആൽബത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ അനുമതി ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇത് ഒരു പരമ്പരാഗത പെറൂവിയൻ സംഗീതമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് അനുമതി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. 1970 ൽ സൈമണും ഗാർഫങ്കലും ചേർന്ന് ലോസ് ഇൻകാസിന്റെ കവർ പതിപ്പ് പുറത്തിറക്കി. ചില ഇംഗ്ലീഷ് വരികൾ ചേർത്ത് "എൽ കോണ്ടോർ പാസ (ഇഫ് ഐ കുഡ്)" എന്ന പേരിൽ പോൾ സൈമണ് വരികൾക്കുള്ള അവകാശം കൊടുത്തുകൊണ്ടായിരുന്നു ഇത്. ലോസ് ഇൻകാസിന്റെ ഉപകരണ സംഗീത പതിപ്പ് പിന്നണിയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ബ്രിഡ്ജ് ഓവർ ട്രബിൾഡ് വാട്ടർ എന്ന 1970 ലെ ആൽബത്തിൽ ഈ ഗാനം ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇത് ഒറ്റ ഗാനമായി യു എസ്സിൽ പുറത്തിറക്കിയപ്പോൾ 1970ലെ ശരത്കാലത്ത് ബിൽബോർഡ് പോപ് സിംഗിൾസ് ചാർട്ടിൽ 18 ആം സ്ഥാനത്തും ഈസി ലിസണിങ്ങ് ചാർട്ടിൽ 6ആം സ്ഥാനത്തും എത്തി.<ref>{{Cite book|title=Top Adult Contemporary: 1961–2001|url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop0000whit_v8v3|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research|year=2002|page=[https://archive.org/details/joelwhitburnstop0000whit_v8v3/page/222 222]|author-link=Joel Whitburn}}</ref> ഈ കവർ പതിപ്പ് അന്തർദേശീയ വിജയവും പ്രശസ്തിയും നേടി. സൈമൺ & ഗാർഫങ്കൽ പതിപ്പിന്റെ ഗാനരചയിതാക്കളായി ദാനിയൽ അലോമിയ റോബിൾസ്, ജോർജ് മിൽഷ്ബർഗ്, പോൾ സൈമൺ എന്നിവരാണ് രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഇംഗ്ലീഷ് വരികൾ സൈമൺ തനിച്ച് രചിച്ചതായി ആണ് കണക്കാക്കുന്നത്. ഇത് ഒരു ആൻഡിയൻ നാടോടി സംഗീതമായത് കൊണ്ട് തുടക്കത്തിൽ ദാനിയൽ അലോമിയ റോബിൾസിന് രചനയുടെ അവകാശമൊന്നും കൊടുത്തിരുന്നില്ല. === പകർപ്പവകാശത്തർക്കം === 1970-കളുടെ ഒടുവിൽ ഡാനിയേൽ അലോമിയ റോബിൾസിന്റെ മകനും ഒരു [[പെറു|പെറുവിയൻ]] ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും ആയ അർമാൻഡോ റോബിൾസ് ഗോദായ് , പോൾ സൈമണെതിരെ പകർപ്പവകാശ നിയമപ്രകാരമുളള കേസ് നടത്തുകയും വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ഗാനത്തിന് 1933 ൽ അമേരിക്കയിൽ തന്റെ പിതാവിന് പകർപ്പവകാശം നിലവിലുണ്ടെന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരുന്നു കേസ്. <ref name="PCOLRepublica"/> പോൾ സൈമണുമായി തനിക്ക് യാതൊരു വിരോധവുമില്ലെന്നും സംഭവിച്ചത് "ഒരു തെറ്റിദ്ധാരണയും സത്യസന്ധമായ അബദ്ധവും" ആണെന്ന് താൻ കരുതുന്നതായി അർമാൻഡോ റോബിൾസ് ഗോദോയ് പറഞ്ഞു. <ref name="PCOLElcine">{{Cite journal|url=http://www.diariolaprimeraperu.com/online/semana/images/ediciones/pdf/6/6-4.pdf|title=El cine, los libros, la muerte (an interview with Armando Robles Godoy)|language=es|journal=Diario La Primera|last=Juan Carlos Bondy|date=July 6, 2008|accessdate=2011-07-10|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110710123034/http://www.diariolaprimeraperu.com/online/semana/images/ediciones/pdf/6/6-4.pdf|archivedate=July 10, 2011}}</ref> പിൽക്കാലത്ത് സൈമൺ എഴുതിയ വരികളെ ആധാരമാക്കി അർമാൻഡോ റോബിൾസ് ഗോദോയ് ഈ ഗാനത്തിനു പുതിയ സ്പാനിഷ് വരികൾ എഴുതി. === ചാർട്ട് പ്രകടനം === {| class="wikitable sortable" ! ചാർട്ട് (1970) <ref>{{Cite web|url=http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Simon+%26+Garfunkel&titel=El+condor+pasa&cat=s|title=Simon & Garfunkel – El condor pasa|access-date=2016-06-18|last=Steffen Hung|date=|website=Swisscharts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010072327/http://swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Simon%2B&%2BGarfunkel&titel=El%2Bcondor%2Bpasa&cat=s|archive-date=2013-10-10|url-status=dead}}</ref> ! പീക്ക് <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> സ്ഥാനം |- | ഓസ്ട്രേലിയൻ കെന്റ് മ്യൂസിക് റിപ്പോർട്ട് | style="text-align:center;" | 1 |- | ഓസ്ട്രിയൻ സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് <ref>{{Cite web|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Simon+%26+Garfunkel&titel=The+Boxer&cat=s|title=Simon & Garfunkel – The Boxer|access-date=2016-10-03|last=Steffen Hung|date=|website=Austriancharts.at|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807160852/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Simon%20&%20Garfunkel&titel=The%20Boxer&cat=s|archive-date=2016-08-07|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;" | 1 |- | ബെൽജിയൻ സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് (ഫ്ലാൻഡെഴ്സ്) | style="text-align:center;" | 1 |- | ഡച്ച് സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് | style="text-align:center;" | 1 |- | ജർമൻ സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് | style="text-align:center;" | 1 |- | ന്യൂസിലാന്റ് | style="text-align:center;" | 14 |- | സ്പാനിഷ് സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് <ref>{{Cite book|title=Sólo éxitos: año a año, 1959–2002|last=Salaverri|first=Fernando|date=September 2005|publisher=Fundación Autor-SGAE|isbn=84-8048-639-2|edition=1st|location=Spain}}</ref> | style="text-align:center;" | 1 |- | സ്വിസ് സിംഗിൾസ് ചാർട്ട് | style="text-align:center;" | 1 |- | യുഎസ് ''ബിൽബോർഡ്'' ഹോട്ട് 100 | style="text-align:center;" | 18 |- | യുഎസ് ''ബിൽബോർഡ്'' എളുപ്പം കേൾക്കുന്നു | style="text-align:center;" | 6 |} == മറ്റ് പതിപ്പുകൾ == * In France, Marie Laforêt performed her "Sur les chemins des Andes" (aka "Sur le chemin des Andes" aka "La flûte magique") in 1966. It is said to be based on Jorge Milchberg's adaptation. * In 1969 a jazz version was recorded and arranged by Don Sebesky for Paul Desmond's studio album ''Bridge over Troubled Water''. * In 1970, Argentinean Quena virtuoso Facio Santillan recorded the piece for Riviera in Paris, France. It was a released as a single and on the album Flutes of the Andes Vol. 2. * In 1970, Karel Gott recorded this song in [[ചെക്ക് ഭാഷ|Czech]] under the original name ''El Condor Pasa''. The lyrics were written by Jiří Štaidl. * Andy Williams released a version in 1970 for his album ''The Andy Williams Show''. * In 1970, Malaysian singer and songwriter Sarena Hashim recorded the song in [[മലയ് ഭാഷ|Malay]] titled "Bayangan Menjelma" with lyrics written by herself. The song appeared in her 2nd EP, 'Harapan Bersama' and her first LP, 'Ku Datang Lagi'. * Peruvian singer Yma Sumac recorded this song in 1971 in vocalise style, without lyrics, for her last studio album ''Miracles''. * In 1971, Paul Mauriat and his orchestra covered this song on the album ''El Condor Pasa''. * Esther Ofarim recorded the song with its original Spanish lyrics for her 1972 self-titled album. * In a 1980 episode of ''The Muppet Show'', the song was given a parody treatment with nonsense rhymes by The Great Gonzo, earning the mock inspiration of guest star Paul Simon. * In 1983, Jose Feliciano recorded for Motown records a personal version, with a flamenco guitar solo, for his Spanish LP ''Me Enamor'' which won a [[ഗ്രാമി പുരസ്കാരം|Grammy Award]] for best Latin LP of the year. * George Wright covered the song in his 1984 album ''Red Hot and Blue''.<ref>{{Cite journal|last=DeLay|first=Tom|date=January 1985|title=For the Records|journal=Theatre Organ|volume=27|issue=1|page=19|issn=0040-5531}}</ref> * A Dutch rendering entitled "Bouzouki's Klinken Door De Nacht" was recorded by Ciska Peters ([[:nl:Ciska Peters|nl]]) in 1984. * The Coolies cover it on their 1986 album ''dig..?'', along with eight other tongue-in-cheek covers of Simon & Garfunkel classics. * Argentinian pianist, Raul Di Blasio, included "El Cóndor Pasa" in his 1993 album Piano de América.<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.co.uk/El-Piano-America-Blasio-Raul/dp/B00000DQ0U/ref=sr_1_9?ie=UTF8&qid=1448173126&sr=8-9&keywords=raul+de+blasio|title=El Piano De America|access-date=2016-06-18|last=Raul Di Blasio|date=|website=Amazon.co.uk}}</ref> * In 1999, after the 1999 F-117A shootdown incident, Serbian media has made a parody of the song with lyrics that satirically describe the F-117's stealth technology.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=_UjZCNHxSi8&|title=El kondor pada – NATO avion|access-date=2016-10-03|date=2011-03-18|publisher=[[YouTube]]}}</ref> * Romanian Pan flute musician, Gheorghe Zamfir, included "El Cóndor Pasa" in his 2008 album Spirit of the Andes.<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Spirit-Andes-Gheorghe-Zamfir/dp/B001ECE658/ref=sr_1_18?s=music&ie=UTF8&qid=1447679284&sr=1-18|title=Gheorghe Zamfir – Spirit of the Andes|access-date=2016-06-18|last=Gheorghe Zamfir|date=|website=Amazon.com}}</ref> * This song was used in the feature film Wild.<ref>{{Cite web|url=http://www.ew.com/article/2014/12/04/wild-director-music|title='Wild' director Jean-Marc Vallee explains the movie's memory music|access-date=May 15, 2015|last=Zuckerman|first=Esther|date=January 18, 2015|website=[[Entertainment Weekly]]|publisher=[[Time Inc.]]}}</ref> * In 2016, German Celtic folk band Fiddlers Green created a medley of El Condor Pasa and Bella Ciao to create a song Down. * Paul Simon himself performed the song on ''[[സെസമി സ്ട്രീറ്റ്|Sesame Street]]''. * Italian singer Gigliola Cinquetti performed a cover with Italian lyrics. * [[ഇസ്രയേൽ|Israeli]] folk duo The Parvarim released a [[ഹീബ്രു|Hebrew]] version of the song. * Spanish Eurodance DJ, DJ Sammy, has a Eurodance version on his album ''Heaven''. This version has lyrics, however they are spoken and not the Simon and Garfunkel ones. * Twelve Girls Band recorded this song in the album "Romantic Energy" in 2004. * Brazilian Progressive Rock band, Vlad V, recorded this song on his album, Siga o Som in 2007. (Info by Luiz Mendes Tupã) == ഇതും കാണുക == * [[ആൻഡിയൻ കോണ്ടൂർ|ആൻഡിയൻ കോണ്ടോർ]] / കോഡോർ ആരിനോ (വൽടെർ ജെലാഫൈസ്) * പാലോമാ ബ്ലാങ്ക == അവലംബങ്ങൾ == <references group="" responsive=""></references> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.metrolyrics.com/el-condor-pasa-if-i-could-lyrics-simon-and-garfunkel.html ഈ ഗാനത്തിന്റെ വരികൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180513132607/http://www.metrolyrics.com/el-condor-pasa-if-i-could-lyrics-simon-and-garfunkel.html |date=2018-05-13 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=uJI3D8U9clQ പിയാനോയ്ക്കുള്ള യഥാർത്ഥ പതിപ്പ് (1933 മുതൽ രേഖപ്പെടുത്തുന്നു)] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] 9jpw0ljqnmrjyzs072qkg9uh6kd1btq 0 471501 4648109 4015498 2026-07-16T18:06:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648109 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Arancini}} {{Infobox prepared food | name = Arancini | image = arancini 002.jpg | image_size = 250px | caption = Sicilian arancini for sale at a counter | alternate_name = | country = [[Italy]] | region = [[Sicily]] | course = | type = [[Snack]], [[street food]] | served = | main_ingredient = [[rice]], [[meat]] | variations = | calories = | other = }} [[തക്കാളി]]സോസും [[ഉരുളക്കിഴങ്ങ്|ഉരുളക്കിഴങ്ങും]] മസാലകളും ചേർത്ത് കൊത്തിയരിഞ്ഞ ഇറച്ചികഷണങ്ങളെ ദീർഘനേരം വേവിച്ചെടുത്ത് ആ മിശ്രിതം അരിഉണ്ടകൾക്കുള്ളിൽ നിറച്ച് അതിനെ [[റൊട്ടി]]പ്പൊടിയുപയോഗിച്ച് പൊതിഞ്ഞ് നന്നായി [[എണ്ണ]]യിൽ പൊരിച്ചെടുക്കുന്ന ഒരു [[ഇറ്റാലിയൻ]] പലഹാരമാണ് '''അരൻസിനി''' ({{IPA-it|aranˈtʃiːni|}}<ref>{{cite web|url=http://ctzen.it/2014/08/07/i-cugini-di-palerma-e-il-sesso-degli-arancini-un-complesso-di-inferiorita-culinaria/|title=I cugini di Palerma e il sesso degli arancini. Un complesso di inferiorità culinaria|work=MeridioNews|access-date=2019-04-18|archive-date=2014-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012010246/http://ctzen.it/2014/08/07/i-cugini-di-palerma-e-il-sesso-degli-arancini-un-complesso-di-inferiorita-culinaria/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://cademiasiciliana.org/blog/arancina-o-arancinu/?lang=it|title=Arancina o arancinu? Una risposta esaustiva - Cadèmia Siciliana|date=2017-12-30|work=Cadèmia Siciliana|access-date=2018-01-04|language=it-IT}}</ref> == ചരിത്രം == [[File:Arancine in Favignana.jpg|thumb|An open arancino, showing the rice and ragù stuffing]] പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[സിസിലി|സിസിലി]] ദ്വീപ് അറബ് ഭരണത്തിൻ കീഴിലായിരുന്നപ്പോഴാണ് അരാൻസിനി ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book|author1=Giuliano Valdes|title=Sicilia. Ediz. Inglese|url=https://archive.org/details/sicilycompletegu0000vald|date=1 May 2000|publisher=Casa Editrice Bonechi|isbn=9788870098266|page=[https://archive.org/details/sicilycompletegu0000vald/page/9 9]|edition=illustrated}}</ref><ref>{{cite book|author1=Clifford A. Wright|title=Little Foods of the Mediterranean: 500 Fabulous Recipes for Antipasti, Tapas, Hors D'Oeuvre, Meze, and More|url=https://archive.org/details/littlefoodsofmed0000wrig|date=1 Jan 2003|publisher=Harvard Common Press|isbn=9781558322271|page=[https://archive.org/details/littlefoodsofmed0000wrig/page/380 380]|edition=illustrated}}</ref>സിസിലിയിലെ പലേർമോ, സിറാക്കുസ, ട്രപാനി നഗരങ്ങളിൽ, ഡിസംബർ 13 ന് സാന്താ ലൂസിയയുടെ വിരുന്നിന് ഒരുക്കുന്ന പരമ്പരാഗത ഭക്ഷണമാണ് അരൻസിനി. അന്നേദിവസം റൊട്ടിയും പാസ്തയും കഴിക്കാറില്ല. കടുത്ത ക്ഷാമം ഒഴിവാക്കിക്കൊണ്ട് 1646-ൽ [[Saint Lucy|സാന്താ ലൂസിയയുടെ]] ദിനത്തിൽ ധാന്യ വിതരണ കപ്പലിന്റെ വരവിനെ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.<ref>Giuseppina Siotto, ''Vegetaliana, note di cucina italiana vegetale: La cucina vegetariana e vegana'', 2014, {{ISBN|8868101858}}, chapter 14</ref> ഇന്ന്, ആധുനിക [[ഇറ്റാലിയൻ]] ഭക്ഷണ സംസ്കാരത്തിൽ ഈ ഭക്ഷണത്തിന്റെ ജനപ്രീതി വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അരൻസിനി വർഷം മുഴുവനും മിക്ക സിസിലിയൻ ഭക്ഷണശാലകളിലും, പ്രത്യേകിച്ച് പലേർമോ, മെസീന, കാറ്റാനിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഫെഡറിക്കോ II ഡി സ്വെവിയയുടെ വേട്ടയാടൽ വേളയിൽ നൽകാനാണ് ഈ വിഭവം പരമ്പരാഗതമായി സൃഷ്ടിച്ചത്. ==ഇതും കാണുക== {{portal|Italy|Food}} {{div col|colwidth=30em}} *[[Italian cuisine]] *[[Sicilian cuisine]] *[[List of Sicilian dishes]] * [[List of stuffed dishes]] *[[Pani ca meusa]] – another example of Sicilian street food {{div col end}} ==അവലംബം== {{reflist|35em}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *{{commons category-inline}} *[http://www.bbc.co.uk/food/recipes/arancini_with_tomato_and_49993 Arancino recipe] at [[BBC Food]] {{Rice dishes}} {{Street food}} [[വർഗ്ഗം:തെരുവോര ഭക്ഷണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ പാചകം]] 2vi8ds72ox42gjlizygl3tosbkljtzm 0 474958 4648108 3256723 2026-07-16T17:59:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648108 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Eiffel programming language}} {{Infobox programming language | name = ഈഫൽ | logo = [[File:Eiffel logo.svg|frameless|Eiffel logo]] | paradigm = [[Object-oriented programming|Object-oriented]], [[Class-based programming|Class-based]], [[Generic programming|Generic]], [[Concurrent object-oriented programming|Concurrent]] | year = 1986<ref>{{cite web|title=Eiffel in a Nutshell|url=https://archive.eiffel.com/eiffel/nutshell.html|website=archive.eiffel.com|accessdate=24 August 2017|language=en}}</ref> | designer = [[Bertrand Meyer]] | developer = Eiffel Software | latest release version = [[EiffelStudio|EiffelStudio 18.11]]<ref>{{cite web|title=Release notes for EiffelStudio 18.11|url=https://www.eiffel.org/doc/eiffelstudio/Release_notes_for_EiffelStudio_18.11|website=Eiffel.org|accessdate=24 December 2018}}</ref> | latest release date = {{start date and age|2018|12|17|df=y}} | typing = [[type system|static]] | implementations = [[EiffelStudio]], [[LibertyEiffel]], [[SmartEiffel]], [[Visual Eiffel]], Gobo Eiffel, "The Eiffel Compiler" tecomp | dialects = | influenced_by = [[Ada (programming language)|Ada]], [[Simula]], [[Z notation|Z]] | influenced = [[Ada (programming language)|Ada 2012]], [[Albatross (programming language)|Albatross]], [[C Sharp (programming language)|C#]], [[D (programming language)|D]], [[Java (programming language)|Java]], [[Lisaac]], [[Racket (programming language)|Racket]], [[Ruby (programming language)|Ruby]],<ref name="nov2pro">{{cite book|last=Cooper|first=Peter|title=Beginning Ruby: From Novice to Professional|url=https://archive.org/details/beginningrubyfro0000coop_l9d5|edition=2nd|series=Beginning from Novice to Professional|year=2009|publisher=APress|location=Berkeley|isbn=1-4302-2363-4|page=[https://archive.org/details/beginningrubyfro0000coop_l9d5/page/101 101]|quote=To a lesser extent, Python, LISP, Eiffel, Ada, and C++ have also influenced Ruby.}}</ref> [[Sather]], [[Scala (programming language)|Scala]] | programming language = Eiffel | platform = [[Cross-platform]] | operating_system = [[FreeBSD]], [[Linux]], [[Mac OS X]], [[OpenBSD]], [[Solaris (operating system)|Solaris]], [[Windows]] | license = dual and enterprise | file_ext = <code>.e</code> | website = {{URL|https://www.eiffel.org/}} | caption = }} ബെർട്രാൻഡ് മേയർ ഡിസൈൻ ചെയ്ത ഒരു [[ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷ|ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയെന്റഡ്]] [[പ്രോഗ്രാമിംഗ് ഭാഷ|പ്രോഗ്രാമിങ് ഭാഷയാണ്]] '''ഈഫൽ'''. (ഇത് ഒരു ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റേഷൻ പ്രോപ്പോണന്റും ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് സോഫ്റ്റ്‌വേർ കൺസ്ട്രക്ഷനുമാണ്), ഈഫൽ ഒരു സോഫ്റ്റ്‌വേർ കൂടിയാണ്. വാണിജ്യ സോഫ്റ്റ്വെയറിൻറെ വികസനത്തിൽ വിശ്വസനീയത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ലക്ഷ്യത്തോടെ 1985 ൽ മേയർ ഈ ഭാഷ രൂപപ്പെടുത്തുകയും<ref>{{cite web|url=http://www.berenddeboer.net/eiffel/archive/halstenbach_eiffel_history.html|title=Eiffel — the Language|last1= |first1= |date= |website= |publisher= |accessdate=6 July 2016}}</ref> 1986 ൽ ആദ്യ പതിപ്പ് ലഭ്യമാകുകയും ചെയ്തു. 2005 ൽ, ഈഫൽ ഒരു ഐഎസ്ഒ (ISO) നിലവാരമുള്ള ഭാഷയായി മാറി. ഈഫൽ പ്രോഗ്രാമിങ് രീതിക്ക് ഭാഷയുടെ രൂപഘടനയുമായി വളരെ അടുത്ത് ബന്ധമാണുള്ളത്. രണ്ടും ഒരു കൂട്ടം ആശയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്, കരാർ പ്രകാരമുള്ള ഡിസൈൻ, കമാൻഡ്-ക്വറി വിഭജനം, ഏകീകൃത പ്രവേശന നയം, എക തെരഞ്ഞെടുപ്പ് തത്ത്വം, തുറന്ന-അടച്ച തത്ത്വം, ഓപ്ഷൻ-ഓപ്പറന്റ് വേർതിരിക്കൽ മുതലായവ. തുടക്കത്തിൽ ഈഫൽ അവതരിപ്പിച്ച പല ആശയങ്ങളും പിന്നീട് ജാവ, സി#, മറ്റ് ഭാഷകൾ കടം കൊണ്ടു.<ref>Formal Specification Languages: Eiffel, Denotational Semantics, Vienna Development Method, Abstract Machine Notation, Petri Net, General Books, 2010</ref>പുതിയ ഭാഷാ ഡിസൈൻ ആശയങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഇക്മാ / ഐഎസ്ഒ(Ecma/ISO) നിലവാരമുള്ള പ്രക്രിയ വഴി, ഈഫൽ ഭാഷയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് തുടരുകയാണ്. ==സ്വഭാവഗുണങ്ങൾ== ഈഫൽ ഭാഷയുടെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ ചുവടെ ചേർക്കുന്നു: * ഒരു ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയെന്റഡ് പ്രോഗ്രാം ഘടന ഡികോമ്പോസിഷന്റെ അടിസ്ഥാന യൂണിറ്റായി ഒരു ക്ലാസ്സ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. * കരാർ പ്രകാരം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്, മറ്റ് ഭാഷാ നിർമ്മാണവുമായി സമഗ്രമായി സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. * ഓട്ടോമാറ്റിക് മെമ്മറി മാനേജ്മെന്റ്, സാധാരണയായി ഗാർബേജ് ശേഖരത്തിൽ നടപ്പിലാക്കുന്നു. * ഇൻഹെറിറ്റൻസ്, പുനർനാമകരണം, പുനർനിർമ്മിക്കുക, "തെരഞ്ഞെടുക്കുക", മൾട്ടിപ്പിൾ ഇൻഹെറിറ്റൻസ്, സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന മറ്റ് സംവിധാനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇൻഹെറിറ്റൻസ്. * മൂല്യവും റെഫറൻസ് സെമാന്റിക്സും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന യൂണിഫോം ടൈപ്പ് സിസ്റ്റം, അതിൽ INTEGER പോലുള്ള അടിസ്ഥാന തരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന എല്ലാ തരങ്ങളും ക്ലാസ് അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. * പരിമിതമായതും അനിയന്ത്രിതവുമായ പൊതുവായ പ്രോഗ്രാമിങ്. * സ്റ്റാറ്റിക് ടൈപ്പിംഗ് * ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള തരം മെക്കനിസം വഴി ശൂന്യമായ റെഫറൻസുകൾക്കുള്ള കോളുകൾക്കെതിരെ സുരക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ സ്ഥിര പരിരക്ഷ ശൂന്യമാക്കുക. * ഏജന്റുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ, ക്ലോസ്സേഴ്സ്, ലാംഡ കാൽകുലസ് എന്നിവയുമായി അടുത്ത ബന്ധം. == ഡിസൈൻ ഗോളുകൾ == നടപടിക്രമ കോഡിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രഖ്യാപന പ്രസ്താവനകൾക്ക് ഈഫൽ പ്രാധാന്യം നൽകുകയും ബുക്ക് കീപ്പിംഗ് നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ ആവശ്യകത ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കംപൈലറിലേക്കുള്ള ഒപ്റ്റിമൈസേഷൻ സൂചനകളായി ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള കോഡിംഗ് തന്ത്രങ്ങളോ കോഡിംഗ് ടെക്നിക്കുകളോ ഈഫൽ ഒഴിവാക്കുന്നു. കോഡ് കൂടുതൽ വായിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ലക്ഷ്യം ഉണ്ടാക്കുക മാത്രമല്ല, എന്നാൽ പ്രോഗ്രാമർമാരെ നടപ്പാക്കൽ വിശദാംശങ്ങളിൽ വീഴാതെ ഒരു പ്രോഗ്രാമിന്റെ പ്രധാന വശങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് പ്രശ്‌നങ്ങൾക്ക് ലളിതവും വിപുലീകരിക്കാവുന്നതും പുനരുപയോഗിക്കാവുന്നതും വിശ്വസനീയവുമായ ഉത്തരങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഈഫലിന്റെ ലാളിത്യം. ഈഫലിൽ എഴുതിയ കമ്പ്യൂട്ടർ പ്രോഗ്രാമുകൾക്കുള്ള കംപൈലറുകൾക്ക് വിപുലമായ ഒപ്റ്റിമൈസേഷൻ ക്ലേശത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രോഗ്രാമറെ ഒഴിവാക്കുന്ന ഓട്ടോമാറ്റിക് ഇൻ-ലൈനിംഗ് പോലുള്ള ഒപ്റ്റിമൈസേഷൻ ടെക്നിക്കുകൾ നൽകുന്നു. == പശ്ചാത്തലം == ഈഫൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ [[ബെർ‌ട്രാൻഡ് മേയർ|ബെർട്രാൻഡ് മേയർ]] സ്ഥാപിച്ച ഒരു കമ്പനിയായ ഈഫൽ സോഫ്റ്റ്‌വേർ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തതാണ്. ഒബ്ജക്റ്റ് ഓറിയന്റഡ് സോഫ്റ്റ്‌വേർ നിർമ്മാണത്തിൽ ഈഫലിന്റെ രൂപകൽപ്പനയിലേക്ക് നയിച്ച ഒബ്ജക്റ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ആശയങ്ങളെയും സിദ്ധാന്തത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിശദമായ ആവിഷ്ക്കാരശൈലി അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref>''Object-Oriented Software Construction'', Second Edition, by [[Bertrand Meyer]], Prentice Hall, 1997, {{ISBN|0-13-629155-4}}</ref> ==അവലംബം== 7bb2dv7zkivvb4qn37afttlnr6tqgtb 0 478290 4647932 4610120 2026-07-16T13:03:25Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647932 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madonna and Child with St. Anne (Dei Palafrenieri)}} {{Infobox Artwork | image_file=Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg | title=Madonna and Child with St Anne | other_language_1 = Italian | other_title_1 =Madonna dei Palafrenieri | artist=[[Caravaggio]] | year=1605–1606 | medium=[[Oil painting|Oil]] on canvas | height_metric=292 | width_metric=211 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=[[Rome]] | museum=[[Galleria Borghese]] }} 1605–1606 നും ഇടയിൽ ഇറ്റാലിയൻ ബറോക്ക് മാസ്റ്റർ [[Caravaggio|മൈക്കലാഞ്ചലോ മെറിസി ഡ കാരവാജിയോ]] (1571-1610) [[സെന്റ് പീറ്റേഴ്സ് ബസലിക്ക|വിശുദ്ധ പത്രോസിന്റെ ബസിലിക്കയിലെ]]<ref name="Par">{{Cite web |url=http://www.parafrenieri.it/ |title=Venerabile Arciconfraternita di Sant'Anna de Parafrenieri |access-date=2019-07-17 |archive-date=2018-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113034547/http://parafrenieri.it/ |url-status=dead }}</ref> പാപ്പൽ വരന്മാർ({{lang-it|Arciconfraternita di Sant'Anna de Parafrenieri}})<ref name=Bologna>{{cite book|last=Bologna|first=Ferdinando|title=Caravaggio: The Final Years|url=https://archive.org/details/caravaggiofinaly0000unse|date=2005|publisher=Electa Napoli|location=Naples|isbn=8851002649|pages=[https://archive.org/details/caravaggiofinaly0000unse/page/16 16]–47|editor=Nicola Spinosa|chapter=Caravaggio, the final years (1606-1610)}}</ref> അതിരൂപതയുടെ അൾത്താരയ്ക്കുവേണ്ടി ചിത്രീകരിച്ച ഒരു എണ്ണഛായാചിത്രമാണ് '''മഡോണ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് സെന്റ് ആനി.''' സാമ്പ്രദായിക കീഴ് വഴക്കങ്ങളിൽ നിന്ന് തികച്ചു വ്യത്യസ്തമായ രീതിയിൽ കന്യാമറിയത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ രചന വത്തിക്കാൻ ഇടവക ദേവാലയത്തിൽ നിന്ന് നീക്കംചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് [[Sant'Anna dei Palafrenieri|സെന്റ് അന്ന ഡേ പാലഫ്രീനിയേരി]]യിൽ ഹ്രസ്വ കാലത്തേക്ക് പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="Telegraph">[https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/7854824/Caravaggio-the-original-sinner.html Caravaggio: the original sinner]</ref> പിന്നീട് ഈ ചിത്രം കർദിനാൾ സിപിയോൺ ബോർഗീസ് വിലക്കു വാങ്ങി. ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാലസോയിൽ (Galleria Borghese) മറ്റ് അഞ്ച് കാരവാജിയോ ചിത്രങ്ങളോടൊപ്പം സ്ഥലം പങ്കിടുന്നു. ('''[[Boy with a Basket of Fruit|Boy with a Basket of Fruit]], [[David with the Head of Goliath (Caravaggio, Rome)|David with the head of Goliath]] (attributed to 1606), [[Young Sick Bacchus|Young Sick Bacchus]], [[Saint Jerome Writing|Saint Jerome Writing]], and [[John the Baptist (Caravaggio)|St John the Baptist in the Desert]].)''' അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിജയകരമായ ചിത്രമല്ലെങ്കിലും, ഈ രചന ജനശ്രദ്ധ നേടിയിരിക്കാം. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ നിലവിലിരുന്ന കാഴ്ചപ്പാടിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും അസാധാരണവുമായ വിധത്തിൽ കന്യാമറിയത്തെ ചിത്രീകരിച്ചത് സമകാലിക കാഴ്ചക്കാരെ ഞെട്ടിച്ചിരിക്കണം. [[അന്യാപദേശം|അന്യാപദേശരീതിയിലുള്ള]] ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ആന്തരാർത്ഥം ലളിതമാണ്. മകൻറെ കൈപിടിച്ച്, അവൻറെ സഹായത്തോടെ, കന്യാമറിയം തിന്മയുടെ അഥവാ ആദിപാപത്തിൻറെ പ്രതീകമായ [[പാമ്പ്‌|സർപ്പത്തെ]] ചവിട്ടിമെതിക്കുന്നു. ഈ സംഭവത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നത് ജരാനരകൾ ബാധിച്ച മുത്തശ്ശിയായ [[വിശുദ്ധ അന്ന|സെന്റ് ആനിയും]]. ലോലമായ ദീപ്തിവലയങ്ങൾ സത്യനിഷ്ഠരുടെ ശിരസ്സിനെ അലങ്കരിക്കുമ്പോൾ, സർപ്പം ഇരുട്ടിലേക്കു ചൂളുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. മറിയയും യേശുവും നഗ്നപാദരാണ്. പൂർണ്ണ നഗ്നനായ അഗ്രചർമ്മിയായ കുട്ടിയാണ് [[യേശു]]. പശ്ചാത്തലം പ്രധാനമായും ഇരുളും നിഴലുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പ്രതിഛായകൾ വെളിച്ചത്തിൽ സുവ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഈ ചിത്രം സെൻറ് ആനിനോടുള്ള ഭക്ത്യാദരങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാനായിരുന്നു വരക്കപ്പെട്ടത് എന്നാണ് അനുമാനം. അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ അവരുടെ ജരാനരകൾ എന്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് എന്നത് വ്യക്തമല്ല. ബെല്ലോറി പറഞ്ഞതുപോലെ, മതിയായ മേൽവസ്ത്രമില്ലാതെ സ്‌തനങ്ങൾ വെളിപ്പെടുന്നവിധത്തിൽ കന്യാമറിയത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് കൂടുതൽ ഞെട്ടൽ ഉളവാക്കുന്നു. യേശുവിന്റെ ലിംഗത്തിന്റെയും കാലിന്റെയും സമാന്തരമായ ചെരിവ്. അവ രണ്ടും പാമ്പിനോട് അഥവാ പാമ്പ് എന്തിൻറെ പ്രതീകമോ അതിനോട്, യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന പ്രതീതി ഉളവാക്കുന്നുവെന്ന് ഊഹിക്കാം. == മറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ == [[മഡോണ ഡി ലോറെറ്റോ (കാരവാജിയോ)|മഡോണ ഡി ലോറെറ്റോ]] കന്യാമറിയത്തെ പ്രമേയമാക്കിയുള്ള കാരവാജിയോയുടെ മറ്റൊരു ചിത്രമാണ്. കരവാജിയോയുടെ ചിത്രത്തിലെ പിരിമുറുക്കത്തിനു നേരെ വിപരീതമായി ശാന്തസുന്ദരമായ കുടുംബാന്തരീക്ഷമാണ് ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചി തന്റെ വിർജിൻ ആന്റ് ചൈൽഡ് വിത്ത് സെന്റ് ആനി എന്ന ചിത്രത്തിൽ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. == ചിത്രകാരനെക്കുറിച്ച് == [[File:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|thumb|left|200px]] 1590 കളുടെ ആരംഭം മുതൽ 1610 വരെ റോം, നേപ്പിൾസ്, മാൾട്ട, സിസിലി എന്നിവിടങ്ങളിൽ സജീവമായ ഒരു ഇറ്റാലിയൻ ചിത്രകാരനായിരുന്നു കാരവാജിയോ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ ഭൗതികമായവും വൈകാരികവുമായ മനുഷ്യാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു യാഥാർത്ഥ്യ നിരീക്ഷണത്തെ സമന്വയിപ്പിച്ച് ലഘുവായ നാടകീയമായ ഉപയോഗത്തിലൂടെ ബറോക്ക് പെയിന്റിംഗിനെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref>{{cite book|author = Vincenzio Fanti|title = Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein | url=https://books.google.com/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21 | year=1767 | publisher=Trattner | page=21 |language=Italian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 |title=Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio |publisher=Gettyimages.it |accessdate=2013-07-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312 |title=Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610) |publisher=Getty.edu |accessdate=2012-11-18}}</ref>കാരവാജിയോ [[Chiaroscuro|ചിയറോസ്ക്യൂറോയുടെ]] നാടകീയമായ ഉപയോഗത്തിലൂടെ ഭൗതികമായ നിരീക്ഷണം നടത്തി. അത് [[Tenebrism|ടെനെബ്രിസം]] എന്നറിയപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം ഈ വിദ്യയെ ഒരു പ്രധാന സ്റ്റൈലിസ്റ്റിക് ഘടകമാക്കി, ഇരുണ്ട നിഴലുകൾ, പ്രകാശത്തിന്റെ തിളക്കമുള്ള ഷാഫ്റ്റുകളിൽ വിഷയങ്ങൾ എന്നിവയെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തി. കാരവാജിയോ നിർണായക നിമിഷങ്ങളും രംഗങ്ങളും ചിത്രീകരിച്ചു. അതിൽ പലപ്പോഴും അക്രമ പോരാട്ടങ്ങൾ, പീഡനങ്ങൾ, മരണം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തത്സമയ മാതൃകകളുമായി അദ്ദേഹം അതിവേഗം ചിത്രീകരിച്ചു. ഡ്രോയിംഗുകൾ ഉപേക്ഷിക്കാനും ക്യാൻവാസിലേക്ക് നേരിട്ട് ചിത്രീകരിക്കാനും അദ്ദേഹം താൽപ്പര്യപ്പെട്ടിരുന്നു. മാനെറിസത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന പുതിയ ബറോക്ക് ശൈലിയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം അഗാധമായിരുന്നു. പീറ്റർ പോൾ റൂബൻസ്, ജുസെപ് ഡി റിബെറ, ജിയാൻ ലോറെൻസോ ബെർനിനി, റെംബ്രാന്റ് എന്നിവരുടെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഇത് നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ കാണാൻ കഴിയും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ തുടർന്നുള്ള തലമുറയിലെ കലാകാരന്മാരെ "കാരവാഗിസ്റ്റി" അല്ലെങ്കിൽ "കാരവഗെസ്ക്യൂസ്" എന്നും ടെനെബ്രിസ്റ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ടെനെബ്രോസി ("ഷാഡോയിസ്റ്റുകൾ") എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://www.wga.hu/html/c/caravagg/08/48palaf.html ''Madonna dei Palafrenieri''] 1606 Oil on canvas, 292 x 211&nbsp;cm Galleria Borghese, Rome—online catalog, Web Gallery of Art, Hungary<small> friendly format for printing and bookmarking (link with frames, http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/c/caravagg/08/48palaf.html)</small> {{Caravaggio}} [[വർഗ്ഗം:മഡോണയുടെയും കുട്ടിയുടെയും ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കാരവാജിയോ ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രങ്ങൾ]] gnp6orwrodxt3453e0d65et7dozgsy1 0 478467 4647984 3684751 2026-07-16T14:33:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647984 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Fernando J. Corbató}} {{Infobox scientist | image = Fernando Corbato.jpg | caption = | birth_name = ഫെർണാണ്ടോ ജോസ് കോർബാറ്റോ | birth_date = {{Birth date|1926|7|1}} | birth_place = [[Oakland, California|ഓക്ലാന്റ്]], [[കാലിഫോർണിയ]], യു.എസ്. | death_date = {{Death date and age|2019|7|12|1926|7|1|mf=y}} | death_place = [[ന്യൂബറിപോർട്ട്]], [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്]], [[യു.എസ്.]] | residence = | citizenship = | nationality = [[United States|അമേരിക്കൻ]] | alma_mater = [[കാലിഫോർണിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]]<br/>[[മസാച്യുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] | thesis_title = A calculation of the energy bands of the graphite crystal by means of the tight-binding method | thesis_year = 1956 | doctoral_advisor = [[John C. Slater]]<ref>{{MathGenealogy|id=104805}}</ref> | doctoral_students = [[Jerome H. Saltzer]] | known_for = [[Multics]] | footnotes = | field = [[കമ്പ്യൂട്ടർ സയന്റിസ്റ്റ്]] | work_institution = [[മസാച്യുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി]] | author_abbreviation_bot = | author_abbreviation_zoo = | prizes = [[Turing Award]] <small>(1990)</small> <br> [[Computer History Museum]] Fellow (2012)<ref>[http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Fernando,Corbato/ Fernando Corbato 2012 Fellow] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403000901/http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Fernando,Corbato/ |date=2012-04-03 }}</ref> }} ഒരു പ്രമുഖ [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നു '''ഫെർണാണ്ടോ ജോസ് "കോർബി" കോർബാറ്റോ''' (ജൂലൈ 1, 1926 - ജൂലൈ 12, 2019), ടൈം ഷെയറിംഗ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങളുടെ വികസനത്തിൽ മുൻഗാമി എന്ന നിലയിൽ ശ്രദ്ധേയനായിരുന്നു. ==തൊഴിൽ== 1926 ജൂലൈ 1 ന് [[ഓക്‌ലാന്റ്, കാലിഫോർണിയ|കാലിഫോർണിയയിലെ ഓക്‌ലാൻഡിൽ]] സ്പെയിനിലെ വില്ലാരിയലിൽ നിന്നുള്ള സ്പാനിഷ് സാഹിത്യ പ്രൊഫസറായ ഹെർമെനെഗിൽഡോ കോർബാറ്റോ, ഷാർലറ്റ് (നീ കരെല്ല ജെൻസൻ) കോർബാറ്റെ എന്നിവരുടെ മകനായി കോർബാറ്റ ജനിച്ചു. 1930 ൽ കോർബാറ്റോ കുടുംബം ലോസ് ഏഞ്ചൽസിൽ യു‌സി‌എൽ‌എയിലെ ഹെർമെനെഗിൽഡോയുടെ ജോലിക്കായി മാറി. 1943-ൽ കോർബാറ്റോ യു‌സി‌എൽ‌എയിൽ ചേർന്നു, പക്ഷേ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്]] നാവികസേനയിൽ അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു. യുദ്ധസമയത്ത്, കോർബാറ്റോ "ഭാവിയിലെ കരിയറിന് പ്രചോദനമേകുന്ന അവിശ്വസനീയമായ ഉപകരണങ്ങളെ ഡീബഗ്" ചെയ്തു. കോർബറ്റോ 1946 ൽ നാവികസേനയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയി, കാലിഫോർണിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽ ചേർന്നു, 1950 ൽ ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് 1956 ൽ മസാച്യുസെറ്റ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽ നിന്ന് ഭൗതികശാസ്ത്രത്തിൽ പിഎച്ച്ഡി നേടി. 1965 ൽ പ്രൊഫസറായി. വിരമിക്കുന്നതുവരെ എംഐടിയിൽ തുടർന്നു.<ref name="nyt-obit-2019">{{cite web |last1=Hafner |first1=Katie |title=Fernando Corbató, a Father of Your Computer (and Your Password), Dies at 93 |url=https://www.nytimes.com/2019/07/12/science/fernando-corbato-dead.html |publisher=The New York Times |accessdate=13 July 2019 |date=July 12, 2019}}</ref> എം‌ഐ‌ടി കോംപാറ്റിബിൾ ടൈം-ഷെയറിംഗ് സിസ്റ്റം (സി‌ടി‌എസ്‌എസ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആദ്യത്തെ സമയം പങ്കിടുന്ന സംവിധാനം 1961 ൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref name="LevyWL">{{cite book|title=Hackers: Heroes of the Computer Revolution - 25th Anniversary Edition|url=https://archive.org/details/hackerlarbilgisa0000unse|date=2010|publisher=O'Reilly Media|isbn=978-1449388393|edition=1st|location=Sebastopol, CA|pages=[https://archive.org/details/hackerlarbilgisa0000unse/page/85 85]–102|chapter=Winners and Losers|last1=Levy|first1=Steven}}<!--|accessdate=2014-06-04--></ref> ഒരു വലിയ കമ്പ്യൂട്ടർ സിസ്റ്റത്തിലെ ഫയലുകളിലേക്ക് പ്രവേശനം സുരക്ഷിതമാക്കാൻ ആദ്യമായി പാസ്‌വേഡുകൾ ഉപയോഗിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി കോർബാറ്റോവിനുണ്ട്, എന്നിരുന്നാലും ഈ അടിസ്ഥാന സുരക്ഷാ രീതി വ്യാപകമാവുകയും നിയന്ത്രിക്കാനാകാത്തതുമായി മാറുകയും ചെയ്തുവെന്ന് അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ പറയുന്നു.<ref>{{cite news|title=Despite Data Thefts, The Password Endures|newspaper=Wall Street Journal|date=May 22, 2014|author=Warnock, Eleanor|author2=Pfanner, Eric}}</ref> സി‌ടി‌എസ്‌എസ് വികസിപ്പിച്ചെടുക്കുന്നതിലെ അനുഭവം രണ്ടാമത്തെ പ്രോജക്ടിലേക്ക് നയിച്ചു, [[മൾട്ടിക്സ്]], അതിന്റെ ഹൈ-എൻഡ് കമ്പ്യൂട്ടർ സിസ്റ്റങ്ങൾക്കായി ജനറൽ ഇലക്ട്രിക് സ്വീകരിച്ചു (പിന്നീട് ഹണിവെൽ ഏറ്റെടുത്തു). ആധുനിക ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി ആശയങ്ങൾക്ക് മൾട്ടിക്സ് തുടക്കമിട്ടു, ഒരു ശ്രേണി ഫയൽ സിസ്റ്റം, റിംഗ്-ഓറിയന്റഡ് സെക്യൂരിറ്റി, ആക്സസ് കൺട്രോൾ ലിസ്റ്റുകൾ, സിംഗിൾ ലെവൽ സ്റ്റോർ, ഡൈനാമിക് ലിങ്കിംഗ്, വിശ്വസനീയമായ സേവനത്തിനായി വിപുലമായ ഓൺ‌-ലൈൻ പുന:ക്രമീകരണം എന്നിവ. മൾട്ടിക്സ്, പ്രത്യേകിച്ച് വാണിജ്യപരമായി വിജയിച്ചില്ലെങ്കിലും, യുണിക്സ് വികസിപ്പിക്കാൻ [[കെൻ തോംപ്സൺ|കെൻ തോംസണിനെ]] നേരിട്ട് പ്രചോദിപ്പിച്ചു, ഇതിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പിൻഗാമികൾ ഇപ്പോഴും വളരെ വ്യാപകമായ ഉപയോഗത്തിലാണ്; മറ്റ് പല ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം ഡിസൈനുകളുടെയും നേരിട്ടുള്ള മോഡലായി യുണിക്സ് പ്രവർത്തിച്ചു. ==അവാർഡുകൾ== നിരവധി അവാർഡുകൾക്കിടയിൽ, 1990-ൽ കോർബേറ്റോയ്ക്ക് ട്യൂറിംഗ് അവാർഡ് ലഭിച്ചു, "സങ്കൽപ്പങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നതിലും, പൊതു-ഉദ്ദേശ്യ, വലിയ തോതിലുള്ള, സമയം പങ്കിടൽ, റിസോഴ്‌സ് പങ്കിടൽ കമ്പ്യൂട്ടർ സിസ്റ്റങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയതിലും" ഉള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പയനിയറിംഗ് പ്രവർത്തനത്തിനാണ് ഇത് ലഭിച്ചത്. 2012-ൽ, "ടൈംഷെയറിംഗിലും മൾട്ടിക്സ് ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിലുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പയനിയറിംഗ് പ്രവർത്തനത്തിന്" കമ്പ്യൂട്ടർ ഹിസ്റ്ററി മ്യൂസിയത്തിന്റെ ഫെലോ ആയി അദ്ദേഹത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.<ref>{{cite web |url = http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Fernando,Corbato/ |title = Fernando Corbato |publisher = Computer History Museum |access-date = 2013-05-23 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20120403000901/http://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/bios/Fernando,Corbato/ |archive-date = 2012-04-03 }}</ref> ==പാരമ്പര്യം== കോർബറ്റോ ചിലപ്പോൾ "കോർബേറ്റോയുടെ നിയമത്തിന്" പേരുകേട്ടതാണ്:<ref>Originally from {{cite journal|last=Corbató |first=F. J. |date=6 May 1969 |title=PL/I as a Tool for System Programming |journal=Datamation |volume=15 |issue=5 |pages=68–76 |url=http://home.nycap.rr.com/pflass/PLI/plisprg.html |quote=Regardless of whether one is dealing with assembly language or compiler language, the number of debugged lines of source code per day is about the same! |archive-url = https://web.archive.org/web/20080206153039/http://home.nycap.rr.com/pflass/PLI/plisprg.html |archive-date = 6 February 2008}}</ref> :ഒരു പ്രോഗ്രാമർക്ക് ഒരു നിശ്ചിത കാലയളവിൽ എഴുതാൻ കഴിയുന്ന കോഡിന്റെ വരികളുടെ എണ്ണം, ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഷയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ആദ്യത്തെ കമ്പ്യൂട്ടർ പാസ്‌വേഡ് സൃഷ്‌ടിക്കാൻ സഹായിച്ചതിനാലാണ് കോർബറ്റോ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്.<ref>{{cite web|last1=Yadron|first1=Danny|title=Man Behind the First Computer Password: It's Become a Nightmare|url=https://blogs.wsj.com/digits/2014/05/21/the-man-behind-the-first-computer-password-its-become-a-nightmare/|website=The Wall Street Journal|publisher=The Wall Street Journal|access-date=15 June 2015}}</ref> ==വ്യക്തിഗത ജീവിതവും മരണവും== കോർബറ്റോ 1962-ൽ പ്രോഗ്രാമർ ഇസബെൽ ബ്ലാൻഡ്‌ഫോർഡിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു. അവർ 1973-ൽ മരിച്ചു.<ref name="nyt-obit-2019"/> കോർബാറ്റോയ്ക്ക് എമിലി (നീ ഗ്ലക്ക്) രണ്ടാമത്തെ ഭാര്യയാണ്. പരേതയായ ഭാര്യ ഇസബെലിൽ രണ്ട് പെൺമക്കൾ:-കരോളിൻ കോർബറ്റോ സ്റ്റോൺ, നാൻസി കോർബറ്റോ; ഭാര്യയുടെ മുൻബന്ധത്തിലുള്ള രണ്ട് പുത്രന്മാർ, അവരുടെ പേരുകൾ:-ഡേവിഡ് ഗിഷ്, ജേസൺ ഗിഷ്; ഒരു സഹോദരൻ:-ചാൾസ്; അഞ്ച് പേരക്കുട്ടികളും.<ref name="nyt-obit-2019"/> എംഎയിലെ വെസ്റ്റ് ന്യൂട്ടണിലെ ടെമ്പിൾ സ്ട്രീറ്റിലാണ് കോർബറ്റോ താമസിച്ചിരുന്നത്. 2019 ജൂലൈ 12 ന് മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ ന്യൂബറിപോർട്ടിൽ 93-ാം വയസ്സിൽ [[പ്രമേഹം]] മൂലമുള്ള സങ്കീർണതകൾ കാരണം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.<ref name="nyt-obit-2019"/> ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:1926-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2019-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കാലിഫോർണിയയിലെ ഓക്‌ലാൻഡിൽ നിന്നുള്ള എഴുത്തുകാർ]] srpcoxblsanbh6jlnc5rm2qv7fp0m3j 0 480015 4648031 3780127 2026-07-16T15:39:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648031 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madonna Litta}} {{Infobox Artwork | image_file=Leonardo da Vinci attributed - Madonna Litta.jpg | title=Madonna Litta | artist=Disputed attribution to [[Leonardo da Vinci]] | year={{circa|1490}} | type=[[Egg tempera|Tempera]] on canvas ([[Transfer of panel paintings|transferred from panel]]) | height_metric=42 | width_metric=33 | city=[[Saint Petersburg]] | museum=[[Hermitage Museum]] }} പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം [[ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചി]] ചിത്രീകരിച്ച ഒരു [[ടെമ്പറ]]ചിത്രമാണ് '''മഡോണ ലിറ്റ.''' സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ്ബർഗിലെ [[Hermitage Museum|ഹെർമിറ്റേജ് മ്യൂസിയത്തിൽ]] പരമ്പരാഗതമായി ഈ ചിത്രം സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. കന്യകാമറിയം ക്രിസ്തുവായ പിഞ്ചുപൈതലിന് മുലയൂട്ടുന്നതായി [[Nursing Madonna|മഡോണ ലാക്റ്റാൻസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭക്തിനിർഭരമായ വിഷയത്തെ ഈ ചിത്രത്തിൽ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ലിയോനാർഡോയുടെ മുമ്പത്തെ ചിത്രമായ [[മഡോണ ഓഫ് ദ കാർണേഷൻ|മഡോണ ഓഫ് ദി കാർനേഷനിലേതു]]പോലെ, രണ്ട് തുറന്ന കമാനങ്ങളുള്ള ഇരുണ്ട അകത്തളത്തിലാണ് പ്രതിഛായകൾ സജ്ജീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ വീക്ഷണകോണിൽ ഒരു പർവ്വതപ്രദേശത്തെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ആകാശവും കാണാൻ കഴിയും. ഇടത് കൈയിൽ ക്രിസ്തു ഒരു [[European goldfinch|സ്വർണ്ണ ഫിഞ്ച്]] കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. അത് ക്രിസ്തുവിന്റെ ഭാവി കഷ്‌ടാനുഭവത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കാണിക്കുന്നു. [[Giovanni Antonio Boltraffio|ജിയോവാനി അന്റോണിയോ ബോൾട്രാഫിയോ]] അല്ലെങ്കിൽ [[Marco d'Oggiono|മാർക്കോ ഡി ഒഗിയോനോ]] പോലുള്ള ലിയോനാർഡോയുടെ ശിഷ്യന്റെ സൃഷ്ടിയാണിതെന്ന് ചിലർ വിശ്വസിച്ചുകൊണ്ട്, ചിത്രത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവിൽ വ്യത്യസ്ത ആരോപണങ്ങൾ ഉന്നയിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഹെർമിറ്റേജ് മ്യൂസിയം ലിയോനാർഡോയുടെ ഓട്ടോഗ്രാഫ് സൃഷ്ടിയാണെന്ന് തന്നെ കരുതുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഒരു കുലീന കുടുംബമായ [[മിലാൻ|മിലാനീസിന്റെ]] ശേഖരമായ ഹൗസ് ഓഫ് ലിറ്റയിൽ നിന്നാണ് ഈ ചിത്രത്തിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. == ചരിത്രം == മിലാനീസ് കാലഘട്ടത്തിന് മുമ്പോ ശേഷമോ ലിയോനാർഡോ (സി .1481–3 മുതൽ 1499 വരെ) ആദ്യം ചിത്രീകരിച്ച മഡോണയുടെയും കുട്ടിയുടെയും ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് മഡോണ ലിറ്റ. 1478 ന്റെ അവസാനത്തിൽ താൻ “രണ്ട് വിർജിൻ മാരിസ്” ചിത്രീകരിച്ചതായും 1482-ൽ എഴുതിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്റ്റുഡിയോയുടെ ഒരു പട്ടികയിൽ (കോഡെക്സ് അറ്റ്ലാന്റിക്സിന്റെ ഭാഗം) “ഔവർ ലേഡി” യുടെ രണ്ട് ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുവെന്നും ഉഫിസി ലിയോനാർഡോയിലെ ഒരു ഡ്രോയിംഗിൽ കുറിച്ചു. ഇവയിൽ രണ്ടാമത്തേത്, വ്യത്യസ്ത വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, ''പ്രൊഫൈലിൽ” ഒന്നുകിൽ “ഏതാണ്ട് പൂർത്തിയായി, അല്ലെങ്കിൽ “, പ്രൊഫൈൽ മിക്കവാറും പൂർത്തിയായി” എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{Harvnb|Kemp|2001|pp=263 and 293, n. 640}}</ref>മഡോണ ലിറ്റയിലെ കന്യകയുടെ തല എങ്ങനെവേണമെങ്കിലും വിവരിക്കാം. അതിനാൽ ലിയോനാർഡോയുടെ ആദ്യത്തെ ഫ്ലോറൻ‌ടൈൻ കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം ആരംഭിച്ചതെന്നും പിന്നീട് മിലാനിലെ ഒരു വിദ്യാർത്ഥി പൂർത്തിയാക്കുന്നതുവരെ അപൂർണ്ണമായിരുന്നുവെന്നും വാദമുണ്ട്.<ref>{{Harvnb|Kemp|2006|pp=32–3}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ വിശകലനം, ഒരു കലാകാരൻ മാത്രമാണ് ഇത് ചിത്രീകരിച്ചതെന്നും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name="London 222">{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|p=222}}</ref> [[File:Léonard de Vinci - Codex Vallardi 2376 r.jpg|thumb|Leonardo da Vinci, ''Head of a young woman in near profile'' (c. 1480).<ref name=time>{{cite book |last=Wallace |first=Robert |title=The World of Leonardo: 1452–1519 |url=https://archive.org/details/worldofleonardo0000unse_d6m2 |publisher=Time-Life Books |location=New York |year=1966 |pp=[https://archive.org/details/worldofleonardo0000unse_d6m2/page/153 153], 185}}</ref> Metalpoint heightened with white lead on grey prepared paper, 17.9 x 16.8 cm. Louvre, Cabinet des dessins, Codex Vallardi 2376 [[recto and verso|recto]].|alt=]] മഡോണ ലിറ്റ ചിത്രീകരിക്കാനായി തയ്യാറാക്കിയ നിരവധി ഡ്രോയിംഗുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ലിയോനാർഡോയ്ക്ക് എതിരായി ആരോപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒന്ന്, മുഖഭാഗചിത്രത്തിനു സമീപത്ത് [[ലൂവ്രെ]]യിലെ കോഡെക്സ് വല്ലാർഡിയുടെ (ഇടത്) ഭാഗമായി ഒരു യുവതിയുടെ മുഖ ചിത്രത്തിന്റെ മെറ്റൽ പോയിന്റ് ആണ്. ലിയോനാർഡോയുടെ ചിത്രശാലയിൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഉദാഹരണമായി ഈ താള് ഉപയോഗിച്ചു എന്നതിന് തെളിവുകളുണ്ട്. രചനകൾ വികസിപ്പിക്കുമ്പോൾ ലിയോനാർഡോ തന്നെ ഉപയോഗിച്ച ഒരു സാങ്കേതികതക്കു വിപരീതമായി മറ്റൊരു കലാകാരൻ തയ്യാറാക്കിയ മുഖത്തിന്റെ രൂപരേഖ പേനയിലും മഷികളിലും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|pp=228–9}}</ref>വിദ്യാർത്ഥികൾ ഡ്രോയിംഗ് പകർത്തിയതിന്റെ കൂടുതൽ തെളിവുകൾ ഒരു നേരിട്ടുള്ള പകർപ്പിന്റെ രൂപത്തിൽ, തികച്ചും അറിയപ്പെടാത്ത ഒരു പകർപ്പെഴുത്തുകാരൻ, ഒരു താളിൽ പകർത്തുകയും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മറ്റൊരു കലാകാരൻ മറ്റൊരു ഡ്രോയിംഗിനായി ഇത് വീണ്ടും ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇത് ഇപ്പോൾ ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ടിലെ [[Städel Museum|സ്റ്റെഡലിലാണ്]] കാണപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|pp=230–1}} (cat. no. 60)</ref> മെറ്റൽ പോയിന്റിൽ തയ്യാറാക്കിയ നീല കടലാസിൽ വെളുത്ത ലീഡ് ഹൈലൈറ്റുകളുള്ള മറ്റ് രണ്ട് ഡ്രോയിംഗുകൾ പകർത്തിയത് ലിയോനാർഡോയുടെ അനുയായികളാണെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. പൊതുഅഭിപ്രായത്തിൽ അത് ജിയോവന്നി അന്റോണിയോ ബോൾട്രാഫിയോ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഒന്ന്, ക്രിസ്തുവിന്റെ ശിരസ്സിനായുള്ള ഒരു പഠനം പാരീസിലെ ഫോണ്ടേഷൻ കസ്റ്റോഡിയയിലാണ്. മറ്റൊന്ന്, ബെർലിനിലെ കുഫെർസ്റ്റിച്ച്കാബിനെറ്റിൽ, കന്യകയുടെ വസ്ത്രങ്ങൾക്കായുള്ള ഡ്രാപ്പറി പഠനമാണ്. ആർട്ടിസ്റ്റിന്റെ മറ്റ് ഡ്രാപ്പറി പഠനങ്ങളുമായി ബെർലിൻ ഡ്രോയിംഗിന്റെ സാമ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഇവ ബോൾട്രാഫിയോയാണെന്ന് വിലയിരുത്താൻ കാരണമായത്.<ref>{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|pp=228–9}}</ref>പാരീസിലെയും ബെർലിനിലെയും ഡ്രോയിംഗുകൾ മഡോണ ലിറ്റയ്ക്ക് ശേഷമുള്ള പകർപ്പുകളേക്കാൾ തയ്യാറെടുപ്പ് പഠനങ്ങളാണെന്ന് വാദിക്കപ്പെടുന്നു, കാരണം ഡ്രാപ്പറി പഠനം പൂർത്തിയായ ജോലിയെക്കാൾ കന്യകയുടെ വലതുകൈ കാണിക്കുന്നു. ഇത് ക്രിസ്തുവിന്റെ തല കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഈ പഠനങ്ങളിൽ നിന്ന് ചിത്രീകരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഇത് വേർതിരിച്ചതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബോൾട്രാഫിയോ ചിത്രീകരിച്ച [[മെട്രോപൊളിറ്റൻ മ്യൂസിയം ഒഫ് ആർട്ട്|മെട്രോപൊളിറ്റൻ മ്യൂസിയം ഓഫ് ആർട്ടിലെ]] മറ്റൊരു അനുബന്ധ മുഖഭാഗചിത്രം കന്യകയുടെ മുഖമാണ്. ഹെർമിറ്റേജിലെ പൂർത്തിയായ ചിത്രത്തിനോട് ഇതിന് ഒരു സാമ്യവുമില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.metmuseum.org/toah/works-of-art/19.76.3|title=Head of a Woman in Profile to Lower Left|work=Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=Metropolitan Museum of Art|accessdate=4 July 2013}}</ref> ഈ പഠനം മഡോണ ലിറ്റയുടെ രചനയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിദ്യാർത്ഥിയുടെ ആദ്യകാല ആശയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നുവെന്ന് വാദമുണ്ട്. ഇത് അദ്ധ്യാപകനായ ലിയോനാർഡോ ലൂവ്രെയിലെ ഡ്രോയിംഗ് ഉപയോഗിച്ച് 'ശരിയാക്കിയതായി കണ്ടെത്തി.<ref>{{Harvnb|Brown|2003|p=26}}</ref> 1495-ൽ മിലാനിലെ ലിയോനാർഡോ ഒഴികെയുള്ള ഒരു കലാകാരനാണ് ഈ ചിത്രം പുനഃചിത്രീകരണം നടത്തിയത്.<ref name=time/> == ഉത്ഭവം == 1500 മാർച്ചിൽ ലിയോനാർഡോ മഡോണ ലിറ്റയെ വെനീസിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതാകാമെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം ഡയറിസ്റ്റ് [[Marcantonio Michiel|മാർക്കന്റോണിയോ മിച്ചൽ]] 1543-ൽ ആ നഗരത്തിലെ [[Contarini|Ca 'കോണ്ടാരിനിയിൽ]] ഇതിന്റെ സാന്നിധ്യം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. {{quote|ഔവർ ലേഡിയുടെ, പകുതി നീളമുള്ള, ഒരു കൊച്ചു കുട്ടിയ്ക്ക് പാൽ നൽകുന്ന ഒരു ചെറിയ ചിത്രം, ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചിയുടെ മികച്ച കഴിവു തെളിയിക്കുന്ന നന്നായി പൂർത്തീകരിച്ച ഒരു വർണ്ണചിത്രം ആയി കാണപ്പെടുന്നു.<ref>Quoted in {{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|p=224}}</ref>.<ref name="London 224">{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|p=224}}</ref>}} [[Giovanni Antonio da Brescia|സോവാൻ ആൻഡ്രിയ]]യുടെ സർക്കിളിലെ ഒരു കലാകാരൻ ചിത്രീകരിച്ച വെനീഷ്യൻ ചിത്രമാണ് ഈ രചനയുടെ ആദ്യ ചിത്രം. വെറോണയിലെ മ്യൂസിയോ ഡി കാസ്റ്റൽവെച്ചിയോയിൽ വെനീഷ്യൻ സ്കൂളിന്റെ ഒരു പെയിന്റ് കോപ്പിയെങ്കിലും അറിയപ്പെടുന്നു. 1784-ൽ, ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യകാല സുരക്ഷിത തീയതി, പ്രിൻസ് ആൽബെറിക്കോ പന്ത്രണ്ടാമൻ ഡി ബെൽജിയോസോ ഒരു ഗ്യൂസെപ്പെ റോയിൽ നിന്ന് വാങ്ങി. 1813-ൽ ബെൽജിയോസോയുടെ മരണശേഷം അത് ലിറ്റ കുടുംബത്തിന്റെ ശേഖരത്തിലേക്ക് എത്തപ്പെട്ടു. അതിൽ നിന്നാണ് ഇതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ പേര് ലഭിച്ചത്. 1865-ൽ റഷ്യൻ സാർ [[Alexander II of Russia|അലക്സാണ്ടർ രണ്ടാമൻ]] ഹെർമിറ്റേജ് മ്യൂസിയത്തിനായി സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ്ബർഗിലേക്കുള്ള മുമ്പത്തെ മന്ത്രി കൗണ്ട് അന്റോണിയോ ലിറ്റയിൽ നിന്ന് പാനൽ ഏറ്റെടുത്തു. <ref>{{Harvnb|Syson|Keith|Galansino|Mazzotta |2011|p=224}}, n. 5</ref> അത് ഇന്നും അവിടെതന്നെ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ചിത്രം സ്വന്തമാക്കിയ ശേഷം ഹെർമിറ്റേജ് വീണ്ടും അത് പെയിന്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ തടിയിൽ നിന്ന് ക്യാൻവാസിലേക്ക് മാറ്റി.<ref name=time/> == കടപ്പാട് == ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ധാരാളം പകർപ്പുകൾ ചിത്രീകരിച്ചിരുന്നതിൽ നിന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ലിയോനാർഡോയുടെ ജീവിതകാലത്ത് ഈ ചിത്രം നന്നായി പരിഗണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നേതൃസ്ഥാനത്ത് ഒരു ജനപ്രിയ വിദ്യാർത്ഥി ജിയോവന്നി അന്റോണിയോ ബോൾട്രാഫിയോയായിരുന്നു. ഡേവിഡ് അലൻ ബ്രൗൺ വാദിക്കുന്നത് മഡോണ ലിറ്റയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം മാർക്കോ ഡി ഒഗിയോനോയുടേതാണെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൽക്കാല ചിത്രങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നുവെന്നും ബോൾട്രാഫിയോയുടെ ചിത്രങ്ങളിലല്ല ഇതെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു.<ref>{{Harvnb|Brown|2003|p=27}}</ref>2011-12-ൽ ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയിൽ നടന്ന ലിയോനാർഡോയുടെ ആദ്യത്തെ മിലാനീസ് കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രദർശനത്തിൽ ഈ പ്രധാന ചിത്രം ലിയോനാർഡോയെ മികച്ചതാക്കിയെങ്കിലും കലാചരിത്രകാരൻ [[Martin Kemp (art historian)|മാർട്ടിൻ കെമ്പ്]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടത് ഇത് “വായ്പയുടെ ഒരു വ്യവസ്ഥയായിരിക്കാം” ഈ ചിത്രപ്രദർശനം എന്നാണ്.<ref>{{cite web|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-National-Gallerys-blockbuster-exhibition-could-mark-a-turning-point-for-Leonardo-scholars/25515|title=The National Gallery’s blockbuster exhibition could mark a turning point for Leonardo scholars|first=Martin|last=Kemp|author-link=Martin Kemp (art historian)|date=1 February 2012|work=[[The Art Newspaper]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150215022531/https://www.theartnewspaper.com/articles/The-National-Gallerys-blockbuster-exhibition-could-mark-a-turning-point-for-Leonardo-scholars/25515|archivedate=15 February 2015|accessdate=19 June 2019}}</ref>ഈ ചിത്രം ബോൾട്രാഫിയോ ചിത്രീകരിച്ചതായിട്ടാണ് താൻ കണക്കാക്കുന്നതെന്ന് കെംപ് 2017-ൽ പറയുകയുണ്ടായി<ref>{{Cite web|url=http://artwatch.org.uk/tag/robert-simon/|title=» Robert Simon Artwatch|website=artwatch.org.uk|language=en-US|access-date=2018-11-25}}</ref>. ==അവലംബം== '''Footnotes''' {{notelist}} '''Citations''' {{Reflist|2}} ===ഉറവിടങ്ങൾ=== {{Refbegin|indent=y|colwidth=40em}} : {{cite book|last=Brown|first=David Alan|year=2003|title=Leonardo da Vinci: Art and Devotion in the Madonnas of his Pupils|location=Cinisello Balsamo, Milan|publisher=Silvana Editoriale|series=Biblioteca d'arte|number=4 |ref=harv}} : {{cite book|last=Fiorio|first=Maria Teresa|year=2000|title=Giovanni Antonio Boltraffio: Un pittore milanese nel lume di Leonardo|location=Milano|publisher=Jandi Sapi Editori|pages=81–3}} (cat. no. A3) : {{cite book|editor-last=Kemp|editor-first=Martin|editor-link=Martin Kemp (art historian)|year=2001|title=Leonardo on Painting: An anthology of writings by Leonardo da Vinci with a selection of documents relating to his career as an artist|url=https://archive.org/details/leonardoonpainti00mart|location=New Haven and London|publisher=Yale University Press|series=Nota Bene | ref=harv}} : {{cite book|last=Kemp|first=Martin|year=2006|title=Leonardo da Vinci: The Marvellous Works of Nature and Man|location=Oxford|publisher=Oxford University Press | ref=harv}} : {{cite book |last1=Syson |first1=Luke |first2=Larry |last2=Keith |first3=Arturo |last3=Galansino |first4=Antonio |last4=Mazzotta |first5=Scott |last5=Nethersole |first6=Per |last6=Rumberg |title=Leonardo da Vinci: Painter at the Court of Milan |url=https://archive.org/details/leonardodavincip0000syso |location=London |publisher=National Gallery |year=2011 |ref=harv |postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}} {{Refend}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Commons category-inline|Madonna Litta|''Madonna Litta''}} {{Leonardo da Vinci}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മഡോണയുടെയും കുട്ടിയുടെയും ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] rt4dmvuvzytaagdl86yv76ko4luennu 0 481518 4648133 4619041 2026-07-16T18:35:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648133 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Iris wattii}} {{taxobox |image = Iris wattii 2.jpg |image caption = Iris wattii flower head |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Iridaceae]] |subfamilia = [[Iridoideae]] |tribus = [[Irideae]] |genus = ''[[Iris (plant)|Iris]]'' |subgenus = ''[[Iris subg. Limniris|Limniris]]'' |sectio = ''[[Iris subg. Limniris#Lophiris|Lophiris]]'' |species = '''''Iris wattii''''' |binomial = ''Iris wattii'' |binomial_authority = [[John Gilbert Baker|Baker]] and [[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]] |synonyms = None known<ref>{{cite web|title=Iris wattii Baker ex Hook.f. is an accepted name|date=23 March 2013|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-322586|publisher=theplantlist.org ([[The Plant List]])|accessdate=11 March 2015|archive-date=2019-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814073043/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-322586|url-status=dead}}</ref>}} ഐറിസ് ജനുസ്സിലെ ഒരിനം സസ്യമാണ് '''''ഐറിസ് വാട്ടി'''''. ഇത് ലിംനിറിസിന്റെയും ലോഫിറിസ് വിഭാഗത്തിന്റെയും (ക്രസ്റ്റഡ് ഐറിസസ്) ഉപജീനസിലും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് ഒരു റൈസോം വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട [[ബഹുവർഷി|ബഹുവർഷ]] സസ്യമാണ്. [[ചൈന]], [[ബർമ]], [[ഇന്ത്യ]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ തദ്ദേശിയായ ഈ സസ്യത്തിന് ലാവെൻഡർ അല്ലെങ്കിൽ ഇളം നീല പൂക്കളാണ്. ഇതിനെ ''''ബാംബൂ ഐറിസ്'''' എന്നും വിളിക്കുന്നു. [[Iris confusa|ഐറിസ് കൺഫ്യൂസയും]] ആയി ഇത് ആശയക്കുഴപ്പമുണ്ടാകാറുണ്ട്. മിതശീതോഷ്ണ പ്രദേശങ്ങളിൽ [[അലങ്കാരച്ചെടി|അലങ്കാര സസ്യമായി]] ഇത് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. == വിവരണം == ഈ ഇനത്തിന് 0.7 മില്ലിമീറ്റർ മുതൽ 1.5 സെന്റിമീറ്റർ വരെ വ്യാസമുള്ള<ref name=irisbotanique>{{cite web |title=Chapter II iris clump and other (part3) |url=http://irisbotanique.over-blog.com/article-chapitre-ii-iris-a-touffe-et-autre-partie3-106518511.html |publisher=irisbotanique.over-blog.com |accessdate=17 March 2015}}</ref><ref name=efloras>{{cite web |title=FOC Vol. 24 Page 308 |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200028228 |publisher=efloras.org (Flora of China) |accessdate=23 March 2015}}</ref> മൂലകാണ്ഡങ്ങളുണ്ട്.<ref name=missouri>{{cite web |title=Iris wattii |url=http://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?taxonid=281344&isprofile=0& |publisher=missouribotanicalgarden.org |accessdate=28 March 2015}}</ref> അവയ്ക്ക് മങ്ങിയ ഇളം പച്ച നിറവും<ref name=irisbotanique/> വ്യതിരിക്തമായ മുഴകളും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=efloras/> മൂലകാണ്ഡത്തിനു മുകളിൽ കാണപ്പെടുന്ന അടയാളങ്ങളും അവസാന ഋതുക്കളിലെ ഇലകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളും അവശേഷിക്കുന്നു.<ref name=efloras/> മൂലകാണ്ഡം നിന്ന് ചെടികളുടെ കൂട്ടമായി പുറത്തേക്ക് പടർന്ന് വളരുന്നു.<ref name=missouri/><ref name=igarden>{{cite web |title=Iris wattii |url=http://www.igarden.com.au/plant-type.jsp?id=1185&t=Iris |publisher=igarden.com |accessdate=23 March 2015 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇതിന്റെ പത്തോ അതിലധികമോ കൂട്ടമായി കാണപ്പെടുന്ന ഇലകൾ ഒരു ഫാൻ ആകൃതിയായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref name=igarden/><ref name=evansia>{{cite web |title=Evansia Or Crested Irises |url=http://www.herbs2000.com/flowers/i_ievansia.htm |publisher=herbs2000.com |accessdate=18 March 2015 |archive-date=2018-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626111100/https://www.herbs2000.com/flowers/i_ievansia.htm |url-status=dead }}</ref><ref name=signa>{{cite web |first=D. |last=Kramb |title=Iris wattii |date=8 November 2003 |url=http://www.signa.org/index.pl?Iris-wattii |publisher=signa.org (Species Iris Group of North America) |accessdate=23 March 2015}}</ref><!-- also <ref name=missouri/><ref name=efloras/>-->വാൾ ആകൃതിയിലുള്ളതും<ref name=missouri/><ref name=wiegands>{{cite web |title=Bamboo Iris (Iris wattii) at Ray Wiegand's Nursery |url=http://plants.wiegandsnursery.com/12150006/Plant/7256/Bamboo_Iris |publisher=wiegandsnursery.com |accessdate=23 March 2015}}</ref> മഞ്ഞകലർന്ന പച്ചനിറത്തിലുള്ളതുമായ<ref name=efloras/><ref name=supply>{{cite web |title=Bamboo Iris |url=http://plants.gardensupplyco.com/12190003/Plant/7256/Bamboo_Iris |publisher=plants.gardensupplyco.com |accessdate=28 March 2015}}</ref>ഇലകൾക്ക് 30-90 സെന്റിമീറ്റർ (12–35 ഇഞ്ച്) ഉയരവും 3.5–7.5 സെന്റിമീറ്ററും (1–3 ഇഞ്ച്) വരെ വീതിയിലും വളരുന്നു. <ref name=american>{{cite web |first=Alain |last=Franco |title=(SPEC) Iris wattii Baker |date=16 March 2015 |url=http://wiki.irises.org/bin/view/Spec/SpecWattii |publisher=wiki.irises.org (American Iris Society)| accessdate=23 March 2015}}</ref><ref name=handbook>{{cite web |first=William |last=Dykes |authorlink=William Rickatson Dykes |title=Handbook of Garden Irises |year=2009 |url=http://www.beardlessiris.org/reviews/handbook%20of%20garden%20irises%20-%20dykes.pdf |format=PDF |publisher=beardlessiris.org (The Group for Beardless Irises) |accessdate=1 November 2014}}</ref><ref name=biota>{{cite web |title=Iris wattii Baker ex Hook.f |date=7 March 2014 |url=http://flora.biota.in/content/iris-wattii-baker-ex-hookf |publisher=flora.biota.in |accessdate=23 March 2015 |archive-date=2015-04-04 |archive-url=https://archive.today/20150404113358/http://flora.biota.in/content/iris-wattii-baker-ex-hookf |url-status=dead }}</ref><!-- also <ref name=missouri/><ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/>ഇലകളിൽ 10 സിരകളോളം കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=European>James Cullen, Sabina G. Knees, H. Suzanne Cubey (Editors) {{Google books|CkxWrDqtWLQC|The European Garden Flora Flowering Plants: A Manual for the Identification (2011) |page=258}}</ref><ref name=ClaireAustin>{{cite web| first=Claire | last=Austin | title=Irises A Garden Encyclopedia | url=https://worldtracker.org/media/library/Reference/Encyclopedia's/Encyclopedia%20of%20Irises.pdf | format=PDF | publisher=worldtracker.org | accessdate=29 October 2014}}</ref><!-- also <ref name=efloras/>-->ഇലകൾക്ക് 10 ഇലഞരമ്പുകളുണ്ട്. മിതമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇലകൾ നിത്യഹരിതമാണ്.<ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.114759|title=Irises from Sunnybrook Farm Iris Garden /|date=1919|publisher=Sunnybrook Farm Iris Garden,|location=Eatontown, N.J. :}}</ref><ref name=daves>{{cite web |title=PlantFiles: Bamboo Iris |url=http://davesgarden.com/guides/pf/go/126080/#b |publisher=davesgarden.com |accessdate=23 March 2015}}</ref><!-- also <ref name=irisbotanique/>-->പത്രങ്ങൾ ഐറിസ് കൺഫ്യൂസയേക്കാൾ വലുതാണ്<ref name=crested>{{cite web |title=Crested Irises |date=22 July 2012 |url=http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/CrestedIrises |publisher=pacificbulbsociety.org |accessdate=23 March 2015}}</ref><ref name=stebbings>{{cite book |last=Stebbings |first=Geoff |year=1997|title=The Gardener's Guide to Growing Irises |url=https://archive.org/details/gardenersguideto00steb|location=Newton Abbot |publisher=David and Charles |page=[https://archive.org/details/gardenersguideto00steb/page/76 76] |isbn=0715305395 }}</ref> എല്ലാ ക്രെസ്റ്റെഡ് ഐറിസ് ഇനങ്ങളടുെ കൂട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള ഇനമാണ് ഐറിസ് വാട്ടി.<ref name=evansia/><ref name=Gate>Elizabeth Lawrence {{Google books| Through the Garden Gate | mUNzZvIFuuYC| page=246}}</ref><ref name=Water>Nick Romanowski {{Google books| Water Garden Plants & Animals: The Complete Guide for All Australia| gQsVgaxl-9kC| page=79}}</ref> തടിച്ച, 'മുള പോലുള്ള' കാണ്ഡം<ref name=evansia/>50–100 സെന്റിമീറ്റർ (20–39 ഇഞ്ച്) ഉയരവും 1-1.5 സെന്റിമീറ്റർ വീതിയും വരെ വളരുന്നു.<ref name=handbook/><ref name=cassidy>{{cite book |last1=Cassidy |first1=George E.| last2=Linnegar | first2=Sidney | date=1987 |edition=Revised | title= Growing Irises |url=https://archive.org/details/growingirises0000cass_a6f7 |location=Bromley | publisher=Christopher Helm | isbn=0-88192-089-4}}</ref><!-- also <ref name=missouri/><ref name=efloras/><ref name=signa/><ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref name=daves/>--> എന്നിരുന്നാലും, 200 സെന്റിമീറ്റർ (79 ഇഞ്ച്) വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുമെന്ന് ചില ഉറവിടങ്ങൾ അവകാശപ്പെടുന്നു.<ref name=igarden/><ref name=Water/><ref name=pacific>{{cite web| title=Iris summary |date=14 April 2014 |url=http://www.pacificbulbsociety.org/pbswiki/files/Iris/Iris_Summary.pdf |format=pdf |publisher=pacificbulbsociety.org | accessdate=23 November 2014}}</ref><!-- also <ref name=evansia/><ref name=ClaireAustin/><ref name=cassidy/>--> ഇതിന് 5-7 ഹ്രസ്വവും ദൃഢവുമായ ശാഖകളുണ്ട്.<ref name=efloras/> പൂഞട്ടുകൾക്ക് 1.5—3 സെന്റിമീറ്റർ നീളം കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=efloras/><ref name=american/> ചെടികൾ വളരെ വേഗത്തിൽ വളരുകയും ഏപ്രിൽ അല്ലെങ്കിൽ മെയ് മുതൽ പുതിയ വളർച്ചയുണ്ടാകുന്നതായും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=handbook/> കാണ്ഡത്തിന് 3–5 സ്പാറ്റുകൾ (പുഷ്പ മുകുളത്തിന്റെ ഇലകൾ) കാണപ്പെടുന്നു. അവ പച്ചനിറത്തിൽ 1.5–2.5 സെന്റിമീറ്റർ നീളവും 1 സെന്റിമീറ്റർ വീതിയും നേർത്തതും ഇടുങ്ങിയതും അണ്ഡാകാരവുമാണ്.<ref name=efloras/><ref name=american/><ref name=biota/> കാണ്ഡത്തിൽ (പല ശാഖകളും) 2 മുതൽ 10 വരെ പൂക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു<ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/><ref name=american/> [[വസന്തം|വസന്തകാലത്തിൽ]]<ref name=missouri/><ref name=evansia/><ref name=aspeco>{{cite web |title=Iris wattii |url=http://www.aspeco.net/plante15441/iris_wattii.htm |publisher=aspeco.net |accessdate=23 March 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042735/http://www.aspeco.net/plante15441/iris_wattii.htm |url-status=dead }}</ref> അല്ലെങ്കിൽ വസന്തകാല വേനൽക്കാലത്ത്<ref name=wiegands/><ref name=supply/> ഏപ്രിൽ മുതൽ മെയ് വരെ <ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/> ഒരു ശാഖയിൽ 2-3 പൂക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നു.<ref name=efloras/><ref name=american/> [[ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്ട്രേലിയയിൽ]], വർഷത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലും ശൈത്യകാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും വസന്തത്തിന്റെ അവസാനത്തിലും ഇത് പൂവിടുന്നു.<ref name=Water/> 8 മുതൽ 10 ആഴ്ച വരെ സസ്യങ്ങളിൽ 50 വരെ പൂക്കൾ ഉണ്ടാകാം.<ref name=missouri/><ref name=evansia/> 7.5–8 സെന്റിമീറ്റർ (3–3 ഇഞ്ച്) വ്യാസത്തിലുള്ള പൂക്കൾ <ref name=missouri/><ref name=efloras/><ref name=evansia/><!-- also <ref name=signa/><ref name=crested/>-->ഇളം നീല നിറത്തിന്റെ ഛായകളിലും,<ref name=irisbotanique/><ref name=biota/><ref name=daves/><!-- also <ref name=Water/> lavender-blue,<ref name=missouri/><ref name=igarden/><ref name=evansia/><ref name=american/><ref name=stebbings/><ref name=pacific/>--> പൊടിനീല നിറത്തിലും<ref name=wiegands/><ref name=supply/>നീലലോഹിതവർണ്ണത്തിലും<ref name=cassidy/> നീല വയലറ്റ് നിറത്തിലും കാണപ്പെടുന്നു<ref name=efloras/><ref name=signa/><ref name=crested/>. [[ഐറിസ് കോൺഫ്യൂസ]] <ref name=signa/><ref name=stebbings/> [[ഐറിസ് ജപ്പോണിക്ക|ഐറിസ് ജപ്പോണിക്ക]] എന്നിവയുടെ പൂക്കളേക്കാൾ വലിയ പൂക്കൾ ഇവയുടെ പ്രത്യേകതയാണ്.<ref name=cassidy/><ref name=aspeco/> സമാന നിറമുള്ള പൂക്കളാണ് പൊതുവേ കാണപ്പെടുന്നത്.<ref name=irisbotanique/> ഇതിന് 2 ജോഡി ദളങ്ങൾ, 3 വലിയ [[വിദളം|വിദളങ്ങൾ]] (പുറം ദളങ്ങൾ) കാണപ്പെടുന്നു. അവ 'ഫാൾസ്' എന്നും 3 അകത്തെ ചെറിയ ദളങ്ങൾ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ഫാൾസ് താഴോട്ട് ചായ്ഞ്ഞതും <ref name=stebbings/>അണ്‌ഡാകൃതിയായതും<ref name=efloras/><ref name=american/><ref name=handbook/> അല്ലെങ്കിൽ സ്പൂൺ പോലുള്ളവയും <ref name=biota/>ആണ്. ഇവയ്ക്ക് 4.5–6 സെന്റിമീറ്റർ (2–2 ഇഞ്ച്) സെന്റിമീറ്റർ നീളവും 2.4–4 സെന്റിമീറ്റർ വീതിയുമുണ്ട്.<ref name=efloras/><ref name=american/><!-- also <ref name=biota/>-->ഇവയ്ക്ക് ഇരുണ്ട ലോഹിതവർണ്ണവും, ആഴത്തിലുള്ള മഞ്ഞ, അല്ലെങ്കിൽ ഓറഞ്ച്-മഞ്ഞ നിറത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് വെളുത്ത കുത്തുകൾ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=missouri/><ref name=irisbotanique/><ref name=aspeco/><!-- also <ref name=efloras/><ref name=american/><ref name=handbook/><ref name=biota/><ref name=crested/><ref name=cassidy/><ref name=pacific/>-->ദളത്തിന്റെ അരികുകൾ ചുരുണ്ടതോ, മടങ്ങിയതോ, ഞൊറിവുള്ളതോ ആണ്.<ref name=efloras/><ref name=evansia/><!-- also <ref name=american/><ref name=handbook/>-->സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് വീതികുറഞ്ഞതും 3.5-4 സെന്റിമീറ്റർ (1-2 ഇഞ്ച്) നീളവും 1-1.3 സെന്റിമീറ്റർ വീതിയുമുള്ളവയാണ്.<ref name=efloras/><ref name=american/><ref name=biota/>മടങ്ങിയതോ അല്ലെങ്കിൽ‌ ഞൊറിവുള്ളതോ ആയ അരികുകളും ഇതിന്‌ കാണപ്പെടുന്നു. ഇതിന് 1-2 സെന്റിമീറ്റർ നീളമുള്ള ജനിപുടവും <ref name=efloras/><ref name=biota/> 3 സെന്റിമീറ്റർ നീളമുള്ള മഞ്ഞ കേസരങ്ങൾ, മഞ്ഞ പരാഗകേസരം, 7–8 മില്ലീമീറ്റർ നീളമുള്ള പച്ച, അണ്ഡാശയം എന്നിവ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=efloras/>ഇതിന് 3 ഇളം നീല അല്ലെങ്കിൽ നീലലോഹിത വർണ്ണത്തിലും,<ref name=handbook/> 3–3.5 സെന്റിമീറ്റർ നീളവും 8-10 മില്ലീമീറ്റർ വീതിയുമുള്ള ജനി ദണ്ഡും <ref name=efloras/>വളവുള്ളതും <ref name=american/><ref name=biota/><!-- also <ref name=efloras/>-->ഞൊറിവുള്ളതുമായ അരികുകളും<ref name=handbook/> കാണപ്പെടുന്നു. ഐറിസ് പൂവിട്ടതിനുശേഷം മെയ് മുതൽ ഓഗസ്റ്റ് വരെയുള്ള കാലത്ത്<ref name=efloras/> കുഴലാകൃതിയിലുള്ള<ref name=american/><ref name=biota/> (ക്രോസ്-സെക്ഷനിൽ ത്രികോണാകൃതി) <ref name=american/><ref name=biota/> വിത്ത് കാപ്സ്യൂൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. കൂർത്ത അരികുകളോടുകൂടിയ പൂക്കൾ 2.8–4.5 സെന്റിമീറ്റർ (1-2 ഇഞ്ച്) നീളവും 1.3–1.5 സെന്റിമീറ്റർ വീതിയുമുള്ളതാണ്. കാപ്സ്യൂളിനുള്ളിൽ, അർദ്ധ-വൃത്താകൃതിയിലുള്ള, തവിട്ടുനിറമുള്ള വിത്തുകൾ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=efloras/> === ബയോകെമിസ്ട്രി === 2006-ൽ, ഐറിസ് ജപ്പോണിക്ക, ഐറിസ് വാട്ടി, [[Iris subdichotoma|ഐറിസ് സബ്ഡിക്കോട്ടോമ]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ 13 ഇനം ഐറിസുകൾ ക്രോമസോം എണ്ണത്തിന്റെ സൈറ്റോളജിക്കൽ വിശകലനത്തിനായി പഠനവിധേയമാക്കി<ref name=karyotype>{{cite journal |last=Shen |first=Yun-Guang |last2=Wang |first2=Zhong-Lang |last3=Guan |first3=Kai-Yun |date=2007 |title=Karyotypes of thirteen species of Iris L. from China |url=http://www.plantsystematics.com/qikan/epaper/zhaiyao.asp?bsid=15177 |journal=Acta Phytotaxonomica Sinica |publisher= |volume=45 |issue=5 |pages=601–618 |doi=10.1360/aps06064 |accessdate=20 March 2015 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001543/http://www.plantsystematics.com/qikan/epaper/zhaiyao.asp?bsid=15177 |url-status=dead }}</ref>. 2009-ൽ [[ചൈന]]യിൽ നിന്നുള്ള പത്ത് ഐറിസ് ഇനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഒരു പഠനം നടത്തി. ഐറിസ് കോൺഫ്യൂസ, ഐറിസ് ജപ്പോണിക്ക, ഐറിസ് വാട്ടി എന്നിവയതിലുൾപ്പെടുന്നു. ഐറിസ് ജപ്പോണിക്കയും ഐറിസ് വാട്ടിയും തമ്മിൽ സാമ്യമുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തിയെങ്കിലും ഐറിസ് കോൺഫ്യൂസയുമായി യാതൊരു സാമ്യവും കണ്ടെത്താനായില്ല.<ref>{{cite journal |last=Yu |first=Xiao-Fang |last2=Zhang |first2= Hai-Qing |last3=Yuan |first3=Ming |last4=Zhou |first4=Yong-Hong |date=2009 |title=Karyotype studies on ten Iris species (Iridaceae) from Sichuan, China |url=http://www.caryologia.unifi.it/past_volumes/62_3/01-1574-(253-260)-VF.pdf |format=PDF |journal=Caryologia |publisher= |volume=62 |issue=3 |pages=253–260 |doi= |accessdate= 23 March 2015}}</ref> രണ്ട് ഐറിസ് ക്രോമസോമുകളുള്ള മിക്ക ഐറിസുകളും ഡിപ്ലോയിഡ് ആയതിനാൽ, സങ്കരയിനങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും ഗ്രൂപ്പിംഗുകളുടെ വർഗ്ഗീകരണത്തിനും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Shen, Yun-Guang; Wang, Zhong-Lang; Guan, Kai-Yun (2007). "Karyotypes of thirteen species of Iris L. from China". Acta Phytotaxonomica Sinica. 45 (5): 601–618. doi:10.1360/aps06064. Retrieved 20 March 2015.|first=|date=|title=|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref>2n = 30, സിമോനെറ്റ്, 1934, 2n = 30, ലെൻസ്, 1959, 2n = 30, ഛിംഫംബ, 1973 <ref name=american/>ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ക്രോമസോം എണ്ണങ്ങളുള്ളവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇത് സാധാരണയായി 2n = 30 ആയി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=irisbotanique/><ref name=signa/><ref name=karyotype/><!-- also <ref name=efloras/><ref name=pacific/>--> == ടാക്സോണമി== [[File:Iris wattii 3.jpg|thumb|ഐറിസ് വാട്ടി]] ''''ബാംബൂ ഐറിസ്'''' എന്ന പൊതുനാമമുള്ള<ref name=wiegands/><ref name=daves/><ref name=crested/> (ഐറിസ് കോൺഫ്യൂസയെയും പലപ്പോഴും 'ബാംബൂ ഐറിസ്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു',<ref name=crested/>) ഐറിസ് വാട്ടി '''ഫാൻ ഷേപ്ഡ് ഐറിസ്''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name=grin>{{GRIN | accessdate=23 March 2015}}</ref> [[ചൈനീസ് അക്ഷരം|ചൈനീസ് ലിപിയിൽ]] ഇത് 扇形鸢尾 എന്നും ചൈനയിലെ [[Pidgin|പിഡ്‌ജിനിൽ]] '''ഷാൻ സിംഗ് യുവാൻ വെയ്''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name=efloras/><ref name=crested/><ref name=grin/> [[ഹീബ്രു|എബ്രായ ഭാഷ]]യിൽ ഇത് איריס ואט എന്ന് എഴുതിയിരിക്കുന്നു.<ref name=jbg>{{cite web |title=Iris wattii |url=http://jbg.gardenexplorer.org/taxon-26172.aspx |publisher=jbg.gardenexplorer.org |accessdate=23 March 2015}}</ref> ലാറ്റിൻ നിർദ്ദിഷ്ട എപ്പിറ്റെറ്റ് '''വാട്ടി''', മണിപ്പൂരിലെ<ref name=handbook/><ref name=dykesonirises/> ഖോൻഗുയി ഹില്ലിൽ ഈ ഇനത്തിന്റെ ഐറിസ് മാതൃക ശേഖരിച്ച [[George Watt (botanist)|ജോർജ്ജ് വാട്ടിനെ]] <ref name=handbook/><ref>{{cite book |last=Stearn |first=William |year=1972 |title=A Gardenerer's Dictionary of Plant Names |url=https://archive.org/details/gardenersdiction0000smit|location=London |publisher=Cassell |page=[https://archive.org/details/gardenersdiction0000smit/page/331 331] |isbn=0304937215 }}</ref>പരാമർശിക്കുന്നു. 1892-ൽ 'ഹാൻഡ്‌ബുക്ക് ഓഫ് ഇറിഡേ' (ഹാൻഡ്‌ബ്. ഇറിഡ്.) പേജ് 17-ൽ ബേക്കർ ഇത് വിശദീകരിച്ചു. തുടർന്ന് [[ജോസഫ് ഡാൾട്ടൺ ഹൂക്കർ|ജെ.ഡി. ഹുക്കർ]] 'ഫ്ലോറ ഓഫ് ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ', (ഫ്ലൈ. ബ്രിട്ട് ഇന്ത്യ, ലണ്ടൻ) വാല്യം 6, ലക്കം 18, പേജ് 273 ജൂലൈ 1892-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=efloras/><ref name=dykesonirises>{{cite web| first=William | last=Dykes |title=Dykes on Iris| url=http://www.beardlessiris.org/reviews/dykes%20on%20irises%20-%20part1.pdf |publisher=beardlessiris.org (The Group for Beardless Irises) | accessdate=21 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Iridaceae Iris wattii Baker ex Hook.f. |url=http://www.ipni.org/ipni/idPlantNameSearch.do?id=439258-1 |publisher=ipni.org (International Plant Names Index) |accessdate=19 March 2015}}</ref> പിന്നീട് 1935 ജൂൺ 22 ന് 'ഗാർഡനേഴ്‌സ് ക്രോണിക്കിൾ' മൂന്നാം സീരീസ് വാല്യം 97, പേജ് 411 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. 1938 ജൂണിൽ ഇത് 'ജേണൽ ഓഫ് ദി റോയൽ ഹോർട്ടികൾച്ചറൽ സൊസൈറ്റി' വാല്യം 63 ലക്കം 6 പേജ് 292 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=american/> ഐറിസിന്റെ ഒരു ചിത്രം, എവറാർഡും മോർലിയും ചേർന്ന് 'വൈൽഡ് ഫ്ലവേഴ്സ് ഓഫ് ദി വേൾഡ്', പ്ലേറ്റ് 107 ൽ 1970-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=a/> [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് അഗ്രിക്കൾച്ചർ|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് അഗ്രികൾച്ചർ ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിന്റെ]] [[Agricultural Research Service|അഗ്രികൾച്ചറൽ റിസർച്ച് സർവീസ്]] 2003 ഏപ്രിൽ 4 ന് ഇത് പരിശോധിച്ചു. തുടർന്ന് 2004 ഡിസംബർ 3 ന് അപ്‌ഡേറ്റുചെയ്‌തു.<ref name=grin/> ആർ‌എച്ച്എസ് അംഗീകരിച്ച പേരാണ് ഐറിസ് വാട്ടി.<ref name=rhs>{{cite web |title=Iris wattii |url=https://www.rhs.org.uk/Plants/9402/Iris-wattii/Details |publisher=www.rhs.org.uk| accessdate=23 March 2015}}</ref> == വിതരണവും ആവാസ വ്യവസ്ഥയും == ഐറിസ് വാട്ടി ഏഷ്യയിലെ മിതശീതോഷ്ണ, [[ഉഷ്ണമേഖല|ഉഷ്ണമേഖലാ]] പ്രദേശങ്ങളിൽ തദ്ദേശവാസിയാണ്.<ref name=grin/> ===വിതരണ പരിധി=== ഏഷ്യയിൽ, ചൈനയിൽ ഈ സസ്യം കാണപ്പെടുന്നു. <ref name=missouri/><ref name=signa/><ref name=handbook/><!-- also <ref name=ClaireAustin/><ref name=crested/><ref name=cassidy/><ref name=pacific/><ref name=jbg/><ref name=rhs/>-->[[ചൈനയിലെ പ്രവിശ്യകൾ|ചൈനീസ് പ്രവിശ്യകളായ]] [[തിബെത്ത് സ്വയംഭരണപ്രദേശം|ക്സിസാങ്]] <ref name=grin/>[[യുന്നാൻ|യുനാൻ]] <ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/><ref name=evansia/><!-- also <ref name=European/><ref name=grin/>-->എന്നിവിടങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. [[ഇന്ത്യ]]യിലും,<ref name=signa/><ref name=grin/>([[ആസാം|ആസമിൽ]],<ref name=missouri/><ref name=handbook/><ref name=jbg/><!-- also <ref name=ClaireAustin/><ref name=cassidy/>--> [[മണിപ്പൂർ|മണിപ്പൂർ]], <ref name=biota/>), മ്യാൻമർ (അല്ലെങ്കിൽ ബർമ)<ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/><ref name=pacific/><!-- also <ref name=signa/><ref name=grin/>--> എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ സസ്യം കാണപ്പെടുന്നു. [[ജപ്പാൻ]], <ref name=irisbotanique/> [[ഹിമാലയം]], <ref name=Gate/><ref name=rhs/> , [[ടിബറ്റ്]] എന്നിവിടങ്ങളിലും ഈ സസ്യം കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=crested/> ===ആവാസ കേന്ദ്രം=== [[File:Iris wattii 1.jpg|thumb|ഐറിസ് വാട്ടിയുടെ ഒരു കൂട്ടം.]] സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,800 മുതൽ 2,300 മീറ്റർ വരെ (5,900 മുതൽ 7,500 അടി വരെ) ഉയരത്തിൽ<ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/><ref name=american/> [[പുൽമേടുകൾ|പുൽമേടുകളിലും]] (പുൽത്തകിടുകളിലും) വനപരിധിയിലും നദികളുടെ അരികിലും ഈ സസ്യം വളരുന്നു.<ref name=irisbotanique/><ref name=efloras/><ref name=signa/> ==കൃഷി== [[യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റ് ഓഫ് അഗ്രിക്കൾച്ചർ|യു‌എസ്‌ഡി‌എ]] സോൺ 8 മുതൽ 10 വരെ ഈ സസ്യം [[Hardiness (plants)|പ്രതികൂല സാഹചര്യങ്ങളെ]] അതിജീവിച്ചു വളരുന്ന സസ്യമാണ്.<ref name=missouri/><ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref name=daves/>യൂറോപ്യൻ സോൺ എച്ച് 4 നും ഇത് ഹാർഡി സസ്യം ആണ്.<ref name=a>{{Cite journal|date=2012-06|title=The European Garden Flora Flowering Plants: A Manual for the Identification of Plants Cultivated in Europe, Both Out-of-Doors and Under Glass. Volume V: Angiospermae —Dicotyledons, Second Edition. Edited by James Cullen, Sabina G. Knees, and H. Suzanne Cubey; assisted by, J. M. H. Shaw et al. Cambridge and New York: Cambridge University Press. $250.00. xix + 639 p.; ill.; index and consolidated index to names of genera and families accepted in Volumes 1-5. ISBN: 978-0-521-76164-2. 2011.|url=http://dx.doi.org/10.1086/665490|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=87|issue=2|pages=163–163|doi=10.1086/665490|issn=0033-5770}}</ref> ഈ സസ്യം മിതമായ ശൈത്യകാലത്തെ അതിജീവിക്കുകയോ<ref name=evansia/> അല്ലെങ്കിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ചെടികൾ പുതയിടുകയാണെങ്കിൽ-16°C നേരിയ താപനിലയിൽ കുറവുള്ള തണുപ്പ് സഹിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.<ref name=irisbotanique/><ref name=aspeco/>വടക്കൻ കാലാവസ്ഥയിൽ ഇത് ഹാർഡി അല്ല, അതിനാൽ ഇത് ഒരു ഹരിതഗൃഹത്തിലോ<ref>{{Cite journal|last=Austin, Claire. "Irises A Garden Encyclopedia" (PDF). worldtracker.org. Retrieved 29 October 2014.|first=|date=|title=|url=|journal=|volume=|pages=|via=}}</ref><ref name=stebbings/>അല്ലെങ്കിൽ ഒരു തണുത്ത ആൽപൈൻ വീട്ടിലോ വളർത്തണം.<ref name=handbook/> നന്നായി വരണ്ട, നേരിയ വളക്കൂറുള്ള ([[Humus|ജൈവമണ്ണ്‌]] അടങ്ങിയ) മണ്ണിൽ ഈ സസ്യം വളരുന്നു.<ref name=missouri/><ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref name=handbook/>.ന്യൂട്രൽ അല്ലെങ്കിൽ അസിഡിറ്റി ഉള്ള മണ്ണ് ഇതിന് അനുയോജ്യമാണ്.(6.5 മുതൽ 7.8 വരെ പിഎച്ച് അളവ്).<ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref name=daves/> നല്ല സൂര്യപ്രകാശവും ഭാഗിക തണലും ഉള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഈ സസ്യം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു.<ref name=missouri/><ref name=irisbotanique/><ref name=igarden/><ref name=wiegands/><ref name=supply/><ref name=daves/><ref name=aspeco/> എന്നാൽ തുറന്ന ഇടങ്ങളും ചെടിയുടെ ഉയരം കാരണം കാറ്റത്ത് ചെടി ചരിയാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ ഉയർന്ന കാറ്റിന് സാധ്യതയുള്ള സ്ഥലങ്ങളും ഈ സസ്യത്തിന് അനുയോജ്യമല്ല. <ref name=evansia/> വളരുന്ന സീസണിൽ ഇതിന് ശരാശരി ജലം ആവശ്യം വരുന്നു.<ref name=igarden/><ref name=wiegands/><ref name=daves/> കെട്ടികിടക്കുന്ന ജലം ഇതിന് അനുയോജ്യമല്ല.<ref name=wiegands/><ref name=supply/> ശൈത്യകാലത്ത് നനഞ്ഞ അവസ്ഥ വേര് അഴുകിയേക്കാം<ref name=missouri/><ref name=irisbotanique/>. കട്ട് പൂക്കൾ വേണ്ടി <ref name=wiegands/><ref name=supply/>'പ്രകൃതിദത്തമായ' തോപ്പുകളിൽ <ref name=missouri/><ref name=supply/>മറ്റു പൂക്കളുമായി ഇടകലർത്തി ഇതിനെ വളർത്താം<ref name=missouri/><ref name=wiegands/>ഇത് കണ്ടെയ്നറുകളിലും സംരക്ഷണവലയങ്ങളിലും വളർത്തുന്നതിന് അനുയോജ്യമാണ്.<ref name=igarden/><ref name=wiegands/><ref name=supply/> സ്ലഗ്ഗുകളും [[ഒച്ച്|ഒച്ചുകളും]] ഇതിനെ ബാധിക്കുന്നു.<ref name=irisbotanique/> ചില ഐറിസ് കർഷകർ കാണ്ഡത്തിനു 'താങ്ങുകൊടുക്കണമെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. (ഉയരമുള്ള കാണ്ഡം വീഴുന്നത് തടയാൻ)<ref name=evansia/> ഈ സസ്യം ഏകദേശം 10 വർഷം വരെ നിലനിന്നേക്കാം.<ref name=supply/> === പ്രജനനം === വിഭജനം വഴി<ref name=daves/> അല്ലെങ്കിൽ വിത്ത് വഴിയും ഇതിനെ പ്രജനനം നടത്താം.<ref name=igarden/><ref name=wiegands/><ref name=supply/><!-- also <ref name=evansia/>--> കാണ്ഡം മുറിച്ചു നടുന്നതിലൂടെയും വംശവർദ്ധനവ് നടത്താം. കാണ്ഡം വെട്ടിയെടുത്ത് 1-2 ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ വെള്ളത്തിൽ മുക്കിവച്ചിരുന്നതിനു ശേഷം വേരുകൾ പുറത്തുവന്ന ഉടൻ പുതിയ ചെടി ആയി നട്ടുവളർത്താം. പിന്നീട് പൂന്തോട്ടത്തിനായി തയ്യാറാക്കാം.<ref name=evansia/><ref name=cassidy/> വെള്ളത്തിൽ കരിക്കട്ട കഷണങ്ങൾ ഇട്ടുണ്ടെങ്കിൽ മികച്ച ഫലം ലഭിക്കും.<ref name=cassidy/> വിത്തിൽ നിന്ന് വംശവർദ്ധനവ് നടത്തുന്നതിന്, കാപ്സ്യൂളുകളിൽ നിന്ന് വിത്ത് ശേഖരിക്കുകയും പാകമാകുമ്പോൾ വിത്ത് വായുസഞ്ചാരമുള്ള കണ്ടെയ്നറുകളിൽ, കോൾഡ്ഫ്രെയിമിനുള്ളിൽ അല്ലെങ്കിൽ ചൂടേല്ക്കാത്ത ഹരിതഗൃഹത്തിൽ വിതയ്ക്കുകയും ചെയ്യാവുന്നതാണ്.<ref name=daves/> ===സങ്കരയിനങ്ങളും കൃഷികളും=== ഇതിന് നിരവധി സങ്കരയിനങ്ങളാണുള്ളത്.<ref name=stebbings/> കൾട്ടിവറുകളും <ref name=american/>ഉൾപ്പെടുന്നു. *''ഐറിസ് വാട്ടി '' 'സിൽവിയ' ഇത് ഐറിസ് വാട്ടിയേക്കാൾ ഉയരമുള്ളതും ഇളം നീല-വയലറ്റ് പൂക്കളുള്ളതുമാണ്, ഇതിനെ [[Lawrence Johnston|മേജർ ലോറൻസ് ജോൺസൺ]] കണ്ടെത്തി.<ref name=american/><ref>{{Cite book|url=http://dx.doi.org/10.5962/bhl.title.114759|title=Irises from Sunnybrook Farm Iris Garden /|date=1919|publisher=Sunnybrook Farm Iris Garden,|location=Eatontown, N.J. :}}</ref> *''ഐറിസ് വാട്ടി '' 'ബോർൺ ഗ്രേസ്ഫുൾ' അതിൽ കടുത്ത പച്ച, പർപ്പിൾ നിറമുള്ള ഇലകളും വലിയ നീലലോഹിതവർണ്ണ പൂക്കളും കാണപ്പെടുന്നു.<ref name=stebbings/> അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റുള്ളവ - 'ബിശ്വത്', 'ഐസിസ്', 'ജോൺസ്റ്റൺ ക്ലോൺ', 'ദി എല്ലിസ് വാട്ടി', 'ട്രെങ്‌വെയ്‌ന്റൺ', 'വാർഡ്സ് ഫോം', 'വാട്ടി ആൽ‌ബ'<ref name=american/> == വിഷാംശം == മറ്റു പല ഐറിസുകളെയും പോലെ, ഈ ചെടിയുടെ മിക്ക ഭാഗങ്ങളും വിഷമാണ് (റൈസോം, ഇലകൾ), തെറ്റായി ആഹരിച്ചാൽ വയറുവേദനയ്ക്കും ഛർദ്ദിക്കും ഈ സസ്യഭാഗങ്ങൾ കാരണമാകുന്നു. ചെടി കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത് ചർമ്മത്തിൽ അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കാനോ അലർജി ഉണ്ടാക്കാനോ ഇടയാക്കുന്നു.<ref name=daves/> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==മറ്റ് ഉറവിടങ്ങൾ== *Mathew, B. 1981. The Iris. 77–78. *Waddick, J. W. & Zhao Yu-tang. 1992. Iris of China. ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{CC|Iris wattii}} {{WS|Iris wattii}} [[വർഗ്ഗം:ചൈനയിലെ സസ്യജാലം]] [[വർഗ്ഗം:ഇറിഡേസീ]] 05e648lsb81che3rd9aixh7o53awvkc 0 482004 4648154 4632264 2026-07-16T19:23:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648154 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Medjugorje}} {{Infobox settlement <!--more fields are available for this Infobox--See Template:Infobox Settlement--> | official_name = Međugorje | native_name = Међугорје | settlement_type = | image_skyline = Međugorje, Bosnia and Herzegovina Apr-26-2012 173 (7155876644).jpg | imagesize = 250px | image_caption = | image_map = | map_caption = Location of Međugorje within Bosnia and Herzegovina. | pushpin_map = Bosnia and Herzegovina | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|43|12|N|17|41|E|region:BA|display=inline,title}} | subdivision_type = [[Countries of the world|Country]] | subdivision_name = {{BIH}}<!--the name of the country--> | subdivision_type1 = [[Political divisions of Bosnia and Herzegovina|Entity]] | subdivision_name1 = [[Federation of Bosnia and Herzegovina]] | subdivision_type2 = [[Cantons of the Federation of Bosnia and Herzegovina|Canton]] | subdivision_name2 = [[Herzegovina-Neretva Canton|Herzegovina-Neretva]] | subdivision_type3 = [[Municipalities of Bosnia and Herzegovina|Municipality]] | subdivision_name3 = [[Čitluk Municipality|Čitluk]] | leader_title = | leader_name = | population_total = 2,306<ref name="www.fzs.ba">[http://www.fzs.ba/PopisNaseljenaM.pdf FEDERAL OFFICE OF STATISTICS] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150513043659/http://www.fzs.ba/PopisNaseljenaM.pdf |date=2015-05-13 }}</ref> | population_as_of = | population_density_km2 = | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | area_code = | website = | footnotes = }} [[ബോസ്നിയ ഹെർസെഗോവിന|ബോസ്നിയ ഹെർസെഗോവിനയിലെ]] [[Herzegovina|ഹെർസഗോവിന]] പ്രദേശത്ത് [[Mostar|മോസ്റ്റാറിൽ]] നിന്ന് 25 കിലോമീറ്റർ (16 മൈൽ) തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി [[ക്രൊയേഷ്യ|ക്രൊയേഷ്യയുടെ]] അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള ഒരു പട്ടണമാണ് '''മെഡുഗോർജെ''' അഥവാ '''മെഡ്‌ജുഗോർജെ'''. [[Čitluk, Bosnia and Herzegovina|സിറ്റ്‌ലൂക്കിന്റെ]] [[മുനിസിപ്പാലിറ്റി]]യുടെ ഭാഗമാണ് ഈ നഗരം. 1981 മുതൽ [[ഔവർ ലേഡി ഓഫ് മെഡ്‌ജുഗോർജെ]]യുടെ പേരിൽ ഈ പട്ടണം കത്തോലിക്കാ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ ഒരു ജനപ്രിയ സ്ഥലമായി മാറി. ആറ് പ്രാദേശിക കുട്ടികൾക്ക് കന്യാമറിയത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടൽ സംഭവിച്ചതായും ഇന്നും സംഭവ്യമാണെന്നും<ref>{{Cite web|url=https://cruxnow.com/global-church/2018/05/31/for-second-time-pope-sends-special-envoy-to-medjugorje/|title=For second time, Pope sends special envoy to Medjugorje|date=2018-05-31|website=Crux|language=en-CA|access-date=2019-05-06|archive-date=2019-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513110223/https://cruxnow.com/global-church/2018/05/31/for-second-time-pope-sends-special-envoy-to-medjugorje/|url-status=dead}}</ref>ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>[http://www.medjugorje.org/overview.htm Medjugorje.org – Overview of Medjugorje]</ref> മെഡ്‌ജുഗോർജെ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം "പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിൽ" എന്നാണ്. സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 200 മീറ്റർ (660 അടി) ഉയരത്തിൽ [[മെഡിറ്ററേനിയൻ കാലാവസ്ഥ|മെഡിറ്ററേനിയൻ കാലാവസ്ഥ]] ഇവിടെ അനുഭവപ്പെടുന്നു. ഗോത്രപരമായി 2,306 ഏകീകൃത ക്രൊയേഷ്യൻ ജനസംഖ്യ ഈ പട്ടണത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. റോമൻ കത്തോലിക്കാ ഇടവകയിൽ മെഡ്‌ജുഗോർജെ, ബിജാക്കോവിസി, വിയോണിക്ക, മിലറ്റിന, സുർമാൻസി തുടങ്ങിയ (പ്രാദേശിക ഭരണ-മത പ്രദേശം) അഞ്ച് അയൽ ഗ്രാമങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. 2019 മുതൽ വത്തിക്കാനും മെഡ്‌ജുഗോർജെയിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=vaticanapproval>https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-05/pope-authorizes-pilgrimages-to-medjugorje.html</ref><ref name=firstpilgrimage>{{Cite web |url=https://cruxnow.com/church-in-europe/2019/08/06/vatican-confirms-medjugorje-approval-by-joining-youth-festival/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2019-08-20 |archive-date=2019-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807014305/https://cruxnow.com/church-in-europe/2019/08/06/vatican-confirms-medjugorje-approval-by-joining-youth-festival/ |url-status=dead }}</ref> ==ചരിത്രം== ===ആദ്യകാല ചരിത്രം=== [[Neretva|നെറെത്വ]] താഴ്‌വരയിലെ മെഡ്‌ജുഗോർജെയുടെ കിഴക്ക്, സെർബിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് [[Žitomislić|ക്സിറ്റോമിസ്ലിക്]] മൊണാസ്ട്രി 1566 മുതൽ നിലകൊള്ളുന്നു.<ref name="riedlmayer">[https://web.archive.org/web/20080713074646/http://www.haverford.edu/relg/sells/zitomislici/zitomislici.html András Riedlmayer: ''Zitomislici''], [[Haverford College]], undated, in the [[Internet Archive]]</ref>മദ്ധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച കത്തോലിക്കാ സെമിത്തേരിയിലെ ഗ്രൊബ്ല്ജെ സ്രെബ്രെനിക്ക ശവക്കല്ലറകളിലെ സ്‌മാരകശിലകൾ ഇന്നും മിലറ്റിനയിലെ കുഗ്രാമത്തിലും വിയോണിക്കയിലെ കുഗ്രാമത്തിലും കാണപ്പെടുന്നു<ref>[http://www.tzcitluk.com/stecci.html Franjo Sušac: ''Stećci''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208191809/http://tzcitluk.com/stecci.html |date=2013-12-08 }}, Turistička zajednica općine Čitluk, 2002; cf. also [http://www.tel.net.ba/tzm-medjugorje/1%20karta1200.jpg Town map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822063107/http://www.tel.net.ba/tzm-medjugorje/1%20karta1200.jpg |date=2013-08-22 }}</ref>.മിലറ്റിനയിലെ സെമിത്തേരിയിൽ, റോമൻ കാലഘട്ടത്തിലെ നിർമ്മിതികൾ നിലകൊള്ളുന്നു. അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇതുവരെ പൂർണ്ണമായി കുഴിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.<ref>[https://web.archive.org/web/20080629034117/http://medjugorje.hr.nt4.ims.hr/Main.aspx?mv=4&qp=MToxOjI= Presentation of the region's history on the website of the ''Informativni Centar Međugorje'']</ref> ===പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും=== 1878 വരെ ഇത് ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഓസ്ട്രിയ-ഹംഗറിയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു (1878-ലെ യുദ്ധം, അനെക്സേഷൻ 1908). 1882-ൽ [[Mostar|മോസ്റ്ററിനും]] [[ഡാൽമേഷ്യ|ഡാൽമേഷ്യ]]യിലെ [[അഡ്രിയാറ്റിക് കടൽ|അഡ്രിയാറ്റിക്]] തീരത്തിനും ഇടയിലുള്ള റെയിൽ‌വേ പാത നിർമ്മിച്ചു. സുർമാൻ‌സിയിലെ കുഗ്രാമത്തിൽ ഒരു സ്റ്റേഷൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിലൂടെ ഗ്രാമത്തിന് റെയിൽ‌വേ ശൃംഖലയിലേക്ക് പ്രവേശനം ലഭിച്ചു. 1892-ൽ സ്വെറ്റി ജാക്കോവിന്റെ ("സെന്റ് ജെയിംസ്") കത്തോലിക്കാ ഇടവക മോസ്റ്റാർ പാസ്ക്കൽ ബുക്കോൺജിക് ബിഷപ്പ് സ്ഥാപിച്ചു. പന്ത്രണ്ട് മീറ്റർ ഉയരമുള്ള [[യേശു]]വിൻറെ ക്രൂശിതരൂപം ഉള്ള ക്രീസെവാക് (കുരിശുമല) എന്ന പർവ്വതത്തിലേയ്ക്കുള്ള ഇടവകയിലെ [[കുരിശിന്റെ വഴി]] (ക്രിസ്നി പുട്ട്) 1934-ൽ പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="ort">[http://www.truepeace.com.au/about.html Medjugorje], Description of the town at truepeace.com.au</ref><ref>[http://www.friedenskoenigin.de/html/medjugorje.html Medjugorje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820094348/http://www.friedenskoenigin.de/html/medjugorje.html |date=2019-08-20 }} auf friedenskoenigin.de</ref> ===രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധം=== 1942 മെയ് 24 മുതൽ 1945 ജൂൺ ആരംഭം വരെ ഹെർസഗോവിനയിൽ ഫ്രാൻസിസ്കൻ ക്രമത്തിലെ 66 കത്തോലിക്കാ സന്യാസികളെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകാർ കൊലപ്പെടുത്തി. ചിലരെ അവരുടെ മഠത്തിന് മുമ്പിലുള്ള തോട്ടത്തിൽ കത്തിച്ചു.<ref>[http://ingodscompany2.blogspot.nl/2011/02/remembering-murdered-franciscan-priests.html Remembering the Murdered Franciscan Priests]</ref><ref>[http://newsaints.faithweb.com/martyrs/East8.htm Martyrs Killed in odium fidei under Communist Regimes in Eastern Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209103650/http://newsaints.faithweb.com/martyrs/East8.htm |date=2011-02-09 }}, newsaints.faithweb.com; accessed 9 October 2016.</ref> ഈ ക്രൂരതകൾ നടന്ന് ഏകദേശം 40 വർഷത്തിനുശേഷം, ബോസ്നിയൻ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്നതിന് കൃത്യം 10 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, താമസക്കാർ മെഡ്‌ജുഗോർജിൽ കന്യാമറിയത്തിന്റെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. പ്രാർത്ഥന, പരിവർത്തനം, ഉപവാസം, തപസ്സ്, സമാധാനം എന്നിവയിലൂടെ ഇതിനെ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CIadT0CgiDw "Pilgrims"], BBC Documentary from 2009 on Medjugorje, after 7 minutes and 40 seconds, visionary Vicka on stairs of her parents house addressing a crowd of pilgrims</ref> ===റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌ത ദൃശ്യങ്ങൾ=== ====ഭക്തി==== {{Main|ഔവർ ലേഡി ഓഫ് മെഡ്‌ജുഗോർജെ}} [[File:Bosnia and Herzegovina Apr-24-2012 164 (7155864514).jpg|thumb|right|ഒന്നാം മരിയൻ പ്രത്യക്ഷീകരണത്തിന്റെ സ്ഥലമായ പോഡ്‌ബ്രോയിലെ കന്യാമറിയത്തിന്റെ പ്രതിമ. ]] 1981 മുതൽ, ആറ് പ്രാദേശിക കുട്ടികൾ വാഴ്ത്തപ്പെട്ട കന്യാമറിയത്തിന്റെ ദർശനങ്ങൾ കണ്ടതായി പറഞ്ഞപ്പോൾ, മെഡ്‌ജുഗോർജെ കത്തോലിക്കാ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ അംഗീകാരമില്ലാത്ത സ്ഥലമായി മാറി. യേശുവിന്റെ മാതാവായ മറിയ 1981 ജൂൺ 24 മുതൽ ഇന്നുവരെ മെഡ്‌ജുഗോർജെയിലെ (ഇപ്പോൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് [[യുഗോസ്ലാവിയ]]യുടെ ഭാഗം)<ref>[http://www.medjugorje.ws/en/messages/docs-short-history/ A short history of Our Lady's apparitions0 in Medjugorje]</ref> ആറ് കുട്ടികൾക്കും ഇപ്പോൾ മുതിർന്നവർക്കും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നവർ നൽകിയ തലക്കെട്ടാണ് "[[ഔവർ ലേഡി ഓഫ് മെഡ്‌ജുഗോർജെ]]." ഏറ്റവും [[Veneration of Mary in the Catholic Church|വാഴ്ത്തപ്പെട്ട കന്യകാമറിയം]], "[[Our Lady of Peace|സമാധാനത്തിന്റെ രാജ്ഞി]]", "[[ദൈവമാതാവ്|ദൈവമാതാവ്]]" എന്നിവയാണ് പ്രത്യക്ഷമായെന്ന ആരോപണത്തെതുടർന്ന് ഓരോരുത്തരും കന്യാമറിയത്തിനെ പരിചയപ്പെടുത്താൻ സ്വയം ഉപയോഗിച്ച വാക്കുകൾ.<ref>[http://www.medjugorje.eu/messages All the alleged messages from the beginning in 1981 until today – on one page], message part of the book ''Messages and Teachings of Mary at Medjugorje'' by [[René Laurentin]] and René Lejeune, extended with the messages until this day from the website of the [http://www.medjugorje.hr Parish of Medjugorje] and other web sites related to Medjugorje.</ref> ദർശകനായ മരിജ ലുനെറ്റി (പാവ്‌ലോവിക്) എല്ലാ മാസവും ഇരുപത്തിയഞ്ചാം തീയതി കന്യകാമറിയത്തിൽ നിന്ന് സന്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതായി അവകാശപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.medjugorje.com/medjugorje/medjugorje-visionaries/585-marija.html |title=Seer Marija Lunetti who reports to receive the twenty-fifth message |access-date=2019-08-20 |archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106020552/http://www.medjugorje.com/medjugorje/medjugorje-visionaries/585-marija.html |url-status=dead }}</ref> എന്നാൽ മിർജാന സോൾഡോ (ഡ്രാഗിസെവിക്) മാസത്തിന്റെ രണ്ടാം തീയതിയിൽ സന്ദേശങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite web |url=http://www.medjugorje.com/medjugorje/medjugorje-visionaries/583-mirjana.html |title=Seer Mirjana Soldo who reports to receive the message on the second of the month |access-date=2019-08-20 |archive-date=2016-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106020552/http://www.medjugorje.com/medjugorje/medjugorje-visionaries/583-mirjana.html |url-status=dead }}</ref> [[File:2014 Lądek-Zdrój, kaplica NMP „Na Pustkowiu” 21.JPG|thumb|left|180px|[[Our Lady of Medjugorje|മെഡ്‌ജുഗോർജിലെ കന്യകയുടെ]] പ്രതിമ.]] ഔവർ ലേഡി ഓഫ് മെഡ്‌ജുഗോർജെയുടെ സന്ദേശങ്ങൾക്ക് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള കത്തോലിക്കർക്കിടയിൽ ശക്തമായ അനുയായികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മെഡ്‌ജുഗോർജെ മാറി.<ref>[http://www.smh.com.au/news/world/australian-dies-in-bosnia-bus-crash/2008/05/24/1211183195802.html Australian dies in Bosnia bus crash.] ''Sydney Morning Herald. Retrieved 28 February 2010.</ref> കൂടാതെ കന്യക മറഞ്ഞതിനു ശേഷം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന യൂറോപ്പിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്നാമത്തെ കേന്ദ്രമായി മാറി. ഓരോ വർഷവും 1 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ ഇവിടെ സന്ദർശിക്കുന്നു.<ref>[http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html RomeReports: Visionaries of Medjugorje may appear before the Vatican.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505053250/http://www.romereports.com/palio/Visionaries-of-Medjugorje-may-appear-before-the-Vatican-english-2441.html |date=2013-05-05 }} ''Retrieved Feb 26 2011.''</ref>1981-ൽ പ്രശസ്‌തമായ പ്രത്യക്ഷപ്പെടൽ ആരംഭിച്ചതുമുതൽ 30 ദശലക്ഷം തീർത്ഥാടകർ മെഡ്‌ജുഗോർജെയിലെത്തിയതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=reuters>[https://www.reuters.com/article/idUSTRE62G3OR20100317?type=lifestyleMolt%3FfeedType%3DRSS&feedName=lifestyleMolt Vatican Probes Claims of Apparitions at Medugorje] ''Reuters. Retrieved 17 March 2010.</ref>സൂര്യൻ ആകാശത്ത് കറങ്ങുകയോ നിറം മാറുകയോ സൂര്യനുചുറ്റും ഹൃദയങ്ങളും കുരിശുകളും പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള ദൃശ്യ പ്രതിഭാസങ്ങൾ പലരും കണ്ടതായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അത്തരം പ്രതിഭാസങ്ങൾ അനുഭവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ചില സന്ദർശകർക്ക് കണ്ണിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതായും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{cite journal |url=http://blogs.myspace.com/index.cfm?fuseaction=blog.view&friendID=146656436&blogID=226609905 |journal=New England Journal of Medicine |publisher=Republished on the internet by Mary Ann Button, O.D. |author=Randy Campo MD, Jack Sipperley MD |volume=318 |issue=18 |date=May 1988 |page=1207 |title=Correspondence |doi=10.1056/nejm198805053181820 |displayauthors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207065936/http://blogs.myspace.com/index.cfm?fuseaction=blog.view |archivedate=2009-02-07 |df= }}</ref><ref>{{cite journal |journal=Journal of the Louisiana State Medical Society |volume=139 |issue=8 |date=August 1987 |pages=36–40 |publisher=Republished on the internet by Mary Ann Button, O.D. |title=Solar Retinopathy from Sungazing in Medjugorje |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-louisiana-state-medical-society_1987-08_139_8/page/36 |author=Ralph Nix MD, David Apple MD |pmid=3655763 |last2=Apple }}</ref> അത്തരം പ്രതിഭാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച് ജെസ്യൂട്ട് ഫാദർ റോബർട്ട് ഫാരിസി എഴുതി. "നിറം മാറിയ ജപമാലകൾ ഞാൻ കണ്ടു. മെഡ്‌ജുഗോർജിലെ സൂര്യനെ ഞാൻ നേരിട്ട് നോക്കി, വ്യത്യസ്ത നിറങ്ങളിൽ കറങ്ങുന്നതായി തോന്നിയിരുന്നു. ഇത് വെറും ഹിസ്റ്റീരിയയാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്യുന്നത് എളുപ്പമാണ്. അപ്പോൾ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ ഭ്രാന്തനാണെന്ന് കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടി വരും. പക്ഷെ ഞാനതല്ലായിരുന്നു.''<ref>{{cite book |last=Connell |first=Jan |title=Queen of the Cosmos |url=http://www.paracletepress.com/queen-of-the-cosmos.html |year=1990 |publisher=Paraclete Press |location=Brewster, MA |isbn=978-1-55725-407-8 |page=3 |access-date=2019-08-20 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409053903/http://www.paracletepress.com/queen-of-the-cosmos.html |url-status=dead }}</ref> ====കത്തോലിക്കാസഭയുടെ ഔദ്യോഗിക സ്ഥാനം==== {{See also|Catholic Church response to the Medjugorje apparitions}} 1996 ഓഗസ്റ്റ് 21 ന് വത്തിക്കാൻ പ്രസ് ഓഫീസ് വക്താവ് ജോക്വിൻ നവാരോ-വാൾസ് കത്തോലിക്കർക്ക് ഇനിയും മെഡ്‌ജുഗോർജിലേക്ക് തീർത്ഥാടനത്തിന് പോകാമെന്നും ഒപ്പം പുരോഹിതന്മാർക്കും അവർക്കൊപ്പം കൂടാമെന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ''ഇത് തെറ്റാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെടുന്നതുവരെ ആളുകൾക്ക് അവിടെ പോകാൻ കഴിയില്ലെന്ന് പറയാനാവില്ല. അങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടില്. അതിനാൽ ആർക്കും വേണമെങ്കിൽ അവിടേയ്ക്ക് പോകാമെന്നും നവാരോ-വാൾസ് പ്രഖ്യാപിച്ചു.''<ref>[http://www.catholicculture.org/culture/library/view.cfm?recnum=10376 Vatican Warns U.S. Bishops on Medjugorje]</ref>. മെഡ്‌ജുഗോർജെയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളെ പഠിക്കാൻ ഒരു വത്തിക്കാൻ കമ്മീഷൻ 2010-ൽ ബെനഡിക്റ്റ് പതിനാറാമൻ മാർപ്പാപ്പ രൂപീകരിച്ചു. കർദിനാൾ കാമിലോ റുയിനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ, 2014 ജനുവരി 18 ന് വിശ്വാസത്തിന്റെ ഉപദേശത്തിനായി സഭയെ അറിയിക്കാനുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയതായി റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തു<ref name="news.va">{{Cite web |url=http://www.news.va/en/news/commission-to-submit-study-on-medjugorje |title=News.Va: Commission to submit study on Medjugorje |access-date=2019-08-20 |archive-date=2017-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013172328/http://www.news.va/en/news/commission-to-submit-study-on-medjugorje |url-status=dead }}</ref>.2017 മെയ് 13 ന് മാധ്യമപ്രവർത്തകരോട് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ റിപ്പോർട്ടിനെക്കുറിച്ച് "വളരെ നല്ലത്" എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.catholicnewsagency.com/news/full-text-of-may-13-in-flight-interview-with-pope-francis-12886/|title=Full text of May 13 in-flight interview with Pope Francis|work=Catholic News Agency|access-date=2017-06-23|language=en|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622062713/http://www.catholicnewsagency.com/news/full-text-of-may-13-in-flight-interview-with-pope-francis-12886/|url-status=dead}}</ref> ഇറ്റാലിയൻ മാധ്യമങ്ങൾ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, റൂയിനി റിപ്പോർട്ട് അന്വേഷണത്തെ മൂന്ന് പ്രധാന ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചു. 1981 ജൂൺ 24 മുതൽ 1981 ജൂലൈ 3 വരെയുള്ള ആദ്യകാല പ്രത്യക്ഷപ്പെടൽ, അതിനുശേഷം പ്രശംസ നേടിയ കാഴ്ചകൾ, ഇടയസാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാധ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾ. കമ്മീഷന്റെ കണ്ടെത്തലുകൾ ആദ്യ തവണ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടതിന്റെ അമാനുഷിക സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ക്രിയാത്മകമായിരുന്നു. മാത്രമല്ല പ്രത്യക്ഷത്തിന്റെ പൈശാചിക ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സിദ്ധാന്തത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. കമ്മീഷനിലെ ഭൂരിപക്ഷവും തീർഥാടകർക്ക് മെഡ്‌ജുഗോർജെ നൽകിയ ആത്മീയ നേട്ടങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടും,<ref>{{Cite web|url=http://www.lastampa.it/2017/05/16/vaticaninsider/eng/the-vatican/medjugorje-the-findings-of-the-ruini-report-hvBaZ3ssAeDicjdmEcS3UN/pagina.html|title=Medjugorje; the findings of the Ruini report|website=LaStampa.it|access-date=2017-06-23|archive-date=2017-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616203700/http://www.lastampa.it/2017/05/16/vaticaninsider/eng/the-vatican/medjugorje-the-findings-of-the-ruini-report-hvBaZ3ssAeDicjdmEcS3UN/pagina.html|url-status=dead}}</ref> ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ ഉൾപ്പെടെ റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌ത തുടർന്നുള്ള പ്രത്യക്ഷീകരണം കണ്ടെത്തുന്നതിന് കഴിഞ്ഞില്ല. മൂന്നാമത്തേത്, റുയിനി റിപ്പോർട്ടിന്റെ കാതൽ, ആത്മീയ വസ്തുത, ഇടയ വസ്തുത എന്നിവയായിരുന്നു. ആളുകൾ അവിടെ പോയി പരിവർത്തനം ചെയ്തിരുന്നു. ദൈവത്തെ കണ്ടുമുട്ടുന്ന ആളുകൾ, അവരുടെ ജീവിതം മാറ്റുന്നു… എന്നാൽ ഇത്…..... അവിടെ ഒരു മാന്ത്രിക വടി ഇല്ല..... ഈ ആത്മീയവും ഇടയ വസ്തുതയും അവഗണിക്കാൻ കഴിയില്ല...... "<ref name=":0" /> [[File:Medziugorie - Međugorje 17.JPG|thumb|right|മെഡ്‌ജുഗോർജെയിലെ തീർത്ഥാടകർക്ക് [[Eucharist|യൂക്കറിസ്റ്റ്]] നൽകുന്ന കത്തോലിക്കാ പുരോഹിതന്മാർ.]] 2017 ഫെബ്രുവരി 11 ന് ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഹെൻറിക് ഹോസറിനെ, പ്രാഗയിലെ (വാർസോ) ബിഷപ്പ് എസ്.എൻ.സിയെ, ഹോളി സീയുടെ പ്രത്യേക ദൂതനായി മെഡ്‌ജുഗോർജെയിൽ നിയമിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=http://en.radiovaticana.va/news/2017/02/11/pope_appoints_special_envoy_to_medjugorje/1291940|title=Pope appoints Special Envoy to Medjugorje|access-date=2017-06-23|language=en}}</ref> 2017 അവസാനത്തോടെ, തീർത്ഥാടനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന് വത്തിക്കാന്റെ നിലപാട് അനുകൂലമാണെന്ന് ഹോസർ പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഇന്ന് രൂപതകൾക്കും മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും ഔദ്യോഗിക തീർത്ഥാടനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ഇത് മേലിൽ ഒരു പ്രശ്‌നമല്ല, ”ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഹോസർ വിശദീകരിച്ചു. മെഡ്‌ജുഗോർജിലെ വിശ്വസ്തർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ അടുത്തിടെ ഒരു അൽബേനിയൻ കർദിനാളിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>https://aleteia.org/2017/12/07/official-pilgrimages-to-medjugorje-are-being-authorized-confirms-pope-francis-envoy/</ref>“ഫ്രാൻസിസ്കൻ അവിടെ ചെയ്യുന്ന ജോലികളോട് എനിക്ക് വലിയ മതിപ്പുണ്ട്,” പോളിഷ് ആർച്ച് ബിഷപ്പ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. “ഒരു ഡസൻ മാത്രമുള്ള താരതമ്യേന ചെറിയ ടീമിനൊപ്പം അവർ തീർത്ഥാടകരെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതിൽ വലിയൊരു പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. എല്ലാ വേനൽക്കാലത്തും അവർ ഒരു യുവജനോത്സവം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വർഷം, ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50,000 ചെറുപ്പക്കാർ അതിൽ പങ്കെടുത്തതിൽ 700 ലധികം പുരോഹിതന്മാർ ആയിരുന്നു. ധാരാളം കുറ്റസമ്മതങ്ങളും അദ്ദേഹം ഉദ്ധരിച്ചു. “ഏറ്റുപറച്ചിലുകളിൽ ധാരാളം പേർ പങ്കെടുത്തിരുന്നു.<ref>https://aleteia.org/2017/12/07/official-pilgrimages-to-medjugorje-are-being-authorized-confirms-pope-francis-envoy/</ref>ഇതൊരു പ്രതിഭാസമാണ്. ഈ സ്ഥലത്തിന്റെ ആധികാരികത സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിനായി സങ്കേതത്തിന് ചുറ്റും ധാരാളം ചാരിറ്റബിൾ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. ക്രിസ്തീയ രൂപീകരണത്തിന്റെ തലത്തിൽ വലിയ ശ്രമം നടത്തുകയും ഓരോ വർഷവും അവർ വിവിധ തലങ്ങളിൽ, വിവിധ പ്രേക്ഷകർക്കായി സമ്മേളനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ”പുരോഹിതന്മാർ, ഡോക്ടർമാർ, മാതാപിതാക്കൾ, ചെറുപ്പക്കാർ, ദമ്പതികൾ എന്നിവരെ അവർ മാതൃകയാക്കുന്നു. യുഗോസ്ലാവിയ നടപ്പിലാക്കിയ മുൻ എപ്പിസ്കോപ്പൽ സമ്മേളനത്തിന്റെ ഉത്തരവ്, ബാൽക്കൻ യുദ്ധത്തിന് മുമ്പ്, ബിഷപ്പുമാർ സംഘടിപ്പിച്ച മെഡ്‌ജുഗോർജിലെ തീർത്ഥാടനത്തിനെതിരെ ഉപദേശിക്കുന്നത് മേലിൽ പ്രസക്തമല്ലയെന്ന് ”അദ്ദേഹം അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>https://aleteia.org/2017/12/07/official-pilgrimages-to-medjugorje-are-being-authorized-confirms-pope-francis-envoy/</ref> ====== തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രത്തിന്റെ വികസനം ====== 1981 ജൂൺ 24 ന്, ബിജാകോവിസി കുഗ്രാമത്തിലെ ക്രീനിക്ക കുന്നിൽ മരിയൻ പ്രത്യക്ഷവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി റിപ്പോർട്ടുകൾ ആരംഭിച്ചു. താമസിയാതെ യുഗോസ്ലാവ് സംസ്ഥാന അധികാരികളുമായി ഏറ്റുമുട്ടൽ ആരംഭിച്ചു. തീർത്ഥാടകർ വരുന്നത് വിലക്കേർപ്പെടുത്തി.<ref name="rudberg">[http://www.zeit.de/1987/27/abends-wenn-maria-kommt Ulrike Rudberg: ''Abends, wenn Maria kommt.''] [[Die Zeit]], 26 June 1987</ref>തീർത്ഥാടകരുടെ സംഭാവനകൾ പോലീസ് പിടിച്ചെടുത്തു. അപ്പാരിഷൻ ഹിൽ എന്ന് വിളിക്കുന്നയിടത്തേയ്ക്കുള്ള പ്രവേശനം വലിയ തോതിൽ തടഞ്ഞു. 1981 ഒക്ടോബറിൽ, അന്നത്തെ പട്ടണത്തിലെ ഇടവക വികാരി ഫാദർ ജോസോ സോവ്‌കോയ്ക്ക് നിർബന്ധിത തൊഴിലാളികളുമായി ഒരു ദേശീയ തന്ത്രത്തിൽ പങ്കാളിയാണെന്ന് ആരോപിച്ച് മൂന്നര വർഷം തടവ് ശിക്ഷ ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name="rudberg"/>ആംനസ്റ്റി ഇന്റർനാഷണൽ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ അദ്ദേഹത്തെ മോചിപ്പിക്കണമെന്ന് ജുഡീഷ്യൽ അപ്പീൽ നൽകുകയും ചെയ്ത ശേഷം, ബെൽഗ്രേഡിലെ യുഗോസ്ലാവ് ഫെഡറൽ കോടതിയിൽ ശിക്ഷ ഒന്നര വർഷമായി ചുരുക്കി. 1983-ൽ പുരോഹിതനെ ജയിലിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു.<ref>[http://www.medjugorje.de/medjugorje/medjugorje/ortspfarrer.html#c697 ''Pater Jozo Zovko''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101012131806/http://www.medjugorje.de/medjugorje/medjugorje/ortspfarrer.html |date=2010-10-12 }} at medjugorje.de</ref><ref>[http://www.kathpedia.com/index.php?title=Jozo_Zovko#Biografie Jozo Zovko]{{Failed verification|date=June 2015}} {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110713140601/http://www.kathpedia.com/index.php?title=Jozo_Zovko#Biografie |date=July 13, 2011 }}, [[Biography]] on the website ''Kathpedia''</ref> യുഗോസ്ലാവിയ പിരിയുന്നതിനു മുമ്പുള്ള അവസാന വർഷങ്ങളിൽ തീർത്ഥാടകരുടെ യാത്രയ്ക്ക് ഭരണകൂടം തടസ്സമായില്ല.<ref name="rudberg" /> ===ബോസ്നിയൻ യുദ്ധകാലത്ത് മെഡ്‌ജുഗോർജെ=== [[Bosnian War|ബോസ്നിയൻ യുദ്ധകാലത്ത്]] മെഡ്‌ജുഗോർജെ [[Croatian Defence Council|ക്രൊയേഷ്യൻ പ്രതിരോധ സമിതി]]യുടെ കൈകളിൽ തുടരുകയും 1993-ൽ [[Croatian Republic of Herzeg-Bosnia|ക്രൊയേഷ്യൻ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഹെർസെഗ്-ബോസ്നിയ]]യുടെ ഭാഗമാകുകയും ചെയ്തു.1995-ലെ [[ഡൈട്ടൺ ഉടമ്പടി|ഡേട്ടൻ കരാറിലൂടെ]], [[Bosniaks|ബോസ്നിയക്കാരും]] [[Croats|ക്രൊയേഷ്യക്കാരും]] കൂടുതലുള്ള [[Federation of Bosnia and Herzegovina|ബോസ്നിയ, ഹെർസഗോവിന ഫെഡറേഷനിൽ]] മെഡ്‌ജുഗോർജെയെ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഒരു വംശീയ വിഭാഗത്തിനും ഫെഡറേഷനിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനാവാത്തവിധം സ്ഥാപിതമായ പത്ത് സ്വയംഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നായ ഹെർസഗോവിന-നെറെത്വ കാന്റണിലാണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1995 ഏപ്രിൽ 2-ന്, പ്രാദേശിക രൂപതയിലെ ഏറ്റുമുട്ടലിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ഘട്ടത്തിൽ, ബിഷപ്പ് [[Ratko Perić|റാറ്റ്കോ പെരിയെ]] ക്രൊയേഷ്യൻ പട്ടാളക്കാർ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി തല്ലുകയും മെഡ്‌ജുഗോർജെയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[Franciscans|ഫ്രാൻസിസ്കൻമാരിൽ]] ഒരാൾ നടത്തുന്ന ചാപ്പലിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്തു. അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ പത്തു മണിക്കൂർ ബന്ദിയാക്കി. മോസ്റ്റാർ മേയറുടെ മുൻകൈയിൽ ഐക്യരാഷ്ട്ര സംരക്ഷണ സേനയുടെ സഹായത്തോടെ രക്തച്ചൊരിച്ചിൽ കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തെ മോചിതനാക്കി.<ref name="jones">[http://www.culturewars.com/CultureWars/Archives/cw_feb98/surmanci.html E. Michael Jones: ''The Ghosts of Surmanci''], [[South Bend, Indiana]]), February 1998</ref><ref name="sells">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0SOR/is_3_64/ai_109568881/pg_9 Michael Sells: ''Crosses of Blood''], [https://web.archive.org/web/19990508163941/http://www.sociologyofreligion.com/asrjourn.htm Sociology of Religion], [[Wake Forest University]], [[Winston-Salem]], Herbst 2003</ref><ref name="laurentin">[[René Laurentin]]: ''Medjugorje Testament'', Ave Maria Press, [[Toronto]] 1998; {{ISBN|0-9697382-6-9}}, [http://www.unitypublishing.com/Apparitions/MedjugorjiLies.html cited by Craig L. Heimbichner]</ref> 1991 ലും 1992 ലും ബോസ്നിയൻ യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വംശജർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധുഹത്യാപ്രതികാരമുണ്ടായതിനെത്തുടർന്ന് കൂട്ട കൊലപാതകങ്ങൾ നടന്നതായി ആംസ്റ്റർഡാമിലെ [[Vrije Universiteit Amsterdam|വ്രിജെ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ]] നരവംശശാസ്ത്ര പ്രൊഫസർ [[Mart Bax|മാർട്ട് ബാക്സ്]] നിരവധി പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ എഴുതി. നിരവധി പത്രങ്ങളിലെ മാധ്യമപ്രവർത്തകരുടെ അന്വേഷണാത്മക ഗവേഷണത്തിനും മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും ശേഷം ഈ കൂട്ടക്കൊലകൾ എപ്പോഴെങ്കിലും സംഭവിച്ചിരിക്കാൻ സാധ്യതയില്ലയെന്ന് കണ്ടെത്തി.<ref>[http://www.vu.nl/en/Images/20131112%20Rapport%20Commissie%20Baud%20Engelse%20versie%20definitief_tcm12-365093.pdf Circumventing Reality: Report on the Anthropological Work of Professor Emeritus M.M.G. Bax] by [[Michiel Baud]], [[Susan Legêne]], and [[Peter Pels]], Amsterdam, 9 September 2013, commissioned by the [[Vrije Universiteit Amsterdam]]</ref><ref>[[Frank van Kolfschooten|Kolfschooten, Frank van]], October 2012, ''Ontspoorde Wetenschap'' (Engl.: "Derailed science"), [[De Kring publishing house]], Dutch language monograph about various cases of scientific misconduct, {{ISBN|9789491567025}}</ref><ref>[[Ivica Radoš|Radoš,Ivica]] [http://www.jutarnji.hr/template/article/article-print.jsp?id=190980 Fikcija, a ne povijest] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927200247/http://www.jutarnji.hr/template/article/article-print.jsp?id=190980 |date=2013-09-27 }} article in Croatian in the Zagreb based [[Jutarnji list]] newspaper, published on 10 August 2008</ref><ref>Norbert Mappes-Niediek: [http://www.fr-online.de/in_und_ausland/kultur_und_medien/feuilleton/1584941_Die-Toten-die-es-nicht-gab.html ''Die Toten, die es nicht gab.''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080901034504/http://www.fr-online.de/in_und_ausland/kultur_und_medien/feuilleton/1584941_Die-Toten-die-es-nicht-gab.html |date=2008-09-01 }} In: ''[[Frankfurter Rundschau]].'' 27.&nbsp;August 2008.</ref> === യുദ്ധാനന്തര വികസനം === ബോസ്നിയൻ യുദ്ധം അവസാനിച്ചതിനുശേഷം പ്രദേശത്ത് സമാധാനം വന്നു. യുഎൻ സമാധാന സേന പടിഞ്ഞാറൻ ഹെർസഗോവിനയിൽ നിലയുറപ്പിച്ചു. ക്രൊയേഷ്യൻ അസ്‌തിത്വം സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള [[Ante Jelavić|ആന്റി ജെലാവിക്]] എന്ന രാഷ്ട്രീയക്കാരന്റെ ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു. മെഡ്‌ജുഗോർജെ ബോസ്നിയ, ഹെർസഗോവിന ഫെഡറേഷന്റെ ഭാഗമായി തുടർന്നു. പട്ടണവും അതിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളും യുദ്ധാനന്തരം സാമ്പത്തികമായി കുതിച്ചുയർന്നു. പട്ടണത്തിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടകർക്ക് ആയിരത്തിലധികം ഹോട്ടലുകളും ഹോസ്റ്റൽ ബെഡുകളും ലഭ്യമായി. പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 10 ദശലക്ഷം സന്ദർശകരുള്ള മെഡ്‌ജുഗോർജെ മുനിസിപ്പാലിറ്റിയായ ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിനയിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ തീർത്ഥാടകർ രാത്രി താമസിക്കുന്നത്. വടക്കുകിഴക്കായി ഏകദേശം 20 കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) അകലെയുള്ള [[Mostar Airport|മോസ്റ്റാർ അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം]] 1991-ൽ അടച്ചിരുന്നു. 1998-ൽ സിവിൽ ഏവിയേഷനായി വീണ്ടും തുറക്കുകയും അതിനുശേഷം പ്രദേശത്തേക്കുള്ള വിമാന യാത്ര എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്തു. ബോസ്നിയൻ യുദ്ധത്തിനുശേഷം റോഡ് ശൃംഖല വിപുലീകരിച്ചു. കൂടാതെ താഴത്തെ നെരെത്വ താഴ്‌വരയിലെ ഉർമാഞ്ചിയുടെ കുഗ്രാമത്തിന് പ്ലോയിയിൽ നിന്ന് സരജേവോയിലേക്കുള്ള റൂട്ടിൽ ഒരു ട്രെയിൻ സ്റ്റേഷനും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref name="jones"/> 2001 ഏപ്രിൽ 6-ന് ചില അക്രമങ്ങളുമായി ഈ പ്രദേശത്ത് പ്രകടനങ്ങൾ നടന്നു. നാറ്റോയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള [[Stabilisation Force in Bosnia and Herzegovina|സ്റ്റബിലൈസേഷൻ ഫോഴ്‌സ്]] ഹെർസഗോവാസ്ക ബാങ്കയുടെ ("ഹെർസഗോവിന ബാങ്ക്") പ്രാദേശിക ശാഖകൾ അടച്ച് തിരച്ചിൽ നടത്തിയ ശേഷം അതിലൂടെ കറൻസി ഇടപാടുകളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം ഹെർസഗോവിന നടത്തിയ മെസുഗോർജെയെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സംഭാവനകളടക്കം വൈറ്റ് കോളർ കുറ്റകൃത്യമായി സംശയിച്ചു. ഇടവകയുടെ ഭാഗമായി ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള [[Franciscan Province of the Assumption of the Blessed Virgin Mary|ഫ്രാൻസിസ്കൻ പ്രവർത്തനമേഖല]] ബാങ്കിന്റെ ഒരു ഓഹരിയുടമയായിരുന്നു..<ref>[http://www1.law.nyu.edu/eecr/vol10num2_3/constitutionwatch/bosnia.html East European Constitutional Review] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821133610/http://www.law.nyu.edu/eecr/vol10num2_3/constitutionwatch/bosnia.html |date=2008-08-21 }}, [[New York University]], 2001.</ref><ref>[http://www.nato.int/SFOR/indexinf/111/s111p08a/t0104188a.htm Presentation], nato.int, 18 April 2001.</ref> 2017 ഫെബ്രുവരി 11 ന് [[ഫ്രാൻസിസ് മാർപ്പാപ്പ|ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ]] പോളണ്ടിൽ നിന്നുള്ള ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഹോസറിനെ മെഡ്‌ജുഗോർജെയുടെ ഇടയ ആവശ്യങ്ങൾ വിലയിരുത്താൻ ചുമതലപ്പെടുത്തിയ പ്രത്യേക ദൂതനായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref>{{cite news | url= http://www.ncregister.com/blog/edward-pentin/pope-francis-appoints-polish-archbishop-to-be-special-envoy-to-medjugorje | title= Pope Francis Appoints Polish Archbishop to Be Special Envoy to Medjugorje | accessdate = 11 February 2017 | date =11 February 2017 |first = Edward | last = Pentin| work = National Catholic Register}}</ref>കുറച്ച് മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം mgr. ഹോസർ ജോലി പൂർത്തിയാക്കി വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. 31 മെയ് 2018 ന് ഫ്രാൻസിസ് മാർപാപ്പ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് ഹോസറിനെ "നിശ്ചയിച്ചുറപ്പിട്ടില്ലാത്ത ഒരു സമയ പരിധിവരെയും നാറ്റം സാങ്ക്ടേ സെഡിസിനും വേണ്ടി മെഗുഗോർജെയുടെ പ്രത്യേക [[Apostolic visitor|അപ്പോസ്തോലിക സന്ദർശകനായി]] തിരഞ്ഞെടുത്തു. "മെഡ്‌ജുഗോർജിയിലെ ഇടവക സമൂഹത്തിനും തീർത്ഥാടകരായി അവിടേക്ക് പോകുന്ന വിശ്വസ്തരോടൊപ്പം അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക ശ്രദ്ധ നൽകുകയെന്നതുമായിരുന്നു ഈ ഹോസർദൗത്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.<ref>[http://www.medjugorje.eu/news/ News from Medjugorje], medjugorje.eu/news</ref><ref>[http://press.vatican.va/content/salastampa/en/bollettino/pubblico/2018/05/31/180531b.html, Holy See Press Office Communiqué: Appointment of Special Apostolic Visitor for the parish of Medjugorje, 31.05.2018], vatican.va</ref> ===വത്തിക്കാൻ അധികാരപ്പെടുത്തിയ മെഡ്‌ജുഗോർജിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനം=== 2019 മെയ് 12 ന് വത്തിക്കാൻ മെഡ്‌ജുഗോർജിലേക്കുള്ള തീർത്ഥാടനത്തിന് അംഗീകാരം നൽകി.<ref name=vaticanapproval /> ആദ്യത്തെ വത്തിക്കാൻ അനുവദിച്ച തീർത്ഥാടനം 2019 ഓഗസ്റ്റ് 2 മുതൽ 6 വരെ അഞ്ച് ദിവസത്തേക്ക് നടന്നു.<ref name=firstpilgrimage /> തീർത്ഥാടന വേളയിൽ 97 വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 60,000 യുവ കത്തോലിക്കർ യുവജന ഉത്സവത്തിന്റെ ആഘോഷത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref name=firstpilgrimage />പതിനാല് ആർച്ച് ബിഷപ്പുമാരും 700 ഓളം കത്തോലിക്കാ പുരോഹിതന്മാരും ഉത്സവത്തിൽ പങ്കെടുത്തു.<ref name=firstpilgrimage /> ==ശ്രദ്ധേയരായ ആളുകൾ== *[[Marin Čilić|മാരിൻ Čilić]] – ടെന്നീസ് കളിക്കാരൻ, 2014 യുഎസ് ഓപ്പൺ ജേതാവ് *[[Ivan Dodig|ഇവാൻ ഡോഡിഗ്]] – ടെന്നീസ് കളിക്കാരൻ, 2015 ഫ്രഞ്ച് ഓപ്പണിന്റെ ഡബിൾസിൽ വിജയി *[[Andrija Stipanović|ആൻഡ്രിജ സ്റ്റിപനോവിക്]] – ബാസ്കറ്റ്ബോൾ കളിക്കാരൻ, ബോസ്നിയ-ഹെർസഗോവിന ദേശീയ ബാസ്കറ്റ്ബോൾ ടീം പ്രതിനിധി *[[Vladimir Vasilj|വ്‌ളാഡിമിർ വാസിൽജ്]] – മുൻ ക്രൊയേഷ്യൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരൻ ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Medjugorje cross.jpg|ക്രിസെവാക് കുന്നിലെ കുരിശ് File:Blue Cross Apparition Site - Medjugorje - Hotel Pansion Porta - Bosnia Herzegovina - Creative Commons by gnuckx - Podbrdo (4694575857).jpg|പോഡ്‌ബ്രോ കുന്നിലെ നീല കുരിശ് File:Saint James Church (St. Jakov) Medjugorje - Hotel Pansion Porta - Bosnia Herzegovina - Creative Commons by gnuckx (4695237966).jpg|സെന്റ് ജെയിംസ് പള്ളി File:Saint James Church (St. Jakov) Medjugorje - Hotel Pansion Porta - Bosnia Herzegovina - Creative Commons by gnuckx (4695293226).jpg|സെന്റ് ജെയിംസ് പള്ളിയുടെ ഔട്ട്‌ഡോർ ബലിപീഠം File:Krizevac Medjugorje - Hotel Pansion Porta - Bosnia Herzegovina - Creative Commons by gnuckx (4695184414).jpg|ക്രിസെവാക് കുന്നിലെ കുരിശിന്റെ സ്റ്റേഷനുകൾ File:Jesus_leaves_The_Cross.jpg|സെന്റ് ജെയിംസ് പള്ളിയുടെ പുറകിലുള്ള ക്രൂശിൽ നിന്ന് യേശു പുറത്തേയ്ക്കുവരുന്നു. File:Medugorje - panoramio (6).jpg|"ഔവർ ലേഡീസ് ഹൗസ്" </gallery> ==ഇതും കാണുക== * [[Catholic Church response to the Medjugorje apparitions]] * [[റേഡിയോ മരിയ]] ==Notes== {{reflist|group=note}} ==അവലംബം== {{reflist|2}} ==External links== {{commons category|Međugorje}} * [http://www.medjugorje.hr/ Shrine of Our Lady of Medjugorje] – Official Website {{LL|en}} * [http://62.75.216.148/ TV Live streams from the Sanctuary of Medjugorje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170504192401/http://62.75.216.148/ |date=2017-05-04 }} {{LL|en}} * [https://marytv.tv/ Mary TV Medjugorje] {{LL|en}} * [http://radio-medjugorje.com/ Radio MIR Medjugorje] {{LL|hr}} * [https://www.youtube.com/watch?v=ONHozyNkqhQ BBC Documentary from 1986 on Medjugorje, communist Yugoslavia] {{LL|en}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CIadT0CgiDw BBC Documentary from 2009 on Medjugorje, Bosnia and Herzegovina] {{LL|en}} * [http://www.medjugorje.eu/messages/ All 1300 messages of Our Lady of Medjugorje on one page] {{LL|en}} * [http://medjugorjedocuments.blogspot.com/ Official documents about Medjugorje] {{LL|en}} {{Medjugorje}} {{Private revelation}} [[വർഗ്ഗം:കത്തോലിക്കാ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ]] 13ey64n040g01lmy265k5c51324ldex 0 484509 4648145 4612730 2026-07-16T18:51:23Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648145 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mangaladevi Temple}} {{Infobox temple | name = മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം | image = Mangaladevi Temple Mangalore 2.jpg | alt = | caption =മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൊടിമരം | map_type = India Karnataka | map_caption = Location in Karnataka | coordinates = {{coord|12.8491|N|74.8432|E|region:IN-KN|format=dec|display=inline,title}} | other_names = | proper_name = | country = {{flag|India}} | state = [[Karnataka]] | district = [[Dakshina Kannada]] | elevation_m = | deity =Mangaladevi | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Prathyaksham = | festivals=[[Mangalore Dasara|Dasara]] | architecture = [[Kerala architecture]] | temple_quantity = | monument_quantity= | inscriptions = | year_completed =9th Century AD | creator = | website =http://www.mangaladevitemple.com/ |locale=[[Bolar|Bolar, Mangalore]]}} [[File:Mangaladevi Temple Mangalore 6.jpg|thumb|Mangaladevi Temple Inside view]] [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] സംസ്ഥാനമായ [[കർണാടക|കർണാടകയിലെ]] [[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരം]] ബൊലാരയിലെ ഒരു ഹൈന്ദവ ക്ഷേത്രമാണ് '''മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം'''. നഗര കേന്ദ്രത്തിന് ഏകദേശം മൂന്ന് കിലോമീറ്റർ തെക്കുപടിഞ്ഞാറായി ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരം]] നഗരത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രമാണിത്. മംഗളദേവിയുടെ രൂപത്തിൽ മാതൃദൈവമായ [[ശക്തി|പരാശക്തിയ്ക്കായി]] ഈ ക്ഷേത്രം സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. [[മംഗളൂരു|മംഗലാപുരം]] നഗരത്തിന്റെ പേര് ഉണ്ടായത് മംഗളാദേവിയുടെ പേരിൽ നിന്നാണ്. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[അലൂപരാജവംശം|അലുപ രാജവംശത്തിലെ]] ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായിരുന്ന കുണ്ഡവർമ്മൻ ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മത്‌സേന്ദ്രനാഥിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് ഈ ക്ഷേത്രമെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. മറ്റൊരു [[ഐതിഹ്യം|ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്]], ഹിന്ദുദൈവമായ [[വിഷ്ണു|മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ]] അവതാരങ്ങളിലൊന്നായ [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചതെന്നും പിന്നീട് കുണ്ഡവർമ്മൻ ഇത് വികസിപ്പിച്ചതായും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. [[File:Royal emblem of the Alupa.png|200x200px|right|thumb|അലൂപരാജവംശത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക മുദ്ര]] കേരള ശൈലിയിലുള്ള [[വാസ്തുവിദ്യ|വാസ്തുവിദ്യയിലാണ്]] ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ]] സംസ്ഥാനമായ [[കേരളം|കേരളത്തിലെയും]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെയും]] എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഈ ശൈലി പിന്തുടരുന്നു. ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും മര ഉരുപ്പടികൾക്കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[ശ്രീകോവിൽ|ശ്രീകോവിലിനുള്ളിൽ]] മംഗളദേവി ഇരിക്കുന്ന ഭാവത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. ശ്രീകോവിലിനു ചുറ്റും മറ്റ് ദേവതകൾക്കായി ആരാധനാലയങ്ങളുണ്ട്. ആധുനിക കാലത്ത്, ക്ഷേത്രം പരിപാലിക്കുന്നത് ട്രസ്റ്റികളാണ്. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ 6 മുതൽ ഉച്ചക്ക് 1 വരെയും വൈകുന്നേരം 4 മുതൽ രാത്രി 8:30 വരെയും ക്ഷേത്രം തുറന്നിരിക്കും. == പദോൽപ്പത്തി == ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ദേവതയായ മംഗളദേവിയുടെ പേരിലാണ് മംഗലാപുരം അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite book |last=Kameshwar|first=G.|publisher=Rupa & Co.|title=Tulu tales: a soota chronicle|isbn=978-81-291-0427-4|year=2004|p=8}}</ref> പ്രാദേശിക ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച് [[മലബാർ|മലബാറിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു രാജകുമാരി പരിമള അല്ലെങ്കിൽ പ്രമീളദേവി തന്റെ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നാഥ് പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[Matsyendra|മത്‌സേന്ദ്രനാഥിന്റെ]] ശിഷ്യയായി. മാത്സ്യേന്ദ്രനാഥ് പ്രമീളദേവിയെ [[Nath|നാഥ് വിഭാഗത്തിലേക്ക്]] പരിവർത്തനം ചെയ്തുകൊണ്ട് മംഗളദേവി എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. മാത്സ്യേന്ദ്രനാഥിനൊപ്പം അവർ പ്രദേശത്തെത്തിയെങ്കിലും വഴിയിൽ അസുഖം ബാധിച്ചതിനാൽ മംഗലാപുരത്തെ ബോളാറിനടുത്ത് അവർക്ക് താമസിക്കേണ്ടി വന്നു. അവിടെ വച്ച് അവൾ മരിക്കുകയും അവളുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം [[Bolar, Mangalore|ബോളറിലെ]] പ്രദേശവാസികൾ മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം അവൾക്കുവേണ്ടി സമർപ്പിച്ചു.<ref name="Kudva1972">{{cite book|author=Venkataraya Narayan Kudva|title=History of the Dakshinatya Saraswats|url=https://archive.org/details/hhistoryofdakshi0000vnku|p=[https://archive.org/details/hhistoryofdakshi0000vnku/page/260 260]|year=1972|publisher=Samyukta Gowda Saraswata Sabha}}</ref> ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നാണ് നഗരത്തിന് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്.<ref>{{cite book |title=Temple India|url=https://archive.org/details/rkas.551.templeindia0000unse|year=1981|publisher=Vivekananda Prakashan Kendra|p=[https://archive.org/details/rkas.551.templeindia0000unse/page/160 160]}}</ref> == ഐതിഹ്യം== [[File:Mangaladevi temple Mangalore3.jpg|200x200px|left|thumb|Image of Gomukai, the water spout from the sanctum]] ആലുപ രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായിരുന്ന കുന്ദവർമാൻ [[തുളുനാട്|തുളുനാട്]] ഭരിച്ചിരുന്ന ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ കാലയളവിൽ, [[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിൽ]] നിന്ന് വന്ന [[Matsyendra|മച്ചിന്ദ്രനാഥ്]], [[Gorakhnath|ഗോരഖ്‌നാഥ്]] തുടങ്ങിയ നാഥ് ആരാധനയുടെ രണ്ട് വിശുദ്ധ സന്യാസിമാരുണ്ടായിരുന്നു. [[നേത്രാവതി|നേത്രാവതി]] നദി മുറിച്ചുകടന്ന് അവർ മംഗലാപുരത്തെത്തിയത്. അവർ നദി മുറിച്ചുകടന്ന സ്ഥലം ഗോരക്ദണ്ടി എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഒരുകാലത്ത് [[കപില മഹർഷി|കപില മുനിയുടെ]] പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന നേത്രാവതിയുടെ തീരത്ത് അവർ ഒരു സ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുത്തു. രണ്ടു വിശുദ്ധന്മാരും ഭരണാധികാരിയെ മുഖം കാണിക്കുകയും രാജാവിന്റെ വിനയവും സദ്‌ഗുണങ്ങളും കണ്ട് അവർ രാജ്യത്തെ മംഗലദേവി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അറിയിച്ചു. വിഹാസിനിയുടെയും അന്ധാസുരന്റെയും, [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമന്റെയും]] അവർ നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും കഥ അമ്മയിൽ നിന്ന് അവർ കേട്ടിരുന്നു. ഈ ചരിത്രസംഭവങ്ങളെല്ലാം നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് രണ്ട് വിശുദ്ധരും രാജാവിനെ കൂട്ടി കൊണ്ടുപോയി. രാജാവിനോട് സ്ഥലം കുഴിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും മംഗലദേവിയെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്ന ലിംഗത്തെയും ധാരപത്രയെ ഒഴിവാക്കാനും സംരക്ഷണം നൽകുന്നതിനായി നാഗരാജനോടൊപ്പം ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ സ്ഥാപിക്കാനും അവർ രാജാവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കുണ്ഡവർമ്മൻ മംഗളദേവിക്ക് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത് ഋഷികളുടെ മാർഗനിർദ്ദേശത്തോടെ വിശുദ്ധ സ്ഥലത്തായിരുന്നു. ഇന്നും മംഗലാപുരത്തെ മംഗലദേവി [[Kadri, Mangalore|കദ്രി]] എന്നീ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധം നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. കദ്രി ക്ഷേത്രോത്സവത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിൽ കദ്രി യോഗിരാജ്മത്തിന്റെ സന്യാസിമാർ മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുകയും പൂജകളും പട്ടു വസ്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=Swami>{{cite book|title=A Pilgrimage to Western Ghats Temples - Karnataka|url=https://books.google.com/books?id=MX02CgAAQBAJ&pg=PT87&dq=mangala+devi+temple&hl=en&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAmoVChMIp8_Js_O-xwIVAlaOCh0jEw56#v=onepage&q=mangala%20devi%20temple&f=false|last=Atmashraddhananda|first=Swami|publisher=Lulu Press, Inc|year=2015|isbn=9781312918191|pages=87–88}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> മറ്റൊരു ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഹിന്ദുദേവനായ [[വിഷ്ണു]]വിന്റെ പത്ത് അവതാരങ്ങളിലൊന്നായ പരശുരാമനാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. കാലക്രമേണ, ക്ഷേത്രം സസ്യജാലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആലുപ രാജവംശത്തിലെ കുന്ദവർമ്മ ക്ഷേത്രത്തെ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. <ref name=Swami/>മലബാർ രാജകുമാരിയുടെ സ്മരണയ്ക്കായി അട്ടാവറിലെ ബല്ലാൽ കുടുംബമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചതെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്.<ref>{{cite book|title=Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=QswOAAAAQAAJ&pg=PA234&dq=mangala+devi+temple&hl=en&sa=X&ved=0CB8Q6AEwATgKahUKEwjeyZa8ir_HAhVWBI4KHaP4AQU#v=onepage&q=mangala%20devi%20temple&f=false|page=234|last=Sewell|first=Robert |publisher=E. Keys|year=1882}}</ref> == ക്ഷേത്രം == കേരള ശൈലിയിലുള്ള വാസ്തുവിദ്യയിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ കേരളത്തിലെയും പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെയും എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ഈ ശൈലിയിലാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന് രണ്ട് നിലകളുള്ള ഗോപുരം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഗോപുരവാതിലും മുകളിലത്തെ നിലയിൽ കൊട്ടുപുരയെ (ഉത്സവ വേളകളിൽ ഡ്രം അടിക്കുന്ന ഒരു ഹാൾ) മൂടുന്ന തടി പാതകളും കാണപ്പെടുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിനുചുറ്റും ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഒരു മതിൽ, ക്ഷത്ര-മഡില്ലുക എന്നറിയപ്പെടുന്നു. കവാടങ്ങൾ മുതൽ ക്ഷേത്രത്തിലെ എല്ലാ ആരാധനാഭാഗങ്ങളും ഇതിനകത്ത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പ്രധാന ശ്രീകോവിലിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ക്ഷേത്ര ഗോപുരത്തിന്റെ അച്ചുതണ്ടിലാണ് ലോഹം പൂശിയ കൊടിമരം അല്ലെങ്കിൽ ദ്വജസ്തംഭം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. ശ്രീകോവിൽ എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രധാന മന്ദിരത്തിൽ പ്രധാന പ്രതിമ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അഞ്ച് പടികളുള്ള ഒരു പടിക്കെട്ട്‌ വഴി കയറുന്ന ഒരൊറ്റ വാതിലുള്ള ഉയർന്ന സ്ഥലം ആണിത്. വാതിലുകളുടെ ഇരുവശത്തും [[Dvarapala|ദ്വാരപാലകർ]] എന്ന സംരക്ഷകദേവന്മാരുടെ പ്രതിമകളും കാണപ്പെടുന്നു<ref>{{cite book|title=Cultural Heritage of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&pg=PA139&dq=kerala+temple+architecture&hl=en&sa=X&ved=0CCIQ6AEwAWoVChMIu8iaobWXxwIVj1uOCh3jswHe#v=onepage&q=kerala%20temple%20architecture&f=false|page=139|publisher=DC Books|location=Kerala, India|isbn=9788126419036|year=2008}}</ref>. വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പ്രധാന ഘടനയിൽ ഗ്രാനൈറ്റ് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച അടിത്തറ, ലാറ്ററൈറ്റ് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച തറയ്‌ക്കുമേലെയുള്ള മുകൾഭാഗം, [[ടെറോകോട്ട]] ടൈൽ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച കോണാകൃതിയിലുള്ള മേൽക്കൂരയും അതിനെ മരകൊണ്ടുള്ള ഒരു ഘടനയും അകത്ത് നിന്ന് പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. മധ്യ ശ്രീകോവിൽ താഴ്ന്ന ഉയരത്തിൽ നാഗദൈവങ്ങളെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇരിക്കുന്ന ഭാവത്തിൽ മംഗലദേവിയെ ധാരപത്രയായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രതിമയുടെ ഇടതുവശത്ത് ഒരു ചെറിയ ലിംഗവും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. <ref>{{cite news|title=In the lap of the Western Ghats|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/look-at-temples-in-dakshin-kannada-district/article7180658.ece|last=R.|first=Krishnamurthy|newspaper=The Hindu|date=21 May 2015|accessdate=23 August 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=The Indian Encyclopaedia: Kamli-Kyouk Phyu|editor=Subodh Kapoor|page=3963|publisher=Genesis Publishing Pvt Ltd|year=2002|isbn=9788177552577|volume=13|url=https://books.google.com/books?id=AYN0n0pzlpcC&pg=PA3963&dq=kerala+temple+architecture&hl=en&sa=X&ved=0CCwQ6AEwA2oVChMIu8iaobWXxwIVj1uOCh3jswHe#v=onepage&q=kerala%20temple%20architecture&f=false}}</ref> ആധുനിക കാലത്ത്, പാരമ്പര്യ ട്രസ്റ്റിമാരാണ് ക്ഷേത്രം പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. ദിവസവും രാവിലെ 6 മുതൽ 10 വരെയും ഉച്ചയ്ക്ക് 12 മുതൽ 1 വരെയും വൈകുന്നേരം 4 മുതൽ രാത്രി 8 വരെയും ക്ഷേത്രം തുറന്നിരിക്കുന്നു. == ഉത്സവങ്ങൾ == [[File:chariot of mangaladevi temple.jpg|200px|thumb|right|Chariot of Mangaladevi|കണ്ണി=Special:FilePath/Chariot_of_mangaladevi_temple.jpg]] [[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|thumb|right|വഹ്നി]] ഒമ്പത് ദിവസങ്ങളിലും നടത്തുന്ന പ്രത്യേക പൂജകൾക്കുള്ള സമയമാണ് [[നവരാത്രി]] (ദസറ). ഏഴാം ദിവസം മംഗളദേവി ദേവിയെ ചണ്ഡിക (അല്ലെങ്കിൽ മരിക്കാമബ) ആയും എട്ടാം ദിവസം മഹാ [[സരസ്വതി]]യായും ആരാധിക്കുന്നു. ഒൻപതാം ദിവസം മഹാനവമി എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ആ ദിവസം ദേവിയെ വാഗ്‌ദേവിയായി ആരാധിക്കുകയും ആയുധ പൂജ നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. കാരണം ദുർഗാദേവി ക്രൂര പിശാചുക്കളെ കൊന്ന ദിവസമായി ഇതിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ചണ്ഡിക യാഗവും ഈ ദിവസം നടത്തുന്നു. [[വിജയദശമി|ദസറയായി]] ആഘോഷിക്കുന്ന പത്താം ദിവസം [[Temple car|രഥോത്സവയിൽ]] ധാരാളം ഭക്തർ പങ്കെടുക്കുന്നു. അലങ്കരിച്ച ദേവിയെ രഥത്തിൽ കയറ്റി കട്ടിയുള്ള കയറുകളാൽ മർനാമിക്കട്ടയിലേക്ക് കടന്നു പോകുന്ന ഘോഷയാത്രയിൽ വലിച്ചിഴച്ചുകൊണ്ട് പോകുന്നു. അവിടെ ദേവിയും [[വഹ്നി|ഷാമി വൃക്ഷവും]] (''Prosopis cineraria'') ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|title=Rathotsava at Mangaladevi draws large crowd|url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=117146|newspaper=Mangalorean|date=21 March 2009|accessdate=23 August 2015|archive-date=2016-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160227114838/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=117146|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commonscat|Mangaladevi Temple}} {{Hindu temples in Karnataka|state=collapsed}} [[വർഗ്ഗം:കർണാടകയിലെ ദേവി ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] ibj7fv6fstf04cr630hz92m603qeess 0 485270 4648073 4645320 2026-07-16T17:00:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648073 wikitext text/x-wiki {{copy edit|for=യാന്ത്രികവിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ|date=2026 ജനുവരി}} {{prettyurl|Mount Ararat}} {{Infobox mountain | name = അരരാത്ത് പർവ്വതം | native_name = {{native name|tr|Ağrı Dağı}}<br/>{{lang|hy|Մասիս}}/{{native name|hy|Արարատ}} | photo = <!--in photo_caption--> spacer.gif | photo_size = 1 | photo_caption = [[File:Mount Ararat and the Yerevan skyline in spring (50mm).jpg|frameless|upright=1.40]]<br> [[ലിറ്റിൽ അരരാത്ത്]] (ഇടത്), ഗ്രേറ്റർ അരരാത് (വലത്); അർമേനിയയിലെ യെരെവാനിൽനിന്നുള്ള ഒരു ദൃശ്യം. | elevation_m = 5137 | elevation_ref = <br/><small>See [[#Elevation|Elevation section]]</small> | prominence_m = 3611 | prominence_ref = <ref>{{cite web|title=100 World Mountains ranked by primary factor|url=http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/world_finest.html|website=ii.uib.no|publisher=Institutt for informatikk [[University of Bergen]]}}</ref><br/><small>[[List of peaks by prominence|Ranked 48th]]</small> | parent_peak = | map = Turkey#Armenia | map_caption = Location in Turkey | label_position = left | listing = [[List of countries by highest point|Country high point]]<br />[[Ultra prominent peak|Ultra]]<br />[[Volcanic Seven Summits#Volcanic Seven Second Summits|Volcanic Seven Second Summits]] |range = [[Armenian Highlands]] | location = [[Iğdır Province|Iğdır]] and [[Ağrı province]]s, Turkey | coordinates = {{coord|39|42.113|N|44|17.899|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref>{{cite web|last1=Bjørstad|first1=Petter E.|title=Ararat Trip Report|url=http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/5000mtn/ararat.html|website=ii.uib.no|publisher=[[University of Bergen]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021154745/http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/5000mtn/ararat.html|archivedate=21 October 2017|date=August 2007}}</ref> | type = [[Stratovolcano]] | age = | last_eruption = July 2, 1840 | first_ascent = {{OldStyleDate|9 October|1829|27 September}}<br />[[Friedrich Parrot]], [[Khachatur Abovian]], two Russian soldiers, two Armenian villagers }} {{Infobox designation list | embed = | designation1 = National Park | designation1_offname = Ağrı Dağı Milli Parkı | designation1_date = 1 November 2004<ref>{{cite web|title=Ağrı Dağı Milli Parkı [Ağrı Dağı National Park]|url=http://bolge13.ormansu.gov.tr/13bolge/AnaSayfa/birimler/agri/agridagi.aspx?sflang=tr|website=ormansu.gov.tr|publisher=[[Ministry of Forest and Water Management (Turkey)|Republic of Turkey Ministry of Forest and Water Management]]|language=tr|access-date=2019-09-17|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808185958/http://bolge13.ormansu.gov.tr/13bolge/AnaSayfa/birimler/agri/agridagi.aspx?sflang=tr|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808185958/http://bolge13.ormansu.gov.tr/13bolge/AnaSayfa/birimler/agri/agridagi.aspx?sflang=tr |date=2014-08-08 }}</ref> }} [[തുർക്കി]]യുടെ കിഴക്കേയറ്റത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മഞ്ഞണിഞ്ഞതും നിർജ്ജീവവുമായ ഒരു [[അഗ്നിപർവ്വതം|അഗ്നിപർവ്വതമാണ്]] '''അരരാത്ത് പർവ്വതം'''.({{IPAc-en|ˈ|ær|ə|r|æ|t}} {{respell|ARR|ə|rat}};<ref>{{cite web|title=Ararat|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/ararat|publisher=[[Merriam-Webster]]|quote=\ˈer-ə-ˌrat, ˈa-rə-\}}; {{cite web|title=Ararat|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/ararat|publisher=[[Collins Dictionary]]|quote=ˈærəˌræt}}</ref> {{lang-tr|Ağrı Dağı}}; {{lang-hy|Մասիս|Masis}}) ഇതിൽ രണ്ട് പ്രധാനപ്പെട്ട അഗ്നിപർവ്വത കോണുകളായ ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത്, ലിറ്റിൽ അരരാത്ത് എന്നിവയും കാണപ്പെടുന്നു. 5,137 മീറ്റർ (16,854 അടി) ഉയരമുള്ള [[തുർക്കി|തുർക്കിയിലെ]] ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള [[കൊടുമുടി|കൊടുമുടിയും]] അർമേനിയൻ മലമ്പ്രദേശവുമാണ് ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത്. ലിറ്റിൽ അരരാത്തിന്റെ ഉയരം 3,896 മീറ്റർ (12,782 അടി) ആണ്.<ref name=YilmazOther1998a>{{cite journal|last1=Yilmaz|first1=Y.|last2=Güner|first2=Y.|last3=Saroğlu|first3=F.|title=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-volcanology-and-geothermal-research_1998-10_85_1-4/page/173|journal=[[Journal of Volcanology and Geothermal Research]]|date=1998|volume=85|issue=1–4|pages=173–210|doi=10.1016/s0377-0273(98)00055-9|bibcode=1998JVGR...85..173Y}}</ref> അരരാത്ത് പർവ്വതനിരയ്ക്ക് ഗ്രൗണ്ട് അടിസ്ഥാനമാക്കി 35 കിലോമീറ്റർ (22 മൈൽ) വീതിയുണ്ട്.<ref>{{cite book|editor1-last=Short|editor1-first=Nicholas M.|editor2-last=Blair|editor2-first=Robert W.|title=Geomorphology From Space: A Global Overview of Regional Landforms|date=1986|publisher=[[National Aeronautics and Space Administration]]|page=226|chapter=Mt. Ararat, Turkey}}</ref> അരരാത്തിന്റെ [[കൊടുമുടി|കൊടുമുടിയിലെത്താനുള്ള]] ആദ്യ ശ്രമങ്ങൾ മധ്യകാലഘട്ടത്തിലാണ് നടത്തിയത്. എന്നിരുന്നാലും, 1829-ൽ [[Friedrich Parrot|ഫ്രീഡ്രിക്ക് പാരറ്റും]] [[Khachatur Abovian|ഖചതൂർ അബോവിയനും]] മറ്റ് നാലുപേരും ചേർന്ന് നടത്തിയ ആദ്യത്തെ കയറ്റം രേഖപ്പെടുത്തി. [[ഉൽപ്പത്തിപ്പുസ്തകം|ഉല്‌പത്തി പുസ്തകത്തിലെ]] (8: 4) “[[Mountains of Ararat|അരരാത്ത് പർവ്വതനിരകൾ]]”, പർവ്വതാരോഹണത്തിൽ പ്രത്യേകം പരാമർശിക്കുന്നില്ലെന്ന് പണ്ഡിത സമവായം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും അരരാത്ത് [[നോഹയുടെ പെട്ടകം|നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ]] വിശ്രമ കേന്ദ്രമായി [[ക്രിസ്തുമതം|ക്രിസ്തുമതത്തിൽ]] അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. [[അർമേനിയ|അർമേനിയയുടെ]] പ്രധാന ദേശീയ പ്രതീകമായ ഈ പർവ്വതം [[അർമേനിയ]]ക്കാർ ഒരു പുണ്യപർവ്വതമായി കണക്കാക്കുന്നു. അർമേനിയൻ [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യത്തിലും]] കലയിലും ഈ പർവ്വതം പ്രധാനമായും അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അർമേനിയൻ [[Irredentism|ഇറെഡന്റിസത്തിന്റെ]] ഒരു പ്രതീകമായും ഈ പർവ്വതം കണക്കാക്കുന്നു. [[അർമേനിയ|അർമേനിയയുടെ]] [[പതാക|പതാകയിലും]] [[നോഹ|നോഹയുടെ]] പെട്ടകത്തിനൊപ്പം ഈ പർവ്വതം ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. == രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾ == [[തുർക്കി]], [[അർമേനിയ]], [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാനിലെ]] നഖ്‌ചിവൻ എക്‌സ്‌ക്ലേവ്, [[ഇറാൻ]] എന്നിവയ്‌ക്കിടയിലുള്ള ഒരു [[Quadripoint|ക്വാഡ്രിപോയിന്റ്]] ആണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം. [[ഇറാൻ|ഇറാനിയൻ]] അതിർത്തിയിൽ നിന്നും 16 കിലോമീറ്റർ (10 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തും [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാനിലെ]] [[നാഖ്ചിവൻ സ്വയംഭരണ റിപ്പബ്ലിക്|നഖിവൻ ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ]] അതിർത്തിയിലും അർമേനിയൻ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 32 കിലോമീറ്റർ (20 മൈൽ) തെക്കായും അതിന്റെ [[കൊടുമുടി]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകദേശം 8 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ടർക്കിഷ്-അർമേനിയൻ-അസർബൈജാനി, ടർക്കിഷ്-ഇറാനിയൻ-അസർബൈജാനി [[Tripoint|ട്രിപ്പോയിന്റുകൾ]] 39.6553 ° N 44.8034 at E അക്ഷാംശത്തിൽ നഖിവാനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന [[European route E99|E99 റോഡ്]] ഉൾക്കൊള്ളുന്ന തുർക്കി പ്രദേശത്തിന്റെ ഒരു ഇടുങ്ങിയ ഭാഗം ഉപയോഗിച്ച് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ മേഖല പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ 1828 വരെ [[ഓട്ടൊമൻ സാമ്രാജ്യം|ഓട്ടോമൻ]]-[[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ]] അതിർത്തിയുടെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഗ്രേറ്റ് അരരാത്തിന്റെ കൊടുമുടിയും വടക്കൻ ചരിവുകളും ലിറ്റിൽ അരരാത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ചരിവുകളും [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യ]] നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നു. [[Russo-Persian War (1826–1828)|1826–28 റുസ്സോ-പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിനും]] [[തുർക്ക്മെൻചായ് ഉടമ്പടി|തുർക്ക്മെൻചായ് ഉടമ്പടിക്കും]] ശേഷം പേർഷ്യൻ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള പ്രദേശം [[റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്]] കീഴടങ്ങി. [[തുർക്കി]], [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ]], [[റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്വ]] അതിർത്തികൾ ഒത്തുചേരുന്ന സ്ഥലമായി ലിറ്റിൽ അരരാത്ത് മാറി.<ref name="iranicaonline"/> നിലവിലെ അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തികൾ [[ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട്|ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളം]] രൂപപ്പെട്ടതാണ്. 1920 ലെ [[Turkish–Armenian War|തുർക്കി-അർമേനിയൻ യുദ്ധത്തിൽ]] പർവ്വതം തുർക്കിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി.<ref>{{cite journal|last1=Hovannisian|first1=Richard G.|authorlink1=Richard G. Hovannisian|title=Armenia and the Caucasus in the Genesis of the Soviet-Turkish Entente|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_1973-04_4_2/page/129|journal=[[International Journal of Middle East Studies]]|date=1973|volume=4|issue=2|pages=129–147|jstor=162238|quote=...Nationalist Turkey annexed the Surmalu district, embracing Mount Ararat, the historic symbol of the Armenian people.|doi=10.1017/s0020743800027409}}</ref> [[Treaty of Moscow (1921)|1921 ലെ മോസ്കോ ഉടമ്പടിയും]] [[Treaty of Kars|കാർസ് ഉടമ്പടിയും]] അനുസരിച്ച് ഈ പർവ്വതം തുർക്കിയുടെ ഭാഗമായി.<ref>{{cite book|last=de Waal|first=Thomas|authorlink=Thomas de Waal|title=Great Catastrophe: Armenians and Turks in the Shadow of Genocide|url=https://archive.org/details/greatcatastrophe0000dewa|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199350698|p=[https://archive.org/details/greatcatastrophe0000dewa/page/86 86]}}</ref> 1920 കളുടെ അവസാനത്തിൽ, തുർക്കി ഇറാനിയൻ അതിർത്തി കടന്ന് കുർദിഷ് [[Ararat rebellion|അരരാത്ത് കലാപം]] അവസാനിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലെസ്സർ അരരാത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങൾ കൈവശപ്പെടുത്തി.<ref name="ParrotAraratRebellion">{{harvnb|Parrot|2016|p=xxiii}}.</ref> ഈ സമയത്ത് [[കുർദ്|കുർദിഷ്]] വിമതർ ഈ പ്രദേശത്തെ തുർക്കി ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ സുരക്ഷിത താവളമായി ഉപയോഗിച്ചു.<ref>{{cite book|last=Yildiz|first=Kerim|last2=Taysi|first2=Tanyel B.|title=The Kurds in Iran: The Past, Present and Future|url=https://archive.org/details/kurdsiranpastpre00yild|year=2007|publisher=Pluto Press|location=London|isbn=978-0745326696|page=[https://archive.org/details/kurdsiranpastpre00yild/page/n77 71]}}</ref> ഒരു പ്രദേശിക കൈമാറ്റത്തിലൂടെ ഈ പ്രദേശം തുർക്കിക്ക് കൈമാറാൻ ഇറാൻ സമ്മതിച്ചു.<ref name="ParrotAraratRebellion"/><ref>{{cite book|last=Tsutsiev|first=Arthur|translator=Nora Seligman Favorov|title=Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus|year=2014|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=978-0300153088|page=92}}</ref> ഇറാൻ-തുർക്കി അതിർത്തിയുടെ അറ്റം അരരാത്ത് പർവ്വതനിരകളുടെ താഴത്തെ കൊടുമുടിയായ ലെസ്സർ അരരാത്തിന് കിഴക്ക് കാണപ്പെടുന്നു. 2004 വരെ "സൈനിക അനുമതിയോടെ" മാത്രമേ മലകയറാൻ സാധിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. പ്രത്യേക "അരരാത്ത് വിസ"യ്ക്കായി അനുമതി നേടുന്നതിനുള്ള നടപടിക്രമത്തിൽ ഒരു തുർക്കി എംബസിക്ക് ഔദ്യോഗിക അഭ്യർത്ഥന സമർപ്പിക്കുന്നതും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ തുർക്കിഷ് ഫെഡറേഷൻ ഫോർ അൽപിനിസത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ഔദ്യോഗിക ഗൈഡിനെ നിയമിക്കുന്നത് നിർബന്ധമാണ്. ആവശ്യമായ അനുമതി നേടുന്ന മലകയറ്റക്കാർക്ക് പോലും പ്രവേശനം ഇപ്പോഴും പരിമിതമാണ്. മാത്രമല്ല അംഗീകൃത പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവരെ മുന്നറിയിപ്പില്ലാതെയും പുറത്താക്കാം.<ref>{{Cite book| publisher = Random House| isbn = 978-1-4070-1951-2| last = Westerman| first = Frank| title = Ararat: In Search of the Mythical Mountain| date = 2008-12-02}}</ref> == പേരുകളും പദോൽപ്പത്തിയും == [[File:Mount Ararat and the Araratian plain (cropped).jpg|thumb|[[അർമേനിയ]]യിലെ [[Artashat, Armenia|അർതാഷാത്]] നഗരത്തിനടുത്തുള്ള അരാരേഷ്യൻ സമതലത്തിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] [[File:Closeup of large peak of Mount Ararat.jpg|thumb|ഗ്രേറ്റർ അരരാത്തിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള കാഴ്ച]] [[File:Closeup of Lesser Ararat from Yerevan.jpg|thumb|ലെസ്സെർ അരരാത്തിന്റെ അടുത്തുനിന്നുള്ള കാഴ്ച]] [[File:OTGroßerUndKleinerArarat3.jpg|thumb|തുർക്കിയിൽ നിന്നുള്ള കാഴ്ച]] ബിസി 9 മുതൽ 6 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ അർമേനിയൻ [[പീഠഭൂമി]]യിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു രാജ്യം ആയ [[Urartu|യുറാർട്ടു]] {{sfn|Arnold|2008|p=104}}എന്ന പേരിന്റെ [[ഹീബ്രു|എബ്രായ]] അക്ഷരവിന്യാസത്തിന്റെ (אֲרָרָט;<ref>{{cite book|last1=Frymer|first1=Tikva S.|last2=Sperling|first2=S. David|authorlink1=Tikva Frymer-Kensky|title=Encyclopaedia Judaica|date=2008|edition=2nd|chapter=Ararat, Armenia|title-link=Encyclopaedia Judaica}} [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0002_0_01234.html view online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512181633/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0002_0_01234.html |date=2016-05-12 }}</ref> '''RRṬ'') ഗ്രീക്ക് പതിപ്പാണ് അരരാത്ത് (ചിലപ്പോൾ അരറാദ്).{{sfn|Petrosyan|2016|p=68}} ജർമ്മൻ ഓറിയന്റലിസ്റ്റും [[ബൈബിൾ]] നിരൂപകനുമായ [[Wilhelm Gesenius|വിൽഹെം ഗെസെനിയസ്]] "അരരാത്ത്" എന്ന വാക്ക് "പുണ്യഭൂമി" എന്നർത്ഥം വരുന്ന ''അർജൻവർത്ത'' എന്ന [[സംസ്കൃതം|സംസ്‌കൃത]] പദത്തിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്ന് അനുമാനിച്ചു.<ref>{{cite book |last1=Rogers |first1=Thorold |authorlink1=Thorold Rogers |title=Bible Folk-Lore: A Study in Comparative Methodology |date=1884 |publisher=[[Charles Kegan Paul|Kegan Paul, Trench, Trübner & Co]] |location=London |page=[https://archive.org/stream/biblefolklorestu00rogeuoft#page/20/mode/2up 21] |quote=Ararat was thought by Gesenius to be a Sanskrit word (Arjawartah), signifying "holy ground,"...}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bonomi |first1=Joseph |authorlink1=Joseph Bonomi the Younger |editor1-last=Fairbairn |editor1-first=Patrick |editor1-link=Patrick Fairbairn |title=The Imperial Bible-Dictionary: Historical, Biographical, Geographical and Doctrinal - Volume I |date=1866 |publisher=[[Blackie and Son]] |location=Glasgow |page=[https://archive.org/stream/theimperialbible01unknuoft#page/118/mode/2up 118] |chapter=Ararat}}</ref> അർമേനിയൻ ചരിത്രകാരന്മാരായ അശോത് മെൽകോണിയൻ, "അരരാത്ത്" എന്ന വാക്കിന്റെ ഉത്ഭവം അർമേനിയൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[Armenian Highlands|അർമേനിയൻ മലമ്പ്രദേശത്തിലെ]] ("ar–") തദ്ദേശവാസികളുപയോഗിച്ചിരുന്ന പേരുകളുടെ വേരുകളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="Avakyan"/><ref>{{cite web |last1=Teryan |first1=Anzhela |title=Երևան անվան ծագման մասին [On the origin of the name Yerevan] |url=http://yhm.am/archives/74 |publisher=[[Yerevan History Museum]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607122136/http://yhm.am/archives/74 |archivedate=7 June 2018 |language=hy |date=31 August 2011 |quote=Հայտնի է, որ Հայկական լեռնաշխարհում Ար-ով /նաև էր, Ուր, Իր/ սկսվող բազմաթիվ աշխարհագրական (նաև անձնական) անուններ կան. Արարատ, Արագած, Արա, Արաքս, Արածանի, Արմավիր, Արճեշ…: Այս երևույթը կապված է Արարչի /Ար Աստված/ և նրա պաշտանմունքն ունեցող Հայկական լեռնաշխարհի բնիկների՝ հայ-արմենների՝ արմեն, նաև արի /Էրի/ անվան հետ:}}</ref> യൂറോപ്യൻ ഭാഷകളിൽ ഈ പർവ്വതത്തെ അരരാത്ത് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്<ref name="Hewsen"/><ref>{{cite journal|last1=Smith|first1=Eli|authorlink1=Eli Smith|title=Foreign Correspondence|journal=The Biblical Repository and Classical Review|date=1832|page=[https://books.google.com/books?id=ADtKAAAAMAAJ&pg=PA203 203]|quote=...called by the Armenians, Masis, and by Europeans generally Ararat...}}</ref>എന്നിരുന്നാലും, തദ്ദേശവാസികളാരും പരമ്പരാഗതമായി പർവ്വതത്തെ ആ പേരിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടില്ല.{{sfn|Bryce|1877|p=[https://archive.org/stream/transcaucasiaara00bryciala#page/198/mode/2up 198]}}. പുരാതന പ്രാചീനതയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് [[Strabo|സ്ട്രാബോയുടെ]] [[Geographica|ജിയോഗ്രാഫിക്കയിൽ]], അരരാത്തിന്റെ കൊടുമുടികൾ പുരാതന ഗ്രീക്കിൽ Ἄβος (അബോസ്), Νίβαρος (നിബറോസ്) എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്നു.{{efn|[[Strabo]], ''[[Geographica]]'', XI.14.2 and XI.14.14.{{sfn|Petrossyan|2010|p=220}} They are also transliterated as ''Abus'' and ''Nibarus''.<ref>{{cite book|editor1-last=Jones|editor1-first=Horace Leonard|title=The Geography of Strabo|date=1928|publisher=Harvard University Press|chapter=XI.14}} [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/11N*.html view Book XI, Chapter 14 online]</ref> Abos and Nibaros are the two peaks of Ararat according to scholars such as [[Nicholas Adontz]],{{sfn|Petrossyan|2010|p=220}} [[Vladimir Minorsky]],<ref>{{cite journal|last1=Minorsky|first1=V.|authorlink1=Vladimir Minorsky|title=Roman and Byzantine Campaigns in Atropatene|journal=[[Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London]]|date=1944|volume=11|issue=2|pages=243–265|quote=Although what Strabo means by Abos seems to be the southern spurs of Mt. Ararat...|jstor=609312|doi=10.1017/S0041977X0007244X}}</ref> [[Julius Fürst]].<ref name="Fürst"/>}} പരമ്പരാഗത അർമേനിയൻ നാമം '''മാസിസ്''' (Մասիս [maˈsis]) എന്നാകുന്നു.<ref name="JewEnc"/>{{sfn|Bryce|1877|p=[https://archive.org/stream/transcaucasiaara00bryciala#page/198/mode/2up 198]}} എന്നിരുന്നാലും, ഇപ്പോൾ, '''മാസിസ്, അരരാത്ത്''' എന്നീ പദങ്ങൾ രണ്ടും വ്യാപകമായി പരസ്പരം അർമേനിയൻ ഭാഷയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last=Avetisyan|first=Kamsar|title=Հայրենագիտական էտյուդներ [Armenian studies sketches]|date=1979|publisher=Sovetakan grogh|location=Yerevan|language=hy|page=14|url=http://armenianhouse.org/avetisyan/armenian-highland.html|quote=Հայերը Արարատը անվանում են Մասիս...|access-date=2015-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127174506/http://armenianhouse.org/avetisyan/armenian-highland.html|archive-date=2015-11-27|url-status=live}}</ref> [[Movses Khorenatsi|മോവ്സെസ് ഖൊറെനാറ്റ്സിയുടെ]] [[History of Armenia (book)|ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് അർമേനിയയിൽ]] സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന നാടോടി പദോൽപ്പത്തിയിൽ അർമേനിയൻ ഗോത്രപിതാവ് [[Hayk|ഹെയ്ക്കിന്റെ]] ചെറുമകനായ അമാസ്യ രാജാവിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് ലഭിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലശേഷം ഈ പർവതത്തെ മാസിസ് എന്ന പേര് വിളിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു.{{sfn|Khorenatsi|1978|p=91}}{{sfn|Petrossyan|2010|p=221}} റഷ്യൻ ഓറിയന്റലിസ്റ്റ് [[Anatoly Novoseltsev|അനറ്റോലി നോവോസെൽറ്റ്സെവിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ മാസിസ് എന്ന പദം "ഏറ്റവും വലുത്" എന്നർത്ഥമുള്ള [[Middle Persian|മധ്യകാല പേർഷ്യൻ]] പദമായ മാസിസ്റ്റിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്."{{sfn|Novoseltsev|1978}} അർമേനിയൻ ചരിത്രകാരനായ സർഗിസ് പെട്രോസ്യന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ മാസിസിന്റെ അർത്ഥം "പർവ്വതം" എന്നാണ്. cf. [[Proto-Indo-European language|പ്രോട്ടോ-ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ]] * mņs-{{sfn|Petrossyan|2010|p=221}} പുരാവസ്തു ഗവേഷകനായ അർമെൻ പെട്രോഷ്യൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, [[ഗിൽഗമെഷ് ഇതിഹാസം|ഗിൽഗമെഷ് ഇതിഹാസത്തിൽ]] പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന മാസു (മാഷു) പർവ്വതത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്. ഇത് അസീറിയൻ ഭാഷയിൽ മസു എന്ന ധ്വനി നൽകുന്നു.{{sfn|Petrosyan|2016|p=72}}ഈ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച്, ഈ പേര് "ഇരട്ട" എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. പർവതത്തിന്റെ ഇരട്ട കൊടുമുടികളെ ഇത് പരാമർശിക്കുന്നു. യുറാർട്ടിയൻ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നതും അരാറാത്ത് പർവതവുമായി തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നതുമായ ഒരു ദേശമായ എർകുവാഹി ഇതേ പേരിന്റെ തദ്ദേശീയ അർമേനിയൻ-ഭാഷാ രൂപത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. (അർമേനിയൻ എർകുവുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുക (երկու, "രണ്ട്" എന്നർത്ഥം)<ref>Armen Petrosyan. "Biblical Mt. Ararat: Two Identifications." ''Comparative Mythology''. December 2016. Vol. 2. Issue 1. pp. 68-80.</ref> ടർക്കിഷ് നാമം '''അഗ്രി ദാഗി''' [aːɾɯ da.ɯ], ഓട്ടോമൻ ടർക്കിഷ്: اغـر طﺎﻍ Ağr Dağ), അതായത് ""മൗണ്ടൻ ഓഫ് അഗ്രി"". അഗ്രി ശബ്ദാർത്ഥത്തിൽ "വേദന" അല്ലെങ്കിൽ "ദുഃഖം" എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.<ref name="Hewsen"/>{{sfn|Novoseltsev|1978}}<ref>{{cite book|last1=Dalton|first1=Robert H.|title=Sacred Places of the World: A Religious Journey Across the Globe|date=2004|publisher=Abhishek|isbn=9788182470514|page=133|quote=The Turkish name for Mt Ararat is Agri Dagi (which means mountain of pain).}}</ref><ref>{{cite book|last1=McCarta|first1=Robertson|title=Turkey|url=https://archive.org/details/turkey0000unse_n5n8|date=1992|publisher=Nelles|isbn=9783886184019|page=[https://archive.org/details/turkey0000unse_n5n8/page/210 210]|edition=2nd|quote=(Turkish: Agri Dagi, "Mount of Sorrows")}}</ref> [[late Middle Ages|മധ്യകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനം]] മുതൽ ഈ പേര് അറിയപ്പെടുന്നു.{{sfn|Novoseltsev|1978}} ഗ്രേറ്റർ, ലെസ്സർ അരരാത്ത് യഥാക്രമം ബുയുക്ക് അഗ്രി, കുക്ക് അഗ്രി എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നു. [[Persian language|പേർഷ്യൻ]] പരമ്പരാഗത നാമം {{lang|fa|کوه نوح}}, {{IPA-fa|ˈkuːhe ˈnuːh|}}, '''''{{transl|fa|Kūh-e Nūḥ}}''''',<ref name="iranicaonline"/> ശബ്ദാർത്ഥത്തിൽ "നോഹയുടെ പർവ്വതം ".<ref name="Hewsen"/><ref name="JewEnc"/> പർവ്വതത്തിന്റെ [[Kurdish languages|കുർദിഷ്]] പേര് '''''çiyayê Agirî'''''<ref name=Sar2012a/><ref>{{cite news|title=Xortekî tirk dixwaze bi bîsîklêtê xwe ji çiyayê Agirî berde xwarê|url=http://rudaw.net/kurmanci/sports/190620141|agency=[[Rudaw Media Network]]|date=19 June 2014|language=ku|access-date=16 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020118/http://rudaw.net/kurmanci/sports/190620141|archive-date=17 November 2015|url-status=live}}</ref> {{IPA-all|t͡ʃɪjaːˈje aːgɪˈriː|}}, അത് "അഗ്നി പർവ്വതം" എന്ന് വിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite news|last1=Waugh|first1=Alexander|title=Will he, won’t He? Ararat by Frank Westerman, translated by Sam Garrett|url=http://www.spectator.co.uk/2008/08/will-he-wont-he/|work=[[The Spectator]]|date=27 August 2008|access-date=22 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811211231/http://www.spectator.co.uk/2008/08/will-he-wont-he/|archive-date=11 August 2016|url-status=live}}</ref> == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[തുർക്കി]]യുടെ [[Eastern Anatolia Region|കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയ മേഖല]]യിൽ [[ഇറാൻ]], [[അർമേനിയ]], [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാനിലെ]] [[നാഖ്ചിവൻ സ്വയംഭരണ റിപ്പബ്ലിക്|നഖിവൻ]] അതിർത്തിക്കടുത്തുള്ള, [[അറാസ്‌ നദി|അറസ്]], [[Murat river|മുറാത്ത് നദി]]കൾക്കിടയിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref name=MinistryOfTourism>[https://web.archive.org/web/20110611075707/http://www.kultur.gov.tr/EN/belge/2-17324/eski2yeni.html "Ağrı – Mount Ararat"]. Republic of Turkey Ministry of culture and tourism (''kultur.gov.tr''). 2005.</ref> തുർക്കി-ഇറാൻ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 16 കിലോമീറ്റർ (10 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറും ടർകോ-അർമേനിയൻ അതിർത്തിയിൽ നിന്ന് 32 കിലോമീറ്റർ (20 മൈൽ) തെക്കുമാണ് ഇതിന്റെ കൊടുമുടി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. [[Ararat Plain|അരരാത്ത് സമതലം]] അതിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു.<ref>{{cite web |url= http://anatolia.com/activities/mountaineering/ararat.html |title= Mount Agri (Ararat) |author= <!--Not stated--> |date= 2003 |website= anatolia.com |access-date= 26 December 2020 |quote= "the Serdarbulak lava plateau (2600 m) stretches out between the two pinnacles." |archive-date= 2021-09-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210928205405/http://anatolia.com/activities/mountaineering/ararat.html |url-status= dead }}</ref> == ഉയരം == [[File:Ararat 3d version 1.gif|300px|thumb|right|Mount Ararat 3D]] [[പശ്ചിമേഷ്യ|പശ്ചിമേഷ്യയിലെ]] ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട മൂന്നാമത്തെ പർവ്വതമാണ് അരരാത്ത്. അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന് 5,165 മീറ്റർ (16,946 അടി) ഉയരമുള്ളതായി ചില വിശ്വവിജ്ഞാനകോശവും പരാമർശ ഗ്രന്ഥങ്ങളായ [[Merriam-Webster's Geographical Dictionary|മെറിയം-വെബ്‌സ്റ്റേഴ്സ് ജിയോഗ്രാഫിക്കൽ ഡിക്ഷണറി]], എൻ‌സൈക്ലോപീഡിയ ഓഫ് വേൾഡ് ജ്യോഗ്രഫി എന്നിവ നൽകുന്നു.<ref>{{cite book|title=Merriam-Webster's Geographical Dictionary|date=2001|publisher=[[Merriam-Webster]]|location=Springfield, Massachusetts|isbn=9780877795469|page=[https://archive.org/details/merriamwebstersg1998merr/page/63 [https://books.google.com/books?id=Co_VIPIJerIC&pg=PA63 63]]|edition=3rd|url=https://archive.org/details/merriamwebstersg1998merr/page/63}}</ref><ref>{{cite book|editor1-last=Haggett|editor1-first=Peter|editor1-link=Peter Haggett|title=Encyclopedia of World Geography: The Middle East|chapter=Turkey|date=2002|publisher=[[Marshall Cavendish]]|isbn=978-0-7614-7289-6|page=[https://books.google.com/books?id=6BqVsXdHWAIC&pg=PA2026 2026]|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hartemann|first1=Frederic|last2=Hauptman|first2=Robert|title=The Mountain Encyclopedia|date=2005|publisher=[[Rowman & Littlefield|Taylor Trade]]|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-8108-5056-9|page=[https://archive.org/details/mountainencyclop0000hart/page/17 [https://books.google.com/books?id=ifs2AgAAQBAJ&pg=PA17 17]]|url=https://archive.org/details/mountainencyclop0000hart/page/17}}</ref><ref>{{cite book|last1=Galichian|first1=Rouben|authorlink1=Rouben Galichian|title=Historic Maps of Armenia: The Cartographic Heritage|date=2004|publisher=[[I.B. Tauris]]|isbn=978-1-86064-979-0|page=[https://books.google.com/books?id=0dZfCXeL2AEC&pg=PA26 26]}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, [[United States Geological Survey|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ജിയോളജിക്കൽ സർവേയും]] ടോപ്പോഗ്രാഫിക് ഭൂപടങ്ങളും പോലുള്ള നിരവധി ഉറവിടങ്ങളും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് 5,137 മീറ്റർ (16,854 അടി) എന്ന കണക്ക് വ്യാപകമായി കൂടുതൽ കൃത്യതയുള്ളതാണെന്നാണ്. <ref>{{cite journal|last1=Kurter|first1=Ajun|authorlink1=:tr:Ajun Kurter|title=Glaciers of the Middle East and Africa: Turkey|date=20 May 1988|url=https://pubs.usgs.gov/pp/p1386g/turkey.pdf|publisher=[[United States Geological Survey]] Professional Paper|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011160658/https://pubs.usgs.gov/pp/p1386g/turkey.pdf|archivedate=11 October 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Maps of Ararat - Ararat Map, Turkey (Agri Dagi)|url=http://maps.turkeyodyssey.com/city/maps_of_ararat.php|website=turkeyodyssey.com|publisher=Terra Anatolia|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070225034653/http://maps.turkeyodyssey.com/city/maps_of_ararat.php|archivedate=2007-02-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070225034653/http://maps.turkeyodyssey.com/city/maps_of_ararat.php |date=2007-02-25 }}</ref> [[snow|മൂടൽ മഞ്ഞു]] കൊണ്ടുള്ള [[ice cap|മഞ്ഞുപാളികൾ]] ഉരുകിയതിനാൽ നിലവിലെ ഉയരം 5,125 മീറ്റർ (16,814 അടി) ആയിരിക്കാം.<ref>According to Petter E. Bjørstad, Head of Informatics Department at the [[University of Bergen]] (Norway). {{cite web|url=http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/5000mtn/Ararat/ararat-trip.html|title=Ararat Trip Report|date=August 2007|website=ii.uib.no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171011161358/http://www.ii.uib.no/~petter/mountains/5000mtn/Ararat/ararat-trip.html|archivedate=11 October 2017|quote=I measured the summit elevation, averaging more than 300 samples in my GPS, it settled on 5132 meter, 5 meter lower than the often quoted 5137 figure. This clearly shows that the 5165 meter elevation that many sources use is wrong. The summit is a snow ridge with no visible rock anywhere. Thus, the precise elevation will change with the seasons and could definitely be influenced by climate change (global warming). Later GPS measurements in Iran suggested that the GPS data may be about 10 meter too high also in this part of the world. This would in fact point in the direction of a true Ararat elevation around 5125 meter.}}</ref> == കൊടുമുടിയിലെ മഞ്ഞുപാളികൾ == അരരാത്ത് പർവ്വത [[കൊടുമുടി]]യിലെ ഹിമപാത 1957 മുതൽ ചുരുങ്ങുകയാണ്. 1950 കളുടെ അവസാനത്തിൽ, {{convert|10|km2|sqmi|abbr=on}} (3.9 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഒരു കൊടുമുടിയുടെ മഞ്ഞിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കുള്ള 11 മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെ [[ഹിമാനി|ഹിമാനികൾ]] ഉയർന്നുവരുന്നതായി ബ്ലൂമെൻതൽ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref name=Blumenthal1958a>{{cite journal|last=Blumenthal|first=M. M.|year=1958|title=Vom Agrl Dag (Ararat) zum Kagkar Dag. Bergfahrten in nordostanatolischen Grenzlande|journal=Die Alpen|volume=34|pp=125–137|language=de}}</ref>അക്കാലത്ത്, അരരാത്ത് കൊടുമുടിയിലെ ഹിമാനികൾ വടക്ക് അഭിമുഖമായുള്ള ചരിവിൽ 3,900 മീറ്റർ (12,800 അടി) ഉയരത്തിലും തെക്ക് 4,200 മീറ്റർ (13,800 അടി) ഉയരത്തിലും ചരിവ് അഭിമുഖീകരിച്ചുകൊണ്ട് വ്യാപിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി.<ref name=Blumenthal1958a/>മുമ്പുണ്ടായിരുന്ന [[Aerial photography|ഉപരിതല ചിത്രീകരണങ്ങളിലൂടെയും]] [[വിദൂരസംവേദനം|വിദൂരസംവേദന]] വസ്തുതകളും ഉപയോഗിച്ച്, സരകായയും മറ്റുള്ളവരും 1976 നും 2011 നും ഇടയിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിലെ ഹിമപാതത്തിന്റെ വ്യാപ്തി പഠിക്കുകയുണ്ടായി.<ref name=Sar2012a>{{cite journal|last=Sarıkaya|first=Mehmet Akif|title=Recession of the ice cap on Mount Ağrı (Ararat), Turkey, from 1976 to 2011 and its climatic significance|journal=Journal of Asian Earth Sciences|date=2012|volume=46|pages=190–194|doi=10.1016/j.jseaes.2011.12.009|url=https://www.researchgate.net/publication/257553234|bibcode=2012JAESc..46..190S}}</ref><ref name=SarOthers2014a>{{cite book|last1=Sarıkaya|first1=Mehmet Akif|first2=A. E.|last2=Tekeli|year=2014|chapter=Satellite inventory of glaciers in Turkey|editor=J. S. Kargel|display-editors=etal|pp=465–480|title=Global Land Ice Measurements from Space|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=978-3540798170}}</ref> ഈ മഞ്ഞുപാളികൾ 1976-ൽ 8.0 കിലോമീറ്റർ 2 (3.1 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയിരുന്നത് 2011 ആയപ്പോഴേക്കും 5.7 കിലോമീറ്റർ 2 (2.2 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആയി ചുരുങ്ങിയതായി അവർ കണ്ടെത്തി. 1976 നും 2011 നും ഇടയിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന് മുകളിലുള്ള മഞ്ഞുപാളികൾ 29% നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് അവർ കണക്കാക്കി. 35 വർഷത്തിനിടയിൽ ഐസ് നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന്റെ മൊത്തം വിസ്തീർണ്ണം പ്രതിവർഷം ശരാശരി 0.07 കിലോമീറ്റർ 2 (0.027 ചതുരശ്ര മൈൽ) ആണെന്നും കണ്ടെത്തി. ഈ നിരക്ക് മറ്റ് ടർക്കിഷ് കൊടുമുടിയിലെ ഹിമാനികളുടെയും മഞ്ഞുപാളികളുടെയും പൊതുവായ നിരക്കുകളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നതായി മറ്റ് പഠനങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=SarOthers2014a/> അവസാന [[പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടം|പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ]] [[Snow line|ഹിമപ്രാന്തം]] 3,000 മീറ്റർ (9,800 അടി) ഉയരത്തിലായിരുന്നുവെന്ന് ബ്ലൂമെൻതൽ കണക്കാക്കി.<ref name=Blumenthal1958a/> അത്തരമൊരു ഹിമപ്രാന്തം{{convert|100|km2|sqmi|abbr=on}} (39 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള മഞ്ഞുപാളികൾ സൃഷ്ടിക്കുമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, 1958-ലെ ഹിമാനികളുടെ നാവുകൾക്ക് സമീപമുള്ള ചരിത്രാതീത [[Moraine|മൊറൈനുകളുടെ]] വ്യക്തമായ തെളിവുകളുടെ അഭാവം അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിച്ചു. ഹിമാനികളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള വരമ്പുകളുടെ അഭാവവും മഞ്ഞുപാളികൾ രൂപപ്പെടാൻ ആവശ്യമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഹിമപാളികളിൽ ലോഡ് ചെയ്യപ്പെടാത്തതും പിന്നീടുള്ള സ്‌ഫോടനങ്ങളാൽ അവയെ സംസ്‌കരിക്കുന്നതും ബ്ലൂമെന്റൽ വിശദീകരിച്ചു. വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, തെക്ക് അഭിമുഖമായുള്ള ചരിവുകളിൽ 1958-ലെ ഹിമപാതത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്ന് 4,200 മീറ്റർ (13,800 അടി) ഉയരത്തിലും കുറഞ്ഞത് 300 മീറ്റർ (980 അടി) ഉയരത്തിലും വ്യാപിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ള മൊറെയ്ൻ ബിർമാൻ നിരീക്ഷിച്ചു.<ref name=Birman1968a>{{cite journal|last=Birman|first=J. H.|year=1968|title=Glacial Reconnaissance in Turkey|url=https://archive.org/details/sim_geological-society-of-america-bulletin_1968-08_79_8/page/1009|journal=Geological Society of America Bulletin|volume=79|issue=8|pp=1009–1026|bibcode=1968GSAB...79.1009B|doi=10.1130/0016-7606(1968)79[1009:GRIT]2.0.CO;2}}</ref>പ്ലീസ്റ്റോസീനിലെ മൗണ്ട് അരരാത്ത് താഴ്വരയിലും [[Wisconsin glaciation|വിസ്കോൺസിനാൻ]] യുഗത്തിലെ ([[Last Glacial Maximum|അവസാനത്തെ പരമാവധി ഹിമാനികൾ]]), [[Lake Balık|ബാലക് തടാകത്തിൽ]] നിന്നുള്ള താഴ്‌വരയിലും ഹിമാനികൾ സൃഷ്ടിച്ച രണ്ട് മൊറൈനൽ നിക്ഷേപങ്ങളും അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. ഇത് ഉയർന്ന മൊറെയ്ൻ 2,200 മീറ്റർ (7,200 അടി) ഉയരത്തിലും താഴത്തെ മൊറെയ്ൻ 1,800 മീറ്റർ (5,900 അടി) ഉയരത്തിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ബാലെക് തടാകത്തിൽ നിന്ന് 15 കിലോമീറ്റർ (9.3 മൈൽ) താഴെയാണ് മൊറെയ്ൻ സംഭവിച്ചിരുന്നത്. രണ്ട് മൊറെയ്‌നുകളും ഏകദേശം 30 മീറ്റർ (98 അടി) ഉയരത്തിലാണ്. ബലൂക് തടാകം ഒരു ഹിമാനിതടമായും സംശയിക്കുന്നു.<ref name=Birman1968a/> == ജിയോളജി == പോളിജെനിക്, സംയുക്ത [[Stratovolcano|സ്ട്രാറ്റോവോൾക്കാനോ]]യാണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം. 1,100 കിലോമീറ്റർ 2 (420 ചതുരശ്ര മൈൽ) വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശത്തെ ഏറ്റവും വലിയ അഗ്നിപർവ്വത ഭാഗമാണിത്. വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ-തെക്കുകിഴക്കൻ ഗതിയിലെ നീളമുള്ള അക്ഷത്തിൽ, അരരാത്ത് പർവ്വതം 45 കിലോമീറ്റർ (28 മൈൽ) നീളവും ഹ്രസ്വ അക്ഷത്തിൽ 30 കിലോമീറ്റർ (19 മൈൽ) നീളവും കാണപ്പെടുന്നു. 1,150 കിലോമീറ്റർ 3 (280 ക്യു മൈൽ) [[Dacite|ഡാസിറ്റിക്]], [[Rhyolite|റിയോലിറ്റിക്]] [[Pyroclastic rock|പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് അവശിഷ്ടങ്ങളും]] [[Dacite|ഡാസിറ്റിക്]], [[Rhyolite|റിയോലിറ്റിക്]], [[ബസാൾട്|ബസാൾട്ടിക്]] [[ലാവ]]കളും ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.<ref name=YilmazOther1998a/> ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത്, ലെസ്സർ അരരാത്ത് (ലിറ്റിൽ അരരാത്ത്) എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത അഗ്നിപർവ്വത കോണുകൾ അടങ്ങിയതാണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം. പടിഞ്ഞാറൻ അഗ്നിപർവ്വത കോൺ ആയ ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത്, കുത്തനെയുള്ള വശങ്ങളുള്ള അഗ്നിപർവ്വത കോണാണ്. അത് കിഴക്കൻ അഗ്നിപർവ്വത കോണിനേക്കാൾ വലുതും ഉയർന്നതുമാണ്. ഗ്രേറ്റർ അരരാത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ 25 കിലോമീറ്റർ (16 മൈൽ) വീതിയും 3 കിലോമീറ്റർ (1.9 മൈൽ) ഉയരത്തിൽ ഇഡ്ഗിർ, ഡോസുബയാസാറ്റ് നദീതടങ്ങളുടെ തൊട്ടടുത്ത തട്ടുകളിൽ നിന്നും ഉയരുന്നു. കിഴക്കൻ അഗ്നിപർവ്വത കോൺ, ലെസ്സർ അരരാത്ത് 3,896 മീറ്റർ (12,782 അടി) ഉയരവും 15 കിലോമീറ്റർ (9.3 മൈൽ) കുറുകെയും കാണപ്പെടുന്നു.13 കിലോമീറ്റർ (8.1 മൈൽ) അകലെയുള്ള ഈ അഗ്നിപർവ്വത കോണുകൾ വിശാലമായ വടക്ക്-തെക്ക്-തിരിയുന്ന വിള്ളലുകളാൽ വേർതിരിക്കപ്പെടുന്നു. വിപുലീകരണ ഫൗൾട്ടിന്റെ ഉപരിതലത്തിലാണ് ഈ വിള്ളൽ. ഈ ഫൗൾട്ടിന്റെ പ്രധാന അഗ്നിപർവ്വത കോണുകളുടെ അരികുകളിലും നിരവധി പാരസിറ്റിക് കോണുകളും ലാവ ഡംമുകളും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name=YilmazOther1998a/> അനേക ഭാഗങ്ങളുള്ള [[Pull-apart basin|തൂക്കായ -ഭാഗിക തടങ്ങളുടെ]] ഇടംപിരിയായാണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ആരംഭത്തിൽ അത് ഇടമുറിയാതെയുള്ള ഒറ്റ നിമ്‌നഭാഗം ആയിരുന്നു. അരാരത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ വളർച്ച ഈ നിമ്‌നഭാഗത്തെ ഇഡ്ഗിർ, ഡോബുബയാസത്ത് നദീതടങ്ങൾ എന്നീ രണ്ട് ചെറിയ തടങ്ങളായി വിഭജിച്ചു. അനേക ഭാഗങ്ങളുള്ള സ്ട്രൈക്ക്-സ്ലിപ്പ് ഫോൾട്ട് സിസ്റ്റത്തിന്റെ രണ്ട് എൻ‌-എക്കലോൺ ഫോൾട്ട് സെഗ്‌മെന്റുകളായ ഡൊബൂബയാസാറ്റ്-ഗർ‌ബുലക്, ഇഡ്ഗിർ ഫാൾട്ടുകൾ എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം സ്ട്രൈക്ക്-സ്ലിപ്പ് ഫൗൾട്ടിന്റെ ഫലമാണ് ഈ തൂക്കായ-ഭാഗിക തടങ്ങൾ. ഈ ഫാൾട്ടുകൾ തമ്മിലുള്ള വലിവ് തുടക്കത്തിൽ തൂക്കായ-ഭാഗിക തടങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുക മാത്രമല്ല, ഒരു ഹോഴ്സ്റ്റെയിൽ സ്പ്ലേ പാറ്റേൺ പ്രദർശിപ്പിക്കുകയും, ഇത് അരാരത്ത് പർവ്വതത്തിലെ പ്രധാന അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടന കേന്ദ്രങ്ങളുടെയും പാരസിറ്റിക് അഗ്നിപർവ്വത കോണുകളുടെ അനുബന്ധ ലീനിയർ ബെൽറ്റിന്റെയും സ്ഥാനം നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. വടക്ക്-തെക്ക് കൂടിച്ചേരലിന്റെ ഫലമായി അരരാത്ത് പർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സ്ട്രൈക്ക്-സ്ലിപ്പ് ഫൗൾട്ട് സംവിധാനം അറേബ്യയിലെ ഉയർന്ന സ്ഥലങ്ങളും [[Laurasia|ലോറേഷ്യയും]] തമ്മിലുള്ള [[ടെക്ടോണിക്സ്|ടെക്റ്റോണിക്]] കംപ്രഷൻ, ഫലമായി ഈയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ [[ടെഥിസ്|ടെത്തിസ്]] മഹാസമുദ്രം ബിറ്റ്‌ലിസ്-സാഗ്രോസ് സൂച്ചറിനോടൊപ്പം തുടർന്ന് അടയുകയും ചെയ്തു.<ref name=YilmazOther1998a/><ref name=DeweyOther1986a>{{cite book|last1=Dewey|first1=J. F.|last2=Hempton|first2=M. R.|last3=Kidd|first3=W. S. F.|last4=Saroglum|first4=F.|last5=Sengὃr|first5=A. M. C.|editor1-last=Coward|editor1-first=M. P.|editor2-last=Ries|editor2-first=A. C.|title=Collision Tectonics|date=1986|publisher=[[Geological Society of London]]|pages=3–36|chapter=Shortening of continental lithosphere: the neotectonics of Eastern Anatolia – a young collision zone}}</ref><ref name=KarakhanianOther2002a>{{cite journal|last1=Karakhanian|first1=A.|last2=Djrbashian|first2=R.|last3=Trifonov|first3=V.|last4=Philip|first4=H.|last5=Arakelian|first5=S.|last6=Avagian|first6=A.|title=Holocene–Historical Volcanism and Active Faults as Natural Risk Factor for Armenia and Adjacent Countries|url=https://archive.org/details/journal-of-volcanology-and-geothermal-research_2002-03-15_113_1-2/page/319|journal=[[Journal of Volcanology and Geothermal Research]]|date=2002|volume=113|issue=1|pages=319–344|doi=10.1016/s0377-0273(01)00264-5|bibcode=2002JVGR..113..319K}}</ref> === ഭൂമിശാസ്ത്ര ചരിത്രം === [[File:Mediterranean Rupelian.jpg|thumb|right|Paleogeography of the early [[Oligocene]]]] [[File:Tectonic map Mediterranean EN.svg|thumb|right|Tectonic map of the Mediterranean and surrounding mountain ranges]] ആദ്യകാല ഈയോസിനിന്റെയും മയോസീന്റെയും കാലഘട്ടത്തിൽ, ലോറേഷ്യയുമായുള്ള അറേബ്യൻ ഫലകങ്ങളുടെ കൂട്ടിയിടി ഇപ്പോഴത്തെ അനറ്റോലിയയുടെ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് ടെത്തിസ് സമുദ്രം മാറ്റപ്പെട്ടു. മധ്യ ഇയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ കോണ്ടിനെന്റൽ ക്രസ്റ്റിന്റെ ഈ മുഖ്യഭാഗം അടഞ്ഞതോടെ ഈ സമുദ്രതടം ഇല്ലാതെയായി. കൂട്ടിയിടിക്ക് ശേഷമുള്ള ടെക്റ്റോണിക് ഒത്തുചേരലിന്റെ ഫലമായി കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയയിൽ നിന്ന് ആദ്യകാല മയോസീനിന്റെ അവസാനത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന സമുദ്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുകയും കൂട്ടിയിടി മേഖലയിലുടനീളം ക്രസ്റ്റൽ ചെറുതാക്കുകയും ഉറപ്പിക്കുകയും കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയൻ-ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി ഉയരുന്നതിനും ഇത് കാരണമായി. ഈ ഉയർച്ചയ്‌ക്കൊപ്പം മടക്കിക്കളയുന്നതും വഴി വിപുലമായ രൂപഭേദം സംഭവിക്കുകയും ഇത് നിരവധി പ്രാദേശിക തടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും കാരണമായി. ഫൗൾട്ടിംഗ്, അഗ്നിപർവ്വതം, ഭൂകമ്പം എന്നിവയ്ക്ക് തെളിവായി വടക്ക്-തെക്ക് ചുരുങ്ങുന്നതിലൂടെ രൂപഭേദം ഇന്നും തുടരുന്നു.<ref name=YilmazOther1998a/><ref name=DeweyOther1986a/><ref name=KarakhanianOther2004a/> അനറ്റോലിയയ്ക്കുള്ളിൽ, പ്രാദേശിക അഗ്നിപർവ്വതം ഉടലെടുത്തത് മയോസെൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ്. മയോസീൻ-പ്ലിയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ, വ്യാപകമായ അഗ്നിപർവ്വതം മുഴുവൻ കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയൻ-ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയെ കട്ടിയുള്ള അഗ്നിപർവ്വത പാറകൾക്കടിയിൽ പുതപ്പിച്ചു. ഈ അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനം ചരിത്രകാലം വരെ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നു. 6 മുതൽ 3 മാ വരെ ഏറ്റവും പുതിയ മയോസെൻ-പ്ലിയോസീൻ കാലഘട്ടത്ത് ഇതൊരു പാരമ്യത്തിലെത്തി. [[Quaternary|ക്വട്ടേണറി]] കാലഘട്ടത്തിൽ അഗ്നിപർവ്വതം അരരാത്ത് പർവ്വതം പോലുള്ള ചില പ്രാദേശിക അഗ്നിപർവ്വതങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെട്ടു. ഈ അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ അനറ്റോലിയയുടെ തുടർച്ചയായി വടക്ക്-തെക്ക് ക്ഷയിക്കുന്നതു മൂലം രൂപം കൊള്ളുന്ന വലിവ് വിള്ളലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref name=YilmazOther1998a/> അനറ്റോലിയയിലെ ക്വട്ടേണറി കാലഘട്ടത്തിലെ അഗ്നിപർവ്വതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യിൽമാസും മറ്റുള്ളവരുടെയും വിശദമായ പഠനത്തിലും സംഗ്രഹത്തിലും, ഹിമാനി താഴ്‌വരകളിൽ തുറന്നുകാണിക്കുന്ന അഗ്നിപർവ്വത പാറകളിൽ നിന്ന് അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന്റെ നാല് ഘട്ടങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.<ref name=YilmazOther1998a/>ആദ്യം, [[Plinian eruption|പ്ലീനിയൻ]]-സബ്പ്ലീനിയൻ [[Fissure vent|വിള്ളൽ പൊട്ടിത്തെറിയുടെ]] ഘട്ടം 700 മീറ്ററിൽ (2,300 അടി) പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പാറകളും കുറച്ച് ബസാൾട്ടിക് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും നിക്ഷേപിക്കുന്നതായി അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഈ അഗ്നിപർവ്വത പാറകൾ ഏകദേശം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ-തെക്ക്, തെക്ക് കിഴക്ക്-ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന വിപുലീകരണ ഫൗൾട്ടിൽ നിന്നും അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ വികാസത്തിന് മുമ്പ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു. രണ്ടാമതായി, ഒരു വിള്ളലിനൊപ്പം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രാദേശികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഒരു കോൺ-നിർമ്മാണ ഘട്ടം ആരംഭിച്ചു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, 150 മീറ്റർ (490 അടി) വരെ കട്ടിയുള്ള ലാവയുടെ ഒഴുക്ക്, ആൻ‌സൈറ്റ്, ഡാസൈറ്റ് കോമ്പോസിഷന്റെ പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പ്രവാഹങ്ങളും പിന്നീട് ബസാൾട്ടിക് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും പൊട്ടിത്തെറിച്ച് ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത് കോൺ രൂപപ്പെട്ടു. മൂന്നാമത്, ഒരു കാലാവസ്ഥാ ഘട്ടത്തിൽ, ആൻ‌ഡെസിറ്റിക്, ബസാൾട്ടിക് ലാവകളുടെ ധാരാളം ഒഴുക്ക് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, ഗ്രേറ്റർ, ലെസ്സർ അരരാത്ത് എന്നിവയുടെ നിലവിലെ കോണുകൾ രൂപവത്കരിച്ചത് അനുബന്ധ വിള്ളലുകളിലും അരികുകളിലുമാണ്. അവസാനമായി, അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിലെ അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനങ്ങൾ ഒരു ചെറിയ പൊട്ടിത്തെറി ഘട്ടമായി മാറി. ഈ സമയത്ത് വടക്ക്-തെക്ക്-ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഫൗൾട്ടിനൊപ്പം രണ്ട് കോണുകളും ഒപ്പം വികസിച്ച നിരവധി കോണുകളും അഗ്നിപർവ്വതത്തിന്റെ അരികുകളിലെ വിള്ളലുകളും ഒന്നിച്ചാക്കി. ഈ തകരാറിനൊപ്പം അനുബന്ധ വിള്ളലുകളും ചെറിയ പൊട്ടിത്തെറികളാൽ നിരവധി പാരസിറ്റിക് കോണുകളും ഡംമുകളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു സബ്സിഡിയറി കോൺ പൊട്ടിത്തെറിച്ചു വലിയ ബസാൾട്ടും ആൻ‌ഡെസൈറ്റ് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും ഉണ്ടായി. അവ ഡോബുബയാസത്ത് സമതലത്തിലൂടെ തെക്ക് സരിസു നദിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. കറുത്ത ʻaʻā യും പഹോഹോ ലാവായും ചേർന്ന് ലാവാ പ്രവാഹമുണ്ടാകുകയും അതിൽ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട [[Lava tube|ലാവ ട്യൂബുകളും]] അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. <ref name=YilmazOther1998a/>ഈ ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളുടെ റേഡിയോമെട്രിക് ഡേറ്റിംഗിൽ 0.4, 0.48, 0.81 Ma എന്നീ റേഡിയോമെട്രിക് പ്രായം കണ്ടെത്തി.<ref name=AllenOther2011a>{{cite journal|last1=Allen|first1=Mark B.|last2=Mark|first2=Darren F.|last3=Kheirkhah|first3=Monireh|last4=Barfod|first4=Dan|last5=Emami|first5=Mohammad H.|last6=Saville|first6=Christopher|title=40Ar/39Ar dating of Quaternary lavas in northwest Iran: constraints on the landscape evolution and incision rates of the Turkish–Iranian plateau|journal=[[Geophysical Journal International]]|date=2011|volume=185|issue=3|pages=1175–1188|doi=10.1111/j.1365-246x.2011.05022.x|bibcode=2011GeoJI.185.1175A|url=http://dro.dur.ac.uk/13575/1/13575.pdf}}</ref> മൊത്തത്തിൽ, അരരാത്ത് പർവ്വതം പൊട്ടിത്തെറിച്ച അഗ്നിപർവ്വത പാറകളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച റേഡിയോമെട്രിക് പ്രായം 1.5 മുതൽ 0.02 Ma ആയിരുന്നു.<ref name=YilmazOther1998a/> ===സമീപകാല അഗ്നിപർവ്വത, ഭൂകമ്പ പ്രവർത്തനം=== അരരാത്ത് പർവ്വതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട [[ഹോളോസീൻ]] അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കാലഗണന പുരാവസ്തു ഗവേഷണങ്ങൾ, വാക്കാലുള്ള ചരിത്രം, ചരിത്രരേഖകൾ അല്ലെങ്കിൽ ഈ ഡാറ്റയുടെ സംയോജനം എന്നിവയിലൂടെ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇത് അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിൽ അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനങ്ങൾ നടന്നതായി തെളിവുകൾ നൽകുന്നു. ബിസി 2500–2400 ബിസി 550, ഒരുപക്ഷേ എ.ഡി 1450 ലും എ ഡി 1783 ലും എ ഡി 1840 ലും നടന്നതായി കണക്കാക്കുന്നു. അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് നിന്ന് സ്ഫോടനാത്മകമായ പൊട്ടിത്തെറികളും പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പ്രവാഹങ്ങളും ഉണ്ടായതായും അതിൽ [[Kura–Araxes culture|കുര-അറാക്സ്]] സംസ്കാര വാസസ്ഥലമെല്ലാം നശിക്കുകയും മൂടുകയും ബിസി 2500–2400-ൽ നിരവധി മരണങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ചെയ്തതായി പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബിസി 550-ൽ നിശ്ചയമില്ലാത്ത ഗണ്യമായ പൊട്ടിത്തെറി ഉണ്ടായതായും എ ഡി 1450 ലും എ ഡി 1783 ലും ചെറിയ പൊട്ടിത്തെറികൾ ഉണ്ടായേക്കാമെന്ന് വാമൊഴി ചരിത്രങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref name=SiebertOther2010a/><ref name=KarakhanianOther2002a/><ref name=KarakhanianOther2004a/><ref name="АрутюнянOthers2005a"/> ചരിത്രപരവും പുരാവസ്തുപരവുമായ വിവരങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനമനുസരിച്ച്, അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനങ്ങളുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത ശക്തമായ ഭൂകമ്പങ്ങളും എ.ഡി 139, 368, 851–893, എ.ഡി 1319 എന്നിവയിൽ അരരാത്ത് പർവതത്തിന്റെ പ്രദേശത്തും സംഭവിച്ചു.<ref name=KarakhanianOther2002a/><ref name=KarakhanianOther2004a/><ref name= TaymazOther1991a/> ====1840-ലെ പൊട്ടിത്തെറി==== 1840 ജൂലൈ 2 ന് അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിൽ ഒരു [[Phreatic eruption|ഫ്രീറ്റിക് പൊട്ടിത്തെറിയുണ്ടാകുകയും]] പർവ്വതത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്തെ റേഡിയൽ വിള്ളലുകളിൽ നിന്നുള്ള പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പ്രവാഹവും 7.4 തീവ്രത രേഖപ്പെടുത്തിയ ഭൂകമ്പവും കനത്ത നിരവധി നാശനഷ്ടങ്ങൾക്കും കാരണമായി. ഭൂകമ്പത്തിൽ ഈ പ്രദേശത്തെ പതിനായിരത്തോളം പേർ മരിച്ചു. ഇതിൽ 1,900 ഗ്രാമവാസികളടക്കം അഖുരി ഗ്രാമത്തിൽ (അർമേനിയൻ: അകോറി, ആധുനിക യെനിഡോസാൻ) ഭീമാകാരമായ മണ്ണിടിച്ചിലും തുടർന്നുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ ഒഴുക്കും മൂലം കൊല്ലപ്പെട്ടു. കൂടാതെ, മണ്ണിടിച്ചിലും അവശിഷ്ടങ്ങളുടെ ഒഴുക്കും കൂടിച്ചേർന്ന് അകോറിക്ക് സമീപമുള്ള സെന്റ് ജേക്കബിന്റെ അർമേനിയൻ മഠം, അരാലിക് പട്ടണം, നിരവധി ഗ്രാമങ്ങൾ, റഷ്യൻ സൈനിക ബാരക്കുകൾ എന്നിവ നശിച്ചു. ഇത് സെവ്ജുർ (മെറ്റ്സാമോർ) നദിയെ താൽക്കാലികമായി നശിപ്പിച്ചു.<ref name=SiebertOther2010a/><ref name=KarakhanianOther2002a/><ref name=KarakhanianOther2004a/><ref name="АрутюнянOthers2005a"/> == കയറ്റം == പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ റുബ്രൂക്കിലെ [[William of Rubruck|വില്യം]] ഇങ്ങനെ എഴുതി: "പലരും അതിൽ കയറാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ ആർക്കും കഴിഞ്ഞില്ല."<ref name="William of Rubruck"/> ===അർമേനിയൻ നിലപാട്‌=== ചരിത്രപരമായി മതപരമായ കാരണങ്ങളാൽ [[അർമേനിയൻ ഓർത്തഡോക്സ് സഭ|അർമേനിയൻ അപ്പോസ്തോലിക സഭ]] അരരാത്ത് പർവ്വതകയറ്റത്തെ എതിർത്തു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇംഗ്ലീഷ് ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[Thomas Stackhouse|തോമസ് സ്റ്റാക്ക്ഹൗസ്]] ഇങ്ങനെ കുറിച്ചു: “അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നോഹയുടെ പെട്ടകം ഇന്നുവരെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെന്ന് എല്ലാ അർമേനിയക്കാരും ഉറച്ചു വിശ്വസിക്കുന്നു. അത് സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി ഒരു വ്യക്തിയ്ക്കും അരരാത്ത് കൊടുമുടിയിൽ കയറാൻ അനുവാദമില്ല.<ref>{{cite book|last1=Stackhouse|first1=Thomas|authorlink1=Thomas Stackhouse|title=A History of the Holy Bible|date=1836|publisher=[[Blackie and Son]]|location=Glasgow|page=[https://books.google.com/books?id=j78CAAAAQAAJ&pg=PA93 93]}}</ref> "പാരറ്റിന്റെയും അബോവിയന്റെയും ആദ്യത്തെ കയറ്റത്തിന് മറുപടിയായി, അർമേനിയൻ അപ്പസ്തോലിക സഭയിലെ ഒരു പുരോഹിതൻ വിശുദ്ധ പർവ്വതത്തിൽ കയറുകയെന്നത് "എല്ലാ മനുഷ്യരുടെയും അമ്മയുടെ ഗർഭപാത്രത്തെ ഒരു മഹാസർപ്പം കൊണ്ട് കെട്ടുന്നതിന് സമമാണെന്ന്" അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഇതിനു വിപരീതമായി, ഇരുപത്തിയൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അരാരത്ത് കയറുകയെന്നത് "അർമേനിയൻ പ്രവാസികളിൽ നിന്നും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന സംഘടിത ദേശസ്നേഹ തീർത്ഥാടനങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മൂല്യവത്തായ ലക്ഷ്യമാണ്.<ref>{{cite book|last1=Siekierski|first1=Konrad|editor1-last=Agadjanian|editor1-first=Alexander|title=Armenian Christianity Today: Identity Politics and Popular Practice|date=2014|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-1-4724-1273-7|page=[https://books.google.com/books?id=dDbjBAAAQBAJ&pg=PA14 14]|chapter="One Nation, One Faith, One Church": The Armenian Apostolic Church and the Ethno-Religion in Post-Soviet Armenia}}</ref> ===ആദ്യത്തെ കയറ്റം=== {{multiple image|caption_align=center |image1 = Friedrich Parrot.jpg |width1 = 160 |caption1 = [[Friedrich Parrot]] |image2 = Abovianportrait.jpg |width2 = 154 |caption2 = [[Khachatur Abovian]] }} ആധുനിക കാലത്ത് രേഖപ്പെടുത്തിയ ആദ്യത്തെ മലകയറ്റം 1829 ഒക്ടോബർ 9 നാണ് നടന്നത് [O.S. 27 സെപ്റ്റംബർ] {{OldStyleDate|9 October|1829|27 September}}.<ref name="Parrot">{{harvnb|Parrot|2016|p=139}}</ref><ref name="ut.ee">{{cite web|last1=Randveer|first1=Lauri|title=How the Future Rector Conquered Ararat|url=http://www.ut.ee/en/how-future-rector-conquered-ararat|publisher=[[University of Tartu]]|date=October 2009|access-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125214750/http://www.ut.ee/en/how-future-rector-conquered-ararat|archive-date=2015-11-25|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Khachaturian|first1=Lisa|title=Cultivating Nationhood in Imperial Russia: The Periodical Press and the Formation of a Modern Armenian Identity|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1372-3|page=[https://books.google.com/books?id=A0uY_tuRcx8C&pg=PA52 52]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Milner|first1=Thomas|title=The Gallery of Geography: A Pictorial and Descriptive Tour of the World, Volume 2|date=1872|publisher=W.R. M'Phun & Son|page=[https://books.google.com/books?id=UlYBAAAAYAAJ&pg=PA783 783]|quote=Great Ararat was ascended for the first time by Professor Parrot, October 9, 1829...}}</ref> [[റഷ്യ]]യുടെ [[Capture of Erivan|കാപ്ച്യൂർ ഓഫ് എറിവാനു]] ഏകദേശം രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം, അരറാത്ത് പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാനുള്ള ഏക ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി ഡോർപാറ്റ് സർവകലാശാലയിലെ ബാൾട്ടിക് ജർമ്മൻ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഫ്രീഡ്രിക്ക് പാരറ്റ് 1829 സെപ്റ്റംബർ പകുതിയോടെ എച്ച്മിയാഡ്‌സിനിൽ എത്തി.<ref>{{cite web|last=Giles|first=Thomas|title=Friedrich Parrot: The man who became the 'father of Russian mountaineering'|url=http://rbth.com/arts/literature/2016/04/27/friedrich-parrot-the-man-who-became-the-father-of-russian-mountaineering_588545|work=[[Russia Beyond the Headlines]]|date=27 April 2016|accessdate=19 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624204206/https://www.rbth.com/arts/literature/2016/04/27/friedrich-parrot-the-man-who-became-the-father-of-russian-mountaineering_588545|archive-date=24 June 2018|url-status=live}}</ref> പ്രമുഖ അർമേനിയൻ എഴുത്തുകാരൻ [[Khachatur Abovian|ഖചതൂർ അബോവിയൻ]], അന്ന് എച്ച്മിയാഡ്‌സിനിലെ ഡീക്കനും വിവർത്തകനുമായിരുന്നു. അർമേനിയൻ സഭയുടെ തലവനായ കത്തോലിക്കോസ് യെപ്രെം, വ്യാഖ്യാതാവും വഴികാട്ടിയും ആയി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. പാരറ്റ്, അബോവിയൻ എന്നിവർ [[അറാസ്‌ നദി|അരാസ് നദി]] കടന്ന് [[Surmalinsky Uyezd|സുർമാലി ജില്ലയിലേക്ക്]] കടന്ന് സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് 1,220 മീറ്റർ (4,000 അടി) ഉയരത്തിൽ അരാരത്തിന്റെ വടക്കൻ ചരിവിലുള്ള അർമേനിയൻ ഗ്രാമമായ അഖുരിയിലേക്ക് പോയി. [[Saint Hakob of Akori monastery|സെൻറ് ഹാക്കോബിലെ അർമേനിയൻ മഠത്തിലും]] 730 മീറ്റർ (2,400 അടി) ഉയരത്തിലും 1,943 മീറ്റർ (6,375 അടി) ഉയരത്തിലും അവർ ഒരു ബേസ് ക്യാമ്പ് സ്ഥാപിച്ചു. പരാജയപ്പെട്ട രണ്ട് ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1829 ഒക്ടോബർ 9 ന് അവരുടെ മൂന്നാമത്തെ ശ്രമത്തിൽ ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് 3:15 ന് അവർ കൊടുമുടിയിലെത്തി. സംഘത്തിൽ പാരറ്റ്, അബോവിയൻ, രണ്ട് റഷ്യൻ സൈനികർ - അലക്‌സി സോഡൊറോവെങ്കോ, മാറ്റ്വെയ് ചൽപനോവ് - അർമേനിയൻ അഖുരി ഗ്രാമവാസികളായ ഹോഹന്നാസ് ഐവാസിയൻ, മുറാദ് പോഗോസിയൻ എന്നിവരുമുൾപ്പെട്ടിരുന്നു.{{sfn|Parrot|2016|p=142}} മെർക്കുറി ബാരോമീറ്റർ ഉപയോഗിച്ച് പാരറ്റ് 5,250 മീറ്റർ (17,220 അടി) ഉയരം അളന്നു. അരരാത്തിലേയ്ക്കുള്ള ആദ്യത്തെ കയറ്റം മാത്രമല്ല, ചിലിയൻ ആൻ‌ഡീസിലെ [[Licancabur|ലികാൻ‌കബൂർ]] പർവ്വതത്തിന് പുറത്ത് മനുഷ്യൻ കയറിയ രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന ഉയരവും കൂടിയായിരുന്നു ഇത്. അബോവിയൻ മഞ്ഞിൽ കുഴിച്ച് വടക്ക് അഭിമുഖമായി ഒരു മരക്കുരിശ് സ്ഥാപിച്ചു.{{sfn|Parrot|2016|p=141-142}} അബോവിയൻ കൊടുമുടിയിൽ നിന്ന് ഒരു ഐസ് കഷണം എടുത്ത് വെള്ളം വിശുദ്ധമായി കരുതി ഒരു കുപ്പിയിൽ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി. നവംബർ 8 ന് [O.S. ഒക്ടോബർ 27] 1829, പാരറ്റ്, അബോവിയൻ എന്നിവർ വഴികാട്ടിയായി അഖുരി വേട്ടക്കാരനായ സഹാക്കിന്റെ സഹോദരൻ ഹാക്കോയും ചേർന്ന് ലെസ്സർ അരരാത്തിൽ കയറി.{{sfn|Parrot|2016|p=183}} === പിന്നീട് ശ്രദ്ധേയമായ പർവ്വത ആരോഹണങ്ങൾ === {{Wikisource|Century Magazine/Volume 48/Issue 2/Across Asia on a Bicycle. A Pause at the Mountain of the Ark|an early account of an ascent of Mount Ararat.}} റഷ്യൻ കാലാവസ്ഥാ ശാസ്ത്രജ്ഞനും കാലാവസ്ഥാ നിരീക്ഷകനുമായ കോസ്മ സ്പാസ്കി-അവ്റ്റനോമോവ് (ഓഗസ്റ്റ് 1834), കാൾ ബെഹെറൻസ് (1835), ജർമ്മൻ ധാതുശാസ്‌ത്രജ്ഞനും ജിയോളജിസ്റ്റുമായ ഓട്ടോ വിൽഹെം ഹെർമൻ വോൺ അബിച് (29 ജൂലൈ 1845), <ref>{{cite book|last1=Fairbairn|first1=Patrick|authorlink1=Patrick Fairbairn|title=The Imperial Bible-Dictionary: Historical, Biographical, Geographical and Doctrinal – Volume I|contribution=Ararat|date=1866|page=[https://books.google.com/books?id=ZMECAAAAQAAJ&pg=PA119 119]}}</ref> ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയക്കാരനായ [[Henry Danby Seymour|ഹെൻറി ഡാൻബി സീമോർ]] (1848) <ref>{{cite book|last1=Polo|first1=Marco|last2=Yule|first2=Henry|authorlink1=Marco Polo|authorlink2=Henry Yule|title=The Book of Ser Marco Polo, the Venetian: Concerning the Kingdoms and Marvels of the East, Volume 1|date=2010|publisher=Cambridge University Press|page=[https://books.google.com/books?id=NRG540FwhrcC&pg=PA49 49]|isbn=978-1-108-02206-4}}</ref>എന്നിവർ അരരാത്തിലെ ആദ്യകാല ശ്രദ്ധേയരായ മറ്റ് മലകയറ്റക്കാരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രണ്ട് ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയക്കാരും പണ്ഡിതന്മാരും - ജെയിംസ് ബ്രൈസ് (1876) <ref name="Bryce 1878"/>, എച്ച്. എഫ്. ബി. ലിഞ്ച് (1893)<ref>{{cite journal|last1=Lynch|first1=H. F. B.|authorlink1=H. F. B. Lynch|title=The ascent of Ararat|url=https://archive.org/details/sim_geographical-journal_1893-11_2_5/page/458|journal=[[The Geographical Journal]]|date=1893|volume=2|page=458}}</ref><ref>{{cite book|last1=Lynch|first1=H. F. B.|authorlink1=H. F. B. Lynch|title=Armenia, travels and studies. Volume I: The Russian Provinces|date=1901|publisher=Longmans, Green, and Co.|location=London|page=[https://archive.org/stream/armeniatravelsst01lync#page/176/mode/2up 176]}}</ref> എന്നിവർ മല കയറി. ആദ്യത്തെ ശൈത്യകാല കയറ്റം 1970 ഫെബ്രുവരി 21 ന് കൊടുമുടിയിലെത്തിയ തുർക്കി പർവ്വതാരോഹണ ഫെഡറേഷന്റെ മുൻ പ്രസിഡന്റ് ടർക്കിഷ് ആൽപിനിസ്റ്റ് ബോസ്‌കുർട്ട് എർഗറായിരുന്നു<ref>{{cite news|title=Conquering the legendary Mount Ararat|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=conquering-the-legendary-mount-ararat-2006-01-15|work=[[Hürriyet Daily News]]|date=15 January 2006|access-date=2019-09-24|archive-date=2014-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222144639/http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=conquering-the-legendary-mount-ararat-2006-01-15|url-status=bot: unknown}}</ref>. == നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ വിശ്രമ സ്ഥലം == [[File:Houghton GC6 K6323 675a (A) - topographia paradisi.jpg|thumb|"Topography of Paradise" by German Jesuit scholar [[Athanasius Kircher]] from his 1675 book ''Arca Noë''. In the northeast, in the mountains above Armenia, stands Mount Ararat, shown with a rectangular-shaped ark on the summit.<ref>{{cite book|last1=Spar|first1=Ira|editor1-last=Aruz|editor1-first=Joan|title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus|contribution=The Mesopotamian Legacy: Origins of the Genesis tradition|date=2003|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|location=New York|isbn=978-1-58839-043-1|page=[https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=488 488]|url=http://www.metmuseum.org/research/metpublications/Art_of_the_First_Cities_The_Third_Millennium_BC_from_the_Mediterranean_to_the_Indus#|access-date=2015-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129012315/http://www.metmuseum.org/research/metpublications/Art_of_the_First_Cities_The_Third_Millennium_BC_from_the_Mediterranean_to_the_Indus|archive-date=2015-11-29|url-status=live}}</ref>]] ===പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഉത്ഭവം=== ഉല്‌പത്തി 8: 4 അനുസരിച്ച് നോഹയുടെ പെട്ടകം "[[Mountains of Ararat|അരരാത്ത് പർവ്വതങ്ങളിൽ]]" (Biblical Hebrew: הָרֵי אֲרָרָט, hare ararat) എത്തിച്ചേർന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Morgenstern|first1=Julian|title=Psalm 48|journal=[[Hebrew Union College Annual]]|date=1941|volume=16|pages=1–95|quote=Note the plural, ''hare 'Ararat''; not "Mt. Ararat," as traditionally translated and interpreted, but rather "(one of) the mountains of Ararat," i. e. of Urartu or Armenia.|jstor=23502992}}</ref>അർമേനിയയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ മുൻഗാമിയായ [[Urartu|യുറാർട്ടുവിന്റെ]] എബ്രായ നാമമാണ് "അരരാത്ത്" എന്ന് പല ചരിത്രകാരന്മാരും ബൈബിൾ പണ്ഡിതന്മാരും സമ്മതിക്കുന്നു. അരരാത്ത് എന്ന വാക്ക് അക്കാലത്ത് വിശാലമായ പ്രദേശത്തെയാണ് സൂചിപ്പിച്ചതെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു. {{efn| *Richard James Fischer: "The Genesis text, using the plural 'mountains' (or hills), identifies no particular mountain, but points generally toward Armenia ('Ararat' being identical with the Assyrian 'Urartu') which is broadly embraces [sic] that region."<ref name="Fischer"/> *{{cite book|editor1-last=Exell|editor1-first=Joseph S.|editor2-last=Spence-Jones|editor2-first=Henry Donald Maurice|title=The Pulpit Commentary|chapter=Genesis|quote=It is agreed by all that the term Ararat describes a region.|title-link=Pulpit Commentary}} [https://www.studylight.org/commentaries/tpc.html view online] *{{cite book|editor1-last=Dummelow|editor1-first=John|title=John Dummelow's Commentary on the Bible|url=https://archive.org/details/commentaryonholy01dumm|date=1909|chapter=Genesis|quote=Ararat is the Assyrian 'Urardhu,' the country round Lake Van, in what is now called Armenia… and perhaps it is a general expression for the hilly country which lay to the N. of Assyria. Mt. Masis, now called Mt. Ararat (a peak 17,000 ft. high), is not meant here.}} [https://www.studylight.org/commentaries/dcb/genesis-8.html view online] *Bill T. Arnold: "Since the ancient kingdom of Ararat/Urartu was much more extensive geographically than this isolated location in Armenia, modern attempts to find remaints of Noah's ark here are misguided."{{sfn|Arnold|2008|p=105}} *[[Vahan Kurkjian]]: "It has long been the notion among many Christians that Noah's Ark came to rest as the Flood subsided upon the great peak known as Mount Ararat; this assumption is based upon an erroneous reading of the 4th verse of the VIIIth chapter of Genesis. That verse does not say that the Ark landed upon Mount Ararat, but upon 'the mountains of Ararat.' Now, Ararat was the Hebrew version of the name, not of the mountain but of the country around it, the old Armenian homeland, whose name at other times and in other tongues appears variously as Erirath, Urartu, etc."<ref>{{cite book|last=Kurkjian|first=Vahan|authorlink=Vahan Kurkjian|title=A History of Armenia|date=1964|orig-year=1958|publisher=Armenian General Benevolent Union of America|location=New York|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Asia/Armenia/_Texts/KURARM/1*.html|p=2}}</ref>}} നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലാറ്റിൻ വിവർത്തനമായ [[Vulgate|വൾഗേറ്റിൽ]] ഈ വാക്യം "അർമേനിയ പർവ്വതങ്ങൾ" (മോണ്ടെസ് അർമേനിയ) എന്നാണ് വിവർത്തനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. <ref>{{cite book|last1=Room|first1=Adrian|authorlink1=Adrian Room|title=Placenames of the World: Origins and Meanings|date=1997|publisher=[[McFarland & Company|McFarland]]|isbn=9780786401727|page=[https://archive.org/details/placenamesofworl00room/page/34 34]|url=https://archive.org/details/placenamesofworl00room/page/34}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, അരരാത്ത് പർവ്വതം പരമ്പരാഗതമായി നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ വിശ്രമ സ്ഥലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="vos"/>ഇതിനെ ബൈബിൾ പർവ്വതം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|last1=Tremblais|first1=Jean-Louis|title=Ararat, montagne biblique|url=http://www.lefigaro.fr/lefigaromagazine/2011/07/16/01006-20110716ARTFIG00456-ararat-montagne-biblique.php|work=[[Le Figaro]]|date=16 July 2011|language=fr|access-date=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117031047/http://www.lefigaro.fr/lefigaromagazine/2011/07/16/01006-20110716ARTFIG00456-ararat-montagne-biblique.php|archive-date=17 November 2015|url-status=live}} *{{cite news|title=Biblical mountain's glaciers shrinking|url=http://www.news24.com/SciTech/News/Biblical-mountains-glaciers-shrinking-20100908|agency=[[News24]]|date=8 August 2010|access-date=16 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117035416/http://www.news24.com/SciTech/News/Biblical-mountains-glaciers-shrinking-20100908|archive-date=17 November 2015|url-status=live}}</ref><ref name="Avagyan">{{cite book|last=Avagyan|first=Ṛafayel|title=Yerevan—heart of Armenia: meetings on the roads of time|date=1998|publisher=[[Union of Writers of Armenia]]|page=17|quote=The sacred biblical mountain prevailing over Yerevan was the very visiting card by which foreigners came to know our country.}}</ref> പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ അരരാത്ത് പർവ്വതം ഉല്‌പത്തി പുസ്തകവിവരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. {{sfn|Arnold|2008|p=105}} അർമേനിയക്കാർ ആ സമയത്ത് പെട്ടകത്തിന്റെ വിശ്രമസ്ഥലമായി തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങി.<ref>{{cite book|last1=Bailey|first1=Lloyd R.|editor1-last=Mills|editor1-first=Watson E.|editor2-last=Bullard|editor2-first=Roger Aubrey|title=Mercer Dictionary of the Bible|contribution=Ararat|date=1990|publisher=Mercer University Press|page=54|url=https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC&pg=PA54|isbn=978-0-86554-373-7|quote=...the local (Armenian) population called Masis and which they began to identify as the ark's landing place in the eleventh-twelfth centuries.|access-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128072144/https://books.google.com/books?id=goq0VWw9rGIC&pg=PA54|archive-date=2019-01-28|url-status=live}}</ref>പർവ്വതം “പുറജാതീയ പുരാണങ്ങളുടെയും ആരാധനകളുടെയും കേന്ദ്രവുമായിരുന്നു” എന്ന് എഫ്‌സി [[Frederick Cornwallis Conybeare|കോനിബിയർ]] എഴുതി. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാത്രമാണ് ഇവ ജനകീയ മനസ്സിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായത്. അർമേനിയൻ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞർ അതിന്റെ ശാശ്വത നിലനിൽപ്പിനായി നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ സ്ഥലം കണ്ടെത്തുന്നതിന് ശ്രമിച്ചു.<ref>{{cite journal|last=Conybeare|first=F. C.|authorlink=Frederick Cornwallis Conybeare|title=Reviewed Work: ''Ararat und Masis. Studien zur armenischen Altertumskunde und Litteratur'' by Friedrich Murad|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-theology_1901-04_5_2/page/335|journal=[[The American Journal of Theology]]|date=1901|volume=5|issue=2|pages=335–337|jstor=3152410|doi=10.1086/477703}}</ref> യൂറോപ്യൻ സാഹിത്യത്തിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ പാരമ്പര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യകാല പരാമർശമായി പെട്ടകത്തിന്റെ വിശ്രമസ്ഥലത്തെ റുബ്രൂക്കിലെ ഫ്രാൻസിസ്കൻ മിഷനറി [[William of Rubruck|വില്യം]] കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="William of Rubruck"/><ref name="Fischer"/><ref name="swau"/> "നോഹയുടെ കപ്പൽ വിശ്രമസ്ഥലത്ത് ഇപ്പോഴും അവിടെയുണ്ട്." എന്ന് മറ്റൊരു ആദ്യകാല എഴുത്തുകാരനായ ഇംഗ്ലീഷ് യാത്രക്കാരനായ [[John Mandeville|ജോൺ മണ്ടെവില്ലെ]] അരാരത്ത് പർവ്വതത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചു. <ref>{{cite book|last1=Mandeville|first1=John|authorlink1=John Mandeville|translator=Anthony Bale|translator-link=Anthony Bale|title=The Book of Marvels and Travels|url=https://archive.org/details/bookofmarvelstra0000mand|date=2012|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780199600601|page=[https://archive.org/details/bookofmarvelstra0000mand/page/70 70]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Mandel|first1=Jerome|editor1-last=Friedman|editor1-first=John Block|editor2-last=Figg|editor2-first=Kristen Mossler|title=Trade, Travel, and Exploration in the Middle Ages: An Encyclopedia|contribution=Ararat, Mount|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-59094-9|page=[https://books.google.com/books?id=-OmCfNI_SxAC&pg=PA30 30]}}</ref> == പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പ്രചാരം == [[File:Aivazovsky - Descent of Noah from Ararat.jpg|thumb|''അരരാത്തിൽ നിന്നുള്ള നോഹയുടെ പർവ്വതാവരോഹണം [[Ivan Aivazovsky|ഇവാൻ ഐവസോവ്സ്കി]] (1889, [[National Gallery of Armenia|നാഷണൽ ഗാലറി ഓഫ് അർമേനിയ]]) നോഹയും കുടുംബത്തോടുമൊപ്പം പശ്ചാത്തലത്തിൽ കാണുന്ന അരരാത്ത് സമതലത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന മൃഗങ്ങളുടെ ഘോഷയാത്രയെയും ചിത്രീകരിക്കുന്നു. <ref>{{cite web|title=Նոյն իջնում է Արարատից (1889) [Descent of Noah from Ararat (1889)]|url=http://www.gallery.am/hy/database-egov/item/296/|publisher=[[National Gallery of Armenia]]|language=hy|access-date=2015-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924020550/http://www.gallery.am/hy/database-egov/item/296/|archive-date=2015-09-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Conway Morris|first=Roderick|title=The Key to Armenia's Survival|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=980DEEDA1F3EF937A15751C0A9649D8B63|work=[[The New York Times]]|date=24 February 2012|access-date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307050226/https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=980DEEDA1F3EF937A15751C0A9649D8B63|archive-date=7 March 2017|url-status=live}}</ref>]] മിക്ക ക്രിസ്ത്യാനികളും അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ "അരരാത്ത് പർവ്വതങ്ങൾ" എന്ന് യോജിക്കുന്നു. കാരണം "വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ നിന്ന് കാണാൻ കഴിഞ്ഞ ആദ്യത്തെ കൊടുമുടിയായിരുന്നു ഇത്" <ref name="vos"/> പാശ്ചാത്യ ക്രിസ്ത്യാനിറ്റിയുടെ ഭൂരിഭാഗവും നോഹയുടെ പെട്ടകം വിശ്രമിക്കുന്നത് ഇവിടെയാണെന്നു വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="swau"/>.[[Antoine Augustin Calmet|ഓസ്റ്റിൻ കാൽമെറ്റിന്റെ]] 1722-ലെ ബൈബിൾ നിഘണ്ടുവും 1871-ലെ [[Jamieson-Fausset-Brown Bible Commentary|ജാമിസൺ-ഫോസെറ്റ്-ബ്രൗൺ ബൈബിൾ കമന്ററിയും]] പെട്ടകം വിശ്രമിക്കുന്ന സ്ഥലമായി അരാരത്ത് പർവ്വതത്തെ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.<ref name="Calmet">original title: ''Dictionnaire historique, critique, chronologique, geographique et literal de la Bible''. English translation: {{cite book|last1=Calmet|first1=Augustin|authorlink1=Antoine Augustin Calmet|title=Calmet's Dictionary of the Holy Bible: With the Biblical Fragments, Volume 1|date=1830|publisher=Holdsworth and Ball|location=London|page=[https://books.google.com/books?id=LOhSAAAAYAAJ&pg=PA178 178–179]|others=Charles Taylor (translator)|chapter=Ararat}} </ref><ref>{{cite book|last1=Jamieson|first1=Robert|last2=Fausset|first2=Andrew Robert|last3=Brown|first3=David|authorlink2=Andrew Robert Fausset|authorlink3=David Brown (Free Church of Scotland)|title=Commentary Critical and Explanatory on the Whole Bible|date=1871|title-link=Jamieson-Fausset-Brown Bible Commentary}} [http://www.biblestudytools.com/commentaries/jamieson-fausset-brown/genesis/genesis-8.html view Genesis 8:4 commentary online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820121159/http://www.biblestudytools.com/commentaries/jamieson-fausset-brown/genesis/genesis-8.html |date=2016-08-20 }}</ref> അമേരിക്കൻ മിഷനറി എച്ച്. ജി. ഒ. ഡ്വൈറ്റ് 1856-ൽ എഴുതി പെട്ടകം പർവ്വതത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നുവെന്നത് "യൂറോപ്പിലെ പണ്ഡിതന്മാരുടെ പൊതുവായ അഭിപ്രായമാണ്." {{sfn|Dwight|1856|p=189|ps=:}} 1878-ൽ [[Royal Geographical Society|റോയൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ]] ഒരു ലേഖനത്തിൽ "അറബ് അല്ലെങ്കിൽ അർമേനിയ എന്ന് എബ്രായർ അറിയുന്ന ജില്ലയിലെ ഒരു പർവ്വതത്തിൽ" പെട്ടകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുവെന്ന് [[James Bryce, 1st Viscount Bryce|ജെയിംസ് ബ്രൈസ്]] എഴുതി. [[അർമേനിയ]]യിലെ മറ്റേതൊരു കൊടുമുടിയേക്കാളും വളരെ ഉയർന്നതും കൂടുതൽ വ്യക്തവും ഗാംഭീര്യമുള്ളതുമായതിനാൽ [[ബൈബിൾ]] ലേഖകന് അരരാത്ത് പർവ്വതം മനസ്സിൽ ഉണ്ടായിരുന്നിരിക്കണം എന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.<ref name="Bryce 1878">{{cite journal|last=Bryce|first=James|authorlink=James Bryce, 1st Viscount Bryce|title=On Armenia and Mount Ararat|journal=Proceedings of the Royal Geographical Society of London|date=1878|volume=22|issue=3|pages=169–186|jstor=1799899|doi=10.2307/1799899}}</ref> യെരേവന്റെ [[Saint Gregory the Illuminator Cathedral, Yerevan|സെന്റ് ഗ്രിഗറി ദി ഇല്ല്യൂമിനേറ്റർ കത്തീഡ്രലിൽ]] [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ|ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പ]] ഉപദേശപ്രസംഗത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. "ഞങ്ങൾ പുരാവൃത്തത്തിലെ നോഹയുടെ പെട്ടകം വിശ്രമിക്കുന്ന അരരാത്ത് പർവ്വതത്തോട് വളരെ അടുത്താണ്."<ref>{{cite web|title=Homily of John Paul II|url=https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/en/homilies/2001/documents/hf_jp-ii_hom_20010926_yerevan-st-gregory.html|website=vatican.va|publisher=[[Holy See]]|date=26 September 2001|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219191426/https://w2.vatican.va/content/john-paul-ii/en/homilies/2001/documents/hf_jp-ii_hom_20010926_yerevan-st-gregory.html|archivedate=19 December 2016}}</ref>റഷ്യൻ ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ തലവനായ മോസ്കോയിലെ [[Patriarch Kirill of Moscow|പാത്രിയർക്കീസ് കിറിൽ]], 2010-ൽ അർമേനിയ സന്ദർശിച്ചവേളയിൽ [[Etchmiadzin Cathedral|എച്ച്മിയാഡ്സിൻ കത്തീഡ്രലിൽ]] നടത്തിയ പ്രസംഗത്തിൽ നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ വിശ്രമ കേന്ദ്രമായി അരാരത്ത് പർവ്വതത്തെ പരാമർശിച്ചു.<ref>{{cite web|title=Приветственная речь Святейшего Патриарха Кирилла в кафедральном соборе Эчмиадзина [Welcome speech by His Holiness Patriarch Kirill at the Cathedral of Etchmiadzin]|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/1114986.html|website=patriarchia.ru|publisher=[[Russian Orthodox Church]]|language=ru|date=16 March 2010|quote=Каждый, кто приезжает в Армению, получает неизгладимое впечатление, лицезрея ее главный символ — священную гору Арарат, на которой остановился после потопа ковчег праотца Ноя.|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161219191256/http://www.patriarchia.ru/db/text/1114986.html|archivedate=19 December 2016}}</ref> ഈ കാഴ്ചപ്പാടിനെ വിമർശിക്കുന്നവർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് ഉല്‌പത്തി പുസ്തകം എഴുതിയ കാലഘട്ടത്തിലെ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പേരാണ് അരരാത്ത്, അത് പ്രത്യേകിച്ചും ഒരു പർവ്വതം അല്ല. അർനോൾട്ടിന്റെ 2008-ലെ ഉല്‌പത്തി വ്യാഖ്യാനത്തിൽ അർനോൾഡ് എഴുതി, "അരരാത്തിലെ പർവ്വതനിരകൾ" എന്നത് ആ പേരിൽ ഒരു പ്രത്യേക പർവ്വതത്തെയല്ല, മറിച്ച് അരരാത്ത് രാജ്യത്തിന്റെ പർവ്വതപ്രദേശത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.{{sfn|Arnold|2008|p=104}} ===അന്വേഷണങ്ങൾ=== പരമ്പരാഗതമായി [[നോഹയുടെ പെട്ടകം|നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിനായുള്ള]] തിരയലുകളിൽ പ്രധാന ആകർഷണമാണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം.<ref name="vos"/>[[Antoine Augustin Calmet|അഗസ്റ്റിൻ കാൽമെറ്റ്]] 1722-ലെ ബൈബിൾ നിഘണ്ടുവിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതി: "ഈ പർവ്വതത്തിന്റെ മുകളിൽ നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും ഉണ്ടെന്ന് തെളിവില്ലാതെ സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഈ സ്ഥലം സന്ദർശിച്ച [[Joseph Pitton de Tournefort|എം. ഡി ടൂർനഫോർട്ട്]] ഞങ്ങൾക്ക് ഉറപ്പുനൽകിയിട്ടില്ല അത് പോലെ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ മുകൾഭാഗം അതിന്റെ ഉയർന്ന ഉയരം കൊണ്ടും അതിനെ സ്ഥിരമായി മൂടുന്ന മഞ്ഞുവീഴ്ചകൊണ്ടും പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല.<ref name="Calmet"/>19-ആം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ പെട്ടകം തേടിയുള്ള അന്വേഷണങ്ങളെ പുരാവസ്തു പര്യവേഷണങ്ങൾ, ഇവാഞ്ചലിക്കൽ, മില്ലേനിയൻ പള്ളികൾ എന്നിവ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last1=Patai|first1=Raphael|last2=Oettinger|first2=Ayelet|editor1-last=Patai|editor1-first=Raphael|editor2-last=Bar-Itzhak|editor2-first=Haya|editor1-link=Raphael Patai|title=Encyclopedia of Jewish Folklore and Traditions|chapter=Ararat|date=2015|publisher=[[Routledge]]|isbn=9780765620255|pages=[https://books.google.com/books?id=m3qsBwAAQBAJ&pg=PA50 50–51]}}</ref> 1974-ലെ ഒരു പുസ്തകമനുസരിച്ച്, 1856 മുതൽ 20 ലധികം രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 200 ഓളം ആളുകൾ അരരാത്തിൽ പെട്ടകം കണ്ടതായി അവകാശപ്പെട്ടു.<ref>{{cite book|last1=Balsiger|first1=David|last2=Sellier Jr.|first2=Charles E.|title=In Search of Noah's Ark|date=1974|publisher=[[Sunn Classic Pictures|Sunn Classic Books]]|page=203|title-link=In Search of Noah's Ark}}</ref> അരരാത്തിൽ കണ്ടെത്തിയതായി കരുതപ്പെടുന്ന പെട്ടകത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭാഗം അർമേനിയൻ പള്ളിയുടെ കേന്ദ്രമായ എച്ച്മിയാഡ്സിൻ കത്തീഡ്രലിന്റെ മ്യൂസിയത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Zenian|first1=David|title=The Holy Etchmiadzin Museum: History of a Long Journey|journal=AGBU Magazine|date=1 July 1996|url=https://agbu.org/news-item/the-holy-etchmiadzin-museum-history-of-a-long-jouney/|access-date=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022163303/https://agbu.org/news-item/the-holy-etchmiadzin-museum-history-of-a-long-jouney/|archive-date=22 October 2017|url-status=live}}</ref> പെട്ടകം കണ്ടതിനെക്കുറിച്ചും (ഉദാ. [[Ararat anomaly|അരരാത്തിലെ അസ്വാഭാവികത]]) കിംവദന്തികളെക്കുറിച്ചും നിരവധി റിപ്പോർട്ടുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, "പെട്ടകത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയ തെളിവുകളൊന്നും പുറത്തുവന്നിട്ടില്ല.<ref>{{cite news|last1=Mayell|first1=Hillary|title=Noah's Ark Found? Turkey Expedition Planned for Summer|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0427_040427_noahsark.html|work=[[National Geographic (magazine)|National Geographic]]|date=27 April 2004|pages=[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0427_040427_noahsark.html 1], [http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0427_040427_noahsark_2.html 2]|access-date=26 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414031733/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0427_040427_noahsark.html|archive-date=14 April 2010|url-status=live}}</ref> നോഹയുടെ പെട്ടകത്തിനായുള്ള തിരയലുകൾ [[Pseudoarchaeology|കപട ആർക്കിയോളജിയുടെ]] ഉദാഹരണമായി പണ്ഡിതന്മാർ കണക്കാക്കുന്നു. <ref>{{cite book|last1=Cline|first1=Eric H.|authorlink1=Eric H. Cline|title=Biblical Archaeology: A Very Short Introduction|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-534263-5|page=[https://books.google.com/books?id=zwNIDHSPsSMC&pg=PA72 72]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fagan|first1=Garrett G.|authorlink1=Garrett G. Fagan|title=Archaeological Fantasies: How Pseudoarchaeology Misrepresents the Past and Misleads the Public|date=2006|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-30592-1|page=[https://books.google.com/books?id=sIYpx9mzd4gC&pg=PA69 69]}}</ref> [[Kenneth Feder|കെന്നത്ത് ഫെഡർ]] എഴുതുന്നു, "ഒരു പുരാവസ്തു തെളിവുകളും വെള്ളപ്പൊക്ക കഥയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ല എന്നതിനാൽ, 5,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പുള്ള ഒരു വലിയ വള്ളത്തിന്റെ അസ്തിത്വത്തിന് പുരാവസ്തു തെളിവുകൾ ഇല്ലെന്നതിൽ അതിശയിക്കാനില്ല.<ref>{{cite book|last1=Feder|first1=Kenneth L.|authorlink1=Kenneth Feder|title=Encyclopedia of Dubious Archaeology: From Atlantis to the Walam Olum: From Atlantis to the Walam Olum|contribution=Noah's Ark|date=2010|publisher=ABC-CLIO|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofdu0000fede/page/195 [https://books.google.com/books?id=RlRz2symkAsC&pg=PT195 195–196]]|isbn=978-0-313-37919-2|url=https://archive.org/details/encyclopediaofdu0000fede/page/195}}</ref> == അർമേനിയക്കാരുടെ പ്രാധാന്യം == ===പ്രതീകാത്മകത=== [[File:Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|thumb|നഗരത്തിന് 65 കിലോമീറ്റർ (40 മൈൽ) തെക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അരരാത്ത് അർമേനിയയുടെ തലസ്ഥാനമായ [[Yerevan|യെരേവന്റെ]] ചക്രവാളരേഖയിൽ കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="Peroomian"/><ref name="Avagyan" /><ref name="Worldwide Destinations" /><ref>{{cite book|last1=Lydolph|first1=Paul E.|title=Geography of the U.S.S.R., Topical Analysis|date=1979|publisher=Misty Valley Publishing|page=46|quote=...about 65 kilometers south of Yerevan where Mount Ararat reaches an elevation of 5156 meters.}}</ref>]] [[File:Mkrtum Hovnatanian. Hayk Nahapet.jpeg|thumb|[[Hayk]], അർമേനിയൻ ജനതയുടെ ഇതിഹാസ സ്ഥാപക പിതാവായ ഹെയ്ക്ക്, എം‌ക്രെറ്റം [[Hovnatanian|ഹോവ്നാറ്റാനിയൻ]] (1779–1846) ചിത്രീകരിച്ചത്. പശ്ചാത്തലത്തിൽ അരാരത്ത് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.]] ആധുനിക റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അർമേനിയയുടെ അതിർത്തിക്ക് പുറത്ത് കിടന്നിട്ടും അരരാത്ത് പർവ്വതം ചരിത്രപരമായി അർമേനിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last1=Shoemaker|first1=M. Wesley|title=Russia and The Commonwealth of Independent States 2014|contribution=Armenia|date=2014|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9781475812268|page=203|quote=Mt. Ararat, traditionally associated with Armenia...}}</ref><ref>{{cite book|last=Walker|first=Christopher J.|authorlink=Christopher J. Walker|title=Armenia: The Survival of a Nation|url=https://archive.org/details/armeniasurvivaln00walk|year=1990|orig-year=1980|publisher=[[St. Martin's Press]]|location=New York|isbn=978-0-312-04230-1|edition=2nd|p=[https://archive.org/details/armeniasurvivaln00walk/page/n141 11]|quote=...Mount Ararat, closely identified with Armenia throughout her history...}}</ref>{{efn|Armenians have been called the "people of Ararat" by authors of at least two books.<ref>{{cite book|last1=Gabrielian|first1=M. C.|title=The Armenians: or the People of Ararat|date=1892|publisher=Allen, Lane & Scott|location=Philadelphia|url=https://archive.org/details/armeniansorpeopl00gabr|access-date=2016-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201225032/https://archive.org/details/armeniansorpeopl00gabr|archive-date=2015-02-01|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last1=Burtt|first1=Joseph|title=The People of Ararat|date=1926|publisher=L. and Virginia Woolf at the Hogarth Press|location=London|oclc=3522299}}</ref> Italian diplomat and historian [[Luigi Villari]] wrote in 1906: "Almost the whole history of the Armenian people centres round Mount Ararat."<ref>{{cite book|last1=Villari|first1=Luigi|authorlink1=Luigi Villari|title=Fire and Sword in the Caucasus|date=1906|publisher=[[T. Fisher Unwin]]|location=London|p=[http://armenianhouse.org/villari/caucasus/land-of-ararat.html 215]}}</ref>}} രാജ്യത്തെ പ്രധാന ദേശീയ ചിഹ്നമായും [[ബ്രാൻഡ്|ബ്രാൻഡായും]] ഇത് പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite news|last=Levonian Cole|first=Teresa|title=Armenia opens up to visitors|url=http://www.ft.com/cms/s/2/7b5f2146-e2e0-11df-9735-00144feabdc0.html|work=[[Financial Times]]|date=30 October 2010|quote=Ararat, the supreme symbol of Armenia...|access-date=16 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023913/http://www.ft.com/cms/s/2/7b5f2146-e2e0-11df-9735-00144feabdc0.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Boltyansky|first=Boris|title=Солнце мое|url=http://lenta.ru/articles/2015/10/24/armenia/|publisher=[[lenta.ru]]|date=24 October 2015|language=ru|quote=Библейский Арарат, символ страны, стал главным брендом Армении.|access-date=9 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119081450/http://lenta.ru/articles/2015/10/24/armenia/|archive-date=19 November 2015|url-status=live}}</ref> അർമേനിയയിലെ ദൈനംദിന [[Material culture|ഭൗതിക സംസ്കാരത്തിൽ]] പൊതുവെ ദേശസാൽക്കരിക്കുന്ന ഒരു വ്യവഹാരത്തിനുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുത്തിയ അരരാത്തിന്റെ ചിത്രം എല്ലായിടത്തും കാണപ്പെടുന്നു.{{sfn|Adriaans|2011|p=35}}എത്‌നോഗ്രാഫർ സിപിൽമ ഡാരിവയുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം അർമേനിയക്കാർക്ക് "പ്രതീകാത്മക സാംസ്കാരിക സ്വത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ അരരാത്തിന്റെ ചിത്രം കൈവശം വയ്ക്കാനുള്ള അധികാരമുണ്ട്."<ref>{{cite journal|last=Darieva|first=Tsypylma|authorlink=Tsypylma Darieva|title=Bringing the soil back to the homeland: Reconfigurations of representation of loss in Armenia|journal=Comparativ: Leipziger Beiträge zur Universalgeschichte und Vergleichenden Gesellschaftsforschung|date=2006|issue=3|page=90|url=http://research.uni-leipzig.de/comparativ/documents/C_2006-3/Darieva,%20Tsypylma%3B%20Bringing%20the%20soil%20back%20to%20the%20Homeland.pdf|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170521215852/http://research.uni-leipzig.de/comparativ/documents/C_2006-3/Darieva,%20Tsypylma%3B%20Bringing%20the%20soil%20back%20to%20the%20Homeland.pdf|archivedate=2017-05-21}}</ref> അർമേനിയൻ ജനതയുടെ "വിശുദ്ധ പർവ്വതം" എന്നാണ് അരരാത്ത് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite book|editor1-last=Companjen|editor1-first=Françoise|editor2-last=Marácz|editor2-first=László Károly|editor3-last=Versteegh|editor3-first=Lia|title=Exploring the Caucasus in the 21st Century: Essays on Culture, History and Politics in a Dynamic Context|url=https://archive.org/details/exploringcaucasu00comp|date=2010|publisher=Amsterdam University Press|isbn=9789089641830|pages=[https://archive.org/details/exploringcaucasu00comp/page/n12 12]–13}}</ref><ref name="Worldwide Destinations" /><ref>{{cite book|last1=Darke|first1=Diana|title=Eastern Turkey|url=https://archive.org/details/easternturkeybra0000dark_w0d1|date=2014|publisher=Bradt Travel Guides|isbn=978-1-84162-490-7|page=[https://archive.org/details/easternturkeybra0000dark_w0d1/page/317 317]|quote=...of course Mount Ararat is for Armenians their holy mountain...}} *{{cite book|title=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary Volume II|contribution=Арарат|date=1890|language=ru|quote=Арарат давно считался священной горой у армян...|title-link=Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary}} [[:ru:s:ЭСБЕ/Арарат, горы|on Russian Wikisource]]</ref> ക്രിസ്ത്യാനിക്കു മുമ്പുള്ള [[Armenian mythology|അർമേനിയൻ പുരാണങ്ങളിൽ]] ഇത് പ്രധാനമായിരുന്നു, അവിടെ അത് ദേവന്മാരുടെ വസതിയായിരുന്നു.<ref>{{cite book|last1=Melton|first1=J. Gordon|authorlink1=J. Gordon Melton|editor1-last=Melton|editor1-first=J. Gordon|editor2-last=Baumann|editor2-first=Martin|title=Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-204-3|page=[https://books.google.com/books?id=v2yiyLLOj88C&pg=PA164 164]|edition=2nd|chapter=Ararat, Mount}}</ref>ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ഉയർച്ചയോടെ, പർവ്വതത്തിലെ പുറജാതീയ ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുരാണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു.<ref name="Adalian"/>പുരാതന അർമേനിയൻ രാജ്യങ്ങളുടെ ഭൂമിശാസ്ത്ര കേന്ദ്രമായിരുന്നു അരരാത്ത്.{{efn|"...Mt. Ararat, which was the geographical center of the ancient Armenian kingdoms..."<ref>{{cite journal|last1=Sakalli|first1=Seyhun Orcan|title=Coexistence, Polarization and Development: The Armenian Legacy in Modern Turkey|date=2014|url=http://www.hec.unil.ch/documents/seminars/deep/1566.pdf|publisher=[[HEC Lausanne]]|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161215122946/http://www.hec.unil.ch/documents/seminars/deep/1566.pdf|archivedate=2016-12-15}}</ref> *"The sacred mountain stands in the center of historical and traditional Armenia..."<ref name="Lottman"/> *"To the Armenians it is the ancient sanctuary of their faith, the centre of their once famous kingdom, hallowed by a thousand traditions."{{sfn|Bryce|1877|p=[https://archive.org/stream/transcaucasiaara00bryciala#page/233/mode/1up 234]}} }} [[Greater Armenia|ഗ്രേറ്റർ അർമേനിയ]]യെ (അർമേനിയ മേജർ) ചരിത്രകാരനായ ഒരു പണ്ഡിതൻ നിർവ്വചിച്ചത് “അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാ ദിശയിലും 200 മൈൽ [320 കിലോമീറ്റർ] വിസ്തീർണ്ണം ഉണ്ടെന്നാണ്."<ref>{{cite journal|last1=Maxoudian|first1=Noubar|title=Early Armenia as an empire: The career of Tigranes III, 96–55 B.C|journal=[[Asian Affairs|Journal of the Royal Central Asian Society]]|date=1952|volume=39|issue=2|pages=156–163|doi=10.1080/03068375208731438}}</ref> 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[കാല്പനിക ദേശീയത]]യുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഒരു അർമേനിയൻ രാഷ്ട്രം നിലവിലില്ലാത്തപ്പോൾ, അരാരത്ത് പർവ്വതം ചരിത്രപരമായ അർമേനിയൻ ദേശീയ രാഷ്ട്രത്തെ പ്രതീകപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref name="Shirinian" />1861-ൽ അർമേനിയൻ കവി [[Mikayel Nalbandian|മൈക്കൽ നാൽബാൻഡിയൻ]] [[Italian unification|ഇറ്റാലിയൻ ഏകീകരണത്തിന്]] സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. നേപ്പിൾസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കത്തിൽ [[Harutiun Svadjian|ഹരുതിയൻ സ്വാഡ്ജിയാന്]] എഴുതി: [[എറ്റ്ന അഗ്നിപർ‌‌വതം|എറ്റ്നയും]] [[വെസൂവിയസ് പർവ്വതം|വെസൂവിയസും]] ഇപ്പോഴും പുകയുന്നു. അരരാത്തിന്റെ പഴയ അഗ്നിപർവ്വതത്തിൽ തീ അവശേഷിക്കുന്നുണ്ടോ?"<ref>{{cite book|last1=Hacikyan|first1=Agop Jack|authorlink1=Agop Jack Hacikyan|last2=Basmajian|first2=Gabriel|last3=Franchuk|first3=Edward S.|last4=Ouzounian|first4=Nourhan|title=The Heritage of Armenian Literature: From the eighteenth century to modern times|year=2005|publisher=Wayne State University Press|location=Detroit|isbn=9780814332214|p=292}}</ref> == ഐതിഹ്യങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം == മധ്യകാലത്തിനു മുമ്പുള്ള ചരിത്രകാരനായ [[Movses Khorenatsi|മൊവ്സെസ് ഖൊറെനാറ്റ്സിയാണ്]] ഉല്പത്തിപുസ്തകത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക വിവരണത്തെ അർമേനിയൻ ഉത്ഭവവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചത്. നോഹയും കുടുംബവും ആദ്യം അർമേനിയയിൽ താമസമാക്കി പിന്നീട് [[ബാബിലോൺ|ബാബിലോണിലേക്ക്]] താമസം മാറിയെന്ന് [[History of Armenia (book)|അർമേനിയയുടെ ചരിത്രത്തിൽ]] അദ്ദേഹം എഴുതി. നോഹയുടെ മകനായ [[Japheth|യാഫെത്തിന്റെ]] പിൻ‌ഗാമിയായ [[Hayk|ഹെയ്ക്ക്]] [[Bel (mythology)|ബെലിനെ]] (ബൈബിൾ [[Nimrod|നിമ്രോഡ്]]) എതിർത്തുകൊണ്ട് അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തേക്ക് മടങ്ങി. അവിടെ അർമേനിയൻ രാജ്യത്തിന്റെ വേരുകൾ സ്ഥാപിച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ ഇതിഹാസ സ്ഥാപക പിതാവും അർമേനിയൻ ജനതയ്ക്ക് പേര് നൽകിയയാളുമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Khorenatsi|1978|p=85}}{{sfn|Panossian|2006|p=51}}[[Razmik Panossian|റാസ്മിക് പനോസിയൻ]] പറയുന്നതനുസരിച്ച്, ഈ ഐതിഹ്യം "നോഹയുടെ പെട്ടകം അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിൽ ഇറങ്ങിയതുമുതൽ അർമേനിയയെ എല്ലാ നാഗരികതയുടെയും തൊട്ടിലാക്കി മാറ്റുന്നു. ഇത് അർമേനിയക്കാരെ മനുഷ്യവികസനത്തിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ ബൈബിൾ വിവരണവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അരരാത്ത് പർവ്വതം അർമേനിയക്കാരുടെയും ദേശീയ ചിഹ്നവും അനാദികാലം തൊട്ടേ അർമേനിയയ്ക്കു ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശം അവരുടെ മാതൃരാജ്യവുമായിരുന്നു. .{{sfn|Panossian|2006|pp=51–52}} == കോട്ട് ഓഫ് ആംസ് ഓഫ് അർമേനിയ == 1918 മുതൽ സ്ഥിരമായി [[Coat of arms of Armenia|അർമേനിയയിലെ കോട്ട് ഓഫ് ആംസിൽ]] അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ആർക്കിടെക്റ്റ് [[Alexander Tamanian|അലക്സാണ്ടർ തമാനിയൻ]], ചിത്രകാരൻ [[Hakob Kojoyan|ഹകോബ് കൊജോയൻ]] എന്നിവരാണ് [[First Republic of Armenia|ആദ്യത്തെ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] കോട്ട് ഓഫ് ആം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തത്. അർമേനിയ സ്വാതന്ത്ര്യം വീണ്ടെടുത്തതിനുശേഷം 1992 ഏപ്രിൽ 19 ന് അർമേനിയൻ റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ നിയമസഭ ഈ കോട്ട് ഓഫ് ആംസ് അംഗീകരിച്ചു. ഓറഞ്ച് പശ്ചാത്തലത്തിൽ പരിചയിൽ പെട്ടകത്തിനൊപ്പം അരരാത്തിനെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web|title=State symbols of the Republic of Armenia|url=http://www.president.am/en/state-symbols/|website=president.am|publisher=Office to the President of the Republic of Armenia|access-date=2015-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130213232/http://www.president.am/en/state-symbols/|archive-date=2015-11-30|url-status=live}}</ref> [[Armenian Soviet Socialist Republic|അർമേനിയൻ സോവിയറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] (സോവിയറ്റ് അർമേനിയ) ചിഹ്നം 1921-ൽ ചിത്രകാരന്മാരായ [[Martiros Saryan|മാർട്ടിറോസ് സര്യാനും]] ഹാക്കോബ് കൊജോയനും ചേർന്നാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്.<ref>{{cite book|last1=Matevosian|first1=V.|last2=Haytayan|first2=P.|title=Soviet Armenian Encyclopedia Volume 10|contribution=Սարյան Մարտիրոս (Saryan Martiros)|date=1984|page=[https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_10.djvu/240 240]|language=hy|quote=1921–ին Հ. Կոջոյանի հետ ստեղծել է Խորհրդային Հայաստանի գերբը...|title-link=Soviet Armenian Encyclopedia}}</ref> അരരാത്ത് പർവ്വതം മധ്യഭാഗത്ത് ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിൽ വലിയൊരു ഭാഗം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Meier|first1=Reinhard|title=Soviet Armenia Today|journal=Swiss Review of World Affairs|date=1975|volume=25–26|quote=The impressive mountain also has its place as the central image in the coat of arms of the Armenian Soviet Republic (coupled, of course, with a five-pointed Soviet star).}}</ref> <gallery widths="160" heights="160"> പ്രമാണം:Coat of Arms of the First Republic of Armenia.png|[[Coat of arms of Armenia#Coat of arms of the First Republic of Armenia|First Republic (1918–20)]] പ്രമാണം:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|[[Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic|Soviet Republic (1921–91)]] പ്രമാണം:Coat of arms of Armenia.svg|സമകാലിക റിപ്പബ്ലിക് (1992–) </gallery> === വംശഹത്യയുടെയും പ്രാദേശിക അവകാശവാദങ്ങളുടെയും ചിഹ്നം=== 1915 ലെ അർമേനിയൻ വംശഹത്യയ്ക്കുശേഷം, അരരാത്ത് [[അർമേനിയ|അർമേനിയക്കാരുടെ]] ദേശീയ അവബോധത്തിൽ കിഴക്കൻ തുർക്കിയിലെ (പടിഞ്ഞാറൻ അർമേനിയ) സ്വദേശികളായ അർമേനിയൻ ജനതയുടെ നാശത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.{{efn|"The lands of Western Armenia which Mt. Ararat represent..."<ref name="Shirinian">{{cite book|first=Lorne|last=Shirinian|year=1992|title=The Republic of Armenia and the rethinking of the North-American Diaspora in literature|publisher=[[Edwin Mellen Press]]|isbn=978-0773496132|p=78}}</ref> "mount Ararat is the symbol of banal irredentism for the territories of Western Armenia"{{sfn|Adriaans|2011|p=48}}}}<ref>{{cite book|last=Johnson|first=Jerry L.|title=Crossing Borders – Confronting History: Intercultural Adjustment in the Post-Cold War World|date=2000|publisher=University Press of America|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-7618-1536-5|pages=6–7|quote=Armenians view Mount Ararat as both a symbol of the Genocide and loss of hallowed land.}}</ref> 1988-ൽ അരി എൽ. ഗോൾഡ്മാൻ ഇങ്ങനെ കുറിച്ചു, "ആധുനിക പ്രവാസികളായ മിക്ക അർമേനിയക്കാരുടെ വീടുകളിലും, അവരുടെ മാതൃരാജ്യത്തെയും ദേശീയ അഭിലാഷങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളുണ്ട്."<ref>{{cite news|last1=Goldman|first1=Ari L.|authorlink1=Ari L. Goldman|title=A History Full of Anguish and Agony; The Armenians, Still 'Like Job's People'|url=https://www.nytimes.com/1988/12/18/weekinreview/world-history-full-anguish-agony-armenians-still-like-job-s-people.html|work=[[The New York Times]]|date=18 December 1988|access-date=11 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723004504/http://www.nytimes.com/1988/12/18/weekinreview/world-history-full-anguish-agony-armenians-still-like-job-s-people.html|archive-date=23 July 2016|url-status=live}}</ref> അരരാത്ത് അതിന്റെ "നഷ്ടപ്പെട്ട ഭൂമി" വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള അർമേനിയൻ ശ്രമങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അതായത്, അരരാത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗങ്ങൾ ഇപ്പോൾ [[തുർക്കി|തുർക്കിയുടെ]] ഭാഗമാണ്. വംശഹത്യയ്ക്ക് ശേഷം അർമേനിയൻ ജനസംഖ്യ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞിരുന്നു.<ref name="Avakyan">{{cite journal|last1=Avakyan|first1=K. R.|title=Աշոտ Մելքոնյան, Արարատ. Հայոց անմահության խորհուրդը [Ashot Melkonyan, Ararat. Symbol of Armenian Immortality]|journal=[[Lraber Hasarakakan Gitutyunneri]]|volume=№ 1|date=2009|issue=1|pages=252–257|url=http://lraber.asj-oa.am/542/|language=hy|quote=Պատմական ճակատագրի բերումով Արարատ-Մասիսը ոչ միայն վեհության, անհասանելիության, կատարելության մարմնավորում է, այլև 1915 թ. հայոց մեծ եղեռնից ու հայ ժողովրդի հայրենազրկումից հետո՝ բռնազավթված հայրենիքի և այն նորեն իր արդար զավակներին վերադարձելու համոզումի անկրկնելի խորհրդանիշ, աշխարհասփյուռ հայության միասնականության փարոս» (էջ 8):|access-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118131544/http://lraber.asj-oa.am/542/|archive-date=2015-11-18|url-status=live}}</ref>എല്ലാ ദിവസവും അർമേനിയക്കാർ വിശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട പ്രദേശമായി അരരാത്തിനെ കാണുന്നുവെന്ന് അഡ്രിയൻസ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.{{sfn|Adriaans|2011|p=40}}സ്റ്റെഫാനി പ്ലാറ്റ്സ് എഴുതി, “സർവ്വവ്യാപിയായി, യെരേവാനിലും അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലും അരരാത്ത് ഉയർന്നുവരുന്നത് അർമേനിയക്കാരെ അവരുടെ പ്രസിദ്ധമായ എത്‌നോജെനിസിസിനെക്കുറിച്ചും 1915-ലെ അർമേനിയൻ വംശഹത്യയ്ക്കുശേഷം കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയയിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തിയതിനെക്കുറിച്ചും നിരന്തരം ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു.<ref>{{citation|last=Platz|first=Stephanie|year=1996|title=Pasts and Futures: Space, History and Armenian Identity 1988–1994|publisher=University of Chicago|p=34}}</ref> [[File:Ararat is and remains Armenian.jpg|thumb|2010 നവംബറിൽ തുർക്കി പ്രധാനമന്ത്രി [[Recep Tayyip Erdoğan|എർദോഗന്റെ]] ബെയ്‌റൂട്ട് സന്ദർശനത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് [[Lebanese Armenians|ലെബനൻ അർമേനിയക്കാർ]]. <ref>{{cite news|title=Armenian protest against Erdogan visit turns violent|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/Nov/26/Armenian-protest-against-Erdogan-visit-turns-violent.ashx#axzz2XWWLJBKD|accessdate=28 June 2013|newspaper=[[The Daily Star (Lebanon)|The Daily Star]]|date=26 November 2010}}</ref> പോസ്റ്ററിൽ "അരരാത്ത് അർമേനിയനിയയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു"]] അർമേനിയൻ വംശഹത്യയെയും അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പതിവ് പരാമർശങ്ങളിൽ തുർക്കിയുമായുള്ള അതിർത്തി അർമേനിയയിലാണെന്ന് തുർക്കി രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ബെയ്‌റാം ബാൽസി വാദിക്കുന്നു.<ref name="Balci"/>1991-ൽ സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ ശേഷം അർമേനിയൻ സർക്കാർ തുർക്കിയുടെ ഒരു പ്രദേശത്തിനും ഔദ്യോഗിക അവകാശവാദങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചിട്ടില്ല.<ref name="Balci"/><ref>{{cite book|last=Phillips|first=David L.|title=Unsilencing the Past: Track Two Diplomacy and Turkish-Armenian Reconciliation|year=2005|publisher=Berghahn Books|location=New York|isbn=978-1-84545-007-6|p=68}}</ref>എന്നിരുന്നാലും അർമേനിയൻ സർക്കാർ "നിലവിലുള്ള തുർക്കി-അർമേനിയൻ അതിർത്തിയുടെ വ്യക്തവും ഔപചാരികവുമായ അംഗീകാരം ഒഴിവാക്കി.<ref>{{cite news|last=Danielyan|first=Emil|title=Erdogan Demands Apology From Armenia|url=http://www.azatutyun.am/content/article/24280096.html|date=28 July 2011|agency=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118092341/http://www.azatutyun.am/content/article/24280096.html|archive-date=18 November 2015|url-status=live}}</ref>2010-ൽ [[ഡെർ സ്പീഗൽ|ഡെർ സ്പീഗൽ]] മാസിക നടത്തിയ അഭിമുഖത്തിൽ അർമേനിയൻ പ്രസിഡന്റ് [[Serzh Sargsyan|സെർജ് സർഗ്‌സ്യാനോട്]] അർമേനിയയ്ക്ക് "അരരാത്ത് പർവ്വതം തിരികെ" വേണോ എന്ന് ചോദിക്കുകയുണ്ടായി. ഇതിന് മറുപടിയായി സർഗ്‌സ്യാൻ പറഞ്ഞു, "ആർക്കും അരരാത്ത് പർവ്വതം ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് എടുക്കാൻ കഴിയില്ല. അത് ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു. അർമേനിയക്കാർ ഇന്ന് ലോകത്ത് എവിടെയാണെങ്കിലും, അവരുടെ വീടുകളിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ ചിത്രം കാണാൻ കഴിയും. അരരാത്ത് പർവ്വതം ഇനി നമ്മുടെ ജനതകൾ തമ്മിലുള്ള വേർപിരിയലിന്റെ പ്രതീകമായിരിക്കില്ല. മറിച്ച് വിവേകത്തിന്റെ ഒരു ചിഹ്നമായിരിക്കുമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പുണ്ട്. എന്നാൽ ഞാൻ ഇത് വ്യക്തമാക്കാം. അർമേനിയയിലെ ഒരു പ്രതിനിധി ഒരിക്കലും പ്രാദേശിക ആവശ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചിട്ടില്ല. തുർക്കി ഇത് ആരോപിക്കുന്നു.<ref>{{cite news|last1=Bidder|first1=Benjamin|title=Serge Sarkisian on Armenian-Turkish Relations: 'We Wanted to Break Through Centuries of Hostility'|url=http://www.spiegel.de/international/world/serge-sarkisian-on-armenian-turkish-relations-we-wanted-to-break-through-centuries-of-hostility-a-687387-2.html|work=[[Der Spiegel]]|date=6 April 2010|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118110625/http://www.spiegel.de/international/world/serge-sarkisian-on-armenian-turkish-relations-we-wanted-to-break-through-centuries-of-hostility-a-687387-2.html|archive-date=18 November 2015|url-status=live}}</ref> കിഴക്കൻ തുർക്കിക്ക് അവകാശവാദമുന്നയിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാർട്ടി ദേശീയവാദി [[Armenian Revolutionary Federation|അർമേനിയൻ റെവല്യൂഷണറി ഫെഡറേഷനാണ്]] (ഡാഷ്‌നക്‌സുറ്റ്യൂൺ). യുണൈറ്റഡ് അർമേനിയയെ പരിഗണിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഇത് അവകാശപ്പെടുന്നത്.<ref name="autogenerated1">{{cite book|last=Harutyunyan|first=Arus|title=Contesting National Identities in an Ethnically Homogeneous State: The Case of Armenian Democratization|year=2009|publisher=Western Michigan University|location=Kalamazoo, Michigan|isbn=978-1-109-12012-7|p=89}}</ref>ജർമ്മൻ ചരിത്രകാരൻ ടെസ്സ ഹോഫ്മാൻ, {{efn|Hofmann suggested that "the return of the ruins of [[Ani]] and of Mount Ararat [by Turkey to Armenia], both in the immediate border area could be considered as a convincing gesture of Turkey's apologies and will for reconciliation."<ref>{{cite news|title=Return of ruins of Ani and of Mount Ararat could be considered as convincing gesture of Turkey’s apologies: Tessa Hofmann|url=http://armenpress.am/eng/news/801959/return-of-ruins-of-ani-and-of-mount-ararat-could-be-considered-as-convincing-gesture-of-turkey%E2%80%99s.html|agency=[[Armenpress]]|date=16 April 2015|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117023420/http://armenpress.am/eng/news/801959/return-of-ruins-of-ani-and-of-mount-ararat-could-be-considered-as-convincing-gesture-of-turkey%E2%80%99s.html|archive-date=17 November 2015|url-status=live}}</ref>}} സ്ലൊവാക് യാഥാസ്ഥിതിക രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ [[František Mikloško|ഫ്രാന്റിക് മിക്ലോക്കോ]], {{efn|Mikloško stated at a 2010 conference on Turkey's foreign policy: "Mount Ararat [represents the] Christian heritage of Armenians. Does modern Turkey consider the possibility of giving the mount back to Armenians? The return of Ararat would be an unprecedented step to signify Turkey’s willingness to build a peaceful future and promote its image at the international scene."<ref>{{cite news|title=Frantisek Miklosko demands that Turkey return Biblical Mount Ararat to Armenians|url=http://panarmenian.net/eng/news/53489|agency=[[PanARMENIAN.Net]]|date=14 September 2010|access-date=6 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022013/http://panarmenian.net/eng/news/53489|archive-date=17 November 2015|url-status=live}}</ref>}} ലിത്വാനിയൻ രാഷ്ട്രീയ ശാസ്ത്രജ്ഞനും സോവിയറ്റ് വിമതനുമായ [[Aleksandras Štromas|അലക്സാണ്ട്രാസ് എട്രോമാസ്]] {{efn|Štromas wrote: "The Armenians would also be right to claim from Turkey the Ararat Valley, which is an indivisible part of the Armenian homeland containing the main spiritual center and supreme symbol of Armenia's nationhood, the holy Mountain of Ararat itself."<ref>{{cite book|last1=Shtromas|first1=Alexander|authorlink1=Aleksandras Štromas|editor1-last=Faulkner|editor1-first=Robert K.|editor2-last=Mahoney|editor2-first=Daniel J.|title=Totalitarianism and the Prospects for World Order: Closing the Door on the Twentieth Century|date=2003|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-0534-4|page=[https://books.google.com/books?id=fTt6lJOEEFcC&pg=PA387 387]}}</ref>}} എന്നിവർ പർവ്വതത്തിനെക്കുറിച്ചുള്ള അർമേനിയൻ അവകാശവാദങ്ങളെ പിന്തുണച്ച് സംസാരിച്ചു. == സാംസ്കാരിക ചിത്രീകരണം == [[File:Stamp Armenia1992 1-3.jpg|thumb|സ്വതന്ത്ര അർമേനിയ 1992 ൽ പുറത്തിറക്കിയ ആദ്യത്തെ സ്റ്റാമ്പുകൾ<ref name="Arm stamp"/>]] [[File:Ararat brandy (cognac) bottles.jpg|thumb|അരാരാത്ത് ബ്രാണ്ടിയുടെ പേരിലും ഈ പർവ്വതം ശ്രദ്ധേയമാണ്.]] പ്രതീകാത്മകമായി (അർമേനിയയുടെ കോട്ട് ഓഫ് ആംസ് പോലുള്ള നിരവധി വിഷ്വൽ പ്രാതിനിധ്യങ്ങളിലൂടെ), സാംസ്കാരികമായി - അർമേനിയക്കാർക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ അരരാത്ത് അർമേനിയക്കാർക്ക് ദൃശ്യമാണെന്ന് എത്‌നോഗ്രാഫർ ലെവൻ അബ്രഹാമിയൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. കാവ്യാത്മകവും രാഷ്‌ട്രീയവും വാസ്തുവിദ്യാപരവുമായ നിരവധി ഗതകാല സുഖസ്‌മരണയിലും<ref>{{cite book|last1=Abrahamian|first1=Levon|editor1-last=Grant|editor1-first=Bruce|editor2-last=Yalçın-Heckmann|editor2-first=Lale|title=Caucasus Paradigms: Anthropologies, Histories and the Making of a World Area|contribution=Dancing around the mountain: Armenian identity through rites of solidarity|date=2007|publisher=Lit Verlag|location=Berlin|isbn=9783825899066|pages=167–188|url=https://www.academia.edu/10712639}}</ref> സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയ ശേഷം 1992-ൽ അർമേനിയ പുറത്തിറക്കിയ ആദ്യത്തെ മൂന്ന് തപാൽ സ്റ്റാമ്പുകളിലും അരരാത്ത് പർവ്വതം കാണപ്പെടുന്നു. <ref name="Arm stamp"/> 1993-2001-ൽ പുറത്തിറക്കിയ വിവിധ അർമേനിയൻ ഡ്രാം ബാങ്ക്നോട്ടുകളിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1993-ൽ പുറത്തിറക്കിയ 10 ഡ്രാം നോട്ടുകളുടെ മറുവശത്തും, 1998-ൽ പുറത്തിറക്കിയ 50 ഡ്രാം നോട്ടുകളുടെ മറുവശത്തും, 1993-ൽ പുറത്തിറക്കിയ 100, 500 ഡ്രാം നോട്ടുകളുടെ മുഖവശത്തും, 2001-ൽ പുറത്തിറക്കിയ 50,000 ഡ്രാം നോട്ടുകളുടെ മറുവശത്തും, 1972–1986 കാലഘട്ടത്തിലെ ടർക്കിഷ് 100 [[Turkish lira|ലിറ]] നോട്ടുകളുടെ മറുവശത്തും അരരാത്ത് പർവ്വതം ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.{{efn|[[Central Bank of the Republic of Turkey]]. Banknote Museum: 6. Emission Group – One Hundred Turkish Lira – [https://web.archive.org/web/20090204092533/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/226.htm I. Series], [https://web.archive.org/web/20090204092534/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/228.htm II. Series] & [https://web.archive.org/web/20090204092539/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E6/230.htm III. Series].}} അർമേനിയയിലെ രണ്ട് പ്രമുഖ സർവകലാശാലകളായ [[Yerevan State University|യെരേവൻ സ്റ്റേറ്റ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[American University of Armenia|അമേരിക്കൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് അർമേനിയ]] എന്നിവയുടെ അടയാള ചിഹ്നങ്ങളിലും അരരാത്തിനെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. [[FC Ararat Yerevan|ഫുട്ബോൾ ക്ലബ് അരരാത്ത് യെരേവന്റെയും]] (സോവിയറ്റ് കാലം മുതൽ) [[Football Federation of Armenia|അർമേനിയയുടെ ഫുട്ബോൾ ഫെഡറേഷന്റെയും]] ചിഹ്നങ്ങളിലും അരരാത്തിനെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അർമേനിയയുടെ ഇപ്പോൾ പ്രവർത്തനരഹിതമായ ഫ്ലാഗ് കാരിയറായ [[Armavia|അർമാവിയയുടെ]] ചിഹ്നത്തിലും അരാരത്തിനെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ലെബനനിലെ [[Social Democrat Hunchakian Party|സോഷ്യൽ ഡെമോക്രാറ്റ് ഹഞ്ചാകിയൻ പാർട്ടിയുടെയും]] ([[Ararad (daily)|അരരാഡ് ദിനപത്രം]]) കാലിഫോർണിയ, യുഎസ് ([[Massis (weekly)|മാസിസ് വാരിക]])യുടെയും പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ പർവ്വതത്തിന് പേരിട്ടിരിക്കുന്നു. 1887 മുതൽ Yerevan [[Brandy Company|യെരേവൻ ബ്രാണ്ടി കമ്പനി]] നിർമ്മിക്കുന്ന അരരാത്ത് ബ്രാണ്ടി ഏറ്റവും അഭിമാനകരമായ കിഴക്കൻ യൂറോപ്യൻ ബ്രാണ്ടിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book|last1=Ermochkine|first1=Nicholas|last2=Iglikowski|first2=Peter|title=40 Degrees East: An Anatomy of Vodka|date=2003|publisher=[[Nova Science Publishers]]|location=New York|isbn=978-1-59033-594-9|page=[https://books.google.com/books?id=uWB2ZyTO7_sC&pg=PA121 121]|quote=Undoubtedly the top of the tops of East European brandies is the Armenian brandy called Ararat...}}</ref>യെരേവനിലെ ഹോട്ടലുകളിൽ അരരാത്തിന്റെ ദൃശ്യപരത അവരുടെ മുറികളിൽ നിന്ന് കാണാൻ കഴിയുമെന്ന് പരസ്യം ചെയ്യുന്നു. വിനോദ സഞ്ചാരികൾ ഈ സൗകര്യം ഒരു പ്രധാന നേട്ടമായി കാണുന്നു. <ref>{{cite news|last1=Ritman|first1=Alex|title=My Kind of Place: Yerevan has thrived through conquest|url=https://www.thenational.ae/lifestyle/travel/my-kind-of-place-yerevan-has-thrived-through-conquest-1.355086|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=17 August 2012|access-date=2 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072520/https://www.thenational.ae/lifestyle/travel/my-kind-of-place-yerevan-has-thrived-through-conquest-1.355086|archive-date=3 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>[[Radisson Blu Hotel, Yerevan]]. {{cite web|url=https://www.radissonblu.com/en/hotel-yerevan|title=Radisson Blu Hotel, Yerevan|access-date=2018-01-02|website=radissonblu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072556/https://www.radissonblu.com/en/hotel-yerevan|archive-date=2018-01-03|quote=Our magnificent hilltop setting provides beautiful views of Yerevan city center against the backdrop of Mount Ararat...|url-status=live}}</ref><ref>[[Ani Plaza Hotel]]. {{cite web|url=http://anihotel.com/|title=Ani Plaza: Hotel in Yerevan, Armenia|access-date=2018-01-02|website=anihotel.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103072758/http://anihotel.com/|archive-date=2018-01-03|quote=The guest rooms offer a spectacular view over the city: one can admire the famous Mount Ararat – the symbol of Armenia...|url-status=live}}</ref> ===വിഷ്വൽ ആർട്ടിൽ=== ====യൂറോപ്യൻ==== 18 മുതൽ 19 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ അർമേനിയ സന്ദർശിച്ച നിരവധി ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഉൾപ്പെടെ യൂറോപ്യൻ പുസ്തകങ്ങളിൽ അരരാത്തിനെ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <gallery mode="packed" heights="100px"> File:Tournefort Ararat from Ejmiatsin.png|[[Joseph Pitton de Tournefort|ജോസഫ് പിറ്റൺ ഡി ടൂർനെഫോർട്ട്]], 1718 File:"View of the Fortress of Erivan and Ararat" by Robert Ker Porter.png|[[Robert Ker Porter|റോബർട്ട് കെർ പോർട്ടർ,]], 1821 File:View of Ararat and the Monastery of Echmiadzin.png|"1846-ൽ [[Friedrich Parrot|ഫ്രീഡ്രിക്ക് പാരറ്റിന്റെ]] യാത്രയുടെ അരരാത്തിലേക്കുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷയിൽ നിന്ന്. "അരരാത്തിന്റെ കാഴ്ചയും [[Etchmiadzin Cathedral|എക്മിയാഡ്സിൻ മൊണാസ്ട്രിയും]]" File:"Great and Little Ararat from the North-East" by James Bryce.png|[[James Bryce, 1st Viscount Bryce|ജെയിംസ് ബ്രൈസ്]], 1877 File:"Ararat from the lake at Edgmiatsin" Lynch.png|[[H. F. B. Lynch|എച്ച്. എഫ്. ബി. ലിഞ്ച്,]], 1901 </gallery> ====അർമേനിയൻ==== ഒരു സ്രോതസ്സ് അനുസരിച്ച്, 1868-ൽ അർമേനിയൻ കലാകാരൻ [[Ivan Aivazovsky|ഇവാൻ ഐവസോവ്സ്കി]], <ref>{{cite journal|last=Sarkssian|first=M. S.|title=Հովհաննես Այվազովսկին և հայ մշակույթը [Hovhannes Ayvazovsky and Armenian Culture]|journal=[[Patma-Banasirakan Handes]]|volume=№ 4|year=1963|issue=4|pages=25–38|url=http://hpj.asj-oa.am/551/|language=hy|quote=Դեռևս 1860–ակա ն թթ. Անդրկովկասում կատարած ճանապարհորդության ժամանակ և դրանից հետո Այվազովսկին նկարում է Արարատի և Սևանի գեղատեսիլ բնության պատկերներ։ Մինչ այդ հայ նկարիչներից ոչ ոք չէր տվել Արարատը և Արարատյան դաշտը պատկերող կտավներ։|access-date=2015-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104021/http://hpj.asj-oa.am/551/|archive-date=2016-03-04|url-status=live}}</ref>അർമേനിയ സന്ദർശനത്തിനിടെ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ചിത്രം ചിത്രീകരിച്ചു.<ref>{{cite web|last=Khachatrian|first=Shahen|title="Поэт моря" ["The Sea Poet"]|url=http://www.smr.ru/centre/win/artists/aivaz/biogr_aivaz.htm|publisher=Center of Spiritual Culture, [[:ru:Самарский государственный аэрокосмический университет|Leading and National Research Samara State Aerospace University]]|authorlink=Shahen Khachatrian|language=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140319042232/http://www.smr.ru/centre/win/artists/aivaz/biogr_aivaz.htm|archivedate=19 March 2014}}</ref> അരരാത്ത് ചിത്രീകരിച്ച മറ്റ് പ്രധാന അർമേനിയൻ കലാകാരന്മാരിൽ [[Yeghishe Tadevosyan|യെഗിഷെ തദേവോസ്യൻ]], [[Gevorg Bashinjaghian|ഗെവോർഗ് ബാഷിൻജാഗിയൻ]], [[Martiros Saryan|മാർട്ടിറോസ് സാരിയൻ]],<ref>{{cite web|title=Martiros Sarian (1880–1972) View of Mount Ararat from Yerevan|url=http://www.christies.com/lotfinder/paintings/martiros-sarian-view-of-mount-ararat-from-5684217-details.aspx|publisher=[[Christie's]]|date=3 June 2013|access-date=23 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124143551/http://www.christies.com/lotfinder/paintings/martiros-sarian-view-of-mount-ararat-from-5684217-details.aspx|archive-date=24 November 2015|url-status=live}}</ref> [[Panos Terlemezian|പനോസ് ടെർലെമെസിയൻ]] എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. <gallery mode="packed" heights="130px"> File:Valley of Mount Ararat by Ivan Aivazovsky (1882).jpg|[[Ivan Aivazovsky|ഇവാൻ ഐവസോവ്സ്കി]], അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ താഴ്വര, 1882 File:Y. Tadevosyan. Mounth Ararat from Ejmiadzin.jpg|[[Yeghishe Tadevosyan|യെഗിഷെ തദേവോസ്യൻ]], എജ്മിയാറ്റ്സിനിൽ നിന്നുള്ള അരരാത്ത്, 1895, File:Bashindzhagian ararat.jpg|[[Gevorg Bashinjaghian|ഗെവോർഗ് ബാഷിൻജാഗിയൻ]], 1912 File:Արարատը աշնանը (1929).jpg|[[Panos Terlemezian|പനോസ് ടെർലെമെസിയൻ]], 1929 </gallery> == സാഹിത്യത്തിൽ == "ഭൂമിയിലെ മറ്റേതൊരു പർവ്വതത്തേക്കാളും കൂടുതൽ കവിതകൾ അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്" എന്ന് [[Rouben Paul Adalian|റൂബൻ പോൾ അഡാലിയൻ]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref name="Adalian"/> യാത്രാവിവരണ എഴുത്തുകാരൻ റിക്ക് ആന്റൺസൺ അരാരത്തിനെ "ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും കെട്ടുകഥയുള്ള പർവ്വതം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു.{{sfn|Antonson|2016}} ====അർമേനിയൻ അല്ലാത്തവർ==== ഇംഗ്ലീഷ് റൊമാന്റിക് കവി [[വില്യം വേഡ്‌സ്‌വർത്ത്‌|വില്യം വേഡ്സ്വർത്ത്]] "സ്കൈ-പ്രോസ്പെക്റ്റ് - ഫ്രം ദ പ്ലെയിൻ ഓഫ് ഫ്രാൻസ്" എന്ന കവിതയിൽ പെട്ടകം കണ്ടതായി സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last=Jeffrey|first=David L.|title=A Dictionary of Biblical Tradition in English Literature|url=https://archive.org/details/dictionaryofbibl0000unse|date=1992|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=9780802836342|page=[https://archive.org/details/dictionaryofbibl0000unse/page/287 287]}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wordsworth|first1=William|authorlink1=William Wordsworth|title=The Sonnets of William Wordsworth: Collected in One Volume, with a Few Additional Ones, Now First Published|date=1838|publisher=E. Moxon|page=[https://books.google.com/books?id=0FkJAAAAQAAJ&pg=PA209 209]}}</ref> [[Russo-Turkish War (1828–29)|റുസ്സോ-ടർക്കിഷ് യുദ്ധസമയത്ത്]] (1828–29) [[കൊക്കേഷ്യ|കൊക്കേഷ്യയിലേക്കും]] അർമേനിയയിലേക്കുമുള്ള തന്റെ യാത്രകളെക്കുറിച്ച് പ്രശസ്ത റഷ്യൻ കവി [[അലക്സാണ്ടർ പുഷ്കിൻ|അലക്സാണ്ടർ പുഷ്കിൻ]] [[A Journey to Arzrum|എ ജേർണി ടു അസ്രമിൽ]] (Путешествие в Арзрум; 1835–36) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. {{Quote box | quote = I went out of the tent into the fresh morning air. The sun was rising. Against the clear sky one could see a white-snowcapped, twin-peaked mountain. 'What mountain is that?' I asked, stretching myself, and heard the answer: 'That's Ararat.' What a powerful effect a few syllables can have! Avidly I looked at the Biblical mountain, saw the ark moored to its peak with the hope of regeneration and life, saw both the raven and dove, flying forth, the symbols of punishment and reconciliation...<ref>{{cite book|first=Aleksandr|last=Pushkin|authorlink=Alexander Pushkin|translator=Birgitta Ingemanson|title=A Journey to Arzrum|url=https://archive.org/details/journeytoarzrum0000push|location=Ann Arbor|publisher=Ardis|year=1974|isbn=978-0882330679|p=[https://archive.org/details/journeytoarzrum0000push/page/50 50]}}</ref> | source = Aleksandr Pushkin in ''[[A Journey to Arzrum|Journey to Arzrum]]'' | width = 30em | align = right }} റഷ്യൻ പ്രതീകാത്മക കവി [[വലേറി ബ്രിയുസൊവ്|വലേരി ബ്രൂസോവ്]] പലപ്പോഴും തന്റെ കവിതയിൽ അരരാത്തിനെ പരാമർശിക്കുകയും രണ്ട് കവിതകൾ പർവ്വതത്തിനായി സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. {{efn|"К Арарату" ("To Ararat") and "Арарат из Эривани" ("Ararat from Erivan")}} 1917-ൽ ഇവ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. അർമേനിയൻ ജനതയുടെ പുരാതനതയുടെയും അവരുടെ സംസ്കാരത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി ബ്രയൂസോവ് അരരാത്തിനെ കണ്ടു.<ref>{{cite book|last=Dmitriev|first=Vladimir Alekseevich|editor-last=Bogush|editor-first=V. A.|title=Первая мировая война в исторических судьбах Европы : сб. материалов Междунар. науч. конф., г. Вилейка, 18 окт. 2014 г.|date=2014|publisher=[[Belarusian State University]]|location=Minsk|page=404|chapter-url=http://www.hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/konf/1ww/Dmitriev.pdf|language=ru|chapter=Древнеармянские сюжеты в творчестве В.Я. Брюсова: к вопросу о влиянии событий Первой мировой войны на русскую литературу начала XX в.|quote=Для В. Брюсова Арарат — это прежде всего символ, олицетворяющий древность армянского народа и его культуры...}}</ref> റഷ്യൻ കവി [[Osip Mandelstam|ഒസിപ്പ് മണ്ടൽസ്റ്റാം]] 1933-ൽ അർമേനിയയിൽ നടത്തിയ യാത്രകളിൽ അരരാത്തിനെക്കുറിച്ച് സ്നേഹപൂർവ്വം എഴുതി. “ഞാൻ ആറാമിന്ത്രിയത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ 'അരരാത്തിനെ' ഒരു പർവ്വതത്തോടുള്ള ആകർഷണത്തിന്റെ അവബോധത്തോടെ പഞ്ചേന്ദ്രിയങ്ങളിലോരോന്നിലും വളർത്തിയെടുത്തു,"<ref>{{cite book|last=Mandelstam|first=Osip|authorlink=Osip Mandelstam|translator=Sidney Monas|title=A Journey to Armenia|url=https://archive.org/details/journeytoarmenia0000mand_p4p4|year=2011|location=London|publisher=Notting Hill Editions|isbn=9781907903472|page=[https://archive.org/details/journeytoarmenia0000mand_p4p4/page/91 91]}}</ref> അർമേനിയയിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്കിടെ, [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് റഷ്യൻ]] എഴുത്തുകാരൻ [[Vasily Grossman|വാസിലി ഗ്രോസ്മാൻ]] യെരേവനിൽ നിന്ന് അരരാത്ത് പർവ്വതം "നീലാകാശത്തിൽ ഉയരത്തിൽ" നിൽക്കുന്നത് നിരീക്ഷിച്ചു. "സൗമ്യവും ആർദ്രവുമായ രൂപരേഖകളാൽ അത് ഭൂമിയിൽ നിന്നല്ല, ആകാശത്ത് നിന്ന് വളരുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്നു, അത് വെളുത്ത മേഘങ്ങളിൽ നിന്നും ആഴത്തിലുള്ള നീലയിൽ നിന്നും ഘനീഭവിച്ചതുപോലെ കാണപ്പെട്ടു. മഞ്ഞുവീഴ്ചയുള്ള ഈ പർവ്വതത്തിൽ നീലകലർന്ന വെളുത്ത സൂര്യപ്രകാശമേറ്റപ്പോൾ ബൈബിൾ എഴുതിയവരുടെ കണ്ണിൽ തിളങ്ങിയിരിക്കാം.<ref>{{cite book|last=Grossman|first=Vasily|authorlink=Vasily Grossman|translator=Robert Chandler|translator2=Elizabeth Chandler|others=Introduction by Robert Chandler and Yury Bit-Yunan|title=An Armenian Sketchbook|url=https://archive.org/details/armeniansketchbo0000gros|year=2013|location=New York|publisher=[[New York Review Books]]|isbn=9781590176184|page=[https://archive.org/details/armeniansketchbo0000gros/page/24 24]}}</ref> ''ദി മാക്സിമസ് പോയംസ്'' കവിതകളിൽ (1953) അമേരിക്കൻ കവി [[Charles Olson|ചാൾസ് ഓൾസൺ]], [[മസാച്യുസെറ്റ്സ്|മസാച്യുസെറ്റ്സിലെ]] [[Worcester, Massachusetts|വോർസെസ്റ്ററിലെ]] അർമേനിയൻ പരിസരത്തിന് സമീപം വളർന്നതായി പറയുന്നു. തന്റെ ബാല്യകാല വസതിക്ക് സമീപമുള്ള അരരാത്ത് കുന്നിനെ പർവ്വതവുമായി അദ്ദേഹം താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite book|last=Siraganian|first=Lisa|title=Modernism's Other Work: The Art Object's Political Life|date=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979655-7|page=[https://books.google.com/books?id=2SYokPsnTRsC&pg=PA156 156]}}</ref> [[Tim Powers|ടിം പവേഴ്‌സ്]] എഴുതിയ [[Declare|ഡിക്ലെയർ]] (2001) ലെ നിരവധി പ്രധാന എപ്പിസോഡുകൾ പർവ്വതത്തിലാണ് നടക്കുന്നത്. അരരാത്ത് അമാനുഷിക സംഭവങ്ങളുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി പുസ്തകത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. ====അർമേനിയൻ==== [[File:Paintings of My Ararat at the Yerevan Vernissage2.jpg|thumb|അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ. [[Yerevan Vernissage|യെരേവൻ വെർനിസേജിൽ]] വിൽപ്പനയ്ക്ക്.]] അർമേനിയൻ സാഹിത്യത്തിൽ അരരാത്ത് പർവ്വതം പ്രധാന്യത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു. മെലിന കരകാഷിയന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അർമേനിയൻ കവികൾ "ഐക്യം, സ്വാതന്ത്ര്യം, സ്വയാധികാരം എന്നിവയുടെ പ്രതീകാത്മക അർത്ഥത്തിനായി അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Karakashian|first1=Meliné|title=Armenia: A Country's History of Challenges|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-issues_summer-1998_54_2/page/381|journal=[[Journal of Social Issues]]|date=1998|volume=54|issue=2|pages=381–392|doi=10.1111/j.1540-4560.1998.tb01225.x}}</ref> കെവൊർക് ബർദക്ജാൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച് അർമേനിയൻ സാഹിത്യത്തിൽ അരരാത്തിലൂടെ "അർമേനിയൻ കഷ്ടപ്പാടുകളും അഭിലാഷങ്ങളും പ്രത്യേകിച്ചും 1915-ലെ വംശഹത്യയുടെ അനന്തരഫലങ്ങൾ ഏതാണ്ട് മൊത്തം ഉന്മൂലനം, ഒരു അദ്വിതീയ സംസ്കാരത്തിന്റെയും ഭൂമിയുടെയും നഷ്ടം കൂടാതെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾ ഒരിക്കലും അംഗീകരിക്കില്ലെന്ന വ്യക്തമായ ദൃഢ നിശ്ചയം" എന്നിവ സംഗ്രഹിക്കുന്നു. <ref name="Bardakjian">{{cite book|editor-last=Bardakjian|editor-first=Kevork B.|title=A Reference Guide to Modern Armenian Literature, 1500–1920: With an Introductory History|contribution=Hovhannes Širaz|date=2000|publisher=Wayne State University Press|isbn=978-0814327470|page=227|url=https://books.google.com/books?id=bR7hMqV3Ij0C&pg=PA227|access-date=2016-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128072237/https://books.google.com/books?id=bR7hMqV3Ij0C&pg=PA227|archive-date=2019-01-28|url-status=live}}</ref> [[Yeghishe Charents|യെഗിഷെ ചാരന്റ്‌സിന്റെ]] 1920-ലെ "ഐ ലവ് മൈ അർമേനിയ" (Ես իմ անուշ po) എന്ന കവിതയുടെ അവസാന രണ്ട് വരികൾ ഇങ്ങനെ വായിച്ചു: "ലോകമെമ്പാടും അരരാത്തിന്റേതുപോലുള്ള ഒരു പർവ്വതശിഖരം നിങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയില്ല. എന്റെ മാസിസ് പർവ്വതത്തെ ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നു"<ref>{{cite journal|title=I Love My Armenia by Yeghishe Charents|journal=[[Ararat Quarterly|Ararat]]|date=1960|volume=15|page=46}}</ref>1926-ൽ <ref>{{cite news|last=Ter-Khachatryan |first=Yervand |title=Բանաստեղծը Ռավեննայում |url=http://www.azg.am/AM/culture/2014121201 |work=[[Azg (daily)|Azg]] |date=11 December 2014 |language=hy |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411092550/http://www.azg.am/AM/culture/2014121201 |archivedate=April 11, 2016 }}</ref>അവെറ്റിക് ഇഷാക്യാൻ പർവ്വതത്തിനായി സമർപ്പിച്ച കവിതയിൽ എഴുതി: "യുഗങ്ങൾ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തിയതുപോലെ, / അരരാത്തിന്റെ ചാരനിറത്തിലുള്ള കൊടുമുടിയെ സ്പർശിച്ചു, / കടന്നുപോയി ...! ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ഊഴമാണ്; നിങ്ങളും ഇപ്പോൾ, / അതിൻറെ ഗർവ്വുള്ള ഉയർന്ന നെറ്റിയിൽ ഉറ്റുനോക്കുക / കടന്നുപോകുക ...!<ref>{{cite book|last=Chrysanthopoulos|first=Leonidas|title=Caucasus Chronicles: Nation-building and Diplomacy in Armenia, 1993–1994|date=2002|publisher=Gomidas Institute|isbn=978-1-884630-05-7|page=[https://books.google.com/books?id=cELfINDAH0oC&pg=PA21 21]}}</ref>[[Hovhannes Shiraz|ഹൊഹന്നസ് ഷിറാസിന്റെ]] കവിതകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന ചിഹ്നമാണ് അരരാത്ത് പർവ്വതം.<ref name="Bardakjian"/> 1958-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ക്നാർ ഹയസ്താനി (അർമേനിയയിലെ ലൈർ) എന്ന കവിതാസമാഹാരത്തിൽ, "വളരെ ശക്തമായ ദേശീയവാദപരമായ പരാമർശങ്ങളുള്ള നിരവധി കവിതകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ (തുർക്കിയിൽ), കുറിച്ചുണ്ടായ [[Irredentism|ഇറെഡെന്റിസം]]. അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു കവിതയായ "Ktak" (Bequest) ൽ, ഷിറാസ് തന്റെ മകന് ഇഷ്‌ടദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് "അരരാത്ത് പർവ്വതം എന്നെന്നേക്കുമായി നിലനിർത്താനും, / അർമേനിയക്കാരുടെ ഭാഷയെപ്പോലെയും തങ്ങളുടെ പിതാവിന്റെ വീടിന്റെ തൂണായും കരുതാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു{{sfn|Panossian|2006|p=335}}. == ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ == ===സംഗീതത്തിൽ=== *"നാല് അർമേനിയൻ അമേരിക്കക്കാർ ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു അമേരിക്കൻ റോക്ക് ബാൻഡായ [[System of a Down|സിസ്റ്റം ഓഫ് ഡൗൺ]] എഴുതിയ [[Hypnotize (album)|ഹിപ്നോട്ടിസ്]] (2005) ആൽബത്തിന്റെ എട്ടാമത്തെ ട്രാക്കായ "ഹോളി മൗണ്ടെയ്ൻസ്", അരരാത്ത് പർവ്വതത്തെ പരാമർശിക്കുന്നു. അർമേനിയൻ വംശഹത്യയുടെ നഷ്ടപ്പെട്ട ആത്മാക്കൾ പർവ്വതത്തിൽ വിശ്രമിക്കാൻ മടങ്ങിയെത്തിയതായി വിവരിക്കുന്നു.",<ref>{{cite web|title=System of a Down – Holy Mountains Lyrics|url=https://genius.com/System-of-a-down-holy-mountains-lyrics|website=[[Genius (website)|genius.com]]|access-date=2017-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106185248/https://genius.com/System-of-a-down-holy-mountains-lyrics|archive-date=2018-11-06|url-status=live}}</ref> *[[Arto Tunçboyacıyan|ആർട്ടോ ടുണബോയാക്യന്റെ]] അർമേനിയൻ നേവി ബാൻഡിന്റെ 2006-ലെ ആൽബം ''ഹൗ മച്ച് ഈസ് യുവർസ്'' എന്ന ആൽബത്തിലെ ഒരു ഗാനമാണ് ''ഹിയേഴ്സ് ടു യു അരരാത്ത്''.<ref>{{cite web|title=Arto Tuncboyaciyan – Ararat|url=https://www.youtube.com/watch?v=DjD4uctOx1c|publisher=Sharm Holding production|access-date=2016-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714125937/http://www.youtube.com/watch?v=DjD4uctOx1c|archive-date=2014-07-14|url-status=live}}</ref> ===സിനിമയിൽ=== *അർമേനിയൻ-[[Canadians|കനേഡിയൻ]] ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് [[Atom Egoyan|ആറ്റം എഗോയന്റെ]] 2002-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ '[[Ararat (film)|അരരാത്ത്]] എന്ന ചിത്രം അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ പ്രതീകാത്മകതയിൽ പ്രമുഖമാണ്.<ref>{{cite book|last1=Hogikyan|first1=Nellie|editor1-last=Burwell|editor1-first=Jennifer|editor2-last=Tschofen|editor2-first=Monique|title=Image and Territory: Essays on Atom Egoyan|date=2007|publisher=Wilfrid Laurier University Press|isbn=978-0-88920-487-4|page=[https://books.google.com/books?id=o7qfCxX_whgC&pg=PA202 202]|chapter=Atom Egoyan's Post-exilic Imaginary: Representing Homeland, Imagining Family}}</ref> *2011-ൽ എസ്റ്റോണിയയിലെ ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവ് [[Riho Västrik|റിഹോ വെസ്ട്രിക്]] [[Journey to Ararat|ജേണി ടു അരരാത്ത്]] ഡോക്യുമെന്ററി ചിത്രം പാരറ്റ്, അബോവിയൻ എന്നിവരുടെ അരരാത്ത് പര്യവേഷണം അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമ്മിച്ചു.<ref>{{cite news|url=http://www.looduskalender.ee/en/node/11879|title=Nights are long and dark|work=Looduskalender.ee|date=29 March 2014|accessdate=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011233130/http://www.looduskalender.ee/en/node/11879|archive-date=11 October 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Ter-Sahakian|first=Karine|url=http://www.panarmenian.net/eng/details/177415/|title=Armenian community of Estonia: A look into the future|work=[[PanARMENIAN.Net]]|date=29 March 2014|accessdate=11 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012043647/http://www.panarmenian.net/eng/details/177415/|archive-date=12 October 2017|url-status=live}}</ref> 2013-ൽ [[Yerevan|യെരേവനിൽ]] നടന്ന [[Yerevan International Film Festival|ഗോൾഡൻ ആപ്രിക്കോട്ട് അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിൽ]] ഈ ചിത്രം പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{cite web|title='Journey to Ararat' Documentary Film|url=http://www.gaiff.am/en/1372752465|work=[[Yerevan International Film Festival|Golden Apricot International Film Festival]]|date=July 2013|access-date=2019-09-26|archive-date=2013-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706103230/http://www.gaiff.am/en/1372752465|url-status=bot: unknown}}</ref> == അരരാത്തിന്റെ പേരിൽ പേരിട്ട സ്ഥലങ്ങൾ == *അർമേനിയയിൽ, ഒരു [[Ararat Province|പ്രവിശ്യയുണ്ട്]], രണ്ട് നഗരങ്ങൾ ([[Ararat, Armenia|അരരാത്ത്]], [[Masis, Armenia|മാസിസ്]]), രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങൾ ([[Ararat (village), Armenia|അരരാത്ത്]], [[Masis (village)||മാസിസ്]]) പർവ്വതത്തിന്റെ പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{cite web |title=Պատմական ակնարկ [Historical overview] |url=http://ararat.mtad.am/History/ |website=ararat.mtad.am |publisher=Ministry of Territorial Administration and Development of Armenia |language=hy |quote=Ի թիվս այլոց Արարատի անունն է կրում Հայաստանի Հանրապետության գողտրիկ անկյուններից մեկը` Արարատի մարզը.... |access-date=2018-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904052338/http://ararat.mtad.am/History/ |archive-date=2018-09-04 |url-status=live }}</ref> *തുർക്കി പ്രവിശ്യയായ [[Ağrı Province|അഗ്രിı]] 1927-ൽ പർവ്വതത്തിന് (അതിന്റെ ടർക്കിഷ് നാമം) പേരിട്ടു, പ്രവിശ്യാ തലസ്ഥാന നഗരമായ കരകേസ് 1946-ൽ [[Ağrı|അഗ്രി]] എന്നാക്കി മാറ്റി. <ref>{{cite web|last1=Nişanyan|first1=Sevan|authorlink1=Sevan Nişanyan|title=Ağrı il – Merkez – Ağrı|url=http://www.nisanyanmap.com/?yer=36467&z=13&mt=Karma|website=Index Anatolicus|language=tr|date=2010|access-date=2016-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306035323/http://nisanyanmap.com/?mt=karma&yer=36467&z=13|archive-date=2016-03-06|url-status=live}}</ref> *അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽ, വിർജീനിയയിലെയും നോർത്ത് കരോലിനയിലെയും ഒരു [[Ararat River|നദിക്ക്]] 1770-ന് ശേഷം പർവ്വതത്തിന്റെ പേര് നൽകി. നോർത്ത് കരോലിനയിലെ ഒരു ഇൻ‌കോർപ്പറേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടാത്ത ഒരു [[Ararat, North Carolina|കമ്മ്യൂണിറ്റിക്ക്]] പിന്നീട് നദിയുടെ പേര് നൽകി.<ref>{{cite book |last1=Powell |first1=William S. |last2=Hill |first2=Michael |title=The North Carolina Gazetteer, 2nd Ed: A Dictionary of Tar Heel Places and Their History |date=2010 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=9780807898291 |page=[https://books.google.am/books?id=KFvqCQAAQBAJ&pg=PA13&dq=Ararat+North+Carolina+biblical 13]}}</ref> പെൻ‌സിൽ‌വാനിയയിൽ‌ ഒരു [[Ararat Township, Susquehanna County, Pennsylvania|ടൗൺ‌ഷിപ്പും]] പർവ്വതത്തിന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു<ref>{{cite book |last1=Blackman |first1=Emily C. |authorlink1=Emily C. Blackman |title=History of Susquehanna County, Pennsylvania |date=1873 |publisher=Claxton, Remsen, & Haffelfinger |location=Philadelphia |page=[https://books.google.am/books?id=Hao-AAAAYAAJ&pg=PA474&dq=Pennsylvania+mt+ararat 474] |quote=...the locality he selected did not belie in natural features its namesake of Noah's time.}}</ref> *ഓസ്ട്രേലിയൻ സംസ്ഥാനമായ [[Victoria (Australia)|വിക്ടോറിയയിൽ]] 1840 ൽ ഒരു [[Ararat, Victoria|നഗരത്തിന്]] അരരാത്ത് എന്ന് പേരിട്ടു. ഇതിന്റെ പ്രാദേശിക സർക്കാർ പ്രദേശത്തെ [[Rural City of Ararat|അരരാത്ത്]] എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Municipality of Ararat, Victoria |url=https://collections.museumvictoria.com.au/articles/2243 |publisher=[[Museums Victoria]] |quote=In 1840 Wills camped near a large bald mountain which he named Mount Ararat, for 'Like the Ark, we rested there'. |access-date=2018-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831002616/https://collections.museumvictoria.com.au/articles/2243 |archive-date=2018-08-31 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last1=Molony |first1=John |authorlink1=John Molony |title=The Native-born: The First White Australians |date=2000 |publisher=Melbourne University Publish |isbn=9780522849035 |page=[https://books.google.am/books?id=d5ZYuHbwP0EC&pg=PA138&lpg=PA138&dq=like+the+Ark+we+rested+victoria 138]}}</ref> *പർവ്വതത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം പേരിട്ടിരിക്കുന്ന ഒരു [[asteroid|ഛിന്നഗ്രഹമാണ്]] [[96205 Ararat|96205 അരരാത്ത്]].1992-ൽ ജർമ്മനിയിലെ [[Karl Schwarzschild Observatory|ടൗട്ടൻബർഗ് ഒബ്സർവേറ്ററിയിൽ]] [[Freimut Börngen|ഫ്രീമുട്ട് ബർഗെൻ]], [[Lutz D. Schmadelലൂത്സ് ഡി. ഷ്മഡെൽ]] എന്നിവർ ഇത് കണ്ടെത്തി. ബർഗെൻ ആണ് ഈ പേര് നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>{{cite web |title=96205 Ararat (1992 ST16) |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=96205#content |website=ssd.jpl.nasa.gov |publisher=[[Jet Propulsion Laboratory]] ([[NASA]]) |access-date=2018-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611085432/http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=96205#content |archive-date=2011-06-11 |url-status=live }}</ref> ===സംസ്ഥാനങ്ങൾ=== *അരരാത്ത് [[Urartu|യുറാർട്ടുവിന്റെ]] എബ്രായ പതിപ്പിനു പുറമേ, {{sfn|Arnold|2008|p=104}} ഇരുമ്പുയുഗത്തിൽ അർമേനിയൻ ചരിത്ര പഠനത്തിലും അതിന്റെ രചനയിലും "അരാരേഷ്യൻ രാജ്യം" അല്ലെങ്കിൽ "അരരാത്ത് രാജ്യം" (അർമേനിയൻ: Արարատյան թագավորություն, ''Arartyan t’agavorut’yun'') എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. <ref>{{cite web |title=Erebuni Museum |url=http://www.armenianheritage.org/en/monument/Erebunimuseum/282 |website=armenianheritage.org |publisher=Armenia Monuments Awareness Project |quote=The first unified state in the Armenian Highland was Urartu, mentioned in Armenian written records as the Land of Arartu or Araratian Kingdom (the Kingdom of Ararat).... |access-date=2018-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230016/http://www.armenianheritage.org/en/monument/Erebunimuseum/282 |archive-date=2018-09-04 |url-status=live }}</ref>ഈ പുരാതന സംസ്ഥാനത്തിന് ഈ പേര് ബൈബിൾ സംബന്ധിയായ ഒരു അർമേനിയൻ സ്പർശവും നൽകുന്നുവെന്ന് ലെവൺ അബ്രഹാമിയൻ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു<ref>{{cite book |last1=Abrahamian |first1=Levon |title=Armenian identity in a changing world |date=2006 |publisher=Mazda Publishers |isbn=9781568591858 |page=11}}</ref> *1918 നും 1920 നും ഇടയിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന ആദ്യത്തെ ആധുനിക അർമേനിയൻ രാഷ്ട്രമായ [[First Republic of Armenia|ഫസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക്]], ചിലപ്പോൾ അരരാത്തിയൻ റിപ്പബ്ലിക് അല്ലെങ്കിൽ അരരാത്ത് റിപ്പബ്ലിക് ({{lang-hy|Արարատյան Հանրապետություն}}, ''Araratyan hanrapetut’yun'')<ref>{{cite news |title=Անդրանիկ. "Իմ զինվորն անզեն ու անձայն վկա չի դառնա" |url=https://republic.mediamax.am/story/35/ |work=mediamax.am |date=13 July 2018 |language=hy |quote=«Հայաստանի Հանրապետություն» խոսքն էլ ընդունելի չէր շատերի համար, եղածը սոսկ «Արարատյան Հանրապետություն» էր»,- գրում է Վրացյանը։ |access-date=4 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904230051/https://republic.mediamax.am/story/35/ |archive-date=4 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Mkhitaryan |first1=Lusine |title=Անկախ Հայաստանի անդրանիկ տոնը |url=http://www.hhpress.am/?sub=hodv&hodv=20180525_1&flag=am |work=[[Hayastani Hanrapetutyun]] |date=25 May 2018 |language=hy |access-date=4 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180905023001/http://www.hhpress.am/?sub=hodv&hodv=20180525_1&flag=am |archive-date=5 September 2018 |url-status=live }}</ref> [[Ararat plain|അരരാത്ത് സമതലത്തിൽ]] കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite book|last=Hovannisian|first=Richard|authorlink=Richard Hovannisian|title=The Republic of Armenia: The first year, 1918–1919|url=https://archive.org/details/republicofarmeni0000hova|date=1971|publisher=University of California Press|page=[https://archive.org/details/republicofarmeni0000hova/page/259 259]}}</ref><ref>{{cite book|last=Aftandilian|first=Gregory L.|title=Armenia, vision of a republic: the independence lobby in America, 1918–1927|url=https://archive.org/details/armeniavisionofr0000afta|date=1981|publisher=Charles River Books|page=[https://archive.org/details/armeniavisionofr0000afta/page/n28 25]}}</ref> *1927-ൽ തുർക്കി സർക്കാരിനെതിരെ ഒരു പ്രക്ഷോഭത്തിനെതിരെ പോരാടിയ [[Ihsan Nuri|ഇഹ്സാൻ നൂരിയുടെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള കുർദിഷ് ദേശീയ പാർട്ടി [[Xoybûn|സോയ്ബാൻ]] [[Republic of Ararat|റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് അരരാത്തിന്റെ]] (കുർദിഷ്: കൊമാര അഗിരിയ) പർവ്വതം കേന്ദ്രീകരിച്ച് സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref>{{cite book |last1=Gunter |first1=Michael M. |authorlink1=Michael M. Gunter |title=The A to Z of the Kurds |date=2009 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810863347 |page=[https://books.google.am/books?id=pHB5F_Y02_gC&pg=PA9&dq=1927+uprising+ararat+republic 9]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vali |first1=Abbas |title=Essays on the origins of Kurdish nationalism |url=https://archive.org/details/essaysonoriginso0000unse |date=2003 |publisher=Mazda Publishers |isbn=9781568591421 |page=[https://archive.org/details/essaysonoriginso0000unse/page/199 199]}}</ref> ==ചിത്രശാല== <gallery mode="packed" heights="125"> പ്രമാണം:Aras River, Turkey-Armenia-Iran Border Region.JPG|2011 ജൂലൈ 8 ന് അന്താരാഷ്ട്ര ബഹിരാകാശ നിലയത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത ചിത്രം. പ്രമാണം:NEO ararat big.jpg|2001 മാർച്ച് 18 ന് ബഹിരാകാശവാഹനത്തിൽ നിന്ന് എടുത്ത ചിത്രം. പ്രമാണം:MontArarat.jpg പ്രമാണം:Monasterio Khor Virap, Armenia, 2016-10-01, DD 05.jpg|അർമേനിയയിലെ ഖോർ വിരാപ്പിൽ നിന്നുള്ള അരറാത്തിന്റെ കാഴ്ച. പ്രമാണം:Khor Virap Monastery and Mount Ararat, Armenia.jpg|View of Ararat with the [[Khor Virap]] in the front, Armenia പ്രമാണം:MountArarat.jpg|View of Ararat from [[Iğdır]], Turkey പ്രമാണം:Ağrı Dağı - Doğubeyazıt, Ağrı.jpg|from Doğubeyazıt പ്രമാണം:Iğdırdan Ağrı Dağı.jpg|from Iğdır പ്രമാണം:Büyük ve Küçük Ağrı Dağı.jpg|from Nakhchivan </gallery> ==അവലംബം== ===Notes=== {{notelist}} ==അവലംബം== {{Reflist|3|refs= <ref name="Adalian">{{cite book|last=Adalian|first=Rouben Paul|title=Historical Dictionary of Armenia|year=2010|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Maryland|isbn=978-0-8108-7450-3|authorlink=Rouben Paul Adalian|p=[https://books.google.com/books?id=QS-vSjHObOYC&pg=PA85 85]}}</ref> <ref name="iranicaonline">{{cite web|last1=de Planhol|first1=X.|title=Ararat|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ararat-mount-pers|website=[[Encyclopædia Iranica]]|date=1986}}</ref> <ref name="Worldwide Destinations">{{cite book|last1=Boniface|first1=Brian|last2=Cooper|first2=Chris|last3=Cooper|first3=Robyn|title=Worldwide Destinations: The Geography of Travel and Tourism|url=https://archive.org/details/worldwidedestina0000boni_s8q3|date=2012|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-415-52277-9|page=[https://archive.org/details/worldwidedestina0000boni_s8q3/page/338 338]|edition=6th|quote=The snow-capped peak of Ararat is a holy mountain and national symbol for Armenians, dominating the horizon in the capital, Erevan, yet it is virtually inaccessible as it lies across the border in Turkey.}}</ref> <ref name="Fischer">{{cite book|author1=Richard James Fischer|title=Historical Genesis: From Adam to Abraham|contribution=Mount Ararat|date=2007|publisher=University Press of America|isbn=9780761838074|pages=109–111|url=https://books.google.com/books?id=4qX0bQs0eEYC&pg=PA109}}</ref> <ref name="swau">{{cite web|last1=Spencer|first1=Lee|last2=Lienard|first2=Jean Luc|title=The Search for Noah's Ark|url=http://origins.swau.edu/papers/global/noah/default.html|publisher=[[Southwestern Adventist University]]|date=2005}} ([https://archive.org/details/SpencerLienardArarat archived])</ref> <ref name="Arm stamp">{{cite news|last1=Healey|first1=Barth|title=STAMPS; For Armenia, Rainbows And Eagles in Flight|url=https://www.nytimes.com/1992/08/23/style/stamps-for-armenia-rainbows-and-eagles-in-flight.html|work=[[The New York Times]]|date=23 August 1992}}</ref> <ref name="William of Rubruck">{{cite book|author=William of Rubruck|author-link=William of Rubruck|translator=W. W. Rockhill|translator-link=William Woodville Rockhill|title=The Journey of William of Rubruck to the Eastern Parts of the World, 1253–55|date=1998|publisher=[[Asian Educational Services]]|location=New Delhi|isbn=978-81-206-1338-6|page=[https://books.google.com/books?id=ELmBrO-ipYIC&pg=PA271 269–270]|quote=[...] mountains in which they say that Noah's ark rests; and there are two mountains, the one greater than the other; and the Araxes flows at their base [...] Many have tried to climb it, but none has been able. [...] An old man gave me quite a good reason why one ought not to try to climb it. They call the mountain Massis [...] "No one," he said, "ought to climb up Massis; it is the mother of the world."}}</ref> <ref name=SiebertOther2010a>Siebert, L., T. Simkin, and P. Kimberly (2010) ''Volcanoes of the world, 3rd ed.'' University of California Press, Berkeley, California. 551 pp. {{ISBN|978-0-520-26877-7}}.</ref> <ref name=KarakhanianOther2004a>{{cite journal|last1=Karakhanian|first1=A.S.|last2=Trifonov|first2=V.G.|last3=Philip|first3=H.|last4=Avagyan|first4=A.|last5=Hessami|first5=K.|last6=Jamali|first6=F.|last7=Bayraktutan|first7=M. S.|last8=Bagdassarian|first8=H.|last9=Arakelian|first9=S.|last10=Davtian|first10=V.|last11=Adilkhanyan|first11=A.|title=Active faulting and natural hazards in Armenia, Eastern Turkey and North-Western Iran|journal=[[Tectonophysics (journal)|Tectonophysics]]|date=2004|volume=380|issue=3–4|pages=189–219|doi=10.1016/j.tecto.2003.09.020|bibcode=2004Tectp.380..189K}}</ref> <ref name="АрутюнянOthers2005a">{{cite journal|last1=Haroutiunian|first1=R. A.|title=Катастрофическое извержение вулкана Арарат 2 июля 1840 года [Catastrophic eruption of volcano Ararat on 2 july, 1840]|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia: Earth Sciences|date=2005|volume=58|issue=1|pages=27–35|url=http://earth.asj-oa.am/3202/|language=ru|issn=0515-961X|access-date=2019-09-17|archive-date=2015-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20151207231822/http://earth.asj-oa.am/3202/|url-status=dead}}</ref> <ref name= TaymazOther1991a>{{cite journal|last1=Taymaz|first1=Tuncay|last2=Eyidog̃an|first2=Haluk|last3=Jackson|first3=James|title=Source parameters of large earthquakes in the East Anatolian fault zone (Turkey)|url=https://archive.org/details/sim_geophysical-journal-international_1991-09_106_3/page/537|journal=[[Geophysical Journal International]]|date=1991|volume=106|issue=3|pages=537–550|doi=10.1111/j.1365-246x.1991.tb06328.x|bibcode=1991GeoJI.106..537T}}</ref> <ref name="Shirinian">{{cite book|first=Lorne|last=Shirinian|year=1992|title=The Republic of Armenia and the rethinking of the North-American Diaspora in literature|publisher=[[Edwin Mellen Press]]|isbn=978-0773496132|p=78}}</ref> <ref name="Balci">{{cite book|last1=Balci|first1=Bayram|editor1-last=Agadjanian|editor1-first=Alexander|editor2-last=Jödicke|editor2-first=Ansgar|editor3-last=van der Zweerde|editor3-first=Evert|title=Religion, Nation and Democracy in the South Caucasus|contribution=Between ambition and realism: Turkey's engagement in the South Caucasus|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-69157-0|page=[https://books.google.com/books?id=axTEBAAAQBAJ&pg=PA260 260]|quote=Armenia has not officially expressed territorial claims in respect of Turkey but the regular references to the genocide and to Mount Ararat, a national symbol for Armenians which is situated in contemporary Turkey, clearly indicates that the border with their eastern neighbour is contested.}}</ref> <ref name="Peroomian">{{cite book|last1=Peroomian|first1=Rubina|editor1-last=Hovannisian|editor1-first=Richard|editor1-link=Richard G. Hovannisian|title=The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies|date=2007|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781412835923|page=113|chapter=Historical Memory: Threading the Contemporary Literature of Armenia|quote=...the majestic duo of Sis and Masis (the two peaks of Mount Ararat) that hover above the Erevan landscape are constant reminders of the historical injustice.}}</ref> <ref name="Fürst">[[Julius Fürst]] cited in {{cite book|last1=Exell|first1=Joseph|last2=Jones|first2=William|last3=Barlow|first3=George|last4=Scott|first4=W. Frank|display-authors=etal|year=1892|title=The Preacher's Complete Homiletical Commentary}} "...the present Aghri Dagh or the great Ararat (Pers. Kuhi Nuch, i.e. Noah's mountain, in the classics ὁ ἄβος, Armen. massis)..." (Furst.) [https://www.studylight.org/commentaries/phc/genesis-8.html view online]</ref> <ref name="Hewsen">{{cite book|last=Hewsen|first=Robert H.|authorlink=Robert H. Hewsen|title=Armenia: A Historical Atlas|publisher=University of Chicago Press|year=2001|isbn=978-0-226-33228-4|p=15|contribution=Armenia: The Physical Setting—Mt. Ararat}}</ref> <ref name="Lottman">{{cite news|last=Lottman|first=Herbert R.|authorlink=Herbert Lottman|title=Despite Ages of Captivity, The Armenians Persevere|url=https://www.nytimes.com/1976/02/29/archives/despite-ages-of-captivity-the-armenians-persevere-armenia-a-hint-of.html|work=[[The New York Times]]|date=29 February 1976|page=287}}</ref> <ref name="JewEnc">{{cite book|last1=Jastrow Jr.|first1=Morris|last2=Kent|first2=Charles Foster|authorlink1=Morris Jastrow Jr.|authorlink2=Charles Foster Kent|title=Jewish Encyclopedia Volume II|contribution=Ararat|date=1902|publisher=Funk & Wagnalls Co.|location=New York|page=[https://archive.org/stream/cu31924091768196#page/n109/mode/2up/search/ararat 73]|quote=The mountain itself is known as Ararat only among Occidental geographers. The Armenians call it Massis, the Turks Aghri Dagh, and the Persians Koh i Nuh, or "the mountain of Noah."|title-link=Jewish Encyclopedia}} [http://www.jewishencyclopedia.com/articles/1711-ararat view online]</ref> <ref name="vos">{{cite book|first=Howard F.|last=Vos|editor1-last=Bromiley|editor1-first=Geoffrey W.|editor1-link=Geoffrey W. Bromiley|title=International Standard Bible Encyclopedia: E-J|contribution=Flood (Genesis)|date=1982|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-3782-0|page=319|edition=fully revised}}</ref> }} ==ഗ്രന്ഥസൂചിക== {{Reflist|group=bibliography}} ===General works cited in the article=== *{{cite book|title=History of the Armenians|url=https://archive.org/details/historyofarmenia0000mose|author=Movses Khorenatsi|author-link=Movses Khorenatsi|translator=Robert W. Thomson|translator-link=Robert W. Thomson|year=1978|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-39571-8|ref={{harvid|Khorenatsi|1978}}}} *{{cite book|last=Panossian|first=Razmik|title=The Armenians: From Kings and Priests to Merchants and Commissars|year=2006|publisher=Columbia University Press|location=New York|isbn=9780231139267|authorlink=Razmik Panossian|ref=harv|url=https://archive.org/details/armeniansfromkin00razm}} *{{cite book|last=Arnold|first=Bill T.|title=Genesis|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-00067-3|url=https://books.google.com/books?id=ZfstnHO_AmgC&pg=PA104|ref=harv}} *{{cite web|last=Adriaans|first=Rik|title=Sonorous Borders: National Cosmology & the Mediation of Collective Memory in Armenian Ethnopop Music |url=http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=224083 |publisher=[[University of Amsterdam]] |pages=24–27 |format=M.Sc. Thesis |year=2011 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305121009/http://dare.uva.nl/cgi/arno/show.cgi?fid=224083 |archivedate=March 5, 2016 }} ===Specific works on Ararat=== *{{cite book|last=Parrot|first=Friedrich|authorlink=Friedrich Parrot|translator=William Desborough Cooley|translator-link=William Desborough Cooley|others=Introduction by Pietro A. Shakarian|title=Journey to Ararat|date=2016|orig-year=1846|publisher=[[Gomidas Institute]]|place=London|isbn=978-1909382244|ref={{harvid|Parrot|2016}}}} *{{cite journal|last=Dwight|first=H.G.O.|authorlink=Harrison Gray Otis Dwight|title=Armenian Traditions about Mt. Ararat|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_1856_5/page/189|journal=[[Journal of the American Oriental Society]]|date=1856|volume=5|pages=189–191|jstor=592222|ref=harv|doi=10.2307/592222}} *{{cite book|last=Bryce|first=James|authorlink=James Bryce, 1st Viscount Bryce|title=Transcaucasia and Ararat: Being Notes of a Vacation Tour in Autumn of 1876|date=1877|publisher=Macmillan and Co.|location=London|url=https://archive.org/stream/transcaucasiaara00bryciala|ref=harv}} *{{cite book|last=Murad|first=Friedrich|title=Ararat und Masis: Studien zur armenischen Altertumskunde und Litteratur|date=1901|publisher=[[:de:Universitätsverlag Winter|Carl Winters Universitätsbuchhandlung]]|location=Heidelberg|url=https://archive.org/details/araratundmasiss00frigoog|language=de}} *{{cite book|last=Novoseltsev|first=Anatoly|authorlink=Anatoly Novoseltsev|title=Европа в древности и средневековье (Europe in the antiquity and the Middle Ages)|contribution=О местонахождении библейской “горы Арарат” (On the location of the biblical "mountains of Ararat")|date=1978|publisher=Nauka|location=Moscow|pages=61–66|url=http://annales.info/blacksea/ararat.rar.htm#_ftn1|language=ru|ref=harv|archive-date=2019-09-15|access-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190915074331/http://annales.info/blacksea/ararat.rar.htm#_ftn1|url-status=dead}} *{{cite journal|last=Ketchian |first=Philip K. |title=Climbing Ararat: Then and Now |journal=[[The Armenian Weekly]] |volume=71 |issue=52 |date=24 December 2005 |url=http://www.hairenik.com/armenianweekly/fea12240501.htm |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090908015245/http://www.hairenik.com/armenianweekly/fea12240501.htm |archivedate=September 8, 2009 }} *{{cite book|last=Melkonyan|first=Ashot|authorlink1=:hy:Աշոտ Մելքոնյան (պատմաբան)|title=Արարատ. Հայոց անմահության խորհուրդը [Ararat: Symbol of Armenian Immortality]|date=2008|publisher=Tigrant Mets Publishing|location=Yerevan|language=hy}} *{{cite journal|last1=Petrossyan|first1=Sargis|title=Արարատյան լեռների հին անունների և անվանադիրների մասին [About the Ancient Names and Eponyms of the Ararat Mountains]|journal=[[Patma-Banasirakan Handes]]|volume=№ 3|date=2010|issue=3|pages=220–227|url=http://hpj.asj-oa.am/2877/|ref=harv|access-date=2019-09-17|archive-date=2019-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019204926/http://hpj.asj-oa.am/2877/|url-status=dead}} *{{cite book|last=Antonson|first=Rick|title=Full Moon over Noah's Ark: An Odyssey to Mount Ararat and Beyond|url=http://skyhorsepublishing.com/titles/496-9781510705654-full-moon-over-noahs-ark|date=2016|publisher=[[Skyhorse Publishing]]|isbn=9781510705678|ref=harv}} *{{cite journal |last1=Petrosyan |first1=Armen |title=Biblical Mt. Ararat: Two Identifications |journal=Comparative Mythology |date=2016 |volume=2 |issue=1 |pages=68–80 |url=http://compmyth.org/journal/index.php/cm/article/view/15 |issn=2409-9899 |ref=harv |access-date=2019-09-17 |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209191138/https://compmyth.org/journal/index.php/cm/article/view/15 |url-status=dead }} ===Books on Armenia with Ararat in their titles=== *{{cite book|last=Gregory|first=S. M.|title=The land of Ararat: twelve discourses on Armenia, her history and her church|date=1920|publisher=[[Chiswick Press]]|location=London|url=https://archive.org/details/landofararattwel00greguoft}} *{{cite book|last=Elliott|first=Mabel Evelyn|others=Introduction by John H. Finley|title=Beginning Again at Ararat|date=1924|publisher=Fleming H. Revell Company|location=New York|url=https://archive.org/details/beginningagainat001962mbp}} *{{cite book|last=Yeghenian|first=Aghavnie Y.|others=Introduction by Pietro A. Shakarian|title=The Red Flag at Ararat|date=2013|orig-year=1932|publisher=Sterndale Classics (Gomidas Institute)|location=London|isbn=978-1909382022}} *{{cite book|last1=Burney|first1=Charles|last2=Lang|first2=David Marshall|authorlink1=Charles A. Burney|authorlink2=David Marshall Lang|title=The Peoples of the Hills: Ancient Ararat and Caucasus|date=1971|publisher=Praeger|location=New York}} *{{cite book|last=Arlen|first=Michael J.|authorlink=Michael J. Arlen|title=Passage to Ararat|url=https://archive.org/details/passagetoararat0000arle|date=2006|orig-year=1975|publisher=Farrar, Straus & Giroux|place=New York|isbn=978-0374530129}} *{{cite book|last=Suny|first=Ronald Grigor|authorlink=Ronald Grigor Suny|title=Looking Toward Ararat: Armenia in Modern History|date=1993|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0253207739|url=https://archive.org/details/lookingtowardara00rona}} *{{cite book|editor-last=Walker|editor-first=Christopher J.|editor-link=Christopher J. Walker|title=Visions of Ararat: Writings on Armenia|url=https://archive.org/details/visionsofararatw0000walk_u7t9|date=1997|publisher=[[I.B. Tauris]]|isbn=9781860641114}} *{{cite book|last1=Asher|first1=Armen|last2=Minasian Asher|first2=Teryl|title=The Peoples of Ararat|date=2009|publisher=BookSurge Publishing|isbn=978-1439225677}} *{{cite book|last=Golden|first=Christopher|authorlink=Christopher Golden|title=Ararat|date=2017|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1250117052}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category|Mount Ararat}} * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=4996 NASA Earth Observatory page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061010220340/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=4996 |date=2006-10-10 }} {{Mountains of Turkey}} {{Highest points of Asia}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Ararat, Mount}} [[വർഗ്ഗം:തുർക്കിയിലെ പർവ്വതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അർമേനിയയുടെ ദേശീയ പ്രതീകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:വിശുദ്ധ മലകൾ]] of52xyxupx77cnj8yi8o1c26ybg47dd 0 488409 4648040 3815229 2026-07-16T16:06:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648040 wikitext text/x-wiki {{Infobox hindu deity|Image=Ravananugraha.JPG|Caption=Ravananugraha, [[Annamalaiyar Temple]], [[Thiruvannamalai]]|Name=Ravananugraha|Affiliation=Aspect of [[Shiva]]|God_of=|Mantra=|Weapon=[[Trishula]]|Consort=[[Parvati]]}} '''രാവണാനുഗ്രഹ''' അല്ലെങ്കിൽ '''രാവണാനുഗ്രഹ-മൂർത്തി''' ( [[ശിവൻ]] "രാവണനെ അനുഗ്രഹം കാണിക്കുന്ന ഫോം" ) ശിവൻ എന്ന ഹിന്ദു ദൈവത്തിന്റെ മഹാമനസ്കനായ ഒരു ഭാവമാണ്. അവന്റെ സങ്കേതം ഇരിക്കുന്നതും ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടു [[കൈലാസം|കൈലാസത്തിൽ]] രാജ്ഞിയായ കൂടെ [[പാർവ്വതി|പാർവതി]] അതേസമയം, ''രാക്ഷസനായ'' (അസുരരാജാവ്) - [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കയിലെ]] രാജാവായ [[രാവണൻ]] അതു നല്ലവണ്ണം ശ്രമിക്കുന്നു. '''രാവണന്റെ കൈലാസോദ്ധാരണം''' അല്ലെങ്കിൽ '''രാവണൻ കുലുക്കുന്ന കൈലാസം എന്നാണ് ചിത്രീകരണം''' . ഹിന്ദു ഐതിഹ്യങ്ങൾളനുസരിച്ച്, രാവണൻ ഒരിക്കൽ കൈലാഷ് പർവ്വതം ഉയർത്താൻ ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും ശിവൻ പർവതത്തെ സ്ഥലത്തേക്ക് തള്ളിയിട്ട് രാവണനെ അതിനടിയിൽ കുടുക്കി. ആയിരം വർഷക്കാലം ജയിലിൽ കിടന്ന രാവണൻ ശിവനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് സ്തുതിഗീതങ്ങൾ ആലപിച്ചു, ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും അജയ്യമായ ഒരു വാളോ അല്ലെങ്കിൽ ആരാധനയ്ക്കായി ഒരു ശക്തമായ ലിംഗമോ (ശിവന്റെ അനികോണിക് ചിഹ്നം) നൽകി. ഇന്ത്യൻ കലയിൽ തീം വളരെ പ്രചാരമുള്ളതാണ്, ഇത് [[ഗുപ്തസാമ്രാജ്യം|ഗുപ്ത]] കാലഘട്ടത്തിൽ (എ.ഡി 300–600) സംഭവിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Ganesh: Studies of an Asian God|url=https://archive.org/details/ganeshstudiesofa0000unse|last=Brown, Robert L.|publisher=State University of New York|year=1991|isbn=0-7914-0657-1|location=Albany|pages=[https://archive.org/details/ganeshstudiesofa0000unse/page/181 181]}}</ref> == പശ്ചാത്തല കഥ == [[പ്രമാണം:Ravanan_-_King_of_Lanka.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ശിവനും പാർവതിയും അതിന്റെ മുകളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ രാവണൻ തന്റെ തല വീണ കൈലാസിനു താഴെ വയ്ക്കുന്നു. ]] ഹിന്ദു ഇതിഹാസമായ ''[[രാമായണം|രാമായണത്തിലെ]]'' ''ഉത്തരകാണ്ഡത്തിൽ'' രേഖപ്പെടുത്തുന്നു: പത്ത് തലയുള്ള, ഇരുപത് സായുധരായ കൈകളുള്ള രാവണൻ രാജാവ് കൈലാസ പർവതത്തിനടുത്തുള്ള അളകയെ തോൽപ്പിച്ച് - തന്റെ [[സഹോദരനായ]] സമ്പത്തിന്റെ ദേവനായ [[കുബേരൻ|കുബേരന്റെ]] നഗരംകൊള്ളയടിച്ചു. വിജയത്തിനുശേഷം, ''[[പുഷ്പകവിമാനം|പുഷ്പക വിമാനത്തിൽ]]'' ( ''[[പുഷ്പകവിമാനം|കുബേരനിൽ]]'' നിന്ന് മോഷ്ടിച്ച പറക്കുന്ന രഥം) ''[[പുഷ്പകവിമാനം|ലങ്കയിലേക്ക്]]'' മടങ്ങുകയായിരുന്നു രാവണൻ, മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലം കണ്ടു. എന്നിരുന്നാലും, രഥത്തിന് അതിന് മുകളിലൂടെ പറക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ശിവന്റെ കാള മുഖമുള്ള കുള്ളൻ പരിചാരകനായ [[നന്ദി (പുരാണകഥാപാത്രം)|നന്ദിയെ]] (നന്ദിശ, [[നന്ദി (പുരാണകഥാപാത്രം)|നന്ദികേശ്വര]]) രാവണൻ ഈ സ്ഥലത്ത് വച്ച് കണ്ടുമുട്ടി, തന്റെ രഥത്തിന് ഈ സ്ഥലത്തുകൂടി കടന്നുപോകാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ കാരണം ചോദിച്ചു. തന്റെ നാഥനായ ശിവനും പാർവതിയും പർവതത്തിൽ തളർച്ച അനുഭവിക്കുന്നുണ്ടെന്നും ആരെയും കടന്നുപോകാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ലെന്നും നന്ദി രാവണനെ അറിയിച്ചു. രാവണൻ ശിവനെയും നന്ദിയെയും പരിഹസിച്ചു. തന്റെ യജമാനനെ അപമാനിച്ചതിൽ പ്രകോപിതനായ നന്ദി രാവണനെ കുരങ്ങുകൾ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് ശപിച്ചു. നന്ദിയുടെ ശാപവും കൂടുതൽ മുന്നോട്ട് പോകാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മയും പ്രകോപിതനായ കൈലാസ് പർവതത്തെ പിഴുതെറിയാൻ രാവണൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ ഇരുപത് കൈകളും കൈലാസിനു കീഴിലാക്കി അത് ഉയർത്താൻ തുടങ്ങി. കൈലാഷ് കുലുങ്ങാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ പരിഭ്രാന്തരായ പാർവതി ശിവനെ സ്വീകരിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, സർവജ്ഞനായ ശിവൻ രാവണന് ആപത്തിന്റെ പിന്നിലുണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കി തന്റെ പെരുവിരലിനാൽ പർവതത്തെ അമർത്തി, രാവണനെ അതിനടിയിൽ കുടുക്കി. രാവണൻ വേദനയോടെ ഉറക്കെ കരഞ്ഞു. മന്ത്രിമാരുടെ ഉപദേശപ്രകാരം രാവണൻ ആയിരം വർഷമായി ശിവനെ സ്തുതിച്ച് സ്തുതിഗീതങ്ങൾ ആലപിച്ചു. ഒടുവിൽ, ശിവൻ രാവണനോട് ക്ഷമിക്കുക മാത്രമല്ല, അജയ്യമായ ഒരു വാൾ നൽകുകയും ചെയ്തു. രാവണൻ കരഞ്ഞതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് "രാവണൻ" എന്ന പേര് നൽകി - കരഞ്ഞ ഒരാൾ. <ref>Rao pp.217–8</ref> <ref>Kala pp.37–8</ref> ഇതിഹാസത്തിന്റെ തമിഴ് പതിപ്പ്, കൈലാസിനു കീഴിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട രാവണൻ തലയിൽ ഒന്ന് വെട്ടി അതിൽ നിന്ന് ഒരു [[വീണ]] പണിതു. അദ്ദേഹം തന്റെ ടെൻഡോണുകൾ കമ്പികൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയും ശിവനെ സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്തു. സംതൃപ്‌തനായ ശിവൻ തന്റെ ചിഹ്നമായ രാവണനെ ലങ്കയിൽ ആരാധിക്കാൻ ഒരു ശക്തമായ ലിംഗം നൽകി, എന്നാൽ ലിംഗം ഭൂമിയിൽ എവിടെ വെച്ചാലും അത് അവിടെ നിത്യതയായി തുടരും എന്ന വ്യവസ്ഥയോടെ. ശിവന്റെ മകൻ [[ഗണപതി|ഗണേശന്റെ]] സഹായത്തോടെ ദേവന്മാർ ഒരു പദ്ധതി ആവിഷ്കരിച്ച് രാവണനെ കബളിപ്പിച്ച് ലിംഗത്തെ ഗണപതിക്ക് കൈമാറി, അത് ഉടൻ തന്നെ നിലത്തു വച്ചു. [[ഗോകർണ്ണം മഹാബലേശ്വരക്ഷേത്രം|ഗോകർണ്ണയിലെ]] ക്ഷേത്രങ്ങളും ബാലസോർ ജില്ലയിലെ കുംഭരാഗാഡിയും ഈ ശക്തമായ ലിംഗത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fETebHcHKogC&pg=PA170&lpg=PA170&dq=ravana+popular+siva&source=bl&ots=ovT7O6bbFW&sig=5d7856RdL5UxXKsDntOc54EFNM4&hl=en&sa=X&ei=rz07UNjCOMzwrQfl44GoCw&ved=0CFcQ6AEwBw#v=onepage&q=ravana%20popular%20siva&f=false|title=Studies in Jaina Art and Iconography and Allied Subjects|last=Donaldson, Thomas Eugene|publisher=Abhinav Publications|editor-last=Vyas, R. T.|pages=170}}</ref> {{Clear}} == ശില്പശാസ്ത്രം == <br /> [[പ്രമാണം:BanteaySrei_ShivaUmaRavana.jpg|ലഘുചിത്രം| ചെയ്തത് രാവണാനുഗ്രഹ രംഗം കുറിച്ച് വിപുലമായ ആവിഷ്ക്കരണം ബംതെഅയ് സ്രെഇ . മൾട്ടി-ടയർ കൈലാഷ് നിരവധി ഋഷിമാരെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു, അതിൽ ദൈവികതയുണ്ട്, അതേസമയം മൃഗങ്ങൾ താഴത്തെ നിരയിൽ പരിഭ്രാന്തരായി ഓടുന്നു. പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ഒരു ശിവ ശാന്തൻ പേടിച്ച പാർവതിയുമായി മടിയിൽ ഇരിക്കുന്നു. ]] ശിവനെയും പാർവതിയെയും ചിത്രത്തിന്റെ മുകൾ ഭാഗത്ത് കൈലാഷ് പർവതത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു, രാവണൻ കൊടുമുടി ഉയർത്തുന്നത് താഴത്തെ രജിസ്റ്ററിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. പർ‌വ്വതത്തെ പാറകളുടെ ഒരു കൂമ്പാരമായി അല്ലെങ്കിൽ‌ വിപുലമായ മൾ‌ട്ടി-ടയർ‌ ഘടനയിലേക്കുള്ള ഒരു ലളിതമായ പ്ലാറ്റ്ഫോമായി ചിത്രീകരിക്കാം. പിന്നീടുള്ള ചിത്രീകരണത്തിൽ, കൈലാസിലെ വിവിധ നിവാസികൾ ദിവ്യത്വം, പരിചാരകർ, ges ഷിമാർ, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവ കാണിക്കുന്നു, അതേസമയം ശിവനും പാർവതിയും പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. <ref name="kala">Kala pp. 38–42</ref> <ref name="Rao">Rao pp. 218–20</ref> അല്ലാത്തപക്ഷം, ശിവന്റെ പുരുഷ പരിചാരകരും പാർവതിയിലെ സ്ത്രീകളും ശിവന്റെ കുള്ളൻ അനുയായികളായ ''ഗണകളും'' കൈലാസിലെ ദിവ്യ ദമ്പതികളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ചിത്രീകരിക്കാം. ശിവനെയും പാർവതിയെയും പ്രശംസിച്ചുകൊണ്ട് മറ്റ് പറക്കുന്ന ദിവ്യത്വങ്ങളും അവരോടൊപ്പം ചിത്രീകരിക്കാം. ശ്രദ്ധേയമായ ചിത്രീകരണങ്ങളിലൂടെ ദമ്പതികളുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ഉൾപ്പെടുന്നു - ജ്ഞാനത്തിന്റെ ആന അധ്യക്ഷനായ ദേവനായ [[ഗണപതി]] ആൻഡ് [[സുബ്രഹ്മണ്യൻ|കാർത്തികേയ]] യുദ്ധ ദേവനായ; ശിവന്റെ ''വാഹനം'' - കാള നന്ദി, പാർവതിയുടെ സിംഹം. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, വിറയ്ക്കുന്ന പർവതത്തെ ഭയന്ന് മൃഗങ്ങളും പരിചാരകരും ഓടിപ്പോകുന്നു. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിവാസികൾ രാവണനെ ആയുധങ്ങളും പാറകളും ഉപയോഗിച്ച് ആക്രമിക്കുന്നു. ശക്തമായി പണിതുയർത്തിയ മനുഷ്യനായിട്ടാണ് രാവണനെ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. രാവണനെ പൊതുവായി പത്ത് തലകളായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, അവനെ കുറച്ച് തലകളോ ഒരൊറ്റ തലയോ ഉപയോഗിച്ച് ചിത്രീകരിക്കാം. കഴുതയുടെ തല പത്താമത്തെ തലയായി ചിത്രീകരിക്കാം. അവന്റെ ആവിഷ്കാരം നിരാശയോ വേദനയോ കാണിച്ചേക്കാം. രാവണനെ മൾട്ടി സായുധനായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, ആയുധങ്ങളുടെ എണ്ണം നിശ്ചയിച്ചിട്ടില്ല കൂടാതെ ഇരുപത് ആയുധങ്ങൾ വരെ നീളുന്നു. സാധാരണയായി, അവന്റെ പിൻഭാഗമോ മുകളിലെ കൈകളോ പർവ്വതത്തെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നു, അതേസമയം താഴത്തെവർ നിലത്തോ മുട്ടുകുത്തിയോ പിന്തുണയ്ക്കായി വിശ്രമിക്കുകയോ അവയിൽ ആയുധങ്ങൾ വഹിക്കുകയോ ചെയ്യാം. <ref name="kala">Kala pp. 38–42</ref> അദ്ദേഹം ചിലപ്പോൾ ഒരു വലിയ വാൾ പിടിക്കുന്നു, ശിവൻ നൽകിയ ദിവ്യ വാളിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref name="Rao">Rao pp. 218–20</ref> പരിച, വില്ലു, അമ്പടയാളം, ഇടിമിന്നൽ എന്നിവയാണ് മറ്റ് ആയുധങ്ങൾ. രാവണൻ മുട്ടുകുത്തി നിൽക്കുകയോ മുട്ടുകുത്തുകയോ ചെയ്യാം. == കുറിപ്പുകൾ == {{Reflist}} == പരാമർശങ്ങൾ == * {{Cite book|title=Epic Scenes in Indian Plastic Art|last=Kala, Jayantika|publisher=Abhinav Publications|year=1988}} * {{Cite book|title=Elements of Hindu Iconography|last=Rao|first=T.A. Gopinatha|publisher=Law Printing House|year=1916|volume=2: Part I|location=Madras|oclc=630452416}} [[വർഗ്ഗം:പരമശിവന്റെ രൂപങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഹിന്ദു ദേവതമാർ]] [[വർഗ്ഗം:രാമായണം]] qpt2t9wncyfu94ap40q0o72szvwfuhk 0 488595 4647882 4608182 2026-07-16T12:07:24Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647882 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Báb}} {{Infobox religious biography | name = ബാബ് | image = Shrine Bab North West.jpg | caption = ഇസ്രായേലിലെ ഹൈഫയിൽ [[ബാബ് ദേവാലയം]] in Haifa, Israel | religion = [[Bábism|ബാബിസം]] | birth_name = ʿഅലി മുഹമ്മദ് | birth_date = {{birth date|1819|10|20}} | birth_place = [[Shiraz|ഷിറാസ്]], [[Qajar dynasty|ഖജർ ഇറാൻ]] | death_date = {{death date and age|1850|07|09|1819|10|20}} | death_place = [[Tabriz|ടാബ്രിസ്]], ഖജർ ഇറാൻ | death_cause = [[firing squad|ഫയറിംഗ് സ്ക്വാഡ്]] വധശിക്ഷ | resting_place = [[Shrine of the Báb|ബാബ് ദേവാലയം]] | resting_place_coordinates = {{coord|32|48|52|N|34|59|14|E|source:hewiki_region:IL_type:landmark|display=inline, title}} | title = പ്രൈമൽ പോയിന്റ് | occupation = വ്യാപാരി | nationality = [[Persian people|പേർഷ്യൻ]] | spouse = [[Khadíjih-Bagum|ഖാദി́ജിഹ് ബാഗം]] (1842–1850) <br/> <!--[[Fátimih Khánum (wife of the Báb)|ഫ́തിമിഹ് ഖാനം]] (1846/7?–1850)<ref>{{cite book |title=The Genesis of the Babi-Baha'i Faiths in Shiraz and Fars |year=2008 |author=Mirza Habibu'llah Afnan |publisher=Brill 2008 |page=306 |isbn=9004170545}}</ref>--> മുല്ല രാജാബ് അലിയുടെ സഹോദരി<ref>{{cite book |last=Browne |first=Edward Granville |authorlink1=Edward Granville Browne |title=The Bábí Religion |date=1961 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521043427 |page=220 |url=https://books.google.co.uk/books?id=eLnR-tJO5MQC&pg=PA220 |accessdate=20 September 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Smith |first=Peter |title=A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith |date=2013 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=9781780744803 |page=71 |url=https://books.google.co.uk/books?id=pYfrAQAAQBAJ&pg=PT71 |accessdate=20 September 2017 |language=en}}</ref> | children = [[Ahmad (son of the Báb)|അഹ്മദ്]] (1843–1843) | parents = സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് റിഡെ (പിതാവ്) <br/> ഫ́തിമിഹ് ബാഗം (അമ്മ) }} '''ബാബ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''സിയ്യിദ് `അൽ മുഹമ്മദ് ഷൊറാസി''' (/ˈseɪjəd ˈæli moʊˈhæməd ʃɪˈrɑːzi/; Persian: سيد علی ‌محمد شیرازی‎; ഒക്ടോബർ 20, 1819 - ജൂലൈ 9, 1850) ബാബിസത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും ബഹായി വിശ്വാസത്തിന്റെ കേന്ദ്ര വ്യക്തികളിൽ ഒരാളുമായിരുന്നു. 1844-ൽ ഇരുപത്തിനാലാം വയസ്സിൽ ദൈവത്തിന്റെ ദൂതനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന [[ഇറാൻ|ഇറാനിലെ]] [[Shiraz|ഷിറാസിൽ]] നിന്നുള്ള [[Qajar dynasty|ഖജർ രാജവംശത്തിലെ]] ഒരു വ്യാപാരിയായിരുന്നു ബാബ്. വാഗ്‌ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട ട്വെൽവർ [[Mahdi|മഹ്ദിയുമായോ]] അല്ലെങ്കിൽ [[al-Qāʾim Āl Muḥammad|അൽ-ക്വയിമുമായോ]] ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു പദമായ "ഗേറ്റ്" അല്ലെങ്കിൽ "ഡോർ" എന്നർത്ഥമുള്ള ബാബ് (/ bɑːb /; അറബിക്: باب) എന്ന ശീർഷകം അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ചു. പേർഷ്യൻ ഗവൺമെന്റിന്റെ എതിർപ്പിനെ അദ്ദേഹം നേരിട്ടു. ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആയിരക്കണക്കിന് അനുയായികളെയും വധിച്ചു. അവർ ബാബസ് എന്നറിയപ്പെട്ടു. ബാബ് നിരവധി ലിഖിതങ്ങളും പുസ്തകങ്ങളും രചിച്ചു. അതിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ അവകാശവാദങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുകയും ഷെയ്ഖിസത്തിലെ മൂലതത്ത്വങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് തന്റെ ശിക്ഷണം നിർവ്വചിക്കുകയും ചെയ്തു. [[Hurufism|ഹ്യൂറിഫിസത്തിൽ]] നിരവധി സംഖ്യാ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. മഹത്തായ സന്ദേശം നൽകുന്ന ഒരു മിശിഹയുടെ വ്യക്തിയായി [[He whom God shall make manifest|അല്ലാഹുവിനുവേണ്ടി വെളിപ്പെടുത്തുന്നവൻ]] എന്നർത്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം നിരവധി ആശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. <ref name="buck_eschatologic">{{cite book |title=Studies in Modern Religions, Religious Movements and the Bābī-Bahā'ī Faiths |editor=Sharon, Moshe |chapter=The eschatology of Globalization: The multiple-messiahship of Bahā'u'llāh revisited |first=Christopher |last=Buck |isbn=90-04-13904-4 |pages=143–178 |location=Boston |publisher=Brill |year=2004 |url=http://bahai-library.com/buck_eschatology_globalization}}</ref> സ്വന്തം മതത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയ മുൻഗാമിയോ വഴികാട്ടിയായോ [[ബഹായി വിശ്വാസം|ബഹായി വിശ്വാസത്തിൽ]] [[Elijah|ഏലിയാ]] അല്ലെങ്കിൽ [[സ്നാപകയോഹന്നാൻ|യോഹന്നാൻ സ്നാപകന്]] സമാനമായ ഒരു പങ്ക് ബാബ് വഹിച്ചിരുന്നു. ബഹായി വിശ്വാസത്തിന്റെ സ്ഥാപകനായ [[ബഹാവുള്ള|ബഹുവല്ലാഹ്]] ബാബിന്റെ അനുയായിയായിരുന്നു. ബഹായി വിശ്വാസം ബാബിന്റെ മരണത്തിന് 13 വർഷത്തിനുശേഷം 1863-ൽ ബാബിന്റെ പ്രവചനത്തിന്റെ പൂർത്തീകരണമാണെന്ന് അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെട്ടു. == ജീവിതം == ===മുൻകാലജീവിതം=== [[File:Bab-calligraphic-exercise.jpg|left|thumb|പത്ത് വയസ്സിന് മുമ്പ് എഴുതിയ ബാബിന്റെ കാലിഗ്രാഫിക് രചന]] 1819 ഒക്ടോബർ 20 ന് (1 മുഹറം 1235 എഎച്ച്) [[Shiraz|ഷിറാസ്]] നഗരത്തിലെ ഒരു മധ്യവർഗ വ്യാപാരിയ്ക്ക് ജനിച്ച ബാബിന് അലി മുഹമ്മദ് എന്ന പേര് നൽകി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവ് മുഹമ്മദ് റിഡെയും മാതാവ് ഷിറാസിലെ ഒരു പ്രമുഖ വ്യാപാരിയുടെ മകളും പിന്നീട് ഒരു ബഹായിയും ആയ ഫാത്തിമിഹ് (1800–1881) ആയിരുന്നു. ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ പിതാവ് മരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം അനാഥനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മാവൻ [[Seven Martyrs of Tehran|ഹാജോ മർസേ സിയയിദ് അലി]] എന്ന വ്യാപാരി പിന്നീട് വളർത്തി. <ref name="EoI">{{cite encyclopedia |encyclopedia= Encyclopedia of Islam |year= 1999 |article= Bāb |publisher= Koninklijke Brill NV |location= Leiden, The Netherlands |first= A. |last= Bausani}}</ref><ref name="balyuzi">{{cite book |last= Balyuzi |first= H.M. |authorlink= Hasan M. Balyuzi |year= 1973 |title= The Báb: The Herald of the Day of Days |url= https://archive.org/details/babheraldofdayof0000baly |publisher= George Ronald |location= Oxford, UK |isbn=0-85398-048-9 |pages=[https://archive.org/details/babheraldofdayof0000baly/page/30 30]–41}}</ref> മാതാപിതാക്കൾ വഴി ഇസ്‌ലാം മത വിശ്വാസത്തിലെ അന്ത്യ പ്രവാചകനായ [[മുഹമ്മദ്|മുഹമ്മദ്]]നബിയുടെയും [[Sayyid|സയ്യിദ്]], [[ഹുസൈൻ ഇബ്നു അലി|ഹുസൈൻ ഇബ്നു അലി]]യുടെയും തലമുറയിൽപ്പെട്ട പാരമ്പര്യവുമുണ്ടായിരുന്നു.<ref>{{cite book |last= Balyuzi |first= H.M. |authorlink= Hasan M. Balyuzi |year= 1973 |title= The Báb: The Herald of the Day of Days |url= https://archive.org/details/babheraldofdayof0000baly |publisher= George Ronald |location= Oxford, UK |isbn=0-85398-048-9 |pages=[https://archive.org/details/babheraldofdayof0000baly/page/32 32]}}</ref><ref>{{cite web |title= Overview of the Bábi Faith |url= http://info.bahai.org/babi-faith.html |publisher= [[Bahá'í International Community]] |access-date= April 9, 2008 |archive-url= https://web.archive.org/web/20080314122119/http://info.bahai.org/babi-faith.html |archive-date= March 14, 2008 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |title= The Genealogy of Bab, showing connection with Bahá'u'lláh's descendants, by Mirza Abid, Published in Nabil's Dawnbreakers |url= http://bahai-library.com/abid_dawnbreakers_genealogy_babi |publisher= bahai.library.org |accessdate= April 9, 2008 |archive-date= 2011-08-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110805192141/http://bahai-library.com/abid_dawnbreakers_genealogy_babi |url-status= dead }}</ref> ഷിറാസിൽ അമ്മാവൻ [[Kuttab|മക്താബിലെ]] പ്രൈമറി സ്കൂളിൽ അയച്ചു. ആറോ ഏഴോ വർഷം താമസിച്ചു പഠിച്ചു.<ref name = "iranica_bab" /><ref>{{Cite book |last=Lambden |first=Stephen |title=Studies in Bábí and Bahá'í History – volume three – In Iran |chapter=An Episode in the Childhood of the Báb |chapterurl=http://bahai-library.com/articles/episode.bab.html |editor-last=Smith |editor-first=Peter |pages=1–31 |publisher=Kalimát Press |year=1986 |url=http://bahai-library.com/books/in.iran.html |isbn=0-933770-16-2 |access-date=2019-10-16 |archive-date=2012-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120925005038/http://bahai-library.com/books/in.iran.html |url-status=dead }}</ref> 15 നും 20 നും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ അമ്മാവനോടൊപ്പം കുടുംബ വ്യാപാരത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു വ്യാപാര കേന്ദ്രത്തിൽ ചേർന്നു. [[പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്|പേർഷ്യൻ ഗൾഫിനടുത്തുള്ള]] ഇറാനിലെ [[Bushehr|ബുഷെർ നഗരത്തിൽ]] ഒരു വ്യാപാരിയായി.<ref name="EoI" /><ref name="iranica_bab">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |year=1989 |article=Bāb, Sayyed `Ali Mohammad Sirazi |first=Denis |last=MacEoin |url=http://www.iranicaonline.org/articles/bab-ali-mohammad-sirazi}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനകളിൽ ചിലത് അദ്ദേഹം ബിസിനസ്സ് ആസ്വദിച്ചില്ലെന്നും പകരം മതസാഹിത്യ പഠനത്തിന് സ്വയം വിനിയോഗിച്ചുവെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="iranica_bab" /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലിക അനുയായികളിലൊരാൾ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് "വളരെ നിശ്ശബ്ദനാണ്, [ഒരു] വാക്ക് അത് ആവശ്യമില്ലെങ്കിൽ ഒരിക്കലും ഉച്ചരിക്കില്ല". അദ്ദേഹം നമ്മുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് പോലും ഉത്തരം നൽകില്ല. അദ്ദേഹം സ്വന്തം ചിന്തകളിൽ നിരന്തരം ലയിച്ചുചേർന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാർത്ഥനകളുടെയും വാക്യങ്ങളുടെയും ആവർത്തനത്തിൽ മുഴുകി. നേർത്ത താടിയുള്ള, വൃത്തിയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച, പച്ച ഷാളും കറുത്ത തലപ്പാവും ധരിച്ച സുന്ദരനായ മനുഷ്യനായിട്ടാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്.<ref>Hajji Muhammad Husayn, quoted in {{cite book |first=Abbas |last=Amanat |title=Resurrection and Renewal: The making of the Babi Movement in Iran, 1844–1850 |url=https://archive.org/details/resurrectionrene0000aman |location=Ithaca |publisher=Cornell University Press |year=1989 |pages=[https://archive.org/details/resurrectionrene0000aman/page/132 132]–33}}</ref> ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് വൈദ്യൻ ഈ യുവാവിനെ ഇങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചു. "വളരെ സൗമ്യനും അതിലോലമായവനുമായിരുന്നു, ഉയരം കുറഞ്ഞും പേർഷ്യക്കാരിൽ വളരെ സുന്ദരനുമായിരുന്നു, മൃദുവായ ശബ്ദവുമായിരുന്നു. അത് എന്നെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചു".<ref>H.M. Balyuzi, ''The Bab – The Herald of the Day of Days'', p. 146</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|2}} == അവലംബം== ===ബഹായി ഉറവിടങ്ങൾ=== *{{cite book |author=`Abdu'l-Bahá |authorlink=`Abdu'l-Bahá |others=Browne, E.G. (trans.) |year=1891 |title=A Traveller's Narrative: Written to illustrate the episode of the Bab |publisher=Cambridge University Press |url=http://www.h-net.org/~bahai/diglib/books/A-E/B/browne/tn/hometn.htm |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |author=`Abdu'l-Bahá |authorlink=`Abdu'l-Bahá |others=Browne, E.G. (trans.) |year=1891 |title=A Traveller's Narrative: Written to illustrate the episode of the Bab |publisher=Kalimát Press |location=Los Angeles, US |edition=2004 reprint, with translator's notes |isbn=1-890688-37-1 |url=http://reference.bahai.org/en/t/ab/TN/ |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |first=Mírzá Habíbu’lláh |last=Afnán |year=n.d. |title=The Báb in Shiraz: An Account by Mírzá Habíbu’lláh Afnán |url=http://ahang.rabbani.googlepages.com/TheBabinShiraz.pdf |accessdate=May 23, 2008 |format=PDF |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529021650/http://ahang.rabbani.googlepages.com/TheBabinShiraz.pdf |url-status=dead }} *{{cite book |first=Mirza Habibu'llah |last=Afnán |translator-last1= Rabbani |translator-first1= Ahang |title=The Genesis of the Bâbí-Bahá'í Faiths in Shíráz and Fárs |url=https://books.google.com/books?id=0xKgJI7wBv0C&pg=PA22 |year=2008 |publisher=BRILL |isbn=90-04-17054-5}} *{{cite book |last=Balyuzi |first=H.M. |authorlink=Hasan M. Balyuzi |year=1973 |title=The Báb: The Herald of the Day of Days |url=https://archive.org/details/babheraldofdayof0000baly |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |isbn=0-85398-048-9 |ref=harv}} *{{cite book |first=Shoghi |last=Effendi |authorlink=Shoghi Effendi |year=1944 |title=God Passes By |publisher=Bahá'í Publishing Trust |location=Wilmette, Illinois, US |isbn=0-87743-020-9 |url=http://reference.bahai.org/en/t/se/GPB/ |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |author=Ferraby, John |year=1975 |title=All Things Made New: A Comprehensive Outline of the Bahá'í Faith |url=https://archive.org/details/allthingsmadenew0000ferr_k9h9 |publisher=Bahá'í Distribution Service |isbn=81-86953-01-9}} *{{cite book |year=2012 |title=A Most Noble Pattern: Collected Essays on the Writings of the Báb, `Alí Muhammad Shirazi (1819-1850) |editor1=Lawson, Todd |editor2=Ghaemmaghami, Omid |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |isbn=978-0-85398-556-3 |url=http://bahai-library.com/lawson_ghaemmaghami_noble_pattern}} *{{cite book |author=Nabíl-i-Zarandí |authorlink=Nabíl-i-A`zam |year=1932 |title=The Dawn-Breakers: Nabíl’s Narrative |edition=Hardcover |editor=Shoghi Effendi (translator) |publisher=Bahá'í Publishing Trust |location=Wilmette, Illinois, US |isbn=0-900125-22-5 |url=http://reference.bahai.org/en/t/nz/DB/ |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |last=Saiedi |first=Nader |year=2008 |title=Gate of the Heart: Understanding the Writings of the Báb |publisher=Wilfrid Laurier University Press |location=Canada |isbn=978-1-55458-056-9 |url=https://books.google.com/?id=id=L22SqPOZWnUC }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Cite book |last=Taherzadeh |first=A. |authorlink=Adib Taherzadeh |year=1976 |title=The Revelation of Bahá'u'lláh, Volume 1: Baghdad 1853–63 |publisher=George Ronald |place=Oxford, UK |isbn=0-85398-270-8 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha'i/Others/ROB/V1/Cover.html}} *{{Cite book |last=Taherzadeh |first=A. |authorlink=Adib Taherzadeh |year=1977 |title=The Revelation of Bahá'u'lláh, Volume 2: Adrianople 1863–68 |publisher=George Ronald |place=Oxford, UK |isbn=0-85398-071-3 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha'i/Others/ROB/V2/Cover.html}} *{{Cite book |last=Taherzadeh |first=A. |authorlink=Adib Taherzadeh |year=1984 |title=The Revelation of Bahá'u'lláh, Volume 3: `Akka, The Early Years 1868–77 |publisher=George Ronald |place=Oxford, UK |isbn=0-85398-144-2 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha'i/Others/ROB/V3/Cover.html}} *{{Cite book |last=Taherzadeh |first=A. |authorlink=Adib Taherzadeh |year=1987 |title=The Revelation of Bahá'u'lláh, Volume 4: Mazra'ih & Bahji 1877–92 |publisher=George Ronald |place=Oxford, UK |isbn=0-85398-270-8 |url=http://www.peyman.info/cl/Baha'i/Others/ROB/V4/Cover.html}} ===മറ്റ് ഉറവിടങ്ങൾ=== *{{cite book |author=Amanat, Abbas |year=1989 |title=Resurrection and Renewal |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, New York, US |isbn=0-8014-2098-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/resurrectionrene00aman }} *{{cite book |author=Anonymous |editor=Browne, E.G. |title=Kitab-i Nuqtat al-Kaf: Being the Earliest History of the Bábis |publisher=E.J. Brill |year=1910 |location=Leiden, The Netherlands |url=http://www.h-net.org/~bahai/areprint/nk/nuqta.htm |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite web |author=British Broadcasting Corporation |authorlink=British Broadcasting Corporation |title=BBC Religion and Ethics Special: Bahá'í |year=2002 |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/bahai/ |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite journal |last=Browne |first=E.G. |authorlink=Edward Granville Browne |title=The Bábis of Persia |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |pages=485–526, & 881–1009 |year=1889 |url=http://bahai-library.com/browne_babis_persia_history}} *{{cite encyclopedia |last=Browne |first=E.G. |authorlink=Edward Granville Browne |title=Babism |encyclopedia=Religious Systems of the World: A Contribution to the Study of Comparative Religion |pages=333–53 |publisher=Swann Sonnenschein |location=London |year=1890 |url=http://www.h-net.org/~bahai/diglib/articles/A-E/browne/brbabism.htm |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |author=Huseyn of Hamadan, Mirza |others=Browne, E.G. (trans.) |title=The Tarikh-i-Jadid, or New History of Mirza 'Ali Muhammad The Bab |publisher=University Press |year=1893 |location=Cambridge |url=http://www.h-net.org/~bahai/diglib/books/K-O/M/MirzaHuseyn/TarikhiJadid.htm |accessdate=February 21, 2007}} *{{cite book |last=MacEoin |first=Denis |authorlink=Denis MacEoin |year=1992 |title=The Sources for Early Bābī Doctrine and History |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=90-04-09462-8 |url=https://books.google.com/?id=xqV9-zmMxsUC&dq=maceoin+%22sources+for+early+b%C4%81b%C4%AB+doctrine+and+history%22&pg=PP1}} *{{cite book |last=MacEoin |first=Denis |authorlink=Denis MacEoin |year=2008 |title=The Messiah of Shiraz: Studies in Early and Middle Babism |publisher=Brill |location=Leiden |isbn=9004170359 |url=http://www.brill.com/messiah-shiraz |access-date=2019-10-16 |archive-date=2018-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227035544/http://www.brill.com/messiah-shiraz |url-status=dead }} *{{cite book |author=Nicolas, A. L. M. |authorlink=A. L. M. Nicolas |title=Seyyed Ali Mohammed dit Le Bab |publisher=Dujarric & Cie, Editeurs |year=1905 |location=Paris |url=http://www.h-net.org/~bahai/diglib/books/K-O/N/LeBab/LeBab.htm |accessdate=September 18, 2007}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Wikiquote}} {{Commons category|Báb}} * {{Gutenberg author |id=8279}} * {{Internet Archive author |sname=Báb |sopt=t}} * {{Librivox author |id=10801}} *[http://reference.bahai.org/en/t/tb/SWB/ ''Selected Writings of the Báb''] at Bahá'í Reference Library *[http://www.bahaiprayers.org/indexbab.htm Prayers of the Báb] *[https://web.archive.org/web/20100809143127/http://www.h-net.org/~bahai/index/albab.htm Works of the Bab] at [https://web.archive.org/web/20160605102219/https://www.h-net.org/~bahai/ H-Bahai Discussion Network] *[https://web.archive.org/web/20110716082003/http://www.hurqalya.pwp.blueyonder.co.uk/03-THE%20BAB/00-The%20Bab.htm Haykal: Selections, Notes and Translations from the Arabic and Persian Writings of Sayyid `Ali Muhammad Shirazi, the Bab (1819–1850 CE)] by Stephen Lambden *[http://bahai-library.com/bab_qayyum_asma Commentary on the Surih of Joseph revealed by the Báb], provisional translation by B. Todd Lawson *{{cite book |last=Browne |first=Edward Granville |authorlink=Edward Granville Browne |year=1987 |title=Selections from the Writings of E.G. Browne on the Bábí and Bahá'í Religions |url=http://www.grbooks.com/show_book.php?book_id=179 |chapter=A Summary of the Persian Bayan |chapterurl=http://bahai-library.com/browne_momen_persian_bayan |editor-first=Moojan |editor-last=Momen |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |isbn=0-85398-247-3 |access-date=May 3, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014094708/http://grbooks.com/show_book.php?book_id=179 |archive-date=October 14, 2007 |url-status=dead |df=mdy-all}} *[https://web.archive.org/web/20060213234108/http://www.h-net.msu.edu/~bahai/notes/vol7/BABWILL.htm "The Primal Point’s Will and Testament", Sepehr Manuchehri; Research Notes in Shaykhi, Bábí and Bahá'í Studies, Vol. 7, no. 2 (September, 2004)] * ''[https://thegatefilm.com The Gate: Dawn of the Bahá'í Faith]'' (2018 documentary) *''[https://news.bahai.org/story/1354 Dawn of the Light]'' (2019 bicentenary film) {{Precursors in religion}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1850-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബാബിസം]] hgu6l5ty7f2nfhetbdwqg9vbn9mzncy 0 489010 4647944 4647000 2026-07-16T13:18:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647944 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Erwin Rommel}} {{Infobox military person | honorific_prefix = '''''[[Generalfeldmarschall#Nazi Germany|Generalfeldmarschall]]''''' | name = എർവിൻ റോമെൽ | birth_name = ജോഹന്നാസ് എർവിൻ യൂജൻ റോമെൽ{{sfn|Remy|2002|p=15}} | birth_date = {{birth date|1891|11|15|df=y}} | birth_place = [[Heidenheim an der Brenz]], [[Kingdom of Württemberg]], [[German Empire]] | death_date = {{death date and age|1944|10|14|1891|11|15|df=y}} | death_place = [[Herrlingen|ഹെർലിംഗൻ]], [[Nazi Germany|നാസി ജർമ്മനി]] | placeofburial = [[Herrlingen cemetery|ഹെർലിംഗെൻ സെമിത്തേരി]] | image = Bundesarchiv Bild 146-1977-018-13A, Erwin Rommel(brighter).jpg | signature = Erwin Rommel Signature.svg | caption = റോമെൽ{{circa|1942}} | nickname = "ദി ഡെസേർട്ട് ഫോക്സ്" | allegiance = {{flag|German Empire}} (1911-1918) * {{flag|Kingdom of Württemberg}} {{flag|Weimar Republic}} (1918-1933)<br />{{flag|നാസി ജർമ്മനി}} (1933-1944) | branch = {{army|ജർമ്മൻ സാമ്രാജ്യം}} * [[Army of Württemberg]] {{army|Weimar Republic}}<br />{{army|നാസി ജർമ്മനി}} | serviceyears = 1911–1944 | rank = [[File:Wehrmacht GenFeldmarschall 1942h1.svg|40px]] ''[[Generalfeldmarschall#Nazi Germany|ജനറൽഫെൽഡ്‌മാർഷൽ]]'' | commands = {{plainlist| * [[7th Panzer Division (Wehrmacht)|ഏഴാമത്തെ പാൻസർ ഡിവിഷൻ]] * [[Afrika Korps|ആഫ്രിക്ക കോർപ്സ്]] * [[Panzer Army Africa|പാൻസർ ആർമി ആഫ്രിക്ക]] * [[Army Group Africa|ആർമി ഗ്രൂപ്പ് ആഫ്രിക്ക]] * [[Army Group B|ആർമി ഗ്രൂപ്പ് ബി]] }} | unit = | battles = {{hidden |''See battles'' |'''[[World War I|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം]]''' * [[First Battle of the Argonne|ആർഗോണിന്റെ ആദ്യ യുദ്ധം]] (1915) * [[Romania during World War I|മസിവുൽ ലെസുലുയി, ഒയിതുസ് കാമ്പെയ്‌നുകൾ]] (1916–1917) * [[Battle of Caporetto|കപൊറെറ്റോ യുദ്ധം]] (1917) ---- '''[[World War II]]''' * [[Invasion of Poland]] * [[Battle of France|Fall of France]] ** [[Battle of Arras (1940)|Battle of Arras]] (1940) ** [[Siege of Lille (1940)|Siege of Lille]] (1940) * [[North African Campaign]] ** [[Operation Sonnenblume]] (1941) ** [[Siege of Tobruk]] (1941) ** [[Operation Brevity]] (1941) ** [[Operation Battleaxe]] (1941) ** [[Operation Crusader]] (1941) ** [[Battle of Gazala]] (1942) ** [[Battle of Bir Hakeim]] (1942) ** [[First Battle of El Alamein]] (1942) ** [[Battle of Alam Halfa]] (1942) ** [[Second Battle of El Alamein]] (1942) ** [[Battle of El Agheila]] (1942) ** [[Battle of the Kasserine Pass]] (1943) ** [[Battle of Medenine]] (1943) * [[Invasion of Normandy|Battle of Normandy]] (1944) |- |headerstyle=background:#dbdbdb |style=text-align:center; }} | awards = {{plainlist| * [[Iron Cross|Iron Cross, First Class]] * [[Pour le Mérite]] * [[Knight's Cross of the Iron Cross with Oak Leaves, Swords and Diamonds]] }} | spouse = {{marriage|Lucia Maria Mollin|27 November 1916|}} |children = {{plainlist | * [[Manfred Rommel]] (1928–2013) * [[Gertrud Stemmer]] (1913–2000) }} }} '''ജോഹന്നാസ് എർവിൻ യൂജൻ റോമെൽ''' (15 നവംബർ 1891 - 14 ഒക്ടോബർ 1944) ഒരു ജർമ്മൻ ജനറലും സൈനിക സൈദ്ധാന്തികനുമായിരുന്നു. '''ഡെസേർട്ട് ഫോക്സ്''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] [[നാസി ജർമ്മനി|നാസി ജർമ്മനിയിലെ]] [[Wehrmacht|വെർമാച്ചിൽ]] (ഡിഫൻസ് ഫോഴ്സ്) ഫീൽഡ് മാർഷലായും [[വയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്|വെയ്മർ റിപ്പബ്ലിക്കിലെ]] റീച്ച്സ്വെറിലും [[German Empire|സാമ്രാജ്യ ജർമ്മനിയുടെ]] സൈന്യത്തിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നു. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ വളരെയധികം ബഹുമാനപദവി നേടിയ ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്നു റോമെൽ. ഇറ്റാലിയൻ മുന്നണിയിലെ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് [[Pour le Mérite|പൗർ ലെ മെറൈറ്റ്]] അവാർഡ് ലഭിച്ചിരുന്നു. [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ]] നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങൾ കൊണ്ട് 1937-ൽ അദ്ദേഹം സൈനിക തന്ത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ ക്ലാസിക് പുസ്തകം, [[Infantry Attacks|ഇൻഫൻട്രി അറ്റാക്ക്സ്]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ, 1940 ലെ ഫ്രാൻസിന്റെ ആക്രമണസമയത്ത് ഏഴാമത്തെ പാൻസർ ഡിവിഷന്റെ കമാൻഡറായി അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിച്ചു. വടക്കൻ ആഫ്രിക്കൻ പ്രചാരണത്തിൽ ജർമ്മൻ, ഇറ്റാലിയൻ സേനകളുടെ നേതൃത്വം യുദ്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രാപ്തിയുള്ള ടാങ്ക് കമാൻഡർമാരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തി ഉയരുകയും അദ്ദേഹത്തിന് ''ഡെർ വെസ്റ്റൺഫുച്ച്സ്'', "ഡെസേർട്ട് ഫോക്സ്" എന്നീ വിളിപ്പേരുകൾ നേടുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബ്രിട്ടീഷ് എതിരാളികളിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ധീരതയെക്കുറിച്ച് പ്രശസ്തി ഉണ്ടായിരുന്നു. "വിദ്വേഷമില്ലാത്ത യുദ്ധം" എന്ന പ്രയോഗം ഉത്തര ആഫ്രിക്കൻ പ്രചാരണത്തെ വിവരിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചു. <ref>{{cite book |last=Bierman |first= John | last2= Smith| first2=Colin | author-link2 = Colin Smith (journalist) |year=2004 |title=War Without Hate: The Desert Campaign of 1940–43 |url=https://archive.org/details/warwithouthatede0000bier|location= |publisher=Penguin Books |page= |isbn= 978-0142003947 }}</ref> 1944 ജൂണിൽ നോർമാണ്ടിയിലെ സഖ്യകക്ഷികളുടെ ക്രോസ്-ചാനൽ ആക്രമണത്തെ എതിർക്കാൻ അദ്ദേഹം പിന്നീട് ജർമ്മൻ സേനയോട് കൽപ്പിച്ചു. നാസി അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിനെയും അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറിനെയും റോമെൽ പിന്തുണച്ചിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ആന്റിസെമിറ്റിസത്തോടും നാസി പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തോടുമുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈമനസ്യവും ഹോളോകോസ്റ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവിന്റെ നിലവാരവും പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ ചർച്ചാവിഷയമായി തുടരുന്നു. {{sfn|Remy|2002|pp=28, 355, 361}}{{sfn|Scheck|2010}}{{sfn|Butler|2015|pp=18, 122, 139, 147}}{{sfn|Hart|2014|pp=128-52}}1944-ൽ ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാനുള്ള [[ജൂലൈ 20-ലെ വധശ്രമം|ജൂലൈ 20 ലെ ഗൂഢാലോചനയിൽ]] റോമലും ഉൾപ്പെട്ടു. ഒരു ദേശീയ നായകനെന്ന നിലയിൽ റോമെലിന്റെ പദവി കാരണം, മറ്റ് പല ഗൂഢാലോചനക്കാരെയും പോലെ തന്നെ ഉടൻ തന്നെ വധിക്കുന്നതിനുപകരം അദ്ദേഹത്തെ നിശ്ശബ്ദമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ ഹിറ്റ്‌ലർ ആഗ്രഹിച്ചു. ആത്മഹത്യ ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ റോമെലിന് ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നൽകി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് ഭംഗം വരാതെയിരിക്കുമെന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തെത്തുടർന്ന് കുടുംബത്തെ ഉപദ്രവിക്കില്ലെന്നും അല്ലെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അപമാനത്തിനും വധശിക്ഷയ്ക്കും കാരണമാകുന്ന ഒരു വിചാരണ നേരിടേണ്ടിവരുമെന്നും ഒരു ഉറപ്പ് നൽകിയതിന് പകരമായി ആദ്യത്തേത് തിരഞ്ഞെടുത്ത് സയനൈഡ് ഗുളിക ഉപയോഗിച്ച് ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. <ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/11/11/world/europe/manfred-rommel-son-of-german-field-marshal-dies-at-84.html|title=Manfred Rommel, Son of German Field Marshal, Dies at 84|first=Douglas|last=Martin|date=9 November 2013|publisher=|newspaper=The New York Times}}</ref> റോമെലിന് ഒരു സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരം നൽകി. നോർമാണ്ടിയിലെ തന്റെ സ്റ്റാഫ് കാറിന്റെ സ്ട്രാഫിംഗിൽ പരിക്കേറ്റ് അദ്ദേഹം മരണത്തിന് കീഴടങ്ങിയതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. സഖ്യകക്ഷികളിലും നാസി പ്രചാരണങ്ങളിലും യുദ്ധാനന്തര ജനകീയ സംസ്കാരത്തിലും റോമെൽ ജീവിതത്തേക്കാൾ വലിയ വ്യക്തിയായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. നിരവധി എഴുത്തുകാർ അദ്ദേഹത്തെ അരാഷ്ട്രീയ, ബുദ്ധിമാനായ കമാൻഡറും തേർഡ് റീച്ചിന്റെ ഇരയും ആയി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഈ വിലയിരുത്തലിനെ മറ്റ് എഴുത്തുകാർ [[Rommel myth|റോമെൽ മിത്ത്]] ആയി കണക്കാക്കുന്നു. പശ്ചിമ ജർമ്മൻ പുനഃക്രമീകരണത്തിന്റെയും മുൻ ശത്രുക്കളായ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡവും അമേരിക്കയും ഒരു വശത്തും പുതിയ ഫെഡറൽ റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ജർമ്മനിയും തമ്മിലുള്ള താൽപ്പര്യത്തിന് വേണ്ടിയാണ് യഥാർത്ഥ യുദ്ധം നടത്താനുള്ള റോമെലിന്റെ പ്രശസ്തി ഉപയോഗിച്ചത്. റോമെലിന്റെ മുൻ കീഴുദ്യോഗസ്ഥരിൽ പലരും, പ്രത്യേകിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചീഫ് ഓഫ് സ്റ്റാഫ് ഹാൻസ് സ്പീഡൽ, യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടത്തിൽ ജർമ്മൻ പുനർനിർമ്മാണത്തിലും നാറ്റോയുമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചു. ജർമ്മൻ സൈന്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൈനിക താവളമായ ഫീൽഡ് മാർഷൽ റോമെൽ ബാരക്സ്, ഓഗസ്റ്റ്ഡോർഫ്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമാനാർത്ഥം നാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. == അവലംബം== '''Informational notes''' {{reflist|group=N}} '''Citations''' {{Reflist}} '''ഗ്രന്ഥസൂചിക''' {{Refbegin|25em}} * {{Cite journal |last = Addington |first = Larry H. |url = http://search.proquest.com/openview/b33d63e4fad97fd0ada138379cca9549/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1819215 |journal = Military Affairs |volume = 31 |issue = 3 |year = 1967 |title = Operation Sunflower: Rommel Versus the General Staff |location = |publisher = |doi = 10.2307/1984650 |pages = 120 |ref = harv |jstor = 1984650 }} * {{cite book|last1=Atkinson|first1=Rick|title=The Guns at Last Light|date=2013|publisher=Henry Holt and Company|location=New York|isbn=978-0-8050-6290-8|edition=1|ref=harv|url=https://archive.org/details/isbn_9780805062908}} * {{cite book |last=Barr |first=Niall |year=2014 |chapter=Rommel in the Desert, 1941 |editor=I.F.W. Beckett |title=Rommel Reconsidered |url=https://archive.org/details/rommelreconsider0000unse |location=Mechanicsburg, PA |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-1462-4 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Beckett |editor-first=Ian F.W. |year=2014 |title=Rommel Reconsidered |url=https://archive.org/details/rommelreconsider0000unse |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-1462-4 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Ball|first1=Simon|title=Alamein: Great Battles|date=17 August 2016|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-150462-4|url=https://books.google.com/books?id=0NzeDAAAQBAJ|ref=harv}} * {{cite book |last=Beevor |first=Antony |year=2009 |title=D-Day: The Battle for Normandy |publisher=Viking |location=New York |isbn=978-0-670-02119-2 |ref=harv |url=https://archive.org/details/ddaybattlefornor00beev_0 }} * {{cite news|last1=Benishay|first1=Guitel|title=Le journal de bord du chef SS en Tunisie découvert|url=http://www.lphinfo.com/le-journal-de-bord-du-chef-ss-en-tunisie-decouvert/|accessdate=18 July 2017|agency=LPH info - Création Bereshit Agency|publisher=Création Bereshit Agency|date=4 May 2016|ref=harv|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212212653/https://lphinfo.com/le-journal-de-bord-du-chef-ss-en-tunisie-decouvert/|url-status=dead}} * {{cite book|last1=Blumentritt|first1=Günther|title=Von Rundstedt: The Soldier and the Man|date=1952|publisher=Odhams Press|url=https://books.google.com/books?id=Jcc-AAAAYAAJ&q=%22Standing+by+Rommel,+it+could+be+observed+with+what+animation+Hitler+and+he+conversed+together%22|ref=harv}} * {{cite book | last = Brighton | first = Terry | authorlink = Terry Brighton | title = Patton, Montgomery, Rommel: Masters of War | year = 2008 | publisher = Crown | location = New York | isbn = 978-0-307-46154-4 | ref = harv | url = https://archive.org/details/pattonmontgomery00terr }} * {{cite book|last1=Bradford|first1=Ernie|title=Siege Malta 1940–1943|date=2011|publisher=Pen and Sword|isbn=978-1-84884-584-8|pages=66, 183|url=https://books.google.com/books?id=SyTOAwAAQBAJ&pg=PA97|ref=harv}} * {{cite book |last=Butler |first=Daniel Allen |authorlink=Daniel Allen Butler |year=2015 |title=Field Marshal: The Life and Death of Erwin Rommel |publisher=Casemate |location=Havertown, PA / Oxford |isbn=978-1-61200-297-2 |url=https://books.google.com/books/about/Field_Marshal.html?id=u4L3CQAAQBAJ |ref=harv }} * {{cite book|last1=Butler|first1=Rupert|title=SS Hitlerjugend: The History of the Twelfth SS Division, 1943–45|date=3 March 2016|publisher=Amber Books Ltd|isbn=978-1-78274-294-4|url=https://archive.org/details/SSHitlerjugendTheHistoryOfTheTwelfthSSDivision194345|ref=harv}} * {{cite book|last=Caddick-Adams|first=Peter|authorlink=Peter Caddick-Adams|title=Monty and Rommel: Parallel Lives|url=https://archive.org/details/montyrommelparal0000cadd_p9l6|location=New York, NY|publisher=The Overlook Press|year=2012|isbn=978-1-59020-725-3|ref=harv}} * {{cite book | last = Carver | first = Michael | year = 1962 | title = El Alamein | url = https://archive.org/details/elalamein0000carv | publisher = Wordsworth Editions | location = Ware, Hertfordshire | isbn = 978-1-84022-220-3 | ref = harv }} * {{cite book|last1=Carver|first1=Michael|title=The Warlords|date=2005|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473819740|url=https://books.google.com/books?id=ZijAAwAAQBAJ&pg=PT321|ref=harv}} * {{cite book | last = Churchill | first = Winston | authorlink = Winston Churchill | title = Their Finest Hour | series = The Second World War | volume = II | year = 1949 | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston; Toronto | oclc = 396145 | ref = harv}} * {{cite book | last = Churchill | first = Winston | title = The Grand Alliance | series = The Second World War | volume = III | year = 1950 | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston; Toronto |oclc=396147 |author-mask=2 |ref=harv }} * {{cite web | last1=Citino | first1=Robert | website=HistoryNet | url=http://www.historynet.com/rommels-afrika-korps.htm | title=Rommel's Afrika Korps | authorlink=Robert Citino | date=2012 | access-date=3 March 2016 | ref=harv }} * {{cite book | last = Coggins | first = Jack | authorlink = Jack Coggins | title = The Campaign for North Africa | url = https://archive.org/details/campaignfornorth0000cogg | year = 1980 | publisher = Doubleday & Company | location = New York | isbn = 0-385-04351-1 | ref = harv }} * {{cite news|last1=Cohen|first1=Nir|title=Inside the diary of SS officer known as gas chamber 'mastermind'|url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4647858,00.html|accessdate=18 July 2017|agency=Ynetnews|publisher=Yedioth Internet|date=17 April 2015|ref=harv}} * {{cite contribution |last=Connelly |first= Mark|contribution=Rommel as icon |title=Rommel Reconsidered |editor=F.W. Beckett|p= |location=Mechanicsburg, PA |publisher=Stackpole Books|year=2014|isbn= 978-0-8117-1462-4 |ref=harv}} * {{cite book | last = Douglas-Home | first = Charles | authorlink = Charles Douglas-Home (journalist) | title = Rommel | url = https://archive.org/details/rommel0000doug | series = The Great Commanders | year = 1973 | publisher = Saturday Review Press | location = New York | isbn = 0-8415-0255-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Evans | first = Richard J. | authorlink = Richard J. Evans | title = The Third Reich at War | publisher = Penguin | location = New York | date = 2009 | isbn = 978-0-14-101548-4 | ref = harv| title-link = The Third Reich Trilogy#The Third Reich at War }} * {{cite news |last1=Faltin |first1=Thomas |date=2014 |title=Haus der Geschichte in Stuttgart - Erwin Rommel kannte wohl Pläne für Hitler-Attentat |agency=Stuttgarter Zeitung |url=http://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.haus-der-geschichte-in-stuttgart-erwin-rommel-kannte-wohl-plaene-fuer-hitler-attentat.124f2f81-045e-4bd4-bab2-01cf6464089d.html |accessdate=7 August 2016 |ref=harv |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821205433/http://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.haus-der-geschichte-in-stuttgart-erwin-rommel-kannte-wohl-plaene-fuer-hitler-attentat.124f2f81-045e-4bd4-bab2-01cf6464089d.html |url-status=dead }} * {{cite book|last1=Finklestone|first1=Joseph|title=Anwar Sadat: Visionary Who Dared|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1135195588|page=16|url=https://books.google.com/books?id=jVD5AQAAQBAJ&pg=PA16|accessdate=8 October 2017|ref=harv}} * {{cite news |last1=Von Fleischhauer |first1=Jan |last2=Friedmann |first2=Jan |date=2012 |title=Die Kraft des Bösen |newspaper=Der Spiegel |issue=44 |language=de |url=http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-89343538.html |accessdate=3 August 2016 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Forty|first1=George|title=The Armies of Rommel|url=https://archive.org/details/armiesofrommel0000fort|date=1997|publisher=Arms and Armour|isbn=978-1-85409-379-0|page=342}} * {{cite book | last = Fraser | first = David | authorlink = David Fraser (British Army officer) | title = Knight's Cross: A Life of Field Marshal Erwin Rommel | url = https://archive.org/details/knightscrosslife0000fras | year = 1993 | publisher = HarperCollins | location = New York | isbn = 978-0-06-018222-9 | ref = harv }} * {{cite news |last1=Friedmann |first1=Jan |date=23 May 2007 |title=World War II: New Research Taints Image of Desert Fox Rommel |url=http://www.spiegel.de/international/germany/world-war-ii-new-research-taints-image-of-desert-fox-rommel-a-484510.html |accessdate=4 March 2016 |work=[[Spiegel Online]] |ref=harv }} * {{cite book | last = Green | first = Leslie C. | year = 1993 | title = The Contemporary Law of Armed Conflict | url = https://archive.org/details/contemporarylawo0000gree | publisher = Manchester University Press | isbn = 978-0-7190-3540-1 | ref = harv}} * {{cite book |last=Hart |first=Russel A. |year=2014 |chapter=Rommel and the 20th July Bomb Plot |title=Rommel Reconsidered |url=https://archive.org/details/rommelreconsider0000unse |editor=Ian F.W. Beckett |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-1462-4 |ref=harv }} * {{cite book |last=Hoffmann |first=Karl |year=2004 |title=Erwin Rommel, 1891–1944 |url=https://archive.org/details/erwinrommel0000hoff |series=Commanders in Focus |location=London |publisher=Brassey's |isbn=1-85753-374-7 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Hoffmann|first1=Peter|title=History of the German Resistance, 1933–1945|date=1996|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=9780773515314|url=https://books.google.com/books?id=212hoVrF3B4C&pg=PA352}} * {{cite book |last1=Holderfield |first1=Randy |last2=Varhola |first2=Michael |date=2009 |title=D-day: The Invasion of Normandy, June 6, 1944 |publisher=Da Capo Press |isbn=978-0-7867-4680-4 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Holmes|first1=Richard|title=World War II: The Definitive Visual History|date=2009|publisher=Penguin|isbn=978-0-7566-5605-8|page=129|url=https://books.google.com/books?id=H_ginDMhCsMC&pg=PA129|ref=harv}} * {{cite book|last1=House|first1=J. M.|title=Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-century Tactics, Doctrine, and Organization|date=1985|publisher=DIANE Publishing|isbn=9781428915831|url=https://books.google.com/books?id=AUZdQaUesoMC&pg=PA36|ref=harv}} * {{cite book |last=Kitchen |first=Martin |authorlink=Martin Kitchen |year=2009 |title=Rommel's Desert War: Waging World War II in North Africa, 1941–1943 |url=https://archive.org/details/rommelsdesertwar0000kitc |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-50971-8 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Krause |first1=Michael D. |last2=Phillips |first2=R. Cody |date=2007 |title=Historical Perspectives of the Operational Art |publisher=Center of Military History - US Army |isbn=978-0-16-072564-7 |ref=harv }} * {{cite book |last=Latimer |first=Jon |authorlink=Jon Latimer |year=2002 |title=Alamein |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-01016-1 |ref=harv |url=https://archive.org/details/alamein0000lati }} * {{cite book | last = Lewin | first = Ronald | year = 1998 | origyear = 1968 | title = Rommel As Military Commander | publisher = B&N Books | location = New York | isbn = 978-0-7607-0861-3 | ref = harv | url = https://archive.org/details/rommelasmilitary0000lewi }} * {{cite book |last1=Lieb |first1=Peter|editor1-last=Mikaberidze|editor1-first=Alexander|title=Atrocities, Massacres, and War Crimes: An Encyclopedia|date=2013|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif|isbn=978-1-59884-926-4|pages=25–27|chapter=Ardenne Abbey Massacre| ref = harv}} * {{cite book |last=Lieb |first=Peter |year=2014 |chapter=Rommel in Normandy |editor=I.F.W. Beckett |title=Rommel Reconsidered |url=https://archive.org/details/rommelreconsider0000unse |location=Mechanicsburg, PA |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-1462-4 |author-mask=2 |ref=harv }} * {{cite book | last = von Luck | first = Hans | authorlink = Hans von Luck | year = 1989 | title = Panzer Commander: The Memoirs of Colonel Hans von Luck | url = https://archive.org/details/panzercommander00hans | publisher = Dell Publishing of Random House | location = New York | isbn = 0-440-20802-5 | ref = harv }} * {{cite web | author = Luvaas, Jay | date = 1990 | title = Liddell Hart and the Mearsheimer Critique: A "Pupil's" Retrospective | website = [[Strategic Studies Institute]] | url = http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/articles/1990/1990%20luvaas.pdf | access-date = 8 February 2016 | ref = {{harvid|Luvaas|1990}} | archive-date = 2017-01-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170130231230/http://strategicstudiesinstitute.army.mil/pubs/parameters/articles/1990/1990%20luvaas.pdf | url-status = dead }} * {{cite contribution |last=Maier |first=Manfred |contribution= Vortrag Manfred Maier zu der Geschichte des Heidenheimer Rommeldenkmals |editor=Geschichtswerkstatt Heidenheim|title=Vorlage für die Arbeitsgruppe «Umgestaltung des Rommel-Denkmals» |p=49|year=2013 |ref=harv}} * {{Cite journal |last1=Major |first1=Patrick |authorlink=Patrick Major |journal=German History |volume=26 |issue=4 |year=2008 |title='Our Friend Rommel': The Wehrmacht as 'Worthy Enemy' in Postwar British Popular Culture |url=https://archive.org/details/german-history_2008-10_26_4/page/520 |location= |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/gerhis/ghn049 |pages=520–535 |ref=harv }} * {{cite book |last=Mearsheimer |first=John |title=Liddell Hart and the Weight of History |url=https://archive.org/details/liddellhartweigh00mear |location=Ithaca, N.Y. |publisher=Cornell University Press |year=1988 |isbn=978-0-8014-2089-4 |ref=harv }} * {{cite book | last1 = Megargee | first1 = Geoffrey P. | title = Inside Hitler's High Command | url = https://archive.org/details/insidehitlershig0000mega | publisher = Kansas University Press | year = 2000 | location = Lawrence, Kansas | isbn = 0-7006-1015-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = von Mellenthin | first = Friedrich | authorlink = Friedrich von Mellenthin | year = 1956 | title = Panzer Battles: A Study of the Employment of Armor in the Second World War | publisher = Cassell | location = London | isbn = 978-0-345-32158-9 | ref = harv| title-link = Panzerschlachten }} * {{cite book |last1=Messenger |first1=Charles |title=Rommel: Leadership Lessons from the Desert Fox |url=https://archive.org/details/rommelleadership0000mess |year=2009 |location=Basingstoke, NY |publisher=[[Palgrave Macmillan]] |isbn=978-0-230-60908-2 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Mitcham|first1=Samuel|title=The Desert Fox in Normandy: Rommel's Defense of Fortress Europe|date=1997|isbn=0-275-95484-6|page=198|url=https://books.google.com/books?id=HBQ3Va075OoC&pg=PA198|ref=harv}} * {{cite book | last = Mitcham | first = Samuel W. | year = 2007 | title = Rommel's Desert Commanders — The Men Who Served the Desert Fox, North Africa, 1941–42 | url = https://archive.org/details/rommelsdesertcom0000mitc | location = Mechanicsburg, PA | publisher = [[Stackpole Books]] | isbn = 978-0-8117-3510-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = Mitcham | first = Samuel W. | year = 2008 | title = The Rise of the Wehrmacht | url = https://archive.org/details/riseofwehrmachtg0002mitc | location = Westport, Conn. | publisher = Praeger Security International | isbn = 978-0-275-99641-3 | author-mask = 2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Moorhouse | first = Roger | year = 2007 | title = Killing Hitler: The Third Reich and the Plots Against the Führer | url = https://archive.org/details/killinghitlerthi0000moor_z1w0 | publisher = Random House | location = London | isbn = 978-1-84413-322-2 | ref = harv }} * {{cite book |last1=Murray |first1=Williamson |last2=Millett |first2=Allan Reed |year=2009 |title=A War To Be Won: fighting the Second World War |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-04130-1 |ref=harv }} * {{cite contribution |last=Naumann |first= Klaus|authorlink=Klaus Naumann|contribution=Afterword |editor=Charles Messenger |title=Rommel: Leadership Lessons from the Desert Fox |year=2009 |location=Basingstoke, NY |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-230-60908-2 |ref = harv}} * {{cite book |last=Neitzel |first=Sönke |year=2007 |title=Tapping Hitler's Generals: Transcripts of Secret Conversations, 1942–1945 |url=https://archive.org/details/tappinghitlersge0000neit |publisher=Frontline Books |isbn=978-1-84415-705-1 |ref=harv }} * {{cite book |title=World War II in Europe: A Concise History |url=https://books.google.com/books?id=VckKAAAAQBAJ |publisher=Cengage Learning |date=22 February 2012 |isbn=978-1-285-40179-9 |language=en |first=Marvin |last=Perry |page=165 |ref=harv }} * {{cite book |editor-last=Pimlott |editor-first=John |year=1994 |title=Rommel: In His Own Words |url=https://archive.org/details/rommelinhisownwo0000romm |location=London |publisher=Greenhill Books |isbn=978-1-85367-185-2 |ref=harv }} * {{cite book |last1=Pimlott |first1=John |date=2003 |title=Rommel and His Art of War |publisher=Greenhill Books |isbn=978-1-85367-543-0 |author-mask=2 |ref=harv }} * {{cite book |last1 = Playfair | first1 = Major-General I. S. O. | authorlink1 = Ian Stanley Ord Playfair | last2 = with Flynn | first2 = Captain F. C. RN |last3 = Molony |first3 = Brigadier C. J. C. |last4 = Gleave |first4 = Group Captain T. P. |editor-last = Butler | editor-first = Sir James | editor-link = James Ramsay Montagu Butler | series = History of the Second World War, United Kingdom Military Series | title = The Mediterranean and Middle East: British Fortunes reach their Lowest Ebb (September 1941 to September 1942) | volume = III | publisher = Naval & Military Press | location = Uckfield, UK | year = 2004 | orig-year = 1960 [[HMSO]] | isbn = 1-84574-067-X | lastauthoramp = y |ref = {{sfnRef|Playfair|1960}}}} * {{cite book |last=Porch |first=Douglas |authorlink=Douglas Porch |year=2004 |title=The Path to Victory: The Mediterranean Theater in World War II |url=https://archive.org/details/pathtovictorymed0000porc |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York |edition=1st |isbn=978-0-374-20518-8 |ref=harv }} * {{cite book |last=Remy |first=Maurice Philip |authorlink=:de:Maurice Philip Remy |year=2002 |title=Mythos Rommel |location=Munich |publisher=List Verlag |isbn=3-471-78572-8 |language=de |url=https://books.google.com/?id=e6UiAQAAIAAJ |ref=harv }} * {{cite book | last = Reuth | first = Ralf Georg | year = 2005 | title = Rommel: The End of a Legend | url = https://archive.org/details/rommelendoflegen0000reut | publisher = Haus Books | location = London | isbn = 978-1-904950-20-2 | ref = harv }} * {{cite book |last=Rice |first=Earle |year=2009 |title=Erwin J. E. Rommel-Great Military Leaders of the 20th Century Series |publisher=Infobase |ref=harv }} * {{cite book | last = Rommel | first = Erwin | editor-last = Liddell Hart | editor-first = B. H. | editor-link = B. H. Liddell Hart | year = 1982 | title = The Rommel Papers | location = New York | publisher = Da Capo Press | origyear = 1953 | isbn = 978-0-306-80157-0 | url = https://archive.org/details/THEROMMELPAPERS | ref = harv }} * {{cite book|last1=Sadler|first1=John|title=El Alamein 1942: The Story of the Battle in the Words of the Soldiers|date=2016|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-4728-1490-6|url=https://books.google.com/books?id=1WMdDAAAQBAJ&pg=PT63|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Scheck|first1=Raffael|url=http://www.perspectivia.net/publikationen/francia/francia-recensio/2010-3/ZG/mythos-rommel_scheck|year=2010|title=Mythos Rommel (Raffael Scheck)|journal=19./20. Jahrhundert – Histoire Contemporaine|ref=harv}} * {{cite book | last = Scherzer | first = Veit | title = Die Ritterkreuzträger 1939–1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives |trans-title=The Knight's Cross Bearers 1939–1945 The Holders of the Knight's Cross of the Iron Cross 1939 by Army, Air Force, Navy, Waffen-SS, Volkssturm and Allied Forces with Germany According to the Documents of the Federal Archives| year = 2007 | language = German | publisher = Scherzers Militaer-Verlag | location = Jena, Germany | isbn = 978-3-938845-17-2 | ref = harv}} * {{cite contribution |last1=Scianna |first1=Bastian Matteo |contribution=Rommel Almighty? Italian Assessments of the 'Desert Fox' During and After the Second World War |title=The Journal of Military History, Vol.82, Issue 1 |editor= |pp=125–145 |location= |publisher= |year=2018 |isbn= |ref = harv}} * {{cite book |last=Searle |first=Alaric |year=2014 |chapter=Rommel and the rise of the Nazis |editor-last=Beckett |editor-first=Ian F.W. |title=Rommel Reconsidered |url=https://archive.org/details/rommelreconsider0000unse |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-1462-4 |ref=harv }} * {{cite book | last = Shirer | first = William L. | authorlink = William L. Shirer | year = 1960 | title = The Rise and Fall of the Third Reich | url = https://archive.org/details/risefallofthirdr1959unse | publisher = Simon and Schuster | location = New York | isbn = 978-0-671-62420-0 | ref = harv }} * {{cite book |last1=Showalter |first1=Dennis |title=Patton And Rommel: Men of War in the Twentieth Century |date=3 January 2006 |publisher=Penguin |isbn=978-1-4406-8468-5 |url=https://books.google.com/books?id=bE1E2My2jvoC |ref=harv }} * {{cite book | last = Speidel | first = Hans | authorlink = Hans Speidel | title = Invasion 1944: Rommel and the Normandy Campaign | url = https://archive.org/details/invasion1944romm0000hans | year = 1950 | publisher = Henry Regnery | location = Chicago | ref = harv }} * {{cite book|last1=Strawson|first1=Major General John|title=If By Chance: Military Turning Points that Changed History|date=2013|publisher=Pan Macmillan|isbn=978-1-4472-3553-8|page=124|url=https://books.google.com/books?id=hdYTAAAAQBAJ&pg=PA124}} * {{Cite book |last=Watson |first=Bruce Allen |title=Exit Rommel: The Tunisian Campaign, 1942–43 |url=http://www.abc-clio.com/Praeger/product.aspx?pc=C7101C |location=Westport, Conn. |publisher=[[Praeger Publishers]] |year=1999 |isbn=978-0-275-95923-4 |ref=harv }} * {{cite book | last = Willmott | first = H.P. | year = 1984 | title = June, 1944 | publisher = Blandford Press | location = Poole | isbn = 0-7137-1446-8 | ref = harv | url = https://archive.org/details/june194400will }} * {{cite book | last = Young | first = Desmond | year = 1950 | title = Rommel: The Desert Fox | url = https://archive.org/stream/RommelDesmondYoung/Rommel%20-%20Desmond%20Young_djvu.txt | publisher = Harper & Row | location = New York | oclc = 48067797 | ref = harv }} * {{Cite journal |last=Zabecki |first=David T. |year=2016 |url=http://www.historynet.com/military-history-january-2016-table-of-contents-2.htm |journal=Military History |volume=32 |issue=5 |title=Rethinking Rommel |location=Herndon, Va. |publisher= |pages=24–29 |ref=harv |access-date=2019-10-20 |archive-date=2019-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111095423/https://www.historynet.com/military-history-january-2016-table-of-contents-2.htm |url-status=dead }} * {{cite web |last = Zabecki |first = David T. |authorlink = :de:David T. Zabecki |year = 2016 |title = March 2016 Readers' Letters |website = HistoryNet |url = http://www.historynet.com/march-2016-readers-letters.htm |access-date = 3 March 2016 |author-mask = 2 |ref = {{harvid|Zabecki March|2016}} |archive-date = 2020-05-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200511110331/https://www.historynet.com/march-2016-readers-letters.htm |url-status = dead }} * {{cite book |last1=Zaloga |first1=Steven |title=The Devil's Garden: Rommel's Desperate Defense of Omaha Beach |date=2013 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-5277-0 |url=https://books.google.com/books?id=MWP3AQAAQBAJ&pg=PT62&dq=rommel+%22desert+fox%22+dubbed |ref=harv }} {{refend}} '''കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്''' {{Refbegin|25em}} * {{cite book |last1=Bierman |first1=John |last2=Smith |first2=Colin |title=The Battle of Alamein: Turning Point, World War II |year=2002 |isbn=978-0-670-03040-8 |ref=harv |url=https://archive.org/details/battleofalameint00bier }} * {{cite web |last=Chambers |first=Madeline |date=2012 |title=The Devil's General? German film seeks to debunk Rommel myth |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/entertainment-us-germany-rommel-idUSBRE8A00RM20121101 |access-date=8 February 2016 |ref=harv }} * {{cite book |last=Citino |first=Robert |authorlink=Robert Citino |year=2007 |title=Death of the Wehrmacht: The German Campaigns of 1942 |publisher=[[University Press of Kansas]] |url=https://kuecprd.ku.edu/~upress/cgi-bin/978-0-7006-1791-3.html |ref=harv |access-date=26 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161006014145/https://kuecprd.ku.edu/~upress/cgi-bin/978-0-7006-1791-3.html |archive-date=6 October 2016 |url-status=dead }} * {{cite book |last=De Lannoy |first=Francois |year=2002 |title=Afrikakorps, 1941–1943: the Libya Egypt Campaign |url=https://archive.org/details/afrikakorps194110000lann |location=Bayeux |publisher=Heimdal |isbn=978-2-84048-152-2 }} * {{cite web |last=Gibson |first=Charles M. |year=2001 |title=Operational Leadership as Practiced by Field Marshall Erwin Rommel During the German Campaign in North Africa 1941–1942: Success of Failure? |website=[[Naval War College]] |url=http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a393741.pdf |accessdate=15 February 2016 |archive-date=2017-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170430003557/http://www.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a393741.pdf |url-status=dead }} * {{cite book |last=Greene |first=Jack |last2=Massignani |first2=Alessandro |year=1994 |title=Rommel's North Africa Campaign: September 1940 – November 1942 |url=https://archive.org/details/rommelsnorthafri0000gree |publisher=Combined Books |location=Conshohocken, PA |isbn=978-1-58097-018-1}} * {{cite book |last=Kelly |first=Orr |year=2002 |title=Meeting the Fox: The Allied Invasion of Africa, from Operation Torch to Kasserine Pass to Victory in Tunisia |url=https://archive.org/details/meetingfoxallied0000kell |publisher=J. Wiley |location=New York |isbn=978-0-471-41429-2 }} * {{cite book |last=Kriebel |first=Rainer |last2=Gudmundsson |first2=Bruce I |year=1999 |title=Inside the Afrika Korps: The Crusader Battles, 1941–1942 |url=https://archive.org/details/insideafrikakorp0000krie |publisher=Greenhill |location=London |isbn=978-1-85367-322-1 }} * {{cite book |last=Latimer |first=Jon |year=2001 |title=Tobruk 1941: Rommel's Opening Move |publisher=Osprey Military |location=Oxford |isbn=978-1-84176-092-6 }} * {{cite book |last1=Lieb |first1=Peter |title=Krieg in Nordafrika 1940-1943 |date=16 March 2018 |publisher=Reclam, Philipp |location=Ditzingen |isbn=9783150111611}} * {{cite book | last=Marshall |first=Charles F. |authorlink=Charles F. Marshall |year=1994 |title=The Rommel Murder: The Life and Death of the Desert Fox | url=https://archive.org/details/discoveringromme0000char |publisher=Stackpole Marshall Books |isbn=978-0-8117-2472-2 |ref=harv }} * {{cite book|last1=Pyta|first1=Wolfram|title=Hitler: Der Künstler als Politiker und Feldherr. Eine Herrschaftsanalyse|date=14 April 2015|publisher=Siedler Verlag|isbn=978-3-641-15701-2|pages=|url=https://books.google.com/books?id=iFDgBQAAQBAJ&pg=PT502|ref=harv}} * {{cite web |last=Robinson |first=James R. |date=1997 |title=The Rommel Myth |website=[[United States Army Combined Arms Center#Military Review|Military Review Journal]] |url=https://www.questia.com/library/journal/1P3-26324710/the-rommel-myth |access-date=8 February 2016 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308061240/https://www.questia.com/library/journal/1P3-26324710/the-rommel-myth |url-status=dead }} * Samuels, Martin (2017) "Erwin Rommel and German Military Doctrine, 1912–1940" ''[[War in History]]'' v.24 n.3 pp.&nbsp;308–35 * {{cite book |last=Thompson |first=Julian |authorlink=Julian Thompson (Royal Marines officer) |title=Dunkirk: Retreat to Victory |year=2011 |origyear=2008 |publisher=Arcade |location=New York |isbn=978-1-61145-314-0 |ref=harv }} * {{cite book | last=Windrow |first=Martin |year=1976 |title=Rommel's Desert Army | url=https://archive.org/details/rommelsdesertarm0000wind |publisher=Osprey |isbn=978-0-85045-095-8 }} {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{Internet Archive author |sname=Erwin Rommel |sopt=t}} * [http://www.biography.com/people/erwin-rommel-39971 Erwin Rommel]. Biography.com * {{NDB|22|23|24|Rommel, Eugen Johannes Erwin|[[Sönke Neitzel|Neitzel, Sönke]]|118602446}} * {{worldcat id|lccn-n78-95764}} * "Defeating the Desert Fox": {{YouTube|VURvlMfdTgg}}, via the official channel of [[The National WWII Museum]]; session by [[Nigel Hamilton (author)|Nigel Hamilton]] at the 2012 International Conference on World War II * {{Cite web |website=[[LeMO]] at [[Deutsches Historisches Museum]] |title=Erwin Rommel 1891–1944 |url=https://www.dhm.de/lemo/biografie/biografie-erwin-rommel.html |language=German |accessdate=13 May 2016 }} * {{PM20|FID=pe/014928}} {{navboxes | list1 = {{s-start}} {{s-mil}} {{s-bef|before = New Creation}} {{s-ttl|title = [[Theresian Military Academy|Commandant of the Theresian Military Academy NCO WarSchool]]|years = 1938}} {{s-aft|after = ?}} {{s-bef|before = ?}} {{s-ttl|title = Commander of the [[Führer Begleit Brigade|Führer Begleit Battalion]]|years = 1938 – 5 February 1940}} {{s-aft|after = ?}} {{s-bef|before = General der Kavallerie [[Georg Stumme]]}} {{s-ttl|title = Commander of [[7th Panzer Division (Wehrmacht)|7th Panzer Division]]|years = 5 February 1940&nbsp;– 15 February 1941}} {{s-aft|after = General der Panzertruppe [[Hans Freiherr von Funck]]}} {{s-bef|before = New creation}} {{s-ttl|title = [[Afrika Korps|Commander of the Afrika Korps]]|years = 19 February – 15 August 1941}} {{s-aft|after = Generalleutnant [[Ludwig Crüwell]]}} {{s-bef|before = New creation}} {{s-ttl|title = Commander of ''[[Army Group Africa|Heeresgruppe Afrika]]''|years = 15 August 1941&nbsp;– 9 March 1943}} {{s-aft|after = General [[Hans-Jürgen von Arnim]]}} {{s-bef|before = New creation}} {{s-ttl|title = Commander of ''[[Army Group B|Heeresgruppe B]]''|years = 15 July 1943&nbsp;– 19 July 1944}} {{s-aft|after = Generalfeldmarschall [[Günther von Kluge]]}} {{s-ach}} {{s-bef | before = [[The American Flag]] }} {{s-ttl | title = [[Time (magazine)|Cover of Time Magazine]] | years = 13 July 1942 }} {{s-aft | after = [[Dmitri Shostakovich]] }} {{s-end}} {{GFMofWWII}} {{RKDiamonds}} {{Recipients of the Pour le Mérite and Knight's Cross}} }} {{Subject bar | portal1=Biography | portal2=Military of Germany | portal3=Tanks | portal4=World War I | portal5=World War II | commons=y | q=y }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1891-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1944-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ ജർമ്മൻ സൈനികർ]] e1xzam0plp7z748xijpjltm14b855fy 0 489386 4648064 4107689 2026-07-16T16:46:38Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648064 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Hundred Days}} {{Infobox military conflict |conflict = ഏഴാമത്തെ സഖ്യത്തിന്റെ യുദ്ധം |partof = [[നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധങ്ങൾ]] [[സഖ്യ യുദ്ധങ്ങൾ]] |image = Battle of Waterloo 1815.PNG |image_size = 300px |caption = ''[[The Battle of Waterloo (painting)|വാട്ടർലൂ യുദ്ധം]]'', by [[William Sadler II|വില്യം സാഡ്‌ലർ II]] |date = {{start and end dates|1815|3|20|1815|7|8|df=yes}} (111 days) |place = ഫ്രാൻസ്, ഇന്നത്തെ ബെൽജിയം, ഇന്നത്തെ ഇറ്റലി |result = സഖ്യ വിജയം, [[Treaty of Paris (1815)|പാരീസിലെ രണ്ടാം ഉടമ്പടി]] * നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധങ്ങളുടെ അവസാനം * Second exile of [[Napoleon]] and [[Bourbon Restoration#Second Restoration (1815)|second Bourbon Restoration]] * Beginning of the [[Concert of Europe]] |combatant1 = {{plainlist| *{{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} *{{flag|Prussia|1803}} *{{flag|Austrian Empire}} *{{flag|Russian Empire}} *{{flag|Hanover|1692|name=Kingdom of Hanover}} *{{flag|Nassau}} *{{flag|Duchy of Brunswick|Brunswick}} *{{flag|Sweden}} *{{flag|United Kingdom of the Netherlands}} *{{flag|Spain|1785}} *{{flag|Portugal|1750}} *{{flagcountry|Kingdom of Sardinia}} *{{flag|Kingdom of Sicily}} *{{flagicon|Tuscany|habsburg}} [[Grand Duchy of Tuscany|ടസ്കാനി]] *{{flagicon|Switzerland}} [[Restoration (Switzerland)|സ്വിറ്റ്സർലൻഡ്]] *{{flagicon|Liechtenstein}} [[Liechtenstein|ലിച്ചെൻ‌സ്റ്റൈന്റെ പ്രിൻസിപ്പാലിറ്റി]] *{{flagicon|Denmark}} [[Denmark]] *{{flagdeco|Kingdom of France|bourbon}} [[Bourbon Restoration|ഫ്രഞ്ച് സാമ്രാജ്യം]]}} |commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|UK}} [[Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|വെല്ലിംഗ്ടൺ ഡ്യൂക്ക്]] (Anglo-allied) * {{flagdeco|Prussia|1803}} [[Gebhard Leberecht von Blücher|പ്രിൻസ് ബ്ലൂച്ചർ]] * {{flagdeco|Austrian Empire}} [[Karl Philipp, Prince of Schwarzenberg|ഷ്വാർസെൻബർഗ് രാജകുമാരൻ]] (Upper Rhine) * {{flagdeco|Austrian Empire}} [[Frederick Bianchi, Duke of Casalanza|കാസലാൻസ ഡ്യൂക്ക്]] (Upper Italy) * {{flagdeco|Austrian Empire}} [[Johann Maria Philipp Frimont|ജോഹാൻ ഫ്രിമോണ്ട്]] (Naples) * {{flagicon|Russian Empire}} [[Michael Andreas Barclay de Tolly]] * {{flagicon|Kingdom of France}} [[Louis Antoine, Duke of Angoulême|Duc d'Angoulême]] (French Royalists)}} |commander2 = {{collapsible list|title='''''[[Army of the North (France)|Armée du Nord]]''''' |{{flagicon|France}} [[Napoleon Bonaparte|നെപ്പോളിയൻ ബോണപാർട്ടെ]] (15–19 June) |{{flagicon|France}} [[Marshal Ney|മാർഷൽ നെയ്]] |{{flagicon|France}} [[Jean-de-Dieu Soult|സോൾട്ട്, ഡൽമേഷ്യ ഡ്യൂക്ക്]] (19–25 June) |{{flagicon|France}} [[Emmanuel de Grouchy, Marquis de Grouchy|മാർക്വിസ് ഡി ഗ്രൗച്ചി]] (25 June – 8 July)}} {{collapsible list|title=Interior |{{flagicon|France}} [[Louis-Nicolas Davout|ഡാവൗട്ട്, എക്മോഹൽ രാജകുമാരൻ]] (പാരീസ്) |{{flagicon|France}} [[Jean Maximilien Lamarque|ജീൻ ലമാർക്ക്]] (''Armée de l'Ouest'' – Vendée and Loire)}} {{collapsible list|title=Armies of Observation |{{flagicon|France}} [[Jean Rapp|ജീൻ റാപ്പ്]] (''Armée du Rhin'') |{{flagicon|France}} [[Louis-Gabriel Suchet|Suchet, Duc d'Albuféra]] (''Armée des Alpes'') |{{flagicon|France}} [[Claude Lecourbe]] (''Armée du Jura'') |{{flagicon|France}} [[Guillaume Marie Anne Brune|ഗുയിലൂം ബ്രൂണെ]] ''[[അർമി ഡു വർ]]'' |{{flagicon|France}} [[Charles Mathieu Isidore Decaen|ചാൾസ് ഡെകാൻ]] [[Bertrand Clauzel|ബെർ‌ട്രാൻഡ്, കോം‌ടെ ക്ലോസൽ]] (കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറും പൈറീനീസ് സൈന്യം)}} {{collapsible list|title=Naples |{{flagicon|Kingdom of Naples|1811}} [[Joachim Murat|ജോക്കിം മുറാത്ത്]]}} |combatant2 = {{plainlist| * {{flag|First French Empire|name=France}} * {{flagicon|Kingdom of Naples|1811}} [[Kingdom of Naples|നേപ്പിൾസ്]]}} |strength1 = 800,000–1,000,000{{sfn|Chandler|1966|p=1015}} |strength2 = 280,000{{sfn|Chandler|1966|p=1015}} |casualties1 = |casualties2 = |campaignbox = }} 1815 മാർച്ച് 20 ന് [[നെപ്പോളിയൻ ബോണപ്പാർട്ട്|നെപ്പോളിയൻ]] [[എൽബ|എൽബ]] ദ്വീപിൽ നിന്ന് [[പാരിസ്|പാരീസിലേക്ക്]] മടങ്ങിയതും 1815 ജൂലൈ 8 ന് [[Louis XVIII of France|ലൂയി പതിനെട്ടാമൻ രാജാവിന്റെ]] രണ്ടാം പുനഃസ്ഥാപനത്തിനും (111 ദിവസത്തെ കാലയളവ്) ഇടയിലുള്ള കാലയളവാണ് നൂറു ദിനങ്ങൾ (ഫ്രഞ്ച്: les Cent-Jours IPA: [le sɑ̃ ʒuʁ]) .{{efn|Histories differ over the start and end dates of the ''Hundred Days''; another popular period is from 1{{nbsp}}March, when Napoleon I landed in France, to his defeat at Waterloo on 18{{nbsp}}June.}} ഈ കാലഘട്ടത്തിലുണ്ടായ ഏഴാം സഖ്യത്തിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ [[Waterloo campaign|വാട്ടർലൂ കാമ്പെയ്ൻ]], {{sfn|Beck|1911|loc="Waterloo Campaign"}} [[Neapolitan War|നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധവും]] മറ്റ് നിരവധി [[Minor campaigns of 1815|ചെറിയ പ്രചാരണങ്ങളും]] ഉൾപ്പെടുന്നു. ജൂലൈ 8 ന് [[പാരിസ്|പാരീസിലേക്ക്]] രാജാവിനെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്ന പ്രസംഗത്തിൽ ലെസ് സെന്റ് ജോഴ്സ് (നൂറു ദിവസം) എന്ന വാചകം ആദ്യമായി പാരീസ് പ്രഫസർ [[Gaspard de Chabrol|ഗാസ്പാർഡ് കോംടെ ഡി ചബ്രോൾ]] ഉപയോഗിച്ചു.{{sfn|Gifford|1817|p=1511}} [[Congress of Vienna|വിയന്നയിലെ കോൺഗ്രസ്]] യോഗസമയത്താണ് നെപ്പോളിയൻ മടങ്ങിയത്. മാർച്ച് 13 ന്, നെപ്പോളിയൻ പാരീസിലെത്തുന്നതിന് ഏഴു ദിവസം മുമ്പ്, [[വിയന്ന|വിയന്നയിലെ]] കോൺഗ്രസിലെ അധികാരങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ നിയമവിരുദ്ധനായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. മാർച്ച് 25 ന് [[ഓസ്ട്രിയ]], [[പ്രഷ്യ]], [[റഷ്യ]], [[യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം]], നാല് മഹാശക്തികളും ഏഴാമത്തെ സഖ്യത്തിലെ പ്രധാന അംഗങ്ങളും ഒന്നിച്ചുനിന്ന് നെപ്പോളിയന്റെ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാൻ 1,50,000 പേരെ വീതം യുദ്ധക്കളത്തിലിറക്കി.{{sfn|Hamilton-Williams|1996|p=59}} ഇത് നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധങ്ങളിലെ അവസാന പോരാട്ടത്തിനും [[വാട്ടർലൂ യുദ്ധം|വാട്ടർലൂ യുദ്ധത്തിൽ]] നെപ്പോളിയന്റെ പരാജയത്തിനും ഫ്രഞ്ച് രാജ്യത്തിന്റെ രണ്ടാം പുനഃസ്ഥാപനത്തിനും നെപ്പോളിയനെ വിദൂര ദ്വീപായ [[സൈന്റ് ഹെലേന|സെന്റ് ഹെലീനയിലേക്ക്]] സ്ഥിരമായി നാടുകടത്താനും വേദിയൊരുക്കി. അവിടെ അദ്ദേഹം 1821 മെയ് മാസത്തിൽ മരിച്ചു. == നെപ്പോളിയന്റെ ഉയർച്ചയും തകർച്ചയും == ഫ്രഞ്ച് വിപ്ലവ, നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധങ്ങൾ 1792 മുതൽ തുടർച്ചയായി മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളുടെ സഖ്യങ്ങൾ ഫ്രാൻസിനെതിരെ ആക്രമിച്ചു. ഫ്രാൻസിൽ ലൂയി പതിനാറാമനെ അട്ടിമറിക്കുകയും പരസ്യമായി വധിക്കുകയും ചെയ്തത് മറ്റ് യൂറോപ്യൻ നേതാക്കളെ വളരെയധികം അസ്വസ്ഥരാക്കി. അവർ ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ തകർക്കുമെന്ന് പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. ഫ്രാൻസിന്റെ പരാജയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതിനുപകരം, വിപ്ലവ ഭരണകൂടത്തിന് അതിർത്തികൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കാനും ക്ലയന്റ് റിപ്പബ്ലിക്കുകൾ സൃഷ്ടിക്കാനും യുദ്ധങ്ങൾ കാരണമായി. ഫ്രഞ്ച് സേനയുടെ വിജയം അവരുടെ മികച്ച കമാൻഡറായ നെപ്പോളിയൻ ബോണപാർട്ടിൽ നിന്ന് ഒരു നായകനെ സൃഷ്ടിച്ചു. 1799-ൽ നെപ്പോളിയൻ വിജയകരമായ അട്ടിമറി നടത്തി പുതിയ ഫ്രഞ്ച് കോൺസുലേറ്റിന്റെ ആദ്യ കോൺസലായി. അഞ്ചുവർഷത്തിനുശേഷം അദ്ദേഹം നെപ്പോളിയൻ ഒന്നാമൻ ചക്രവർത്തിയായി സ്വയം കിരീടമണിഞ്ഞു. നെപ്പോളിയന്റെ ഉയർച്ച മറ്റ് വിപ്ലവ ഭരണകൂടത്തെപ്പോലെ മറ്റ് യൂറോപ്യൻ ശക്തികളെ വിഷമിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ പുതിയ സഖ്യങ്ങൾ രൂപീകരിച്ചിട്ടും നെപ്പോളിയന്റെ സൈന്യം യൂറോപ്പിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും കീഴടക്കി. 1812-ൽ റഷ്യയുടെ വിനാശകരമായ ഫ്രഞ്ച് അധിനിവേശത്തെത്തുടർന്ന് യുദ്ധത്തിന്റെ വേലിയേറ്റം ആരംഭിച്ചു. ഇത് നെപ്പോളിയന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും നഷ്ടപ്പെട്ടു. അടുത്ത വർഷം, ആറാമത്തെ സഖ്യത്തിന്റെ യുദ്ധത്തിൽ, ലീപ്സിഗ് യുദ്ധത്തിൽ സഖ്യസേന ഫ്രഞ്ചുകാരെ പരാജയപ്പെടുത്തി. ലീപ്സിഗിലെ വിജയത്തെത്തുടർന്ന്, പാരീസിലേക്ക് കടന്ന് നെപ്പോളിയനെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കാൻ സഖ്യം പ്രതിജ്ഞയെടുത്തു. 1814 ഫെബ്രുവരി അവസാന വാരത്തിൽ, പ്രഷ്യൻ [[Field marshal|ഫീൽഡ് മാർഷൽ ഗെഹാർഡ്]] ലെബെറെക്റ്റ് വോൺ ബ്ലൂച്ചർ പാരീസിൽ മുന്നേറി. ഒന്നിലധികം ആക്രമണങ്ങൾക്കും ശക്തിപ്പെടുത്തലുകൾക്കും ശേഷം, {{sfn|Uffindell|2003|pp=198, 200}} 1814 മാർച്ച് തുടക്കത്തിൽ [[Battle of Laon|ലാവോൺ യുദ്ധത്തിൽ]] ബ്ലൂച്ചർ വിജയിച്ചു. ഈ വിജയം സഖ്യസേനയെ ഫ്രാൻസിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ട് തള്ളിവിടുന്നതിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞു. റെയിംസ് യുദ്ധം നെപ്പോളിയനിലേക്ക് പോയി. പക്ഷേ ഈ വിജയത്തിന് പിന്നാലെ തുടർച്ചയായ തോൽവികൾ വർദ്ധിച്ചു. 1814 മാർച്ച് 30 ന് [[Battle of Paris (1814)|മോണ്ട്മാർട്രെ യുദ്ധത്തിനുശേഷം]] സഖ്യസേന പാരീസിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. 1814 ഏപ്രിൽ 6-ന് നെപ്പോളിയൻ തന്റെ സിംഹാസനം ഉപേക്ഷിച്ചു. ലൂയി പതിനാറാമന്റെ പ്രവേശനത്തിലേക്കും ഒരു മാസത്തിനുശേഷം ആദ്യത്തെ [[Bourbon Restoration|ബർബൻ പുനഃസ്ഥാപനത്തിലേക്കും]] നയിച്ചു. പരാജയപ്പെട്ട നെപ്പോളിയനെ ടസ്കാനി തീരത്തുള്ള എൽബ ദ്വീപിലേക്ക് നാടുകടത്തി. വിജയകരമായ സഖ്യം വിയന്നയിലെ കോൺഗ്രസിൽ യൂറോപ്പിന്റെ ഭൂപടം വീണ്ടും വരയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. {{Campaignbox Waterloo}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} == അവലംബം== === Citations === {{Reflist|22em}} === ഉറവിടങ്ങൾ=== {{refbegin}} * {{cite web |ref=harv |last=Adams |first=Keith |date=November 2011 |url = http://www.classicandperformancecar.com/features/octane_features/275635/driven_citroen_sm.html |title = Driven: Citroen SM |work=Classic and Performance Cars—Octane |publisher=Dennis Publishing |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130507002618/http://www.classicandperformancecar.com/features/octane_features/275635/driven_citroen_sm.html |archivedate=7 May 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }} * {{cite book |ref=harv |last=Baines |first=Edward |year=1818 |title = History of the Wars of the French Revolution, from the breaking out of the wars in 1792, to, the restoration of general peace in 1815 (in 2 volumes) |volume=2 |publisher=Longman, Rees, Orme and Brown |page=[https://books.google.com/books?id=GMxLAAAAMAAJ&pg=RA3-PA433&lpg=RA3-PA433&source=web&ots=Oe10l7IBAX&sig=UnnCycilaPS0p_QVL3BEyx2CXI8&hl=en 433] }} * {{cite book |ref=harv |last=Barbero |first=Alessandro |year=2006 |title=The Battle: a new history of Waterloo |publisher=Walker & Company |isbn=978-0-8027-1453-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/battle00ales }} * {{cite book|ref=harv |last=Chandler |first=David |authorlink=David G. Chandler |year=1966 |title=The Campaigns of Napoleon |url=https://archive.org/details/campaignsofnapol0000davi |location=New York |publisher=Macmillan }} * {{cite book |ref=harv |last=Chandler |first=David |author-link=David G. Chandler |year=1981 |title=Waterloo: The Hundred Days |publisher=Osprey Publishing |origyear=1980 }} * {{cite book |ref=harv |last=Chalfont|first=Lord |authorlink=Alun Gwynne Jones, Baron Chalfont |year=1979 |title=Waterloo: Battle of Three Armies |publisher=Sidgwick and Jackson|display-authors=etal }} * {{cite book |ref=harv |last=Chapuisat |first=Édouard |year=1921 |title=Der Weg zur Neutralität und Unabhängigkeit 1814 und 1815|publisher= Oberkriegskommissariat |location=Bern}} (also published as: ''Vers la neutralité et l'indépendance. La Suisse en 1814 et 1815'', Berne: Commissariat central des guerres) * {{cite book|ref=harv |last=Chartrand |first=Rene |year=1998 |title=British Forces in North America 1793–1815 |publisher=Osprey Publishing}} * {{cite book|ref=harv |last=Chesney |first=Charles Cornwallis |year=1868 |title=Waterloo Lectures: a study of the Campaign of 1815 |publisher=Longmans Green and Co.|location=London |url=https://archive.org/stream/cu31924024320214#page/n205/mode/2up}} * {{Cite book|ref=harv |last=Cordingly |first=David |year=2013 |title=Billy Ruffian |publisher=A&C Black|isbn=978-1-4088-4674-2|page=[https://books.google.com/books?id=a68GeehBGZYC&pg=PT7 7]}} * {{cite book|ref=harv |last=Gildea |first=Robert |year=2008 |title=Children of the Revolution: The French, 1799–1914 |edition=reprint |publisher=Penguin UK |isbn=978-0141918525 |pages=[https://books.google.com/books?id=2uh-E0iHXScC&pg=PT112 112], 113}} * {{cite book|ref=harv |last=Gifford |first=H. |year=1817 |title=History of the Wars Occasioned by the French Revolution: From the Commencement of Hostilities in 1792, to the End of ... 1816; Embracing a Complete History of the Revolution, with Biographical Sketches of Most of the Public Characters of Europe |volume=2 |publisher=W. Lewis |page=[https://books.google.com/books?id=3Q1qH8RTt0QC&pg=PA1511#v=onepage&q&f=false 1511]}} * {{cite book|ref=harv |last=Glover |first=Michael |year=1973 |title=Wellington as Military Commander |url=https://archive.org/details/wellingtonasmili0000glov |publisher=Sphere Books |location=London }} * {{cite book|ref=harv |last=Hamilton-Williams |first=David |year=1996 |title=Waterloo New Perspectives: the Great Battle Reappraised|url=https://archive.org/details/waterloonewpersp0000hami_b6m9 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-05225-8}} * {{cite book|ref=harv |last=Hertslet |first=Edward, Sir |authorlink=Edward Hertslet |year=1875 |title=The map of Europe by treaty; showing the various political and territorial changes which have taken place since the general peace of 1814|location=London |publisher=Butterworths |page=[https://archive.org/stream/mapofeuropebytre01hertuoft#page/18/mode/1up 18]}} * {{Cite book|ref=harv |last=Hibbert|first=Christopher|title=Waterloo |year=1998 |url=https://books.google.com/books?id=1YXs8zkqulEC&pg=PA144 |edition=illustrated, reprint, revised |publisher=Wordsworth Editions |isbn=978-1-85326-687-4}} * {{cite book|ref=harv |last=Hofschroer |first=Peter |year=2006 |title=1815 The Waterloo Campaign: Wellington, his German allies and the Battles of Ligny and Quatre Bras |volume=1 |publisher=Greenhill Books}} * {{cite book|ref=harv |last=Houssaye |first=Henri |year=2005 |title=Napoleon and the Campaign of 1815: Waterloo |publisher=Naval & Military Press Ltd}} * {{Cite DNB|ref=harv |last=Laughton |first=John Knox |wstitle=Maitland, Frederick Lewis |volume=35 |pages=353–355 }} * {{cite book|ref=harv|authorlink1=Nick Lipscombe |last=Lipscombe |first=Nick |title=Waterloo – The Decisive Victory |url=https://books.google.com/books?id=O_RbBAAAQBAJ&pg=PA32 |year=2014 |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-4728-0104-3|page=32}} * {{cite journal|ref=harv |last=Nicolle |first=André |date=December 1953 |title=The Problem of Reparations after the Hundred Days |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1953-12_25_4/page/343 |journal=The Journal of Modern History |volume=25 |number=4 |pages=343–354 |doi=10.1086/237635}} * {{cite book|ref=harv |last=Plotho |first=Carl von |year=1818 |title=Der Krieg des verbündeten Europa gegen Frankreich im Jahre 1815 |publisher=Karl Friedrich Umelang |location=Berlin |url=https://books.google.com/books?id=rWsIAAAAQAAJ}} * {{cite book|ref=harv |last=Ramm |first=Agatha |year=1984 |title=Europe in the Nineteenth Century |publisher=Longman |location=London}} * {{cite book|ref=harv |last=Siborne |first=William |year=1848 |title=The Waterloo Campaign, 1815 |edition=4th |location=Westminster |publisher=A. Constable |url=https://archive.org/details/waterloocampaig01sibogoog}} * {{cite book|ref=harv |authorlink=William Siborne|last=Siborne |first=William |year=1895 |title=The Waterloo Campaign 1815 |edition=4th |publisher=Birmingham, 34 Wheeleys Road |chapter=Supplement section |chapterurl=https://archive.org/stream/waterloocampaig02sibogoog#page/n767/mode/1up|pages=767–780 |url=https://archive.org/details/waterloocampaig02sibogoog}} * {{cite book|ref=harv |last=Sørensen |first=Carl |year=1871 |title=Kampen om Norge i Aarene 1813 og 1814| volume=2|location=Kjøbenhavn}} * {{cite DNB|ref=harv |last=Stephens |first=Henry Morse |wstitle=Campbell, Neil (1776–1827) |volume=8 |pages=389–390}} * {{cite book|ref=harv |last=Strupp |first=K. |display-authors=etal |title=Wörterbuch des Völkerrechts |location=Berlin |date=1960–1962 |chapter=Wiener Kongress |language=de}}{{full citation needed|date=June 2012|reason=volume and page number}} * {{cite book|ref=harv |last=Townsend |first=George Henry |year=1862 |title=The Manual of Dates: A Dictionary of Reference to All the Most Important Events in the History of Mankind to be Found in Authentic Records |publisher=Routledge, Warne, & Routledge |page=[https://books.google.com/books?id=sSVTAAAAcAAJ&pg=PA355#v=onepage&q&f=false 355]}} * {{cite book|ref=harv |last=Uffindell |first=Andrew |year=2003 |title=Great Generals of the Napoleonic Wars |url=https://archive.org/details/greatgeneralsofn0000uffi |location=Staplehurst |publisher=Spellmount |isbn=978-1-86227-177-7}} * {{cite book|ref=harv |last=Veve |first=Thomas Dwight |year=1992 |title=The Duke of Wellington and the British Army of Occupation in France, 1815–1818 |edition=illustrated |location=Westport, CT |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0313279416 |pages=[https://books.google.com/books?id=N4nZFpNNQjAC&lpg=PA131&ots=JCa-hm1r-I&pg=PA131#v=onepage&q=statesman&f=false ix, 4, 114, 120]}} * {{cite book|ref=harv |last=Waln |first=Robert |year=1825 |title=Life of the Marquis de La Fayette: Major General in the Service of the United States of America, in the War of the Revolution... |publisher=J.P. Ayres |pages=[https://books.google.com/books?id=X7Xh8AiGgrwC&pg=PA482 482]–483 }} * {{cite book|ref=harv |last=Woloch |first=Isser |year=2002 |title=Napoleon and His Collaborators |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-32341-2 |page= }} * {{cite journal|ref=harv| last=Wood |first=Hugh McKinnon |title=The Treaty of Paris and Turkey's Status in International Law|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-international-law_1943-04_37_2/page/262| journal=The American Journal of International Law |volume=37 |number=2 |date=April 1943 |pages=262–274 |doi=10.2307/2192416 |jstor=2192416 }} ===ആട്രിബ്യൂഷൻ=== * {{EB1911 |last=Beck |first=Archibald Frank |wstitle=Waterloo Campaign |volume=28 |pages=371–381 }} * {{EB1911 |last=Rose |first=John Holland |wstitle=Napoleon I.|volume=19 |pages=190–211 }} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{wikisource portal| Hundred Days}} {{wikisource portal| Waterloo Campaign}} * {{cite book |last=Abbot |first=John S.C. |chapter=Chapter XI: Life in Exile, 1815–1832 |title=Makers of History: Joseph Bonaparte |year=1902 |location=New York and London |publisher=Harper & Brothers|chapter-url=http://www.ajhw.co.uk/books/book71/book71c1/book71c1.html#Page_319 |pages=320–324}} * {{cite book |last=Alexander |first=Robert S. |title=Bonapartism and Revolutionary Tradition in France: The Federes of 1815 |url=https://archive.org/details/bonapartismrevol0000alex |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1991}} * {{cite book|last=Bowden |first=Scott |year=1983 |title=Armies at Waterloo: a detailed analysis of the armies that fought history's greatest Battle |publisher=Empire Games Press |isbn=978-0-913037-02-7}} * {{cite book |last=Gurwood |first=Lt. Colonel |year=1838 |title=The Dispatches of Field Marshal the Duke of Wellington |volume=12 |publisher=J. Murray}} * {{cite book |last=Hofschroer |first=Peter |title=1815 The Waterloo Campaign: The German victory, from Waterloo to the fall of Napoleon |volume=2 |publisher=Greenhill Books |year=1999|isbn=978-1-85367-368-9}} * {{cite book |last=Mackenzie |first=Norman |title=The Escape from Elba |publisher=[[Oxford University Press]]|year=1984}} * {{cite journal |last=Lucas |first=F.L. |authorlink= F. L. Lucas |year=1965 |title='Long Lives the Emperor', an essay on The Hundred Days |url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1965_8_1/page/126 |journal=[[The Historical Journal]]|volume=8 |pages=126–135 |number=1 |jstor=3020309|doi=10.1017/S0018246X00026868 }} * {{cite book |last=Schom |first=Alan |year=1992 |title=One Hundred Days: Napoleon's road to Waterloo |location=New York |publisher=Atheneum |pages=[https://books.google.com/books?id=i60QdE3qPRMC&pg=PA19#v=onepage&q&f=false 19], 152}} * {{cite book |last=Smith |first=Digby |year=1998 |title=The Greenhill Napoleonic Wars Data Book|publisher= Greenhill Books|location=London}} * {{cite book |last=Wellesley |first=Arthur |authorlink=Arthur Wellesley, 2nd Duke of Wellington |year=1862 |title=Supplementary Despatches, Correspondence and Memoranda of Field Marshal the Duke of Wellington|volume=10 |publisher=United Services, John Murray |location=London}} {{Waterloo Campaign}} {{Napoleonic Wars}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:നെപ്പോളിയൻ യുദ്ധങ്ങൾ]] tdqw7m26c2hw4sjdcgbwo2bhmon4q74 0 489853 4648096 4629500 2026-07-16T17:40:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648096 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Peter Sellers}} {{Infobox person | name = Peter Sellers | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|CBE]] | image = Peter Sellers at home in Belgravia, London, 1973.jpg | alt = Sellers smiling to the camera | caption = Sellers in 1973, photographed by [[Allan Warren]] {{Collapsed infobox section begin|Biographical data}} | birth_name = Richard Henry Sellers | birth_date = {{birth date|1925|9|8|df=y}} | birth_place = [[Southsea]], [[Portsmouth]], England | death_date = {{death date and age|1980|7|24|1925|9|8|df=y}} | death_place = [[London]], England | occupation = [[Peter Sellers on stage, radio, screen and record|Actor, comedian, singer]] | known_for = [[Character acting]], [[improvisation]] | spouse = {{plainlist | * {{marriage|Anne Howe|1954|1963|reason=divorced}} * {{marriage|[[Britt Ekland]]|1964|1968|reason=divorced}} * {{marriage|[[Miranda, Countess of Stockton|Miranda Quarry]]|1969|1976|reason=divorced}} * {{marriage|[[Lynne Frederick]]|1977}}}} | children = 3, including [[Michael Sellers (actor)|Michael]] and [[Victoria Sellers]] {{Collapsed infobox section end}} }} '''പീറ്റർ സെല്ലേഴ്സ്, സിബിഇ''' (ജനനം റിച്ചാർഡ് ഹെൻ‌റി സെല്ലേഴ്സ്; 8 സെപ്റ്റംബർ 1925 - ജൂലൈ 24, 1980) ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് ചലച്ചിത്ര നടനും ഹാസ്യനടനും ഗായകനുമായിരുന്നു. ബിബിസി റേഡിയോ കോമഡി സീരീസായ [[The Goon Show|ദ ഗൂൺ ഷോയിൽ]] അദ്ദേഹം നിരവധി ഹിറ്റ് കോമിക്ക് ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുകയും നിരവധി ചലച്ചിത്ര കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ അവയിൽ ദി പിങ്ക് പാന്തർ സീരീസിലെ [[Inspector Clouseau|ചീഫ് ഇൻസ്പെക്ടർ ക്ലൗസീയു]] ഉൾപ്പെടെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പ്രേക്ഷകർക്ക് അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പോർട്ട്‌സ്മൗത്തിൽ ജനിച്ച സെല്ലേഴ്‌സ് രണ്ടാഴ്ച പ്രായമുള്ളപ്പോൾ സൗത്ത്‌സീയിലെ കിംഗ്സ് തിയേറ്ററിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. പ്രൊവിൻഷ്യൽ തിയേറ്ററുകളിൽ നടത്തിയിരുന്ന വൈവിധ്യമാർന്ന അഭിനയത്തിൽ അദ്ദേഹം മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. ആദ്യമായി ഡ്രമ്മറായി ജോലി ചെയ്തിരുന്ന അദ്ദേഹം [[Entertainments National Service Association|എന്റർടൈൻമെന്റ്സ് നാഷണൽ സർവീസ് അസോസിയേഷന്റെ]] (ENSA) അംഗമായി ഇംഗ്ലണ്ടിൽ സഞ്ചരിച്ചു. റാൽഫ് റീഡറിന്റെ യുദ്ധകാല ഗ്യാങ് ഷോ എന്റർടൈൻമെന്റ് ട്രൂപ്പിലെ ഒരു ഇടവേളയ്ക്കിടെ അദ്ദേഹം തന്റെ അനുകരണവും കഴിവുകളും മെച്ചപ്പെടുത്തി. ബ്രിട്ടനിലും വിദൂര കിഴക്കിലും സഞ്ചരിക്കുകയും യുദ്ധാനന്തരം സെല്ലേഴ്സ് ഷോടൈമിൽ റേഡിയോ അരങ്ങേറ്റം നടത്തി. ഒടുവിൽ വിവിധ ബിബിസി റേഡിയോ ഷോകളിൽ സ്ഥിരമായി അവതരണം നടത്തി. 1950 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, സെല്ലേഴ്സ്, [[Spike Milligan|സ്പൈക്ക് മില്ലിഗൻ]], [[Harry Secombe|ഹാരി സെകോംബ്]], [[Michael Bentine|മൈക്കൽ ബെന്റൈൻ]] എന്നിവർ ചേർന്ന് 1960-ൽ അവസാനിച്ച ദി ഗുൺ ഷോ എന്ന റേഡിയോ പരമ്പരയിൽ പങ്കെടുത്തു. == ജീവചരിത്രം == ===ആദ്യകാല ജീവിതം (1925–35)=== [[Portsmouth|പോർട്ട്‌സ്മൗത്തിന്റെ]] പ്രാന്തപ്രദേശമായ [[Southsea|സൗത്ത്‌സീയിൽ]] 1925 സെപ്റ്റംബർ 8 ന് സെല്ലേഴ്സ് ജനിച്ചു. [[Yorkshire|യോർക്ക്ഷയറിൽ]] ജനിച്ച വില്യം "ബിൽ" സെല്ലേഴ്സ് (1900-62), ആഗ്നസ് ഡോറെൻ "പെഗ്" (നീ മാർക്ക്സ്, 1892-1967) എന്നിവരായിരുന്നു മാതാപിതാക്കൾ. ഇരുവരും പെഗ് റേ സിസ്റ്റേഴ്സ് ട്രൂപ്പിലെ വൈവിധ്യമാർന്ന വിനോദകരായിരുന്നു. <ref name="Milligan (DNB)" /> റിച്ചാർഡ് ഹെൻ‌റിയെന്നു നാമകരണം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മാതാപിതാക്കൾ അദ്ദേഹത്തെ പീറ്റർ എന്ന് വിളിച്ചു. സെല്ലേഴ്സ് ഏകമകനായി തുടർന്നു. {{sfn|Sikov|2002|p=5}} പെഗ് സെല്ലേഴ്സ് [[Boxing|പ്യൂഗലിസ്റ്റ്]] [[Daniel Mendoza|ഡാനിയൽ മെൻഡോസയുമായി]] (1764–1836) അടുത്തറിഞ്ഞിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തെ സെല്ലേഴ്സ് വളരെയധികം ബഹുമാനിച്ചിരുന്നു. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ചടിച്ചെടുത്ത പടം ഓഫീസിൽ തൂക്കിയിട്ടു. മെൻഡോസയുടെ ചിത്രം തന്റെ നിർമ്മാണ കമ്പനിയുടെ ലോഗോയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കാൻ സെല്ലേഴ്സ് പദ്ധതിയിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Lewis|1995|p=9}} സൗത്ത്‌സീയിലെ [[Kings Theatre, Southsea|കിംഗ്സ് തിയേറ്ററിലെ]] പ്രധാന അഭിനയത്തിന് ഡിക്ക് ഹെൻഡേഴ്സൺ സ്റ്റേജിൽ കയറ്റിയപ്പോൾ സെല്ലേഴ്‌സിന് രണ്ടാഴ്ച പ്രായമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. കാണികൾ "[[For He's a Jolly Good Fellow|ഫോർ ഹിസ് എ ജോളി ഗുഡ് ഫെലോ]]" ആലപിച്ചു. ഇത് കേട്ട കുഞ്ഞ്‌ കരയാനിടയായി. {{sfn|Lewis|1995|p=25}} കുടുംബം നിരന്തരം വിനോദസഞ്ചാരം നടത്തി. ഇളം പ്രായമായ സെല്ലേഴ്‌സിന് ജീവിതത്തിൽ വളരെയധികം പ്രക്ഷോഭത്തിനും അസന്തുഷ്ടിക്കും ഇത് കാരണമായി.{{sfn|Sikov|2002|p=9}} 1935-ൽ സെല്ലേഴ്സ് കുടുംബം നോർത്ത് ലണ്ടനിലേക്ക് മാറി [[Muswell Hill|മസ്വെൽ ഹില്ലിൽ]] താമസമാക്കി. {{sfn|Evans|1980|p=45}} ബിൽ സെല്ലേഴ്സ് പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്, പെഗ് ജൂതൻ എന്നിവയാണെങ്കിലും, സെല്ലേഴ്സ് [[Brothers of Mercy of Our Lady of Perpetual Help|ബ്രദേഴ്സ് ഓഫ് ഔവർ ലേഡി ഓഫ് മേഴ്‌സി]] <ref name="Milligan (DNB)" /> നടത്തുന്ന നോർത്ത് ലണ്ടൻ റോമൻ കത്തോലിക്കാ സ്കൂളായ [[St Aloysius College, Highgate|സെന്റ് അലോഷ്യസ് കോളേജിൽ]] ചേർന്നു. {{sfn|Evans|1980|p=57}} കുടുംബം സമ്പന്നരായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ പെഗ് തന്റെ മകന് ചെലവേറിയ സ്വകാര്യ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം നൽകി. <ref name="WT1002">{{cite web |url=https://www.questia.com/read/1G1-92800508 |author=Gibson, Eric |title=Behind Inspector Clouseau; The funny, often elusive Peter Sellers and his wives. |work=[[The Washington Times]] |date=13 October 2002 |accessdate=4 August 2012 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=സെപ്റ്റംബർ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{subscription}}</ref> ജീവചരിത്രകാരൻ പീറ്റർ ഇവാൻസിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സെല്ലേഴ്സ് ചെറുപ്പം മുതലേ മതത്തിൽ ആകൃഷ്ടനാകുകയും പ്രത്യേകിച്ച് കത്തോലിക്കാ മതത്തിൽ അമ്പരക്കുകയും വിഷമിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. {{sfn|Evans|1980|p=194}} [[Roger Lewis|റോജർ ലൂയിസ്]] വിശ്വസിച്ചത് കത്തോലിക്കാ സ്കൂളിൽ പ്രവേശിച്ചയുടനെ സെല്ലേഴ്സ് വിശ്വാസത്തിന്റെ നിഗൂഢതകൾക്ക് പുറത്തുള്ള ഒരാളായി അദ്ദേഹം ഒരു യഹൂദനാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. {{sfn|Lewis|1995|p=44}} തന്റെ പിതാവിന്റെ വിശ്വാസം ചർച്ച് ഓഫ് ഇംഗ്ലണ്ട് അനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ യഹൂദനാണെന്നും "യഹൂദന്മാർ അവരുടെ അമ്മയുടെ വിശ്വാസം സ്വീകരിക്കുന്നു" എന്നും സെല്ലേഴ്സ് നിരീക്ഷിച്ചു. {{sfn|Lewis|1995|p=44}} മില്ലിഗന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, സെല്ലേഴ്സ് ഒരു കുറ്റബോധം നടത്തി. ക്രിസ്മസ് ആഘോഷത്തിനായി ഒരു സിനഗോഗിൽ നിന്ന് മെഴുകുതിരി സമ്മാനിച്ചപ്പോൾ സെല്ലേഴ്സ് ഒരിക്കൽ കണ്ണുനീരൊഴുക്കിയിരുന്നുവെന്ന് ഓർമ്മിക്കുന്നു. {{sfn|Evans|1980|p=194}} ഈ ഭാവം യഹൂദ വിരുദ്ധ ചേരിയാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു. {{sfn|Evans|1980|p=194}} സെല്ലേഴ്സ് സ്കൂളിലെ മികച്ച വിദ്യാർത്ഥിയായിത്തീർന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ചിത്രരചനയിൽ മികവ് പുലർത്തി. അദ്ദേഹം അലസതയ്ക്ക് അടിമയായിരുന്നു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക കഴിവുകൾ അധ്യാപകരുടെ വിമർശനങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ രക്ഷിച്ചു. ഒരു "യഹൂദ പയ്യന് [[Catechism|മത ബോധനം]] മറ്റുള്ളവരെക്കാൾ നന്നായി അറിയാം!"{{sfn|Walker|1981|p=11}} പഠിക്കാത്തതിന് ഒരു അദ്ധ്യാപകൻ മറ്റ് ആൺകുട്ടികളെ ശകാരിച്ചതായി സെല്ലേഴ്സ് അനുസ്മരിച്ചു.{{sfn|Sikov|2002|p=12}} ==അവലംബം== {{reflist | colwidth = 25em | refs = <ref name="Milligan (DNB)"> {{cite journal |last=Milligan |first=Spike |title=Sellers, Peter (1925–1980) |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31669 |work=[[Oxford Dictionary of National Biography]] |publisher=[[Oxford University Press]] |accessdate=9 July 2012 |authorlink=Spike Milligan |doi=10.1093/ref:odnb/31669 |year=2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407125112/http://www.oxforddnb.com/view/article/31669 |archivedate= 7 April 2014 }} {{ODNBsub}} </ref> }} ===Sources=== {{refbegin|25em}} * {{cite book | last = Anthony | first = Barry | year = 2010 | title = The King's Jester | location = London | publisher = [[I.B. Tauris]] | isbn = 978-1-84885-430-7 | ref = harv }} * {{cite book|last=Baron|first= Cynthia |contribution=Peter Sellers: A figure of the Impasse | editor-last = Robertson Wojcik | editor-first = Pamela|title= New Constellations: Movie Stars of the 1960s |url= https://books.google.com/books?id=0ReTQEa_jkoC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false | year = 2012 | publisher = [[Rutgers University Press]]|location= Piscataway, New Jersey | isbn = 978-0-8135-5229-3 | ref = harv }} * {{cite book | last = Benson | first = Raymond | authorlink = Raymond Benson | title = [[The James Bond Bedside Companion]] | year = 1988 | publisher = [[Macmillan Publishers|Boxtree Ltd]] | location = London | isbn = 978-1-85283-233-9 | ref = harv }} * {{cite book | last1=Burton|first1=Alan|last2=O'Sullivan|first2=Tim|title=The Cinema of Basil Dearden and Michael Relph|url=https://books.google.com/books?id=CXDdTR62pd4C&pg=PA25| year = 2009 | publisher = [[Edinburgh University Press]]|location=Edinburgh | isbn = 978-0-7486-3289-3| ref = harv }} * {{cite book | last = Carpenter | first = Humphrey | authorlink = Humphrey Carpenter | year = 2003 | title = Spike Milligan: The Biography | url= https://books.google.com/?id=dF9zDXmpsI0C&lpg=PP1&dq=Spike%20Milligan%3A%20The%20Biography&pg=PP1#v=onepage&q=Spike%20Milligan:%20The%20Biography&f=false | location = London | publisher = [[Hodder & Stoughton|Coronet Books]] | isbn = 978-0-340-82612-6 | ref = harv }} * {{cite book|last=Culhane|first=John|title=Special Effects in the Movies: How They Do It|date=12 November 1986|publisher=[[Ballantine Books]]|location=New York|isbn=978-0-345-34536-3| ref = harv}} * {{cite book | last = Dawson | first = Nick | year = 2009 | title = Being Hal Ashby: Life of a Hollywood Rebel | publisher = [[University Press of Kentucky]] | url = https://books.google.com/books?id=ayGlICMwYD0C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false | location = Lexington, Kentucky | isbn = 978-0-8131-2538-1 | ref = harv }} * {{cite book|last=Dixon|first=Wheeler Winston|authorlink = Wheeler Winston Dixon |title=Film Talk: Directors at Work|url=https://books.google.com/books?id=bgXQ7qaC7nYC&pg=PA35|date=11 July 2007|publisher=[[Rutgers University Press]]|location=Piscataway, New Jersey|isbn=978-0-8135-4147-1|ref = harv}} *{{cite book|last=Duncan|first=Paul|year=2003|title=Stanley Kubrick: The Complete Films |url=https://archive.org/details/stanleykubrickvi0000dunc|publisher=Taschen GmbH|page=[https://archive.org/details/stanleykubrickvi0000dunc/page/95 95]|isbn=978-3-8365-2775-0|ref =harv}} * {{cite book | last = Evans | first = Peter | year = 1980 | title = The Mask Behind the Mask | location = London | publisher = Severn House Publishers | isbn = 0-7278-0688-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Games | first = Alexander | year = 2003 | title = The Essential Spike Milligan | location = London| url=https://books.google.com/books?id=ieTh-QKfhcsC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false| publisher = [[HarperCollins|Fourth Estate]] | isbn = 978-0-00-715511-8 | ref = harv }} * {{cite book|last1=Ginibre|first1=Jean-Louis|last2=Lithgow|first2=John|last3=Cady|first3=Barbara|title=Ladies Or Gentlemen: A Pictorial History of Male Cross-Dressing in the Movies|url=https://books.google.com/books?id=7hgQRVaWL-gC&pg=PA296|year=2005|publisher=Filipacchi Publishing|location=New York|isbn=978-1-933231-04-4|ref = harv }} * {{cite book|last=Grierson|first=John|authorlink=John Grierson|title=Grierson on Documentary|url=https://books.google.com/books?id=mfKmXC8K9P8C&pg=PA34|year=1966|publisher=[[University of California Press]]|location=Berkeley, California|oclc=592409828|ref = harv }} * {{cite book | last = Hall | first = Julian | year = 2006 | title = The Rough Guide to British Cult Comedy | publisher = [[Rough Guides]] | location = London | isbn = 978-1-84353-618-5 | ref = harv | url = https://archive.org/details/roughguidetobrit00hall }} * {{cite book|last1=Johnson|first1=Tom|last2=Vecchio|first2=Deborah Del|title=Hammer Films: An Exhaustive Filmography|year=1996|publisher=[[McFarland & Company]]|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-0-7864-0034-8|ref = harv}} * {{cite book | last = Lewis | first = Roger | title = The Life and Death of Peter Sellers | url = https://archive.org/details/lifedeathofpeter0000lewi_k9q3 | year = 1995 | publisher = [[Random House|Arrow Books]] | authorlink = Roger Lewis | location = London | isbn = 978-0-09-974700-0 | ref = harv }} * {{cite book | last = LoBrutto | first = Vincent | title = Stanley Kubrick: A Biography | year = 1999 | publisher = [[Da Capo Press]] | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-306-80906-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = McCann | first = Graham | year = 2006 | title = Spike & Co | url = https://archive.org/details/spikecoinsidehou0000mcca | location = London | publisher = [[Hodder & Stoughton]] | isbn = 978-0-340-89809-3 | ref = harv }} * {{cite book|last=Miles|first=Barry |authorlink=Barry Miles|title=The British invasion|url=https://books.google.com/books?id=r8xbaIlrUREC&pg=PP1|year=2009|publisher=[[Sterling Publishing]]|location=New York|isbn=978-1-4027-6976-4|ref=harv}} * {{cite book | last = Moritz | first = Charles | year = 1961 | title = Current Biography Yearbook, Volume 21| location = New York | publisher = [[H. W. Wilson Company]] | ref = harv }} * {{cite book | last = Parkinson | first = Michael | year = 2009 | title = Parky: My Autobiography | publisher = [[Hodder & Stoughton]] | url = https://books.google.com/books?id=0ccrWk87YbkC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false | authorlink = Michael Parkinson | location = London | isbn = 978-0-340-96167-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Perry | first = George | year = 2007 | title = The Life of Python | publisher = [[Anova Books|Pavilion Books]] | url = https://books.google.com/books?id=J_Zg-9u4yLAC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false | location = London | isbn = 978-1-86205-762-3 | ref = harv }} * {{cite book| last1= Pramaggiore |first1= Maria | last2= Wallis |first2= Tom |title=Film: A Critical Introduction|url=https://books.google.com/books?id=7CYJUwg69KsC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|year=2005|publisher=Laurence King Publishing|location=London|isbn=978-1-85669-442-1 |ref = harv}} * {{cite book|last=Rankin|first=Nicholas|title=A Genius for Deception: How Cunning Helped the British Win Two World Wars|url=https://books.google.com/books?id=I7fw7bjPSdgC&pg=PA383|date=1 November 2009|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford|isbn=978-0-19-538704-9|ref = harv}} * {{cite book | last = Rigelsford | first = Adrian | authorlink = Adrian Rigelsford | year = 2004 | title = Peter Sellers: A Life in Character | url = https://archive.org/details/petersellerslife0000rige | publisher = [[Virgin Books]] | location = London | isbn = 978-0-7535-0270-9 | ref = harv }} * {{cite book | last = Saunders | first = Robert A. | title = The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat | url = https://archive.org/details/manyfacesofsacha0000robe | year = 2009 | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | location = Lanham, Maryland | isbn = 978-0-7391-2337-9 | ref = harv }} * {{cite book|last=Segrave|first=Kerry|title=Endorsements in advertising: a social history|url=https://books.google.com/books?id=D-TtAAAAMAAJ|date=30 March 2005|publisher=[[McFarland & Company]]|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-0-7864-2043-8|ref = harv}} * {{cite book | last = Sellers | first = Michael | authorlink = Michael Sellers (actor) | year = 1981 | title = P.S. I Love You! | url = https://archive.org/details/psiloveyoupeters0000sell | publisher = [[William Collins, Sons]] | location = Glasgow | isbn = 0-00-216649-6 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Sellers | first1 = Michael | last2 = Morecambe | first2 = Gary | year = 2000 | title = Sellers on Sellers | url = https://archive.org/details/sellersonsellers0000sell | publisher = [[Carlton Publishing Group|André Deutsch]] | location =London | isbn = 978-0-233-99883-1 | ref = harv }} * {{cite book | last = Sikov | first = Ed | title = Mr Strangelove; A Biography of Peter Sellers | url = https://archive.org/details/mrstrangelovebio0000siko | year = 2002 | publisher = [[Sidgwick & Jackson]] | authorlink = Ed Sikov | location = London | isbn = 978-0-283-07297-0 | ref = harv }} * {{cite book|last=Slifkin|first=Irv|title=VideoHound's Groovy Movies: Far-Out Films of the Psychedelic Era|url=https://books.google.com/books?id=nfCsh3yCpz0C&pg=PA358|date=1 May 2004|publisher=[[Visible Ink Press]]|location=Detroit, Michigan|isbn=978-1-57859-155-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Spicer|first=Andrew|title=Typical Men: The Representation of Masculinity in Popular British Cinema|url=https://books.google.com/books?id=y87qYiZcnocC&pg=PA116|date=3 October 2003|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=978-1-86064-931-8|ref=harv}} * {{cite book|last=Starr|first=Michael|title=Peter Sellers: A Film History|date=October 1991|publisher=[[McFarland & Company]]|location=Jefferson, North Carolina|isbn=978-0-89950-512-1| ref = harv }} * {{cite book|last= Sultanik |first= Aaron |title= Film, a Modern Art|url=https://books.google.com/books?id=NQByIjvN8x8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|date=1 November 1986|publisher=[[Associated University Presses]]|location=Cranbury, New Jersey|isbn=978-0-8453-4752-2 |ref = harv}} * {{cite book|last1=Terry-Thomas|last2=Daum|first2=Terry|title=Terry-Thomas Tells Tales|year=1990|publisher=Robson Books|location=London|isbn=978-0-86051-662-0|ref=harv}} * {{cite book | year = 2004 | title = TV Guide film & video companion| url = https://archive.org/details/tvguidefilmvideo0000unse | location = New York | publisher = [[Barnes & Noble]] | isbn = 978-0-7607-6104-5 | ref = {{sfnRef|Barnes&Noble|2004}} }} * {{cite book | last = Walker | first = Alexander | title = Peter Sellers | year = 1981 | publisher = Littlehampton Book Services | authorlink = Alexander Walker (critic) | location = Littlehampton | isbn = 978-0-297-77965-0 | ref = harv }} * {{cite book|last=Upton|first=Julian|title=Fallen Stars: Tragic Lives and Lost Careers|url=https://books.google.com/books?id=Gb5ci9IF_SMC&pg=RA1-PT28|date=1 September 2004|publisher=Headpress/Critical Vision|location=Manchester|isbn=978-1-900486-38-5| ref = harv}} * {{cite book|last=Wasson|first=Sam|title=A Splurch in the Kisser: The Movies of Blake Edwards|url=https://books.google.com/books?id=I7fw7bjPSdgC&pg=PA383|date=1 November 2009|publisher=[[Wesleyan University Press]]|location=Middletown, Connecticut|isbn=978-0-8195-6915-8|ref = harv}} * {{cite book | year = 1981 | title = Who Was Who (1971–1980) | location = London | publisher = [[A & C Black]] | isbn = 978-0-7136-2176-1 | ref = {{sfnRef|WWW|1981}} | url = https://archive.org/details/whowaswho197119800lond }} * {{cite book | last1=Wilmut | first1=Roger | last2=Grafton | first2=Jimmy | authorlink1=Roger Wilmut| authorlink2=Jimmy Grafton | title=The Goon Show Companion&nbsp;– A History and Goonography | url=https://archive.org/details/goonshowcompanio0000wilm | year=1981 | publisher=[[Anova Books|Robson Books]] | location=London | isbn=0-903895-64-1 | ref = harv }} {{refend}} == പുറംകണ്ണികൾ == {{Portal|Biography}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} * {{Official website}} * {{BFI|4ce2ba1b423e3|name=Peter Sellers}} * {{Screenonline name|461941}} * {{IMDb name}} * {{TCMDb name}} * [http://www.britishpathe.com/search/query/Peter+sellers Peter Sellers] on [[Pathé News]] {{Goons}} {{Navboxes | title = Awards for Peter Sellers | list = {{BAFTA Award for Best Actor 1952–1959}} {{GoldenGlobeAwardBestActorMotionPictureMusicalComedy 1961–1980}} {{National Board of Review Award for Best Actor}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1925-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1980-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മികച്ച ബ്രിട്ടീഷ് നടൻ ബാഫ്‌റ്റ അവാർഡ് ജേതാക്കൾ]] hs37uobtxk2xr4nodhgdjw0hjez09n4 0 492234 4648034 4021893 2026-07-16T15:51:35Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648034 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vostok programme}} [[Image:Vostok spacecraft.jpg|thumb|മൂന്നാം ഘട്ട ലോഞ്ചറുള്ള വോസ്റ്റോക്ക് ബഹിരാകാശ പേടകത്തിന്റെ മോഡൽ]] {{Soviet space program sidebar}} ആദ്യമായി സോവിയറ്റ് പൗരന്മാരെ ഭൂമിയുടെ താഴ്ന്ന ഭ്രമണപഥത്തിൽ എത്തിച്ച് സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചെത്തിക്കാനുള്ള ഒരു സോവിയറ്റ് [[Human spaceflight|മനുഷ്യ ബഹിരാകാശ യാത്രാ]] പദ്ധതിയായിരുന്നു '''വോസ്റ്റോക്ക് പ്രോഗ്രാം'''.(Russian: Восто́к, IPA: [vɐˈstok], Orient or East) അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ [[Project Mercury|പ്രോജക്റ്റ് മെർക്കുറിയുമായി]] മത്സരിച്ച്, [[യൂറി ഗഗാറിൻ|യൂറി ഗഗാരിനെ]] ആദ്യത്തെ മനുഷ്യനായി ബഹിരാകാശത്ത് 1961 ഏപ്രിൽ 12 ന് [[Vostok 1|വോസ്റ്റോക്ക് 1]] ഒരൊറ്റ ഭ്രമണപഥത്തിൽ എത്തിക്കുന്നതിൽ വിജയിച്ചു. [[Zenit (satellite)|സെനിറ്റ്]] സ്പൈ സാറ്റലൈറ്റ് പ്രോജക്റ്റിൽ നിന്നാണ് [[Vostok (spacecraft)|വോസ്റ്റോക്ക് കാപ്സ്യൂൾ]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്തത്. അതിന്റെ വിക്ഷേപണ റോക്കറ്റ് നിലവിലുള്ള [[R-7 Semyorka|ആർ -7 സെമിയോർക്ക]] [[Intercontinental ballistic missile|ഇന്റർകോണ്ടിനെന്റൽ ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലിൽ]] (ഐസിബിഎം) നിന്ന് രൂപാന്തരപ്പെടുത്തി. 1961 നും 1963 നും ഇടയിൽ ജീവനക്കാരുള്ള ആറ് ബഹിരാകാശ യാത്ര പ്രോഗ്രാം നടത്തി. ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ യാത്ര അഞ്ച് ദിവസത്തോളം നീണ്ടുനിന്നു. ഒരു ദിവസത്തിന്റെ ഭാഗമായി അവസാനത്തെ നാലെണ്ണം ജോഡികളായി വിക്ഷേപിച്ചു. ഇത് പ്രോജക്റ്റ് മെർക്കുറിയുടെ 34 മണിക്കൂറിലധികം ദൈർഘ്യമേറിയ യാത്രയുടെയും ഒറ്റ ദൗത്യങ്ങളുടെയും ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്തിയിരുന്ന കഴിവുകളെ മറികടന്നു. 1964 ലും 1965 ലും രണ്ട് [[Voskhod programme|വോസ്‌കോഡ് പ്രോഗ്രാം]] യാത്രകളാണ് വോസ്റ്റോക്കിനെ പിന്തുടർന്നത്. ഇതിൽ വോസ്റ്റോക്ക് കാപ്‌സ്യൂളിൽ മൂന്നും [[Voskhod (rocket)|വലിയ വിക്ഷേപണ റോക്കറ്റിൽ]] രണ്ട് ഹ്യൂമൻ മോഡിഫിക്കേഷനുകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. == പശ്ചാത്തലം == {{see also|Space race}} ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ കൃത്രിമ ഉപഗ്രഹമായ [[Sputnik 1|സ്പുട്നിക് 1]] 1957-ൽ സോവിയറ്റ് ഭ്രമണപഥത്തിൽ എത്തിച്ചിരുന്നു. ബഹിരാകാശ പര്യവേഷണ ചരിത്രത്തിലെ അടുത്ത നാഴികക്കല്ല് ഒരു മനുഷ്യനെ ബഹിരാകാശത്ത് എത്തിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. സോവിയറ്റും അമേരിക്കയും ഇതിൽ ഒന്നാമതാകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. == ബഹിരാകാശ സഞ്ചാരി തിരഞ്ഞെടുപ്പും പരിശീലനവും == 1959 ജനുവരി ആയപ്പോഴേക്കും സോവിയറ്റ് മനുഷ്യ ബഹിരാകാശ യാത്രയ്ക്കുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.<ref name=p243>Siddiqi, p. 243</ref> സോവിയറ്റ് വ്യോമസേനയിലെ സാങ്കേതികർ കോസ്‌മോനാട്ട് സ്ഥാനാർത്ഥികൾ യോഗ്യതയുള്ള വ്യോമസേന പൈലറ്റുമാരാകണമെന്ന് നിർബന്ധിച്ചു. ഉയർന്ന ജി-ഫോഴ്സുകളുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്തുക, [[Ejection seat|ഇജക്ഷൻ സീറ്റ്]] അനുഭവം എന്നിവ പോലുള്ള പ്രസക്തമായ കഴിവുകൾ തങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടെന്ന് വാദിച്ചു. 1959 ഏപ്രിലിൽ അമേരിക്കക്കാർ [[Mercury Seven|മെർക്കുറി സെവൻ]] തിരഞ്ഞെടുത്തു, ഇവരെല്ലാം വിമാന പശ്ചാത്തലമുള്ളവരായിരുന്നു.<ref name=p243/>സ്ഥാനാർത്ഥികൾ ബുദ്ധിമാനും ഉയർന്ന സമ്മർദ്ദമുള്ള സാഹചര്യങ്ങളിൽ സുഖകരവും ശാരീരികമായി ആരോഗ്യമുള്ളവരുമായിരിക്കണം.<ref name=p247>Siddiqi, p. 247</ref> സോവിയറ്റ് ബഹിരാകാശ പദ്ധതിയുടെ മുഖ്യ ഡിസൈനർ സെർജി കൊറോലെവ് തീരുമാനിച്ചു, ബഹിരാകാശയാത്രികർ 25 നും 30 നും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള പുരുഷന്മാരായിരിക്കണം എന്നും 1.75 മീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ഉയരമില്ലാത്തവരും 72 കിലോഗ്രാമിൽ കൂടുതൽ ഭാരമില്ലാത്തവരുമായിരിക്കണം.<ref name=p244>Siddiqi, p. 244</ref> 1959 ജൂണിൽ ബഹിരാകാശയാത്രികരുടെ അന്തിമ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചു. സെപ്റ്റംബറോടെ സാധ്യതയുള്ള ബഹിരാകാശയാത്രികരുമായുള്ള അഭിമുഖങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. ബഹിരാകാശത്തേക്ക് പറക്കുന്നതായി പൈലറ്റുമാരോട് പറഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിലും, ചില പൈലറ്റുമാർ ഊഹിച്ചെടുത്തതായി സെലക്ഷൻ പ്രക്രിയയുടെ ചുമതലയുള്ള ഒരു ഡോക്ടർ വിശ്വസിച്ചു.<ref name=p244/>അഭിമുഖ പ്രക്രിയയിലൂടെ വെറും 200 ൽ അധികം സ്ഥാനാർത്ഥികൾ അംഗീകാരം നേടിയെങ്കിലും ഒക്ടോബറോടെ കുറഞ്ഞ സമ്മർദ്ദങ്ങൾക്ക് വിധേയരാകുക, ഒരു [[High-G training|സെൻട്രിഫ്യൂജ് ടെസ്റ്റ്]] എന്നിങ്ങനെയുള്ള ശാരീരിക പരിശോധനകൾ ആവശ്യമായി വന്നു.<ref name=p245>Siddiqi, p. 245</ref> 1959 അവസാനത്തോടെ 20 പുരുഷന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. നാസയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രിക ടീമിനേക്കാൾ വലിയൊരു സംഘം ഉണ്ടായിരിക്കണമെന്ന് കൊറോലെവ് നിർബന്ധിച്ചു. <ref name=p245/> ഈ 20 പേരിൽ അഞ്ച് പേർ പ്രായപരിധിക്ക് പുറത്തായിരുന്നു. അതിനാൽ, പ്രായ ആവശ്യകതയിൽ ഇളവ് വരുത്തി. നാസയുടെ ബഹിരാകാശയാത്രിക സംഘത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഈ സംഘത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് പരിചയസമ്പന്നരായ പൈലറ്റുമാർ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. 900 ഫ്ലൈയിംഗ് മണിക്കൂറുകളിൽ ഏറ്റവും പരിചയസമ്പന്നനായിരുന്നു ബെല്യായേവ്. സോവിയറ്റ് ബഹിരാകാശ പേടകങ്ങൾ അമേരിക്കൻ എതിരാളികളേക്കാൾ കൂടുതൽ യാന്ത്രികമായിരുന്നു. അതിനാൽ കാര്യമായ പൈലറ്റിംഗ് അനുഭവം ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു.<ref name=p246>Siddiqi, p.246</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|2}} ==അവലംബം== *{{cite book|title=Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945-1974|author=Asif. A. Siddiqi|year=2000|publisher=NASA}} SP-2000-4408. [https://history.nasa.gov/SP-4408pt1.pdf Part 1 (page 1-500)], [https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf Part 2 (page 501-1011)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190714111614/https://history.nasa.gov/SP-4408pt2.pdf |date=2019-07-14 }}. *{{cite book|title=The first Soviet cosmonaut team: their lives, legacy, and historical impact|url=https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg|author=Colin Burgess, Rex Hall|pages=[https://archive.org/details/firstsovietcosmo0000burg/page/356 356]|date=June 2, 2010|publisher=Praxis|isbn=0-387-84823-1}} *{{cite book|title=The rocket men: Vostok & Voskhod, the first Soviet manned spaceflights|url=https://archive.org/details/rocketmenvostokv0000hall|author=Rex Hall, David Shayler|date=May 18, 2001|publisher=Springer|pages=350|isbn=1-85233-391-X}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Vostok program}} *[http://www.zarya.info/Diaries/Vostok/Vostok.php Korabl & Vostok Diary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191117210125/http://www.zarya.info/Diaries/Vostok/Vostok.php |date=2019-11-17 }} {{Vostok Programme}} {{Russian manned space programs}} {{Russian space program}} [[വർഗ്ഗം:വോസ്റ്റോക്ക് പ്രോഗ്രാം]] le757spjbrupo2jou8drzoxxkab07hr 0 492343 4648071 4629743 2026-07-16T16:58:21Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648071 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Indonesian National Revolution}} {{Infobox military conflict | conflict = ഇന്തോനേഷ്യൻ ദേശീയ വിപ്ലവം<br />''Revolusi Nasional Indonesia'' | partof = ഏഷ്യയുടെയും ശീതയുദ്ധത്തിന്റെയും അപകോളനീകരണം | image = RI Transfer Signing.jpg | image_size = 300px | caption = The [[Monarchy of the Netherlands|ഡച്ച് രാജ്ഞി]] [[Juliana of the Netherlands|ജൂലിയാന]] [[The Hague|ഹേഗ്]] ലെ [[United States of Indonesia|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്തോനേഷ്യ]]യിലേക്ക് പരമാധികാരം കൈമാറുന്ന [[Dutch–Indonesian Round Table Conference|രേഖയിൽ ഒപ്പിടുന്നു]] 27 ഡിസംബർ 1949 | date = 29 ഓഗസ്റ്റ് 1945 - 27 ഡിസംബർ 1949 | place = [[Indonesia|ഇന്തോനേഷ്യ]] | territory = | result = ഡച്ച് സൈനിക വിജയം{{sfn|Reid|1974|p=152}}{{sfn|Vickers|2005|p=115}}<br />ഇന്തോനേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയ വിജയം{{sfn|Friend|2003|p=38}}<br />[[Dutch-Indonesian Round Table Conference|ഡച്ച്-ഇന്തോനേഷ്യൻ റൗണ്ട് ടേബിൾ കോൺഫറൻസിൽ]] [[United States of Indonesia|യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്തോനേഷ്യ]] ഡച്ച് അംഗീകാരം | combatant1 = {{flag|Indonesia}} * [[Emergency Government of the Republic of Indonesia|PDRI]] * [[Indonesian National Armed Forces|TNI]] {{flagdeco|Japan|1947}} [[Japanese holdout|Japanese volunteers]] <small>(from 1946)</small><br /> {{flag|British Raj|name=Indian defectors}} <small>(from 1946)</small><br /> | combatant2 = {{flagcountry|Kingdom of the Netherlands}} <small>(from 1946)</small> * {{flagdeco|Netherlands}} [[Dutch East Indies]] ** [[Royal Netherlands East Indies Army|KNIL]] ** [[Netherlands Indies Civil Administration|NICA]] * [[Pao An Tui]] {{flag|British Empire}} /<br />{{flag|United Kingdom}} <small>(until 1946)</small> * {{flag|British Raj|name=India}} ---- {{flagcountry|Empire of Japan}} <small>(until 1946)</small> | commander1 = {{flagdeco|Indonesia}} [[Sukarno]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Mohammad Hatta]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Soedirman]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Oerip Soemohardjo]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Hamengkubuwana IX]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Syafruddin Prawiranegara]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Sutan Sjahrir]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Soetomo]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Soeharto]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Ignatius Slamet Riyadi]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Abdul Haris Nasution]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Mustopo]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Alexander Evert Kawilarang]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[John Lie Tjeng Tjoan]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Johannes Latuharhary]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[I Gusti Ngurah Rai]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Tjilik Riwut]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Ernest Douwes Dekker|Setyabudi]]<br />{{flagdeco|Indonesia}} [[Achmad Tahir]] | commander2 ={{flagdeco|Netherlands}} [[Hubertus van Mook]]<br /> {{flagdeco|Netherlands}} [[Ludolph Hendrik van Oyen]]<br />{{flagdeco|Netherlands}} [[Simon Hendrik Spoor|Simon Spoor]]<br />{{flagdeco|Netherlands}} Dirk Cornelis Buurman van Vreeden <br />{{flagdeco|Netherlands}} Willem Franken<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[Louis Mountbatten]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} [[Clement Attlee]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} Sir [[Philip Christison]]<br />{{flagdeco|United Kingdom}} T.E.D. Kelly<br />{{flagdeco|Netherlands}}{{flagicon image|Flag of Legion of Ratu Adil.svg}} [[Raymond Westerling]] | strength1 = '''Republican Army''':<br />195,000<br />'''Pemuda''':<br />Estimated 160,000<br />'''Former Imperial Japanese Army volunteers''':<br />3,000<br />'''British Indian Army defectors''': 600 | strength2 = '''Royal Dutch Army''':<br />20,000 (initial) - 180,000 (peak)<br />'''Royal Dutch East Indies Army''':<br />60,000<br />'''British''':<br />30,000+ (peak)<ref>{{cite web|url=http://www.gimonca.com/sejarah/sejarah08.shtml|title=The War for Independence: 1945 to 1950|publisher=Gimonca|accessdate=23 September 2015}}</ref> | casualties1 = 45,000 to 100,000 armed Indonesian casualties | casualties2 = 980 British military deaths{{sfn|Kirby|1969|p=258}}<br />4,585 Dutch military deaths{{sfn|1945-1950ubachsberg.nl||p=}} | casualties3 = 97,421 civilian deaths by the hands of Indonesian and Dutch troops<ref>https://www.groene.nl/artikel/wie-telt-de-indonesische-doden</ref> | notes = | casus = [[Indonesian Declaration of Independence]]<br />[[Surrender of Japan|Japanese surrender]] in the [[end of World War II in Asia]] }} {{Dutch colonial campaigns}} {{History of Indonesia}} [[ഇന്തോനേഷ്യ|റിപ്പബ്ലിക് ഓഫ് ഇന്തോനേഷ്യയും]] [[Dutch Empire|ഡച്ച് സാമ്രാജ്യവും]] തമ്മിലുള്ള സായുധ സംഘട്ടനവും നയതന്ത്ര പോരാട്ടവും കുടിയേറ്റത്തിനുശേഷം ഇന്തോനേഷ്യയിലെ യുദ്ധാനന്തര ആഭ്യന്തര സാമൂഹിക വിപ്ലവവുമായിരുന്നു '''ഇന്തോനേഷ്യൻ ദേശീയ വിപ്ലവം,''' അല്ലെങ്കിൽ '''ഇന്തോനേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യയുദ്ധം''' (ഇന്തോനേഷ്യൻ: പെറാംഗ് കെമെർഡെകാൻ ഇന്തോനേഷ്യ; ഡച്ച്: ഇന്തോനെസിഷെ ഒനാഫാൻ‌കെലിജ്ഖൈഡ്‌സൂർലോഗ്). 1945-ൽ [[Proclamation of Indonesian Independence|ഇന്തോനേഷ്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനത്തിനും]] 1949 അവസാനത്തോടെ [[Dutch–Indonesian Round Table Conference|ഇന്തോനേഷ്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ]] [[നെതർലന്റ്സ്|നെതർലാൻഡ്‌സ്]] അംഗീകരിക്കുന്നതിനും ഇടയിലായിരുന്നു ഈ വിപ്ലവം നടന്നത്. നാലുവർഷത്തെ പോരാട്ടത്തിൽ ഇടയ്ക്കിടെ രക്തരൂക്ഷിതമായ സായുധ പോരാട്ടം, ആഭ്യന്തര ഇന്തോനേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയ, സാമുദായിക പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ, രണ്ട് പ്രധാന അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്ര ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[ജാവ (ദ്വീപ്)|ജാവയിലെയും]] [[സുമാത്ര|സുമാത്രയിലെയും]] ജനാധിപത്യപരമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ പ്രധാന പട്ടണങ്ങളും നഗരങ്ങളും വ്യാവസായിക സ്വത്തുക്കളും നിയന്ത്രിക്കാൻ ഡച്ച് സൈനിക സേനയ്ക്ക് (കൂടാതെ, കുറച്ചുകാലത്തേക്ക്, [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ]] സഖ്യകക്ഷികൾക്കും) കഴിഞ്ഞെങ്കിലും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 1949 ആയപ്പോഴേക്കും നെതർലൻഡിന്മേലുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര സമ്മർദ്ദവും ഭാഗിക സൈനിക സ്‌തംഭനാവസ്ഥയും ഇന്തോനേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അംഗീകരിച്ചു.{{sfn|Friend|2003|p=35}} [[Netherlands New Guinea|നെതർലാൻഡ്‌സ് ന്യൂ ഗിനിയ]] ഒഴികെ വിപ്ലവം ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇൻഡീസിന്റെ കോളനി ഭരണത്തിന്റെ അന്ത്യം കുറിച്ചു. വംശീയ ജാതികളെ ഗണ്യമായി മാറ്റിമറിക്കുകയും പ്രാദേശിക ഭരണാധികാരികളിൽ ([[Raja|രാജ]]) അധികാരം കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. വാണിജ്യത്തിൽ വലിയൊരു പങ്ക് നേടാൻ കുറച്ച് ഇന്തോനേഷ്യക്കാർക്ക് കഴിഞ്ഞെങ്കിലും ഇത് ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തികം അല്ലെങ്കിൽ രാഷ്ട്രീയം കാര്യമായി മെച്ചപ്പെടുത്തിയില്ല. == പശ്ചാത്തലം == {{See also|Indonesian National Awakening|Japanese occupation of Indonesia}} 1908 മെയ് മാസത്തിൽ ആരംഭിച്ച ഇന്തോനേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം "[[Indonesian National Awakening|ദേശീയ ഉണർവിന്റെ ദിനം]]" ആയി അനുസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.(ഇന്തോനേഷ്യൻ: ഹരി കെബാംകിതൻ നാഷനൽ). ഇന്തോനേഷ്യൻ ദേശീയതയും ഡച്ച് കൊളോണിയലിസത്തിൽ നിന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന പ്രസ്ഥാനങ്ങളായ ബുഡി ഉട്ടോമോ, ഇന്തോനേഷ്യൻ നാഷണൽ പാർട്ടി, ബുഡി ഉട്ടോമോ, ഇന്തോനേഷ്യൻ നാഷണൽ പാർട്ടി (പിഎൻഐ), സരേകത്ത് ഇസ്ലാം, ഇന്തോനേഷ്യൻ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി (പി കെ ഐ), എന്നിവ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ അതിവേഗം വളർന്നു. ഇന്തോനേഷ്യയ്ക്ക് സ്വയംഭരണം ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ ഡച്ച് ആരംഭിച്ച വോൾക്‌സ്‌റാഡിൽ ("പീപ്പിൾസ് കൗൺസിൽ") ചേർന്ന് ബുഡി ഉട്ടോമോ, സരേകത്ത് ഇസ്‌ലാമും മറ്റുള്ളവരും സഹകരണത്തിന്റെ സമരതന്ത്രങ്ങൾ പിന്തുടർന്നു.{{sfn|Vandenbosch|1931|pp=1051–106}} ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് കോളനിയിൽ നിന്ന് സ്വയംഭരണത്തിനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം ആവശ്യപ്പെട്ട് മറ്റുള്ളവർ നിസ്സഹകരണ തന്ത്രം തിരഞ്ഞെടുത്തു.{{sfn|Kahin|1980|pp=113-120}} ഈ നേതാക്കളിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയരായവർ [[Dutch Ethical Policy|ഡച്ച് എത്തിക്കൽ പോളിസിയുടെ]] വിദ്യാഭ്യാസ പരിഷ്കാരങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രയോജനം നേടിയ രണ്ട് വിദ്യാർത്ഥികളായ ദേശീയ നേതാക്കൾ [[സുകർണോ|സുകർണോ]]യും [[Mohammad Hatta|മുഹമ്മദ് ഹട്ട]]യുമായിരുന്നു. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] മൂന്നര വർഷക്കാലം [[ജപ്പാൻ]] ഇന്തോനേഷ്യ പിടിച്ചടക്കിയത് തുടർന്നുള്ള വിപ്ലവത്തിൽ നിർണായക ഘടകമായിരുന്നു. ജാപ്പനീസ് സൈന്യത്തിനെതിരെ തങ്ങളുടെ കോളനിയെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള കഴിവ് [[നെതർലന്റ്സ്|നെതർലൻഡിന്]] ഇല്ലായിരുന്നു. അവരുടെ ആദ്യ ആക്രമണത്തിന് മൂന്ന് മാസത്തിനുള്ളിൽ ജപ്പാനീസ് സേന ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇൻഡീസ് പിടിച്ചടക്കിയിരുന്നു. ജാവയിലും, ഒരു പരിധിവരെ സുമാത്രയിലും (ഇന്തോനേഷ്യയിലെ രണ്ട് പ്രബലമായ ദ്വീപുകൾ), ജാപ്പനീസ് ദേശീയ വികാരം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇന്തോനേഷ്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പരോപകാരപരമായ പിന്തുണയേക്കാൾ ജാപ്പനീസ് രാഷ്ട്രീയ നേട്ടത്തിനായിട്ടാണ് ഇത് കൂടുതൽ ചെയ്തതെങ്കിലും, ഈ പിന്തുണ പുതിയ ഇന്തോനേഷ്യൻ സ്ഥാപനങ്ങളെയും (പ്രാദേശിക അയൽസംഘടനകൾ ഉൾപ്പെടെ) സൃഷ്ടിക്കുകയും സുകർനോയെപ്പോലുള്ള ഉന്നത രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്നുള്ള വിപ്ലവത്തെ പോലെ തന്നെ, ഡച്ചുകാർ സൃഷ്ടിച്ച സാമ്പത്തിക, ഭരണ, രാഷ്ട്രീയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ ജപ്പാൻകാർ നശിപ്പിക്കുകയും പകരം പുതിയതായി കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു.{{sfn|Vickers|2005|p=85}} 1944 സെപ്റ്റംബർ 7 ന്, ജപ്പാൻകാർക്ക് യുദ്ധം മോശമായിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, പ്രധാനമന്ത്രി [[Kuniaki Koiso|കൊയ്‌സോ]] [[ഇന്തോനേഷ്യ]]യ്ക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. പക്ഷേ തീയതി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നില്ല. {{sfn|Ricklefs|1991|p=207}} സുകർനോയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഈ പ്രഖ്യാപനം ജാപ്പനീസുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹകരണത്തിന് തെളിവായിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.{{sfn|Frederick & Worden|1993}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|2}} ==അവലംബം== * {{cite web |url=http://www.1945-1950ubachsberg.nl/site/erevelden.htm |title=Archived copy |accessdate=2013-09-03 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131110100802/http://www.1945-1950ubachsberg.nl/site/erevelden.htm|website=1945-1950ubachsberg.nl |archivedate=10 November 2013 |df=dmy-all }} * {{cite book| last1 =Ashton| first1 =Nigel John | last2 = Hellema| first2 =Duco| title =Unspoken Allies: Anglo-Dutch Relations Since 1780| publisher=Amsterdam University Press| year =2001| isbn =978-90-485-0585-2}} * {{cite journal| last =Bidien| first =Charles|title=Independence the Issue|journal=Far Eastern Survey|volume=14|issue=24|pages=345–348|date=5 December 1945|doi=10.1525/as.1945.14.24.01p17062|jstor=3023219}} * {{Cite book |last=Bussemaker |first=H.Th. |title=Bersiap! Opstand in het paradijs |url=https://archive.org/details/bersiapopstandin0000buss |publisher=Walburg Pers|year=2005 |location=Zutphen|language=Dutch |isbn=90-5730-366-3 }} * {{cite book | last = Colombijn, Freek & Linblad, J. Thomas (Eds) | title = Roots of Violence in Indonesia: Contemporary Violence in Historical Perspective | publisher=Koninklijk Instituut Voor de Tropen | year =2002 | url = | isbn = 90-6718-188-9 }} * {{cite journal|title=A revolution delayed: the Indonesian Republic and the Netherlands Indies, August–November 1945|last=Cribb|first=Robert|journal=Australian Journal of Politics and History|year=1986|issue=1|volume=32|url=https://works.bepress.com/robert_cribb/11/|publisher=The Australian National University|access-date=2019-11-22|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154009/https://works.bepress.com/robert_cribb/11/|url-status=dead}} * {{Cite book |last=Fenton-Huie |first=Shirley h. |title=The Forgotten Ones: Women and Children Under Nippon |url=https://archive.org/details/forgottenoneswom0000huie |publisher=Angus and Robertson|year=2005 |location=(Sydney|isbn=9780207170775}} * {{cite book| last =Frederick| first =Willam H.| title =Visions and Heat: The Making of the Indonesian Revolution| url =https://archive.org/details/visionsheatmakin0000fred| publisher=Ohio University Press| year =1989| location =[[Athens, Ohio]]| isbn =0-8214-0906-9}} * {{cite web | title =The National Revolution, 1945–50 | work=Country Studies, Indonesia |last1 = Frederick |first1= William H. | last2 = Worden | first2= Robert L. (eds) |year = 1993 | publisher=GPO for the Library of Congress | url =http://countrystudies.us/indonesia/16.htm }} * {{cite book| last =Friend| first =Theodore| title =Blue Eyed Enemy: Japan against the West in Java and Luzon, 1942-1945| url =https://archive.org/details/blueeyedenemyjap0000frie| publisher=Princeton University Press| year =1988| isbn =978-0-691-05524-4}} * {{Cite book |last =Friend| first =Theodore| title =Indonesian Destinies|url =https://archive.org/details/indonesiandestin00theo| publisher=The Belknap Press of Harvard University Press| year =2003| isbn =0-674-01834-6}} * {{cite web | last = Heren | first = Patrick | date = November 2010 | title = The Death Knell of the British Empire | publisher = [[Standpoint (magazine)|Standpoint]] | url = http://www.standpointmag.co.uk/node/3489/full | accessdate = 2 October 2011 | ref = {{sfnRef|Heren 2010, The Death Knell}} | archive-date = 2011-11-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111104231612/http://standpointmag.co.uk/node/3489/full | url-status = dead }} * {{cite book |last1=Jessup |first1=John E. |title=A Chronology of Conflict and Resolution, 1945-1985 |url=https://archive.org/details/isbn_0313243085 |year=1989 |publisher=Greenwood Press |location=New York |isbn=0-313-24308-5 |page= |pages=}} * {{Cite book |last=Kahin| first=George McTurnan| year= 1952| title=Nationalism and Revolution in Indonesia|url=https://archive.org/details/nationalismrevol0000kahi| publisher=Cornell University Press| location =Ithaca, New York| isbn=0-8014-9108-8}} * {{cite journal|title=In Memoriam: Mohammad Hatta (1902–1980)|last=Kahin| first=George McTurnan|journal=Indonesia|year=1980|pages=113–120|issue=30|doi=10.2307/3350997|volume=30|jstor=3350997| url= https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53706/INDO_30_0_1107014416_113_120.pdf?sequence=1&isAllowed=y|publisher=Southeast Asia Program Publications at Cornell University|hdl=1813/53609}} * {{Cite journal | doi = 10.2307/3351273 | last = Kahin | first = George McTurnan | authorlink = George McTurnan Kahin | title = Sukarno's Proclamation of Indonesian Independence | journal=Indonesia | volume = 69 |date= 2000 | issue = 69 | publisher=Cornell Modern Indonesia Project | place = Ithaca, NY | pages = 1–4 |url= https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/54189/INDO_69_0_1106943303_1_4.pdf?sequence=1&isAllowed=y | jstor = 3351273| hdl = 1813/54189 }} * {{Cite book |last =Kahin | first =George McTurnan |author2=Audrey Kahin | title =Southeast Asia: A Testament | publisher=Routledge Curzon| year =2003 | location =London |isbn=0-415-29975-6}} * {{cite book| last =Kirby| first =Woodburn S| title =War Against Japan, Volume 5: The Surrender of Japan| publisher=HMSO| year =1969| page =258| url =}} * {{cite book | last =McMillan| first =Richard | title =The British Occupation of Indonesia 1945–1946| url =https://archive.org/details/britishoccupatio0000mcmi| publisher=Routledge | year =2005 | location =Melbourne | isbn = 0-415-35551-6 }} * {{Cite book |last= Lockwood |first=Rupert |title=Black Armada: Australia and the Struggle for Indonesian Independence 1942-49 |url= https://archive.org/details/blackarmada0000lock |publisher=Australasian Book Society|year= 1975}} * {{cite journal |last=van Mook |first=H. J. |authorlink =Hubertus Johannes van Mook |title=Indonesia |url=https://archive.org/details/sim_international-affairs_1949-07_25_3/page/278 |journal=International Affairs |volume=25 |issue=3 |page=278 |publisher=Royal Institute of International Affairs |date=July 1949 |jstor=3016666}} * {{cite journal|last =Parrott | first =J. G. A.| title = Who Killed Brigadier Mallaby?| volume=20| journal=Indonesia |date=October 1975| issue = 20 | publisher=Cornell Modern Indonesia Project|url= https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53609/INDO_20_0_1107105566_87_111.pdf?sequence=1&isAllowed=y| accessdate =27 November 2006 | pages=87–111 | doi = 10.2307/3350997| format = PDF| jstor = 3350997| hdl =1813/53609}} * {{cite book| last =Pendit| first =Nyoman S.| title =Bali Berjuang| publisher=Gunung Agung| year =1988| origyear=1954|edition=2nd|location=Jakarta|isbn=9789799954114}} * {{cite book| author1=Pramoedya Anwar Toer|author2=Koesalah Soebagyo Toer|author3=Ediati Kamil| title =Kronik Revolusi Indonesia Vol I (1945)| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|language=Indonesian| year =2005| isbn =9789799023292}} * {{cite book| author1=Pramoedya Anwar Toer|author2=Koesalah Soebagyo Toer|author3=Ediati Kamil| title =Kronik Revolusi Indonesia Vol II (1946)| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|language=Indonesian| year =2005| isbn =9789799023308}} * {{cite book| author1=Pramoedya Anwar Toer|author2=Koesalah Soebagyo Toer|author3=Ediati Kamil| title =Kronik Revolusi Indonesia Vol III (1947)| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|language=Indonesian| year =2003| isbn =9789799023469}} * {{cite book| author1=Pramoedya Anwar Toer|author2=Koesalah Soebagyo Toer|author3=Ediati Kamil| title =Kronik Revolusi Indonesia Vol IV (1948)| publisher=Kepustakaan Populer Gramedia|language=Indonesian| year =2014| isbn =9789799106896}} * {{Cite book |last=Reid |first=Anthony |title=The Indonesian National Revolution 1945–1950 |url=https://archive.org/details/indonesiannation0000reid |publisher=Longman |year=1974 |location=Melbourne |isbn=0-582-71046-4}} * {{cite book |last=Reid |first=Anthony |editor-last=Jeffrey |editor-first=Robin |title=Asia: the Winning of Independence |url=https://archive.org/details/isbn_0333278577 |publisher=Macmillan |date=1981 |pages=[https://archive.org/details/isbn_0333278577/page/113 113]–162 |chapter=Indonesia: revolution without socialism |isbn=9780333278574}} * {{Cite book |last=Ricklefs |first=M.C. |title=A History of Modern Indonesia Since c.1300 |url=https://archive.org/details/historyofmoderni0000rick_i0z4 |publisher=Stanford University Press |year=1993 |location=San Francisco}} * {{Cite journal | last = Said| first = H. Mohammed | title = What was the Social Revolution of 1946" in East Sumatra? | journal=Indonesia | volume = 15 |date= 1973 | issue = April 1973 | publisher=Cornell Modern Indonesia Project | place = Ithaca, NY | pages = 145–186 |url= https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/53556/INDO_15_0_1107128614_145_186.pdf?sequence=1&isAllowed=y}} * {{cite book| last =Stoler|first =Ann|title =Capitalism and Confrontation in Sumatra's Plantation Belt, 1870–1979| url =https://archive.org/details/capitalismconfro0000stol| publisher=Yale University Press| year =1985|location=New Haven| isbn =9780472082193}} * {{cite book | last =Sukarno | authorlink = Sukarno|author2=Adams, Cindy | title =Sukarno: An Autobiography| url =https://archive.org/details/sukarnoautobiogr00soek | publisher = Bobbs-Merrill | year = 1965}} * {{cite book | last =Taylor | first =Jean Gelman | title =Indonesia: Peoples and History | publisher=Yale University Press | year =2003 | page = [https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl/page/325 325] | url =https://archive.org/details/indonesiapeoples0000tayl| isbn = 0-300-10518-5 }} * {{cite news | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2011/08/19/national/indonesians-to-get-book-on-japanese-freedom-fighter/#.W9aAumgzbIU | title = Indonesians to get book on Japanese freedom fighter | last = Tjandraningsih | first = Christine T. | date = 19 August 2011 | newspaper = [[Japan Times]] | access-date = 29 October 2018 | archive-date = 2020-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200118162717/https://www.japantimes.co.jp/news/2011/08/19/national/indonesians-to-get-book-on-japanese-freedom-fighter/#.W9aAumgzbIU | url-status = dead }} * {{cite journal|title=Nationalism in Netherlands East India|url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_1931-12_4_12/page/1051|journal=Pacific Affairs|first =Amry |last=Vandenbosch| volume=4 |issue=12|pages=1051–1069|year=1931 |doi=10.2307/2750579 |jstor=2750579 |publisher=Pacific Affairs, University of British Columbia}} * {{Cite book |last=Vickers |first=Adrian |title=A History of Modern Indonesia |url=https://archive.org/details/historymodernind00vick |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/historymodernind00vick/page/n100 85]–112 |isbn=0-521-54262-6}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{Cite book|author=Anderson, Ben|title=Java in a Time of Revolution: Occupation and Resistance, 1944–1946 |url=https://archive.org/details/javaintimeofrevo0000ande|year=1972 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, N.Y. |isbn=0-8014-0687-0}} * {{Cite book |last=Cribb |first=Robert |title=Gangster and Revolutionaries: The Jakarta People's Militia and the Indonesian Revolution 1945–1949 |publisher=ASSA Southeast Asian Publications Series – Allen and Unwin |year=1991 |location =Sydney, Australia |isbn=0-04-301296-5 }} * {{Cite book |last1=Drooglever |first1=P. J. |title=Guide to the Archives on Relations between the Netherlands and Indonesia 1945–1963 |first2=M. J. B. |last2=Schouten |first3=Mona |last3=Lohanda |year=1999 |publisher=ING Research Guide |location=[[The Hague]], Netherlands |isbn= }} * {{Cite book |last=George |first=Margaret |title =Australia and the Indonesian Revolution |publisher=Melbourne University Press |year=1980 |isbn=0-522-84209-7 }} * {{cite book |last=Heijboer |first=Pierre |year=1979 |title=De Politionele Acties |publisher=Fibula-van Dishoeck |location=Haarlem |language=Dutch}} * Holst Pellekaan, R.E. van, I.C. de Regt "Operaties in de Oost: de Koninklijke Marine in de Indische archipel (1945-1951)" (Amsterdam 2003). * Ide Anak Agug Gde Agung (1996) (translated to English by Linda Owens)''From the Formation of the State of East Indonesia Towards the Establishment of the United States of Indonesia'' Jakarta: Yayasan Obor Indonesia {{ISBN|979-461-216-2}} (Original edition Dari Negara Indonesia Timur ke Republic Indonesia Serikat 1985 Gadjah Mada University Press) * Jong, Dr. L. de (1988). ''Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog'', deel 12, Sdu, 's-Gravenhage (an authoritative standard text on both the political and military aspects, in Dutch) * {{Cite book |last=Kahin|first=Audrey|title=Regional Dynamics of the Indonesian Revolution|url=https://archive.org/details/regionaldynamics0000unse_m6x7|year=1995|publisher=University of Hawaii Press|isbn=0-8248-0982-3}} * {{Cite journal |last=Kahin |first=George McTurnan |author-link=George McTurnan Kahin |title=Nationalism and Revolution in Indonesia |url=https://archive.org/details/nationalismrevol0000kahi | publisher=Cornell University Press |place=Ithaca, NY |year=1952 |origyear=1951 | oclc=406170 }} * {{cite book | author=Kodam VI/Siliwang | title =Siliwangi dari masa kemasa |language=Indonesian | publisher=Fakta Mahjuma | year =1968}} * {{Cite book |last=Lucas |first=A. |title=One Soul One Struggle. Region and Revolution in Indonesia |url=https://archive.org/details/onesoulonestrugg0000luca |year=1991 |publisher=Allen & Unwin |location=St. Leonards, Australia |isbn=0-04-442249-0 }} * {{Cite book |last=McMillan |first=Richard |title=The British Occupation of Indonesia 1945–1946 |url=https://archive.org/details/britishoccupatio0000mcmi |publisher=Routledge |location=New York, NY |isbn=0-415-35551-6 |year=2005 }} * {{Cite book | last =Payne | first =Robert | title =The Revolt In Asia | publisher=John Day | year =1947 | location = New York | url =https://archive.org/details/revoltofasia010565mbp| isbn = }} * {{Cite book | last =Poeze | first =Harry A. | title =Verguisd en vergeten. Tan Malaka, de linkse beweging en de Indonesische Revolutie 1945–1949 | publisher=KITLV | year =2007 | page =2200 | url = | isbn = 978-90-6718-258-4}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Alastair M. |title=Indonesian Independence and the United Nations |author-link = Alastair M. Taylor |year=1960 |publisher=Stevens & Sons|location=London |isbn= |asin=B0007ECTIA }} * {{Cite book |last=Yong Mun Cheong |title=The Indonesian Revolution and the Singapore Connection, 1945–1949 |url=https://archive.org/details/indonesianrevolu0000yong |year=2004 |publisher=KITLV Press |location=[[Leiden]], Netherlands |isbn=90-6718-206-0}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Indonesian Revolution}} * [http://www.houseofdavid.ca/frnlus.htm Parallel and Divergent Aspects of British Rule in the Raj, French Rule in Indochina, Dutch Rule in the Netherlands East Indies (Indonesia), and American Rule in the Philippines]. * [http://www.houseofdavid.ca/queen.htm Radio address by Queen Wilhelmina on 7 December 1942]. * [http://www.houseofdavid.ca/Indo_nov6.htm Dutch Proposals for Indonesian Settlement 6 November 1945]. * [http://www.houseofdavid.ca/Indo_feb10.htm Dutch Proposals for Indonesian Settlement 10 Feb 1946]. * [http://www.houseofdavid.ca/linggadjati.htm Text of the Linggadjati Agreement 10 Feb 1946]. * [http://www.houseofdavid.ca/renville.htm The Renville Political Principles 17 January 1948]. * [https://www.youtube.com/watch?v=_SyNndqVMwM Dutch Queen Signs away an Empire (1950)], newsreel on the [[British Pathé]] YouTube Channel {{World War II}} {{Cold War}} {{Indonesian National Revolution}}{{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്തോനേഷ്യ]] 20ctifiq6jcpid98o9wfqpjp59mtuff 0 494441 4647999 4589010 2026-07-16T14:49:14Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647999 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vaslav Nijinsky}} {{Infobox person |name = വാസ്‌ലാവ് നിജിൻസ്കി |other_names = Vatslav Nijinsky |image = Talisman -Vayou -Vaslav Nijinsky -1909.JPG |caption = Vaslav Nijinsky as Vayou in [[Nikolai Legat]]'s revival of [[Marius Petipa]]'s ''[[The Talisman (ballet)|ദി താലിസ്‌മാൻ]] '', സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ്ബർഗ്, 1909 |birth_name = വാക്ലൗ നിസിയാസ്കി |birth_date = {{Birth date|1889|3|12|df=y}}<ref name="Acocella">{{cite journal|url=https://www.nybooks.com/articles/1999/01/14/secrets-of-nijinsky/|title=Secrets of Nijinsky|author=Joan Acocella|date=14 January 1999|journal=[[New York Review of Books]]|author-link=Joan Acocella}}</ref>/1890<ref name="Encyclopedia"/> |birth_place = [[കീവ്]], [[റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം]] (ഇപ്പോൾ ഉക്രെയ്ൻ) |death_date = {{Death date|1950|4|8|df=y}} (aged 60 or 61) |death_place = [[ലണ്ടൻ]], ഇംഗ്ലണ്ട് |occupation = [[ബാലെ നർത്തകൻ]], [[Choreography (dance)|നൃത്തസംവിധായകൻ]] |years_active = 1908–1916 }} ഒരു ബാലെ നർത്തകനും നൃത്തസംവിധായകനുമായിരുന്നു '''വാസ്‌ലാവ് നിജിൻസ്കി.'''({{IPAc-en|ˌ|v|ɑː|t|s|l|ɑː|f|_|n|ɪ|ˈ|(|d|)|ʒ|ɪ|n|s|k|i}}; {{lang-rus|Ва́цлав Фоми́ч Нижи́нский|Václav Fomíč Nižínskij|p=ˈvatsləf fɐˈmʲitɕ nʲɪˈʐɨnskʲɪj}}; {{lang-pl|Wacław Niżyński}}, {{IPA-pl|ˈvatswaf ɲiˈʐɨj̃skʲi|IPA}}; 12 മാർച്ച്1889<ref name="Acocella"/><ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/63277817|title=The diary of Vaslav Nijinsky|last=Nijinsky, Vaslaw, 1890-1950.|date=2006|publisher=University of Illinois Press|others=Acocella, Joan Ross.|isbn=978-0-252-07362-5|edition=Unexpurgated ed|location=Urbana|oclc=63277817}}</ref><ref name="Encyclopedia"/>{{spaced ndash}}8 ഏപ്രിൽ 1950) ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പുരുഷ നർത്തകനും ആയിരുന്നു.<ref name="Encyclopedia">{{cite web|url=https://www.encyclopedia.com/people/literature-and-arts/dance-biographies/vaslav-nijinsky|title=Vaslav Nijinsky|work=Encyclopedia of World Biography|year=2004|publisher=Encyclopedia.com}}</ref>പോളിഷ് മാതാപിതാക്കൾക്ക് കീവിൽ ജനിച്ച നിജിൻസ്കി ഇംപീരിയൽ റഷ്യയിലാണ് വളർന്നതെങ്കിലും സ്വയം പോളിഷ് ആണെന്ന് കരുതി.<ref>{{Cite web |url=https://michelinewalker.com/tag/vaslav-nijinsky/ |title=Vaslav Nijinsky |access-date=2019-12-12 |archive-date=2023-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529190609/https://michelinewalker.com/tag/vaslav-nijinsky/ |url-status=dead }}</ref>കലാപരമായ നിപുണതയിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായത്. അക്കാലത്ത് പുരുഷ നർത്തകർക്കിടയിൽ അപൂർവമായ വൈദഗ്ദ്ധ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം നൃത്തം ചെയ്യുമായിരുന്നു. <ref>{{Harvnb|Albright|2004|p=19}}</ref> സഞ്ചരിക്കുന്ന സെറ്റോവ് ഓപ്പറ കമ്പനിയിലെ മുതിർന്ന നർത്തകരായ മാതാപിതാക്കളാണ് നിജിൻസ്കിയെ നൃത്തം ചെയ്യാൻ പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. കുട്ടിക്കാലം കമ്പനിയുമായി പര്യടനം നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ സ്റ്റാനിസ്ലാവ്, ഇളയ സഹോദരി [[Bronislava Nijinska|ബ്രോണിസ്ലാവ "ബ്രോണിയ" നിജിൻസ്ക]] എന്നിവരും നർത്തകരായിരുന്നു. ബ്രോണിയ ഒരു നൃത്തസംവിധായകയായിത്തീർന്നു. ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു പ്രവർത്തിച്ചു. ഒൻപതാമത്തെ വയസ്സിൽ ലോകത്തിലെ പ്രമുഖ ബാലെ സ്കൂളായ സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ്ബർഗിലെ ഇംപീരിയൽ ബാലെ സ്‌കൂളിൽ (ഇപ്പോൾ മാരിൻസ്കി സ്‌കൂൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു) നിജിൻസ്കിയെ സ്വീകരിച്ചു. 1907-ൽ അദ്ദേഹം ബിരുദം നേടി ഇംപീരിയൽ ബാലെയിൽ അംഗമായി. കോർപ്സ് ഡി ബാലെക്ക് പകരം കോറിഫീ റാങ്കിൽ തുടങ്ങി, ഇതിനകം തന്നെ പ്രധാന വേഷങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു. 1909-ൽ [[സെർജ് ഡയാഗിലേവ്]] ആരംഭിച്ച [[Ballets Russes|ബാലെ റസ്സസ്]] എന്ന പുതിയ ബാലെ കമ്പനിയിൽ ചേർന്നു. പൊതു കലാപ്രകടനസംഘാടകൻ ഇംപീരിയോ റഷ്യൻ ബാലെ പാരീസിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. അവിടെ ഇംപീരിയൽ ബാലെ പോലുള്ള ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള നിർമ്മാണങ്ങൾ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. നിജിൻസ്കി കമ്പനിയുടെ സ്റ്റാർ മെൻ ഡാൻസറായി. അദ്ദേഹം നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുമ്പോഴെല്ലാം പ്രേക്ഷകർക്കിടയിൽ വലിയ കോളിളക്കം സൃഷ്ടിച്ചു. സാധാരണ ജീവിതത്തിൽ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധേയനായി കാണപ്പെടുകയും സംവാദത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുകയും ചെയ്തു. ഡയാഗിലേവും നിജിൻസ്കിയും സ്നേഹിതരായി. നൃത്തത്തിലും, നൃത്തസംവിധാനത്തിലും തന്റെ കലയും പരീക്ഷണവും ഉപയോഗിച്ച് വിപുലീകരിക്കാൻ ബാലെ റസ്സസ് നിജിൻസ്കിക്ക് അവസരം നൽകി. അന്തർദ്ദേശീയ പ്രശസ്തി നേടുന്നതിനിടയിൽ അദ്ദേഹം പുരുഷ നർത്തകർക്കായി പുതിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. == ജീവചരിത്രം == [[File:Nijinsky (1890-1950) photographed at Krasnoe Selo, summer 1907.jpg|thumb|left|[[Krasnoye Selo|ക്രാസ്നോയ് സെലോയിൽ]] നിജിൻസ്കി, 1907.]] റഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ (ഇപ്പോൾ ഉക്രെയ്ൻ) [[കീവ്|കീവി]]ലാണ് 1889 <ref name="Acocella"/><ref name="Acocella2">{{cite book|title=The Diary of Vaslav Nijinsky|url=https://archive.org/details/diaryofvaslavnij0000niji_j7u6|editor=[[Joan Acocella]]|origyear=1998|year=2006|publisher=[[University of Illinois Press]]|isbn=978-0-252-07362-5}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ 1890-ൽ<ref name="Encyclopedia"/> പോളിഷ് വംശജരും സഞ്ചാര നർത്തകരായ ടോമാസ് നിയാസ്കി (ജനനം: 7 മാർച്ച് 1862), എലിയോനോറ ബെറെഡ (ജനനം: ഡിസംബർ 28, 1856) എന്നീ മാതാപിതാക്കൾക്ക് വാസ്ലാവ് നിജിൻസ്കി ജനിച്ചു. നിജിൻസ്കിയെ [[വാഴ്‌സ]]യിൽ നാമകരണം ചെയ്തു. അദ്ദേഹം സ്വയം പോളിഷ് ആണെന്ന് സ്വയം തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം റഷ്യയുടെ ഉൾഭാഗത്താണ് വളർന്നതെങ്കിലും പോളിഷ് സംസാരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രയാസമായിരുന്നു.<ref name="Sarzyński 2000">{{Cite news|author=Sarzyński, Piotr|publication-date=6 May 2000|issue=2244|year=2000|title=Popołudnie fauna|volume=19|periodical=[[Polityka]]|location=Poland|url=http://www.polityka.pl/archive/do/registry/secure/showArticle?id=3351676}}</ref> എലീനോറയും അവളുടെ രണ്ട് സഹോദരന്മാരും രണ്ട് സഹോദരിമാരും കുട്ടിയായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അനാഥരായി. വാർസയിലെ ഗ്രാൻഡ് തിയറ്റർ ബാലെയിൽ (പോളിഷ്: ടീറ്റർ വീൽക്കി) അധികമായി ഉപജീവനമാർഗ്ഗം നേടാൻ തുടങ്ങിയ അവൾ പതിമൂന്നാം വയസ്സിൽ കമ്പനിയിൽ പൂർണ്ണ അംഗമായി. 1868-ൽ അവളുടെ കഴിവുകൾ കണ്ടെത്തി. സോളോ നർത്തകിയായി അവൾ കീവിലേക്ക് മാറി. ടോമാസ് നിയാസ്കിയും വിയൽക്കി തിയേറ്റർ സ്കൂളിൽ ചേർന്നു. അവിടെ ഒരു സോളോയിസ്റ്റായി. പതിനെട്ടാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം [[Odessa|ഒഡെസ]] തിയേറ്ററുമായി ഒരു സോളോയിസ്റ്റ് കരാർ സ്വീകരിച്ചു. 1884 മെയ് മാസത്തിൽ വിവാഹിതരായ ഇരുവരും യാത്രാ സെറ്റോവ് ഓപ്പറ കമ്പനിയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. ടോമാസ് പ്രധാന നർത്തകനും എലനോറ സോളോയിസ്റ്റുമായിരുന്നു. മക്കളായ സ്റ്റാനിസ്ലാവ് (ജനനം: 1886 ഡിസംബർ 29, ടിഫ്ലിസിൽ), വാസ്ലാവ്, മകൾ ബ്രോനിസ്ലാവ ('ബ്രോണിയ', ജനനം 8 ജനുവരി 1891 മിൻസ്കിൽ) എന്നീ മൂന്ന് മക്കളുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ എലനോറ പര്യടനവും നൃത്തവും തുടർന്നു. അവൾക്ക് വിഷാദരോഗം പിടിപെട്ടു. ഇത് മകൻ വാസ്ലാവ് മറ്റൊരു രൂപത്തിൽ പങ്കിട്ട ഒരു ജനിതക ദുർബലതയായിരിക്കാം. <ref name="Acocella"/> രണ്ട് ആൺകുട്ടികളും അവരുടെ പിതാവിൽ നിന്ന് പരിശീലനം നേടി. 1894-ൽ ഒഡെസയിൽ ഒരു അമേച്വർ [[Hopak|ഹോപാക്]] നിർമ്മാണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു.<ref>{{Harvnb|Parker|1988|pp=19–22, 28}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} == ഉറവിടങ്ങൾ== * {{Cite book |last=Albright |first=Daniel |year=2004 |title=Modernism and Music: An Anthology of Sources |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-01267-4 |ref=harv}} * Bergamini, John (1969) ''The Tragic Dynasty: A History of the Romanovs'', pg. 430. Konecky and Konecky. {{ISBN|1-56852-160-X}} * {{Cite book |authorlink=Richard Buckle |first=Richard |last=Buckle |year=1971 |title=Nijinsky |publisher= The Trinity Press |isbn=0297-00452-2|ref=harv}} * {{Cite book |authorlink=Richard Buckle |first=Richard |last=Buckle |year=1979 |title=Diaghilev |url=https://archive.org/details/diaghilev0000buck_x6n8 |isbn=978-0-297-77506-5 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=London |ref=harv}} *{{cite book |title= Misia, the life of Misia Sert |url= https://archive.org/details/misialifeofmisia00gold |url-access= registration |first=Arthur |last=Gold |first2= Robert |last2=Fitzdale }} * Kolb, Alexandra (2009) "Nijinsky's Images of Homosexuality: Three Case Studies". ''Journal of European Studies'' 39/2, pp.&nbsp;147–171 *[[Kevin Kopelson|Kopelson, Kevin]] (1997) ''The Queer Afterlife of Vaslav Nijinsky.'' Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-2950-6}} * [[Lucy Moore (historian)|Moore, Lucy]] (2013), ''Nijinsky: a Life'', Profile. *{{cite book |title=The Diary of Vaslav Nijinsky: Unexpurgated Edition |url=https://archive.org/details/bwb_P8-AIF-782 |author=Nijinsky, Waslaw |date=January 1999 |publisher=Farrar Straus Giroux |editor=Joan Acocella |isbn=978-0-374-13921-6 }} *{{ cite book |first=Romola |last=Nijinsky |authorlink=Romola de Pulszky |title=Nijinsky |url=https://archive.org/details/nijinsky0000niji_n3y6 |year=1934 |publisher=Simon and Schuster}} (ghostwritten by [[Lincoln Kirstein]]<!-- <ref name="macauley">[https://www.nytimes.com/2007/05/04/books/04Book.html Alastair Macaulay, "A Paragon of the Arts, as Both Man and Titan"], ''New York Times'', 4 May 2007, Quote: "...his collaboration with Vaslav Nijinsky’s monstrously irritating and dishonest wife, Romola, in ghostwriting her biography of her husband...", accessed 1 December 2014</ref> -->) *{{cite book |ref=harv |first=Peter F.|last=Ostwald |title=Vaslav Nijinsky, A Leap into Madness |year=1991 |location=London |isbn= 086051711-X | publisher=Robson Books Ltd.|url= https://books.google.com/books/about/Vaslav_Nijinsky.html?id=1VNuCYaauZUC}} * {{Cite book |last=Parker |first=Derek |year=1988 |title=Nijinsky: God of the Dance |location=Wellingborough, England |publisher=Thorsons Publishing Group |isbn=978-1-85336-032-9 |ref=harv}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{wikiquote}} {{Commons category}} * {{Internet Archive author |sname=Vaslav Nijinsky}} * [https://www.nytimes.com/books/first/n/nijinsky-diary.html Vaslav Nijinsky, Chapter One, ''The Diary of Vaslav Nijinsky/ Unexpurgated Edition''], Edited by Joan Acocella, Farrar, Straus and Giroux, 1998, online February 1999 * [http://www.newyorker.com/talk/2009/06/29/090629ta_talk_acocella Joan Acocella, "The Faun"], ''The New Yorker'', 29 June 2009 * [http://www.nypl.org/research/lpa/nijinsky/ Vaslav Nijinsky: Creating A New Artistic Era Vaslav], New York Public Library. * [https://newrepublic.com/article/74538/the-autopsy-vaslav-nijinsky Bridget Lowe, ″At the Autopsy of Vaslav Nijinsky″], ''New Republic'', 20 April 2010 * {{IMDb title|0295480|The Diaries of Vaslav Nijinsky (2001)}} * {{IMDb title|0192365|Nijinsky: Unfinished Project (1970)}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1890-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1950-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബാലെ നർത്തകർ]] kta3dlamydjlfkjnroibkedvf73c6nt 0 495136 4648135 4534125 2026-07-16T18:37:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648135 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Salvator Mundi (Leonardo)}} {{Infobox Painting | title=Salvator Mundi | other_language_1=[[English language|English]] | other_title_1=Savior of the World | image_file=Leonardo da Vinci, Salvator Mundi, c.1500, oil on walnut, 45.4 × 65.6 cm.jpg | image_size=249px | caption= | artist=[[Leonardo da Vinci]] | year={{circa|1500}} | type=[[Oil painting|Oil]] on [[walnut]] | height_metric=45.4 | width_metric=65.6 | height_imperial=25.8 | width_imperial=19.2 | condition=Restored | owner=Acquired by Abu Dhabi's [[Abu Dhabi Department of Culture & Tourism|Department of Culture and Tourism]] for [[Louvre Abu Dhabi]]. Currently owned by [[Mohammad bin Salman]]<ref>{{cite news |last1=Kazakina |first1=Katya |title=Da Vinci's $450 Million Masterpiece Is Kept on Saudi Prince's Yacht: Artnet |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-10/da-vinci-s-450-million-masterpiece-kept-on-mbs-s-yacht-artnet |accessdate=11 June 2019 |publisher=Bloomberg |date=11 June 2019 |ref=1}}</ref> | city= | museum= }} ക്രിസ്തുവർഷം 1500-ൽ ഇറ്റാലിയൻ നവോത്ഥാന കലാകാരൻ [[ലിയോനാർഡോ ഡാവിഞ്ചി]] വരച്ച ചിത്രമാണ് '''സാൽ‌വേറ്റർ മുണ്ടി.'''<ref name="christies">{{cite web|url=http://www.christies.com/lotfinder/Lot/leonardo-da-vinci-1452-1519-salvator-mundi-6110563-details.aspx|title=Salvator Mundi|website=Christie's|accessdate=27 November 2017}}</ref><ref name=Kemp2019>{{cite web |last=Kinsella |first=Eileen |title='Debunking This Picture Became Fashionable': Leonardo da Vinci Scholar Martin Kemp on What the Public Doesn't Get About 'Salvator Mundi' |url=https://news.artnet.com/art-world/martin-kemp-talks-salvator-mundi-new-book-1570006/amp-page |website=artnet news |date=12 June 2019 |access-date=2019-12-21 |archive-date=2019-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105132257/https://news.artnet.com/art-world/martin-kemp-talks-salvator-mundi-new-book-1570006/amp-page |url-status=dead }}</ref><!-- Do not change to "workshop", or "attributed to", or any other attribution change without first discussing it on the talk page. -->നഷ്ടപ്പെട്ട ഒറിജിനലിന്റെ ഒരു പകർപ്പാണെന്ന് ദീർഘനാളായി കരുതിയിരുന്നെങ്കിലും അത് വീണ്ടും കണ്ടെത്തി, പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. 2011-12 ൽ ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയിൽ നടന്ന ഒരു പ്രധാന ലിയോനാർഡോ എക്സിബിഷനിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.<ref>{{Cite book|title=Leonardo da Vinci: Painter at the Court of Milan|url=https://archive.org/details/leonardodavincip0000syso|last=Syson|first=Luke|publisher=National Gallery Company|year=2011|isbn=9781857094916|editor-last=Stephenson|editor-first=Johanna|location=London|pages=[https://archive.org/details/leonardodavincip0000syso/page/302 302]}}</ref>പല പ്രമുഖ പണ്ഡിതന്മാരും ഇത് ലിയോനാർഡോയുടെ ഒരു യഥാർത്ഥ ചിത്രമായി കണക്കാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, <ref>{{cite web| url=http://metro.co.uk/2017/11/16/leonardo-da-vinci-portrait-of-jesus-christ-salvator-mundi-sells-for-450000000-7083091/| title=Leonardo Da Vinci portrait of Jesus Christ 'Salvator Mundi' sells for $450,000,000| first=Richard| last=Hartley-Parkinson| date=16 November 2017| website=[[Metro (British newspaper)|Metro]]}}</ref> ഈ ആട്രിബ്യൂഷൻ മറ്റ് സ്പെഷ്യലിസ്റ്റുകൾ തർക്കിച്ചു. അവരിൽ ചിലർ ചില ഘടകങ്ങൾ മാത്രമാണ് ലിയോനാർഡോ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് വാദിക്കുന്നു.<ref>{{Citation|last=Dalivalle|first=Margaret|title=Introduction|date=2019-10-17|url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780198813835.003.0001|work=Leonardo's Salvator Mundi and the Collecting of Leonardo in the Stuart Courts|pages=1–2|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-881383-5|access-date=2019-12-21|last2=Kemp|first2=Martin|last3=Simon|first3=Robert B.}}</ref> ചിത്രത്തിൽ [[യേശു]]വിനെ നവോത്ഥാന വസ്ത്രത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. വലതു കൈകൊണ്ട് കുരിശിന്റെ അടയാളം ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതേസമയം ഇടതുവശത്ത് സുതാര്യവും റിഫ്രാക്റ്റുചെയ്യാത്തതുമായ ഒരു സ്ഫടിക ഗോളം പിടിച്ച്, [[Salvator Mundi|സാൽ‌വേറ്റർ മുണ്ടി]] ('ലോക രക്ഷകൻ' എന്നതിന്റെ ലാറ്റിൻ) എന്ന തന്റെ പങ്ക് സൂചിപ്പിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിലെ 'ആകാശഗോളത്തെ' പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. <ref name="Kemp, 2012">[https://books.google.com/books?id=P8s13-RZlhkC&pg=PA37 Martin Kemp, ''Christ to Coke: How Image Becomes Icon''], Oxford University Press (OPU), 2012, p. 37, {{ISBN|0199581118}}</ref><ref name="christies.com">{{cite web|url=http://www.christies.com/features/The-last-da-Vinci-Salvator-Mundi-8598-3.aspx|title=Video: The Last da Vinci – Christie's|website=Christies.com|accessdate=16 November 2017}}</ref> ലിയോനാർഡോയുടെ വിദ്യാർത്ഥികളും അനുയായികളും ചിത്രീകരിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന്റെ മറ്റ് 20 ഓളം പകർപ്പുകൾ അറിയപ്പെടുന്നു. <ref>https://www.theartnewspaper.com/news/salvator-mundi-expert-uncovers-exciting-new-evidence, Leonardo's Salvator Mundi: expert uncovers ‘exciting’ new evidence</ref> ലിയോനാർഡോ തയ്യാറാക്കിയ ഡ്രാപ്പറിയുടെ പ്രിപ്പറേറ്ററി ചോക്കും മഷി ഡ്രോയിംഗുകളും ബ്രിട്ടീഷ് [[Royal Collection|റോയൽ കളക്ഷനിൽ]] സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ലിയോനാർഡോയുടെ അറിയപ്പെടുന്ന 20-ൽ താഴെ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഒരു സ്വകാര്യ ശേഖരത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ചിത്രമാണിത്. ന്യൂയോർക്കിലെ [[Christie's|ക്രിസ്റ്റീസ്]] 2017 നവംബർ 15 ന് 450.3 മില്യൺ ഡോളറിന് [[Badr bin Abdullah bin Mohammed bin Farhan Al Saud|പ്രിൻസ് ബദർ ബിൻ അബ്ദുല്ലക്ക്]] ഈ ചിത്രം ലേലത്തിൽ വിറ്റു. പൊതു ലേലത്തിൽ ഇതുവരെ വിറ്റതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും വിലയേറിയ ചിത്രമായി പുതിയ റെക്കോർഡ് സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name=NYT>{{cite news |title=Mystery Buyer of $450 Million 'Salvator Mundi' Was a Saudi Prince|author=David D. Kirkpatrick|authorlink=David D. Kirkpatrick|work=New York Times |date=6 December 2017 |url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/salvator-mundi-da-vinci-saudi-prince-bader.html |accessdate=12 December 2017 }}</ref> [[Abu Dhabi Department of Culture & Tourism|അബുദാബിയിലെ സാംസ്കാരിക, ടൂറിസം വകുപ്പിനുവേണ്ടിയാണ്]] ബദർ രാജകുമാരൻ ഈ വാങ്ങൽ നടത്തിയതെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. <ref name="reuters">{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-art-auction-da-vinci-abudhabi/abu-dhabi-to-acquire-leonardo-da-vincis-salvator-mundi-christies-idUSKBN1E22IN|title=Abu Dhabi to acquire Leonardo da Vinci's 'Salvator Mundi': Christie's|author=Yara Bayoumy|date=8 December 2017|access-date=9 December 2017|via=Reuters}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenewstribune.com/entertainment/celebrities/article188718279.html|title=Bought a $450M painting? In NY, don't worry about the tax|author=|date=|website=TheNewsTribune.com|access-date=9 December 2017|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210015552/http://www.thenewstribune.com/entertainment/celebrities/article188718279.html|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത സഖ്യകക്ഷിക്കും സൗദി അറേബ്യൻ കിരീടാവകാശി [[മൊഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാൻ|മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാനും]] വേണ്ടി അദ്ദേഹം ഒരു ലേലം വിളിച്ചയാളായിരിക്കാം. <ref name="NYT (30 March 2019)"/>2017 ലെ അവസാനത്തെ റിപ്പോർട്ടുകളിൽ [[ലൂവ്രേ അബുദാബി|ലൂവ്രെ അബുദാബിയിൽ]] പ്രദർശിപ്പിക്കുമെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ <ref name="DCT-1">{{cite web|url=https://twitter.com/dctabudhabi/status/939130834828845061|title=Salvator Mundi|website=Abu Dhabi Department of Culture and Tourism on Twitter|date=8 December 2017|accessdate=2 April 2019}}</ref><ref name=wraps>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/oct/14/leonardo-da-vinci-mystery-why-is-his-450m-masterpiece-really-being-kept-under-wraps-salvator-mundi|title=The Da Vinci mystery: why is his $450m masterpiece really being kept under wraps?|last=Jones|first=Jonathan|date=14 October 2018|website=The Guardian|access-date=20 October 2018}}</ref> കൂടാതെ 2018 സെപ്റ്റംബറിൽ അനാവരണം ചെയ്യുന്നതിന്റെ വിശദീകരിക്കാത്ത റദ്ദാക്കലും ഉണ്ടായിരുന്നു. <ref name="DCT-2">{{cite web|url=https://twitter.com/dctabudhabi/status/1036481469647073280?lang=en|title=Postponement of the unveiling of Salvator Mundi|website=Abu Dhabi Department of Culture and Tourism on Twitter|date=2 September 2018|accessdate=2 April 2019}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ നിലവിലെ സ്ഥാനം അജ്ഞാതമാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുചെയ്‌തു. <ref name="NYT (30 March 2019)">{{cite web |last=Kirkpatrick |first=David D. |authorlink=David D. Kirkpatrick |title=A Leonardo Made a $450 Million Splash. Now There's No Sign of It |url=https://www.nytimes.com/2019/03/30/arts/design/salvator-mundi-louvre-abu-dhabi.html |website=The New York Times |access-date=31 March 2019 |date=30 March 2019}}</ref> എന്നാൽ 2019 ജൂൺ റിപ്പോർട്ടിൽ ഈ ചിത്രം ബിൻ സൽമാന്റെ ആഡംബര വഞ്ചിയിൽ സൂക്ഷിക്കുകയാണെന്നും അൽ-ഉലയിലെ ഒരു സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം പൂർത്തീകരിക്കാൻ ശേഷിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു.<ref>{{cite web |first= Katya |last=Kazakina |title=Da Vinci's $450 Million Masterpiece Is Kept on Saudi Prince's Yacht: Artnet |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-06-10/da-vinci-s-450-million-masterpiece-kept-on-mbs-s-yacht-artnet |website=Bloomberg |access-date=12 June 2019 |date=10 June 2019}}</ref> 2019 ഒക്ടോബറിലും റിപ്പോർട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ ചിത്രം സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ ശേഖരണത്തിലായിരിക്കാം.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2019/oct/13/leonardo-da-vinci-salvator-mundi-jesus-louvre-exhibition|title=The mystery of the missing Leonardo: where is Da Vinci’s $450m Jesus?|last=Doward|first=Jamie|date=2019-10-13|work=The Observer|access-date=2019-12-14|language=en-GB|issn=0029-7712}}</ref> {{toclimit|3}} ==അവലംബം== '''Footnotes''' {{notelist}} '''Citations''' {{Reflist|30em}} ===ഉറവിടങ്ങൾ=== * {{cite web |last=Nicholl |first=Charles |authorlink=Charles Nicholl (author) |title=The Last Leonardo by Ben Lewis review – secrets of the world's most expensive painting {{!}} Art and design books |url=https://www.theguardian.com/books/2019/apr/17/last-leonardo-secret-lives-worlds-most-expensive-painting-ben-lewis-review |website=The Guardian |date=17 April 2019 |ref=harv}} * {{cite web |last=Shaer |first=Matthew |title=The Invention of the 'Salvator Mundi' |url=https://www.vulture.com/2019/04/salvator-mundi-leonardo-da-vinci.html |publisher= New York Magazine |website=Vulture |date=14 April 2019 |ref=harv}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{Refbegin}} * Alberti, Leon Battista. ''De Pictura''. (Trans. Grayson). Phaidon. London. 1964. p.&nbsp;63-4 * {{cite web|url=http://edition.cnn.com/2011/11/04/living/discovering-leonardo-salvator-mundi/index.html|title= Decoding da Vinci: How a lost Leonardo was found |date= 7 November 2011|last=Allsop|first=Laura|publisher=[[CNN]]}} * Ames-Lewis, F. ''The Intellectual Life of The Early Renaissance Artist''. Abbeville Press. p.&nbsp;18, 275 * [https://books.google.es/books?id=UinxDQAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=isbn:8897644384&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjljM2XycrXAhUCuBQKHXGdDKIQ6AEIKDAA#v=onepage&q&f=false Nicola Barbatelli, Carlo Pedretti, ''Leonardo a Donnaregina. I Salvator Mundi per Napoli''] Elio De Rosa Editore; CB Edizioni, 9 January 2017. {{ISBN|8897644384}} (Italian) * [https://books.google.es/books?id=flgjy0nqyKwC&lpg=PA293&pg=PA293#v=onepage&q&f=false Elworthy, F.T. ''The Evil Eye The Classic Account of An Ancient Superstition'']. Courier Dover Publications. 2004 p.&nbsp;293. * Hankins, J. 1999. The Study of the Timaeus in Early Renaissance Italy. ''Natural Particulars: Nature and the Disciplines in Renaissance Europe''. Cambridge, MA: MIT Press. * [[Martin Kemp (art historian)|Kemp, Martin]]. ''Leonardo da Vinci: the marvellous works of nature and man''. Oxford University Press. 2006. pp.&nbsp;208–9 * Kemp, Martin. ''Christ to Coke, How Image becomes Icon'', Oxford University Press (OUP), 2011, {{ISBN|0199581118}} * Vasari, G. ''Lives of the most eminent painters, sculptors, and architects''. DeVere, G.C (Trans.) Ekserdijan, D.(ed.). Knopf. 1996. pp.&nbsp;627–640; 710–748 * Zöllner, F. ''Leonardo da Vinci. The Complete Paintings and Drawings,'' Taschen, 2017 {{Refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Salvator Mundi by Leonardo Da Vinci}} {{Commons category|16th-century paintings of Salvator mundi}} * [http://www.christies.com/features/Leonardo-and-Post-War-results-New-York-8729-3.aspx ''Leonardo’s Salvator Mundi makes auction history'', Christies.com] * [https://www.robertsimon.com/leonardos-salvator-mundi/ Robert Simon, Leonardo da Vinci, ''Salvator Mundi''] * [https://www.prnewswire.com/news-releases/leonardo-da-vinci-painting-discovered-125191694.html Robert Simon, ''Leonardo da Vinci Painting Discovered, Painting Gains Attribution After Careful Scholarship and Conservation''], press release, 7 July 2011 * [https://web.archive.org/web/20120502181109/http://www.3pipe.net/2011/07/authorship-and-dangers-of-consensus.html H. Niyazi, ''Authorship and the dangers of consensus''] 11 July 2011 * Frank Zöllner, [http://www.gko.uni-leipzig.de/fileadmin/user_upload/kunstgeschichte/pdf/zoellner/Publikationen/unselbst_Publi/Salvator17GB.pdf Catalogue XXXII, ''Salvator Mundi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604052321/https://www.gko.uni-leipzig.de/fileadmin/user_upload/kunstgeschichte/pdf/zoellner/Publikationen/unselbst_Publi/Salvator17GB.pdf |date=2019-06-04 }}, pp.&nbsp;440–445 and [http://www.gko.uni-leipzig.de/fileadmin/user_upload/kunstgeschichte/pdf/zoellner/Publikationen/unselbst_Publi/Vorwort17GB.pdf Preface to the 2017 Edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604052319/https://www.gko.uni-leipzig.de/fileadmin/user_upload/kunstgeschichte/pdf/zoellner/Publikationen/unselbst_Publi/Vorwort17GB.pdf |date=2019-06-04 }} pp.&nbsp;15–17. {{Leonardo da Vinci}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:യേശുവിനെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ലിയനാർഡോ ഡാ വിഞ്ചിയുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇറ്റാലിയൻ ചിത്രങ്ങൾ]] 0zccycp4k2i9pli7pczaitm2flp7vx9 0 495172 4647992 4618140 2026-07-16T14:41:48Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647992 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Pantheon, Rome}} {{Ancient monuments in Rome | name=പാന്തീയോൻ | label_name=പാന്തീയോൻ | image_name=Pantheon (Rome) - Right side and front.jpg | caption= | coordinates = {{coord|41.8986|12.4768|type:landmark_region:IT|display=inline}} | location= [[14 regions of Augustan Rome|Region IX ''Circus Flaminius'']] | date=113–125 AD (current building) | builder= [[ട്രാജൻ]], [[ഹാട്രിയൻ]] | type=[[റോമൻ ക്ഷേത്രം]] | wiki articles=[[Marcus Vipsanius Agrippa|മാർക്കസ് വിപ്സാനിയസ് അഗ്രിപ്പ]], [[Hadrian|ഹാട്രിയൻ]], [[Apollodorus of Damascus|അപ്പോളോഡോറസ് ഓഫ് ഡമാസ്കസ് ]] }} [[അഗസ്റ്റസ്|അഗസ്റ്റസിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് (ബിസി 27 - എ ഡി 14) [[മാർക്കസ് വിപ്സേനിയസ് അഗ്രിപ്പ|മാർക്കസ് അഗ്രിപ്പ]] നിയോഗിച്ച ഒരു മുൻ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലത്ത് [[ഇറ്റലി]]യിലെ റോമിലുള്ള ഒരു മുൻ റോമൻ ക്ഷേത്രം, ഇപ്പോൾ ഒരു പള്ളിയാണ് '''പാന്തീയോൻ'''({{IPAc-en|uk|ˈ|p|æ|n|θ|i|ə|n}}, {{IPAc-en|us|-|ɒ|n}};<ref name=OED>{{cite book |title=[[Oxford English Dictionary]]|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=December 2008|chapter=Pantheon}}</ref> {{lang-la|Pantheum}},<ref group="nb">Although the spelling ''Pantheon'' is standard in English, only ''Pantheum'' is found in classical Latin; see, for example, Pliny, ''[[Natural History (Pliny)|Natural History]]'' [http://latin.packhum.org/loc/978/1/2601/2270-2278@1#2601 36.38]: "Agrippas Pantheum decoravit Diogenes Atheniensis". See also ''[[Oxford Latin Dictionary]]'', s.v. "Pantheum"; ''[[Oxford English Dictionary]]'', s.v. [http://www.oed.com/view/Entry/137000 "Pantheon"]: "post-classical Latin ''pantheon'' a temple consecrated to all the gods (6th cent.; compare classical Latin ''pantheum'')".</ref> from [[Greek language|Greek]] {{lang|grc|Πάνθειον}} ''Pantheion'', "[temple] of all the gods") ഏകദേശം 126 എ.ഡി യിൽ [[ഹാഡ്രിയൻ|ഹാട്രിയൻ ചക്രവർത്തിയാണ്]] ഇത് പൂർത്തിയാക്കിയത്. ഇതിന്റെ നിർമ്മാണ തീയതി അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണ്. കാരണം ഹഡ്രിയൻ പുതിയ ക്ഷേത്രം ആലേഖനം ചെയ്യാനല്ല, മറിച്ച് അഗ്രിപ്പയുടെ കത്തി നശിച്ച പഴയ ക്ഷേത്രത്തിലെ ലിഖിതം നിലനിർത്താൻ തീരുമാനിച്ചു.<ref>{{Harvnb|MacDonald|1976|pp=12–13}}</ref> കെട്ടിടം സിലിണ്ടർ ആകൃതിയിലാണ്. ഒരു [[Pediment|പെഡിമെന്റിന്]] താഴെ വലിയ ഗ്രാനൈറ്റ് [[Corinthian order|കൊരിന്ത്യൻ നിരകളുടെ]] പോർട്ടിക്കോ (ഒന്നാം വരിയിൽ എട്ട്, പിന്നിൽ രണ്ട് ഗ്രൂപ്പുകൾ നാല് ) കാണപ്പെടുന്നു. ഒരു ചതുരാകൃതിയിലുള്ള [[Vestibule (architecture)|വെസ്റ്റിബ്യൂൾ]] മുഖമണ്‌ഡപത്തെ [[Rotunda (architecture)|റോട്ടുണ്ടയുമായി]] ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. അത് മച്ചിൽ ഒരു കോൺക്രീറ്റ് താഴികക്കുടത്തിന് കീഴിൽ ആകാശത്തേക്ക് മധ്യഭാഗത്ത് (ഒക്കുലസ്) തുറക്കുന്നു. ഇത് നിർമ്മിച്ച് ഏകദേശം രണ്ടായിരം വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും, പന്തീയോണിന്റെ താഴികക്കുടം ഇപ്പോഴും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കോൺക്രീറ്റ് താഴികക്കുടമാണ്. <ref>{{cite web |url=http://www.romanconcrete.com/docs/chapt01/chapt01.htm |title=The Pantheon |first=David |last=Moore |work=romanconcrete.com |year=1999 |accessdate=September 26, 2011 |archive-date=2011-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001052926/http://www.romanconcrete.com/docs/chapt01/chapt01.htm |url-status=dead }}</ref><!-- but not the earliest standing domed structure in Rome, the [[Domus Aurea]] for one is older-->ഒക്കുലസിലേക്കുള്ള ഉയരവും ഇന്റീരിയർ സർക്കിളിന്റെ വ്യാസവും 43 മീറ്റർ (142 അടി) തുല്യമായി കാണപ്പെടുന്നു. <ref>{{Harvnb|Rasch|1985|p=119}}</ref> എല്ലാ പുരാതന റോമൻ കെട്ടിടങ്ങളിലും ഏറ്റവും മികച്ച രീതിയിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് ഇത്. കാരണം അതിന്റെ ചരിത്രത്തിലുടനീളം ഇത് തുടർച്ചയായി ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. കൂടാതെ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ "സെന്റ് മേരിയ്ക്ക് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഒരു പള്ളിയായി പന്തീയോൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. "(Latin: Sancta Maria ad Martyres) എന്നാൽ അനൗപചാരികമായി" സാന്താ മരിയ റൊട്ടോണ്ട "എന്നറിയപ്പെടുന്നു. <ref name="MacDonald 1976 p=18">{{Harvnb|MacDonald|1976|p=18}}</ref>പന്തീയോണിന് മുന്നിലുള്ള ചതുരത്തെ [[Piazza della Rotonda|പിയാസ ഡെല്ല റൊട്ടോണ്ട]] എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇറ്റലിയിലെ [[Ministry of Cultural Heritage and Activities (Italy)|സാംസ്കാരിക പൈതൃക, പ്രവർത്തന, ടൂറിസം മന്ത്രാലയം]] [[Polo Museale del Lazio|പോളോ മ്യൂസിയേൽ ഡെൽ ലാസിയോ]] വഴി നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു സംസ്ഥാന സ്വത്താണ് പന്തീയോൺ. 2013-ൽ ഇവിടെ 6 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ സന്ദർശിച്ചു. പരമ്പരാഗത ക്ഷേത്ര പോർട്ടിക്കോ ഗ്രൗണ്ടുള്ള പന്തീയോണിന്റെ വലിയ വൃത്താകൃതിയിലുള്ള താഴികക്കുടം, റോമൻ വാസ്തുവിദ്യയിൽ അതുല്യമായിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ക്ലാസിക്കൽ ശൈലികൾ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചപ്പോൾ ഇത് ഒരു സ്റ്റാൻഡേർഡ് മാതൃകയായിത്തീർന്നു. പിൽക്കാല ആർക്കിടെക്റ്റുകൾ ഇത് നിരവധി തവണ പകർത്തി.<ref>Summerson (1980), 38–39, 38 quoted</ref> ==പദോല്പത്തി== [[File:Panteon inside IMG 4126.jpg|thumb|The interior of the Pantheon in 2011]] "പന്തീയോൺ" എന്ന പേര് പുരാതന ഗ്രീക്ക് "പന്തീയോൺ" (Πάνθειον) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം "എല്ലാ ദേവന്മാരുമായും ബന്ധപ്പെട്ടതോ പൊതുവായതോ" എന്നാണ്. <ref>''Oxford English Dictionary''</ref> ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ എഴുതിയ [[Roman Senate|റോമൻ സെനറ്റർ]] [[കാഷ്യസ് ഡയോ]], ഈ കെട്ടിടത്തിന് ചുറ്റും സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അനേകം ദേവന്മാരുടെ പ്രതിമകളിൽ നിന്നോ അല്ലെങ്കിൽ സ്വർഗ്ഗത്തിലേ താഴികക്കുടത്തിന്റെ സാമ്യം പോലെയോ ആണ് ഈ പേര് വന്നതെന്ന് അനുമാനിച്ചു.<ref>[[Cassius Dio]], ''Roman Histories'' 53.27, referenced in {{Harvnb|MacDonald|1976|p=76}}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വം ശക്തമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നത് "പന്തീയോൺ" (അല്ലെങ്കിൽ പന്തിയം) കേവലം ഒരു വിളിപ്പേരായിരുന്നു. അത് കെട്ടിടത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമമായിരുന്നില്ല. <ref>{{cite journal|last=Ziolkowski|first=Adam|title=Was Agrippa's Pantheon the Temple of Mars 'In Campo'?|journal=Papers of the British School at Rome|date=1994|volume=62|page=271}}</ref> വാസ്തവത്തിൽ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പന്തീയോന്റെ ആശയം സംശയാസ്പദമാണ്. ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഒരു സ്രോതസ്സ് മാത്രമേ പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ളൂവെങ്കിലും സിറിയയിലെ അന്ത്യോക്യയിലായിരുന്നു അഗ്രിപ്പയേക്കാൾ നേരത്തെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഒരേയൊരു പന്തീയോൺ. <ref>{{cite book|last=Thomas|first=Edmund|title=Pantheons; Transformations of a Monumental Idea|url=https://archive.org/details/pantheonstransfo0000unse|date=2004|publisher=Aldershot: Ashgate|isbn=978-0-7546-0808-0|page=[https://archive.org/details/pantheonstransfo0000unse/page/17 17]|editor=Richard Wrigley |editor2=Matthew Craske|chapter=From the Pantheon of the Gods to the Pantheon of Rome}}</ref> സീഗ്ലർ പന്തീയുടെ തെളിവുകൾ ശേഖരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പട്ടികയിൽ "എല്ലാ ദേവന്മാരോടും" അല്ലെങ്കിൽ "പന്ത്രണ്ട് ദൈവങ്ങളോടുള്ള" ലളിതമായ സമർപ്പണങ്ങളാണുള്ളത്, അവ ഒരു ദേവാലയം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ യഥാർത്ഥ ദേവതകളല്ല, എല്ലാ ദൈവങ്ങളെയും അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആരാധിക്കുന്ന ഒരു ആരാധനാലയം മാത്രമാണ്.<ref>{{cite book|last=Ziegler|first=Konrat|title=Pauly's Real-Encyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft: neue Bearbeitung|date=1949|location=Stuttgart|pages=697–747|volume=Vol. XVIII|chapter=Pantheion}}</ref> ഗോഡ്ഫ്രേയും ഹെംസോളും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് പുരാതന എഴുത്തുകാർ മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളുടേത് പോലെ ഹാഡ്രിയന്റെ പന്തീയോനെ ഈഡ്സ് എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നില്ലെന്നും വാസ്തുവിദ്യയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത സെവേരൻ ലിഖിതം "പന്തിയം" മാത്രമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്നും. "ഈഡ്സ് പന്തൈ" (എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ക്ഷേത്രം) അല്ല എന്നും പറയുന്നു. <ref name="Godfrey 1986 199">{{cite book|last=Godfrey|first=Paul|title=Pagan Gods and Shrines of the Roman Empire|date=1986|publisher=Oxford University Committee for Archaeology|edition= Monograph No 8|author2=Hemsoll, David|editor=Martin Henig |editor2=Anthony King|chapter=The Pantheon: Temple or Rotunda?|page=199}}</ref> പന്തീയോൻ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന പേരിന്റെ ഏറ്റവും ലളിതമായ വിശദീകരണം ഡിയോ ഉദ്ധരിക്കുന്നില്ല എന്നത് വളരെ പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. <ref>{{cite journal|last=Ziolkowski|first=Adam|title=Was Agrippa's Pantheon the Temple of Mars 'In Campo'?|journal=Papers of the British School at Rome|date=1994|volume=62|page=265}}</ref> വാസ്തവത്തിൽ, ക്ഷേത്ര കെട്ടിടങ്ങൾ (അല്ലെങ്കിൽ ഒരുപക്ഷേ ക്ഷേത്ര നിലവറകൾ) ഒരൊറ്റ ദിവ്യത്വങ്ങൾക്കായി മാത്രം സമർപ്പിക്കണമെന്ന് വിധിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ലിവി എഴുതി. അതിനാൽ കെട്ടിടം ഇടിമിന്നലേറ്റാൽ ആരെയാണ് പ്രകോപിപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് വ്യക്തമാകും. കാരണം ഒരു പ്രത്യേക ദേവന് (27.25.7-10) യാഗം അർപ്പിക്കുന്നത് ഉചിതമായിരുന്നു. <ref>{{cite book|last=Godfrey|first=Paul|title=Pagan Gods and Shrines of the Roman Empire|date=1986|publisher=Oxford University Committee for Archaeology|edition= Monograph No 8|author2=Hemsoll, David|editor=Martin Henig |editor2=Anthony King|chapter=The Pantheon: Temple or Rotunda?|page=198}}</ref> ഗോഡ്ഫ്രേയും ഹെംസോളും പറയുന്നത്, പന്തീയോൻ എന്ന വാക്ക് "ഒരു പ്രത്യേക കൂട്ടം ദേവന്മാരെ സൂചിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല, അല്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും, അതിന് മറ്റ് അർത്ഥങ്ങളുണ്ടാകാം. കാരണം അതിന് മറ്റ് അർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കാം. ... തീർച്ചയായും പന്തീയോസ് അല്ലെങ്കിൽ പന്തീയോസ് എന്ന പദം വ്യക്തിഗത ദേവതകൾക്ക് ബാധകമാകാം. θεῖος (തിയോസ്) എന്ന ഗ്രീക്ക് പദത്തിന് 'ഒരു ദൈവത്തെ' അർത്ഥമാക്കേണ്ടതില്ല, മറിച്ച് 'അതിമാനുഷികൻ' അല്ലെങ്കിൽ 'മികച്ചത്' എന്നർത്ഥം വരാമെന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നു.<ref name="Godfrey 1986 199"/> ==കുറിപ്പുകൾ== <references group="nb"/> ==അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|30em}} ==അവലംബം== {{Refbegin}} *{{cite book | last = Claridge | first = Amanda | title = Rome | series = Oxford Archaeological Guides | publisher = Oxford University Press | location = Oxford Oxfordshire | year = 1998 | isbn = 0-19-288003-9 | ref = harv | url = https://archive.org/details/romeoxfordarchae00aman }} *{{cite book | last = Cowan | first = Henry | title = The Master Builders: : A History of Structural and Environmental Design From Ancient Egypt to the Nineteenth Century | publisher = John Wiley and Sons | location = New York | year = 1977 | isbn = 0-471-02740-5 | ref = harv | url = https://archive.org/details/masterbuildershi0000cowa }} *{{cite book |last=Favro |first=Diane |contribution=Making Rome a World City |title=The Cambridge Companion to the Age of Augustus |url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_a5j7 |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000unse_a5j7/page/234 234]–263 |isbn=978-0-521-00393-3|ref=harv}} *{{cite book | last = Hetland |first= L. M.| title = Dating the Pantheon | year = 2007 | pages = 95–112 | volume = 20|issue=1 | journal = Journal of Roman Archaeology |issn=1047-7594|ref=harv}} *{{cite book | last = King | first = Ross | title = Brunelleschi's Dome | url = https://archive.org/details/brunelleschisdom0000king_i2v7 | publisher = Chatto & Windus | location = London | year = 2000 | isbn = 0-7011-6903-6 |ref=harv}} *{{cite book | last = Kleiner | first = Fred S.| title = A History of Roman Art | publisher = Wadsworth Publishing | location = Belmont | year = 2007 | isbn = 0-534-63846-5 |ref=harv}} *{{cite book | last = Lancaster | first = Lynne C. | title = Concrete Vaulted Construction in Imperial Rome: Innovations in Context | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | year = 2005 | isbn = 0-521-84202-6 |ref=harv}} *{{cite book |last=Loewenstein|first=Karl|authorlink=Karl Loewenstein|title=The Governance of Rome|year=1973|publisher=Martinus Nijhof|location=The Hague, Netherlands|isbn=978-90-247-1458-2|ref=harv}} *{{cite book |last=MacDonald|first = William L.|title=The Pantheon: Design, Meaning, and Progeny |url=https://archive.org/details/pantheondesignme0000macd|url-access=registration|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, MA|year=1976|isbn=0-674-01019-1|ref=harv}} *{{cite book |last=Marder|first=Tod A. |year=1980|title=Specchi's High Altar for the Pantheon and the Statues by Cametti and Moderati|journal=[[The Burlington Magazine]]|volume=122|issue=922|pages=30–40|publisher=The Burlington Magazine Publications, Ltd.| jstor = 879867|ref=harv}} *{{cite book |last=Marder|first=Tod A. | title = Alexander VII, Bernini, and the Urban Setting of the Pantheon in the Seventeenth Century | year = 1991 | journal = The Journal of the Society of Architectural Historians | pages = 273–292|volume=50|issue=3|doi=10.2307/990615|publisher=Society of Architectural Historians | jstor = 990615|ref=harv}} *{{cite book | last1 = Mark | first1 = R.| last2 = Hutchinson | first2 = P.| title = On the structure of the Pantheon | year = 1986 | journal = Art Bulletin | pages = 24–34 | volume = 68 | doi = 10.2307/3050861 | issue = 1 | publisher = College Art Association | jstor = 3050861|ref=harv}} *{{cite book |first1=Nancy H. |last1=Ramage|last2=Ramage|first2=Andrew|title=Roman art : Romulus to Constantine|url=https://archive.org/details/romanartromulust05edrama_r8s8 |year=2009|publisher=Pearson Prentice Hall|location=Upper Saddle River, N.J.|isbn=978-0-13-600097-6|edition= 5th|ref=harv}} *{{cite book |last=Rasch|first=Jürgen| title = Die Kuppel in der römischen Architektur. Entwicklung, Formgebung, Konstruktion, Architectura | year = 1985 | journal = Architectura | pages = 117–139 | volume = 15|ref=harv}} *{{cite book | last = Roth | first = Leland M. | title = Understanding Architecture: Its Elements, History, And Meaning | publisher = Westview Press | location = Boulder | year = 1992 | isbn = 0-06-438493-4 | ref = harv | url = https://archive.org/details/understandingarc00roth }} *{{cite book |last1=Stamper |first1=John W. |title=The Architecture Of Roman Temples: The Republic To The Middle Empire|publisher=Cambridge University Press |location=The Edinburgh Building, Cambridge | year = 2005 | isbn = 0-521-81068-X|ref=harv}} *[[John Summerson|Summerson, John]] (1980), ''[[The Classical Language of Architecture]]'', 1980 edition, [[Thames and Hudson]] ''World of Art'' series, {{ISBN|0-500-20177-3}} *{{cite book |last=Thomas |first=Edmund|title=The Architectural History of the Pantheon from Agrippa to Septimius Severus via Hadrian |journal=Hephaistos |volume=15 |year=1997 |pages=163–186|ref=harv}} *{{cite book | last = Wilson-Jones| first = Mark | title = Principles of Roman Architecture | publisher = Yale University Press | location = New Haven | year = 2003 | isbn = 0-300-10202-X|ref=harv}} {{Refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{commons|Pantheon (Roma)}} {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Pantheon |viaf= |lccn= |lcheading= |wikititle= }} *[https://web.archive.org/web/20150916002619/http://www.vicariatusurbis.org/SantaMariaadMartyres/ Official webpage from Vicariate of Rome website] * [https://www.skylinewebcams.com/en/webcam/italia/lazio/roma/pantheon.html Pantheon Live Webcam], Live streaming Video of the Pantheon * [http://www.italyguides.it/us/roma/pantheon.htm Pantheon Rome], Virtual Panorama and photo gallery * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Pantheon.html Pantheon], article in Platner's ''Topographical Dictionary of Ancient Rome'' * [http://www.pantheonparis.com/pantheon-rome Pantheon Rome vs Pantheon Paris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624210448/http://pantheonparis.com/pantheon-rome/ |date=2019-06-24 }} * [http://www.generativeart.com/salgado/salgado.htm Tomás García Salgado, "The geometry of the Pantheon's vault"] * [https://web.archive.org/web/20080315223914/http://www.greatbuildings.com/buildings/Pantheon.html Pantheon] at Great Buildings/Architecture Week website * [http://www.rome-guide.it/english/monuments/monuments_pantheon.html Art & History Pantheon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124132816/http://www.rome-guide.it/english/monuments/monuments_pantheon.html |date=2010-11-24 }} * [https://web.archive.org/web/20110715152612/http://ramoncasanova.com/on/index.php?%2Fimages%2Fphanteon%2F Summer solstice at the Pantheon] *{{Structurae|id=20000292|title=Pantheon}} * [http://www.webvisionitaly.com/category.php?id=221&ref_genre=&ref_item=442 Video Introduction to the Pantheon] * [http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=rme40 Panoramic Virtual Tour inside the Pantheon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711170155/http://www.360travelguide.com/360VirtualTour.asp?iCode=rme40 |date=2021-07-11 }} * High-resolution 360° Panoramas and Images of [https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome-panoramas-world-architecture/pantheon Pantheon | Art Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220101012747/https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome-panoramas-world-architecture/pantheon |date=2022-01-01 }} *[http://www.leaudioguide.net/b-en/Rome/440-Pantheon audio guide Pantheon Rome] {{Churches in the City of Rome}} {{Rome landmarks}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:റോമിലെ പുരാതന റോമൻ കെട്ടിടങ്ങളും ഘടനകളും]] jlhq5j4z6cs45h67iuc0c8aabnidvli 0 496527 4648078 4537003 2026-07-16T17:09:51Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648078 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mexico City Metropolitan Cathedral}} {{Infobox religious building | name = മെക്സിക്കോ സിറ്റി മെട്രോപൊളിറ്റൻ കത്തീഡ്രൽ <br /><small>{{lang|es|Catedral Metropolitana de la Asunción de la Santísima Virgen María a los cielos}}</small> | image = Zocalo cathedral.jpg | image_upright = 250px | alt = 250px | caption = Mexico City Cathedral, with the Metropolitan Tabernacle to the right. | map_type = | map_size = | map_caption = | location = [[മെക്സിക്കോ സിറ്റി]], മെക്സിക്കോ | geo = {{coord|19|26|4|N|99|7|59|W|type:landmark|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[Catholic Church|കത്തോലിക്കാ]] | consecration_year = 2 ഫെബ്രുവരി 1656<ref>{{cite web| title=Dedications of the Cathedral of Mexico| url=http://www.arquidiocesismexico.org.mx/Hist%20Fabrica%20Material%20Dedicaciones.html| publisher=Archdiocese of Mexico| year=2011| language=Spanish| accessdate=2014-09-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20120311002014/http://www.arquidiocesismexico.org.mx/Hist%20Fabrica%20Material%20Dedicaciones.html| archive-date=2012-03-11| url-status=dead}}</ref> | status = [[കത്തീഡ്രൽ]] | functional_status = Active | heritage_designation = | leadership = [[Cardinal (Catholicism)|Cardinal]] [[Carlos Aguiar Retes]] | website = [http://www.arquidiocesismexico.org.mx/index.php/catedral/catedral-introduccion.html Official website]{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | architect = [[Claudio de Arciniega]], [[Juan Gómez de Trasmonte]], [[José Eduardo de Herrera]], [[José Damián Ortiz de Castro]], [[Manuel Tolsá]] | architecture_type = [[Church (building)|പള്ളി]] | architecture_style = [[Gothic architecture|Gothic]], [[Plateresque]], [[Baroque architecture|Baroque]], [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] | general_contractor = | facade_direction = South | groundbreaking = 1573 | year_completed = 1813 | construction_cost = | capacity = | length = {{convert|128|m|ft}} | width = {{convert|59|m|ft}} | width_nave = | height_max = {{convert|67|m|ft}} | dome_quantity = 1 | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | spire_quantity = | spire_height = | materials = [[Tezontle]], Chiluca Stone, Stone }} [[മെക്സിക്കോ]]യിലെ [[Roman Catholic Archdiocese of Mexico|കത്തോലിക്കാ അതിരൂപത]]യുടെ ആസ്ഥാനമാണ് '''മെട്രോപൊളിറ്റൻ കത്തീഡ്രൽ ഓഫ് ദി അസംപ്ഷൻ ഓഫ് ദി മോസ്റ്റ് ബ്ലെസ്സെഡ് വിർജിൻമേരി ഇൻ ടു ഹെവൻസ്.''' (Spanish: Catedral Metropolitana de la Asunción de la Santísima Virgen María a los cielos) <ref name="View of Guadalupe">{{cite web |url=http://www.peerlesstravel.com/view/176:11/israel/Guadalupe/ |title=View of Guadalupe |accessdate=2012-05-22 |publisher=PEERLESS |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428213219/http://peerlesstravel.com/view/176:11/israel/Guadalupe/ |archive-date=2012-04-28 |url-status=dead }}</ref>ഡൗൺ‌ടൗൺ‌ മെക്സിക്കോ സിറ്റിയിലെ [[Zócalo|പ്ലാസ ഡി ലാ കോൺ‌സ്റ്റിറ്റ്യൂഷ്യന്റെ]] (സെകലോ) വടക്കുവശത്തുള്ള [[Templo Mayor|ടെം‌പ്ലോ മേയറിനടുത്തുള്ള]] പഴയ [[ആസ്ടെക്|ആസ്ടെകുകളുടെ]] പുണ്യപ്രദേശത്താണ് ഇത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. 1573 മുതൽ 1813 വരെയുള്ള കാലയളവിലാണ് കത്തീഡ്രൽ നിർമ്മിച്ചത്. <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/57719434|title=Mexico City : historic center|date=2002, ©1997|publisher=Ediciones Nueva Guía|others=Galindo, Carmen., Galindo, Magdalena., Mata Rosas, Francisco, 1958-|isbn=968-5437-29-7|edition=1st ed|location=México, D.F.|oclc=57719434}}</ref>[[Spanish colonization of the Americas|സ്പാനിഷ് വിജയത്തോടെ]] [[ടെനോച്ടിട്ലൻ]] പിടിച്ചടക്കിയതിനുശേഷം പണിത ആദ്യത്തെ പള്ളിക്ക് ചുറ്റുമാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. സ്പെയിനിലെ ഗോതിക് കത്തീഡ്രലുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് സ്പാനിഷ് ആർക്കിടെക്റ്റ് [[Claudio de Arciniega|ക്ലോഡിയോ ഡി ആർക്കിനീഗ]] നിർമ്മാണം ആസൂത്രണം ചെയ്തു.<ref name="Encarta">{{cite web|url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761586713/Catedral_de_M%C3%A9xico.html |title=Catedral metropolitana de México |accessdate=2008-09-18 |publisher=MSN |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwKd4Ddo?url=http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761586713/Catedral_de_M%C3%A9xico.html |archivedate=2009-10-31 |url-status=dead }}</ref> [[File:Mexico Dic 06 045 1.jpg|thumb|left|മഡെറോ തെരുവിൽ നിന്ന് കാണുന്ന കത്തീഡ്രൽ.]] ഇത് നിർമ്മിക്കാൻ വളരെയധികം സമയമെടുത്തതിനാൽ, 250 വർഷത്തിനുള്ളിൽ, എല്ലാ പ്രധാന വാസ്തുശില്പികൾ, ചിത്രകാരന്മാർ, ശിൽപികൾ, ഗിൽഡിംഗ് മാസ്റ്റേഴ്സ്, [[New Spain|വൈസ്രോയൽറ്റി]]യിലെ മറ്റ് പ്ലാസ്റ്റിക് ആർട്ടിസ്റ്റുകൾ എന്നിവർ ചുറ്റുമതിലിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. നിർമ്മാണത്തിന്റെ വിപുലമായ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അതേ അവസ്ഥയിൽ ആ നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പ്രാബല്യത്തിലായിരുന്നതും പ്രചാരത്തിലുള്ളതുമായ [[ഗോത്തിക് വാസ്തുകല|ഗോതിക്]], [[Baroque architecture|ബറോക്ക്]], [[Churrigueresque|ചുരിഗ്യൂറെസ്ക്]], [[Neoclassical architecture|നിയോക്ലാസിക്കൽ]] തുടങ്ങി വിവിധ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലികളുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ ഇത് സൗകര്യം നൽകി. വ്യത്യസ്ത ആഭരണങ്ങൾ, പെയിന്റിംഗുകൾ, ശിൽപങ്ങൾ, ഇന്റീരിയറിലെ ഫർണിച്ചറുകൾ എന്നിവ സമാനമായ ശൈലികളിലായിരുന്നു. <ref>{{cite web|url=http://www.catedralmetropolitanademexico.mx/apps/publications/info/?a=111&z=14|title=4.3 Artífices de la Catedral de México1|website=Mexico City Metropolitan Cathedral official website|language=Spanish}}</ref><ref>{{cite web|title=2.13 Estilos artísticos de la Catedral|language=Spanish|url=http://www.catedralmetropolitanademexico.mx/apps/publications/info/?a=51&z=12|website=Mexico City Metropolitan Cathedral website|access-date=2020-01-06|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803231514/http://www.catedralmetropolitanademexico.mx/apps/publications/info/?a=51&z=12|url-status=dead}}</ref><ref name="historic"/>അതിന്റെ സാക്ഷാത്‌കാരം സാമൂഹിക സമന്വയത്തിന്റെ ഒരു പോയിന്റായിരുന്നു, കാരണം അതിൽ എല്ലാ സഭകളിലെയും നിരവധി തലമുറയിലെ സാമൂഹിക ഗ്രൂപ്പുകളുടെ അതേ സഭാ അധികാരികൾ, സർക്കാർ അധികാരികൾ, വ്യത്യസ്ത മത സന്യാസിസമൂഹം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://www.catedralmetropolitanademexico.mx/apps/publications/info/?a=114&z=4|title=1. Historia de la Catedral de México Introducción1|website=Mexico City Metropolitan Cathedral official website|language=Spanish}}</ref> പൊതുജീവിതത്തിൽ കത്തോലിക്കാസഭയുടെ സ്വാധീനത്തിന്റെ അനന്തരഫലമായി, ന്യൂ സ്പെയിനിന്റെയും സ്വതന്ത്ര മെക്സിക്കോയുടെയും സമൂഹങ്ങൾക്ക് ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുള്ള സംഭവങ്ങളുമായി ഈ കെട്ടിടം പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. കോൺഗ്രസ് പ്രസിഡന്റ് മെക്സിക്കോ ചക്രവർത്തിമാരായി [[Agustín de Iturbide|അഗസ്റ്റിൻ ഡി ഇറ്റുർബൈഡിന്റെയും]] [[Ana María Huarte|അനാ മരിയ ഹുവാർട്ടെയുടെയും]] കിരീടധാരണവും, മേൽപ്പറഞ്ഞ രാജാവിന്റെ ശവസംസ്കാര അവശിഷ്ടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കൽ, 1925 വരെ [[Miguel Hidalgo y Costilla|മിഗുവൽ ഹിഡാൽഗോ വൈ കോസ്റ്റില്]]ല, [[José María Morelos|ജോസ് മരിയ മോറെലോസ്]] എന്നിവരെപ്പോലുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യ നായകന്മാരുടെ ശവസംസ്കാരം, പരിഷ്കരണത്തിൽ സഭയെയും ഭരണകൂടത്തെയും വേർതിരിക്കുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടായ ലിബറലുകളും യാഥാസ്ഥിതികരും തമ്മിലുള്ള തർക്കങ്ങൾ, [[Cristero War|ക്രിസ്റ്ററോ യുദ്ധകാലത്ത്]] കെട്ടിടം അടച്ചുപൂട്ടൽ, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ദ്വിശതാബ്ദിയുടെ ആഘോഷങ്ങൾ തുടങ്ങി ചിലത് പരാമർശിച്ചു.<ref>{{cite web|url=http://www.catedralmetropolitanademexico.mx/apps/publications/info/?a=155&z=30|title=Restos de líderes independentistas en la Catedral de México|language=Spanish|website=Mexico City Metropolitan Cathedral official website}}</ref> [[File:Croquis de Catedral Metropolitana CD Mexico.svg|thumb|left|Sketch of the Cathedral]] കത്തീഡ്രൽ തെക്ക് അഭിമുഖമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഈ പള്ളിയുടെ ഏകദേശ അളവുകൾ 59 മീറ്റർ (194 അടി) വീതിയും 128 മീറ്റർ (420 അടി) നീളവും ഗോപുരങ്ങളുടെ അഗ്രം വരെ 67 മീറ്റർ (220 അടി) ഉയരവുമാണ്. രണ്ട് ബെൽ ടവറുകൾ, ഒരു കേന്ദ്ര താഴികക്കുടം, മൂന്ന് പ്രധാന വാതിലുകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. നിരകളും പ്രതിമകളും കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട വാതിലുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നാല് മുൻഭാഗങ്ങൾ ഇവിടെയുണ്ട്. 51 നിലവറകളും 74 കമാനങ്ങളും 40 നിരകളും അടങ്ങുന്ന അഞ്ച് മദ്ധ്യഭാഗവും കാണപ്പെടുന്നു. രണ്ട് ബെൽ ടവറുകളിൽ ആകെ 25 മണികളുണ്ട്. കത്തീഡ്രലിനോട് ചേർന്നുള്ള ആരാധനാസ്ഥലം ജ്ഞാനസ്നാനത്തിനും ഇടവകക്കാരെ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നതിനും സഹായിക്കുന്നു. അഞ്ച് വലിയ, അലങ്കരിച്ച ബലിപീഠങ്ങൾ, ഒരു സാക്രിസ്റ്റി, ഒരു ഗായകസംഘം, ഗായകസംഘ ഏരിയ, ഒരു ഇടനാഴി, ഒരു ക്യാപിറ്റുലറി റൂം എന്നിവയുണ്ട്. കത്തീഡ്രലിലെ പതിനാറ് ചാപ്പലുകളിൽ പതിനാല് പൊതുജനങ്ങൾക്കായി തുറന്നിരിക്കുന്നു. ഓരോ ചാപ്പലും വ്യത്യസ്ത സന്യാസിമാർക്കോ വിശുദ്ധർക്കോ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോന്നും ഓരോ മതസംഘം സ്പോൺസർ ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ചാപ്പലുകളിൽ അലങ്കരിച്ച അൾത്താരകൾ, ബലിപീഠങ്ങൾ, [[Retablo|റെറ്റാബ്ലോസ്]], പെയിന്റിംഗുകൾ, ഫർണിച്ചർ, ശിൽപങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ട് [[Organ (music)|ഓർഗൻ]] കത്തീഡ്രലിൽ കാണപ്പെടുന്നു. കത്തീഡ്രലിനടിയിൽ മുൻ ആർച്ച് ബിഷപ്പുമാരുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു ക്രിപ്റ്റ് കാണപ്പെടുന്നു. കത്തീഡ്രലിൽ ഏകദേശം 150 ജാലകങ്ങളുണ്ട്.<ref name="historic">{{cite book |title=Mexico City Historic Center |url=https://archive.org/details/mexicocityhistor0000unse |last=Galind |first=Carmen |author2=Magdelena Galindo |year=2002 |publisher=Ediciones Nueva Guia |location=Mexico City |isbn=968-5437-29-7 |pages=[https://archive.org/details/mexicocityhistor0000unse/page/n42 41]–49}}</ref> [[File:BackCathedralMexicoCity.JPG|thumb|റിപ്പബ്ലിക്ക ഡി ഗ്വാട്ടിമാല തെരുവിന് അഭിമുഖമായി കത്തീഡ്രലിന്റെ പിൻഭാഗം.]] [[File:Catedral Metropolitana, México D.F., México, 2013-10-16, DD 79.JPG|thumb|upright|പ്രധാന കവാടം]] ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Metropolitan Cathedral of Mexico City}} *[https://havecamerawilltravel.com/metropolitan-cathedral-mexico-city-mexico/ Photos of Mexico City Metropolitan Cathedral]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, from Have Camera Will Travel *[http://www.revista.unam.mx/vol.2/num2/proyec1/index.html La Rehabilitación de la Catedral Metropolitana de la Ciudad de México], from the [[UNAM]] * [https://web.archive.org/web/20110722230213/http://www.arquidiocesismexico.org.mx/Catedral%20Historia%20de%20la%20Fabrica%20Material.html Archdiocese of Mexico, 'Historia De La Fábrica Material De La Catedral De México'], in Spanish *[http://www.mexicocityvibes.com/mexico-city-cathedral.html Have a look inside Mexico City's Metropolitan Cathedral] A first hand visit and review of Mexico City's Cathedral. {{Historic buildings of Mexico City Centro}} {{Cathedrals in Mexico}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:മെക്സിക്കോയിലെ ദേശീയ സ്മാരകങ്ങൾ]] fjh67teklqpqmfnpgexytjut43kl365 0 499227 4647955 4084006 2026-07-16T13:36:35Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647955 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Dolley Madison}} {{Infobox officeholder |name = ഡോളി മാഡിസൺ |image = Dolley Madison.jpg |office = [[First Lady of the United States|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ പ്രഥമ വനിത]] |president = [[James Madison|ജെയിംസ് മാഡിസൺ]] |term_start = March 4, 1809 |term_end = March 4, 1817 |term_label = In role |predecessor = [[Martha Jefferson Randolph|മാർത്ത റാൻ‌ഡോൾഫ്]] {{small|(Acting)}} |successor = [[Elizabeth Monroe|എലിസബത്ത് മൺറോ]] |birth_name = ഡോളി പെയ്ൻ<ref>[http://www2.vcdh.virginia.edu/madison/overview/name.html The Dolley Madison Project], Virginia Center for Digital History. Retrieved December 15, 2018.</ref> |birth_date = {{birth date|1768|5|20}} |birth_place = [[Guilford County, North Carolina|ഗിൽഫോർഡ് കൗണ്ടി]],<br />[[Province of North Carolina|നോർത്ത് കരോലിന പ്രവിശ്യ]],<br />[[British America]] |death_date = {{death date and age|1849|7|12|1768|5|20}} |death_place = [[Washington, D.C.|വാഷിംഗ്ടൺ, ഡി.സി.]], U.S. |resting_place = [[Montpelier (Orange, Virginia)|മോണ്ട്പെലിയർ]], ഓറഞ്ച്, വിർജീനിയ |spouse = {{Marriage|John Todd<br />|1790|1793|end=died}}<br>{{Marriage|[[James Madison|ജെയിംസ് മാഡിസൺ]]<br />|1794|1836|end=died}} |children = [[John Payne Todd|ജോൺ]]<br>William<!-- |religion = [[Quakers|ക്വേക്കർ]]--> |signature = Dolley Todd Madison Signature.svg }} 1809 മുതൽ 1817 വരെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻറ് [[ജയിംസ് മാഡിസൺ|ജെയിംസ് മാഡിസന്റെ]] ഭാര്യയായിരുന്നു '''ഡോളി ടോഡ് മാഡിസൺ''' (née പെയ്ൻ; മെയ് 20, 1768 - ജൂലൈ 12, 1849). വാഷിംഗ്ടണിൽ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിയതിൽ ശ്രദ്ധേയയായി. രണ്ട് രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളിലെയും അംഗങ്ങളെ അവർ ക്ഷണിച്ചു. അടിസ്ഥാനപരമായി കക്ഷികൾ‌, പ്രധാനമായും ഉഭയകക്ഷി സഹകരണം എന്ന ആശയത്തിന് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സിൽ ആ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ നേതൃത്വം നൽകി. മുമ്പ്, [[തോമസ് ജെഫേഴ്സൺ|തോമസ് ജെഫേഴ്സണെ]]പ്പോലുള്ള സ്ഥാപകർ ഒരു സമയം ഒരു പാർട്ടിയിലെ അംഗങ്ങളുമായി മാത്രമേ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തുകയുള്ളൂ. രാഷ്ട്രീയം പലപ്പോഴും അക്രമപരമായ ഒരു കാര്യമായിരിക്കാം, അത് പ്രത്യക്ഷമായ കലഹങ്ങൾക്കും ദ്വന്ദ്വയുദ്ധങ്ങൾക്കും കാരണമാകാം. അക്രമത്തിൽ കലാശിക്കാതെ ഓരോ പാർട്ടിയുടെയും അംഗങ്ങൾക്ക് സൗഹാർദ്ദപരമായി സാമൂഹികവൽക്കരിക്കാനും നെറ്റ്വർക്ക് ചെയ്യാനും പരസ്പരം ചർച്ച നടത്താനും കഴിയും എന്ന ആശയം സൃഷ്ടിക്കാൻ മാഡിസൺ സഹായിച്ചു.<ref name="New York Historical Society">{{cite web |title=Unofficial Politician: Dolley Madison in Washington |url=https://www.nyhistory.org/womens-history/education/curriculum/saving-washington/module-1-unofficial-politician/introduction |publisher=New York Historical Society |access-date=2020-02-08 |archive-date=2018-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731214947/https://www.nyhistory.org/womens-history/education/curriculum/saving-washington/module-1-unofficial-politician/introduction |url-status=dead }}</ref>ജെയിംസ് മാഡിസന്റെ ഭാര്യയായി രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളെ നവീകരിച്ചതിലൂടെ, ഡോളി മാഡിസൺ രാഷ്ട്രപതിയുടെ പങ്കാളിയുടെ പങ്ക് നിർവചിക്കാൻ വളരെയധികം ചെയ്തു. പിന്നീട് പ്രഥമ വനിത എന്ന തലക്കെട്ടിൽ അറിയപ്പെട്ടു.<ref>Catherine Allgor, ''A Perfect Union: Dolley Madison and the Creation of the American Nation'' (New York: Henry Holy & Co., 2006), 43</ref> പുതുതായി നിർമ്മിച്ച വൈറ്റ് ഹൗസ് സജ്ജീകരിക്കാനും ഡോളി സഹായിച്ചു. 1814-ൽ [[Burning of Washington|ബ്രിട്ടീഷുകാർ അതിന് തീകൊളുത്തിയപ്പോൾ]], [[Lansdowne portrait|ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടണിന്റെ ക്ലാസിക് ചായാചിത്രം]] സംരക്ഷിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി അവർക്ക് ലഭിച്ചു. അത് സംരക്ഷിക്കാൻ അവൾ തന്റെ സ്വകാര്യ അടിമയായ [[Paul Jennings (slave)|പോൾ ജെന്നിംഗ്സിനോട്]] നിർദ്ദേശിച്ചു.<ref>https://www.nps.gov/articles/dolley-madison-washingtons-portrait.htm</ref> വിധവയായിരുന്നപ്പോൾ അവൾ പലപ്പോഴും ദാരിദ്ര്യത്തിലാണ് ജീവിച്ചിരുന്നത്. പരേതനായ ഭർത്താവിന്റെ പേപ്പറുകൾ വിൽക്കുന്നതിലൂടെ ഭാഗികമായി മോചിതയായി. == ആദ്യകാല ജീവിതവും ആദ്യ വിവാഹവും == കുടുംബത്തിലെ ആദ്യത്തെ പെൺകുട്ടി ഡോളി പെയ്ൻ 1768 മെയ് 20 ന് നോർത്ത് കരോലിനയിലെ ന്യൂ ഗാർഡനിലെ [[Quakers|ക്വാക്കർ]] സെറ്റിൽമെന്റിൽ [[Guilford County, North Carolina|ഗിൽഫോർഡ് കൗണ്ടി]]യിലെ (ഇപ്പോൾ ഗ്രീൻസ്ബോറോ നഗരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്) മേരി കോൾസ് പെയ്ൻ, ജോൺ പെയ്ൻ ജൂനിയർ എന്നിവരുടെ മകളായി ജനിച്ചു. രണ്ടുപേരും 1765-ൽ നോർത്ത് കരോലിനയിലേക്ക് മാറിയ വിർജീനിയക്കാർ ആയിരുന്നു.<ref name="virginia1">[http://www2.vcdh.virginia.edu/madison/overview/chronology.html "Chronology and Dolley Madison"], ''The Dolley Madison Project,'' University of Virginia Digital History</ref>ക്വേക്കറായ മേരി കോൾസ് 1761-ൽ ജോൺ പെയ്‌ൻ എന്ന നോൺ-ക്വാക്കറെ വിവാഹം കഴിച്ചു. മൂന്ന് വർഷത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം വിർജീനിയയിലെ [[Hanover County, Virginia|ഹാനോവർ കൗണ്ടി]]യിൽ നടന്ന ക്വേക്കർ പ്രതിമാസ യോഗത്തിൽ അപേക്ഷിക്കുകയും പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടെ കോൾസിന്റെ മാതാപിതാക്കൾ താമസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ജോൺ പെയ്‌ൻ തീക്ഷ്ണമായ ഒരു അനുയായിയായിത്തീരുകയും അവരുടെ കുട്ടികളെ ക്വേക്കർ വിശ്വാസത്തിൽ വളർത്തി. 1769-ൽ പെയ്‌ൻസ് വിർജീനിയയിലേക്ക് മടങ്ങി <ref name="virginia1"/> യുവതിയായ ഡോളി ഗ്രാമീണ കിഴക്കൻ വിർജീനിയയിലെ മാതാപിതാക്കളുടെ തോട്ടത്തിൽ വളർന്നു. അമ്മയുടെ കുടുംബവുമായി വളരെയധികം ബന്ധം പുലർത്തി. ഒടുവിൽ അവൾക്ക് മൂന്ന് സഹോദരിമാരും (ലൂസി, അന്ന, മേരി) നാല് സഹോദരന്മാരും (വാൾട്ടർ, വില്യം ടെമ്പിൾ, ഐസക്, ജോൺ) ഉണ്ടായിരുന്നു. 1783-ൽ, അമേരിക്കൻ വിപ്ലവ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന്, ജോൺ പെയ്ൻ അപ്പർ സൗത്തിലെ നിരവധി അടിമകളെപ്പോലെ <ref>Peter Kolchin, ''American Slavery, 1619–1877'', New York: Hill and Wang, 1993, p. 81</ref>തന്റെ അടിമകളെ മോചിപ്പിച്ചു. <ref name="virginia1"/>പെയ്‌നെപ്പോലെ ചിലർ ക്വേക്കർമാരായിരുന്നു. [[അവർ Manumission|മാനുമിഷനെ]] പണ്ടേ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിരുന്നു. മറ്റുള്ളവ വിപ്ലവകരമായ ആശയങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. 1782 മുതൽ 1810 വരെ വിർജീനിയയിലെ മൊത്തം കറുത്ത ജനസംഖ്യയിൽ സ്വതന്ത്ര കറുത്തവരുടെ അനുപാതം ഒരു ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 7.2 ശതമാനമായി ഉയർന്നു. 30,000 കറുത്തവർഗ്ഗക്കാർ സ്വതന്ത്രരായിരുന്നു. <ref>Kolchin (1993), p. 81</ref> ഡോളിക്ക് 15 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, പെയ്ൻ തന്റെ കുടുംബത്തെ [[ഫിലഡെൽഫിയ|ഫിലാഡൽഫിയ]]യിലേക്ക് മാറ്റി. അവിടെ ഒരു അന്നജ വ്യാപാരിയായി ബിസിനസ്സിലേലേർപ്പെട്ടെങ്കിലും 1791 ആയപ്പോഴേക്കും ബിസിനസ്സ് പരാജയപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ക്വേക്കർ മീറ്റിംഗുകളിൽ ഇത് ഒരു "ബലഹീനത" ആയിട്ടാണ് കണ്ടത്. അത് അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കി.<ref name="Life Story">{{cite web |title=Life Story: Dolley Madison, 1768-1849 |url=https://www.nyhistory.org/womens-history/education/curriculum/saving-washington/module-1-unofficial-politician/life-stories/dolley-madison |website=Women and the American Story: A Curriculum Guide |publisher=New York Historical Society |accessdate=31 July 2018 |archive-date=2018-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801005552/https://www.nyhistory.org/womens-history/education/curriculum/saving-washington/module-1-unofficial-politician/life-stories/dolley-madison |url-status=dead }}</ref>1792 ഒക്ടോബറിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. മേരി പെയ്ൻ ഒരു ബോർഡിംഗ് ഹൗസ് തുറന്നെങ്കിലും തുടക്കത്തിൽ തന്നെ അവസാനിച്ചു. എന്നാൽ അടുത്ത വർഷം അവൾ തന്റെ രണ്ട് ഇളയ മക്കളായ മേരിയെയും ജോണിനെയും കൂട്ടി പടിഞ്ഞാറൻ വിർജീനിയയിലേക്ക് മകൾ ലൂസിയോടൊപ്പം താമസിക്കാൻ പുതിയ ഭർത്താവ് [[ജോർജ് വാഷിംഗ്ടൺ|ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടണിന്റെ]] അനന്തരവൻ ആയ [[George Steptoe Washington|ജോർജ്ജ് സ്റ്റെപ്റ്റോ വാഷിംഗ്ടണിന്റെ]] അടുത്തെത്തി. ==അവലംബം== {{Reflist|30em}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * {{cite book |last=Allgor |first=Catherine |title=Parlor Politics: In Which the Ladies of Washington Help Build a City and a Government |url=https://archive.org/details/parlorpoliticsin00allg |location=Charlottesville |publisher=University Press of Virginia |year=2000 |isbn=978-0-8139-2118-1}} * {{cite book |last=Allgor |first=Catherine |title=A Perfect Union: Dolley Madison and the Creation of the American Nation |url=https://archive.org/details/perfectunion00cath |location=New York |publisher=Henry Holt |year=2005 |isbn=978-0-8050-7327-0}} * {{cite book |last=Arnett |first=Ethel Stephens |title=Mrs. James Madison: The Incomparable Dolley |location=Greensboro, N.C. |publisher=Piedmont Press |year=1972 |asin=B000OSWCC2 |oclc=564094038}} * {{cite book |last=Cote |first=Richard N. |title=Strength And Honor: The Life Of Dolley Madison |url=https://archive.org/details/strengthhonorlif0000cote |location=Mt. Pleasant, S.C. |publisher=Corinthian Books |year=2005 |isbn=978-1-929175-20-8}} * {{cite book |last=Howard |first=Hugh. |title=Mr. and Mrs. Madison's War: America's First Couple and the Second War of Independence |url=https://archive.org/details/mrmrsmadisonswar0000howa |publisher=Bloomsbury Press |year=2012 |isbn=9781608190713}} and [https://web.archive.org/web/20130723150449/http://www.pritzkermilitarylibrary.org/Home/hugh-howard.aspx Author Webcast Interview] * {{cite book | title=Dolley Madison: First Lady | publisher=[[Capstone Press]] | author=Witteman, Barbara | year=2003 | location=[[Mankato, Minnesota|Mankato]] | edition=illustrated | isbn=0-7368-1551-1 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/dolleymadisonfir0000witt }} * {{cite book | title=A Genealogy of the Wives of the American Presidents and Their First Two Generations of Descent | url=https://archive.org/details/genealogyofwives0000hart | publisher=[[McFarland Publishing]] | edition=illustrated | author=Hart, Craig | year=2004 | location=[[Jefferson, North Carolina|Jefferson]] | isbn=978-0-7864-1956-2}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category}} {{Portal|Biography}} * [http://docsouth.unc.edu/neh/jennings/jennings.html A Colored Man's Reminiscences of James Madison.] by Paul Jennings * [http://www.vcdh.virginia.edu/madison/ The Dolley Madison Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722130130/http://www2.vcdh.virginia.edu/madison/ |date=2016-07-22 }} – The life, legacy, and letters of Dolley Payne Madison * [http://rotunda.upress.virginia.edu/dmde/ The Dolley Madison Digital Edition] – The online correspondence of Dolley Payne Madison * [http://www.familytales.org/results.php?tla=dol Dolley Madison Letters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928023323/http://www.familytales.org/results.php?tla=dol |date=2007-09-28 }} – Digitized collection of letters from Dolley Madison * {{Find a Grave|660|Dolley ''Payne'' Madison}} * [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/dolley/ ''Dolley Madison''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215193547/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/dolley/ |date=2010-02-15 }} – PBS [[American Experience]] documentary * {{YouTube|QdMtziloE7k|American Artifacts: Congressional Cemetery}}, American History TV, CSPAN3, accessed April 16, 2012. * [http://firstladies.c-span.org/FirstLady/5/Dolley-Madison.aspx Dolley Madison] at [[C-SPAN]]'s ''[[First Ladies: Influence & Image]]'' {{s-start}} {{s-hon}} {{s-bef|before=[[Martha Jefferson Randolph|Martha Randolph]]<br /><small>Acting}} {{s-ttl|title=[[First Lady of the United States]]|years=1809–1817}} {{s-aft|after=[[Elizabeth Monroe]]}} {{s-end}} {{James Madison}} {{US First Ladies}} {{Virginia Women in History|2000–2009}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1849-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ അമേരിക്കൻ വനിതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ പ്രഥമവനിതകൾ]] [[വർഗ്ഗം:1768-ൽ ജനിച്ചവർ]] oey1jyg1aal4lnbvmvy1s7nbxb2aclz 0 499612 4648017 3696275 2026-07-16T15:08:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648017 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Penitent Magdalene (Artemisia Gentileschi)}} {{Infobox artwork/wikidata}} [[ഇറ്റാലിയൻ]] ആർട്ടിസ്റ്റ് [[ആർട്ടമേസ്യാ ജെന്റിലെസ്കി|ആർടെമിസിയ ജെന്റിലേച്ചി]] വരച്ച ഒരു ചിത്രമാണ് '''പെനിറ്റന്റ് മഗ്ദലീൻ.''' ഈ ചിത്രം [[സെവില്ലേ കത്തീഡ്രൽ|സെവില്ലെ കത്തീഡ്രലിൽ]] തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ ഈ ചിത്രം കത്തീഡ്രലിലായിരിക്കാം. 1626 മുതൽ 1637 വരെ ചിത്രത്തിന്റെ ആദ്യ ഭവനം ഫെർണാണ്ടോ എൻറിക്വസ് അഫാൻ ഡി റിബെറയുടെ ശേഖരമായിരുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Orazio and Artemesia Gentileschi|url=https://archive.org/details/orazioartemisiag0000chri|last=Christiansen|first=Keith|last2=Mann|first2=Judith|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=2001|isbn=|location=|pages=[https://archive.org/details/orazioartemisiag0000chri/page/365 365]|quote=|via=}}</ref>1620 കളിൽ ഇതേ വിഷയത്തിൽ [[മേരി മഗ്ദലീൻ ആസ് മെലൻഞ്ചോളി|മേരി മഗ്ദലീൻ ആസ് മെലൻഞ്ചോളി]] എന്ന ചിത്രവും ചിത്രീകരിക്കുകയുണ്ടായി. മേരി മഗ്ദലീൻ ആസ് മെലൻഞ്ചോളി ഇപ്പോൾ മെക്സിക്കോ സിറ്റിയിലെ മ്യൂസിയോ സൗമ്യയിലാണ് സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്. == ചിത്രകാരിയെക്കുറിച്ച് == [[File:Self-portrait as the Allegory of Painting (La Pittura) - Artemisia Gentileschi.jpg|thumb|left|300px|Artemisia Gentileschi, ''[[Self-Portrait as the Allegory of Painting (Artemisia Gentileschi)|Self-Portrait as the Allegory of Painting]]'', 1638–9, [[Royal Collection]] (the painting may be a self-portrait)]] ഒരു [[ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ|ഇറ്റാലിയൻ]] ബറോക്ക് ചിത്രകാരിയായിരുന്നു ആർട്ടമേസ്യാ ജെന്റിലേസ്ച്ചി. ഇന്ന് [[Caravaggio|കാരവാജിയോ]]യുടെ തലമുറയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ചിത്രകാരന്മാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇറ്റലി]]യിലെ [[റോം|റോമിൽ]] ജനിച്ച ആർട്ടമേസ്യാ ജെന്റിലേസ്ച്ചി (ജൂലൈ 8, 1593 – c1.656)ചിത്രകാരനായ ഓറേഷ്യോ ജെന്റിലേസ്ച്ചിയുടെയും പ്രുഡൻഷ്യോ മോണ്ടണിന്റെയും മകളായിരുന്നു. [[കാരവാജിയോ]], [[ഗ്വിദോ റെന്നി]] എന്നിവരുടെ ചിത്രങ്ങൾ അവരെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു. പിൽക്കാലത്തുണ്ടായ ചില ദാരുണ സംഭവങ്ങൾ അവരുടെ കലാജീവിതത്തെ ബാധിച്ചെങ്കിലും അതിനെ അതിജീവിച്ച് അവർ പിന്നീട് ചിത്രരചനയിൽ മുഴുകി.<ref>Bissell, Ward R. Artemisia Gentileschi and the Authority of Art: Critical Reading and Catalogue Raisonne. University Park: The Pennsylvania State University Press,1999.</ref> == അവലംബം== {{Reflist}} {{Artemisia Gentileschi}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മഗ്ദലന മറിയത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ആർട്ടെമിസിയ ജെന്റിലേച്ചി വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ]] q41s8amthbtqt2rtex69y062lolfewe 0 508980 4648106 3452273 2026-07-16T17:56:17Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648106 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Intraocular lens}} {{Interventions infobox|Name=ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ്|Image=Hinterkammerlinse 01 (fcm).jpg|Caption=ഒരു പോസ്റ്റീരിയർ ചേമ്പർ ഇൻട്രാഒകുലർ ലെൻസ്|ICD10=|ICD9={{ICD9proc|13.72}}|MeshID=D054120|OPS301=5-984|OtherCodes=}} [[തിമിരം]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഹ്രസ്വദൃഷ്ടി]] പോലെയുള്ള [[അപവർത്തന ദോഷം|അപവർത്തന ദോഷങ്ങളുടെ]] ചികിത്സയുടെ ഭാഗമായി [[മനുഷ്യ നേത്രം|കണ്ണിനുള്ളിൽ]] ഘടിപ്പിക്കുന്ന ലെൻസാണ് '''ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് (ഐഒഎൽ)'''. [[തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ|തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടയിൽ]] കണ്ണിലെ, തിമിരം ബാധിച്ച [[കണ്ണിന്റെ ലെൻസ് (ശരീരവിജ്ഞാനീയം)|സ്വാഭാവിക ലെൻസ്]] നീക്കം ചെയ്തതിനുശേഷം സ്ഥാപിക്കുന്ന സ്യൂഡോഫേകിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലാണ് ഇൻട്രാഒകുലർ ലെൻസുകളിലെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ തരം. സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസിന്റെ അതേ ലൈറ്റ് ഫോക്കസിംഗ് പ്രവർത്തനം സ്യൂഡോഫാകിക് ഐ‌ഒഎൽ നൽകുന്നു. രണ്ടാമത്തെ തരം ഫേകിക് ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് (പി‌ഒ‌എൽ) എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ഇത് നിലവിലുള്ള പ്രകൃതിദത്ത ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്യാതെ തന്നെ കണ്ണിൽ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഒരു ലെൻസാണ്.  ഹ്രസ്വദൃഷ്ടി പോലെയുള്ള അപവർത്തന ദോഷങ്ങളുടെ ചികിത്സയായി കണ്ണിന്റെ [[ഒപ്റ്റിക്കൽ പവർ]] മാറ്റുന്ന റിഫ്രാക്റ്റീവ് ശസ്ത്രക്രിയയാണ് ഇത്.<ref>{{Cite journal|title=Phakic intraocular lenses part 1: historical overview, current models, selection criteria, and surgical techniques|journal=Journal of Cataract and Refractive Surgery|volume=36|issue=11|pages=1976–93|date=November 2010|pmid=21029908|doi=10.1016/j.jcrs.2010.08.014}}</ref> ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളിൽ സാധാരണയായി ഒരു പ്ലാസ്റ്റിക് ലെൻസും, കണ്ണിനുള്ളിലെ ക്യാപ്‌സുലാർ ബാഗിൽ ലെൻസ് പിടിച്ചു നിർത്താൻ വശങ്ങളിൽ ഹാപ്റ്റിക് എന്ന് വിളിക്കുന്ന കാലുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു <ref>{{Cite journal|title=Comparison of implantable collamer lens (ICL) and laser-assisted in situ keratomileusis (LASIK) for low myopia|journal=Cornea|volume=25|issue=10|pages=1139–46|date=December 2006|pmid=17172886|doi=10.1097/ICO.0b013e31802cbf3c}}</ref> ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ വഴക്കമില്ലാത്ത [[പോളി മീഥൈൽ മീഥാക്രിലേറ്റ്|പി‌എം‌എം‌എ]] മെറ്റീരിയൽ ഉപയോഗിച്ചാണ് നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്, എന്നാൽ ഇന്ന് [[പോളി സൈലോക്സേൻ|സിലിക്കൺ]], [[പോളി മീഥൈൽ മീഥാക്രിലേറ്റ്|അക്രിലിക് ഗ്ലാസ്]] എന്നിവ പോലുള്ള വഴക്കമുള്ള വസ്തുക്കളാണ് കൂടുതലായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഇപ്പോൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന മിക്ക ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളും ദൂര കാഴ്ചയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള മോണോഫോക്കൽ ലെൻസുകളാണ്. എന്നാൽ, രോഗിക്ക് ദൂരെയുള്ളതും, വായനാ ദൂരവും, അതിനിടയിലുള്ള ദൂരങ്ങളും ഒരുപോലെ കാണാൻ അനുവദിക്കുന്ന കാഴ്ച നൽകുന്ന [[Multifocal intraocular lens|മൾട്ടിഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ]], പരിമിതമായ [[അക്കൊമഡേഷൻ (കണ്ണ്)|അക്കൊമഡേഷൻ]] നൽകുന്ന അഡാപ്റ്റീവ് ഐ‌ഒ‌എൽ എന്നിവ പോലുള്ള മറ്റ് തരങ്ങളും ഇപ്പോൾ ലഭ്യമാണ്. ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധർ പ്രതിവർഷം 6 ദശലക്ഷത്തിലധികം ലെൻസുകൾ ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്യുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=1001 Inventions That Changed the World|last=Gaudet|first=Jodie|year=2009|isbn=978-0-7333-2536-6|page=697|name-list-format=vanc}}</ref> ഓപ്പറേഷനിൽ ഉടനീളം രോഗി ഉണർന്നിരിക്കുന്നതിലൂടെ ലോക്കൽ അനസ്തേഷ്യയിൽ തന്നെ ശസ്ത്രക്രിയ നടപടിക്രമങ്ങൾ നടത്താം. വളരെ ചെറിയ മുറിവുകളിലൂടെ ക്യാപ്‌സൂളിലേക്ക് ലെൻസിനെ ചുരുട്ടി കടത്തിവിടാൻ വഴക്കമുള്ള ഐ‌ഒ‌എല്ലിന്റെ ഉപയോഗം സഹായിക്കുന്നു, അങ്ങനെ തുന്നലുകളുടെ ആവശ്യകത ഒഴിവാക്കുന്നു. പരിചയസമ്പന്നനായ [[നേത്രവിജ്ഞാനം|നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധന്]] ഈ നടപടിക്രമങ്ങൾക്ക് സാധാരണയായി 30 മിനിറ്റിൽ താഴെ സമയമെ ആവശ്യമായി വരുന്നുള്ളൂ. വീണ്ടെടുക്കൽ കാലയളവ് ഏകദേശം 2-3 ആഴ്ചയാണ്. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കുശേഷം, രോഗികൾ കഠിനമായ വ്യായാമമോ രക്തസമ്മർദ്ദം ഗണ്യമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലുമോ ഒഴിവാക്കണം. കൃത്യമായ ഇടവേളകളിൽ നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധരെ സന്ദർശിക്കുകയും വേണം. അണുബാധ, ലെൻസിന്റെ അയവ്, ലെൻസ് റൊട്ടേഷൻ, വീക്കം, രാത്രികാല ഹാലോസ് എന്നിവ പോലുള്ള നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപകടസാധ്യതകൾ അപൂർവ്വമായി ഐഒഎൽ ഇംപ്ലാൻറേഷനിൽ കാണാരുണ്ട്. പല രോഗികളെയും ദൂര കാഴ്ചയ്ക്ക് ഗ്ലാസുകളെ ആശ്രയിക്കുന്നത് കുറയ്ക്കാൻ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ പ്രാപ്‌തമാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, വായന പോലുള്ള ചില പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കവർക്ക് ഗ്ലാസുകളെ ആശ്രയിക്കേണ്ടി വരാം. == ശസ്ത്രക്രിയയുടെ തരങ്ങൾ == === സ്വാഭാവിക ലെൻസ് നീക്കംചെയ്യുകയോ അല്ലാതെയോ ഇംപ്ലാന്റുകൾ === * '''ഫേകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ''' ('''പിഐ‌ഒ‌എൽ'''): സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസുകളുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഫേകിയ. രോഗിയുടെ കണ്ണിലെ സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്യാതെ ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്ത ഒരു ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് ഫേകിക് ഐഒഎൽ. വ്യക്തമായ ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ [[അപവർത്തന ദോഷം|റിഫ്രാക്റ്റീവ് പിശക്]] പരിഹരിക്കുന്നതിന് മാത്രമാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. * '''അഫേകിക് ഐഒഎൽ:''' സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസിന്റെ അഭാവമാണ് [[അഫേകിയ]]. തിമിര ശസ്ത്രക്രിയക്ക് ശേഷം ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്യുന്നതാണ് സാധാരണയായി അഫേകിക് അവസ്ഥയ്ക്ക് കാരണം, എന്നാൽ ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസുകളുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെ ശസ്ത്രക്രിയാനന്തര അഫാകിയ ഇപ്പോൾ അപൂർവമാണ്. അപൂർവ്വമായി, കണ്ണിനുണ്ടാകുന്ന മുറിവുകൾ മൂലം അഫേകിയ ഉണ്ടാവാം. അഫാകിക് ആയ കണ്ണിൽ പിന്നീട് ഘടിപ്പിക്കുന്ന ലെൻസിനെ അഫാകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. * '''സ്യൂഡോഫേകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ:''' പ്രകൃതിദത്ത ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസിന് പകരം ഐ‌ഒ‌എൽ ഉള്ള അവസ്ഥയാണ് ''സ്യൂഡോഫേകിയ.'' തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടെ സ്ഥാപിക്കുന്ന ലെൻസിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് സ്യൂഡോഫേകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ എന്ന പദം. ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണുന്ന ഐഒഎലുകൾ ഇത്തരത്തിലുള്ളവയാണ്. === ഇംപ്ലാന്റിന്റെ സ്ഥാനം === [[പ്രമാണം:Cataract_Before_&_After_Cataract_Surgery.png|ലഘുചിത്രം|ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് മുമ്പ് (സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസ്, ഇടത്). ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷം (ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്ത പിസിഐഒഎൽ, വലത്).]] [[പ്രമാണം:Intraocular_lens_under_cornea,_six_years_after_installation_(no_flash).jpg|ലഘുചിത്രം|ഒരു ആന്റീരിയർ ചേമ്പർ IOL (ACIOL)]] * ''പോസ്റ്റീരിയർ‌ ചേമ്പർ‌ ഐഒഎൽ'' (''PCIOL''). ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നതിൽ ഏറ്റവും സാധാരണമായ തരം ഇതാണ്. * ''ആന്റീരിയർ ചേംബർ ഐഒഎൽ'' (''ACIOL''). ഇത് അത്ര സാധാരണമല്ലാത്ത ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് ആണ്. പിസിഐഒഎൽ ഉപയോഗിക്കാൻ പറ്റാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ആണ് ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. == സ്യൂഡോഫേകിക് ഐഒഎലുകൾ == തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടെ, രോഗിയുടെ ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്തയുടനെ ഘടിപ്പിക്കുന്ന ലെൻസുകളാണ് സ്യൂഡോഫാകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. === മോണോഫോക്കൽ === തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സ്റ്റാൻഡേർഡ് ലെൻസുകളാണ് മോണോഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എൽ.<ref>{{Cite journal|title=Multifocal versus monofocal intraocular lenses after cataract extraction|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=12|pages=CD003169|date=December 2016|pmid=27943250|pmc=6463930|doi=10.1002/14651858.CD003169.pub4}}</ref> ഈ പരമ്പരാഗത ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളുടെ ഒരു പ്രധാന പോരായ്മ, അവയ്ക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ദൂരത്തേക്ക് മാത്രമേ ഫോക്കസ് ചെയ്യാൻ കഴിയൂ എന്നതാണ്- ഒന്നുകിൽ ഒപ്റ്റിക്കൽ അനന്തത (ദൂര കാഴ്ച), അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നിശ്ചിത പരിധി (വായനയ്ക്ക് വേണ്ടി). ഒരു സാധാരണ ഐ‌ഒ‌എൽ ഇംപ്ലാന്റേഷന് വിധേയരായ രോഗികൾക്ക് പിന്നീട് തിമിരത്തിൽ നിന്ന് മങ്ങൽ അനുഭവപ്പെടില്ല, പക്ഷേ അവർക്ക് അടുത്തും ദൂരെയും കാണാൻ അക്കൊമഡേഷൻ (ഫോക്കസ് സമീപത്തുനിന്നും ദൂരത്തേക്കും, ദൂരത്തേക്കും, അതിനിടയിലുള്ള ദൂരത്തേക്കും മാറ്റുക) ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയില്ല. മിക്ക തിമിര ശസ്ത്രക്രിയകളും [[വെള്ളെഴുത്ത്|വെള്ളെഴുത്തുള്ള]] പ്രായമായവരിലാണ് നടത്തുന്നത് എന്നതിനാൽ മിക്ക തിമിര ശസ്ത്രക്രിയകൾക്കും ഇത് ഒരു ആശങ്കയല്ല. എന്നിരുന്നാലും, റിഫ്രാക്റ്റീവ് പിശകുകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി റിഫ്രാക്റ്റീവ് ലെൻസ് എക്സ്ചേഞ്ചിന് വിധേയമായി ഇതുവരെ പ്രസ്ബയോപിക് ഇല്ലാത്ത (അല്ലെങ്കിൽ പ്രെസ്ബിയോപിയയുടെ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള) രോഗികൾക്ക് ഇത് ഒരു പ്രശ്നമാണ്. ഒരു കണ്ണ് ദൂര കാഴ്ച ശരിയായ അവസ്ഥയിൽ ആക്കിയും, മറ്റൊന്ന് അടുത്ത് കാഴ്ചയ്ക്ക് വേണ്ടി ആക്കുന്നതുമായ രീതി വഴി അക്കൊമഡേഷൻ നഷ്ടം ഭാഗികമായി നികത്താനും ഒന്നിലധികം ദൂരങ്ങളിൽ വ്യക്തമായ കാഴ്ച പ്രാപ്തമാക്കാനും കഴിയും. === മൾട്ടിഫോക്കൽ === മൾട്ടിഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ ഒരേസമയം ദൂരക്കാഴ്ച മുതൽ സമീപ കാഴ്ച വരെയുള്ള ദൂരങ്ങളിൽ കാഴ്ച നൽകുന്നു. ട്രൈഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ക്ക്, ദൂര കാഴ്ചയും അടുത്തു കാഴ്ചയും കിട്ടിന്നതിനൊപ്പം ഇത് രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു ദൂരത്തിൽ കൂടി കാഴ്ച നൽകാൻ കഴിയും.<ref>{{Cite journal|title=Clinical Outcomes after Binocular Implantation of a New Trifocal Diffractive Intraocular Lens|journal=Journal of Ophthalmology|volume=2015|issue=5|pages=962891|date=2017|pmc=6481478|doi=10.1002/14651858.CD012648}}</ref> നിരവധി മൾട്ടിഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എൽ ഡിസൈനുകൾ കേന്ദ്രീകൃത റിംഗ് രൂപകൽപ്പന ഉപയോഗിച്ച് ഒരേസമയം പല ദൂരങ്ങളിൽ ഫോക്കസ് നേടാൻ സഹായിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന നിരവധി കേന്ദ്രീകൃത റിംഗ് മൾട്ടിഫോക്കൽ ലെൻസുകൾ കാഴ്ചയുടെ എല്ലാ ശ്രേണികളിലും ഗ്ലെയർ ഉണ്ടാക്കുന്നതും, ഫോക്കസിൽ നേരിയ തോതിൽ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുന്നതുമാണ്. തിമിരം നീക്കം ചെയ്തതിനുശേഷം മൾട്ടിഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എൽ ഉള്ള ആളുകൾക്ക് സാധാരണ മോണോഫോക്കൽ ലെൻസുള്ള ആളുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ അധിക ഗ്ലാസുകൾ ആവശ്യമായി വരില്ല. എന്നിരുന്നാലും, മൾട്ടിഫോക്കൽ ലെൻസുകൾ സ്വീകരിക്കുന്ന ആളുകൾക്ക് മോണോഫോക്കൽ ലെൻസുകളേക്കാൾ കൂടുതൽ വിഷ്വൽ പ്രശ്നങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടാം.<ref>{{Cite journal|title=Multifocal versus monofocal intraocular lenses after cataract extraction|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=12|pages=CD003169|date=December 2016|pmid=27943250|pmc=6463930|doi=10.1002/14651858.CD003169.pub4}}</ref> മൾട്ടിഫോക്കൽ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ മൂലമുള്ള ഏറ്റവും സാധാരണമായ കാഴ്ച സങ്കീർണ്ണതകളിൽ ഗ്ലെയർ, ഹാലോസ് (ലൈറ്റുകൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള വളയങ്ങൾ), ദൃശ്യ തീവ്രത നഷ്ടപ്പെടുന്നത് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Optical bench performance of AcrySof(®) IQ ReSTOR(®), AT LISA(®) tri, and FineVision(®) intraocular lenses|journal=Clinical Ophthalmology|volume=8|pages=2105–13|date=2014|pmid=25342881|pmc=4206402|doi=10.2147/OPTH.S66760}}</ref> === അക്കൊമഡേറ്റിങ് === ചില പുതിയ ലെൻസ് ഡിസൈനുകൾ,‌ ഫോക്കസ് ദൂരത്തുനിന്ന് സമീപത്തേക്ക് മാറ്റുന്നതിനായി ([[അക്കൊമഡേഷൻ (കണ്ണ്)|അക്കൊമഡേഷൻ]]) ഭാഗിക ഫോക്കസിംഗ് കഴിവ് വീണ്ടെടുക്കാൻ കണ്ണിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഇന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്ന പല ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളും സമീപ കാഴ്ചയിൽ വളരെ പരിമിതമായ മെച്ചപ്പെടുത്തലുകൾ മാത്രമേ നേടുന്നുള്ളൂ, അത് കാലക്രമേണ കുറഞ്ഞുവരുന്നതായും തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അക്കൊമഡേറ്റിങ് ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസുകൾക്ക് പോസ്റ്റീരിയർ കാപ്സ്യൂൾ ഒപാസിഫിക്കേഷൻ (പി‌സി‌ഒ) ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത അൽപ്പം കൂടുതലാണ്.<ref>{{Cite journal|title=Accommodative intraocular lens versus standard monofocal intraocular lens implantation in cataract surgery|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|issue=5|pages=CD009667|date=May 2014|pmid=24788900|doi=10.1002/14651858.CD009667.pub2|url=https://researchonline.lshtm.ac.uk/4086898/1/Accommodative%20intraocular%20lens%20versus_GREEN%20VoR.pdf}}</ref> പല തിമിര ശസ്ത്രക്രിയകളുടെയും ഒരു സാധാരണ പാർശ്വഫലമാണ് പി‌സി‌ഒ, ഒറ്റത്തവണ ലേസർ ക്യാപ്‌സുലോടോമി നടപടിക്രമത്തിലൂടെ ഇത് എളുപ്പത്തിൽ ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയും (ചുവടെ കാണുക). അക്കൊമഡേറ്റിങ് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ [[സീലിയറി പേശി|സിലിയറി പേശികളുമായും]] സോണുലുകളുമായും സംവദിക്കുന്നു, ഈ ലെന്സുകളിൽ ഇരുവശത്തുമുള്ള ഹിംഗുകൾ ഉപയോഗിച്ച് കണ്ണിനുള്ളിൽ മുന്നോട്ടും പിന്നോട്ടും നീങ്ങുന്നു, ഇത് അക്കൊമഡേഷന് സമാനമായ അവസ്ഥ കണ്ണിൽ ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഈ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ക്ക് 4.5-മില്ലീമീറ്റർ‌ ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഒപ്റ്റിക് ഭാഗവും, ഹാപ്‌റ്റിക്‌സിന്റെ അവസാനത്തിൽ പോളിമൈഡ് ലൂപ്പുകളുള്ള നീളമുള്ള ഹിംഗഡ് പ്ലേറ്റ് ഡിസൈനും ഉണ്ട്. കണ്ണിൽ പരിധിയില്ലാത്ത ഫ്ലെക്സിംഗിന് കഴിവുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്താൻ നന്നായി പരീക്ഷിച്ച ബയോസിൽ എന്ന നൂതന [[പോളി സൈലോക്സേൻ|സിലിക്കൺ]] ഉപയോഗിച്ചാണ് ഹിംഗുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്.<ref>Slade, Stephen. "Accommodating IOLs: Design, Technique, Results." Review of Ophthalmology. 2005. 20 Mar 2009. <{{Cite web|url=http://www.revophth.com/index.asp?page=1_751.htm|title=Archived copy|access-date=2006-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20061017074609/http://www.revophth.com/index.asp?page=1_751.htm|archive-date=17 October 2006}}></ref> === ടോറിക് === [[തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ]] സമയത്ത് നിലവിലുള്ള [[കോർണിയ|കോർണിയൽ]] [[അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം]] ശരിയാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു തരം [[Toric lens|ടോറിക് ലെൻസാണ്]] ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എൽ. [[Limbal relaxing incisions|ലിംബൽ റിലാക്സിംഗ് മുറിവുകൾ]] അല്ലെങ്കിൽ [[ലാസിക് സർജറി|എക്സൈമർ ലേസർ]] നടപടിക്രമങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചും അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസത്തെ ചികിത്സിക്കാം.<ref>{{Cite web|url=https://www.aao.org/eye-health/diseases/cataracts-iol-implants|title=IOL Implants: Lens Replacement and Cataract Surgery|access-date=2 Jun 2017|date=16 Nov 2016|publisher=American Academy of Ophthalmology}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.allaboutvision.com/conditions/toric-iols.htm|title=Astigmatism and Cataract? A Toric IOL Can Fix Both|access-date=2 Jun 2017|date=Sep 2016|publisher=AllAboutVision.com}}</ref> ഒരു ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എൽ ഘടിപ്പിക്കുന്ന തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ ഒരു പരമ്പരാഗത തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് തുല്യമാണ്. ടോറിക് [[കൊണ്ടാക്റ്റ് ലെൻസ്|കോൺടാക്റ്റ് ലെൻസുകൾ]] പോലെ, ലെനിന്റെ വ്യത്യസ്ത മെറിഡിയനുകളിൽ ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ക്ക് വ്യത്യസ്ത ശക്തികളുണ്ട്, മാത്രമല്ല അവ കൃത്യമായ മെറിഡിയനിൽ‌ സ്ഥാനം പിടിക്കുകയും വേണം. ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എൽ ശരിയായ മെറിഡിയനിൽ‌ ഇല്ലെങ്കിൽ‌, രണ്ടാമത് ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തി അത് പുനസ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്. === മൾട്ടിഫോക്കൽ ടോറിക് === സ്റ്റാൻഡേർഡ് ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ മോണോഫോക്കൽ ആണ്, അവ ദൂര കാഴ്ചയ്ക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്. ഇന്ന് മൾട്ടിഫോക്കൽ ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളും ലഭ്യമാണ്. ഈ ലെൻസുകൾ രോഗിക്ക് ആസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസത്തിന്റെ തിരുത്തലിനോടൊപ്പം, ദൂരത്തും വായനാ ദൂരത്തിലും അല്ലാതെ, ഇടയിലുള്ള ദൂരങ്ങളിൽ കൂടി വ്യക്തമായ കാഴ്ച നൽകുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Combination of Toric and multifocal intraocular lens implantation in bilateral cataract patients with unilateral astigmatism|journal=International Journal of Ophthalmology|volume=9|issue=12|pages=1766–1771|date=2016|pmid=28003977|pmc=5154990|doi=10.18240/ijo.2016.12.11}}</ref> == ഫേകിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ == സ്വാഭാവിക മനുഷ്യ ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസ് എടുത്ത് മാറ്റാതെ തന്നെ കണ്ണിൽ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസുകളാണ് ഫാകിക് ഐ‌ഒ‌എൽ (പിഐ‌ഒ‌എൽ). പിഐഒഎലുകൾ ചിലപ്പോൾ 'ഇംപ്ലാന്റബിൾ കോൺടാക്റ്റ് ലെൻസുകൾ' (ഐസിഎൽ) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. മറ്റ് ഐഒഎലുകളിലെന്നപോലെ, പിഐഒഎലുകളും ഗോളാകൃതി അല്ലെങ്കിൽ ടോറിക് ആകൃതി ഉള്ളവ ആകാം. ടോറിക് പിഐഒഎലുകൾ ആസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസത്തിന്റെ മെറിഡിയനുമായി ഒത്തുവരുന്ന രീതിയിൽ വിന്യസിക്കണം; ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എലുകളുടെ തെറ്റായ വിന്യാസം അല്ലെങ്കിൽ ശസ്ത്രക്രിയാനന്തരം ഉണ്ടാവുന്ന ലെൻസിൻ്റെ ഭ്രമണം ശസ്ത്രക്രിയക്ക് മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നതിലും വലിയ അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസത്തിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം.<ref>{{Cite web|url=http://www.allaboutvision.com/conditions/toric-iols.htm|title=Astigmatism and Cataract? A Toric IOL Can Fix Both|access-date=2 Jun 2017|date=Sep 2016|publisher=AllAboutVision.com}}</ref> കണ്ണിലേക്കുള്ള അറ്റാച്ചുമെന്റ് സൈറ്റിനെ ആശ്രയിച്ച്, പിഐഒഎലുകൾ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളായി തിരിക്കാം:<ref>{{Cite book|title=Ophthalmology|url=https://archive.org/details/ophthalmology0000unse_p8o8|last=Yanoff|first=Myron|last2=Duker|first2=Jay S.|publisher=Mosby Elsevier|year=2009|isbn=978-0-323-04332-8|edition=3rd|name-list-format=vanc}}</ref> * ''ആംഗിൾ സപ്പോർട്ടഡ് പിഐഒഎൽ:'' കണ്ണിലെ മുൻ അറയിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവയാണിത്. ഈ ലെൻസുകൾ കോർണിയൽ എൻ‌ഡോതെലിയൽ ലൈനിംഗിനെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്നു എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. * ''ഐറിസ് സപ്പോർട്ടഡ് പിഐഒഎൽ:'' ഇവ ക്ലോസ് ഉപയോഗിച്ച് മിഡ്-പെരിഫറൽ ഐറിസിലേക്ക് ഘടിപ്പിക്കുന്നു. കോർണിയൽ എൻ‌ഡോതീലിയത്തിൽ ഇത് കുറഞ്ഞ സ്വാധീനം ചെലുത്തുമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ തരത്തിലുള്ള ലെന്സുകളുടെ പ്രധാന പ്രശ്നം എന്റോതെലിയൽ സെൽ കുറയ്ക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവണതയാണ്. * ''സൾക്കസ് സപ്പോർട്ടഡ് പിഐഒഎല്:'' ഇവ സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസിന് മുന്നിൽ, പിൻഭാഗത്തെ അറയിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവയാണ്. ഇത്തരത്തിലുള്ള പിഐഒഎലുകൾ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ജനപ്രീതി ഉള്ളവയാണ്. സാധാരണ ലെൻസുമായി സമ്പർക്കം പുലർത്താതിരിക്കാൻ അവർക്ക് പ്രത്യേക വോൾട്ടിംഗ് ഉണ്ട്. തിമിരം രൂപപ്പെടാനുള്ള ഒരു ചെറിയ സാധ്യതയായിരുന്നു ഇത്തരം ലെൻസുകളുടെ പഴയ പതിപ്പുകളിലെ പ്രധാന പ്രശ്നം. == ഫേകിക് ഐഒഎൽ- മെഡിക്കൽഉപയോഗങ്ങൾ == [[ഹ്രസ്വദൃഷ്ടി]], [[ദീർഘദൃഷ്ടി]], [[അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം]] എന്നിവയിലെ വലിയ പിശകുകൾ പരിഹരിക്കുന്നതിന് 1999 മുതൽ ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. രോഗിയുടെ സ്വാഭാവിക ക്രിസ്റ്റലിൻ ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്യാതെ ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്യുന്നതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ഐ‌ഒ‌എലിനെ ഫേകിക് ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസ് (പി‌ഒ‌എൽ) എന്നും വിളിക്കുന്നു. കാര്യമായ ഹ്രസ്വദൃഷ്ടിയുള്ളവരിൽ [[ലാസിക് സർജറി|എക്‌സൈമർ ലേസർ സർജറിയേക്കാൾ]] (ലാസിക്ക്) അപകടസാധ്യത കുറവാണ് ഫാക്കിക് ഐഒഎൽ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക്.<ref>{{Cite journal|title=Excimer laser refractive surgery versus phakic intraocular lenses for the correction of moderate to high myopia|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=6|issue=6|pages=CD007679|date=June 2014|pmid=24937100|doi=10.1002/14651858.CD007679.pub4}}</ref> ''ക്ലിയർ ലെൻസ് എക്സ്ട്രാക്ഷൻ ആൻഡ് റീപ്ലേസ്‌മെന്റ്'' (CLEAR) ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ ഐ‌ഒ‌എൽ‌ സ്ഥാപിക്കുന്നത് മറ്റൊരു രീതിയാണ്. CLEAR ൽ, കണ്ണിൽ ചെറിയ മുറിവുണ്ടാക്കി തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് സമാനമായ ഒരു പ്രക്രിയയിൽ സ്ഫടിക ലെൻസ് എടുത്ത് പകരം ഐ‌ഒ‌എൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഇതിന് ഏകദേശം 30 മിനിറ്റ് സമയം മാത്രമേ ആവശ്യമുള്ളൂ. ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ് 1–7 ദിവസത്തിനുശേഷം സാധാരണ നിലയിലാകും. ഈ സമയത്ത്, കഠിനമായ വ്യായാമമോ രക്തസമ്മർദ്ദത്തെ ഗണ്യമായി ഉയർത്തുന്ന മറ്റെന്തെങ്കിലുമോ അവർ ഒഴിവാക്കണം. CLEAR ന് 90% വിജയ നിരക്ക് ഉണ്ട് (അപകടസാധ്യതകളിൽ മുറിവ് ചോർച്ച, അണുബാധ, വീക്കം, അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു). 40 വയസും അതിൽ കൂടുതലുമുള്ള രോഗികളിൽ മാത്രമേ ക്ലിയർ ചെയ്യാറുള്ളൂ. ഐ‌ഒ‌എൽ ലെൻസുകളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന കണ്ണിന്റെ വളർച്ച ശസ്ത്രക്രിയാനന്തരം സംഭവിക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കാനാണിത്. ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്തുകഴിഞ്ഞാൽ, ഐ‌ഒ‌എൽ ലെൻസുകൾക്ക് മൂന്ന് പ്രധാന നേട്ടങ്ങളുണ്ട്. ആദ്യം, അവ വലിയ തോതിലുള്ള കാഴ്ച പ്രശ്‌നങ്ങളുള്ള ആളുകൾക്ക് നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ഒരു രൂപമായ എക്‌സൈമർ ലേസർ നടപടിക്രമത്തിന് (ലാസിക്) ഒരു ബദലാണ്. ഫലപ്രദമായ ഐ‌ഒ‌എൽ ഇംപ്ലാന്റുകൾ മിക്ക രോഗികൾക്കും ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കു ശേഷം ഗ്ലാസുകളുടെയോ കോൺടാക്റ്റ് ലെൻസുകളുടെയോ ആവശ്യകതയെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Clinical Outcomes after Binocular Implantation of a New Trifocal Diffractive Intraocular Lens|journal=Journal of Ophthalmology|volume=2015|issue=5|pages=962891|date=2017|pmc=6481478|doi=10.1002/14651858.CD012648}}</ref> ലെൻസ് നീക്കം ചെയ്തതിനാൽ തിമിരം വരില്ല. ഇംപ്ലാന്റ് ചെയ്ത ലെൻസിനെ ആശ്രയിച്ച്, ഫോക്കസ് മാറ്റാനുള്ള ([[അക്കൊമഡേഷൻ (കണ്ണ്)|അക്കൊമഡേഷൻ]]) കണ്ണിന്റെ കഴിവ് സാധാരണയായി കുറയ്ക്കുകയോ ഒഴിവാക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഇതിൻറെ പ്രധാന പോരായ്മ. മൂന്ന് വർഷത്തെ പഠനത്തിനിടെ എഫ്ഡി‌എ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയ ചില അപകടസാധ്യതകൾ ഇവയാണ്: * [[എൻഡോതീലിയം|എൻ‌ഡോതീലിയൽ സെല്ലുകളുടെ]] 1.8% വാർ‌ഷിക നഷ്ടം, * [[Retinal detachment|റെറ്റിന ഡിറ്റാച്ച്മെൻറ്]] 0.6% അപകടസാധ്യത, * [[തിമിരം|തിമിരത്തിന്റെ]] 0.6% അപകടസാധ്യത (മറ്റ് പഠനങ്ങൾ 0.5 - 1.0% വരെ അപകടസാധ്യത കാണിക്കുന്നു), കൂടാതെ * കോർണിയ വീക്കത്തിന്റെ 0.4% അപകടസാധ്യത. മറ്റ് അപകടസാധ്യതകളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: * 0.03–0.05% നേത്ര അണുബാധ സാധ്യത, ഇത് ഏറ്റവും മോശം അവസ്ഥയിൽ അന്ധതയ്ക്ക് കാരണമാകും. ഇത് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ക്ക് മാത്രമുള്ളതല്ല, എല്ലാ നേത്ര ശസ്ത്രക്രിയാ രീതികളിലും ഈ അപകടസാധ്യത നിലനിൽക്കുന്നു. * [[ഗ്ലോക്കോമ]] , * [[അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം]], * അവശേഷിക്കുന്ന ഹ്രസ്വദൃഷ്ടിയോ ദീർഘദൃഷ്ടിയോ, * ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ് ഒന്നോ രണ്ടോ ദിവസത്തിനുള്ളിൽ കണ്ണിനുള്ളിലെ ലെൻസിന്റെ ഭ്രമണം. ഐഒഎൽ വളരെ ചെറുതാണെങ്കിൽ, കണ്ണ് തെറ്റായി അളന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ [[Sulcus (morphology)|സൾക്കസിന്]] അല്പം ഓവൽ ആകൃതി ഉള്ളതിനാൽ (ഉയരം വീതിയെക്കാൾ അല്പം ചെറുതാണ്) ലെൻസിന് കണ്ണിനുള്ളിൽ കറങ്ങാൻ കഴിയും എന്നതാണ് മുകളിലുള്ള അപകടസാധ്യതകളുടെ ഒരു കാരണം. അതുപോലെ അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസമുള്ളവരിൽ, രോഗിയുടെ അസ്റ്റിഗ്‌മാറ്റിസത്തെ ശരിയാക്കുന്ന ഒരു മെറിഡിയനിൽ എത്തുന്ന രീതിയിൽ ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ തിരിച്ച്, കണ്ണിനുള്ളിൽ വിന്യസിക്കണം. ഈ ലെൻസുകൾ ശസ്ത്രക്രിയാനന്തരം കണ്ണിനുള്ളിൽ കറങ്ങാം, അല്ലെങ്കിൽ ഓപ്പറേറ്റിംഗ് സർജൻ തെറ്റായി സ്ഥാപിക്കാം. ഇങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ രോഗിയുടെ മുന്നേയുള്ള അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം പൂർണ്ണമായും ശരിയാകാതിരിക്കുകയോ വർദ്ധിക്കുകയോചെയ്യാം. രോഗിയുടെ ലെൻസിന് പകരമായി സ്റ്റാൻ‌ഡേർഡ് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ സ്ഥാപിക്കുമ്പോൾ‌, അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം സാധാരണയായി ശരിയാകില്ല, കാരണം പ്രധാനമായും [[കോർണിയ|കോർണിയയുടെ]] രൂപഭേദം കാരണം ആണ് അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം ഉണ്ടാവുന്നത്. ആസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം ശരിയാക്കാൻ ക്ലിയർ നടപടിക്രമത്തിൽ ടോറിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ ഉപയോഗിക്കാം. == ബ്ലൂ-ലൈറ്റ് ഫിൽട്ടറിംഗ് ഐഒഎലുകൾ == ബ്ലൂ ലൈറ്റ് ഫിൽ‌ട്ടറിംഗ് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ‌ അൾട്രാവയലറ്റ്, ഉയർന്ന ഊർജ്ജമുള്ള നീല വെളിച്ചം എന്നിവ‌ ഫിൽ‌റ്റർ‌ ചെയ്യുന്നു, ഇവ രണ്ടും കാഴ്ച പ്രശ്‌നങ്ങൾ‌ക്ക് കാരണമാകും എന്ന് തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; എന്നിരുന്നാലും നീല വെളിച്ചം വളരെയധികം ഫിൽട്ടർ ചെയ്യുന്നത് വിഷാദം വർദ്ധിപ്പിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് ശൈത്യകാലത്ത് ([[സീസണൽ അഫക്റ്റീവ് ഡിസോർഡർ (എസ്.എ.ഡി)|എസ്എഡി]]). വ്യാപാരമുദ്രയുള്ള "നാച്ചുറൽ യെല്ലോ" മെറ്റീരിയൽ മൂന്ന് ഹൈഡ്രോഫിലിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളിൽ ലഭ്യമാണ്. പ്രകൃതിദത്തമായ തിമിരം വേർതിരിച്ചെടുത്ത ശേഷം റെറ്റിനയെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനായി, ബെൻസ് റിസർച്ച് ആന്റ് ഡവലപ്മെന്റിലെ ഡോ. പാട്രിക് എച്ച്. ബെൻസ്, മനുഷ്യ ക്രിസ്റ്റൽ ലെൻസിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അതേ യുവി-എ തടയലും വയലറ്റ് ലൈറ്റ് ഫിൽട്ടറിംഗ് ക്രോമോഫോറും സംയോജിപ്പിച്ച് ലെൻസ് മെറ്റീരിയൽ നിർമ്മിച്ചു. == പോസ്റ്റീരിയർ കാപ്‌സ്യൂൾ അതാര്യത == [[പ്രമാണം:Posterior_capsular_opacification_on_retroillumination.jpg|ലഘുചിത്രം|250x250ബിന്ദു| ഒരു പിൻ‌ ചേമ്പർ‌ ഐഒഎലിന് ചുറ്റുമുള്ള ഒരു പോസ്റ്റീരിയർ ക്യാപ്‌സുലാർ അതാര്യത (പി‌സി‌ഒ) (ഒരു സ്ലിറ്റ് ലാമ്പിൽ റിട്രോയിലുമിനേഷനിൽ കാണുന്നത്).]] തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ സങ്കീർണതയാണ് [[തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ|പോസ്റ്റീരിയർ കാപ്സ്യൂൾ ഒപാസിഫിക്കേഷൻ]] (പി‌സി‌ഒ).<ref>{{Cite journal|title=Posterior capsule opacification|journal=Experimental Eye Research|volume=88|issue=2|pages=257–69|date=February 2009|pmid=19013456|doi=10.1016/j.exer.2008.10.016}}</ref> ഒരു ചെറിയ ശതമാനം രോഗികളിൽ, ഇംപ്ലാന്റേഷൻ കഴിഞ്ഞ് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് ശേഷം പോസ്റ്റീരിയർ ചേമ്പർ ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസുകളിൽ പി‌സി‌ഒ ഉണ്ടാകാം. പിസിഒ ക്യാപ്‌സുലോടോമി നടപടിക്രമം (യാഗ് ലേസർ ഉപയോഗിച്ച്) എളുപ്പത്തിൽ ചികിത്സിക്കാവുന്നവയാണ്. ഒരിക്കൽ ലേസർ ഉപയോഗിച്ച് നീക്കം ചെയ്ത പിസിഒ പിന്നീട് ഉണ്ടാവുകയില്ല. == ലെൻസ് മെറ്റീരിയലുകൾ == [[പ്രമാണം:Intraocular-lens-in-holder.jpg|ലഘുചിത്രം|അക്രിലിക് എമൈസിഎസ്-ഐഒഎൽ, ഒരു ഹോൾഡറിൽ]] ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് ഇംപ്ലാന്റുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന വസ്തുക്കളിൽ പോളിമെഥൈൽമെത്തക്രൈലേറ്റ് (പിഎംഎംഎ), സിലിക്കൺ, ഹൈഡ്രോഫോബിക് അക്രിലേറ്റ്, ഹൈഡ്രോഫിലിക് അക്രിലേറ്റ്, കൊളാമർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite book|title=An Introduction to Intraocular Lenses: Material, Optics, Haptics, Design and Aberration Cataract|volume=3|page=38–55}}</ref> ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസുകളിൽ വിജയകരമായി ഉപയോഗിച്ച ആദ്യത്തെ മെറ്റീരിയലാണ് [[പോളി മീഥൈൽ മീഥാക്രിലേറ്റ്]] (പിഎംഎംഎ). രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് പി‌എം‌എം‌എ വിൻഡ്‌ഷീൽഡ് മെറ്റീരിയലുകൾ കണ്ണിൽ തറച്ച റോയൽ എയർഫോഴ്‌സ് പൈലറ്റുമാരുടെ കണ്ണുകളിൽ, ആ വസ്തുക്കൾ നിരസിക്കുകയോ വിദേശ ശരീര പ്രതികരണം കാണിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് നേത്രരോഗവിദഗ്ദ്ധൻ സർ ഹരോൾഡ് റിഡ്‌ലി നിരീക്ഷിച്ചു. സുതാര്യമായ മെറ്റീരിയൽ നിഷ്ക്രിയവും കണ്ണിൽ ഇംപ്ലാന്റേഷന് ഉപയോഗപ്രദവുമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ റിഡ്‌ലി മനുഷ്യന്റെ കണ്ണിൽ ആദ്യത്തെ ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുകയും സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ പുരോഗതി [[പോളി സൈലോക്സേൻ|സിലിക്കൺ]], [[പോളി മീഥൈൽ മീഥാക്രിലേറ്റ്|അക്രിലിക് ഗ്ലാസ്]] എന്നിവയുടെ ഉപയോഗം കൊണ്ടുവന്നു, ഇവ രണ്ടും മൃദുവായ മടക്കാവുന്ന നിഷ്ക്രിയ വസ്തുക്കളാണ്. ചെറിയ മുറിവുകളിലൂടെ ലെൻസ് മടക്കി കണ്ണിലേക്ക് തിരുകാൻ ഇത് അനുവദിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും, യുവിയൈറ്റിസിന്റെ ചരിത്രമുള്ള അല്ലെങ്കിൽ റെറ്റിന ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയരാകാൻ സാധ്യതയുള്ള ആളുകളിൽ അക്രിലിക് ലെൻസുകൾ ഒരു മികച്ച തിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. സിലിക്കൺ ഓയിൽ ഉപയോഗിച്ച് വിട്രെക്ടമി ആവശ്യമായവരിൽ അതായത് ഉള്ളവർ അല്ലെങ്കിൽ റെറ്റിന ഡിറ്റാച്ച്മെന്റ് അപകടസാധ്യതയുള്ളവർ, ഉയർന്ന മയോപിയ ഉള്ളവർ എന്നിവർക്കും ഈ ലെൻസാണ് കൂടുതൽ അഭികാമ്യം. യുവിയൈറ്റിസിന്റെ ചരിത്രമുള്ള ആളുകളിൽ, ഹൈഡ്രോഫോബിക് അക്രിലിക് ഐ‌ഒ‌എല്ലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ചികിത്സിക്കുന്ന കണ്ണുകൾക്ക് സിലിക്കൺ ഐ‌ഒ‌എല്ലുകളുള്ള കണ്ണുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ 6/12 അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട കാഴ്ചശക്തി ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത 2 മടങ്ങ് കൂടുതലാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite journal|title=Comparative performance of intraocular lenses in eyes with cataract and uveitis|journal=Journal of Cataract and Refractive Surgery|volume=28|issue=12|pages=2096–108|date=December 2002|pmid=12498843|doi=10.1016/s0886-3350(02)01452-9}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Types of intraocular lenses for cataract surgery in eyes with uveitis|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=|issue=3|pages=CD007284|date=March 2014|pmid=24590672|pmc=4261623|doi=10.1002/14651858.CD007284.pub2}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Plaque_for_Harold_Ridley's_first_intraocular_lens_at_St_Thomas'_Hospital.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|151x151ബിന്ദു|സ്ഥിരമായി ഉൾപ്പെടുത്തുന്ന ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയ സെൻറ് തോമസ് ഹോസ്പിറ്റലിലെ ഫലകം, 1950 ഫെബ്രുവരി 8]] 1949 നവംബർ 29 ന് ലണ്ടനിലെ സെന്റ് തോമസ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ, സർ ഹരോൾഡ് റിഡ്‌ലിയാണ് ആദ്യമായി ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസ് ഉപയോഗിച്ച് തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ നടത്തിയത്.<ref>{{Cite journal|title=Sir Harold Ridley's vision|journal=The British Journal of Ophthalmology|volume=85|issue=9|pages=1022–3|date=September 2001|pmid=11520745|pmc=1724118|doi=10.1136/bjo.85.9.1022}}</ref> ഐസിഐ (ഇംപീരിയൽ കെമിക്കൽ ഇൻഡസ്ട്രീസ്) നിർമ്മിച്ച പെർസ്‌പെക്‌സ് സിക്യു [[പോളി മീഥൈൽ മീഥാക്രിലേറ്റ്]] (പിഎംഎംഎ) എന്ന മെറ്റീരിയൽ ഉപയോഗിച്ച്, ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ഈസ്റ്റ് സസെക്സിലെ ബ്രൈറ്റണിലെ റെയ്‌നർ കമ്പനിയാണ് ആ ലെൻസ് നിർമ്മിച്ചത്. തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്കിടെ നീക്കം ചെയ്ത ലെൻസിന് പകരം വയ്ക്കാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ഒരു ഇന്റേൺ ചോദിച്ചതിന് ശേഷമാണ് ഇൻട്രാക്യുലർ ലെൻസ് സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ആശയം അദ്ദേഹത്തിന് വന്നതെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിലെ റോയൽ എയർഫോഴ്സ് പൈലറ്റുമാരുടെ കണ്ണുകളിൽ തറച്ച തകർന്ന കനോപ്പികളുള്ള കഷ്ണങ്ങൾ ഒരുപാട് നാൾ നിരീക്ഷിച്ച് അത് നിഷ്ക്രിയമാണെന്ന് ശ്രദ്ധിച്ചതിനാലാണ്, ലെൻസ് ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് അക്രിലിക് പ്ലാസ്റ്റിക് വസ്തുക്കൾ തിരഞ്ഞെടുത്തത് (ഈ അക്രിലിക് റെസിൻ ലൂസൈറ്റ്, പ്ലെക്സിഗ്ലാസ് എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി വ്യാപാര നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു). 1970 കൾ വരെ ഇൻട്രാഒക്യുലർ ലെൻസിന് തിമിര ശസ്ത്രക്രിയയിൽ വ്യാപകമായ സ്വീകാര്യത ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. അതിനുശേഷം ലെൻസ് രൂപകൽപ്പനയിലും ശസ്ത്രക്രിയാ രീതികളിലും കൂടുതൽ വികാസങ്ങൾ ഉണ്ടായി. 2010ൽ ലോകവ്യാപകമായി 20 ദശലക്ഷം ഇൻട്രാഒകുലർ ലെൻസ് ശസ്ത്രക്രിയകൾ നടക്കുന്നുണ്ടെന്നാണ് [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന]] പറയുന്നത്, 2020 ഓടെ ഐ‌ഒ‌എൽ ശസ്ത്രക്രിയകൾ ലോകമെമ്പാടും 32 ദശലക്ഷത്തിലെത്തുമെന്ന് പ്രവചിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.asdreports.com/news-275/global-intraocular-lens-market-forecast-reach-31-billion-2017|title=The Global Intraocular Lens Market is Forecast to Reach $3.1 Billion b {{!}} ASDReports|access-date=2015-09-14|website=www.asdreports.com}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[തിമിര ശസ്ത്രക്രിയ]] * [[Aphakia|അഫേകിയ]] * [[Capsulorhexis|കാപ്‌സുലോഹെക്സിസ്]] * [[കൊണ്ടാക്റ്റ് ലെൻസ്|കോൺടാക്റ്റ് ലെൻസ്]] * [[Adjustable-focus eyeglasses|അഡ്ജസ്റ്റബിൾ-ഫോക്കസ് കണ്ണട]] * [[IOLVIP|IOLVIP]] * [[Phacoemulsification|ഫേക്കോഇമൾ‌സിഫിക്കേഷൻ]] == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} [[വർഗ്ഗം:കാഴ്ച]] [[വർഗ്ഗം:നേത്രവിജ്ഞാനം]] [[വർഗ്ഗം:കണ്ണ്]] oiz6p002qqqml9ahh08qj3ebqovzztx 0 509496 4648068 4088171 2026-07-16T16:54:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648068 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Eyelash}} {{Infobox anatomy|Name=കൺപീലി|Latin=Cilium|Greek=Bλέφαρον (blépharon)|Image=Human eyelashes.jpg|Caption=കൺപീലികൾ|Width=|Image2=|Caption2=|Precursor=|System=Sensory|Artery=|Vein=|Nerve=|Lymph=}}<nowiki> </nowiki>[[കൺപോള|കൺപോളകളുടെ]] അറ്റത്ത് മൂന്ന് പാളികളായി വളരുന്ന രോമങ്ങളാണ് '''കൺപീലികൾ'''. ഇത്, ചെറിയ വസ്തുക്കൾ, അവശിഷ്ടങ്ങൾ, പൊടി, എന്നിവയിൽ നിന്ന് കണ്ണിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. സ്പർശനത്തിനോട് സംവേദനക്ഷമതയുള്ളതാണെന്ന അർത്ഥത്തിൽ, പൂച്ചയിലോ എലികളിലോ വിസ്കറുകൾ ചെയ്യുന്ന അതേ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുല്യമായ പ്രവർത്തനവും കൺപീലികൾക്കുണ്ട്, അതായത് ഒരു വസ്തു (പ്രാണിയെ പോലുള്ളവ) കണ്ണിന് സമീപത്തെത്തുന്നത് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കണ്ണുകൾ അടയ്ക്കുന്നതിന് സഹായിക്കുന്നു. [[പ്രാചീന ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|പുരാതന ഗ്രീക്ക്]] ഭാഷയിൽ കൺപീലിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ് βλέφαρον (ബ്ലിഫറോൺ). == ഘടന == === വികസനം === മനുഷ്യ ഭ്രൂണ വളർച്ചയിൽ, ഗർഭാവസ്ഥയുടെ 22 മുതൽ 26 ആഴ്ച വരെയുള്ള കാലയളവിൽ, എക്ടോഡെർമിൽ നിന്നാണ് കൺപീലികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.<ref>{{Cite book|title=Gray's Anatomy: the Anatomical Basis of Clinical Practice|url=https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4|last=Standring|first=Susan Neil R. Borley|publisher=Churchill Livingstone/Elsevier|year=2008|isbn=978-0443066849|edition=40th|location=Edinburgh|page=[https://archive.org/details/graysanatomyanat0000unse_c5d4/page/703 703]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/002398.htm|title=Fetal development: MedlinePlus Medical Encyclopedia|access-date=2013-03-16|date=|publisher=Nlm.nih.gov}}</ref> സ്വാഭാവിക കൺപീലികൾ ഒരു നിശ്ചിത നീളത്തിനപ്പുറം വളരുകയില്ല, മാത്രമല്ല ട്രിമ്മിംഗ് ആവശ്യമില്ലാതെ അവ സ്വയം പൊഴിഞ്ഞ് വീഴുകയും ചെയ്യും. കൺപീലികൾ പറിച്ചെടുത്താൽ വീണ്ടും വളരാൻ ഏഴ് മുതൽ എട്ട് ആഴ്ച വരെ എടുക്കും. നിരന്തരം വലിക്കുന്നത് സ്ഥിരമായ കേടുപാടുകൾക്ക് കാരണമായേക്കാം. കൺപീലിയുടെ നിറം മുടിയുടെ നിറത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും, പക്ഷെ ഇരുണ്ട മുടിയുള്ള ഒരാൾക്ക് അവരുടെ കൺപീലികൾ ഇരുണ്ടതും, ഇളം മുടിയുള്ള ഒരാളുടേത് ഇളം നിറത്തിലുള്ളതുമായിരിക്കും. കൺപീലി രോമം ആൻഡ്രോജനിക് അല്ല,<ref>{{Cite journal|title=The hair follicle: a paradoxical androgen target organ|first4=K|first9=AG|last9=Messenger|first8=I|last8=De Oliveira|first7=TJ|last7=Jenner|first6=S|last6=Kato|first5=AE|last5=Merrick|last4=Hamada|pmid=11595812|first3=MJ|last3=Thornton|first2=NA|last2=Hibberts|first=VA|last=Randall|pages=243–50|journal=Horm. Res.|year=2000|volume=54|doi=10.1159/000053266}}</ref> അതിനാൽ പ്രായപൂർത്തിയാകുന്നത് ഇതിന് മാറ്റം ഒന്നും വരുത്തുകയില്ല. === ഗ്രന്ഥികൾ === കണ്പീലികളുടെ [[Hair follicle|ഫോളിക്കിളുകൾ]] സെയ്സ് ഗ്രന്ഥികൾ, മോൾ ഗ്രന്ഥികൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള നിരവധി [[Gland|ഗ്രന്ഥികളുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == ക്ലിനിക്കൽ പ്രാധാന്യം == [[പ്രമാണം:Stye02.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഒരു [[കൺകുരു]]]] കൺപീലികൾ ഉൾപ്പെടുന്ന നിരവധി രോഗങ്ങളോ വൈകല്യങ്ങളോ ഉണ്ട്: * കൺപീലികൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നതാണ് [[Madarosis|മഡറോസിസ്]]. * കൺപീലികൾ കൺപോളകളിൽ ചേരുന്ന ലിഡ് മാർജിനെ ബാധിക്കുന്ന അസുഖമാണ് [[Blepharitis|ബ്ലിഫറൈറ്റിസ്]]. ഇതിൽ കൺപോളകൾ ചുവന്ന്, ചൊറിച്ചിലുണ്ടാകും, താരനിലെന്നപോലെ അടർന്ന തൊലികളും കാണാം. കൂടുതൽ രൂക്ഷമായ അവസ്ഥയിൽ കൺപീലികൾ കൊഴിഞ്ഞ് വീഴാം. * കൺപോളകളുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കൺപീലികളുടെ അസാധാരണ വളർച്ചയാണ് [[Distichia|ഡിസ്റ്റിക്കിയാസിസ്]]. * [[Trichiasis|ട്രിക്കിയാസിസ്]] ഉള്ളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് കണ്ണുകൾക്ക് അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന കൺപീലികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. * കൺപീലികളിൽ വളരുന്ന ഒരു പാരസൈറ്റ് ജീവിയാണ് ക്രാബ് ലോസ്. * കൺപീലികൾ ഫോളിക്കിളുകളുടെ ചുറ്റുമുള്ള സെബേഷ്യസ് ഗ്രന്ഥികളുടെയും (സൈസ് ഗ്രന്ഥി), ലിഡ് മാർജിനിലെ അപ്പോക്രിൻ ഗ്രന്ഥികളുടെയും (മോൾ ഗ്രന്ഥി) ഒരു വീക്കം ആണ് എക്സ്റ്റേണൽ ഹോർഡിയോളം അഥവാ സ്റ്റൈ. * [[Trichotillomania|ട്രൈക്കോട്ടില്ലോമാനിയ]] (ഹെയർ-പുള്ളിങ്ങ് ഡിസോർഡർ) മുടിയും കൺപീലികളും വലിച്ചു പറിക്കാനുള്ള പ്രേരണകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മാനസിക പ്രശ്നമാണ്. * കൺപീലികളിലും മറ്റ് [[Hair follicle|രോമകൂപങ്ങളിലും]] അപകടരഹിതമായി ജീവിക്കുന്ന ഒരു ചെറിയ [[മൈറ്റ്]] ആണ് ''[[Demodex folliculorum|ഡെമോഡെക്സ് ഫോളികുലോറം]]'' (അല്ലെങ്കിൽ ഡെമോഡിസിഡ്), 98% ആളുകളിലും ഈ ജീവികൾഉണ്ടാകാം. ചിലപ്പോൾ അവ ബ്ലിഫറൈറ്റിസിന് കാരണമായേക്കാം. കൺപീലികളും പുരികവും മാറ്റിവയ്ക്കൽ ശസ്ത്രക്രിയകൾ കൺപീലി അല്ലെങ്കിൽ പുരികം രോമങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നതിനോ കട്ടിയാക്കുന്നതിനോ സഹായിക്കും. == സമൂഹവും സംസ്കാരവും == === സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കൾ === [[പ്രമാണം:Green_mascara.jpg|ലഘുചിത്രം|250x250ബിന്ദു| പച്ച മസ്കാര ]] നീളമുള്ള കൺപീലികൾ പല സംസ്കാരങ്ങളിലും സൗന്ദര്യത്തിന്റെ അടയാളമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതനുസരിച്ച്, ചില സ്ത്രീകൾ കൺപീലികളുടെ നീളം കൃത്രിമമായി വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. മറുവശത്ത്, [[Hadza people|ഹഡ്സ]] സ്ത്രീകൾ സ്വന്തം കണ്പീലികൾ ട്രിം ചെയ്യുന്നവരാണ്. [[കണ്മഷി]] പോലെയുള്ള വസ്തുക്കൾ (സാധാരണയായി [[ആന്റിമണി]] സൾഫൈഡ് അല്ലെങ്കിൽ [[Lead(II) sulfide|ലെഡ് സൾഫൈഡ്]] ) [[വെങ്കലയുഗം]] മുതൽ കൺപോളകളുടെ അറ്റം ഇരുണ്ടതാക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നവയാണ്. [[ഈജിപ്ഷ്യൻ സംസ്കാരം|പുരാതന ഈജിപ്തിൽ]], സമ്പന്നരും രാജകുടുംബാംഗങ്ങളും അവരുടെ കണ്ണുകൾ മനോഹരമാക്കാൻ ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ആധുനിക കണ്ണ് മേക്കപ്പിൽ, കണ്ണുകൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്നതിന് [[Mascara|മസ്കാര]], [[Eye liner|ഐലൈനർ]], [[Eyelid glue|ഐ പുട്ടി]], [[Eye shadow|ഐ ഷാഡോ]] എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൺപീലികളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഐലാഷ് കേളർ അല്ലെങ്കിൽ മസ്കാര ഷീൽഡ് (മസ്കാര ഗാർഡ് അല്ലെങ്കിൽ ഐ മേക്കപ്പ് ഹെൽപ്പർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള വ്യത്യസ്ത ഉപകരണങ്ങളുണ്ട്. സ്ഥിരമായ കൺപീലി ടിന്റുകളും കൺപീലി എക്സ്റ്റെൻഷനുകളും അടിസ്ഥാന സലൂണുകളിൽ പോലും ലഭ്യമാകുന്ന തരത്തിലുള്ള ജനപ്രിയ നടപടിക്രമങ്ങളായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. തലയിലെ മുടി മാറ്റിവയ്ക്കലിന് സമാനമായ ഐലാഷ് ട്രാൻസ്പ്ലാൻ്റും (കൺപീലി മാറ്റിവയ്കൽ) ഇന്ന് സാധ്യമാണ്. തലയിലെ മുടിയിൽ നിന്ന് പറിച്ചുനടുന്നതിനാൽ, പുതിയ കൺപീലികൾ തലമുടി പോലെ വളരുന്നത് തുടരും, അതിനാൽ ഇത് പതിവായി ട്രിം ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2006-10/25/content_5248767.htm|title=Plug and sew eyelashes for women|access-date=2013-03-16|date=25 October 2006|publisher=Xinhua News}}</ref> [[Bimatoprost|ലാറ്റിസ് (ബിമാറ്റോപ്രോസ്റ്റ്)]] 2009 ആദ്യ പാദത്തിൽ അല്ലെർഗൻ എന്ന കമ്പനി അവതരിപ്പിച്ച എഫ്ഡിഐ അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ കൺപീലി വളർച്ചക്കുള്ള മരുന്നാണ്. [[ഗ്ലോക്കോമ]] മരുന്നായ ലുമിഗന്റെ സജീവ ഘടകമായ ബിമോട്ടോപ്രോസ്റ്റ് ലായനിയാണ് ലാറ്റിസ്. അലർഗന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കൺപീലികളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ വളർച്ച 16 ആഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ സംഭവിക്കുന്നു. വളർച്ച പ്രധാനമായും മുകളിലെ കൺപീലികളിലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, കഴിഞ്ഞ ദശകത്തിൽ കൺപീലി കണ്ടീഷണറുകളുടെ വികസനത്തിൽ അതിവേഗ വർധനയുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. കൺപീലിയുടെ ആരോഗ്യവും നീളവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് ഈ കണ്ടീഷണറുകൾ രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ ഫലങ്ങൾ നേടുന്നതിന് പലരും വിത്ത് സത്ത്, ധാതുക്കൾ, മറ്റ് രാസവസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൺപീലി ഉൽ‌പന്നങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് കോസ്‌മെറ്റിക് കമ്പനികൾ, പ്രോസ്റ്റാഗ്ലാൻഡിൻ, [[Wnt signaling pathway|Wnt/b-catenin]] സിഗ്നലിംഗ് പാതകളെക്കുറിച്ചുള്ള ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണത്തെ സമീപകാലത്ത് ആശ്രയിച്ചിരുന്നു. ആരോഗ്യകരമായ കൺപീലികളുടെയും അഡ്‌നെക്സൽ രോമങ്ങളുടെയും വർദ്ധിച്ച വളർച്ചയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിന് ബിമോട്ടോപ്രോസ്റ്റ് ഫലപ്രദമാണെങ്കിലും, ഐലാഷ് അലോപ്പീഷ്യ അരേറ്റ രോഗികളിൽ അതിന്റെ ഫലപ്രാപ്തി ചർച്ചാവിഷയമാണ്.<ref>{{Cite journal|title=Bimatoprost in the treatment of eyelash hypotrichosis|date=26 April 2010|pmc=2861943|pmid=20463804|volume=4|journal=Clin Ophthalmol|pages=349–58|last=Law|first=SK|doi=10.2147/opth.s6480}}</ref> == മറ്റ് മൃഗങ്ങളിൽ == [[പ്രമാണം:Horse_eye_5196.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഒരു കുതിരയുടെ കണ്ണിലെ കൺപീലി]] കൺപീലി [[സസ്തനി|സസ്തനികളിൽ]] കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. [[ഒട്ടകം|ഒട്ടകങ്ങളുടെ]] കൺപീലി വളരെ നീളവും കട്ടിയുള്ളതുമാണ്. [[കുതിര|കുതിരകളിലും]] [[പശു|പശുക്കളിലും]] കൺപീലി കാണപ്പെടുന്നു. നായ്ക്കളുടെയും കുതിരകളുടെയും ചില ഇനങ്ങളിൽ പാരമ്പര്യമായി കൺപീലികൾ ഉണ്ടാകുന്നത് സാധാരണമാണ്. കൺപീലികൾ പക്ഷികളിൽ അസാധാരണവും എന്നാൽ അത്ര അജ്ഞാതമല്ലാതുമായ സവിശേഷതയാണ്. ഒട്ടകപ്പക്ഷികൾക്കും, [[വേഴാമ്പൽ|വേഴാമ്പലുകൾക്കും]] കൺപീലികളുണ്ട്. ഉരഗങ്ങൾക്കിടയിൽ, കൺപീലികൾ പോലെ കാണപ്പെടുന്ന ഒരു കൂട്ടം പരിഷ്കരിച്ച സ്കെയിലുകളായ, ഐലാഷ് വൈപ്പറുകൾ (Bothriechis schlegelii) ആണുള്ളത്. == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} == ഇതും കാണുക == * [[Eyelash extensions|ഐലാഷ് എക്സ്റ്റെൻഷനുകൾ]], സ്വാഭാവിക കൺപീലികളുടെ നീളം, ചുരുൾ, പൂർണ്ണത, കനം എന്നിവ വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു == പുറം കണ്ണികൾ == * {{Commons-inline|Category:Eyelashes|Eyelashes}} {{Biology portal bar}} {{Orbital anatomy|state=expanded}} [[വർഗ്ഗം:നേത്രവിജ്ഞാനം]] [[വർഗ്ഗം:കണ്ണ്]] mjiz099xq2cep6lognvvh8nrmzxx6gd 0 509610 4648130 4024374 2026-07-16T18:30:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648130 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} [[File:Tutankhamen map Valle Re Nilo space STS026-041-058.jpg|right|thumb|275px|Location of the valley in the Theban Hills, west of the Nile, October 1988 (red arrow shows location)]] ബിസി 16 മുതൽ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ ഏകദേശം 500 വർഷക്കാലം, ഈജിപ്തിലെ ഭരണാധികാരികളായിരുന്ന ഫറവോമാരെ അടക്കം ചെയ്തിരുന്ന ഒരു താഴ്വരയാണ് വാലി ഓഫ് ദി കിംഗ്സ് ({{lang-ar|وادي الملوك}} {{transl|ar|''Wādī al Mulūk''}}; {{Lang-cop|ϫⲏⲙⲉ|translit=džēme}}),<ref>{{Cite web|url=http://www.trismegistos.org/place/1341|title=Trismegistos|website=www.trismegistos.org|access-date=2017-11-19}}</ref> അഥവാ വാലി ഓഫ് ദി ഗേറ്റ്സ് ഓഫ് ദി കിംഗ്സ് ({{lang-ar|وادي ابواب الملوك}} {{transl|ar|''Wādī Abwāb al Mulūk''}})<ref>Reeves and Wilkinson (1996), p.6</ref> എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''രാജാക്കന്മാരുടെ താഴ്വര'''.<ref>Maspero (1913), p.182</ref><ref>{{cite web | title = Theban Mapping Project |publisher=Theban Mapping Project| url=http://www.thebanmappingproject.com | accessdate = 2006-12-04 }}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ ഈ താഴ്വര തെബൻ നെക്രോപോളിസിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് [[തീബ്സ്|തീബ്സിന്റെ]] (ആധുനിക ലക്സർ) എതിർവശത്തായി നൈൽ നദിയുടെ പടിഞ്ഞാറ് കരയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref name="silottip13">Siliotti (1997), p.13</ref> ഈജിപ്തിലെ 18, 19, 20 രാജവംശങ്ങളിലെ ഫറവോമാരുടെ മൃതദേഹങ്ങളാണ് ഇവിടെ അടക്കം ചെയ്തിരിക്കുന്നതെന്നാണു കരുതപ്പെടുന്നത്. 2005-ൽ ഒരു പുതിയ അറ കണ്ടെത്തിയതും 2008-ൽ രണ്ട് ശവകുടീരങ്ങളും കണ്ടെത്തിയതോടെ<ref name="SPOTLIGHT_INTERVIEW_2008">{{cite web|url=http://guardians.net/spotlite/spotlite-hawass-2008.htm|title=Spotlight Interview: 2008|author=Zahi Hawass|publisher=The Plateau: Official Website for Dr. Zahi Hawass|accessdate=2008-08-15}}</ref> താഴ്‌വരയിൽ 63 ശവകുടീരങ്ങളും അറകളുമുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.thebanmappingproject.com/sites/browse_tomb_450.html|publisher=Theban Mapping Project|accessdate=2008-08-09|title=Valley of the Kings|archive-date=2008-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719041247/http://www.thebanmappingproject.com/sites/browse_tomb_450.html|url-status=dead}}</ref>ഈജിപ്ഷ്യൻ ന്യൂകിങ്ഡത്തിലെ പ്രധാന രാജകീയ വ്യക്തികളുടെയും നിരവധി വിശിഷ്ട പ്രഭുക്കന്മാരുടെയും പ്രധാന ശ്മശാന സ്ഥലമായിരുന്നു ഇത്. രാജകീയ ശവകുടീരങ്ങൾ ഈജിപ്ഷ്യൻ പുരാണത്തിലെ രംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ അക്കാലത്തെ വിശ്വാസങ്ങളെയും ശവസംസ്കാര ചടങ്ങുകളെയും കുറിച്ച് സൂചനകൾ നൽകുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാ ശവകുടീരങ്ങളും പുരാതനകാലത്ത് തുറന്ന് കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുന്നു, പക്ഷേ അവ ഇപ്പോഴും ഫറവോന്റെ സമൃദ്ധിയെയും ശക്തിയെയും കുറിച്ച് ഒരു ധാരണ നൽകുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ പുരാവസ്‌തുശാസ്‌ത്ര, ഈജിപ്‌റ്റോളജിക്കൽ പര്യവേഷണത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരുന്നു‌ ഈ പ്രദേശം, അതിന്റെ ശവകുടീരങ്ങളും ശ്മശാനങ്ങളും ഗവേഷണത്തെയും താൽപ്പര്യത്തെയും ഉത്തേജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആധുനിക കാലത്ത് താഴ്വര [[Tutankhamun|ടുട്ടൻഖാമുന്റെ]] ശവകുടീരം കണ്ടെത്തിയതിന് പ്രശസ്തമാണ് (ഫറവോന്മാരുടെ ശാപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കിംവദന്തികളോടെ)<ref>{{cite magazine | url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/05/0510_050506_tvcurse.html | title = Egypt's "King Tut Curse" Caused by Tomb Toxins? | magazine = National Geographic | accessdate = 2006-12-08}}</ref> ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ പുരാവസ്തു സൈറ്റുകളിൽ ഒന്നാണ് ഇത്. 1979 ൽ, തെബൻ നെക്രോപോളിസിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾക്കൊപ്പം ഇത് ഒരു ലോക പൈതൃക സൈറ്റായി മാറി.<ref>{{cite web | title = Ancient Thebes and its necropolis | publisher = UNESCO Work Heritage Sites | url=https://whc.unesco.org/en/list/87| accessdate = 2006-12-04 }}</ref> താഴ്‌വരയിൽ പര്യവേഷണവും ഉത്ഖനനവും സംരക്ഷണവും തുടരുന്നു, അടുത്തിടെ ഒരു പുതിയ ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രം തുറന്നു. == ജിയോളജി == [[File:Valley of the Kings - geology stratification-en.svg|right|thumb|250px|Stratigraphy of the valley]] 1,000 അടിയിലധികം ചുണ്ണാമ്പുകല്ലും മറ്റ് അവശിഷ്ട പാറകളും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രാജാക്കന്മാരുടെ താഴ്വര,<ref name=reeves20>Reeves and Wilkinson (1996), p.20</ref> താഴ്വരയിലെ പാറക്കൂട്ടങ്ങളും സമീപത്തുള്ള ഡീർ എൽ-ബഹ്രിയും, മാർലിന്റെ മൃദുവായ പാളികളുമായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. 35–56 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽ തെക്ക് അശ്വാൻ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിലാണ് അവശിഷ്ട പാറ ആദ്യകാലങ്ങളിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടത്<ref name=reeves20/>.പ്ലീസ്റ്റോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ താഴ്‌വര പീഠഭൂമിയിൽ നിന്ന് സ്ഥിരമായ മഴയിലൂടെ കൊത്തിയെടുത്തു. <ref name="ThebanMapGeology">{{cite web | title = Geography and Geology of the Valley | publisher = Theban Mapping Project | url = http://www.thebanmappingproject.com/articles/article_1.html | accessdate = 2006-12-04 | archive-date = 2002-10-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20021013070904/http://www.thebanmappingproject.com/articles/article_1.html | url-status = dead }}</ref>ഈജിപ്തിന്റെ ഈ ഭാഗത്ത് നിലവിൽ വർഷം മുഴുവനും മഴ കുറവാണ്. പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ [[Flash flood|ഫ്ലാഷ് വെള്ളപ്പൊക്കം]] താഴ്‌വരയിൽ പതിക്കുകയും ടൺ കണക്കിന് ജീർണ്ണാവശിഷ്ടങ്ങൾ തുറന്ന ശവകുടീരങ്ങളിലേക്ക് വലിച്ചെറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>Sampsell (2003), p.78</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} === ഉറവിടങ്ങൾ === {{col-begin}} {{col-2}} {{refbegin}} * {{cite book | author =Ambros, Eva | title = Egypt: an up-to-date travel guide with 145 color photos and 21 maps | isbn=3-88618-140-5|year=2001|publisher=Hunter Publishing }} * {{cite book | author =Baines, John |author2=Jaromir Malik | title = Cultural Atlas of Ancient Egypt | isbn=0-8160-4036-2|year=2000 | publisher =Facts on file | location =New York }} * {{cite book | author = Baillet, Jules| title=Inscriptions grecques et latines des tombeaux des rois ou Syringes à Thèbes | publisher= Institut Français d'Archéologie Orientale du Caire, Mémoires publiés par les membres | location = Cairo | year= 1920–1926 }} * {{cite book | author = M. L. Bierbrier|title=The Tomb-Builders of the Pharaohs|publisher=American Univ in Cairo Press|year=1993| isbn=977-424-210-6|location=Cairo}} * {{cite journal|last=Cross|first=Stephen W.|title=The Hydrology of the Valley of the Kings | year = 1993|pages=303–310|journal = JEA | volume = 94}} * {{cite book | author =Davis, Theodore M. | title = The Tomb of Siphtah with The Tomb of Queen Tiyi | url =https://archive.org/details/tombofsiphtahwit0000davi_l6s5 | year = 2001 | location= London | publisher = Gerald Duckworth & Co Ltd | isbn = 0-7156-3073-3}} * {{cite book|last=Davis|first=Theodore M.|title=The Tombs of Harmhabi and Touatânkhamanou|url=https://archive.org/details/theodoremdavisex0000davi|location=London|publisher=Duckworth Publishing|year=2001|isbn=0-7156-3072-5}} * {{cite book | author =Dodson, Aidan | year = 1991 | title = Egyptian Rock-cut Tombs | url =https://archive.org/details/egyptianrockcutt0000dods | publisher = Shire Publications Ltd | location = Buckinghamshire | isbn = 0-7478-0128-2}} * {{cite book | author=El Mahdy, Christine | title = Tutankhamen: The Life and Death of the Boy-King | year = 2001 | publisher = St. Martin's Press | isbn = 0-312-28064-5}} * {{cite book | author= Maspero, Gaston | title = Manual of Egyptian Archaeology, Sixth English Edition | publisher = H. Grevel and Co | year = 1913 | isbn = 1-4219-4169-4}} * {{cite book | author =Reeves, Nicholas | title = Valley of the Kings: The Decline of a Royal Necropolis | publisher= Keegan Paul | year = 1990|isbn = 0-7103-0368-8}} * {{cite book | author =Reeves, Nicholas |author2=Richard H. Wilkinson | title=The Complete Valley of the Kings | url =https://archive.org/details/completevalleyof0000reev | url-access =registration | year=1996 | publisher= Thames and Hudson | isbn = 0-500-05080-5 }} – Details of all the major tombs, their discovery, art and architecture * {{cite book | author=Romer, John | title = Valley of the Kings | url=https://archive.org/details/valleyofkings0000rome_x8n4 | publisher=Henry Holt | year= 1981 | isbn = 0-8050-0993-0 }} – Covers the history of the exploration of the Valley in chronological order * {{cite journal | last = Rossi | first = Corinna | title = Dimensions and Slope in the Nineteenth and Twentieth Dynasty Royal Tombs | journal = The Journal of Egyptian Archaeology | volume = 87 | pages = 73–80 | year = 2001 | publisher = The Egyptian Exploration Society | issn = 0307-5133 | doi = 10.2307/3822372 | jstor = 3822372 | hdl = 11311/1003693 | hdl-access = free }} * {{cite book | author=Sampsell, Bonnie M. | year=2003 | title = A Traveler's Guide to the Geology of Egypt | url=https://archive.org/details/travelersguideto0000samp | publisher= American University Press | location = Cairo | isbn = 977-424-785-X }} * {{cite book | author=Siliotti, Alberto | title=Guide to the Valley of the Kings| url=https://archive.org/details/guidetovalleyofk0000sili | url-access=registration |publisher=Barnes and Noble|year= 1997|isbn = 88-8095-496-2 }} – A good introduction to the valley and surroundings * {{cite book | author =Strudwick, Nigel |author2=Helen Strudwick | title = Thebes in Egypt| url =https://archive.org/details/thebesinegyptgui0000stru | publisher=Cornell University | year = 1999 | isbn=0-8014-8616-5 }} * {{cite book | author= Weeks, Kent R. | title=Valley of the Kings | publisher = Friedman/Fairfax| year= 2001| isbn = 88-8095-712-0 }} – Spectacular photography of the best tombs * {{cite book |author=Weeks, Kent R. | title=KV 5: A Preliminary Report on the Excavation of the Tomb of the Sons of Ramesses II in the Valley of the Kings |url=https://archive.org/details/kv5preliminaryre0000week | location = Cairo | publisher= American University Press| year= 2000 | isbn = 977-424-574-1 }} * {{cite book | author= Weigall, Arthur | title=A Guide to the Antiquities of Upper Egypt|publisher=Mentheun & Co| location=London| year = 1910| isbn = 1-4253-3806-2 }} * {{cite book | author= Wilkinson, Richard H. |title=Valley of the Sun Kings: New Explorations in the Tombs of the Pharaohs| publisher=University of Arizona Egyptian Expedition|year= 1994| isbn = 0-9649958-0-8|location=Tucson}} – chapters by archaeologists working in the valley from an international conference on the Valley of the Kings * {{cite journal | last = Wilkinson | first = Richard H. | title=The paths of Re: Symbolism in the royal tombs of Wadi Biban El Moluk | journal = KMT | volume = 4 | issue =3 | year = 1993}} {{refend}} {{col-end}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== {{refbegin}} *Atiya, Farid S. ''Valley of the Kings''. Cairo, Egypt: F. Atiya Press, 2006. *Bongioanni, Alessandro. ''Luxor and the Valley of the Kings''. Vercelli, Italy: White Star Publishers, 2004. *Dodson, Aidan. ''After the Pyramids: The Valley of the Kings and Beyond''. London: Rubicon Press, 2000. *Hornung, Erik. ''The Valley of the Kings: Horizon of Eternity''. 1st U.S. ed. New York: Timken, 1990. *Reeves, C. N. ''Valley of the Kings: The Decline of a Royal Necropolis''. London: K. Paul International, 1990. *Reeves, Nicolas, and Richard H. Wilkinson. ''The Complete Valley of the Kings''. London: Thames & Hudson, 2008. *Weeks, Kent R. ''Atlas of the Valley of the Kings''. Cairo: American University in Cairo Press, 2000. *Wilkinson, Richard H., and Kent R. Weeks. ''The Oxford Handbook of the Valley of the Kings''. New York: Oxford University Press, 2016. {{refend}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category|Valley of the Kings}} {{Library resources box |by=no |onlinebooks=yes |others=yes |about=yes |label=Valley of the Kings |viaf= |lccn= |lcheading= |wikititle= }} * {{cite web|url=http://www.thebanmappingproject.com | title=Theban Mapping Project | accessdate = 2006-12-04}} * {{cite web |url=http://www.nga.gov/exhibitions/2002/egypt/tomb_vr_1.htm |title=The Quest for Immortality, Treasures of Ancient Egypt, Virtual Tour: KV 34 |accessdate=2006-12-04 |archive-date=2006-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061128055753/http://www.nga.gov/exhibitions/2002/egypt/tomb_vr_1.htm |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.globalamity.net/index.php?section=article&articleid=15&pagenumber=12 | title=Valley of the Kings photographs on GlobalAmity.net| accessdate = 2006-12-04 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070310151305/http://www.globalamity.net/index.php?section=article&articleid=15&pagenumber=12 |archivedate = March 10, 2007}} * {{cite web |url=http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Archaeology&id=138 |title=VOKF Foundation (Origins, Aims, Objectives: The Amarna Royal Tombs Project |publisher=NicholasReeves.com |accessdate=2008-08-09 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531192703/http://www.nicholasreeves.com/item.aspx?category=Archaeology&id=138 |url-status=dead }} {{Valley of the Kings}} {{Theban Necropolis Navigator}} {{Landmarks of Luxor}} [[വർഗ്ഗം:ഈജിപ്തിലെ ടൂറിസ്റ്റ് ആകർഷണങ്ങൾ]] m869wjc4u34pdjmbwgnx36h69e09cnz 0 512928 4648067 3800372 2026-07-16T16:51:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648067 wikitext text/x-wiki {{വൃത്തിയാക്കേണ്ടവ}} [[File:Shree Pic 2014-04-03 01-41.jpg|thumb|ശ്രീ ശ്രീ 1008 ശ്രീ സത്യാത്മ തീർത്ഥ ശ്രീപദംഗൽ]] '''ശ്രീ സത്യാത്മ തീർത്ഥ''', ഇന്ത്യൻ ആണ് [[ഹിന്ദു]] [[ തത്ത്വചിന്തകൻ|തത്ത്വചിന്തകൻ]], [[ ഗുരു|ഗുരു]], പണ്ഡിതനും, [[ ആത്മീയ നേതാവ്|ആത്മീയ നേതാവ്]], [[ വിശുദ്ധ|സെയ്ന്റ്]] ആൻഡ് ഇന്നത്തെ മാർപ്പാപ്പയുടെ [[ ഉത്തരാടി മഠം|ഉത്തരദി മഠം]], ഒരു [[ മാതാ|ഗണിത]] സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട [[ദ്വൈതം|ദ്വൈത വേദാന്ത]] ഒരു വലിയ താഴെ ഉണ്ട്, [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|സൗത്ത് ഇന്ത്യ]]. {{Sfn|Sharma|2000|p=650}} മാധവാചാര്യയിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ഉത്തരാടി മാത്തയുടെ വംശത്തിൽ അദ്ദേഹം 42 ആം സ്ഥാനത്താണ്.{{Sfn|Naqvī|Rao|2005|p=780}} [[ വിശ്വ മാധവ മഹ പരിഷത്ത്|വിശ്വ മാധവ മഹ പരിഷത്തിന്റെ]] സ്ഥാപകനാണ്. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=6-oTrf_Q4I8C|title=Ṣaṣṭyabdasaṃskr̥tam: India|last=Radhavallabh Tripathi|publisher=Rashtriya Sanskrit Sansthan|year=2012|isbn=978-81-246-0629-2|page=204|quote=VISHVA MADHWA MAHA PARISHAT, BANGALORE Founded by pontiff of Sri Uttaradi Mutt, Sri Satyatmathirta Swamiji}}</ref> അവൻ പണ്ഡിത പ്രമുഖ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച {{Sfn|Sharma|2000|p=198}} പണ്ഡിറ്റ് രന്ഗഛര്യ ഗുത്തല് കെ.എസ് രുക്മബൈ 8 മാർച്ച് 1973 ന് [[മുംബൈ]], [[മഹാരാഷ്ട്ര]], [[ഇന്ത്യ]] ആൻഡ് സര്വഗ്നഛര്യ നാമകരണം ചെയ്തു. <ref name="uttaradi">{{Cite web|url=http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=186|title=Shri Satyatma Tirta|access-date=5 September 2012|last=Math|first=Shri Uttaradi|publisher=Shri Uttaradi Math. uttaradimath.org|archive-date=2012-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808233853/http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=186|url-status=dead}}</ref> [[ സത്യപ്രമോദ തീർത്ഥ|ശ്രീ]] ''സത്യപ്രമോദ തീർത്ഥ'' [[ സത്യപ്രമോദ തീർത്ഥ|സ്വാമിജിയുടെ]] മകൻ ''പർവശ്രമമാണ്'' ( ''സന്യാസ'' ക്രമത്തിന് മുമ്പുള്ളത്) പണ്ഡിറ്റ് രംഗാചാര്യ. <ref>{{Cite web|url=https://www.uttaradimath.org/parampara/sri-satyatma-tirtha|title=Sri Satyatma Tirtha Biography|publisher=Uttaradi Math}}</ref> സര്വജ്ഞാഛാര്യ ഒരു മാറി ''[[സന്ന്യാസം|സന്യാസി]]'' നിന്ന് നേരിട്ട്, 23 വയസ്സിൽ ''[[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മഛര്യ]]'' ന് [[ രഘുട്ടാമ തീർത്ഥ|രഘൂത്തമ തീരത്ഥ്]] ബ്രുംദാവന, [[ തിരുക്കോയിലൂർ|അരുൾമൊഴിവർമൻ]] (ലെ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്]] സാന്നിധ്യത്തിൽ) [[ സത്യപ്രമോദ തീർത്ഥ|ശ്രീ സത്യപ്രമൊദ തീരത്ഥ് സ്വാമി]] 24 ഏപ്രിൽ 1996 ന് <ref name="uttaradi2">{{Cite web|url=http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=186|title=Shri Satyatma Tirta|access-date=5 September 2012|last=Math|first=Shri Uttaradi|publisher=Shri Uttaradi Math. uttaradimath.org|archive-date=2012-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808233853/http://www.uttaradimath.org/web/index.php?option=com_content&task=view&id=154&Itemid=186|url-status=dead}}</ref> കൂടാതെ സത്യാത്മ തീരത്ഥ് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. അവൻ നിന്ന് നേരിട്ട് ''സന്യാസം'' സ്വീകരിച്ചു മുതൽ അദ്ദേഹം അഭിനവ രഘൂത്തമ തീര്ഥരു അറിയപ്പെടുന്നു ''[[ബ്രഹ്മചര്യം|ബ്രഹ്മഛര്യ]]'' . ശ്രീ സത്യാത്മ തീരത്ഥ് സ്വാമി ''ബ്രഹ്മഛര്യ'' നിന്ന് ''സന്യാസം'' സ്വീകരിക്കാൻ ഉത്തരദി മഠം മാത്രമേ രണ്ടാം മാർപ്പാപ്പയുടെ ആണ്. <ref>{{Cite book|title=Kāvyakusumastabakaḥ|last=Vadiraj Raghawendracharya Panchamukhi|publisher=Rāṣṭrīyasaṃskr̥tavidyāpīṭhaṃ, Tirupati|year=2002}}</ref> == സാമൂഹ്യ പ്രതിബദ്ധത == ശ്രീ സത്യാത്മ തീർത്ഥ, ഉത്തരാടി മഠത്തിലൂടെ ജലസംഭരണ, മാനേജ്മെൻറ് വിദഗ്ധൻ, ''വാട്ടർമാൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ'', [[മാഗ്സസെ അവാർഡ്|റാമോൺ മഗ്സേസെ അവാർഡ്]] ജേതാവ് [[രാജേന്ദ്ര സിങ്ങ്|രാജേന്ദ്ര സിംഗ് എന്നിവർ]] ജലസംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ചും മറ്റ് വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രഭാഷണം നടത്താൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ഉത്തരാടി മഠത്തിലൂടെയും വിശ്വ മാധവ മഹാ പരിഷത്തുമായി സംയുക്തമായും, ഓരോ വർഷവും 5.00 ലക്ഷം രൂപ (ഏകദേശം 10,000 യുഎസ് ഡോളർ) വരെ നിർദ്ധനരായ വിദ്യാർത്ഥികളെ സഹായിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. == സന്ന്യാസ == [[2009 ഇന്ത്യ വെള്ളപ്പൊക്കം|2009 ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ]] [[ ബെല്ലാരി|ബെല്ലാരി]], [[ബിജാപൂർ]], [[റായ്ച്ചൂർ|റായ്ചൂർ]], [[ ബാഗൽകോട്ട്|ബാഗൽകോട്ട്]] ജില്ലകളിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക ദുരിതബാധിതർക്ക് ദുരിതാശ്വാസ സാമഗ്രികൾ വിതരണം ചെയ്യുകയും പ്രളയത്തിൽ വീടുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്ക് കുറഞ്ഞ ചെലവിൽ 100 വീടുകൾ നിർമ്മിക്കാനുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. == പരാമർശങ്ങൾ == <references group="" responsive="1"></references> == ഗ്രന്ഥസൂചിക == * {{Cite book|title=A History of the Dvaita School of Vedānta and Its Literature, Vol 1. 3rd Edition|last=Sharma|first=B. N. Krishnamurti|publisher=Motilal Banarsidass (2008 Reprint)|year=2000|isbn=978-81-208-1575-9|ref=harv}} * {{Cite book|title=The Samnyasa Upanisads|url=https://archive.org/details/bwb_P8-DGK-792|last=Olivelle|first=Patrick|publisher=Oxford University Press|year=1992|isbn=978-0-19-507045-3|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XYepeIGUY0gC&pg=PA757|title=Sixty Upanishads of the Veda|last=Deussen|first=Paul|last2=Bedekar|first2=V.M.|last3=Palsule|first3=G.B.|date=1 January 1997|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-1467-7|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=DV9uAAAAMAAJ|title=A Thousand Laurels--Dr. Sadiq Naqvi: Studies on Medieval India with Special Reference to Deccan, Volume 2|last=Naqvī|first=Ṣādiq|last2=Rao|first2=V. Kishan|publisher=Department of Ancient Indian History, Culture & Archaeology, Osmania University|year=2005|ref=harv}} * Bhushan, Ravi (2005). ''Reference India: Biographical Notes about Men & Women of Achievement of Today & Tomorrow, Volume 3''. Rifacimento International == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.uttaradimath.org/ ഉത്തരാടി മഠത്തിന്റെ website ദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [https://books.google.co.in/books?id=5JuhxgEACAAJ ധീമാഹി (ഇംഗ്ലീഷ്)] <br /> 9des7qc6e6l2jd76arfj4rohrwcjnk7 0 519013 4648117 3809032 2026-07-16T18:12:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648117 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Sadlermiut}} {{Infobox ethnic group||group=സാഡ്‌ലർമ്യൂട്ട്|image=[[File:Sadlermiut whaling.jpg|200px]]<br/>ഒരു സാഡ്‌ലർമ്യൂട്ട് ആദിവാസി വീർപ്പിച്ച [[വാൽറസ്]] തൊലിയിൽ തുഴഞ്ഞ് സഞ്ചരിക്കുന്നു (1830)<ref>{{cite book | last = Bumsted | first = J.M | title = A History of the Canadian Peoples | edition=3 | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 2007 | isbn = 978-0-19-542349-5 | page = 6}}</ref>|popplace=[[കാനഡ]]|langs=Undetermined|related=[[Dorset culture]], other [[Inuit]], [[Aleut]]s, [[Yupik peoples|Yupiks]]|rels=Possibly [[shamanism]]}}പ്രധാനമായും [[കോട്ട്സ് ദ്വീപ്|കോട്ട്സ് ദ്വീപിലും]] [[വാൽറസ് ദ്വീപ്|വാൽറസ് ദ്വീപിന്റെ]] പരിസരങ്ങളിലും അതുപോലെ [[ഹഡ്സൺ ഉൾക്കടൽ|ഹഡ്‌സൺ ഉൾക്കടലിലെ]] [[സതാംപ്ടൺ ദ്വീപ്|സതാംപ്ടൺ ദ്വീപിലും]] മിക്കവാറും ഒറ്റപ്പെട്ടു താമസിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ഇന്യൂട്ട്]] ഗ്രൂപ്പായിരുന്നു '''സാഡ്‌ലർമ്യൂട്ട്'''.<ref name="TCE">{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/sadlermiut-inuit/|title=The Canadian Encyclopedia: Sadlermiut Inuit|accessdate=2008-03-21|last=Briggs|first=Jean L.|author2=J. Garth Taylor|publisher=Historica Foundation of Canada|archive-date=2014-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226212032/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/sadlermiut-inuit/|url-status=dead}}</ref> [[ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ട്|ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ]] തുടക്കത്തിൽ വരെ നിലനിന്നിരുന്ന അവർ [[ഇന്യൂട്ട്|ഇന്യൂട്ടുകളിൽനിന്ന്]] തികച്ചും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു [[സംസ്കാരം|സംസ്കാരവും]] [[ഭാഷ|ഭാഷയും]] സംരക്ഷിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഡോർസെറ്റ് സംസ്കാരത്തിന്റെ<ref name="Petrone">{{cite book|title=Northern Voices: Inuit Writing in English|url=https://archive.org/details/northernvoicesin0000unse_y8i3|last=Petrone|first=Penny|publisher=University of Toronto Press|year=1988|isbn=978-0-8020-7717-2|pages=[https://archive.org/details/northernvoicesin0000unse_y8i3/page/12 12]–14}}</ref> അവസാന അവശിഷ്ടങ്ങളാണെന്ന് ചിലർ കരുതിയിരുന്നു. അവരുടെ [[സംസ്കാരം|സംസ്കാരിക]], പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ ഡോർസെറ്റ്, തുലെ സമൂഹങ്ങളുടെ സംയോജിത ഘടകങ്ങൾ കാണിക്കുന്നുവെന്ന് തോന്നുമെങ്കിലും,<ref name="arrive2">{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/The+People+Arrive.(history+of+the+Inuit)-a057040631|title=The People Arrive|accessdate=2008-03-22|date=1999-03-01|publisher=The Free Library}}</ref> ജനിതക പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവർ ഡോർസെറ്റ് മിശ്രപാരമ്പര്യം പ്രകടമാക്കുന്നില്ലെന്നും ഒരു അദ്വിതീയമായ [[ഇന്യൂട്ട്]] വംശപരമ്പര തെളിയിക്കുന്നുവെന്നുമാണ്. പലരും സാംസ്കാരിക വ്യത്യാസമെന്ന നിഗമനത്തിലെത്തുന്നത് [[ഇന്യൂട്ട്|ഇന്യൂട്ടുകളുടെ]] പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള അവരുടെ ഒറ്റപ്പെടൽ മൂലമാണെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.<ref name="DNA Ancestry2">{{cite web|url=http://www.livescience.com/47604-first-american-arctic-people-genetics.html|title=No Descendants Are Left From the First Eskimos|accessdate=2015-09-21|date=2014-08-28|publisher=Live Science}}</ref> സാഡ്‌ലർമ്യൂട്ടുകൾ ജനിതകപരമായി തുലെ ആണെന്ന് കണ്ടെത്തിയ 2015 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു [[ഗവേഷണം|ഗവേഷണത്തിൽ]], അവർ ശിലാ സാങ്കേതികവിദ്യ പോലുള്ള ഡോർസെറ്റ് സാംസ്കാരിക സവിശേഷതകൾ എങ്ങനെയോ സ്വന്തമാക്കിയിരുന്നുവെന്നാണ്. പരസ്പരവിവാഹം പോലുള്ള വ്യക്തമായ ജനിതക മിശ്രണത്തിന്റെ അഭാവത്തിൽ അവർ ഡോർസെറ്റ് സാങ്കേതികവിദ്യ എങ്ങനെ സ്വന്തമാക്കി എന്നത് ഇന്നും ഒരു രഹസ്യമായി തുടരുന്നു.<ref>{{Cite journal|last=Raghavan|first8=Martin|pmid=25170159|issn=0036-8075|doi=10.1126/science.1255832|pages=1255832|issue=6200|volume=345|language=en|journal=Science|title=The genetic prehistory of the New World Arctic|date=2014-08-29|first9=Hans Christian|last9=Gulløv|last8=Appelt|first=Maanasa|first7=Bjarne|last7=Grønnow|first6=Thorfinn S.|last6=Korneliussen|first5=Pontus|last5=Skoglund|first4=Ida|last4=Moltke|first3=Anders|last3=Albrechtsen|first2=Michael|last2=DeGiorgio|doi-access=free}}</ref> == അവലംബം == kncuv4bsomzcsbx6l5s5183s2icon4r 0 524213 4648086 4645311 2026-07-16T17:28:19Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648086 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Recombinant_formation_of_plasmids.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|280x280ബിന്ദു|പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ നിർമ്മാണം, അതിൽ ഒരു അന്യ ഡി‌എൻ‌എ ശകലം പ്ലാസ്മിഡ് വാഹകരിൽ വിളക്കി ചേർക്കുന്നു. ഇവിടെ അന്യ ഡിഎൻഎ ശകലം വിളിക്കിച്ചേർക്കുന്നത് വെള്ള നിറത്തിൽ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ജീനിന്റെ ആവിഷ്ക്കരണം നിർജ്ജീവമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.]] ജനിതക പുനസ്സംയോജനം മുഖാന്തിരം പരീക്ഷണശാലാ രീതികളെ അവലംബിച്ചു കൊണ്ട് വ്യത്യസ്ത സ്രോതസ്സുകളിലെ ജനിതക വസ്തുക്കളെ ഒന്നിച്ചു വിളക്കിച്ചേർത്ത് ജീനോമിൽ കാണപ്പെടാത്ത പ്രത്യേക തരം ശ്രേണികളെ ഉൾപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് രൂപികരിക്കുന്ന പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ഡിഎൻഎ തന്മാത്രയാണ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ അഥവാ ''ആർ''ഡിഎൻഎ (rDNA). വ്യത്യസ്ത സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള കുറഞ്ഞത് രണ്ട് കഷണങ്ങളെയെങ്കിലും സംയോജിപ്പിച്ച് സൃഷ്ടിച്ച ഡിഎൻ‌എ ഖണ്ഡങ്ങൾക്കുള്ള പൊതുവായ പേരാണ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ഡി‌എൻ‌എ തന്മാത്രകൾ‌ ഒരേ രാസഘടന പങ്കിടുന്നതിനാൽ‌ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാധ്യമാണ്. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ തന്മാത്രകളെ ചിലപ്പോൾ '''കൈമറിക് ഡി‌എൻ‌എ''' എന്ന് വിളിക്കുന്നു; കാരണം ഗ്രീക് പുരാണത്തിലെ [[Chimera (mythology)|കൈമേറ]] (സിംഹത്തിന്റെ തലയും ആടിന്റെ ഉടലും സർപ്പത്തിൻറെ വാലുമുള്ള ഭീകരജീവി) എന്നപോലെ ''ആർ''ഡിഎൻഎ വ്യത്യസ്ത ഇനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഡിഎൻഎ കൊണ്ട് നിർമ്മിക്കാവുന്നതാണ്. ''ആർ''ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയിൽ [[പാലിൻഡ്രോമിക് ഡിഎൻഎ ഖണ്ഡങ്ങൾ|പാലിൻഡ്രോമിക് ഖണ്ഡങ്ങൾ]] ഉപയോഗിക്കുപ്പടുന്നു. ഡിഎൻഎയുടെ ഇരട്ടയിഴകളെ ഒരേ നിരപ്പിൽ മുറിക്കുന്നതു വഴി മുനമ്പില്ലാത്ത അഗ്രങ്ങൾ ( Blunt ends) ) ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കാം. നിരപ്പല്ലാതെ മുറിക്കുന്നതുവഴി എളുപ്പത്തിൽ ഒട്ടിച്ചുചേർക്കാവുന്ന (sticky ends ) ഒറ്റയിഴഅഗ്രങ്ങൾ ഉൽ‌പ്പാദിപ്പിക്കാനാകും. പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ തന്മാത്രകളുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ ഏത് [[സ്പീഷീസ്|ജീവിവർഗത്തിൽ]] നിന്നും ഉത്ഭവിച്ചേക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, സസ്യ ഡി‌എൻ‌എയെ ബാക്ടീരിയ ഡി‌എൻ‌എയുമായി ചേർക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യ ഡി‌എൻ‌എയെ [[പൂപ്പൽ]] (ഫംഗസ്) ഡി‌എൻ‌എയുമായി കോർക്കാം. കൂടാതെ, പ്രകൃതിയിൽ എവിടെയും നിലവിലില്ലാത്ത ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ ഡി‌എൻ‌എയുടെ രാസ സംശ്ലേഷണം വഴി സൃഷ്ടിക്കാം. മാത്രമല്ല അവ പിന്നീട് പുനസ്സംയോജക തന്മാത്രകളിൽ‌ ഉൾ‌പ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യാം. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയും കൃത്രിമ ഡി‌എൻ‌എയും ഉപയോഗിച്ച്, അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ഏതുതരം ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണിയെയും സൃഷ്ടിക്കാനും ഭൂമിയിലെ നാനാവിധ ജീവജാലങ്ങളിൽ സന്നിവേശിപ്പിക്കാനും സാധിക്കും. ജീവനുള്ള കോശങ്ങളിലെ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ആവിഷ്ക്കരണത്തിന്റെ ഫലമായി രൂപപ്പെടുന്ന മാംസ്യത്തെ പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം എന്നു വിളിക്കുന്നു. മാംസ്യത്തെ സംജ്ഞീകരിക്കുന്ന പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ആതിഥേയ ജീവിയിലേക്ക് സന്നിവേശിപ്പിക്കുമ്പോൾ പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം ഉണ്ടാക്കപ്പെടണമെന്നില്ല.<ref>{{Cite journal|last=Rosano|first=Germán L.|last2=Ceccarelli|first2=Eduardo A.|date=2014-04-17|title=Recombinant protein expression in Escherichia coli: advances and challenges|journal=Frontiers in Microbiology|volume=5|pages=172|doi=10.3389/fmicb.2014.00172|issn=1664-302X|pmc=4029002|pmid=24860555}}</ref> കാരണം ഓരോ മാംസ്യത്തിൻറേയും ആവിഷ്ക്കരണത്തിന് തനതായ, പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ആവിഷ്ക്കരണ വാഹകരെ ( vector) ) ആവശ്യമുണ്ട്. കൂടാതെ പലപ്പോഴും സംജ്ഞാശ്രേണികളുടെ കാര്യമായ പുനക്രമീകരണവും ആവശ്യമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html|title=Promoters used to regulate gene expression|access-date=16 February 2018|website=www.cambia.org|archive-date=2018-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924203918/http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html|url-status=deviated|archivedate=2018-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180924203918/http://www.cambia.org/daisy/promoters/818.html}}</ref> == സൃഷ്ടി == [[പ്രമാണം:Gene_cloning.svg|ലഘുചിത്രം|618x618ബിന്ദു]] പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സൃഷ്ടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ലബോറട്ടറി പ്രക്രിയയാണ് [[തന്മാത്രാ ക്ലോണിങ്.]] <ref name="isbn0-201-75054-6">{{Cite book|title=Biology (6th ed.)|url=https://archive.org/details/biology0000camp_h9r0|last=Campbell, Neil A.|last2=Reece, Jane B..|publisher=Addison Wesley|year=2002|isbn=978-0-201-75054-6|location=San Francisco|pages=[https://archive.org/details/biology0000camp_h9r0/page/375 375]–401|doi=|oclc=|last-author-amp=yes}}</ref> <ref name="isbn0-8153-4111-3">{{Cite book|title=Molecular Biology of the Cell (5th edition, Extended version)|url=https://archive.org/details/molecularbiology0000unse_b0d8|last=Peter Walter|last2=Alberts, Bruce|last3=Johnson, Alexander S.|last4=Lewis, Julian|last5=Raff, Martin C.|last6=Roberts, Keith|publisher=Garland Science|year=2008|isbn=978-0-8153-4111-6|location=New York|pages=|doi=|oclc=}}. Fourth edition is available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=mboc4 link]</ref> <ref name="isbn1-4292-2936-5">{{Cite book|title=Biochemistry, 7th ed. (Biochemistry (Berg))|last=Berg, Jeremy Mark|last2=Tymoczko, John L.|last3=Stryer, Lubert|publisher=W.H. Freeman & Company|year=2010|isbn=978-1-4292-2936-4|location=|pages=|doi=|oclc=}} Fifth edition available online through the NCBI Bookshelf: [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=stryer link]</ref> <ref name="isbn0-7167-2866-4">{{Cite book|title=Recombinant DNA: Genes and Genomes: A Short Course|url=https://archive.org/details/recombinantdnage0000unse_a0g7|last=Watson, James D.|publisher=W.H. Freeman|year=2007|isbn=978-0-7167-2866-5|location=San Francisco|pages=|doi=|oclc=}}</ref> മറ്റൊന്ന് പിസിആർ എന്ന ചുരുക്കപ്പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന [[പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ|പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷനും]]. ഈ രീതികൾ തമ്മിൽ രണ്ട് അടിസ്ഥാന വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ട്. അതിലൊന്ന്, തന്മാത്രാ ക്ലോണിംഗിൽ ഒരു ജീവനുള്ള കോശത്തിൽ തന്നെ ഡി‌എൻ‌എയുടെ തനിപ്പകർപ്പുകൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കുമ്പോൾ പിസിആറിൽ ഡിഎൻഎയെ ടെസ്റ്റ്യൂബിൽ വച്ചാണ് പകർത്തുന്നത്. മറ്റൊരു വ്യത്യാസം ക്ലോണിംഗിൽ ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണികൾ മുറിച്ച് ഒട്ടിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ പിസിആറിൽ ശ്രേണിയുടെ പെരുപ്പിക്കൽ (ആംപ്ലിഫിക്കേഷൻ) ആണ് നടക്കുന്നത്. പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ രൂപവത്കരണത്തിന് ഒരു ക്ലോണിങ് വാഹകൻ ആവശ്യമാണ്. വാഹകർ സാധാരണയായി [[പ്ലാസ്‌മിഡ്|പ്ലാസ്മിഡുകളിൽ]] നിന്നോ [[വൈറസ്|വൈറസുകളിൽ]] നിന്നോ ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. തന്മാത്രാ ക്ലോണിങ്ങിന് ആവശ്യമായ വാഹകരുടെ തിരഞ്ഞെടുക്കൽ ആതിഥേയ ജീവിയുടെ ഗുണത്തെയും, ക്ലോൺ ചെയ്യേണ്ട ഡിഎൻഎയുടെ വലുപ്പത്തെയും, ഡിഎൻഎ ആവിഷ്ക്കരണ രീതിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref name="isbn0-87969-576-5">{{Cite book|url=https://archive.org/details/molecularcloning0000samb_p7p5|title=Molecular cloning: a laboratory manual|last=Russell, David W.|last2=Sambrook, Joseph|publisher=Cold Spring Harbor Laboratory|year=2001|isbn=978-0-87969-576-7|location=Cold Spring Harbor, N.Y|pages=|doi=|oclc=|url-access=registration}}</ref> [[റെസ്ട്രിക്ഷൻ രാസാഗ്നി]]/ [[ലിഗേസ് ക്ലോണിംഗ്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ഗിബ്സൺ അസംബ്ലി]] പോലുള്ള വിവിധ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് ഡിഎൻ‌എ ഖണ്ഡങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. അടിസ്ഥാനപരമായ ക്ലോണിംഗ് പ്രോട്ടോക്കോളുകളിൽ, ഏതെങ്കിലും ഡി‌എൻ‌എ ശകലത്തിന്റെ ക്ലോണിംഗിൽ പ്രധാനമായും ഏഴ് ഘട്ടങ്ങളുണ്ട്: # ആതിഥേയ ജീവിയുടെയും ക്ലോണിംഗ് വാഹകന്റെയും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് # വാഹക (വെക്റ്റർ) ഡി‌എൻ‌എ തയ്യാറാക്കൽ # ക്ലോൺ ചെയ്യാനുള്ള ഡി‌എൻ‌എ തയ്യാറാക്കൽ # പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ രൂപപ്പെടുത്തൽ # ആതിഥേയ ജീവിയിലേക്ക് പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ കടത്തിവിടൽ # പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികളുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് # ആവശ്യമുള്ള ഡി‌എൻ‌എ ഉൾപ്പെടുത്തലുകളും ജൈവ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ക്ലോണുകൾക്കായി സ്ക്രീനിംഗ്. <ref name="isbn0-7167-2866-4"/> == ആവിഷ്ക്കരണം == ആതിഥേയ ജീവജാലത്തിലേക്ക് അവതരിപ്പിച്ചതിനു ശേഷം, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അന്യ ഡിഎൻഎയുടെ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയോ അല്ലാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യാം . അതായത്, ഡി‌എൻ‌എ ആവിഷ്കാരമില്ലാതെ ഇരട്ടിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ‌ അത് അനുലേഖനത്തിനോ തർജ്ജമയ്ക്കോ വിധേയമായി പുനസ്സംയോജക മാംസ്യം രൂപപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യാം. പൊതുവായി പറഞ്ഞാൽ, ഒരു അന്യ ജീനിന്റെ ആവിഷ്കാരത്തിന് ഹോസ്റ്റിന്റെ (ഉദാ. പ്രോത്സാഹക ഘടകം, അനുലേഖന പ്രാരംഭ സിഗ്നൽ, അനുലേഖന വിരാമ ഘടകം ) ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു [[സന്ദേശവാഹക ആർ.എൻ.ഏ|എംആർ‌എൻ‌എ]] തന്മാത്ര ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ ശ്രേണികളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിന് ജീൻ പുനക്രമീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. <ref name="pmid9487731">{{Cite journal|last=Hannig|first=G.|last2=Makrides|first2=S.|title=Strategies for optimizing heterologous protein expression in Escherichia coli|url=https://archive.org/details/sim_trends-in-biotechnology_1998-02_16_2/page/54|journal=Trends in Biotechnology|volume=16|issue=2|pages=54–60|year=1998|pmid=9487731|doi=10.1016/S0167-7799(97)01155-4}}</ref> എക്ടോപിക് ജീനിന്റെ ആവിഷ്കാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഹോസ്റ്റ് ജീവികളിൽ പ്രത്യേക മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താം. കൂടാതെ, കോഡിംഗ് സീക്വൻസുകളിലും മാറ്റങ്ങൾ ആവശ്യമായി വന്നേക്കാം. തർജ്ജമ ക്രമീകരിക്കുന്നതിനും, പ്രോട്ടീൻ ലയിക്കുന്നതിനും, പുനസ്സംയോജക മാംസ്യത്തെ ശരിയായ കോശകീയ അല്ലെങ്കിൽ ബഹിർകോശകീയ സ്ഥാനത്തേക്ക് നയിക്കുന്നതിനും, മാംസ്യത്തിന്റെ വിഘടനത്തിൽ നിന്ന് സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിനും ഈ കോഡിങ് സീക്വൻസുകളിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമായി വന്നേക്കാം. <ref name="pmid|19892171">{{Cite book|title=Guide to Protein Purification, 2nd Edition|last=Brondyk|first=W. H.|year=2009|isbn=9780123745361|series=Methods in Enzymology|volume=463|pages=131–147|chapter=Chapter 11 Selecting an Appropriate Method for Expressing a Recombinant Protein|doi=10.1016/S0076-6879(09)63011-1|pmid=19892171}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Ortega|journal=Frontiers in Microbiology|language=English|pmc=6030378|pmid=29997597|doi=10.3389/fmicb.2018.01384|pages=1384|volume=9|date=2018|title=Multi-compartment and multi-host vector suite for recombinant protein expression and purification.|first=Claudia|first5=Agustin|last5=Correa|first4=Pablo Javier|last4=Oppezzo|first3=Cecilia|last3=Abreu|first2=Daniel|last2=Prieto|issn=1664-302X}}</ref> == പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികളുടെ സവിശേഷതകൾ == മിക്ക കേസുകളിലും, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് സാധാരണ പ്രകടരൂപങ്ങളുണ്ട് . അതായത്, അവയുടെ രൂപം, സ്വഭാവം, ഉപാപചയം എന്നിവ സാധാരണയായി മാറ്റമില്ല എന്നർത്ഥം. മാത്രമല്ല പുനസ്സംയോജിത ശ്രേണികളുടെ സാന്നിധ്യം തെളിയിക്കാനുള്ള ഏക മാർഗം ഡിഎൻ‌എ തന്നെ പരിശോധിക്കുക എന്നതാണ്. ഇതിനായി സാധാരണയായി പോളിമറേസ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ (പി‌സി‌ആർ) ടെസ്റ്റ് ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref name="isbn1-4051-1121-6">{{Cite book|title=Gene Cloning and DNA Analysis: an Introduction|last=Brown, Terry|publisher=Blackwell Pub|year=2006|isbn=978-1-4051-1121-8|location=Cambridge, MA|pages=|doi=|oclc=}}</ref> കാര്യമായ ഒഴിവാക്കലുകൾ‌ നിലവിലുണ്ട്, അവ ചുവടെ ചർച്ചചെയ്യുന്നു. ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ശ്രേണിയെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ജീനിനെ എൻ‌കോഡുചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ‌, പുനസ്സംയോജന ജീനിന്റെ ആർ‌എൻ‌എ സാന്നിദ്ധ്യം കൂടാതെ / അല്ലെങ്കിൽ പ്രോട്ടീൻ ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങളുടെ സാന്നിദ്ധ്യം കണ്ടെത്താനാകും (സാധാരണയായി [[റിവേഴ്സ് ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ പോളിമെറേയ്സ് ചെയിൻ റിയാക്ഷൻ|ആർ‌ടി-പി‌സി‌ആർ]] അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റേൺ ഹൈബ്രിഡൈസേഷൻ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ച്. <ref name="isbn1-4051-1121-6"/> ) ആതിഥേയ ജീവികളിൽ ജൈവിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി പുനസ്സയോജക ജീൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത് പരിഷ്‌ക്കരിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ മാത്രമേ മൊത്തത്തിലുള്ള ഫിനോടൈപ്പിക് മാറ്റങ്ങൾ ഒരു മാനദണ്ഡമായി പരിഗണിക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. <ref name="pmid|10634784">{{Cite journal|last=Ye|last7=Potrykus|doi=10.1126/science.287.5451.303|pmid=10634784|year=2000|pages=303–305|issue=5451|volume=287|journal=Science|title=Engineering the provitamin A (beta-carotene) biosynthetic pathway into (carotenoid-free) rice endosperm|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-01-14_287_5451/page/302|first7=I.|first6=P.|first=X.|last6=Beyer|first5=P.|last5=Lucca|first4=J.|last4=Zhang|first3=A.|last3=Klöti|first2=S.|last2=Al-Babili|bibcode=2000Sci...287..303Y}}</ref> ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ പ്രകടിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിലും അത് ദോഷകരമായ ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും. ഇത് സംഭവിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനം ഇൻസേഷണൽ ഇനാക്റ്റിവേഷൻ ആണ്. അതിൽ ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ഒരു ഹോസ്റ്റ് കോശ ജീനിലേക്ക് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഗവേഷകർ ഈ പ്രതിഭാസത്തെ ജീനുകളുടെ "ജൈവിക പ്രവർത്തനവും പ്രാധാന്യവും നിർണ്ണയിക്കാൻ" നോക്ക് ഔട്ട് "ചെയ്യുന്നു. <ref name="pmid1591000">{{Cite journal|last=Koller|first=B. H.|last2=Smithies|first2=O.|doi=10.1146/annurev.iy.10.040192.003421|title=Altering Genes in Animals by Gene Targeting|journal=Annual Review of Immunology|volume=10|pages=705–730|year=1992|pmid=1591000|pmc=}}</ref> ക്രോമസോം ഡി‌എൻ‌എയിലേക്ക് ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ജീൻ പ്രകടനത്തെ ബാധിക്കുന്ന മറ്റൊരു സംവിധാനം, മുമ്പ് വിശദീകരിക്കാത്ത ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീനുകളുടെ അനുചിതമായ സജീവമാക്കൽ ആണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു സജീവ പ്രോത്സാഹക ഘടകം അടങ്ങിയ ഒരു പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ ശകലം മുമ്പ് നിശബ്‌ദമായ ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീനിന് സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുമ്പോഴോ അല്ലെങ്കിൽ ജീൻ എക്സ്പ്രഷൻ തടയുന്നതിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഹോസ്റ്റ് സെൽ ജീൻ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ വഴി ഉൾപ്പെടുത്തൽ നിർജ്ജീവമാകുമ്പോഴോ ഇത് സംഭവിക്കാം. == ഉപയോഗങ്ങൾ == [[ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ|ബയോടെക്നോളജി]], [[വൈദ്യം]], [[ഗവേഷണം]] എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിൽ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇന്ന്, ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന പുനസ്സംയോജക പ്രോട്ടീനുകളും മറ്റ് ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങളും അടിസ്ഥാനപരമായി എല്ലാ പാശ്ചാത്യ ഫാർമസി, ഫിസിഷ്യൻ അല്ലെങ്കിൽ വെറ്ററിനറി ഓഫീസ്, മെഡിക്കൽ ടെസ്റ്റിംഗ് ലബോറട്ടറി, ബയോളജിക്കൽ റിസർച്ച് ലബോറട്ടറി എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന ജനിതക മാറ്റം വരുത്തിയ ജീവികളിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ സൂപ്പർമാർക്കറ്റുകളിലും, ഹോം മെഡിസിൻ കാബിനറ്റുകളിലും, വളർത്തുജീവി വിൽപ്പന കടകളിലും സജീവ സാന്നിദ്ധ്യം അർഹിക്കുന്നവയാണ്. ഉദാ. ഗ്ലോഫിഷ് പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ പ്രയോഗം അടിസ്ഥാന ഗവേഷണത്തിലാണ്. ബയോളജിക്കൽ, ബയോമെഡിക്കൽ സയൻസുകളിലെ നിലവിലെ മിക്ക ജോലികൾക്കും ഈ സാങ്കേതികവിദ്യ പ്രധാനമാണ്. <ref name="isbn1-4051-1121-6"/> ജീനുകളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും മാപ്പ് ചെയ്യുന്നതിനും ക്രമീകരിക്കുന്നതിനും അവയുടെ പ്രവർത്തനം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനും പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ ഉപയോഗിക്കുന്നു. വ്യക്തിഗത കോശങ്ങളുടെയും, ജീവജാലങ്ങളുടെയും കോശങ്ങളുടെയും ജീൻ ആവിഷ്ക്കരണം വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിന് rDNA പ്രോബുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലബോറട്ടറി പരീക്ഷണങ്ങളിൽ [[അഭികാരകം|അഭികാരകങ്ങളായും]] കോശങ്ങളിലും ജീവജാലങ്ങളിലും മാംസ്യസംശ്ലേഷണം പരിശോധിക്കുന്നതിനായി ആന്റിബോഡി പ്രോബുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും പുനസ്സംയോജക മാംസ്യങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref name="isbn0-8153-4111-3"/> വ്യവസായം, ഭക്ഷ്യ ഉൽപാദനം, മനുഷ്യ-മൃഗ മരുന്ന്, കൃഷി, ബയോ എഞ്ചിനീയറിംഗ് എന്നിവയിൽ പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എയുടെ കൂടുതൽ പ്രായോഗിക പ്രയോഗങ്ങൾ കാണാം. <ref name="isbn0-8153-4111-3"/> ചില നിർദ്ദിഷ്ട ഉദാഹരണങ്ങൾ ചുവടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. * '''പുനസ്സംയോജക [[കൈമോസിൻ]] :''' പാൽക്കട്ടി നിർമ്മിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന രാസാഗ്നിയാണ് കൈമോസിൻ. വ്യാവസായികമായ ആവശ്യത്തിനായി ജനിതക എഞ്ചിനിയറിങ്ങിന്റെ സഹായത്തോടെ നി‍ർമ്മിക്കുന്ന അഡിറ്റീവുകളാണ് അവ. പാരമ്പര്യമായി കൈമോസിൻ റെന്നറ്റ് എന്ന പാൽ കുടിച്ച പശുക്കിടാവിന്റെ നാലാം ആമാശയ വിഭാഗത്തിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്ന വസ്തുവിൽ നിന്നും ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നവയാണ്. രോഗം സൃഷ്ടിക്കാത്ത ഇകോളി ബാക്ടീരിയയുടെ K-12 ഇഴയിൽ നിന്നും നിർമ്മിക്കുന്ന ജനിതകപരമായി വികസിപ്പിച്ചാണ് ഇപ്പോൾ കൈമോസിൻ നിർമ്മിക്കുന്നത്. അമേരിക്കയിലെ ഏതാണ് 60 ശതമാനത്തോട് കട്ടിയുള്ള പാൽക്കട്ടി നിർമ്മിക്കുന്നത് ജനിതക എഞ്ചിനിയറിങ്ങിലൂടെ വികസിപ്പിച്ച കൈമോസിന്റെ സഹായത്താലാണ്. FDA ഈ കൈമോസിന് GRAS (സുരക്ഷിതമാണെന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നത്) സ്റ്റാറ്റസ് നൽകപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>Donna U. Vogt and Mickey Parish. (1999) [https://fpc.state.gov/6176.htm Food Biotechnology in the United States: Science, Regulation, and Issues]</ref> * '''പുനസ്സംയോജക മനുഷ്യ [[ഇൻസുലിൻ]] :''' അറവു മൃഗങ്ങളായ കന്നുകാലികളുടെയോ, പന്നിയുടെയേോ പിത്താശയത്തിൽ നിന്നാണ് മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇൻസുലിൻ പ്രമേഹ രോഗികൾക്ക് നൽകപ്പെട്ടിരുന്നത്. പക്ഷെ എലി ലില്ലി എന്ന കമ്പനി പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ സഹായത്താൽ ഇൻസുലിന്റെ രണ്ട് പെപ്റ്റൈഡുകളെയും വെവ്വേറെയായി സംശ്ലേഷണം ചെയ്ത് അവയെ ഡൈസൾഫൈഡ് ബന്ധനം വഴി സംയോജിപ്പിച്ച് പ്രവർത്തനക്ഷമമായ ഇൻസുലിൻ നിർമ്മിച്ചു. അതിനായി മനുഷ്യ ഇൻസുലിൻ ജീൻ ഇകോളി ബാക്ടീരിയയിലോ ''സക്കാരോമൈസസ് സെർവിസിയ'' യെയോ ആണ് പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. <ref>[http://www.drugbank.ca/drugs/DB00030 DrugBank: Insulin Regular (DB00030)<!-- Bot generated title -->]</ref> * '''പുനസ്സംയോജക മനുഷ്യ [[വളർച്ചാ ഹോർമോൺ]] :''' പീയുഷ ഗ്രന്ഥികൾ സാധാരണ വളർച്ചയ്ക്കും വികാസത്തിനും വേണ്ടത്ര അളവിൽ വളർച്ചാ ഹോർമോണുകൾ സൃഷ്ടിക്കാതെ വരുന്ന രോഗികൾക്ക് നൽകപ്പെടുന്നു. പുനസ്സംയോജക വളർച്ചാ ഹോർമോൺ ലഭ്യമാകുന്നതിന് മുമ്പ്, മൃതശരീരത്തിലെ പിറ്റ്യൂട്ടറി ഗ്രന്ഥികളിൽ നിന്നും ചികിത്സാ ഉപയോഗത്തിനായി എച്ച്ജി‌എച്ച് ലഭിച്ചു. ഈ സുരക്ഷിതമല്ലാത്ത പരിശീലനം ചില രോഗികൾക്ക് [[ക്രീറ്റ്സ്ഫെൽഡ്-ജാക്കോബ് രോഗം]] വരാൻ കാരണമായി. പുനസ്സംയോജക എച്ച്ജി‌എച്ച് ഈ പ്രശ്‌നം ഇല്ലാതാക്കി. ഇപ്പോൾ ഇത് ചികിത്സാ രീതിയിലാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. കായികതാരങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും പ്രകടനം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മരുന്നായി ഇത് ദുരുപയോഗം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. <ref name="pmid|19141266">{{Cite journal|last1=Fernandez|first1=M.|last2=Hosey|first2=R.|title=Performance-enhancing drugs snare nonathletes, too|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-family-practice_2009-01_58_1/page/16|journal=The Journal of Family Practice|volume=58|issue=1|pages=16–23|year=2009|pmid=19141266}}</ref> * '''പുനസ്സംയോജക ബ്ലഡ് ക്ലോട്ടിങ് ഘടകം VIII :''' രക്തം കട്ടപിടിക്കുന്ന പ്രോട്ടീൻ ലുബ്ധമായ ഹീമോഫീലിയ രോഗികൾക്ക് നൽകുന്നു. ഇവർക്ക് സാധാരണ രക്തം സ്കന്ദനത്തിന് സഹായിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ അളവിൽ VIII ഘടകം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.<ref name="pmid|210567432">{{Cite journal|last1=Manco-Johnson|first1=M. J.|doi=10.1016/j.yapd.2010.08.007|title=Advances in the Care and Treatment of Children with Hemophilia|journal=Advances in Pediatrics|volume=57|issue=1|pages=287–294|year=2010|pmid=21056743}}</ref> പുനസ്സംയോജക ഘടകം VIII വികസിപ്പിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, ഒന്നിലധികം ദാതാക്കളിൽ നിന്ന് വലിയ അളവിൽ മനുഷ്യരക്തം സംസ്കരിച്ചാണ് പ്രോട്ടീൻ ലഭിച്ചത്. ഇതിലൂടെ രക്തത്തിലൂടെ പകരുന്ന പകർച്ചവ്യാധികൾ പകരാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കൂടുതലാണ്. ഉദാഹരണത്തിന് എച്ച്ഐവി, ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി * '''പുനസ്സംയോജക ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് B കുത്തിവയ്പ്പ് :''' യീസ്റ്റ് കോശങ്ങളിൽ ഉൽ‌പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വൈറസ് ഉപരിതല ആന്റിജന്റെ ഒരു രൂപത്തിലുള്ള ഒരു പുനസംയോജന ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വാക്സിൻ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി അണുബാധ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. പോളിയോ വൈറസ് പോലുള്ള മറ്റ് സാധാരണ വൈറസുകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ബി വൈറസ് പരീക്ഷണശാലയ്ക്കുള്ളിൽ വളർത്താൻ കഴിയാത്തതിനാൽ പുനസംയോജന സബ്‍യൂണിറ്റ് വാക്സിൻ വികസിപ്പിക്കുന്നത് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ടതും ആവശ്യമുള്ളതുമായ ഒരു സംഭവമായിരുന്നു. * '''എച്ച്ഐവി അണുബാധ കണ്ടെത്തൽ :''' എച്ച്ഐവി അണുബാധ കുറക്കാൻ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന കുത്തിവയ്പ്പ് പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎയിലൂടെ വികസിപ്പിച്ചതാണ്. ആന്റിബോഡി ടെസ്റ്റ് (എലിസ അല്ലെങ്കിൽ വെസ്റ്റേൺ ബ്ലോട്ട്) ഒരു എച്ച്ഐവി അണുബാധയ്ക്കുള്ള പ്രതികരണമായി ശരീരം ഉൽ‌പാദിപ്പിച്ച ആന്റിബോഡികളുടെ സാന്നിധ്യം പരിശോധിക്കുന്നതിന് ഒരു പുനസംയോജന എച്ച്ഐവി പ്രോട്ടീൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. റിവേഴ്സ് ട്രാൻസ്ക്രിപ്ഷൻ പോളിമറേസ് ചെയിൻ പ്രതികരണം (ആർ‌ടി-പി‌സി‌ആർ) ഉപയോഗിച്ച് എച്ച്ഐവി ജനിതക വസ്തുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം ഡിഎൻ‌എ പരിശോധനയിൽ അന്വേഷിക്കുന്നു. എച്ച് ഐ വി ജീനോമുകളുടെ തന്മാത്രാ ക്ലോണിംഗും സീക്വൻസ് വിശകലനവും വഴി ആർടി-പിസിആർ പരിശോധനയുടെ വികസനം സാധ്യമാക്കി. * '''[[സ്വർണ്ണനെല്ല്]] :''' ബീറ്റാ- കരോട്ടിൻ ബയോസിന്തസിസിന് കാരണമായ എൻസൈമുകൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിനായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ഒരു പുനസ്സംയോജന അരി ഇനമാണ് ഇത്.<ref name="pmid|106347842">{{Cite journal|last1=Ye|last7=Potrykus|doi=10.1126/science.287.5451.303|pmid=10634784|year=2000|pages=303–305|issue=5451|volume=287|journal=Science|title=Engineering the provitamin A (beta-carotene) biosynthetic pathway into (carotenoid-free) rice endosperm|url=https://archive.org/details/sim_science_2000-01-14_287_5451/page/302|first7=I.|first6=P.|first1=X.|last6=Beyer|first5=P.|last5=Lucca|first4=J.|last4=Zhang|first3=A.|last3=Klöti|first2=S.|last2=Al-Babili|bibcode=2000Sci...287..303Y}}</ref> ലോകജനസംഖ്യയിൽ വിറ്റാമിൻ എ യുടെ കുറവ് കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഈ തരത്തിലുള്ള അരിക്ക് ഗണ്യമായ പ്രാധാന്യം ഉണ്ട്.<ref name="pmid|157935732">{{Cite journal|last1=Paine|last9=Adams|year=2005|pages=482–487|issue=4|volume=23|journal=Nature Biotechnology|title=Improving the nutritional value of Golden Rice through increased pro-vitamin a content|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-04_23_4/page/482|first11=R.|last11=Drake|first10=A. L.|doi=10.1038/nbt1082|last10=Silverstone|first9=J. L.|first8=E.|first1=J. A.|last8=Hinchliffe|first7=S. Y.|last7=Wright|first6=G.|last6=Vernon|first5=M. J.|last5=Kennedy|first4=R. M.|last4=Howells|first3=S.|last3=Chaggar|first2=C. A.|last2=Shipton|pmid=15793573}}</ref> റെഗുലേറ്ററി സ്വത്തവകാശ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഗോൾഡൻ റൈസ് നിലവിൽ ഉപയോഗത്തിലില്ല.<ref>Deccan Herald, " Foreign group roots for 'golden rice' in India", March 18, 2015 http://www.deccanherald.com/content/466247/foreign-group-roots-golden-rice.html</ref> * '''കളനാശിനി പ്രതിരോധമുള്ള സസ്യങ്ങൾ :''' പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷിക വിളകളുടെ (സോയ, ചോളം / ധാന്യം, സോർഗം, കനോല, പയറുവർഗ്ഗങ്ങൾ, പരുത്തി എന്നിവയുൾപ്പെടെ) വാണിജ്യ ഇനങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്, ഇത് ഗ്ലൈഫോസേറ്റ് (വ്യാപാര നാമം റ ound ണ്ട്അപ്പ്) കളനാശിനിയെ പ്രതിരോധിക്കുന്ന, ഗ്ലൈഫോസേറ്റ് കളനിയന്ത്രണത്തെ ലഘൂകരിക്കുന്ന ഒരു പുനസ്സംയോജക ജീൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.<ref name="pmid|16916934">{{Cite journal|last1=Funke|doi=10.1073/pnas.0603638103|pmc=1559744|pmid=16916934|year=2006|pages=13010–13015|issue=35|volume=103|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|title=Molecular basis for the herbicide resistance of Roundup Ready crops|first1=T.|first5=E.|last5=Schönbrunn|first4=M.|last4=Fischer|first3=M.|last3=Healy-Fried|first2=H.|last2=Han|bibcode=2006PNAS..10313010F}}</ref> ഈ വിളകൾ പല രാജ്യങ്ങളിലും വാണിജ്യപരമായ ഉപയോഗത്തിലാണ്. * '''കീടങ്ങളോട് പ്രതിരോധമുള്ള സസ്യങ്ങൾ :''' കീടനാശിനി ഗുണങ്ങളുള്ള ഒരു പ്രോട്ടീൻ (ബിടി ടോക്സിൻ) സ്വാഭാവികമായും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ബാക്ടീരിയയാണ് ''ബാസിലസ് തുരിൻ‌ജെൻസിസ്''.<ref name="pmid|15793573">{{Cite journal|last1=Paine|last9=Adams|year=2005|pages=482–487|issue=4|volume=23|journal=Nature Biotechnology|title=Improving the nutritional value of Golden Rice through increased pro-vitamin a content|url=https://archive.org/details/sim_nature-biotechnology_2005-04_23_4/page/482|first11=R.|last11=Drake|first10=A. L.|doi=10.1038/nbt1082|last10=Silverstone|first9=J. L.|first8=E.|first1=J. A.|last8=Hinchliffe|first7=S. Y.|last7=Wright|first6=G.|last6=Vernon|first5=M. J.|last5=Kennedy|first4=R. M.|last4=Howells|first3=S.|last3=Chaggar|first2=C. A.|last2=Shipton|pmid=15793573}}</ref> അടുത്തിടെ, പുനസ്സംയോജക രീതികളിലൂടെ കീടപ്രതിരോധ സസ്യങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അവ ബാക്ടീരിയ പ്രോട്ടീന്റെ പുനർസംയോജന രൂപം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ചില പ്രാണികളെ വേട്ടയാടുന്നു. ഈ ട്രാൻസ്ജെനിക് വിളകളുടെ ഉപയോഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും പരിഹരിച്ചിട്ടില്ല.<ref name="pmid|12949561">{{Cite journal|last1=Mendelsohn|doi=10.1038/nbt0903-1003|pmid=12949561|year=2003|pages=1003–1009|issue=9|volume=21|journal=Nature Biotechnology|title=Are Bt crops safe?|first1=M.|first4=K.|last4=Matthews|first3=Z.|last3=Vaituzis|first2=J.|last2=Kough|url=https://zenodo.org/record/1233343}}</ref> == ചരിത്രം == റീകമ്പിനന്റ് ഡി‌എൻ‌എ എന്ന ആശയം ആദ്യമായി നിർദ്ദേശിച്ചത് ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥിയായ പീറ്റർ ലോബ്ബനാണ്. സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി മെഡിക്കൽ സ്കൂളിലെ ബയോകെമിസ്ട്രി വിഭാഗത്തിൽ [[A. Dale Kaiser|ഡേൽ കൈസറിന്റെ‍‍]] കീഴിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബിരുദ പഠനം. <ref>Lear, J. (1978). ''Recombinant DNA: The Untold Story''. New York: Crown Publishers. p. 43.</ref> പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയുടെ വിജയകരമായ ഉൽ‌പാദനവും അന്തർകോശകീയ ഇരട്ടിക്കലും വിവരിക്കുന്ന ആദ്യ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾ‌ 1972 ലും 1973 ലും [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻ‌ഫോർഡ്]], യു‌സി‌എസ്‌എഫ് എന്നിവയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. <ref name="pmid|4342968">{{Cite journal|last=Jackson|first=D.|last2=Symons|first2=R.|last3=Berg|first3=P.|title=Biochemical method for inserting new genetic information into DNA of Simian Virus 40: Circular SV40 DNA molecules containing lambda phage genes and the galactose operon of Escherichia coli|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=69|issue=10|pages=2904–2909|year=1972|pmid=4342968|pmc=389671|doi=10.1073/pnas.69.10.2904|bibcode=1972PNAS...69.2904J}}</ref> <ref name="pmid|4343968">{{Cite journal|pmid=4343968|pmc=389773|year=1972|last=Mertz|first=J. E.|title=Cleavage of DNA by R 1 restriction endonuclease generates cohesive ends|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=69|issue=11|pages=3370–4|last2=Davis|first2=R. W.|doi=10.1073/pnas.69.11.3370|bibcode=1972PNAS...69.3370M}}</ref> <ref name="pmid|4754844">{{Cite journal|last=Lobban|first=P.|last2=Kaiser|first2=A.|title=Enzymatic end-to end joining of DNA molecules|url=https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1973-08-15_78_3/page/453|journal=Journal of Molecular Biology|volume=78|issue=3|pages=453–471|year=1973|pmid=4754844|doi=10.1016/0022-2836(73)90468-3}}</ref> <ref name="pmid|4594039">{{Cite journal|last=Cohen|volume=70|doi=10.1073/pnas.70.11.3240|pmc=427208|pmid=4594039|year=1973|pages=3240–3244|issue=11|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|first=S.|title=Construction of biologically functional bacterial plasmids in vitro|first4=R.|last4=Helling|first3=H.|last3=Boyer|first2=A.|last2=Chang|bibcode=1973PNAS...70.3240C}}</ref> വെർണർ അർബെർ, ഹാമിൽട്ടൺ സ്മിത്ത്, ഒപ്പം ഡാനിയൽ നഥംസ് 1978ൽ [[റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോന്യൂക്ലിയേസ്|റെസ്ട്രിക്ഷൻ എൻഡോനൂക്ലിയേസുകളുടെ]] കണ്ടെത്തലിനു പങ്കിട്ട [[വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം|വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം]] പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതിക വിദ്യയെ പോഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] 1974 ൽ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയ്ക്ക് പേറ്റന്റിനായി അപേക്ഷിച്ചു. കണ്ടുപിടുത്തക്കാരായ ഹെർബർട്ട് ഡബ്ല്യു. ബോയർ ( കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ പ്രൊഫസർ , സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ), സ്റ്റാൻലി എൻ. കോഹൻ ( [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിലെ]] പ്രൊഫസർ) എന്നിവരെ ഉൾപ്പെടുത്തി 1980 ലാണ് ഈ പേറ്റന്റ് ലഭിച്ചത്. <ref name="pmid|11810894">{{Cite journal|last=Hughes|first=S.|title=Making dollars out of DNA. The first major patent in biotechnology and the commercialization of molecular biology, 1974-1980|journal=Isis; an International Review Devoted to the History of Science and Its Cultural Influences|volume=92|issue=3|pages=541–575|year=2001|pmid=11810894|doi=10.1086/385281|url=https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/10161/8125/1/Hxdocs_makingdollarsoutofdna.pdf|access-date=2020-10-12|archive-date=2021-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214224512/https://dukespace.lib.duke.edu/dspace/bitstream/handle/10161/8125/Hxdocs_makingdollarsoutofdna.pdf;jsessionid=F26D769FD742B28ACCB8189E625E1A69?sequence=1|url-status=dead}}</ref> പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് ആദ്യമായി ലൈസൻസുള്ള മരുന്ന് ഹ്യൂമൻ ഇൻസുലിൻ ആണ്, ഇത് ജെനെടെക് വികസിപ്പിച്ചതാണ്. ഇതിന്റെ ലൈസൻസ് [[എലി ലില്ലി ആൻഡ് കമ്പനി|എലി ലില്ലിയും കമ്പനിയും]] കൈവശപ്പെടുത്തിയതാണ്. <ref name="pmid|6337396">{{Cite journal|doi=10.1126/science.6337396|last=Johnson|first=I. S.|title=Human insulin from recombinant DNA technology|url=https://archive.org/details/sim_science_1983-02-11_219_4585/page/632|journal=Science|volume=219|issue=4585|pages=632–637|year=1983|pmid=6337396|bibcode=1983Sci...219..632J}}</ref> == തർക്കം == പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ രീതികളുടെ പ്രാരംഭ വികസനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ശാസ്ത്രജ്ഞർ, പുന സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് അഭികാമ്യമല്ലാത്തതോ അപകടകരമോ ആയ ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. 1975 ലെ പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എയെക്കുറിച്ചുള്ള അസിലോമർ കോൺഫറൻസിൽ, ഈ ആശങ്കകൾ ചർച്ചചെയ്യുകയും പ്രത്യേകിച്ച് അപകടസാധ്യതയുള്ളതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി പുനസ്സംയോജത ഡിഎൻ‌എ ഗവേഷണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു സന്നദ്ധ മൊറട്ടോറിയം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഹെൽത്ത് (യു‌എസ്‌എ) വികസിപ്പിക്കുകയും ആർ‌ഡി‌എൻ‌എ ജോലികൾക്കായി ഔദ്യോഗിക മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുവരെ ഈ മൊറട്ടോറിയം വ്യാപകമായി നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ന്, പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻ‌എ തന്മാത്രകളും പുനസംയോജക മാംസ്യങ്ങളും സാധാരണയായി അപകടകാരികളായി കണക്കാക്കില്ല. എന്നിരുന്നാലും, പുനസ്സംയോജക ഡി‌എൻ‌എ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ചില ഗുണങ്ങളെ പറ്റി ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നു. കൂടാതെ, ബയോഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ഉൽ‌പാദനത്തിലെ ഉപോൽപ്പന്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും ആശങ്കയുണ്ട്. ഹോസ്റ്റ് സെൽ പ്രോട്ടീൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രധാന ഉപോൽപ്പന്നം ഹോസ്റ്റ് എക്സ്പ്രഷൻ സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്, ഇത് രോഗിയുടെ ആരോഗ്യത്തിനും മൊത്തത്തിലുള്ള പരിസ്ഥിതിക്കും ഭീഷണിയാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Wang|first=Xing|last2=Hunter|first2=Alan K.|last3=Mozier|first3=Ned M.|date=2009-06-15|title=Host cell proteins in biologics development: Identification, quantitation and risk assessment|journal=Biotechnology and Bioengineering|language=en|volume=103|issue=3|pages=446–458|doi=10.1002/bit.22304|pmid=19388135|issn=0006-3592}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Bracewell|language=en|pmc=4973824|issn=0006-3592|doi=10.1002/bit.25628|pages=1727–1737|issue=9|volume=112|journal=Biotechnology and Bioengineering|first=Daniel G.|title=The future of host cell protein (HCP) identification during process development and manufacturing linked to a risk-based management for their control|date=2015-07-14|first3=C. Mark|last3=Smales|first2=Richard|last2=Francis|pmid=25998019}}</ref> == ഇതും കാണുക == * റീകമ്പിനന്റ് ഡി‌എൻ‌എയെക്കുറിച്ചുള്ള അസിലോമർ കോൺഫറൻസ് * [[ജനിതക എൻജിനീയറിങ്ങ്|ജനിതക എഞ്ചിനീയറിംഗ്]] * ജനിതകമാറ്റം വരുത്തിയ ജീവി * [[പുനസ്സംയോജക വൈറസ്]] * വാഹക ഡിഎൻഎ * ബയോമോളികുലാർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് * [[പുനസ്സംയോജക ഡിഎൻഎ സാങ്കേതികവിദ്യ]] * സെൽ പ്രോട്ടീൻ ഹോസ്റ്റ് ചെയ്യുക == അവലംബം == {{Reflist|2}} === കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് === * ''The Eighth Day of Creation: Makers of the Revolution in Biology''. Touchstone Books, {{ISBN|0-671-22540-5}}. 2nd edition: Cold Spring Harbor Laboratory Press, 1996 paperback: {{ISBN|0-87969-478-5}}. * Micklas, David. 2003. ''DNA Science: A First Course''. Cold Spring Harbor Press: {{ISBN|978-0-87969-636-8}}. * [[:en:Nicolas_Rasmussen|Rasmussen, Nicolas]], [https://books.google.com/books?id=tTE_AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=zh-TW#v=onepage&q&f=false ''Gene Jockeys: Life Science and the rise of Biotech Enterprise'', Johns Hopkins University Press, (Baltimore), 2014]. {{ISBN|978-1-42141-340-2}}. * Rosenfeld, Israel. 2010. ''DNA: A Graphic Guide to the Molecule that Shook the World''. Columbia University Press: {{ISBN|978-0-231-14271-7}}. * Schultz, Mark and Zander Cannon. 2009. ''The Stuff of Life: A Graphic Guide to Genetics and DNA''. Hill and Wang: {{ISBN|0-8090-8947-5}}. * Watson, James. 2004. ''DNA: The Secret of Life''. Random House: {{ISBN|978-0-09-945184-6}}. == പുറംകണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20100923031225/http://www.unh.edu/ehs/pdf/Recombinant-DNA.pdf Recombinant DNA fact sheet] (from University of New Hampshire) * [http://www.sci.sdsu.edu/~smaloy/MicrobialGenetics/topics/plasmids/yeast-plasmid.html Plasmids in Yeasts] (Fact sheet from San Diego State University) * [http://sciencestage.com/v/151/ampicillin-dna-bacteria-protein-recombinant.html Animation illustrating construction of recombinant DNA and foreign protein production by recombinant bacteria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328115556/http://sciencestage.com/v/151/ampicillin-dna-bacteria-protein-recombinant.html |date=2012-03-28 }} * [https://archive.org/stream/dnaresearchucsf00boyerich#page/n0/mode/1up Recombinant DNA research at UCSF and commercial application at Genentech] Edited transcript of 1994 interview with Herbert W. Boyer, Living history project. Oral history. * [http://www.gelifesciences.com/handbooks Recombinant Protein Purification Principles and Methods Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205061748/http://www.gelifesciences.com/handbooks |date=2008-12-05 }} [[വർഗ്ഗം:തന്മാത്രാ ജീവശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ]] shwt5hj2h83xcx3703p39t1xrickd0t 0 524659 4648131 3543780 2026-07-16T18:32:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648131 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Photo 51}} {{for|ഈ ഫോട്ടോയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നാടകത്തെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ|ഫോട്ടോഗ്രാഫ് 51 (നാടകം)}} [[File:Experimental setup of Photo 51.svg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു|ഫോട്ടോ 51 ന്റെ പരീക്ഷണ സജ്ജീകരണം]] 1952 മെയ് മാസത്തിൽ, [[King's College London|കിംഗ്സ് കോളേജ് ലണ്ടനിൽ]] [[റോസാലിന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ|റോസലിൻഡ് ഫ്രാങ്ക്ലിന്റെ]] മേൽനോട്ടത്തിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്ന ബിരുദ വിദ്യാർത്ഥി [[Raymond Gosling|റെയ്മണ്ട് ഗോസ്ലിംഗ്]] എടുത്ത [[ഡി.എൻ.എ|ഡി‌എൻ‌എ]] ഫൈബർ അടങ്ങിയ ഒരു [[Paracrystalline|പാരാക്രിസ്റ്റലിൻ]] ജെല്ലിന്റെ [[X-ray crystallography|എക്സ്-റേ ഡിഫ്രാക്ഷൻ]] ചിത്രമാണ്<ref>{{Cite journal|last1=Franklin|first1=R. E.|last2=Gosling|first2=R. G.|date=1953-09-10|title=The structure of sodium thymonucleate fibres. I. The influence of water content|journal=Acta Crystallographica|volume=6|issue=8|pages=673–677|doi=10.1107/S0365110X53001939|doi-access=free}}</ref> '''''ഫോട്ടോ 51''''' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name="due_credit">{{cite journal |title=Due credit |journal=Nature |volume=496 |issue=7445 |page=270 |date=18 April 2013 |doi=10.1038/496270a|pmid=23607133 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | author = Witkowski J | year = 2019 | title = The forgotten scientists who paved the way to the double helix | journal = Nature | volume = 568 | issue = 7752| pages = 308–309 | doi = 10.1038/d41586-019-01176-9 | doi-access = free }}</ref><ref name="Attar">{{cite journal |last1=Attar |first1=N |title=Raymond Gosling: the man who crystallized genes |journal=Genome Biology |year=2013 |volume=14 |issue=4 |pages=402 |doi= 10.1186/gb-2013-14-4-402|pmid=23651528 |pmc=3663117}}</ref><ref name="Kings">{{cite web |url=http://kingscollections.org/exhibitions/archives/dna/key-discoveries/momentum/ |title=DNA: the King's story |access-date=2013-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207222431/http://www.kingscollections.org/exhibitions/archives/dna/key-discoveries/momentum |archive-date=2013-02-07 |url-status=live }}</ref><ref name="pbs51">{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/photo51/ |title=Secret of Photo 51. Nova |publisher=[[PBS]] |access-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170831201252/http://www.pbs.org/wgbh/nova/photo51/ |archive-date=2017-08-31 |url-status=live }}</ref><ref name="gene">{{cite book |url=https://archive.org/details/genehistoricalpe0000ever |url-access=registration |quote=PHOTO 51 rosalind franklin. |title=The gene: a historical perspective |page=[https://archive.org/details/genehistoricalpe0000ever/page/85 85] |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=9780313334498 }}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിനും ഗോസ്ലിംഗും എടുത്ത 51-ാമത്തെ ഡിഫ്രാക്ഷൻ ഫോട്ടോയായതിനാലാണ് ചിത്രത്തിന് "ഫോട്ടോ 51" എന്ന് പേര് നൽകിയത്.<ref name="nature-pastcast">{{cite web |url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-01347-8/ |title=PastCast: The other DNA papers |date=26 April 2019 |quote="Raymond Gosling: 'And the best structure B pattern we ever got is photo 51, which I took and was called 51 because that was the 51st photograph that we’d taken, Rosalind and I, in our efforts to sort out this A and B difference'." |access-date=4 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605110254/https://www.nature.com/articles/d41586-019-01347-8 |archive-date=5 June 2019 |url-status=live }}</ref> ഡിഎൻ‌എയുടെ ഘടന തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ നിർണായക തെളിവായി മാറിയ ഫോട്ടോയാണ് ഇത്.<ref name="pbs flash">{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/photo51/anat-flash.html |title=Anatomy of Photo 51 |last=Krock |first=Lexi |work=NOVA online |publisher=[[PBS]] |date=22 April 2003 |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100729050654/http://www.pbs.org/wgbh/nova/photo51/anat-flash.html |archive-date=29 July 2010 |url-status=live }}</ref><ref name="nature171">{{cite journal |first1=James D. |last1=Watson |authorlink1=James D. Watson |first2=Francis |last2=Crick |authorlink2=Francis Crick |year=1953 |title=A Structure for Deoxyribose Nucleic Acid |journal=Nature |volume=171 |pages=737–738 |url=http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030403052855/http://www.nature.com/nature/dna50/watsoncrick.pdf |url-status=dead |archive-date=2003-04-03 |doi=10.1038/171737a0 |pmid=13054692 |issue=4356|bibcode=1953Natur.171..737W |s2cid=4253007 }}</ref> == ഡി‌എൻ‌എയുടെ ഘടന കണ്ടെത്തലിൽ ഫോട്ടോയുടെ ഉപയോഗം == [[റോസാലിന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]] കിങ്സ് കോളേജ് വിടുന്നതിനാൽ റെയ്മണ്ട് ഗോസ്ലിംഗ് [[Maurice Wilkins|മൗറീസ് വിൽക്കിൻസിന്റെ]] മേൽനോട്ടത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയിരുന്നു. ഡിഎൻഎ തന്മാത്രയിൽ ഗവേഷണം നടത്തുന്ന [[ജെയിംസ്‌ ഡി. വാട്സൺ|ജെയിംസ് വാട്സണെ]] അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹകാരി മൗറീസ് വിൽക്കിൻസ് ഈ ഫോട്ടോ കാണിച്ചു. കിംഗ്സ് കോളേജ് വിടുന്നതിനാൽ [[റോസാലിന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ]] അന്ന് ഇത് അറിഞ്ഞില്ല. ഗ്രൂപ്പിന്റെ തലവനായ റാൻ‌ഡാൽ, ഗോസ്ലിംഗിനോട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈവശമുള്ള എല്ലാ ഡാറ്റയും വിൽക്കിൻസുമായി പങ്കിടാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു.<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Gareth |title=Unravelling the Double Helix |year=2019 |publisher=Pegasus Books |location=New York |isbn=978-1-64313-215-0 |pages = 264–267|url=https://www.google.com/books/edition/Unravelling_the_Double_Helix_The_Lost_He/CdeuDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=0}}</ref> [[ഫ്രാൻസിസ് ക്രിക്ക്|ഫ്രാൻസിസ് ക്രിക്കിനൊപ്പം]], ഡി‌എൻ‌എ തന്മാത്രയുടെ രാസമാതൃക വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് വാട്ട്സൺ ''ഫോട്ടോ 51 ന്റെ'' സവിശേഷതകളും മറ്റ് നിരവധി ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തെളിവുകളും ഉപയോഗിച്ചു. 1962 ലെ വൈദ്യശാസ്ത്ര [[നോബൽ സമ്മാനം]] വാട്സൺ, ക്രിക്ക്, വിൽക്കിൻസ് എന്നിവർക്ക് ലഭിച്ചു. മരണാനന്തര അവാർഡുകൾക്കെതിരെ അതുവരെ ഒരു നിയമവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിലും<ref name="nobelprize_posthumous">{{cite web |work=Official Website of the Nobel Prizes |title=Nobel Prize Facts |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/ |accessdate=24 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708135926/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/ |archive-date=8 July 2017 |url-status=live }}</ref>, പുരസ്കാര പ്രഖ്യാപനത്തിന് നാലുവർഷം മുമ്പ് മരിച്ച ഫ്രാങ്ക്ളിന്റെ പേര് പുരസ്കാരത്തിന് പരിഗണിച്ചിരുന്നില്ല.<ref name="nobelprize_posthumous"/><ref name="bbc2895681">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2895681.stm |title=My aunt, the DNA pioneer |work=BBC News |date=24 April 2003 |access-date=18 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828122335/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2895681.stm |archive-date=28 August 2007 |url-status=live }}</ref> അതുപോലെ, ഗോസ്ലിംഗിന്റെ സംഭാവനയും സമ്മാന സമിതി ഉദ്ധരിച്ചിട്ടില്ല. ഡിഎൻ‌എയുടെ ഒരു മാതൃക വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ആവശ്യമായ പ്രധാന വിവരങ്ങൾ ഈ ഫോട്ടോയിൽനിന്ന് ലഭിച്ചിരുന്നു.<ref name="nature171" /><ref name="Maddox, Brenda 2002" /> ഫോട്ടോയിലെ ഡിഫ്രാക്ഷൻ പാറ്റേൺ, ഡബിൾ ഹെലിക്സ് സ്ട്രാന്റുകളുടെ ( ആന്റിപാരലൽ ) ഹെലിക്കൽ സ്വഭാവം നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ സഹായിച്ചു. ഗോസ്ലിംഗും ഫ്രാങ്ക്ളിനും ചേർന്ന് എടുത്ത ഫോട്ടോയിൽ നിന്നുമുള്ള വാട്സന്റെയും ക്രിക്കിന്റെയും കണക്കുകൂട്ടലുകൾ ഹെലിക്‌സിന്റെ വലുപ്പത്തിനും ഘടനയ്ക്കും നിർണായകമായ പാരാമീറ്ററുകൾ നൽകി. ഗോസ്ലിംഗിന്റെ പുതിയ സൂപ്പർവൈസറായി ചുമതലയേറ്റ വിൽക്കിൻസ് ഫ്രാങ്ക്ളിന്റെ അറിവില്ലാതെ ''ഫോട്ടോ 51'' വാട്സണെയും ക്രിക്കിനെയും കാണിച്ചതിനെച്ചൊല്ലി ധാരാളം വിവാദങ്ങൾ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം ഡാറ്റ ഉപയോഗിച്ച് ഫ്രാങ്ക്ളിൻ സ്വന്തമായി ഡിഎൻഎ സ്ട്രക്ചർ കണ്ടെത്തുമായിരുന്നോ എന്നതും ചർച്ചാ വിഷയമാണ്.<ref name="nature171" /><ref name="Maddox, Brenda 2002">{{Cite book|url=https://archive.org/details/rosalindfranklin00madd|title=Rosalind Franklin: The Dark Lady of DNA|last=Maddox|first=Brenda|publisher=HarperCollins|year=2002|isbn=978-0-393-32044-2|url-access=registration}}</ref><ref name="Perutz">Max Perutz and the Secret of Life. Published in the UK by Chatto & Windus ({{ISBN|0-7011-7695-4}}), and in the USA by the Cold Spring Harbor Laboratory Press.</ref><ref name="Wilkins">{{cite book |last1=Wilkins |last2=Wilkins |first2=M. |title=The Third Man of the Double Helix, an autobiography |url=https://archive.org/details/thirdmanofdouble0000wilk |year=2003 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford }}</ref> == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} [[വർഗ്ഗം:ഡി.എൻ.എ.]] [[വർഗ്ഗം:എക്സ്-റേ]] 6atgb0mdzf5oz8mccjyz7f562mmkmax 0 525325 4648144 3642804 2026-07-16T18:51:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648144 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Raja Amari}} {{Infobox person | name = രാജാ അമാരി | image = Raja Amari official photo by Cyril Holtz.jpg | caption = രാജ അമരി ഔദ്യോഗിക ഫോട്ടോ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1971|4|4}} | birth_place = [[ടൂണിസ്സ്]], [[ടുണീഷ്യ]] | nationality = [[Tunisian people|ടുണീഷ്യൻ]] | occupation = [[Film director|ചലച്ചിത്ര സംവിധായക]] }} [[ടുണീഷ്യ]]ൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായികയും <ref name="Hillauer2005">{{cite book|author=Rebecca Hillauer|title=Encyclopedia Of Arab Women Filmmakers|url=https://books.google.com/books?id=yv1BH5Wz-ekC&pg=PA374|accessdate=26 June 2012|year=2005|publisher=American University in Cairo Press|isbn=978-977-424-943-3|pages=370–75}}</ref>തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് '''രാജാ അമാരി''' (ജനനം: 4 ഏപ്രിൽ 1971). സാറ്റിൻ റൂഷ്/ [[Red Satin|റെഡ് സാറ്റിൻ]] (2002), [[Dowaha|ദോവാഹ]]/ ലെസ് സീക്രട്ട്സ്/ ബറിഡ് സീക്രട്ട്സ് (2009) എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെയാണ് അവർ കൂടുതൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈ രണ്ട് ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അന്താരാഷ്ട്ര അവാർഡുകളും അംഗീകാരങ്ങളും അവർ നേടിയിട്ടുണ്ട്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == ടുണീസിൽ ജനിച്ച അമാരി 1992-ൽ കൺസർവേറ്റോയർ ഡി ടുണിസിൽ നൃത്തത്തിൽ പരിശീലനം നേടുകയും നൃത്തത്തിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം നേടുകയും ചെയ്തു. <ref name="Hillauer2005"/> തുടർന്ന് ടുണീസിലെ സൊസൈറ്റി ഡാന്റേ ഡി അലിഹിയേരിയിൽ ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷ പഠിക്കുകയും പിന്നീട് [[Tunis University|ടുണിസ് സർവകലാശാലയിൽ]] ഫ്രഞ്ച് സാഹിത്യം പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. "അസോസിയേഷൻ ടുണീസിൻ പൗർ ലാ പ്രൊമോഷൻ ഡി ലാ ക്രിട്ടിക് സിനിമാട്ടോഗ്രാഫിക് എഡിറ്റ് ചെയ്ത സിനിക്രിറ്റ്സ് എന്ന ചലച്ചിത്ര മാസികയ്ക്കായി രണ്ടുവർഷം അവർ എഴുതി. 1995-ൽ, അമാരി തിരക്കഥയെഴുതാൻ പഠിക്കാൻ പാരീസിലെ<ref name="Weber-Feve2010">{{cite book|author=Stacey Weber-Feve|title=Re-Hybridizing Transnational Domesticity and Femininity: Women's Contemporary Filmmaking and Lifewriting in France, Algeria, and Tunisia|url=https://books.google.com/books?id=vU_SXjGbmtoC&pg=PA103|accessdate=26 June 2012|date=28 February 2010|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7391-3451-1|pages=104–5}}</ref> [[La Fémis|ഫെമിസ്]] (എൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഡി ഫോർമേഷൻ എറ്റ് ഡി എൻസൈൻമെന്റ് പൗലെസ് മെറ്റിയേഴ്സ് ഡി എൽ ഇമേജ് എറ്റ് ഡു സോൺ) ൽ പങ്കെടുത്തു.<ref name=":0">{{Cite book|title = Screens and Veils: Maghrebi Women's Cinema|url = https://archive.org/details/screensveilsmagh0000mart|last = Martine|first = Florence|publisher = Indiana University Press|year = 2011|isbn = 978-0-253-35668-0|location = Bloomington, Indiana|pages = [https://archive.org/details/screensveilsmagh0000mart/page/114 114]}}</ref>1998-ൽ ബിരുദം നേടിയ ശേഷം ഫിലിം പോർട്ട്‌ഫോളിയോയിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref name=":0" />സാറ്റിൻ റൂജ് എന്ന ചിത്രം ലാ ബെർലിനാലിൽ 2002-ൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. 2009-ലെ [[Venice Film Festival|വെനീസ് അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള]]യിൽ ഔദ്യോഗികമായി തിരഞ്ഞെടുത്ത ചിത്രമായിരുന്നു ബ്യൂറിഡ് സീക്രട്ട്സ്. == സ്വകാര്യ ജീവിതം == രാജാ അമാരി നിലവിൽ ഫ്രാൻസിലെ പാരീസിലാണ് താമസിക്കുന്നത്.<ref name=":3">{{Cite journal | last = Weber-Fève | first = Stacey | date = 2010 | title = Housework and Dance as Counterpoints in French-Tunisian Filmmaker Raja Amari's Satin rouge | url = | journal = Quarterly Review of Film and Video | doi = | pmid = }}</ref> == ഫിലിമോഗ്രാഫി== * ''ലെ ബൊക്വറ്റ്'' / ''ദി ബൊക്വറ്റ്'', 1995 * ''അവ്രിൽ'' / ''ഏപ്രിൽ'', 1998 * ''അൺ സോയ്ർ ഡി ജൂലിയറ്റ്/ ആൻ ഈവനിങ് ഇൻ ജൂലൈ'', 2000 * ''അൽ സിത്താർ അൽ അഹ്മർ / [[Satin Rouge|സാറ്റിൻ റൂജ്]] / റെഡ് സാറ്റിൻ'', 2002 * ''<nowiki/>സീക്കേഴ്സ് ഓഫ് ഒബ്വിയോൺ'', [DOC] 2004 * ''[[Dowaha|ദൊവഹ]]'' / ''ലെസ് സീക്രെട്ട്സ്'' / ''സീക്രെട്ട്സ്'', 2009 * ''ടുണീഷ്യൻ സ്പ്രിംഗ്'', 2014 * [[Foreign Body (2016 film)|''ഫോറിൻ ബോഡി'']], 2016<ref>{{cite news|url= https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-capsule-foreign-body-review-20180315-story.html|title= A Tunisian refugee makes a place for herself in France in well-crafted drama 'Foreign Body'|date= March 15, 2018|work= Los Angeles Times}}</ref><ref>{{cite news|url= https://variety.com/2016/film/festivals/french-tunisian-auteur-raja-amari-on-sensual-social-drama-foreign-body-1201938977/|title= French-Tunisian Auteur Raja Amari on Sensual Drama 'Foreign Body'||date= December 10, 2016|work= Variety Magazine}}</ref> ==അവാർഡുകളും നാമനിർദ്ദേശങ്ങളും== {| class="wikitable" !Year !Award !Film !Result !Reference |- |1998 |[[Milano Film Festival|മിലാനോ ചലച്ചിത്രമേളയിൽ]] പ്രത്യേക ജൂറി സമ്മാനം |''അവ്രിൽ / ഏപ്രിൽ'' |{{Won}} |<ref name=":0" /> |- |1998 |ടുണിസ് ഷോർട്ട് ഫിലിംസ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ പ്രത്യേക ജൂറി സമ്മാനം |''അവ്രിൽ / ഏപ്രിൽ'' |{{Won}} |<ref name=":0" /> |- |1998 |ഗ്രീസിലെ അന്താരാഷ്ട്ര ഷോർട്ട് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ മികച്ച ഛായാഗ്രഹണത്തിനുള്ള അവാർഡ് |''അവ്രിൽ / ഏപ്രിൽ'' |{{Won}} |<ref name=":0" /> |- |1998 |Prix de la Qualité at [[Centre national du cinéma et de l'image animée]] (CNC) |''അവ്രിൽ / ഏപ്രിൽ'' |{{Won}} |<ref name="Hillauer2005" /> |- |2001 |മിലാൻ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഒന്നാം സമ്മാനം |''അൺ സോയ്ർ ഡി ജൂലിയറ്റ്/ ആൻ ഈവനിങ് ഇൻ ജൂലൈ'' |{{Won}} |<ref name="Hillauer2005" /> |- |2001 |സാൻസിബാർ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഗോൾഡൻ ധോ (മികച്ച ഹ്രസ്വ ഫീച്ചർ ഫിലിം) |''അൺ സോയ്ർ ഡി ജൂലിയറ്റ്/ ആൻ ഈവനിങ് ഇൻ ജൂലൈ'' |{{Won}} |<ref name="Hillauer2005" /> |- |2002 |[[Seattle International Film Festival|സിയാറ്റിൽ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേളയിൽ]] ന്യൂ ഡയറക്ടേഴ്സ് ഷോകേസ് അവാർഡ് |''സാറ്റിൻ റൂജ് / റെഡ് സാറ്റിൻ'' |{{Won}} |<ref name=":2">{{Cite web|url = http://www.indiewire.com/article/interview_self-empowerment_by_way_of_the_midriff_raja_amaris_satin_rouge|title = INTERVIEW: Self-Empowerment by Way of the Midriff; Raja Amari's 'Satin Rouge'.|date = August 20, 2002|access-date = January 31, 2016|website = Indiewire|publisher = Indiewire|last = Schultz|first = Kate}}</ref> |- |2002 |[[Montreal World Film Festival|മോൺ‌ട്രിയൽ‌ ലോക ചലച്ചിത്രമേള]]യിൽ‌ മികച്ച ആഫ്രിക്കൻ‌ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം |''സാറ്റിൻ റൂജ് / റെഡ് സാറ്റിൻ'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web|url = http://www.ffm-montreal.org/en/awards/15-awards-of-the-montreal-world-film-festival-2002.html|title = Awards of the Montreal World Film Festival - 2002|date = 2016|access-date = February 6, 2016|website = Montreal World Film Festival|publisher = World Film Festival|last = |first = }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2002 |ഓഡിയൻസ് അവാർഡ് [[Maine International Film Festival|മെയ്ൻ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്രമേള]] |''സാറ്റിൻ റൂജ് / റെഡ് സാറ്റിൻ'' |{{Won}} |<ref name="Hillauer2005" /> |- |2002 |[[Torino Film Festival|ടോറിനോ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ]] മികച്ച ഫീച്ചർ ഫിലിം അവാർഡ് |''സാറ്റിൻ റൂജ് / റെഡ് സാറ്റിൻ'' |{{Won}} |<ref name=":1">{{Cite web|url = http://torinofilmfest.org/en/history.html#historyBoxItem/20/premi|title = Winners of 20th Torino Film Festival|date = |access-date = February 6, 2016|website = Torino Film Festival|publisher = Torino Film Festival|last = |first = |archive-date = 2018-11-25|archive-url = https://web.archive.org/web/20181125030824/http://torinofilmfest.org/en/history.html#historyBoxItem/20/premi|url-status = dead}}</ref> |- |2002 |[[Torino Film Festival|ടോറിനോ ചലച്ചിത്രമേള]]യിൽ വില്യം ഹോൾഡൻ സ്ക്രീൻപ്ലേ അവാർഡിനായുള്ള പ്രത്യേക പരാമർശം |''സാറ്റിൻ റൂജ് / റെഡ് സാറ്റിൻ'' |{{Won}} |<ref name=":1" /> |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * {{IMDb name|1075853}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1971-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ടുണീഷ്യൻ വനിതാ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകർ]] 0ngslq3p0fza9v73wgxc3ulfhsif1hp 0 525501 4647978 3779788 2026-07-16T14:21:43Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647978 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tamamushi Shrine}} [[File:Tamamushi Shrine (open doors).jpg|thumb|right|alt= A black and white photograph of the ഹോരിയു-ജിയിലെ തമാമുഷി ക്ഷേത്രം; ഉയരം {{convert|233|cm|ftin}}; [[National Treasures of Japan|ദേശീയ നിധി]]<ref name="Kokuhō">{{cite book |script-title=ja:国宝 上古, 飛鳥·奈良時代, 西魏·唐 |trans-title=National Treasures of Japan I: Ancient times, Asuka period, Nara period, Western Wei, Tang |editor=Bunkazai Hogo Iinkai |language=Japanese, English |publisher=[[Mainichi Shimbun|Mainchi Shimbunsha]] |year=1963 |page=40}}</ref>]] [[File:Tamamushi Shrine (architectural detail).jpg|thumb|right|മേൽക്കൂര]] [[File:Tamamushi Shrine (right doors).jpg|thumb|വലത് വാതിലുകൾ]] [[File:Tamamushi Shrine (lower left).jpg|thumb|alt=Detail of a painting on the Tamamushi Shrine|ഒരു കടുവയെയും അതിന്റെ കുട്ടികളെയും പോറ്റാൻ ജീവൻ അർപ്പിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഒരു [[Bodhisattva|ബോധിസത്വൻ]] തന്റെ മേലങ്കി മരത്തിൽ തൂക്കിയിടുന്നു; ഉയരം {{convert|65|cm|in}}, വീതി {{convert|35.5|cm|in}}]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലെ]] [[Nara (city)|നാര]]യിലെ [[ഹോര്യൂ-ജി|ഹോര്യൂ-ജി]] ക്ഷേത്ര സമുച്ചയത്തിന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു ചെറിയ ആരാധനാലയമാണ് '''തമാമുഷി ക്ഷേത്രം''' (玉 虫 Tam, തമാമുഷി നോ സുഷി). ഇതിന്റെ നിർമ്മാണ തീയതി അജ്ഞാതമാണെങ്കിലും ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെയാണെന്ന് ഇത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Mizuno"/> [[Asuka period|അസുക്ക കാലഘട്ടത്തിലെ]] ചിത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം അക്കാലത്തെ വാസ്തുവിദ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന സൂചനകൾ നൽകുന്നു.<ref name="Mizuno">{{cite book |title=Asuka Buddhist Art: Horyuji |author=Mizuno Seiichi |publisher=[[Weatherhill]] |year=1974 |pages=40–52}}</ref><ref name="JAANUS">{{cite web |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/t/tamamushinozushi.htm |title=Tamamushi no zushi |publisher=[[Japanese Architecture and Art Net Users System]] |accessdate=9 March 2012}}</ref> ഈ ക്ഷേത്രം ജപ്പാന്റെ ഒരു [[National Treasure (Japan)|ദേശീയ നിധിയായി]] തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/201/321 |title=玉蟲厨子 |trans-title=Tamamushi Shrine |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |accessdate=9 March 2012}}</ref> 233 സെന്റീമീറ്റർ (7 അടി 8 ഇഞ്ച്) ഉയരമുള്ള ഒരു മിനിയേച്ചർ കെട്ടിടം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു സ്തംഭത്തെ താഴ്ന്ന ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഒരു പ്ലാറ്റ്ഫോറം താങ്ങിനിർത്തുന്നു. [[Chrysochroa fulgidissima|തമമുഷി വണ്ടിന്റെ]] വർണ്ണാഭമായ ചിറകുകളിൽ നിന്നാണ് തമമുഷി ക്ഷേത്രത്തിന് അതിന്റെ പേര് ലഭിച്ചത്. ഒരുകാലത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്ന ചിറകുകൾ കാലപ്പഴക്കത്താൽ ഇന്ന് അടർന്നുവീഴാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="Mizuno"/> പിന്നീട് ഇത് [[Kannon|കണ്ണോണിന്റെ]] പ്രതിമയും അതുപോലെതന്നെ ഇരിക്കുന്ന വെങ്കല ബുദ്ധന്മാരുടെ ചെറിയ വരികളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.<ref name="Mizuno"/> ഈ ക്ഷേത്രം ഒരു ചെറിയ [[Shinto shrine|ഷിന്റോ ദേവാലയമല്ലെന്നും]] ഒരു സുഷിയാണെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബുദ്ധമത ചിത്രങ്ങളോ മതപരമായ രചനകളോ ഉള്ള ഒരു ചെറിയ ആരാധനാലയത്തിന്റെ പദമാണ് സുഷി (厨子)<ref>{{cite web |url=http://www.aisf.or.jp/~jaanus/deta/z/zushi.htm |title=Zushi |publisher=[[Japanese Architecture and Art Net Users System]] |accessdate=9 March 2012}}</ref> == ചരിത്രം == ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കൃത്യമായ നിർമ്മാണ തീയതി അനിശ്ചിതത്വത്തിലാണെങ്കിലും ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നതെന്നു കരുതുന്നു.<ref name="Mizuno"/> [[Terminus post quem|ടെർമിനസ് ആന്റി ക്യൂമിലെ]] 747-ലെ ക്ഷേത്ര രേഖകളിലെ ഒരു വസ്‌തുവിവരപ്പട്ടികയിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ആധികാരിക തെളിവുകൾ നൽകുന്നു. അതിൽ കൊട്ടാര കെട്ടിടത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപരേഖകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. അതിലൊന്ന് തമാമുഷി ക്ഷേത്രത്തെ പരാമർശിക്കുന്നതായി മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്ന ആയിരം ബുദ്ധന്മാരുടെ രൂപകൽപ്പനയുള്ള ഒരു മെറ്റൽ വർക്കും "(宮殿 像 弐 押出 千 佛像) മറ്റൊന്ന് പിൽക്കാലത്തെ [[Tachibana Shrine|തച്ചിബാന ക്ഷേത്രവും]] ആണെന്ന് കരുതുന്നു.<ref name="Records">{{cite book |script-title=ja:玉虫厨子 飛鳥・白鳳美術様式史論 |trans-title=Tamamushi-no-Zushi Shrine in Hōryū-ji Temple: a Study of Art in the Asuka-Hakuhō Period, Focussing on their Stylistic Features |language=Japanese |author=Uehara Kazu |isbn=4-642-07300-0 |year=1991 |publisher=[[Yoshikawa Kōbunkan]] |pages=122–4}}</ref> ജപ്പാനിലെ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ആദ്യകാല ഉന്നമനവുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാപകനും രാജകുമാരനും റീജന്റും സാംസ്കാരിക നായകനുമായ [[Prince Shōtoku|ഷാറ്റോകു തായ്ഷി]]യുടെ 1230 കളിലോ 40 കളിലോ ഉള്ള വിവരണത്തിൽ കെൻ‌ഷിൻ സന്യാസി പൂർണ്ണമായ വിവരണം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തമാമുഷി ചിറകുകളെ പരാമർശിക്കുകയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് [[Empress Suiko|സ്യൂക്കോ ചക്രവർത്തി]]യുടേതാണെന്ന് (മരണം 628) പ്രസ്താവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="Records"/>[[Cultural Properties of Japan#1871 Plan for the Preservation of Ancient Artifacts||1871-ൽ പുരാതന കരകൗശല വസ്തുക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായുള്ള പദ്ധതി]] രാജ്യവ്യാപകമായി നടത്തിയ സർവേയിലൂടെ നടപ്പാക്കാൻ സഹായിച്ച [[Ernest Fenollosa|ഫെനോലോസ]], 590 കളിൽ ഈ ക്ഷേത്രം ജാപ്പനീസ് ചക്രവർത്തിക്ക് സമ്മാനിച്ചതായി അനുമാനിക്കുന്നു. <ref name="Fenollosa"/> ജപ്പാനീസ് പണ്ഡിതനായ ഉഹാര കസു നാലു പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ച് ഇരുപത്തിയെട്ട് ലേഖനങ്ങൾ രചിക്കുകയും വിപുലമായ [[മോണോഗ്രാഫ്|മോണോഗ്രാഫ്]] രചിക്കുകയും ചെയ്ത അദ്ദേഹം വാസ്തുവിദ്യാ സവിശേഷതകളുടെയും ആയിരം ബുദ്ധന്മാർ ഇരിക്കുന്ന ചെറിയ ഭിത്തിമാടങ്ങളുടെയും അലങ്കാര രൂപങ്ങളുടെയും താരതമ്യ വിശകലനങ്ങൾ നടത്തി.<ref name="Dating">{{cite book |script-title=ja:玉虫厨子 飛鳥・白鳳美術様式史論 |trans-title=Tamamushi-no-Zushi Shrine in Hōryū-ji Temple: a Study of Art in the Asuka-Hakuhō Period, Focussing on their Stylistic Features |language=Japanese |author=Uehara Kazu |isbn=4-642-07300-0 |year=1991 |publisher=[[Yoshikawa Kōbunkan]] |pages=1 f., ''[[passim]]''}}</ref>അത്തരം പരിഗണനകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ഇപ്പോൾ ഈ ആരാധനാലയത്തിന്റെ നിർമ്മാണ തീയതി ക്രിസ്തുവർഷം 650 ലോ അല്ലെങ്കിൽ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പാദത്തിലോ ആണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="Mizuno"/><ref name="Mason">{{cite book |last=Mason |first=Penelope E. |title=History of Japanese Art | publisher=[[Prentice Hall]] |year=2004 |edition=2nd (paperback) |isbn=978-0-13-117601-0 |pages=65, 74–81}}</ref><ref name="Dating"/> ക്ഷേത്രം 670 ൽ ഇടിമിന്നലേറ്റ് നിലംപൊത്തി നശിച്ചു.<ref name="Baker">{{cite book |title=Japanese Art |author=Stanley-Baker, Joan |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=1984 |pages=[https://archive.org/details/japaneseart00stan/page/32 32] |isbn=978-0-500-20192-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/japaneseart00stan/page/32 }}</ref> ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിച്ചുവെങ്കിലും വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ സ്ഥാനത്ത് അല്പം പുനഃക്രമീകരിച്ചു. ഏകദേശം 711 ഓടെ പൂർത്തിയായി. <ref name="100years">{{cite web | last = Web Japan | first = sponsored by the Ministry of Foreign Affairs, Japan | title = One hundred years older than supposed?: World Heritage Pagoda | url=http://web-japan.org/trends00/honbun/tj010330.html | accessdate = 2007-04-04 }}</ref> പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ 1374 ലും 1603 ലും ഈ ക്ഷേത്രം നന്നാക്കുകയും വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയും ചെയ്തു. കാമാകുര കാലഘട്ടത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കെൻ‌ഷിൻ കിഴക്കേ വാതിലിനെ അഭിമുഖീകരിച്ചതായി പരാമർശിക്കുന്നു. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ആമിഡ ട്രയാഡ് ഒരു ഘട്ടത്തിൽ മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Records"/><ref>{{cite book |title=Hōryūji Reconsidered |editor=Wong, Dorothy C. |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2008 |isbn=978-1-84718-567-9 |page=115}}</ref>ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഫെനോലോസ എഴുതുമ്പോൾ ക്ഷേത്രം അൾത്താരയിൽ നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. 1942, 1958 ലെ സോപ്പറിന്റെ പഠനങ്ങളിലും ഇവിടെതന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.<ref name="Soper">{{cite book |title=The Evolution of Buddhist Architecture in Japan |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.1386 |author=Soper, Alexander Coburn |year=1942 |publisher=[[Princeton University Press]] |pages=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.1386/page/n122 104], 110, 113–5, 121}}</ref><ref name="Paine">{{cite book |title=The Art and Architecture of Japan |url=https://archive.org/details/artarchitectureo0000pain_f1v3 |author1=Paine, Robert Treat |author2=Soper, Alexander Coburn |publisher=[[Yale University Press]] |year=1981 |isbn=0-300-05333-9 |pages=[https://archive.org/details/artarchitectureo0000pain_f1v3/page/33 33]–5, 316}}</ref><ref name="Fenollosa"/> ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ [[Korean art|കൊറിയൻ കല]]യുടെ രണ്ട് മഹത്തായ സ്മാരകങ്ങൾ എന്നാണ് യുമെഡോനോ കണ്ണോൺ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹോര്യൂ-ജിയിൽ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തിയ പ്രതിമയ്‌ക്കൊപ്പം ക്ഷേത്രത്തെ ഏണസ്റ്റ് ഫെനോലോസ വിവരിക്കുന്നത്.<ref name="Fenollosa">{{cite book |author=[[Ernest Fenollosa|Fenollosa, Ernest F]] |title=Epochs of Chinese and Japanese Art: An Outline History of East Asiatic Design |url=https://archive.org/details/dli.ministry.01952 |publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann]] |year=1912 | page=[https://archive.org/details/dli.ministry.01952/page/n124 49]}}</ref>"വിദേശ പുരോഹിതന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതും ജാപ്പനീസ് ദേശീയ നിധികളായി സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുമായ അസുക്ക കലയുടെ മഹത്തായ ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി" [[The Cambridge History of Japan|ദി കേംബ്രിഡ്ജ് ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് ജപ്പാൻ]] രചയിതാക്കൾ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite book |title=[[The Cambridge History of Japan]] |editor=Brown, Delmer |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1993 |page=169 |isbn=978-0-521-22352-2}}</ref> == അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Commons category|Tamamushi Shrine}} * [http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2011/05/ARTH406-Tamamushi-Shrine-FINAL.pdf Introduction to the Tamamushi Shrine] ([[The Saylor Foundation]]) * {{in lang|ja}} [http://ci.nii.ac.jp/ CiNii for articles about Tamamushi Zushi] (search term: 玉虫厨子) {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ജാപ്പനീസ് ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനിലെ ദേശീയ നിധികൾ]] ceeffdhco9ot6u56nnw7lizhggb90ix 0 526635 4648157 4100726 2026-07-16T21:19:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648157 wikitext text/x-wiki {{PU|Marvan Atapattu}} {{Infobox cricketer | name = മർവൻ അട്ടപ്പട്ടു<br>මාවන් අතපත්තු<br>மாவன் அத்தபத்து | country = ശ്രീലങ്ക | fullname = മർവൻ സാംസൺ അട്ടപ്പട്ടു | nickname = | image = File:Sri Lanka Cricket Practice Session - Coach Marvan Atapattu giving slip catching practice.jpg | caption = അട്ടപ്പട്ടു സ്‌ലിപ് ക്യാച്ചിംഗ് പരിശീലനം നൽകുന്നു. | birth_date = {{Birth date and age|1970|11|22|df=yes}} | birth_place = [[കലുതാര]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = വലം-കൈയ്യൻ | bowling = വലം-കൈ ലെഗ് സ്പിൻ | role = [[Opening batsman|ഓപ്പണിംഗ് ബാറ്റ്സ്മാൻ]] | family = | international = true | internationalspan = 1990-2007 | testdebutdate = 23 നവംബർ | testdebutyear = 1990 | testdebutagainst = ഇന്ത്യ | testcap = 46 | lasttestdate = 16 നവംബർ | lasttestyear = 2007 | lasttestagainst = ഓസ്ട്രേലിയ | odidebutdate = 1 ഡിസംബർ | odidebutyear = 1990 | odidebutagainst = ഇന്ത്യ | odicap = 59 | lastodidate = 17 ഫെബ്രുവരി | lastodiyear = 2007 | lastodiagainst = ഇന്ത്യ | odishirt = | club1 = [[സിൻഹളീസ് സ്പോർട്ട്സ് ക്ലബ്]] | year1 = 1990/91–2006/07 | clubnumber1 = | club2 = [[Delhi Giants]] | year2 = 2007–2008 | clubnumber2 = | club3 = | year3 = | clubnumber3 = | club4 = | year4 = | clubnumber4 = | | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|ടെസ്റ്റ്]] | matches1 = 90 | runs1 = 5,504 | bat avg1 = 39.02 | 100s/50s1 = 16/17 | top score1 = 249 | deliveries1 = 48 | wickets1 = 1 | bowl avg1 = 24.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/9 | catches/stumpings1 = 58/– | column2 = [[One Day International|ഏക]] | matches2 = 268 | runs2 = 8,529 | bat avg2 = 37.57 | 100s/50s2 = 11/59 | top score2 = 132* | deliveries2 = 51 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = 0 | tenfor2 = n/a | best bowling2 = 0/4 | catches/stumpings2 = 70/– | column3 = [[First-class cricket|ഫസ്റ്റ്]] | matches3 = 228 | runs3 = 14,591 | bat avg3 = 48.79 | 100s/50s3 = 47/53 | top score3 = 253* | deliveries3 = 1,302 | wickets3 = 19 | bowl avg3 = 36.42 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/19 | catches/stumpings3 = 150/– | column4 = [[List A cricket|ലിസ്റ്റ് A]] | matches4 = 329 | runs4 = 10,802 | bat avg4 = 39.42 | 100s/50s4 = 18/71 | top score4 = 132* | deliveries4 = 81 | wickets4 = 1 | bowl avg4 = 64.00 | fivefor4 = 0 | tenfor4 = n/a | best bowling4 = 1/12 | catches/stumpings4 = 91/– | date = 27 സെപ്റ്റംബർ | year = 2008 | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1978/1978.html ക്രിക്കറ്റ് ആർക്കൈവ് }} [[ശ്രീലങ്ക|ശ്രീലങ്കൻ]] ക്രിക്കറ്റ് കോച്ചും മുൻ [[ക്രിക്കറ്റ്]] കളിക്കാരനുമാണ് ദെശബംദു '''മർവൻ സാംസൺ അട്ടപ്പട്ടു''' (ജനനം: 22 നവംബർ 1970, കലുതാര ) പതിനേഴു വർഷത്തോളം ശ്രീലങ്കയ്ക്കായി ഏകദിനത്തിലും ടെസ്റ്റിലും കളിച്ചിട്ടുണ്ട്<ref>{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/player/48124.html|title=Marvan Atapattu|access-date=4 July 2010|publisher=ESPNcricinfo}}</ref>. ലോക ക്രിക്കറ്റിലെ സ്റ്റൈലിഷ് ഓപ്പണർമാരിൽ ഒരാളായ അട്ടപട്ടു ടെസ്റ്റിൽ ആറ് ഇരട്ട സെഞ്ച്വറികൾ നേടിയിട്ടുണ്ട്. മുമ്പ് [[കാനഡ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|കാനഡയുടേയും]], സിംഗപ്പൂരിന്റേയും ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീമുകളെ പരിശീലിപ്പിച്ച<ref>{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/other/content/story/445412.html|title=Atapattu to coach Singapore for 2010|access-date=4 July 2010}}</ref> ഇദ്ദേഹം 2014 ഏപ്രിൽ മുതൽ 2015 സെപ്റ്റംബർ വരെ [[ശ്രീലങ്ക ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് ടീമിന്റെ]] മുഖ്യ പരിശീലകനായിരുന്നു<ref name="news.biharprabha.com">{{Cite web|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/marvan-atapattu-appointed-head-coach-of-sri-lankan-cricket-team/|title=Marvan Atapattu appointed head coach of Sri Lankan Cricket Team|access-date=25 April 2014|publisher=news.biharprabha.com|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231536/http://news.biharprabha.com/2014/04/marvan-atapattu-appointed-head-coach-of-sri-lankan-cricket-team/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/917137.html|title=Marvan Atapattu resigns as Sri Lanka coach|access-date=3 September 2015|website=ESPNCRICINFO STAFF|publisher=ESPNcricinfo}}</ref>. == സ്കൂൾ ജീവിതം == [[ഗാലെ|ഗാലിയിലെ]] മഹീന്ദ കോളേജിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മർവൻ അട്ടപട്ടു തന്റെ ക്രിക്കറ്റ് ജീവിതം ആരംഭിച്ചു, അവിടെ മേജർ ജി.ഡബ്ല്യു.എസ്. ഡി സിൽവ ആയിരുന്നു അട്ടപ്പട്ടുവിന്റെ ആദ്യ ക്രിക്കറ്റ് പരിശീലകൻ<ref name="A">{{Cite web|url=http://www.sundayobserver.lk/2003/04/27/spo07.html|title=Marvan's bag of new one-day strategies, a marvel !|access-date=5 April 2012|last=Obeysekere|first=Sriyan|date=27 April 2003|website=Sunday Observer|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924111905/http://www.sundayobserver.lk/2003/04/27/spo07.html|archive-date=24 September 2015}}</ref>. പിന്നീട് [[കൊളംബോ|കൊളംബോയിലെ]] ആനന്ദ കോളേജിലേക്ക് എത്തിയ അദ്ദേഹം പി.ഡബ്ല്യു. പെരേരയുടെ കീഴിൽ പരിശീലനം സ്വീകരിച്ചു. == അന്താരാഷ്ട്ര കരിയർ == [[പ്രമാണം:Marvan Atapattu Graph.png|ലഘുചിത്രം|left|മർവാൻ അറ്റപട്ടുവിന്റെ ടെസ്റ്റ് ബാറ്റിംഗ് റെക്കോർഡ്]] തന്റെ ഇരുപതാം പിറന്നാളിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ 1990 നവംബറിൽ ടെസ്റ്റ് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച അട്ടപ്പട്ടുവിന്റെ ആദ്യ ആറ് [[ഇന്നിങ്സ്|ഇന്നിംഗ്‌സുകളിൽ]] അഞ്ച് ഡക്കുകളും ഒരു ഒറ്റ റൺസും ആയിരുന്നു, അരങ്ങേറ്റത്തിൽ തന്നെ രണ്ട് ഇന്നിംഗ്സുകളിലും പൂജ്യത്തിന് പുറത്തായ ആദ്യത്തെ ശ്രീലങ്കൻ ബാറ്റ്സ്മാനാണ് അട്ടപ്പട്ടു<ref>{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283116.html|title=Pair on debut|access-date=3 March 2017|publisher=ESPNcricinfo}}</ref>. തന്റെ അടുത്ത 11 ഇന്നിംഗ്സുകളിൽ ഒരു തവണാ പോലും 29 റൺസിന് മുകളിൽ സ്കോർ സാധിച്ചില്ല. അരങ്ങേറ്റ മത്സരത്തിന് ഏഴു വർഷം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ പത്താം മത്സരത്തിൽ, [[ഇന്ത്യൻ ദേശീയ ക്രിക്കറ്റ് ടീം|ഇന്ത്യയ്‌ക്കെതിരായ]] കളിയിലാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ ടെസ്റ്റ് [[ശതകം (ക്രിക്കറ്റ്)|സെഞ്ച്വറി]] നേടുന്നത്. തന്റെ ടെസ്റ്റ് കരിയറിൽ 22 തവണ പൂജ്യത്തിന് പുറത്തായ അദ്ദേഹം നാല് തവണ ടെസ്റ്റിന്റെ രണ്ടിന്നിംഗ്സുകളിലും ഡക്കായിരുന്നു, മുൻ നിര ബാറ്റ്സ്മാരുടെ കാരുഅത്തിൽ ഇത് രണ്ടും ഒരു റെകോർഡാണ്. ഇന്ത്യയ്‌ക്കെതിരെ [[നാഗ്‌പൂർ|നാഗ്പൂരിൽ]] വച്ചാണ് അട്ടപ്പട്ടു ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിൽ അരങ്ങേറ്റം നടത്തിയത്. 2003 ഏപ്രിലിൽ ഏകദിന ടീമിന്റെ ക്യാപ്റ്റനായി. 2004 ൽ സിംബാബ്‌വെയ്ക്കെതിരെ നേടിയ 249 റൺസാാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ടെസ്റ്റ് സ്കോർ, ഈ കളിയിൽ [[കുമാർ സംഗക്കാര|കുമാർ സംഗക്കാരയുമായി]] ചേർന്ന് 438 റൺസിന്റെ രണ്ടാം വിക്കറ്റ് കൂട്ടുകെട്ടിൽ പങ്കാളിയുമായി. കൃത്യതയോടെ എറിയുന്ന സമർത്ഥനായ ഒരു ഫീൽഡറായിരുന്നു അട്ടപ്പട്ടു. 2005 അവസാനത്തിൽ ഇഎസ്പിഎൻക്രിക്കിൻഫോ തയ്യാറാക്കിയ ഒരു റിപ്പോർട്ട് കാണിക്കുന്നത് [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 1999|1999 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിന്]] ശേഷം ഏകദിന ക്രിക്കറ്റിലെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ റണ്ണൗട്ടുകളിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ ഫീൽഡർ അട്ടപ്പട്ടുവായിരുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/23064445|title=Statistics – Run outs in ODIs|access-date=5 February 2007|last=Basevi|first=Trevor|date=8 November 2005|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> [[ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പ് 2007|2007 ക്രിക്കറ്റ് ലോകകപ്പിലെ ടീമിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം]] പുറത്തായത് ഏറേ വിവാദമായിരുന്നു, ഇതിനെ തുടർന്ന് ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാരുടെ ഉടമ്പടിയിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം പിൻവാങ്ങി. 2007-08 ഓസ്‌ട്രേലിയൻ പര്യടനം അട്ടപ്പട്ടുവിന് നഷ്ടമായെങ്കിലും ശ്രീലങ്കൻ കായിക മന്ത്രി ഗാമിനി ലോകുഗെയുടെ ഇടപെടലിന് ശേഷം അദ്ദേഹം വീണ്ടും ടീമിനോടൊപ്പം ചേർന്നു. ശ്രീലങ്ക പരമ്പര 2–0ന് തോറ്റതിന് ശേഷം [[ഹൊബാർട്ട്|ഹൊബാർട്ടിൽ]] നടന്ന രണ്ടാം ടെസ്റ്റിനൊടുവിൽ അട്ടപ്പട്ടു അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിക്കറ്റിൽ നിന്നും തന്റെ വിരമിക്കൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. 90 ടെസ്റ്റുകളിൽ നിന്നായി 39.02 ശരാശരിയിൽ 5,502 ടെസ്റ്റ് റൺസ് നേടിയ അദ്ദേഹം 268 അന്താരാഷ്ട്ര ഏകദിന മത്സരങ്ങളിൽ നിന്ന് 37.57 ശരാശരിയോടെ 8,529 റൺസും നേടിയിട്ടുണ്ട്. ടെസ്റ്റ് ക്രിക്കറ്റിൽ അട്ടപ്പട്ടു ആറ് ഇരട്ട ശതകങ്ങളും പതിനാറ് ശതകങ്ങളും നേടിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://stats.cricinfo.com/ci/content/records/230344.html|title=Most double hundreds in a career|access-date=4 July 2010|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> അതുപോലെ ടെസ്റ്റ് കളിച്ചിരുന്ന എല്ലാ രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെയും അദ്ദേഹം ശതകം നേടിയിട്ടുണ്ട്. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറാത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * {{ESPNcricinfo|id=48124}} * {{CricketArchive|id=1978}} {{s-start}} {{s-bef| before = [[ഹഷൻ തിലകരത്നെ]] }} {{s-ttl| title = [[Sri Lankan national cricket captains|ശ്രീലങ്കൻ ടെസ്റ്റ് നായകൻ]] | years = 2004–2006 }} {{s-aft| rows = 2 | after = [[മഹേല ജയവർദ്ധനെ]] }} {{s-bef| before = [[സനത് ജയസൂര്യ]] }} {{s-ttl| title = [[Sri Lankan national cricket captains|ശ്രീലങ്കൻ ഏകദിന നായകൻ]] | years = 2003–2006 }} {{s-end}} {{Sri Lanka Test Cricket Captains}} {{Sri Lanka ODI Cricket Captains}} {{Navboxes |title=Sri Lanka Squads |bg= blue |fg= white |bordercolor=#FFCC00 |list1= {{Sri Lanka Squad 1996 Cricket World Cup}} {{Sri Lanka Squad 1999 Cricket World Cup}} {{Sri Lanka Squad 2002 ICC Champions Trophy}} {{Sri Lanka Squad 2003 Cricket World Cup}} {{Sri Lanka Squad 2004 Asia Cup}} {{Sri Lanka Squad 2007 Cricket World Cup}} {{Sri Lanka Squad 2015 Cricket World Cup}} }} [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ ക്രിക്കറ്റ് കളിക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1970-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 22-ന് ജനിച്ചവർ]] qdvt01s7lm36te3vcfszwnd0xv7flov 0 530707 4647985 4610989 2026-07-16T14:34:47Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647985 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=മുശീറുൽ ഹസൻ|image=|caption=|birth_date={{birth date|1949|08|15|df=y}}|birth_place=ബിലാസ്പൂർ|death_date={{death date and age|2018|12|10|1949|08|15|df=y}}|fields=[[ചരിത്രം]]|alma_mater={{Plainlist| *[[അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാല]] *[[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല]] }}|notable_students=}} ഒരു ആധുനിക [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യൻ]] ചരിത്രകാരനായിരുന്നു '''മുശീറുൽ ഹസൻ''' (ജീവിതകാലം: 15 ഓഗസ്റ്റ് 1949 - 10 ഡിസംബർ 2018)<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-jamia-vc-mushirul-hasan-dies-after-prolonged-illness/articleshow/67021876.cms|title=Former Jamia VC Mushirul Hasan dies after prolonged illness {{!}} India News - Times of India|access-date=2021-01-09|last=Dec 10|first=PTI /|last2=2018|language=en|last3=Ist|first3=12:30}}</ref>. [[ഇന്ത്യയുടെ വിഭജനം]], വർഗീയത, [[ദക്ഷിണേഷ്യ|ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ]] ഇസ്ലാമിന്റെ ചരിത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള രചനകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റേതായി ഉണ്ട്.<ref name="Amazon">{{Cite web|url=https://www.amazon.com/dp/1845600193|title=The Nehrus: Personal Histories (9781845600198): Mushirul Hasan: Books|website=Amazon.com}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The book on trial: fundamentalism and censorship in India|url=https://archive.org/details/alf.135.363.310.954.kum|last=Kumar|first=Girja|publisher=Har-Anand Publications|year=1997|isbn=978-81-241-0525-2|pages=253–272|chapter=Mushirul Hasan: victim of academic politics}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/s?_encoding=UTF8&sort=relevancerank&search-alias=books&field-author=Mushirul%20Hasan|title=Mushirul Hasan: Books|website=Amazon.com}}</ref> [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ]]യുടെ വൈസ് ചാൻസലറായിരുന്ന<ref>{{Cite web|url=http://jmi.ac.in/aboutjamia/profile/history/Past_Vice_Chancellors_Profile-16/Prof_Mushirul_Hasan-1686#|title=Jamia - Profile - History - Past Vice Chancellors' Profile - Prof Mushirul Hasan|website=Jmi.ac.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി കോൺഗ്രസ്സിന്റെ]] അധ്യക്ഷനായിരുന്നിട്ടുണ്ട്. ==ജീവിതരേഖ== ചരിത്രകാരനായിരുന്ന [[മൊഹിബ്ബുൽ ഹസൻ|മൊഹിബ്ബുൽ ഹസന്റെ]] രണ്ടാമത്തെ പുത്രനായ മുശീറുൽ ഹസൻ, 1949-ൽ ജനിച്ചു. 1969-ൽ [[അലിഗഢ് മുസ്ലിം സർവകലാശാല|അലീഗഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ]] നിന്ന് ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ അദ്ദേഹം 1977-ൽ [[കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാല|കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[ഡോക്ടറേറ്റ്|ഡോക്ടറേറ്റ് (പിഎച്ച്ഡി)]] നേടി. <ref name="JMI">{{Cite web|url=http://jmi.nic.in/mushirulhasan.htm|title=Archived copy|access-date=6 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101005221113/http://jmi.nic.in/mushirulhasan.htm|archive-date=5 October 2010}}</ref> [[ന്യൂ ഡെൽഹി|ന്യൂഡൽഹിയിലെ]] [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയിലെ]] ചരിത്ര-സാംസ്കാരിക വകുപ്പിൽ പ്രൊഫസറായി പ്രവർത്തിച്ചുവന്നു. 2000 ജൂലൈ മുതൽ 2010 ജനുവരി വരെ [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയിലെ]] അക്കാദമി ഓഫ് തേർഡ് വേൾഡ് സ്റ്റഡീസിന്റെ ഡയറക്ടറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1992 മുതൽ 1996 വരെ [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയുടെ]] പ്രോ-വൈസ് ചാൻസലറായിരുന്നു. പിന്നീട് [[ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ|ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയയുടെ]] വൈസ് ചാൻസലറായി (2004-2009) സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://jmi.ac.in/aboutjamia/profile/history/Past_Vice_Chancellors_Profile-16/Prof_Mushirul_Hasan-1686#|title=Jamia - Profile - History - Past Vice Chancellors' Profile - Prof Mushirul Hasan|website=Jmi.ac.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മാർച്ച് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 മെയ് മാസത്തിൽ [[നാഷണൽ ആർക്കൈവ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|നാഷണൽ ആർക്കൈവ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ]] ഡയറക്ടർ ജനറലായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/Mushirul-is-DG--Archives/618664|title=Mushirul is DG, Archives|website=Indianexpress.com}}</ref> 2002 ൽ [[ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ ഹിസ്റ്ററി കോൺഗ്രസിന്റെ]] പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ==അംഗീകാരം== * ഡി.പി. സിംഗാൾ സ്കോളർഷിപ്പ്, [[ക്വീൻസ്‌ലാന്റ് സർവകലാശാല]], ബ്രിസ്‌ബേൻ, 2003. * [[ഓക്സ്ഫഡ് സർവകലാശാല|യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഓക്സ്ഫോർഡ്]], 2002–03 ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റഡീസിന്റെ [[:en:Ford Foundation|ഫോർഡ് ഫൗണ്ടേഷൻ]] (സാർക്ക്) ഫെലോഷിപ്പ് * [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശ്]] രാജർഷി ടണ്ടൻ ഓപ്പൺ യൂണിവേഴ്സിറ്റി (UPRTOU), അലഹബാദ്, 2006-ൽ നൽകിയ [[ഡി ലിറ്റ് ബിരുദം|ഡി. ലിറ്റ് (ഹോണറിസ് കോസ)]] * കൊൽക്കത്തയിലെ [[ഏഷ്യാറ്റിക് സൊസൈറ്റി]] നൽകുന്ന പ്രൊഫസർ സുകുമാർ സെൻ മെമ്മോറിയൽ സ്വർണ്ണ മെഡൽ, 2006. * 2007-ൽ [[പത്മശ്രീ]] പുരസ്കാരം. * [[കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാല|കൊൽക്കത്തയിലെ കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാലയുടെ]] [[കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാല ഓണററി ഡിഗ്രി സ്വീകർത്താക്കളുടെ പട്ടിക|ഡി.ലിറ്റ് (ഹോണറിസ് കോസ)]], 2008. * [[:en:Indian Council of Social Science Research|ഇന്ത്യൻ കൗൺസിൽ ഓഫ് സോഷ്യൽ സയൻസ് റിസർച്ചിന്റെ]] മഹാത്മാഗാന്ധി നാഷണൽ ഫെലോഷിപ്പ്, 2009–2011. * [[:en:Ordre des Palmes académiques|ഓർഡ്രെ ഡെസ് പാംസ് അക്കാഡമിക്സ്]], 2010. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/books/top-french-honour-for-mushirul-hasan/story-uyVD6TlaBrenE8gSuNTHQM.html|title=Top French honour for Mushirul Hasan|date=15 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124113411/https://www.hindustantimes.com/books/top-french-honour-for-mushirul-hasan/story-uyVD6TlaBrenE8gSuNTHQM.html|archive-date=24 January 2021|website=Hindustantimes.com}}</ref> * മുൻ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ 124-ാം ജന്മവാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് 2014 നവംബർ 14 ന് ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു മെമ്മോറിയൽ ഫണ്ട് നൽകിയ [[ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു ഫെലോഷിപ്പ്]].<ref>{{cite news|title=Mushirul Hasan bags Nehru fellowship|url=http://www.thehindu.com/news/national/mushirul-hasan-bags-nehru-fellowship/article5353041.ece|newspaper=[[The Hindu]]|date=15 November 2013}}</ref> ==അവലംബം== {{RL}} {{bio-stub}} 90p3y5zl7h50cq8r1lyhcfrpjtvprix 0 531520 4647927 4645774 2026-07-16T12:58:16Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647927 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Quinine}} {{Infobox drug | IUPAC_name = (''R'')-(6-Methoxyquinolin-4-yl)[(1''S'',2''S'',4''S'',5''R'')-5-vinylquinuclidin-2-yl]methanol | image = Quinine structure.svg | width = 200 | image2 = Quinine-3D-balls.png | width2 = 180 <!--Clinical data-->| pronounce = {{IPAc-en|US|ˈ|k|w|aɪ|n|aɪ|n}}, {{IPAc-en|k|w|ɪ|ˈ|n|iː|n}} or {{IPAc-en|UK|ˈ|k|w|ɪ|n|iː|n}} {{respell|KWIN|een}} | tradename = Qualaquin, Quinate, Quinbisul, others | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|quinine-sulfate}} | MedlinePlus = a682322 | licence_US = Quinine | DailyMedID = Quinine | pregnancy_AU = D | pregnancy_AU_comment = <ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Quinine Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=25 March 2020 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/quinine.html | access-date=13 August 2020}}</ref> | pregnancy_US = N | pregnancy_US_comment = <ref name="Drugs.com pregnancy" /> | legal_AU = S4 | legal_CA = Rx-only | legal_UK = POM | legal_US = Rx-only | legal_status = | routes_of_administration = [[Oral administration|By mouth]], [[intramuscular]], [[intravenous]], [[rectal administration|rectal]] <!--Pharmacokinetic data-->| bioavailability = | protein_bound = 70–95%<ref name=MSR>{{cite web|title=Qualaquin (quinine) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=29 January 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/qualaquin-quinine-342696#showall|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202183809/http://reference.medscape.com/drug/qualaquin-quinine-342696#showall|archive-date=2 February 2014}}</ref> | metabolism = [[Liver]] (mostly [[CYP3A4]] and [[CYP2C19]]-mediated) | elimination_half-life = 8–14 hours (adults), 6–12 hours (children)<ref name = MSR/> | excretion = [[Kidney]] (20%) <!--Identifiers-->| CAS_number = 130-95-0 | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | ATC_prefix = M09 | ATC_suffix = AA01 | ATC_supplemental = {{ATC|P01|BC01}} | PubChem = 8549 | IUPHAR_ligand = 2510 | DrugBank = DB00468 | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | ChemSpiderID = 84989 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = A7V27PHC7A | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | KEGG = D08460 | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | ChEBI = 15854 | ChEBI_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 170 <!--Chemical data-->| ChEMBL_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | C = 20 | H = 24 | N = 2 | O = 2 | SMILES = [H][C@@]1([C@@H](C2=CC=NC3=CC=C(C=C23)OC)O)C[C@@H]4CC[N@]1C[C@@H]4C=C | StdInChI = 1S/C20H24N2O2/c1-3-13-12-22-9-7-14(13)10-19(22)20(23)16-6-8-21-18-5-4-15(24-2)11-17(16)18/h3-6,8,11,13-14,19-20,23H,1,7,9-10,12H2,2H3/t13-,14-,19-,20+/m0/s1 | StdInChIKey = LOUPRKONTZGTKE-WZBLMQSHSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | melting_point = 177 | verifiedrevid = 441980057 }} [[പ്രമാണം:Cinchona_calisaya_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-179.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ''സിങ്കോണ കാലിസായയുടെ ചിത്രം'']] [[മലമ്പനി|മലേറിയയ്ക്കും]] ബേബിസിയോസിസിനും ചികിത്സിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മരുന്നാണ് '''ക്വിനൈൻ'''. <ref name="AHFS2020">{{Cite web|url=https://www.drugs.com/monograph/quinine-sulfate.html|title=Quinine sulfate|access-date=2020-05-14|date=2020-02-20|publisher=Drugs.com}}</ref> [[ആർട്ടിസ്യൂണേറ്റ്]] ലഭ്യമല്ലാത്തപ്പോൾ [[ക്ലോറോക്വിനിൻ|ക്ലോറോക്വിനിനെ]] പ്രതിരോധിക്കുന്ന ''[[പ്ലാസ്മോഡിയം ഫാൽസിപാരം]]'' മൂലമുള്ള മലേറിയ ചികിത്സയ്ക്കും ഇതുപയോഗിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Artemether for severe malaria|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=6|pages=CD010678|date=June 2019|pmid=31210357|pmc=6580442|doi=10.1002/14651858.CD010678.pub3}}</ref> ചിലപ്പോൾ [[റെസ്റ്റ്‍ലെസ് ലെഗ്സ് സിൻഡ്രോം]] ചികിൽസയിൽ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും ഗുരുതരമായ [[പാർശ്വഫലം|പാർശ്വഫലങ്ങളുടെ]] അപകടസാധ്യത കാരണം ക്വിനൈൻ ഈ ആവശ്യത്തിനായി ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല. ഇത് വായിലൂടെയോ [[ഡ്രിപ്പ്|ഇൻട്രാവെനസായോ]] നൽകാം. ലോകത്തിന്റെ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ ക്വിനൈനിനെ മലേറിയ പ്രതിരോധിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[ടോണിക് വാട്ടർ|ടോണിക്ക് വാട്ടറിന്റെ]] കയ്പേറിയ രുചി നൽകുന്ന ഘടകമാണ് ക്വിനൈൻ. <ref name="olmsted">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1vnk6J8knKkC&pg=PA137|title=Chemistry: The Molecular Science|last=Olmsted|first=John|last2=Williams|first2=Gregory M.|date=1997|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-0-815-18450-8|page=137|name-list-format=vanc|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915152729/https://books.google.com/books?id=1vnk6J8knKkC&pg=PA137|archive-date=15 September 2016}}</ref><ref>{{Cite book|title=Miss Charming's Guide for Hip Bartenders and Wayout Wannabes|url=https://archive.org/details/misscharmingsgui0000char|last=Charming|first=Cheryl|publisher=Sourcebooks, Inc.|year=2006|isbn=978-1-4022-0804-1|location=USA|page=[https://archive.org/details/misscharmingsgui0000char/page/189 189]|name-list-format=vanc}}</ref> [[സിങ്കോണ]] മരത്തിന്റെ പുറംതൊലിയിൽ നിന്നാണ് ക്വിനൈൻ വേർതിരിക്കുന്നത്. <ref name="AHFS2020" /> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L3lZiwsCZoYC&pg=PA23|title=Traditional Medicinal Plants and Malaria|last=Willcox|first=Merlin|date=28 June 2004|publisher=CRC Press|isbn=9780203502327|page=231|name-list-format=vanc}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|title=Plant bioactives and drug discovery : principles, practice, and perspectives|last=Cechinel-Filho|first=Valdir|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470582268|location=Hoboken, N.J.|page=2|name-list-format=vanc|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073629/https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|archive-date=4 March 2016}}</ref> [[പ്രമാണം:Tonic_water_uv.jpg|ലഘുചിത്രം| ടോണിക് വാട്ടർ]] തലവേദന, ചെവിയിൽ മുഴക്കം അനുഭവപ്പെടുക, കാഴ്ചാപ്രശ്നങ്ങൾ, വിയർക്കൽ എന്നിവയാണ് സാധാരണ പാർശ്വഫലങ്ങൾ. <ref name="AHFS2020"/> [[ബധിരത]], [[ത്രോംബോസൈറ്റോപീനിയ]], [[അതാളത]] എന്നിവയാണ് കൂടുതൽ ഗുരുതരമായ പാർശ്വഫലങ്ങൾ. ഗർഭാവസ്ഥയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നത് കുഞ്ഞിന് ദോഷം വരുത്തുമോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല. ക്വിനൈൻ ഒരു [[ആൽക്കലോയ്ഡ്]] ആണ്. ഒരു മരുന്നായി ഇത് എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് പൂർണ്ണമായും വ്യക്തമല്ല. 1820-ൽ, [[സിങ്കോണ]] മരത്തിന്റെ പുറംതൊലിയിൽ നിന്ന് ക്വിനൈൻ ആദ്യമായി വേർതിരിച്ചു. <ref name="AHFS2020"/> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L3lZiwsCZoYC&pg=PA23|title=Traditional Medicinal Plants and Malaria|last=Willcox|first=Merlin|date=28 June 2004|publisher=CRC Press|isbn=9780203502327|page=231|name-list-format=vanc}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|title=Plant bioactives and drug discovery : principles, practice, and perspectives|last=Cechinel-Filho|first=Valdir|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470582268|location=Hoboken, N.J.|page=2|name-list-format=vanc|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304073629/https://books.google.com/books?id=hhraBwhymOUC&pg=PA2|archive-date=4 March 2016}}</ref> 1632 മുതൽ മലേറിയ ചികിത്സയ്ക്കായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. [[ഈശോസഭ|ജെസ്യൂട്ട് മിഷനറിമാർ]] 1636 ൽ ഇത് സ്പെയിനിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cNuY6tyyyrUC&pg=PA45|title=Treatment and Prevention of Malaria : Antimalarial Drug Chemistry, Action and Use.|last=Staines|first=Henry M.|last2=Krishna|first2=Sanjeev|date=2011|publisher=Springer Verlag|isbn=9783034604796|location=[S.l.]|page=45|name-list-format=vanc}}</ref> [[ലോകാരോഗ്യസംഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന മരുന്നുകളുടെ മാതൃകാ പട്ടിക|ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ അവശ്യ മരുന്നുകളുടെ പട്ടികയിലൽപ്പെട്ട ഔഷധമാണിത്.]]<ref name="WHO21st">{{Cite book|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|vauthors=((World Health Organization))|publisher=World Health Organization|year=2019|location=Geneva|hdl=10665/325771|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|author-link=World Health Organization|hdl-access=free}}</ref> == ഉപയോഗങ്ങൾ == 2006 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, മലേറിയയ്ക്കുള്ള ചികിത്സയ്ക്കായി [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന|ലോകാരോഗ്യ സംഘടന]] (ഡബ്ല്യുഎച്ച്ഒ) ക്വിനൈൻ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നില്ല, കാരണം പാർശ്വഫലങ്ങൾ കുറവായ, തുല്യമായി ഫലപ്രദമാകുന്ന മറ്റ് വസ്തുക്കളും ഉണ്ട്. [[ആർടെമിസിനിൻ]] ലഭ്യമല്ലാത്തപ്പോൾ മാത്രം ഇത് ഉപയോഗിക്കാൻ അവർ ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://apps.who.int/malaria/docs/TreatmentGuidelines2006.pdf|title=Guidelines for the treatment of malaria|access-date=10 August 2009|last=World Health Organization|year=2006|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20090805225019/http://apps.who.int/malaria/docs/TreatmentGuidelines2006.pdf|archive-date=5 August 2009}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Artesunate versus quinine for treatment of severe falciparum malaria: a randomised trial|url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_august-27-september-2-2005_366_9487/page/n40|journal=Lancet|volume=366|issue=9487|pages=717–25|year=2005|pmid=16125588|doi=10.1016/S0140-6736(05)67176-0}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Oral quinine for the treatment of uncomplicated malaria|journal=BMJ|volume=339|pages=b2066|date=July 2009|pmid=19622550|doi=10.1136/bmj.b2066|url=http://researchonline.lshtm.ac.uk/5019/1/Oral%20quinine%20for%20the%20treatment%20of%20uncomplicated%20malaria%20_%20The%20BMJ.pdf}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Effectiveness of quinine versus artemether-lumefantrine for treating uncomplicated falciparum malaria in Ugandan children: randomised trial|journal=BMJ|volume=339|pages=b2763|date=July 2009|pmid=19622553|pmc=2714631|doi=10.1136/bmj.b2763}}</ref> [[സിസ്റ്റമിക് ലൂപ്പസ് എരിത്തമറ്റോസിസ്|ല്യൂപ്പസ്]], [[സന്ധിവാതം|ആർത്രൈറ്റിസ്]] എന്നിവയ്ക്കും ക്വിനൈൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. [[ലെഗ് ക്രാംപ്]] ചികിൽസിക്കാൻ ഒരു ഓഫ്-ലേബൽ ചികിത്സയായി ക്വിനൈൻ പതിവായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും, പാർശ്വഫലങ്ങൾ കൂടുതലായതിനാൽ ഇപ്പോൾ, ഇത് സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കുന്നില്ല. <ref name="FDA Safety Communication">{{Cite web|url=https://www.fda.gov/drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/ucm218202.htm|title=FDA Drug Safety Communication: New risk management plan and patient Medication Guide for Qualaquin (quinine sulfate)|access-date=2011-02-21|date=2010-08-07|publisher=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219065903/https://www.fda.gov/drugs/DrugSafety/PostmarketDrugSafetyInformationforPatientsandProviders/ucm218202.htm|archive-date=19 February 2011}}</ref> <ref name="FDA risks">{{Cite web|url=https://www.fda.gov/ForHealthProfessionals/LearningActivities/ucm317811.htm|title=Serious risks associated with using Quinine to prevent or treat nocturnal leg cramps (September 2012)|access-date=19 January 2020|date=2012-08-31|website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022135438/https://www.fda.gov/ForHealthProfessionals/LearningActivities/ucm317811.htm|archive-date=22 October 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.consumerreports.org/cro/2012/04/quinine-for-night-time-leg-cramps-no-longer-recommended/index.htm|title=Quinine for Night-Time Leg Cramps|access-date=2020-01-20|website=[[Consumer Reports]]}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://blogs.sciencemag.org/pipeline/archives/2019/01/22/quinines-target|title=Quinine's Target|first=Derek|last=Lowe|authorlink=Derek Lowe|journal=[[Science (journal)|Science]]|date=22 January 2019|accessdate=28 January 2019|archive-date=2019-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181454/https://blogs.sciencemag.org/pipeline/archives/2019/01/22/quinines-target|url-status=dead}}</ref> == രസതന്ത്രം == [[പ്രമാണം:Robert_Burns_Woodward_in_1965.jpg|ലഘുചിത്രം| റോബർട്ട് ബി. വുഡ്‌വാർഡ്]] [[പ്രമാണം:Quinine_Biosynthesis.png|ലഘുചിത്രം| ക്വിനൈൻ ബയോസിന്തസിസ്]] [[സിങ്കോണ|ക്വിൻ‌നൈനിന്റെ]] പ്രായോഗികമായ ഏക ഉറവിടം [[സിങ്കോണ|സിങ്കോണ മരങ്ങളാണ്]] . എന്നിരുന്നാലും, രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് യുദ്ധകാലത്തെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ, അതിന്റെ കൃത്രിമ ഉൽപാദനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങൾ നടന്നു. അമേരിക്കൻ രസതന്ത്രജ്ഞരായ [[റോബർട്ട് ബി. വുഡ്‌വാർഡ്]], [[ഡബ്ല്യു.ഇ ഡോറിംഗ്]] എന്നിവർ 1944 ൽ ഒരു രാസസംയോജനം നടത്തി. <ref name="Woodward1944"> {{Cite journal|title=The Total Synthesis of Quinine|journal=[[Journal of the American Chemical Society|J Am Chem Soc]]|volume=66|issue=849|pages=849|year=1944|doi=10.1021/ja01233a516}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Kaufman|first=Teodoro S.|last2=Rúveda|first2=Edmundo A.|year=2005|title=Die Jagd auf Chinin: Etappenerfolge und Gesamtsiege|language=de|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=117|issue=6|pages=876–907|doi=10.1002/ange.200400663}}</ref> പക്ഷേ അവയ്‌ക്കൊന്നും സ്രോതസ്സുകളിൽ‌ നിന്നും ആൽക്കലോയിഡിനെ വേർതിരിക്കുന്നതിൽ, സാമ്പത്തികമായി മത്സരിക്കാൻ‌ കഴിഞ്ഞില്ല. 1 == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:അവശ്യ മരുന്നുകൾ]] 535y2xcwzkc8lpx2ex7d8u3vlo59exe 0 531577 4647933 4645265 2026-07-16T13:04:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647933 wikitext text/x-wiki {{PU|Mandate for Palestine}} {{Infobox document|document_name=League of Nations – Mandate for Palestine and Transjordan Memorandum|Image=Mandate for Palestine (legal instrument).png|image_caption=British [[Command Paper]] 1785, December 1922, containing the Mandate for Palestine and the Transjordan memorandum|date_created=Mid-1919 – 22 July 1922|date_effective=29 September 1923|date_repeal=15 May 1948|writer=|location_of_document=[[United Nations Office at Geneva|UNOG Library]]; ref.: C.529. M.314. 1922. VI.|signers=[[League of Nations|Council of the League of Nations]]|purpose=Creation of the territories of [[Mandatory Palestine]] and the [[Emirate of Transjordan]]}} [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധ]]ത്തിന്റെ അനന്തരഫലമായി [[തുർക്കി|തുർക്കിയിൽ]] നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം പിടിച്ച പലസ്തീൻ-ട്രാൻസ്ജോർദാൻ പ്രദേശങ്ങളുടെ ഭരണനിർവ്വഹണത്തിനായി [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസ്]] ഏർപ്പെടുത്തിയ സംവിധാനമായിരുന്നു '''പലസ്തീൻ മാൻഡേറ്റ്'''. [[സൈക്‌സ് - പികോ കരാർ]] പ്രകാരം 1920-ൽ പലസ്തീൻ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള അധികാരം ബ്രിട്ടന് ലഭിച്ചു. ഇതിലേക്ക് ട്രാൻസ്ജോർദാൻ കൂടി ചേർക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. 1920-ൽ പലസ്തീനിലും 1921-ൽ ട്രാൻസ്ജോർദാനിലും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണമാരംഭിച്ചെങ്കിലും മാൻഡേറ്റ് പ്രാബല്യത്തുണ്ടായിരുന്നത് 1923 സെപ്റ്റംബർ 29 മുതൽ 1948 മെയ് 15 വരെയായിരുന്നു.{{sfn|Reid|2011|p=115}}{{sfn|Quigley|1990|p=10}}{{sfn|Friedman|1973|p=282}} ==അവലംബം== {{RL}} ==സ്രോതസുകൾ== * {{cite book|last=Abu-Lughod|first=Ibrahim|author-link=Ibrahim Abu-Lughod|editor=[[Edward Said]] and [[Christopher Hitchens]]|title=Blaming the Victims: Spurious Scholarship and the Palestinian Question|chapter-url=https://archive.org/details/blamingvictimssp00said|chapter-url-access=registration|year=1988|publisher=Verso|isbn=978-1-85984-340-6|chapter=Territorially-based Nationalism and the Politics of Negation}} * {{cite book|first=Ali A.|last=Allawi|author-link= Ali Allawi |title=Faisal I of Iraq|url=https://books.google.com/books?id=xCLBAgAAQBAJ&pg=PA216|date=2014|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-19936-9|pages=216–}} * {{cite book|last=Amadouny|first=Vartan|editor=Clive H. Schofield and Richard N. Schofield|title=The Middle East and North Africa: World Boundaries|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9AYhT3zchVMC&pg=PT169|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-88028-7|chapter=The Evolution of the Transjordan-Iraq Boundary, 1915–40}} * {{cite book|last=Alsberg|first=Paul Avraham|author-link=:de:Paul Avraham Alsberg|editor=Daniel Carpi|title=הציונות: מאסף לתולדות התנועה הציונית והישוב היהודי בארץ־ישראל|url=https://books.google.com/books?id=KZULAQAAIAAJ|year=1973|publisher=וניברסיטת תל-אביב, הוצאת הכבוץ המיוחד|chapter=קביעת הגבול המזרחי של ארץ ישראל (Determining the Eastern Boundary of the Land of Israel)|quote= [https://humanities.tau.ac.il/sites/humanities.tau.ac.il/files/media_server/humanities/zionism/ציונות/ג/10.pdf available in pdf here]}} ** {{cite book|last=Alsberg|first=Avraham P.|author-link=:de:Paul Avraham Alsberg|title=Zionism|journal=Studies in Zionism|url=https://books.google.com/books?id=aWsMAQAAMAAJ|volume=2|year=1980|publisher=Institute for Zionist Research Founded in Memory of Chaim Weizmann|pages=87–98|chapter=Delimitation of the eastern border of Palestine|doi=10.1080/13531048108575800}} * {{cite book|last1=Aruri |first1=Naseer Hasan |author-link1=Naseer Aruri |title=Jordan: A Study in Political Development 1923–1965 |url=https://books.google.com/books?id=GVaG4WGKj9MC |access-date=2 May 2009 |year=1972 |publisher=[[Martinus Nijhoff Publishers]] |location=The Hague |isbn=978-90-247-1217-5 |ref=CITEREFAruri1972}} * {{cite book|first=Randall|last=Baker|title=King Husain and the Kingdom of Hejaz|url=https://books.google.com/books?id=n706ShSYt-sC&pg=PA220|year=1979|publisher=The Oleander Press|isbn=978-0-900891-48-9|page=220}} * {{cite book|last=Beshara|first=Adel|title=The Origins of Syrian Nationhood: Histories, Pioneers and Identity|url=https://books.google.com/books?id=nr9Ivt-pc0IC&pg=PA266|date=27 April 2012|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-72450-3}} * {{cite journal|title=Woodrow Wilson and the Origins of the Arab-Israeli Conflict|first=Frank W.|last=Brecher|journal=American Jewish Archives|date=1987|volume=39|issue=1|pages=23–47}} * {{cite book|author-link=Henry Cattan|last=Cattan|first=Henry|title=Palestine, the Arabs and Israel: the search for justice|url=https://books.google.com/books?id=DpptAAAAMAAJ|year=1969|publisher=Longmans|isbn=9780582780002}} * {{cite book|first=Gideon|last=Biger|title=The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947|url=https://books.google.com/books?id=wUqRAgAAQBAJ&pg=PA170|date=2004|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-76652-8}} * {{cite book|last=Boustany|first=Wadi Faris|title=The Palestine Mandate, Invalid and Impracticable: A Contribution of Arguments and Documents Towards the Solution of the Palestine Problem. P. 10 and App. Added and Arabic Version Pres. to the Supreme Arab Committee in Aug., 1936|url=https://books.google.com/books?id=5U-LtAEACAAJ|year=1936|publisher=American Press|oclc= 337112}} * {{cite book|last=Caplan|first=Neil|title=The Israel-Palestine Conflict: Contested Histories|url=https://books.google.com/books?id=JyAgn_dD43cC&pg=PT74|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-5786-8}} * {{cite book|last=Cassels|first=Alan|title=Mussolini's Early Diplomacy|url=https://books.google.com/books?id=lAN-BgAAQBAJ|year=1970|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-7234-3}} *{{cite book|first=Dvorah|last=Barzilay-Yegar|author-link=Dvorah Barzilay-Yegar|title=A National Home for the Jewish People: The Concept in British Political Thinking and Policy Making 1917–1923|url=https://books.google.com/books?id=Z232MAAACAAJ|year=2017|publisher=Vallentine Mitchell|isbn=978-1-910383-32-2}} * {{cite journal|last=Cohen|first=Michael J.|date=2010|title=Was the Balfour Declaration at risk in 1923? Zionism and British imperialism|journal=Journal of Israeli History|volume=29|issue=1}} * {{cite book|first=Harry|last=Defries|title=Conservative Party Attitudes to Jews 1900–1950|url=https://books.google.com/books?id=16bKAgAAQBAJ&pg=PA51|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-28462-6|page=51}} * {{cite journal|last=Davidson|first=Lawrence|title=The Past as Prelude: Zionism and the Betrayal of American Democratic Principles, 1917–48|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-palestine-studies_spring-2002_31_3/page/21|journal=Journal of Palestine Studies|volume=31|issue=3|year=2002|pages=21–35|issn=0377-919X|doi=10.1525/jps.2002.31.3.21}} * {{cite book|first=Isaiah |last=Friedman|date=1973|title=The Question of Palestine: British-Jewish-Arab Relations, 1914–1918|url=https://books.google.com/books?id=d0iR5mS_zckC|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-3868-9}} * {{cite book|last=Friedman|first=Isaiah|title=British Pan-Arab Policy, 1915-1922|url=https://books.google.com/books?id=yJ9dFmK7qBwC&pg=PA325|date=2011|publisher=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-1514-7}} * {{cite book|last=Friedman|first=Isaiah|title=The Rise of Israel: Britain enters into a compact with Zionism, 1917|url=https://books.google.com/books?id=pCu8AAAAIAAJ|year=1987|publisher=Garland|isbn=978-0-8240-4906-5}} * {{cite book|last=Frischwasser-Ra'anan|first=Heinz Felix|author-link=Uri Ra'anan|title=The Frontiers of a Nation: A Re-examination of the Forces which Created the Palestine Mandate and Determined Its Territorial Shape|url=https://books.google.com/books?id=GMtKngEACAAJ|year=1955|publisher=Batchworth Press|isbn=978-0-598-93542-7}} * {{cite book|first=Sahar |last=Huneidi|title=A Broken Trust: Sir Herbert Samuel, Zionism and the Palestinians|url=https://books.google.com/books?id=sY27UmuT6-4C&pg=PA84|date= 2001|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-172-5|page=84}} * {{cite journal|last=Huneidi|first=Sahar|date=1998|title=Was Balfour Policy Reversible? The Colonial Office and Palestine, 1921–23|journal=Journal of Palestine Studies|volume=27|issue=2|pages=23–41|jstor=2538282|doi=10.1525/jps.1998.27.2.00p0033m|url=http://jps.ucpress.edu/content/27/2/23.full.pdf|access-date=2021-01-21|archive-date=2022-10-09|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://jps.ucpress.edu/content/27/2/23.full.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|author-link=Adam Garfinkle|first=Adam|last=Garfinkle|title=History and Peace: Revisiting two Zionist myths|journal=Israel Affairs|volume=5|issue=1|date=1998|pages=126–148|doi=10.1080/13537129808719501}} * {{Cite book |first=James |last=Gelvin |author-link=James L. Gelvin |url= https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA83 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=[[Cambridge University Press]] |orig-year=2002 |edition=3 |year=2014|isbn= 978-0-521-85289-0}} *{{cite book|last=Ghandour|first=Zeina B.|title=A Discourse on Domination in Mandate Palestine: Imperialism, Property and Insurgency|url=https://books.google.com/books?id=DTh6AgAAQBAJ&pg=PA33|date=10 September 2009|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-00963-3}} *{{cite journal|first=Yitzhak|last=Gil-Har|date=2000|title=Boundaries Delimitation: Palestine and Transjordan|url=https://archive.org/details/sim_middle-eastern-studies_2000-01_36_1/page/68|journal=Middle Eastern Studies|volume=36|issue=1|pages=68–81|doi=10.1080/00263200008701297}} * {{cite thesis|last=Guckian|first=Noel Joseph|date=1985|url=https://cadair.aber.ac.uk/dspace/handle/2160/3278|title=British Relations with Trans-Jordan, 1920–1930|type=PhD|publisher=Department of International Politics, Aberystwyth University|access-date=2021-01-21|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727054617/https://cadair.aber.ac.uk/dspace/handle/2160/3278|url-status=dead}} * {{cite journal|title=Liminal Loyalties: Ottomanism and Palestinian Responses to the Turkish War of Independence, 1919–22|journal=Journal of Palestine Studies|volume=41|issue=3|pages=19–37|date=2012|doi=10.1525/jps.2012.XLI.3.19|url=https://www.palestine-studies.org/jps/fulltext/42576|first=Awad|last=Halabi|access-date=2021-01-21|archive-date=2019-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20191223122422/https://www.palestine-studies.org/jps/fulltext/42576|url-status=dead}} * {{cite book|last=Hughes|first=Matthew|title=Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917–1919|url=https://books.google.com/books?id=uBK7f9HkpP8C|date= 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-32395-9}} * {{cite book|last=Ingrams|first=Doreen|title=Palestine papers: 1917–1922: seeds of conflict|url=https://books.google.com/books?id=VEkwAQAAIAAJ|date=2009|publisher=Eland|isbn=978-1-906011-38-3|author-link=Doreen Ingrams}} * {{cite book|author-link= Joseph Mary Nagle Jeffries |last=Jeffries|first=Joseph Mary Nagle|title=Palestine: The Reality|url=https://archive.org/details/PalestineTheReality |year=1939|publisher=Longmans, Green and Company|page=[https://archive.org/details/PalestineTheReality/page/n104 105]}} * {{cite book|last=Jones|first=Martin|title=Failure in Palestine: British and United States Policy After the Second World War|url=https://books.google.com/books?id=DXXqDAAAQBAJ&pg=PA296|date=6 October 2016|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-4742-9127-9}} * {{cite book|last1=Karsh|first1=Efraim|last2=Karsh|first2=Inari|title=Empires of the Sand: The Struggle for Mastery in the Middle East, 1789–1923|url=https://books.google.com/books?id=1E_SATQRKjoC&pg=PA317|year=2001|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00541-9}} * {{cite book|last=Kattan|first=Victor|title=From coexistence to conquest: international law and the origins of the Arab-Israeli conflict, 1891–1949|url=https://books.google.com/books?id=878vAQAAIAAJ|date=June 2009|publisher=Pluto Press|isbn=978-0-7453-2579-8}} * {{cite book|last=Kedouri|first=Elie|title=In the Anglo-Arab Labyrinth: The McMahon-Husayn Correspondence and Its Interpretations 1914–1939|url=https://books.google.com/books?id=dtdQAwAAQBAJ|date=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-30842-1}} * {{cite book|last=Klieman|first=Aaron S.|title=Foundations of British policy in the Arab world: the Cairo Conference of 1921|url=https://books.google.com/books?id=gVBtAAAAMAAJ|year=1970|publisher=Johns Hopkins Press}} * {{cite book|last=Klieman|first=Aaron S.|title=The Rise of Israel: Zionist Political Activity in the 1920s and 1930s|url=https://books.google.com/books?id=k_ttAAAAMAAJ|year=1987|publisher=Garland Pub.|isbn=978-0-8240-4917-1}} * {{cite book|last=Knee|first=Stuart E|editor=Jeffrey Gurock|title=American Zionism: Missions and Politics: American Jewish History|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cyLKAgAAQBAJ&pg=RA3-PA50|date=4 February 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-67549-2|chapter= The King-Crane Commission of 1919: The Articulation of Political Anti-Zionism}} * {{cite book|first=Clive|last=Leatherdale|title=Britain and Saudi Arabia, 1925–1939: The Imperial Oasis|url=https://books.google.com/books?id=oCeA299j1rsC&pg=PA41|year=1983|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-7146-3220-9|pages=41–42}} * {{cite book|last=Leslie|first=Shane|author-link=Shane Leslie|title=Mark Sykes: His Life and Letters|url=https://archive.org/details/marksykeshislife00lesluoft|year=1923|publisher=FRANKLIN CLASSICS TRADE Press|isbn=978-0-353-27676-5}} * {{cite journal|first=Richard Ned|last=Lebow|title= Woodrow Wilson and the Balfour Declaration|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1968-12_40_4/page/501|journal=[[The Journal of Modern History]]|volume=40|issue=4|year=1968|pages=501–523|jstor=1878450|doi=10.1086/240237}} * {{cite book|last=Lalonde|first=Suzanne N.|title=Determining Boundaries in a Conflicted World: The Role of Uti Possidetis|url=https://books.google.com/books?id=OSj9CqRVpFQC&pg=PA94|date=6 December 2002|publisher=McGill-Queen's Press – MQUP|isbn=978-0-7735-7049-8}} * {{cite book|last=Lieshout|first=Robert H.|title=Britain and the Arab Middle East: World War I and its Aftermath|url=https://books.google.com/books?id=_wu3DQAAQBAJ&pg=PA405|year=2016|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-78453-583-4}} * {{cite journal|author-link=Wm. Roger Louis|last=Louis|first=Wm. Roger|date=1969|title=The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919–1922|url=https://archive.org/details/sim_international-organization_winter-1969_23_1/page/73|journal=International Organization|volume=23|issue=1|pages=73–96|jstor=2705765|publisher=University of Wisconsin Press|doi=10.1017/S0020818300025534}} * {{cite book |last1= Louis|first1= Wm. Roger |title= The British Empire in the Middle East, 1945–1951|url= https://books.google.com/books?id=ATQQ0FMS1FQC|year=1985|isbn= 9780198229605 }} * {{cite book|first= John |last=Marlowe |title=The Seat of Pilate: An Account of the Palestine Mandate|url=https://books.google.com/books?id=pqUCAAAAMAAJ|year=1959|publisher=Cresset Press}} * {{cite journal|url=http://www.palestine-studies.org/sites/default/files/jps-articles/War-Time%20Contingency%20and%20the%20Balfour%20Declaration%20of%201917-%20An%20Improbable%20Regression.pdf|title=War-Time Contingency and the Balfour Declaration of 1917: An Improbable Regression|last=Mathew|first=William M.|year=2011|journal=Journal of Palestine Studies |volume=40|issue=2|pages=26–42|doi=10.1525/jps.2011.xl.2.26|jstor=10.1525/jps.2011.xl.2.26}} * {{cite book|last=Matz-Lück|first=Nele |editor=Armin Von Bogdandy |editor2=Rüdiger Wolfrum |editor3=Christiane E. Philipp|title=Max Planck Yearbook of United Nations Law|chapter-url=http://www.mpil.de/files/pdf2/mpunyb_matz_9_47_95.pdf|date=September 2005|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=90-04-14533-8|chapter=Civilization and the Mandate System under the League of Nations as Origin of Trusteeship}} * {{cite book|last=Mazzawi|first=Musa E.|title=Palestine and the Law: Guidelines for the Resolution of the Arab-Israel Conflict|url=https://books.google.com/books?id=qNybAAAAMAAJ|date=1 January 1997|publisher=Ithaca Press|isbn=978-0-86372-222-6}} * {{cite book|last=Mcveigh|first=Shaun|title=Jurisprudence of Jurisdiction|chapter-url=https://books.google.com/books?id=0G6PAgAAQBAJ&pg=PA94|date=12 March 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-42828-0|chapter=Conjuring Palestine}} *{{cite book|last=McTague|first = John|title=British Policy in Palestine, 1917-22|url=https://archive.org/details/britishpolicyinp0000mcta|year=1983|publisher=University Press of America |isbn=0-8191-2934-8|pages=286}} * {{cite journal|title=Zionist-British Negotiations over the Draft Mandate for Palestine, 1920|url=https://archive.org/details/jewish-social-studies_summer-fall-1980_42_3-4/page/281|first=John J.|last=McTague|journal=Jewish Social Studies|volume=42|issue=3/4|pages=281–292|date=1980|publisher=Indiana University Press|jstor=4467095}} * {{Cite book |title= A History of Modern Palestine: One Land, Two Peoples |last= Pappé |first= Ilan |author-link= Ilan Pappé |year= 2004 |publisher= [[Cambridge University Press]] |isbn= 0-521-55632-5 |url= https://archive.org/details/historyofmodernp00papp }} * {{cite book|last1=Pappé |first1=Ilan |author-link1=Ilan Pappé |title=The Making of the Arab–Israeli Conflict, 1947–1951 |url=https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC |access-date=2 May 2009 |date=15 August 1994 |publisher=[[I.B.Tauris]] |isbn=978-1-85043-819-9 |chapter=Introduction |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC&pg=PR5&cad=0_1#PPA1,M1 }} * {{cite book|last=Paris|first=Timothy J.|title=Britain, the Hashemites and Arab Rule: The Sherifian Solution|url=https://books.google.com/books?id=W02RAgAAQBAJ|year=2003|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-77191-1}} * {{cite book|last=Quigley|first=John B.|title=Palestine and Israel: A Challenge to Justice|url=https://archive.org/details/palestineisrael00john|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/palestineisrael00john/page/10 10]|year=1990|publisher=Duke University Press}} * {{cite book|first=John|last=Quigley|title=The Statehood of Palestine: International Law in the Middle East Conflict|url=https://books.google.com/books?id=iTR3BQ0aJ6UC&pg=PA29|date=6 September 2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-49124-2}} * {{cite journal|last=Quigley|first=John|date=2011|title=Britain's Secret Re-Assessment of the Balfour Declaration.The Perfidy of Albion |journal=Journal of the History of International Law|volume=13|issue=2|pages=249–283|doi=10.1163/15718050-13020001}} * {{cite book|last=Reid|first=Walter|title=Empire of Sand: How Britain Made the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=a9G8BQAAQBAJ&pg=PT115|date=1 September 2011|publisher=Birlinn|isbn=978-0-85790-080-7}} * {{cite book|last=Renton|first=James|editor-last = Miller|editor-first = Rory|title=Britain, Palestine and Empire: The Mandate Years|chapter-url=https://books.google.com/books?id=7w4GDAAAQBAJ&pg=PA16|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-17233-8|pages=15–37|chapter=Flawed Foundations: The Balfour Declaration and the Palestine Mandate}} *{{cite book|first=Kamal S. |last=Salibi|title=The Modern History of Jordan|url=https://books.google.com/books?id=7zdi2sCuIh8C|date=15 December 1998|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-86064-331-6|page=93}} * {{cite book|author-link1=Jonathan Schneer|last=Schneer|first=Jonathan|title=The Balfour Declaration: The Origins of the Arab-Israeli Conflict|publisher=Random House|date=2010|isbn=978-1-4000-6532-5|url=https://archive.org/details/balfourdeclarati00schn_0}} * {{cite book|last=Silverburg|first=Sanford R.|title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics|url=https://books.google.com/books?id=9WlpL98TaAIC&pg=PA77|date=29 January 2009|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-4248-5|page=75}} * {{cite book|last=Sicker|first=Martin|title=Reshaping Palestine: From Muhammad Ali to the British Mandate, 1831-1922|url=https://books.google.com/books?id=TWBxUi5fVS0C&pg=PA163|year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96639-3}} * {{cite book|first=Jacob|last=Stoyanovsky|title=The mandate for Palestine: a contribution to the theory and practice of international mandates|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.81544/2015.81544.The-Mandate-For-Palestine#page/n48/mode/1up|year=1928|publisher=Longmans, Green}} * {{cite book | title=Crossroads to Israel | author-link= Christopher Sykes (author) | first=Christopher |last=Sykes | publisher = Indiana University Press | year=1973 | url=https://books.google.com/books?id=kGaEAAAAIAAJ | isbn = 0-253-20165-9}} * {{cite book | last = Teitelbaum | first = Joshua | title = The Rise and Fall of the Hashimite Kingdom of Arabia | publisher = C. Hurst & Co. Publishers | year = 2001 | isbn = 9781850654605 | url = https://books.google.com/books?id=Y1A48DWZ2gIC }} * {{cite book |last1= Wilson|first1= Mary Christina|title=King Abdullah, Britain and the Making of Jordan|url=https://books.google.com/books?id=yUGYsBRpqPkC|date=1990| publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-39987-6}} * {{cite book|last=Wright|first=Quincy|author-link=Quincy Wright|title=Mandates Under the League of Nations|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015027342156|year=1930|publisher=University of Chicago Press|oclc=562719723}} * {{cite journal |last1=Wright |first1=Esmond |title= Abdallah's Jordan: 1947–1951 |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_autumn-1951_5_4/page/439 |journal= Middle East Journal |volume= 5 |year=1951 |pages= 439–460 }} * {{cite journal |last= Zander |first= Walter |author-link= Walter Zander |date= 1973 |title= On the Settlement of Disputes About the Christian Holy Places |journal= Israel Law Review |volume= 8 |issue= 3 |pages= 331–366 |doi= 10.1017/S0021223700004258 |url= http://religiondocbox.com/amp/70978571-Catholicism/On-settlement-of-disputes.html |archive-date= 2019-12-21 |access-date= 2021-01-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191221205214/http://religiondocbox.com/amp/70978571-Catholicism/On-settlement-of-disputes.html |url-status= dead }} * {{cite book|last=Zieger|first=Robert H.|title=America's Great War: World War I and the American Experience|url=https://books.google.com/books?id=dwcuHMZ1iyMC|year=2001|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-8476-9645-1}} * {{cite book|last=Hurewitz|first=J. C.|title=The Middle East and North Africa in World Politics: A Documentary Record – British-French Supremacy, 1914–1945|url=https://books.google.com/books?id=w9TsVxeUkQMC&pg=PA103|date=1 June 1979|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-02203-2}} * {{cite book|last=Rogan|first=Eugene|author-link=Eugene Rogan|title=The Fall of the Ottomans: The Great War in the Middle East, 1914-1920|url=https://books.google.com/books?id=tP-4BAAAQBAJ|year=2015|publisher=Penguin Books Limited|isbn=978-0-14-196870-4}} * {{cite book|first=Bernard|last=Wasserstein|title=Israel and Palestine: Why They Fight and Can They Stop?|url=https://books.google.com/books?id=J-YvAQAAIAAJ|date=2008|publisher=Profile Books|isbn=978-1-84668-092-2}} === കക്ഷികളുടെ രചനകൾ === * {{cite book|last=Bentwich|first=Norman|author-link=Norman Bentwich|title=England in Palestine|url=https://books.google.com/books?id=NZVtAAAAMAAJ|year=1932|publisher=K. Paul, Trench, Trubner & Company Limited}} * {{cite journal|last=Bentwich|first=Norman|author-link=Norman Bentwich|title=The Mandate for Transjordan|volume=10|date=1929|pp=212–213|journal= British Yearbook of International Law |url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/byrint10&div=1&src=home|publisher=[[Humphrey Sumner Milford]]}} * {{citation|author-link= Austen Chamberlain | first=Austen |last=Chamberlain |date=1924|url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&id=FRUS.FRUS1924v02&isize=M&submit=Go+to+page&page=212 |title=Convention between the United States of America and Great Britain; Treaty Series No. 728|publisher=United States Government Printing Office}} * {{citation|author=Council of Four|date=1919|chapter-url=http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&id=FRUS.FRUS1919Parisv05&isize=M&submit=Go+to+page&page=1|title=Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919|chapter= The Council of Four: minutes of meetings March 20 to May 24, 1919 |volume=V|publisher=United States Government Printing Office}} * {{citation|author= Council of Heads of Delegations |date=1919|chapter-url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=goto&id=FRUS.FRUS1919Parisv08&isize=M&submit=Go+to+page&page=216|title=Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919|chapter= The Council of Heads of Delegations: minutes of meetings August 29 to November 5, 1919 |publisher=United States Government Printing Office}} * {{citation |author=Council of Ten |date=1919 |chapter-url= http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/FRUS/FRUS-idx?type=turn&id=FRUS.FRUS1919Parisv03&entity=FRUS.FRUS1919Parisv03.p0899 |title= Papers relating to the foreign relations of the United States, The Paris Peace Conference, 1919 |chapter= The council of ten: minutes of meetings January 12 to February 14, 1919 |volume=III |publisher= United States Government Printing Office}} * {{citation|author=ESCO Foundation|author-link= ESCO Foundation for Palestine|title= Palestine – A Study Of Jewish Arab And British Policies|date=1947|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.501423/2015.501423.paestion-a#page/n7/mode/1up|volume=I|publisher=Yale University Press|oclc= 459549878}} * {{citation|author=Lausanne Conference|title=Cmd. 1814, Lausanne Conference on Near Eastern Affairs 1922–1923: Records of Proceedings and Draft Terms of Peace|url=https://archive.org/details/recordsofproceed00confuoft/page/n5|year=1923|publisher=HMSO}} * {{cite book |series=History of the Great War based on Official Documents by Direction of the Committee of Imperial Defence |title=Military Operations: Egypt and Palestine, From June 1917 to the End of the War Part II |volume=II |others=accompanying Map Case |last1=Macmunn |first1=G. F. |last2=Falls |first2=C. |year=1930 |publisher=HMSO |location=London |edition=1st |oclc=656066774|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.6782/page/n259}} * {{citation|author=Palestine Royal Commission|title=Cmd. 5479, Palestine Royal Commission Report, also known as the "Peel Report"|publisher=HMSO|date=1937|url=https://unispal.un.org/pdfs/Cmd5479.pdf|quote=For further information see the Commission's Wikipedia article at [[Peel Commission]]|access-date=2021-01-21|archive-date=2020-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718081250/https://unispal.un.org/pdfs/Cmd5479.pdf|url-status=dead}} * {{citation|author=UN Division for Palestinian Rights|author-link= United Nations Division for Palestinian Rights |title-link= The Origins and Evolution of the Palestine Problem |title= The Origins and Evolution of the Palestine Problem |chapter= Part I |date=1978 |publisher= United Nations|quote=[https://unispal.un.org/DPA/DPR/unispal.nsf/0/AEAC80E740C782E4852561150071FDB0 online] and [https://archive.org/details/TheOriginsAndEvolutionOfThePalestineProblem/page/n31 in pdf form]}} * {{cite book |last=Weizmann |first=Chaim |author-link= Chaim Weizmann |title= Trial and Error, The Autobiography of Chaim Weizmann |url= https://books.google.com/books?id=jEHOynmjaeEC |year=1949 |publisher= Jewish Publication Society of America |oclc= 830295337}} * {{cite book|author-link= Llewellyn Woodward|last=Woodward|first=Ernest Llewellyn|title=Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, First series, Volume IV|url=https://books.google.com/books?id=ze0LAQAAMAAJ|year=1952|publisher=H.M. Stationery Office}} * {{cite book| author-link= Llewellyn Woodward|last=Woodward|first=Ernest Llewellyn |title=Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, First series, Volume XIII|url=https://books.google.com/books?id=IopnAAAAMAAJ|year=1963|publisher=H.M. Stationery Office}} * {{cite book|author=Zionist Organisation|title=Extracts from the reports of the executive of the Zionist Organisation to the twelfth Zionist Congress, Carlsbad, September, 1921|url=https://books.google.com/books?id=fIVJAAAAYAAJ|year=1921|publisher=Zionist Organisation|chapter=Political Report}} * {{cite book|author=Zionist Organization|title=Report of the Twelfth Zionist Congress: Held at Carlsbad, September 1st to 14th 1921|url=https://books.google.com/books?id=sXg6AQAAMAAJ|year=1922|publisher=Central Office of the Zionist Organization}}; original German transcript at {{cite book|url= http://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/cm/periodical/titleinfo/3476278 |title=Stenographisches Protokoll der Verhandlungen des 12. Zionisten-Kongresses in Karlsbad vom 1. bis 14. September 1921|language=de|trans-title=Proceedings of the 12th Zionist Congress September 1 to 14, 1921 in Karlsbad (Karlovy Vary)|work=sammlungen.ub.uni-frankfurt.de |year=1922 |publisher=Jüdischer Verlag |location=Berlin|id=ZDB 2176334-3|page=279}} [[വർഗ്ഗം:പലസ്തീൻ (ഭൂപ്രദേശം)]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം]] [[വർഗ്ഗം:അറബ്-ഇസ്രയേൽ സംഘർഷം]] lrnwb4j0udquf31eyqjg3om80wfgjtd 0 532854 4648033 4645693 2026-07-16T15:49:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648033 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation|short_title=|1st_reading2=|2nd_reading=|3rd_reading=|committee_report=|bill2=|bill_citation2=|bill_date2=|introduced_by2=|2nd_reading2=|introduced_by=|3rd_reading2=|white_paper=|amendments=|repeals=|related_legislation=|summary=|keywords=|1st_reading=|bill_date=|legislature=[[Presidencies and provinces of British India|British India]]|date_enacted=12 October 1871|image=A Pamphlet on Gobinda Doms Gang, under the Criminal Tribes Act (VI of 1924), dated 1942.jpg|imagesize=|imagealt=Criminal Tribes Act|caption=A Government of Bengal, CID pamphlet, on Gobinda Dom's Gang, under the ''Criminal Tribes Act (VI of 1924)'', dated 1942.<ref>[http://cidwestbengal.gov.in/archive.php Archives] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314115430/http://cidwestbengal.gov.in/archive.php |date=14 March 2009 }} CID [[Govt.]] of [[West Bengal]].</ref>|long_title=Criminal Tribes Act|citation=|enacted_by=|date_passed=|bill_citation=|enacted_by2=|date_enacted2=|date_passed2=|date_assented=|royal_assent=|date_commenced=|bill=|status=Repealed}}1870 മുതൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത്]] ഇന്ത്യയിൽ നടന്ന വിവിധ നിയമനിർമ്മാണങ്ങളെ ഒന്നിച്ച് '''ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ്''' (സിടിഎ) എന്ന് വിളിച്ചിരുന്നു. പലസമുദായങ്ങളിലെയും മുഴുവൻ അംഗങ്ങളെയും ഇതുപ്രകാരം കുറ്റവാളികളാക്കി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. ഈ നിയമങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മോഷണം പോലുള്ള ജാമ്യമില്ലാ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്യുന്നത് ശീലമായ സമൂഹമായി പലജാതികളെയും വശങ്ങളെയും മുദ്രകുത്തിയിരുന്നു. അവരെ "പതിവായി കുറ്റവാളികൾ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചതിനാൽ, അവരുടെ നീക്കങ്ങൾക്കും നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി. അത്തരം ഗ്രൂപ്പുകളിലെ മുതിർന്ന പുരുഷ അംഗങ്ങൾ ആഴ്ചതോറും ലോക്കൽ പോലീസിൽ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരായി. <ref name="Bates1995p227">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PwNkQgAACAAJ|title=The Concept of Race in South Asia|last=Bates|first=Crispin|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0-19-563767-0|editor-last=Robb|editor-first=Peter|location=Delhi|page=227|chapter=Race, Caste and Tribe in Central India: the early origins of Indian anthropometry|access-date=1 December 2011}}</ref> ആദ്യത്തെ സിടിഎ, '''''ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ് 1871''''', [[വടക്കേ ഇന്ത്യ|ഉത്തരേന്ത്യയിലാണ്]] പ്രധാനമായും പ്രയോഗിച്ചിരുന്നത്. ഈ നിയമം [[ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസി|ബംഗാൾ പ്രസിഡൻസിയിലേക്കും]] മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും 1876 ലും ഒടുവിൽ '''''ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ് 1911''''' ൽ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലേക്കും]] വ്യാപിപ്പിച്ചു. അടുത്ത ദശകത്തിൽ ഈ നിയമം നിരവധി ഭേദഗതികളിലൂടെ കടന്നുപോയി, ഒടുവിൽ '''''ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ് 1924''''' അവയെല്ലാം ഉൾപ്പെടുത്തി. <ref name="sus">[http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120450.htm Suspects forever: Members of the "denotified tribes" continue to bear the brunt of police brutality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202171820/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120450.htm|date=2 December 2008}} ''[[ഫ്രണ്ട്‌ലൈൻ (മാഗസിൻ)|Frontline]]'', [[ദ ഹിന്ദു|The Hindu]]'', Volume 19&nbsp;– Issue 12, 8–21 June 2002.''</ref> 1947 ൽ [[ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം|ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ]] സമയത്ത്, 127 സമുദായങ്ങളിലായി പതിമൂന്ന് ദശലക്ഷം ആളുകൾ നിർദ്ദിഷ്ട പ്രദേശത്തിന് പുറത്ത് അവരുടെ സമുദായത്തിലെ ഏതെങ്കിലും അംഗത്തെ കണ്ടെത്തിയാൽ തിരയലും അറസ്റ്റും നേരിടേണ്ടിവന്നു.<ref name="thug">[https://books.google.com/books?id=0bzFiu859lAC&pg=PA124 Raj and Born Criminals] ''Crime, gender, and sexuality in criminal prosecutions'', by Louis A. Knafla. Published by Greenwood Publishing Group, 2002. {{ISBN|0-313-31013-0}}. ''Page 124''.</ref> ഈ നിയമം ഓഗസ്റ്റ് 1949 ൽ റദ്ദാക്കി. മുൻ "ക്രിമിനൽ ഗോത്രങ്ങൾ" എന്നുവിവക്ഷിച്ചവയെ അതിൽനിന്നും നീക്കംചെയ്തു. 1952-ൽ ഇതിനുപകരമായ നിയമം വന്നു. 1961-ൽ [[ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനങ്ങളും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളും|സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾ]] ഇത്തരം ഗോത്രങ്ങളുടെ ലിസ്റ്റുകൾ പുറത്തുവിട്ടും തുടങ്ങി. <ref name="indiatogether.org">[http://www.indiatogether.org/bhasha/budhan/birth1871.htm Year of Birth&nbsp;– 1871: Mahasweta Devi on India's Denotified Tribes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512222640/http://indiatogether.org/bhasha/budhan/birth1871.htm|date=12 May 2014}} by [[മഹാശ്വേതാ ദേവി|Mahasweta Devi]]. ''indiatogether.org.''</ref> <ref name="sickle.bwh.harvard.edu">[http://sickle.bwh.harvard.edu/india_tribes.html Denotified and Nomadic Tribes in Maharashtra by Motiraj Rathod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205032326/http://sickle.bwh.harvard.edu/india_tribes.html|date=5 February 2009}} ''[[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|Harvard University]]''.</ref> ഇന്ന്, 313 നാടോടികളായ ഗോത്രങ്ങളും 198 ഡിനോട്ടിഫൈഡ് ഗോത്രങ്ങളും ഉണ്ട്, <ref name="indiatogether.org">[http://www.indiatogether.org/bhasha/budhan/birth1871.htm Year of Birth&nbsp;– 1871: Mahasweta Devi on India's Denotified Tribes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140512222640/http://indiatogether.org/bhasha/budhan/birth1871.htm|date=12 May 2014}} by [[മഹാശ്വേതാ ദേവി|Mahasweta Devi]]. ''indiatogether.org.''</ref> <ref name="sickle.bwh.harvard.edu">[http://sickle.bwh.harvard.edu/india_tribes.html Denotified and Nomadic Tribes in Maharashtra by Motiraj Rathod] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205032326/http://sickle.bwh.harvard.edu/india_tribes.html|date=5 February 2009}} ''[[ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാല|Harvard University]]''.</ref> എന്നിട്ടും ഭൂതകാലത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ഈ ഗോത്രങ്ങളിൽ പെട്ട 60 ദശലക്ഷം ആളുകളെ വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, പ്രത്യേകിച്ചും അവരുടെ ചരിത്രപരമായ സഹവാസങ്ങളും അന്യവൽക്കരണവും പൊലീസും മാധ്യമങ്ങളും സ്റ്റീരിയോടൈപ്പിംഗും സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കങ്ങളും. അവരിൽ പലർക്കും ഇപ്പോഴും അല്പം മാറ്റം വരുത്തിയ ലേബലായ ''വിമുക്ത ജാതികൾ'' അല്ലെങ്കിൽ "മുൻ ക്രിമിനൽ ഗോത്രങ്ങൾ" എന്നുമാത്രമേ സബ്‌സ്‌ക്രൈബുചെയ്യാനാകൂ. <ref>[http://www.hindu.com/2008/03/27/stories/2008032752100300.htm Colonial Act still haunts denotified tribes: expert] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080330203014/http://www.hindu.com/2008/03/27/stories/2008032752100300.htm |date=2008-03-30 }} ''[[The Hindu]]'', 27 March 2008.</ref> <ref name="par">[http://www.hindu.com/thehindu/mag/2003/06/01/stories/2003060100070400.htm Injustice, go away: Phase Pardhis are one of India's denotified tribes but the authorities and society in general continue to think of them as criminals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030701013834/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2003/06/01/stories/2003060100070400.htm |date=2003-07-01 }} ''[[The Hindu]]'', Sunday, 1 June 2003.</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EaMGo6zqzNYC&pg=PA22|title=Challenging the Rules of Law: Colonialism, Criminology and Human Rights in India|last=Kannabirān|first=Kalpana|last2=Ranbir Singh|publisher=SAGE Publications Inc|year=2008|isbn=978-0-7619-3665-7|page=22}}</ref> == ബാധകമായവ == ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ സർക്കാർ പാസാക്കിയ നിരവധി നിയമങ്ങളിൽ ഒന്നായ ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ്, അവരുടെ മതത്തിന്റെയും [[ജാതി (സമൂഹം)|ജാതി]] തിരിച്ചറിയലിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇന്ത്യക്കാർക്ക് ബാധകമാക്കി. <ref>{{Cite book|title=Religion and personal law in secular India a call to judgment|url=https://archive.org/details/religionpersonal0000unse|last=K. Parker (Gerald Larson: Editor)|publisher=Indiana University Press|year=2001|isbn=978-0-253-21480-5|pages=[https://archive.org/details/religionpersonal0000unse/page/184 184]–189}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=S Nigam|year=1990|title=Disciplining and Policing the "Criminals by Birth", Part 1: The Making of a Colonial Stereotype – The Criminal Tribes and Castes of North India|journal=Indian Economic & Social History Review|volume=27|issue=2|pages=131–164|doi=10.1177/001946469002700201}}</ref> <ref>{{Cite journal|first=S.|last=Nigam|year=1990|title=Disciplining and Policing the "Criminals by Birth", Part 2: The Development of a Disciplinary System, 1871–1900|url=https://archive.org/details/sim_indian-economic-and-social-history-review_july-september-1990_27_3/page/n6|journal=Indian Economic & Social History Review|volume=27|issue=3|pages=257–287|doi=10.1177/001946469002700302}}</ref> ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റും അതിന്റെ വ്യവസ്ഥകളും ''ഗോത്രങ്ങൾ'' എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചു, അതിൽ ജാതികളും അവയുടെ പരിധിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. ഹിന്ദു നിർവചനം അനുസരിച്ച് ജാതികളെ പരിഗണിക്കുന്ന മുസ്ലീം സംവേദനക്ഷമത ഉൾപ്പെടെ വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ ഈ പദാവലിക്ക് മുൻഗണന നൽകി, മുസ്ലീങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കൂടുതൽ പൊതുവായ പദമായി ''ഗോത്രങ്ങളെ'' തിരഞ്ഞെടുത്തു. <ref name="Stern2001">{{Cite book|title=Democracy and dictatorship in South Asia|url=https://archive.org/details/democracydictato0000ster|last=Stern|first=Robert|publisher=Praeger|year=2001|isbn=978-0-275-97041-3|pages=[https://archive.org/details/democracydictato0000ster/page/53 53]–54}}</ref> == നിയമത്തിന്റെ ഉത്ഭവം == Sociologist Meena Radhakrishna writes that the origins behind the creation of the act concerned [[ഒന്നാം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരം (1857)|revolt of 1857]] where many tribal chiefs were labelled traitors and considered rebellious.<ref name="Radhakrishna">{{Cite book|title=Dishonoured by History: "Criminal Tribes" and British Colonial Policy|last=Radhakrishna|first=Meena|publisher=Orient Blackswan|year=2001|isbn=81-250-2090-X|page=161}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * ''ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടൻ, 1765–1905, വാല്യം 1: ജസ്റ്റിസ്, പോലീസ്, ക്രമസമാധാനം'', എഡിറ്റർമാർ: ജോൺ മാരിയറ്റ്, ഭാസ്‌കർ മുഖോപാധ്യായ, ഉപദേശക എഡിറ്റർ: പാർത്ത ചാറ്റർജി. പിക്കറിംഗും ചാറ്റോ പബ്ലിഷേഴ്‌സും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്, 2006. [https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:aJbslGBH9a8J:www.pickeringchatto.com/content/download/1598/42520/file/Britain%2520in%2520India,%2520Vol.%25201,%2520Criminal%2520Tribes%25E2%2580%2599%2520Act,%25201871,%2520Act%2520XXVII.pdf+criminal+tribes+act+1871&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESg1BkCNaTgvBeE6vmFBz9gK-tVEcD5u5Nr2NI1i8REQHlGh6yZUDS9iw0ba23VWQKcZC5nGZ7AkHKkK1qnzJCyABO2Nai_wNo7-rwas8AuRNCxGDhPoTZ1ujutNOcr5w1st-cvN&sig=AHIEtbRqTZxiGc5jMc-EKI3HIy-tu9DzxQ ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ്, 1871, ആക്റ്റ് XXVII (1871) പേജ് 227-239] * ''റെയിൽ‌വേ മോഷ്ടാക്കളുടെ ചരിത്രം:'' എം. പ up പറാവു നായിഡു എഴുതിയ ''ചിത്രീകരണങ്ങളും സൂചനകളും (ദി ക്രിമിനൽ'' ട്രൈബ്സ് ''ഓഫ് ഇന്ത്യ സീരീസ്)'' . ഹിഗ്ഗിൻബോതംസ്. നാലാമത്തെ പതിപ്പ്. 1915. * ''ലാൻഡ് പൈറേറ്റ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ;: കുരാവേഴ്സിന്റെ ഒരു വിവരണം, പാരമ്പര്യ കുറ്റവാളികളുടെ ശ്രദ്ധേയമായ ഗോത്രം, കള്ളന്മാർ, കന്നുകാലി-ലിഫ്റ്റർമാർ, ഹൈവേമാൻ & സി, അവരുടെ പെരുമാറ്റവും ആചാരങ്ങളും'', വില്യം ജോൺ ഹാച്ച് ''എന്നിവരുടെ അസാധാരണമായ കഴിവ്'' . പബ്. ജെ ബി ലിപ്പിൻകോട്ട് കമ്പനി 1928. ASIN B000855LQK. * ''ദി ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ്:'' ഭവാനി ശങ്കർ ഭാർഗവ എഴുതിയ ''ഉത്തരേന്ത്യയിലെ പ്രധാന ക്രിമിനൽ ഗോത്രങ്ങളുടെയും ജാതികളുടെയും സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക പഠനം'' . യുണൈറ്റഡ് പ്രവിശ്യകളിലെ എത്‌നോഗ്രാഫിക് ആൻഡ് ഫോക്ക് കൾച്ചർ സൊസൈറ്റിക്ക് വേണ്ടി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്, യൂണിവേഴ്സൽ പബ്ലിഷേഴ്സ്, 1949. * ''എക്സ് സി ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ'', വൈ സി സിംഹാദ്രി. നാഷണൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്, 1979. * ''ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിൽ കുറ്റകൃത്യവും കുറ്റകൃത്യവും,'' ആനന്ദ് എ. യാങ്. അരിസോണ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് അസോസിയേഷൻ ഫോർ ഏഷ്യൻ സ്റ്റഡീസിനായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്, 1985.{{ISBN|0-8165-0951-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-8165-0951-4|0-8165-0951-4]] . * ''ജനിച്ച കുറ്റവാളികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു'', നിക്കോൾ റാഫ്റ്റർ. യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ഇല്ലിനോയിസ് പ്രസ്സ്. 1998.{{ISBN|0-252-06741-X}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-252-06741-X|0-252-06741-എക്സ്]] . * ''നിയമപ്രകാരം ബ്രാൻഡുചെയ്‌തത്:'' ദിലീപ് ഡിസൂസ എഴുതിയ ''ഇന്ത്യയിലെ ഡിനോട്ടിഫൈഡ് ട്രൈബുകളെ നോക്കുന്നു'' . പെൻഗ്വിൻ ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്, 2001.{{ISBN|0-14-100749-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-14-100749-4|0-14-100749-4]] . * കഴുത്തു ഞെരിച്ച ''ട്രാവലർ: കൊളോണിയൽ ഇമാജിനിംഗ്സ് ആൻഡ് തഗ്‌സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ'', മാർട്ടിൻ വാൻ വൂർക്കൻസ്, tr. കാതറിൻ തിഹാനി. യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് ചിക്കാഗോ പ്രസ്സ്. 2002.{{ISBN|0-226-85085-4}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-226-85085-4|0-226-85085-4]] . * ''വ്യക്തമായ ബോഡികൾ:'' ക്ലെയർ ആൻഡേഴ്സൺ എഴുതിയ ''ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ റേസ്, ക്രിമിനാലിറ്റി, കൊളോണിയലിസം'' . ബെർഗ് പ്രസാധകർ. 2004.{{ISBN|1-85973-860-5}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85973-860-5|1-85973-860-5]] . * എസ്ടി ഹോളിൻസ് എഴുതിയ ''ഇന്ത്യയിലെ ക്രിമിനൽ ട്രൈബുകൾ'' . നിധി ബുക്ക് എൻക്ലേവ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. 2005.{{ISBN|81-902086-6-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-902086-6-7|81-902086-6-7]] . * ''ബോംബെ പ്രസിഡൻസി, ബെറാർ, സെൻട്രൽ പ്രവിശ്യകൾ (1882)'' എന്നിവയിൽ ''താമസിക്കുന്ന അല്ലെങ്കിൽ പതിവായി താമസിക്കുന്ന ക്രിമിനൽ ഗോത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള കുറിപ്പുകൾ'', ഇ ജെ ഗുന്തോർപ്. കെസിംഗർ പബ്ലിഷിംഗ്, LLC. 2008.{{ISBN|1-4366-2188-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-4366-2188-7|1-4366-2188-7]] . * {{Cite book|title=The hollow crown : ethnohistory of an Indian kingdom|url=https://archive.org/details/hollowcrownethno0000dirk_k3w1|last=Dirks|first=Nicholas|publisher=University of Michigan Press|year=1993|isbn=978-0-472-08187-5}}<bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDirks1993">[[പ്രത്യേക: പുസ്തക ഉറവിടങ്ങൾ / 978-0-472-08187-5|978-0-472-08187-5]]</cite></bdi> * മാർക്ക് ബ്ര rown ൺ (2001), റേസ്, സയൻസ്, കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യയിൽ നേറ്റീവ് ക്രിമിനാലിറ്റിയുടെ നിർമ്മാണം. സൈദ്ധാന്തിക ക്രിമിനോളജി, 5 (3), പേജ് 345–368 * {{Cite journal|last=Brown|first=Mark|title=Ethnology and Colonial Administration in Nineteenth-Century British India: The Question of Native Crime and Criminality|journal=The British Journal for the History of Science|volume=36|issue=2|year=2003|pages=201–219|jstor=4028233|doi=10.1017/S0007087403005004}} * ആൻഡ്രൂ ജെ. മേജർ (1999), കൊളോണിയൽ പഞ്ചാബിലെ സംസ്ഥാന, ക്രിമിനൽ ഗോത്രങ്ങൾ: 'അപകടകരമായ ക്ലാസുകളുടെ' നിരീക്ഷണം, നിയന്ത്രണം, വീണ്ടെടുക്കൽ, മോഡേൺ ഏഷ്യൻ സ്റ്റഡീസ്, 33 (3), പേജ് 657–688 * കാവൽ കോട്ടം (സവാലു): സു. വെങ്കിടേശൻ. തമിഴിനി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. 2011 ലെ സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് ജേതാവ്. തത്തനൂർ കല്ലറിനെയും അവരുടെ ജീവിതത്തെയും വിവരിക്കുന്നു. == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20140303030624/http://ncdnsnt.gov.in/ നാഷണൽ കമ്മീഷൻ ഫോർ ഡിനോട്ടിഫൈഡ്, നോമാഡിക് & സെമി-നാടോടികളായ ഗോത്രങ്ങൾ, website ദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] ''സാമൂഹിക നീതി, ശാക്തീകരണ മന്ത്രാലയം'' * ''[[കൊളംബിയ സർവ്വകലാശാല|കൊളംബിയ സർവകലാശാലയിലെ]]'' [http://ccnmtl.columbia.edu/projects/mmt/ambedkar/web/readings/Simhadri.pdf ടെക്സ്റ്റ് ഓഫ് ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്സ് ആക്റ്റ് 1871] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ്‌ ഇന്ത്യയിലെ നിയമങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:Webarchive template wayback links]] [[വർഗ്ഗം:ജാതിവ്യവസ്ഥ]] 93sw3c9209zjcu575pt0ces0pn5fe4u 0 535684 4648150 4629537 2026-07-16T18:58:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648150 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Frances Wright}} {{Infobox person | name = ഫ്രാൻസെസ് "ഫാനി" റൈറ്റ് | image = Frances Wright.jpg | image_size = | caption = 1824 portrait of Wright by [[Henry Inman (painter)|Henry Inman]] | birth_name = | birth_date = {{birth date|1795|9|6}} | birth_place = [[ഡണ്ടീ]], [[സ്കോട്ട്ലൻഡ്]] | death_date = {{death date and age|1852|12|13|1795|9|6}} | death_place = [[സിൻസിനാറ്റി, ഒഹായോ]] | death_cause = | nationality = | education = | alma_mater = | occupation = എഴുത്തുകാരി, ലക്ചറർ, [[Abolitionism in the United States|abolitionist]], [[social reformer|സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവ്]] | organization = | known_for = [[Feminism|ഫെമിനിസം]], [[free thinking]], [[ഉട്ടോപ്യൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി]] സ്ഥാപക | notable_works = | party = | movement = | spouse = ഗ്വില്ലൂം ഫിക്പാൽ ഡി അരുസ്‌മോണ്ട് | partner = | children = ഫ്രാൻസിസ്-സിൽവ ഡിഅരുസ്‌മോണ്ട് ഫിക്‌പാൽ }} സ്കോട്ടിഷ് വംശജയായ പ്രഭാഷകയും എഴുത്തുകാരിയും ഫെമിനിസ്റ്റും അടിമത്ത വിരുദ്ധ പോരാളിയും ഉട്ടോപ്യൻ സോഷ്യലിസ്റ്റും സാമൂഹ്യ പരിഷ്കർത്താവും എപ്പിക്യൂറിയൻ തത്ത്വചിന്തകയുമായിരുന്നു '''ഫ്രാൻസിസ് റൈറ്റ്''' (സെപ്റ്റംബർ 6, 1795 - ഡിസംബർ 13, 1852), വ്യാപകമായി ഫാനി റൈറ്റ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 1825 ൽ യുഎസ് പൗരയായി. ആത്യന്തികമായി വിമോചനത്തിനായി അടിമകളെ എങ്ങനെ തയ്യാറാക്കാമെന്ന് കാണിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു ഉട്ടോപ്യൻ കമ്മ്യൂണിറ്റി എന്ന നിലയിൽ 1825 ൽ ടെന്നസിയിൽ [[Nashoba Community|നഷോബ കമ്മ്യൂൺ]] സ്ഥാപിച്ചു. എന്നാൽ പദ്ധതി അഞ്ച് വർഷം മാത്രം നീണ്ടുനിന്നു. 1820 കളുടെ അവസാനത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ പരിഷ്കരണ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അമേരിക്കയിൽ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും ഒത്തുചേരുന്നതിനുമുമ്പ് പരസ്യമായി സംസാരിച്ച ആദ്യത്തെ വനിതാ പ്രഭാഷകയായിരുന്നു റൈറ്റ്. സാർവത്രിക വിദ്യാഭ്യാസം, അടിമകളുടെ വിമോചനം, ജനന നിയന്ത്രണം, തുല്യ അവകാശങ്ങൾ, ലൈംഗിക സ്വാതന്ത്ര്യം, വിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾക്ക് നിയമപരമായ അവകാശങ്ങൾ, ലിബറൽ വിവാഹമോചന നിയമങ്ങൾ എന്നിവ അവർ വാദിച്ചു. സംഘടിത മതത്തിനെതിരെയും വധശിക്ഷയ്ക്കെതിരെയും റൈറ്റ് ശബ്ദമുയർത്തി. റൈറ്റിന്റെ സമൂലമായ വീക്ഷണങ്ങളെ പുരോഹിതന്മാരും പത്രങ്ങളും നിശിതമായി വിമർശിച്ചു. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ അവരുടെ പൊതു പ്രഭാഷണങ്ങൾ ഫാനി റൈറ്റ് സൊസൈറ്റികൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. 1829 ൽ [[ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]]യിൽ സംഘടിപ്പിച്ച വർക്കിംഗ് മെൻസ് പാർട്ടിയുമായുള്ള അവരുടെ ബന്ധം വളരെ ശക്തമായിത്തീർന്നു. എതിരാളികൾ പാർട്ടിയുടെ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ ഫാനി റൈറ്റ് ടിക്കറ്റ് എന്ന് വിളിച്ചു. രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ പരിഷ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചും റൈറ്റ് എഴുതി. അതിൽ വ്യൂസ് ഓഫ് സൊസൈറ്റി ആൻഡ് മാനേഴ്സ് ഇൻ അമേരിക്ക (1821), അവരുടെ യാത്രകളുടെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പ് അമേരിക്കയിലെ ആദ്യകാല ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക സ്ഥാപനങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങൾ നൽകുന്നു. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ അടിമത്തം ക്രമേണ നിർത്തലാക്കുന്നതിനുള്ള പദ്ധതിയിൽ തെക്കൻ പൗരന്മാർക്ക് നഷ്ടം സംഭവിക്കാതെ (1825) വിമോചനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ നിലപാടും അവർ വിശദീകരിച്ചു. കൂടാതെ, ഇൻഡ്യാനയിലെ ന്യൂ ഹാർമണിയിലെ [[Robert Dale Owen|റോബർട്ട് ഡേൽ ഓവനു]]മൊത്ത് ദി ന്യൂ ഹാർമണി ആന്റ് നഷോബ ഗസറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രീ ഇൻക്വയററും 1829 ൽ [[ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി]]യിലെ [https://www.loc.gov/item/sf89092204/ ഫ്രീ എൻക്വയററും] പിന്നീട് ദി സെന്റിനൽ (ന്യൂയോർക്ക് സെന്റിനൽ ആന്റ് വർക്കിംഗ് മാൻസ് അഡ്വക്കേറ്റ്) റൈറ്റ് സഹ-എഡിറ്റുചെയ്തു. റൈറ്റിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച മറ്റ് കൃതികളിൽ കോഴ്‌സ് ഓഫ് പോപ്പുലർ ലെക്ചറുകളും (1829), അവരുടെ പ്രസംഗങ്ങളുടെ ഒരു സമാഹാരവും, അവരുടെ അവസാന പുസ്തകമായ ഇംഗ്ലണ്ട്, ദി സിവിലൈസർ (1848) ഉം ഉൾപ്പെടുന്നു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == [[File:136 Nethergate Dundee.jpg|thumb|136 Nethergate Dundee]] ഫ്രാൻസെസ് "ഫാനി" റൈറ്റ് 1795 സെപ്റ്റംബർ 6 ന് സ്കോട്ട്ലൻഡിലെ ഡണ്ടിയിലെ 136 നെതർഗേറ്റിൽ കാമില കാമ്പ്‌ബെല്ലിനും ഭർത്താവ് ജെയിംസ് റൈറ്റിനും ജനിച്ചു. <ref name=C-P236>{{Cite book|author=Cullen-DuPont, Kathryn|title=Encyclopedia of Women's History in America|year=1996|publisher=Facts on File|location=New York, New York|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofwo00cull/page/236 236]|isbn=0816026254|url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo00cull/page/236}}</ref><ref name=Elliott141-42>{{cite journal| author=Elliott, Helen | title =Frances Wright's Experiment with Negro Emancipation | journal =Indiana Magazine of History | volume =35 | issue =2 | pages=141–42| publisher =Indiana University | location =Bloomington | date =June 1, 1939| url = https://scholarworks.iu.edu/journals/index.php/imh/article/view/7133/7980 | access-date =May 1, 2019}}</ref>അവരുടെ വീട് ഡൻ‌ഡി തുറമുഖത്തിനടുത്തായി അടുത്തിടെ വീതികൂട്ടിയ നെതർ‌ഗേറ്റിൽ‌ ടൗൺ‌ ആർക്കിടെക്റ്റ് സാമുവൽ‌ ബെൽ‌ പുതുതായി നിർമ്മിച്ച വീടായിരുന്നു.<ref>http://www.scottisharchitects.org.uk/architect_full.php?id=405651</ref> അവരുടെ പിതാവ് ഒരു സമ്പന്നനായ ലിനൻ നിർമ്മാതാവായിരുന്നു.<ref name=NAW675>{{cite book | author = James, Edward T., Janet Wilson James, and Paul S. Boyer, eds. | title =Notable American Women 1607–1950: A Biographical Dictionary| publisher =Belknap Press | volume =3 | year =1971 | location = Cambridge, Massachusetts | pages=675| isbn =0-67462-731-8}}</ref>ഡണ്ടി ട്രേഡ് ടോക്കണുകളുടെ ഡിസൈനർ, ഒരു രാഷ്ട്രീയ തീവ്രവാദി. അദ്ദേഹം ആദം സ്മിവുമായി കത്തിടപാടുകൾ നടത്തി. ഗിൽബർട്ട് ഡു മോട്ടിയർ, മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ്, തോമസ് പെയ്ൻ എന്നിവരുൾപ്പെടെ അമേരിക്കൻ ദേശസ്നേഹികളോടും ഫ്രഞ്ച് റിപ്പബ്ലിക്കൻമാരോടും <ref>{{cite journal| author=Lee, Elizabeth| title =Frances Wright: The First Woman Lecturer | journal =The Gentleman's Magazine | volume =276 | page=518 | publisher =Chatto and Windus | location =London, England | date =January 1894| url = https://archive.org/stream/gentlemansmagaz186unkngoog#page/n522/mode/2up | access-date =May 2, 2019}}</ref> അനുഭാവം പുലർത്തിയിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ അവൾ വിളിച്ചിരുന്ന ഫ്രാൻസിസ് അല്ലെങ്കിൽ "ഫാനി" കുടുംബത്തിലെ മൂന്ന് കുട്ടികളിൽ രണ്ടാമത്തെ മൂത്തവളായിരുന്നു. അവരുടെ സഹോദരങ്ങളിൽ ഫ്രാൻസിസ് ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മരിച്ച ഒരു ജ്യേഷ്ഠനും കാമില എന്നു പേരുള്ള ഒരു സഹോദരിയും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=Bowman>{{cite encyclopedia| author=Bowman, Rebecca| title =Frances Wright | encyclopedia =Thomas Jefferson Encyclopedia | publisher =Monticello.org | date =October 1996 | url =http://www.monticello.org/site/research-and-collections/frances-wright | access-date =May 1, 2019}}</ref><ref name=Keating129-30>{{cite book | author=Keating, John M.| title=History of the City of Memphis Tennessee | publisher = D. Mason and Company | year =1888 | location =Syracuse, New York | pages=129–30 | url =https://books.google.com/books?id=nGVAAAAAYAAJ&q=memphis+lafayette+1824&pg=PA124 }}</ref><ref name=Gilbert35-36>{{cite book | author=Gilbert, Amos | title =Memoir of Frances Wright, The Pioneer Woman in the Cause of Human Rights | publisher =Longley Brothers | year =1855 | location =Cincinnati, Ohio | pages =35–36 | url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106001055349;view=1up;seq=9 }}</ref>റൈറ്റിന്റെ അമ്മയും ചെറുപ്പത്തിലേ മരിച്ചു. അവരുടെ പിതാവ് 1798-ൽ ഫ്രാൻസിസിന് ഏകദേശം രണ്ട് വയസ്സുള്ളപ്പോൾ മരിച്ചു. ഗണ്യമായ അനന്തരാവകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള പിന്തുണയോടെ, അനാഥരായ റൈറ്റ് സഹോദരിമാരെ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ വളർത്തിയത് അവരുടെ അമ്മയുടെ ബന്ധുക്കളായ കാംബെൽ കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങളാണ്.<ref name=Elliott141-42/><ref name=Sanders3>{{cite book | editor=Sanders, Mike | title =Women and Radicalism in the Nineteenth Century: Frances Wright | publisher =Routledge | volume =II | year =2001 | location =New York, New York | page =3 | isbn =0415205271}}</ref> == അമേരിക്കയിലും ഫ്രാൻസിലുമാണ് ആദ്യ സന്ദർശനം == [[File:Frances Wright 1835.jpg|thumb|1835 റൈറ്റിന്റെ ഛായാചിത്രം]] ഇരുപത്തിമൂന്നുകാരിയായ റൈറ്റും അവളുടെ ഇളയ സഹോദരി കാമിലയും 1818-ൽ അമേരിക്കയിലേക്കുള്ള അവരുടെ ആദ്യ യാത്ര നടത്തി. ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് സഹോദരിമാർ രണ്ട് വർഷം രാജ്യത്ത് പര്യടനം നടത്തി. റൈറ്റ് ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റി സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ, ഓസ്ട്രിയയിൽ നിന്നുള്ള സ്വിസ് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനായുള്ള പോരാട്ടത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ നാടകമായ ആൾട്ടോർഫ്, 1819 ഫെബ്രുവരി 19-ന് അജ്ഞാതമായി നിർമ്മിക്കുകയും അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു, എന്നാൽ മൂന്ന് പ്രകടനങ്ങൾക്ക് ശേഷം അത് അവസാനിച്ചു.<ref>Lee, p. 519.</ref><ref name=James676>James, James, Boyer, eds., p. 676.</ref>1820 ജനുവരി 5-ന് അതിന്റെ ഫിലാഡൽഫിയ പ്രീമിയറിനായി, "കഴിഞ്ഞ സീസണിൽ ന്യൂയോർക്കിൽ മികച്ച വിജയത്തോടെ ഇത് അവതരിപ്പിച്ചു" എന്ന് ഒരു പരസ്യം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref>"Theatre," ''Franklin Gazette'', January 4, 1820, p. 3</ref> 1820-ൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയ താമസിയാതെ, റൈറ്റ് വ്യൂസ് ഓഫ് സൊസൈറ്റി ആൻഡ് മാനേഴ്‌സ് ഇൻ അമേരിക്ക (1821) പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=C-P236/><ref name=James676/> പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണം അവളുടെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജെയിംസ് മിൽ, രാഷ്ട്രീയക്കാരനായ ഫ്രാൻസിസ് പ്ലോർ, രചയിതാവ് ജോർജ്ജ് ഗ്രോട്ട് എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ പരിചയക്കാരുടെ സർക്കിളിൽ ചേരാൻ ജെറമി ബെന്താമിൽ നിന്ന് അവൾക്ക് ക്ഷണം ലഭിച്ചു. മത പുരോഹിതരോടുള്ള ഗ്രൂപ്പിന്റെ എതിർപ്പ് റൈറ്റിന്റെ ഉയർന്നുവരുന്ന തത്ത്വചിന്തയെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref name=Sanders3/><ref name=Okker>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ndYFBRgpRecC&q=Frances+Wright+co-founder+of+the+Free+Inquirer+newspaper&pg=PA219 |title=Our Sister Editors: Sarah J. Hale and the Tradition of Nineteenth-century American Women Editors|last=Okker |first=Patricia |date=June 6, 2008|publisher=University of Georgia Press |pages=219–20|isbn=9780820332499|language=en}}</ref><ref name=Elliott143-44>Elliott, pp. 143–44.</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|2}} == അവലംബം== *{{cite journal| author=Bederman, Gail| title =Revisiting Nashoba: Slavery, Utopia, and Frances Wright in America, 1818–1826 | url=https://archive.org/details/sim_american-literary-history_fall-2005_17_3/page/438| journal =American Literary History | volume =17 | issue =3 | pages =438–459 | year=2005| doi =10.1093/alh/aji025 | s2cid =144559953 }} *{{cite encyclopedia| author=Bowman, Rebecca| title =Frances Wright | encyclopedia =Thomas Jefferson Encyclopedia | publisher =Monticello.org | date =October 1996 | url =http://www.monticello.org/site/research-and-collections/frances-wright | access-date =May 1, 2019}} *{{cite book | author=Brownson, O. A. | title =An Oration on Liberal Studies, Delivered Before the Philomathian society, of Mount Saint Mary's College, Md., June 29th, 1853 | publisher =Hedian and O'Brien | year =1853 | location = Baltimore, Maryland | url =https://archive.org/stream/orationonliberal00brow#page/n1/mode/2up }} *{{cite book | author=Buhle, Paul; Mari Jo Buhle; and Elizabeth Cady Stanton | title =The Concise History of Woman Suffrage: Selections from the Classic Work of Stanton, Anthony, Gage, and Harper | url=https://archive.org/details/concisehistoryof00unse_0 | publisher =University of Illinois Press | year =1978 | location =Urbana | isbn =9780252006913}} *{{cite journal| author=Carlton, Frank T.| title =The Workingmen's Party of New York City: 1829–1831 | journal =Political Science Quarterly | volume =22 | issue =3 | date = September 1907| pages =401–415 | doi =10.2307/2141055 | jstor =2141055 | url = https://archive.org/details/jstor-2141055/page/n1| access-date =May 1, 2019}} *{{cite book|author=Cullen-DuPont, Kathryn|title=Encyclopedia of Women's History in America|year=1996|publisher=Facts on File|location=New York, New York|isbn=0816026254|url=https://archive.org/details/encyclopediaofwo00cull}} *{{cite journal| author=Elliott, Helen | title =Frances Wright's Experiment with Negro Emancipation | journal =Indiana Magazine of History | volume =35 | issue =2 | publisher =Indiana University | location =Bloomington | date =June 1, 1939| url = https://scholarworks.iu.edu/journals/index.php/imh/article/view/7133/7980 | access-date =May 1, 2019}} *{{cite journal| author= Emerson, O.B.| title =Frances Wright and her Nashoba Experiment | journal =Tennessee Historical Quarterly | volume =6 | issue =4 | pages =291–314 | year =1947}} *{{cite web| title =Fanny Wright | publisher =National Women's Hall of Fame | url =https://www.womenofthehall.org/inductee/fanny-wright/ | access-date =May 1, 2019}} *{{cite web| title =Frances "Fanny" Wright | publisher =Find A Grave | url =https://www.findagrave.com/memorial/23549227 | access-date =October 26, 2013}} *{{cite web|title=Frances Wright |url=https://www.britannica.com/biography/Frances-Wright|website=Encyclopædia Britannica |access-date=July 31, 2017}} *{{cite web|url=http://peace.maripo.com/m_frances_wright.htm|title=Frances Wright [1795-1852]|website=peace.maripo.com|access-date=2021-03-19|archive-date=2019-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20190926125113/http://peace.maripo.com/m_frances_wright.htm|url-status=dead}} *{{cite web|url=http://www.dundeewomenstrail.org.uk/womens-trail/frances-wright/|title=Frances Wright - Dundee Women's Trail|website=www.dundeewomenstrail.org.uk}} *{{cite book | author =Gaylor, Annie Laurie, ed. | title =Women Without Superstition: "No Gods –No Masters": The Collected Writings of Women Freethinkers of the Nineteenth and Twentieth Centuries | publisher =Freedom From Religion Foundation | year =1997 | location =Madison, Wisconsin | url =https://archive.org/details/womenwithoutsupe00gayl | isbn =1-877733-09-1 }} *{{cite book|author=Gilbert, Amos |title=Memoir of Frances Wright, The Pioneer Woman in the Cause of Human Rights|location=Cincinnati, Ohio |publisher=Longley Brothers|year=1855 |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.32106001055349;view=1up;seq=9 }} *{{cite journal| author=Ginzberg, Lori D.| title ='The Hearts of Your Readers will Shudder': Fanny Wright, Infidelity, and American Freethought | url=https://archive.org/details/sim_american-quarterly_1994-06_46_2/page/195| journal =American Quarterly | volume =46 | issue =2 | pages =195–226 | date =1994| doi =10.2307/2713338 | jstor =2713338 }} *{{cite book | author=Harrison, John | title =Robert Owen and the Owenites in Britain and America | publisher =Taylor and Francis | year =2009 }} *{{cite book | author =James, Edward T., Janet Wilson James, and Paul S. Boyer, eds. | title =Notable American Women 1607–1950: A Biographical Dictionary| publisher =Belknap Press | volume =3 | year =1971 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn =0-67462-731-8}} *{{cite book | author=Keating, John M.| title=History of the City of Memphis Tennessee | publisher = D. Mason and Company | year =1888 | location =Syracuse, New York | url =https://books.google.com/books?id=nGVAAAAAYAAJ&q=memphis+lafayette+1824&pg=PA124 }} *{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=02K5EYvo5loC&q=Frances+Wright+co-founder+of+the+Free+Inquirer+newspaper&pg=PA1103 |title=Exploring American History: From Colonial Times to 1877|last1=Lansford|first1=Tom|last2=Woods|first2=Thomas E. |pages=1103–05 |date=2008|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761477587|language=en}} * {{cite journal |author=Lee, Elizabeth |title=Frances Wright: The First Woman Lecturer | publisher =Chatto and Windus | location =London, England | date =January 1894 |journal=The Gentleman's Magazine|volume=276|pages=518–28|url=https://archive.org/stream/gentlemansmagaz186unkngoog#page/n522/mode/2up | access-date =May 2, 2019}} *{{cite web|url=http://nationalhumanitiescenter.org/pds/livingrev/equality/text6/wright.pdf|title=Views of Society and Manners in America. Notes from the National Humanities Center|access-date=November 28, 2014|website=nationalhumanitiescenter.org}} *{{cite book | author=Lott, Eric| title =Love and Theft: Blackface Minstrelsy and the American Working Class| url=https://archive.org/details/lovetheftblackfa0000lott| publisher =Oxford University Press | year =1993 }} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ndYFBRgpRecC&q=Frances+Wright+co-founder+of+the+Free+Inquirer+newspaper&pg=PA219 |title=Our Sister Editors: Sarah J. Hale and the Tradition of Nineteenth-century American Women Editors|last=Okker |first=Patricia |date=June 6, 2008|publisher=University of Georgia Press |isbn=9780820332499|language=en}} *{{cite journal| author=Parks, E.W.| title =Dreamer's Vision: Frances Wright at Nashoba (1825–1830) | journal =Tennessee Historical Magazine | volume =2 | pages =75–86 | year=1932}} *{{cite journal| author=Payne-Gaposchkin, Cecilia| title =The Nashoba Plan for Removing the Evil of Slavery: Letters of Frances and Camilla Wright, 1820–1829 | journal =Harvard Library Bulletin | volume =23 | year=1975}} *{{Cite AmCyc|wstitle=Wright, Frances}} *{{cite journal| author=Sampson, Sheree| title =Reclaiming a Historic Landscape: Frances Wright's Nashoba Plantation in Germantown, Tennessee | url=https://archive.org/details/sim_tennessee-historical-quarterly_winter-2000_59_4/page/290| journal =Tennessee Historical Quarterly | volume =59 | issue =4 | pages =290–303 | year=2000}} *{{cite book | author=Sanders, Mike, ed. | title =Women and Radicalism in the Nineteenth Century: Frances Wright | publisher =Routledge | volume =II | year =2001 | location =New York, New York | isbn =0415205271}} *{{cite journal| author=Schlereth, Eric R.| title =Fits of Political Religion: Stalking Infidelity and the Politics of Moral Reform in Antebellum America | journal =Early American Studies | volume =5 | issue = 2| pages =288–323 | date =2007| doi =10.1353/eam.2007.0014 | s2cid =143855049 }} *{{cite news| title =Tribunaux | newspaper =Le Temps | date =March 17, 1880 | url = https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2279556/f3.item.r=phiquepal%20d'arusmont.zoom | access-date =May 1, 2019}} Via Gallica BnF. (Translated from the French text.) *{{Cite Appletons'|wstitle=Wright, Fanny|year=1889}} *{{cite book | author =Woloch, Nancy | title =Women and the American Experience | publisher =Knopf | year =1984 | location =New York | url =https://archive.org/details/womenamericanexp00wolo | isbn =9780394535159 | url-access =registration }} *{{Cite book|title=Course of popular lectures as delivered by Frances Wright ... with three addresses on various public occasions, and a reply to the charges against the French reformers of 1789|author=Wright, Frances|date=1829|publisher=New York: Office of the Free Enquirer|others=University of California Libraries |url=https://archive.org/details/courseofpopularl00wrigrich |access-date=May 1, 2019}} *{{cite news| author=Wright, Frances | title =Nashoba, Explanitory Notes, &c. Continued | newspaper =New-Harmony Gazette | location =New Harmony, Indiana | pages =17| date =1828 }} *{{cite book | author=Wright D'Arusmont, Frances | title =What is the Matter? A Political Address as Delivered in Masonic Hall | year =1838 | location =New York | url = https://archive.org/stream/whatismatterpoli00darn#page/n3/mode/2up }} *{{cite book | author=Zinn, Howard | title =A Peoples History of the United States | url=https://archive.org/details/peopleshistoryof00zinn | publisher =Harper and Row | year =1980 | page=123}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite web |url=http://antislavery.eserver.org/tracts/lundyplan/lundyplan.pdf |title=Benjamin Lundy plan |website=antislavery.eserver.org |access-date=December 1, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151010172118/http://antislavery.eserver.org/tracts/lundyplan/lundyplan.pdf |archive-date=October 10, 2015 |url-status=dead }} * Connors, Robert J. (1999). "Frances Wright: First Female Civic Rhetor in America," ''College English'' '''62''' (1), pp.&nbsp;30–57. * {{cite book | title= Fanny Wright: Rebel in America | author=Eckhardt, Celia Morris| isbn=0-252-06249-3 | publisher=Harvard University Press | year = 1984}} * Everett, L.S. (1831). ''[http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.32044020254843;view=1up;seq=5 An Exposure of the Principles of the "Free Inquirers."]'' Boston: B. B. Mussey * {{cite book | title= Rereading Sex: Battles over Sexual Knowledge and Suppression in Nineteenth-Century America| url= https://archive.org/details/rereadingsexbatt0000horo| author=Horowitz, Helen | publisher=Alfred A. Knopf | year = 2002}} * {{cite book | title= In Common Cause: the "Conservative" Frances Trollope and the "Radical" Frances Wright | author=Kissel, Susan S.| isbn=0-87972-617-2 | publisher=Bowling Green | year = 1983}} * {{cite book | title=Frances Wright, Free Enquirer: The Study of a Temperament | author=Perkins, Alice J. G. & Theresa Wolfson | isbn=0-87991-008-9 | publisher=Porcupine Press | year=1972 | url=https://archive.org/details/franceswrightfre0000perk }} * Schlereth, Eric R. (2013). ''An Age of Infidels: The Politics of Religious Controversy in the Early United States''. University of Pennsylvania Press. * {{cite book | title= Fanny Wright | author=Waterman, William Randall| publisher=Columbia University Press | year = 1924}} * {{cite book | title=Fanny: A Fiction | author=White, Edmund | author-link=Edmund White | isbn=0-06-000484-3 | publisher=Hamilton | year=2003 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/fannyfiction00whit }} * Wilentz, Sean (2004). ''Chants Democratic: New York City and the Rise of the American Working Class, 1788-1850''. Oxford University Press. ==പുറംകണ്ണികൾ== {{wikiquote}} {{commons category-inline}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/649474/Frances-Wright Frances Wright at britannica.com] * [http://www.electricscotland.com/history/women/wih3.htm Frances Wright, Woman's Advocate] * [http://www.spartacus-educational.com/REwright.htm Biography with excerpt from Lectures] * [http://germantownmuseum.org/ap14.php The Germantown Museum. Andy Pouncey: Frances Wright.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121207093028/http://germantownmuseum.org/ap14.php |date=2012-12-07 }} * [http://afewdaysinathens.com A Few Days in Athens] * {{worldcat id|id=lccn-n50-66833}} * {{Cite Americana|wstitle=D'Arusmont, Madame Frances |short=x}} * [http://www.collectionscanada.gc.ca/obj/s4/f2/dsk3/ftp04/nq21279.pdf ''Different sides of the picture. Four Women's Views of Canada (1816 - 1838)'']. Submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy, by Susan Birkwood, Faculty of Graduate Studies, [[The University of Western Ontario]], [[London, Ontario]], 1997 ([[Ann Cuthbert Rae|Ann Cuthbert Knight]]; [[Anna Brownell Jameson]]; [[Frances Trollope]]; Wright) {{National Women's Hall of Fame}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1795-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1852-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ അടിമത്ത നിരോധന പ്രവർത്തകർ]] 7u55s1e9qgx5so0wth92wpe25tln9jl 0 537313 4648049 3999106 2026-07-16T16:18:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648049 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Brooke Ackerly}} {{Infobox academic | name = ബ്രൂക്ക് എ. അക്കർലി | image = Ackerly headshot 2020.jpg | caption = ബ്രൂക്ക് എ. അക്കർലി | occupation = പൊളിറ്റിക്കൽ സയന്റിസ്റ്റ് | workplaces = [[Vanderbilt University|വണ്ടർ‌ബിൽറ്റ് സർവകലാശാല]] | alma_mater = [[Stanford University|സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാല]] }} ഹ്യൂമൻ ആന്റ് ഓർഗനൈസേഷണൽ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ്, ലോ സ്‌കൂൾ, ഫിലോസഫി ഡിപ്പാർട്ട്‌മെന്റ്, വിമൻസ് ആൻഡ് ജെൻഡർ സ്റ്റഡീസ് പ്രോഗ്രാം എന്നിവയുമായി അഫിലിയേഷനുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ പൊളിറ്റിക്കൽ സയന്റിസ്റ്റും [[Vanderbilt University|വണ്ടർ‌ബിൽറ്റ് സർവകലാശാല]]യിലെ പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ് പ്രൊഫസറുമാണ് '''ബ്രൂക്ക് എ. അക്കർലി.''' അടിസ്ഥാനപരമായ സിദ്ധാന്തം, ഫെമിനിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം, ഫെമിനിസ്റ്റ് അന്തർദേശീയ ബന്ധങ്ങൾ, പണ്ഡിത ആക്ടിവിസം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഗവേഷണങ്ങളിൽ അവർ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vanderbilt.edu/political-science/bio/brooke-ackerly|title=Profile|website=Department of Political Science|language=en|access-date=2018-09-18}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == 1988 ൽ വില്യംസ് കോളേജിൽ നിന്ന് ഫ്രഞ്ച്, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ ബിഎയും 1993 ൽ [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല|സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാല]]യിൽ നിന്ന് പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസിൽ എംഎയും 1997 ൽ സ്റ്റാൻഫോർഡ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് പിഎച്ച്ഡിയും നേടി. <ref name=":0" /> == കരിയർ == 1997-2000 വരെ ലോസ് ഏഞ്ചൽസിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽ വിസിറ്റിംഗ് അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായിരുന്നു അക്കേർലി. 2001 മുതൽ വാണ്ടർബിൽറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് 2000-2001 വരെ സതേൺ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽ പോസ്റ്റ്-ഡോക്ടറൽ റിസർച്ച് ഫെലോഷിപ്പ് പൂർത്തിയാക്കി. 2007 ൽ അസോസിയേറ്റ് പ്രൊഫസറും 2017 ൽ ഫുൾ പ്രൊഫസറുമായി. == ഗവേഷണം == ബ്രൂക്ക് അക്കർലിയുടെ ഗവേഷണം ലിംഗപരമായ വിഷയങ്ങളിലും രാഷ്ട്രീയ രീതിശാസ്ത്രത്തിലും പ്രത്യേക താൽപ്പര്യമുള്ള രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തത്തിനും അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾക്കും ഇടയിൽ കടന്നുപോയി. അക്കർലിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സംഭാവനകളിലൊന്ന് സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശങ്ങളെ സിദ്ധാന്തീകരിക്കുക, സ്ത്രീകളുടെ മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകരുടെ ഉൾക്കാഴ്ചകളിലൂടെ നിർമ്മിച്ച ആപേക്ഷികവാദത്തിനും അടിസ്ഥാനവാദത്തിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു മധ്യനിര കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ്. അവളുടെ പൊളിറ്റിക്കൽ തിയറിയും ഫെമിനിസ്റ്റ് സോഷ്യൽ ക്രിട്ടിസിസവും (കേംബ്രിഡ്ജ് 2000) ഫീൽഡ് റിസർച്ച്, ഫെമിനിസ്റ്റ് സിദ്ധാന്തം, ഡെലിബറേറ്റീവ് ഡെമോക്രസിറ്റി തിയറി എന്നിവയിൽ നിന്ന് നിർമ്മിച്ചതാണ്. ഫെമിനിസ്റ്റ് സാമൂഹിക വിമർശനത്തിന്റെ ഒരു രീതിശാസ്ത്രവും സിദ്ധാന്തവും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.<ref name=":1">{{Cite book|title=Political Theory and Feminist Social Criticism|url=https://archive.org/details/politicaltheoryf0000acke_w2v4|last=Ackerly|first=Brooke A.|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780511490149|location=Cambridge|language=en|doi=10.1017/cbo9780511490149}}</ref> അവരുടെ യൂണിവേഴ്സൽ ഹ്യൂമൻ റൈറ്റ്സ് ഇൻ എ വേൾഡ് ഓഫ് ഡിഫറൻസ് (കേംബ്രിഡ്ജ് 2008) ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. എന്നാൽ വ്യത്യാസം, വിയോജിപ്പ്, വൈവിധ്യം എന്നിവയിൽ ഊന്നലും ശ്രദ്ധയും നൽകിക്കൊണ്ടാണ്.<ref name=":2">{{Cite book|title=Universal Human Rights in a World of Difference|url=https://archive.org/details/universalhumanri0000acke|last=Ackerly|first=Brooke A.|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780511756016|location=Cambridge|language=en|doi=10.1017/cbo9780511756016}}</ref> ജാക്വി ട്രൂ, മരിയ സ്റ്റേൺ എന്നിവരോടൊപ്പം, ഫെമിനിസ്റ്റ് മെത്തഡോളജിസ് ഫോർ ഇന്റർനാഷണൽ റിലേഷൻസ് (കേംബ്രിഡ്ജ് 2006) എഡിറ്റ് ചെയ്തു. ഇത് അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങൾക്കായുള്ള ഫെമിനിസ്റ്റ് രീതിശാസ്ത്രത്തോടുള്ള സൈദ്ധാന്തിക സമീപനവും ഉപയോഗിക്കാവുന്ന വിവിധ രീതികളും അവതരിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.cambridge.org/gb/academic/subjects/politics-international-relations/international-relations-and-international-organisations/feminist-methodologies-international-relations?format=PB|title=Feminist methodologies international relations {{!}} International relations and international organisations|website=Cambridge University Press|language=en|access-date=2018-09-18}}</ref> ഫെമിനിസ്റ്റ് തിയറിസിംഗിനുള്ള ക്വാണ്ടിറ്റേറ്റീവ് രീതികളുടെ പ്രയോജനം, അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ജനകേന്ദ്രീകൃത സങ്കൽപ്പങ്ങൾ, ഗവേഷണത്തിലെ റിഫ്ലെക്‌സിവിറ്റിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ, പൊതുവെ രാഷ്ട്രീയത്തിലും ഫെമിനിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിലും ആലോചനയുടെ പങ്ക്, ജാക്വി ട്രൂവിനൊപ്പം ഫെമിനിസ്റ്റ് ഗവേഷണം നടത്തുന്നതിൽ അവർ സംവാദങ്ങളിൽ സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്. (പാൽഗ്രേവ് 2010). മനുഷ്യാവകാശങ്ങളുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങളും അക്കർലി സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ചും അത് ആഗോള നീതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവളുടെ ഏറ്റവും പുതിയ പുസ്തകം Just Responsibility: A Human Rights Theory of Global Justice (Oxford 2018), ധാർമ്മിക ഉത്തരവാദിത്തവും രാഷ്ട്രീയ ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പരിശോധിക്കുന്നു, ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത മാനദണ്ഡങ്ങളെയും ഇച്ഛാശക്തിയിലും അറിവിലും അതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു.<ref name=":3">{{Cite book|title=Just responsibility : a human rights theory of global justice|url=https://archive.org/details/justresponsibili0000acke|last=A.|first=Ackerly, Brooke|isbn=9780190662950|location=New York, NY|oclc=1012635421|date=February 2018}}</ref> == അവലംബം== {{Reflist}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ വനിതാ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] 5v1xvugo1pdihlkx3csajo9ofjpw7p3 0 537445 4648087 3966790 2026-07-16T17:31:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648087 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ഓഗസ്റ്റ്}} {{prettyurl|Ana Castillo}} {{Infobox writer | name = അന കാസ്റ്റിലോ | image = AnaCastillo.jpg | imagesize = | caption = ന്യൂ മെക്സിക്കോയിൽ അന കാസ്റ്റിലോ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = June 15, 1953 (Gemini) | birth_place = ചിക്കാഗോ, ഇല്ലിനോയിസ് | death_date = | death_place = | occupation = നോവലിസ്റ്റ്, കവയിത്രി, ഉപന്യാസക, ചെറുകഥാകൃത്ത് | nationality = അമേരിക്കൻ | period = | genre = അമേരിക്കൻ | subject = | movement = [[Chicana feminism|Xicanisma]] / [[Postmodernism]] | notableworks = ''[[So Far from God]]'', ''Massacre of the Dreamers'', ''Loverboys'', ''The Guardians'' | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = കൊളംബിയ ഫൗണ്ടേഷൻസ് അമേരിക്കൻ പുസ്തക അവാർഡ് (1987) | signature = | website = }} ചിക്കാന നോവലിസ്റ്റും കവയിത്രിയും, ചെറുകഥാകൃത്തും ഉപന്യാസകയും പത്രാധിപയും നാടകകൃത്തും പരിഭാഷകയും സ്വതന്ത്ര പണ്ഡിതയുമാണ് '''അന കാസ്റ്റിലോ''' (ജനനം: ജൂൺ 15, 1953). ചിക്കാനയിൽ നിന്നുള്ള അനുഭവങ്ങളിലെ പ്രധാന ശബ്ദങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന കാസ്റ്റിലോ ലത്തീൻ ഭാഷയിലുള്ള ഒരു നോവലിസ്റ്റ് എന്ന നിലയിലുള്ള പരീക്ഷണ ശൈലിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്. ലത്തീൻ ഭാഷയിലുള്ള പരീക്ഷണാത്മക ശൈലിക്കും സിക്കാനിസ്മ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചിക്കാന ഫെമിനിസത്തിൽ അവളുടെ പ്രവർത്തനത്തിനും കാസ്റ്റിലോ അറിയപ്പെടുന്നു.<ref name="chabram" /><ref>{{Cite book |last=Aviles |first=E. |url=https://www.worldcat.org/oclc/1076485572 |title=Contemporary U.S. Latinx literature in Spanish : straddling identities |date=2018 |others=Michele Shaul, Kathryn Quinn-Sánchez, Amrita Das |isbn=978-3-030-02598-4 |location=Cham, Switzerland |pages=30–31 |oclc=1076485572}}</ref> വംശീയപരമായും ലിംഗപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിലും കാസ്റ്റിലോയുടെ താൽപ്പര്യം അവരുടെ എഴുത്തുജീവിതത്തിലുടനീളം കണ്ടെത്താൻ കഴിയും. സപ്പോഗോണിയ എന്ന നോവൽ 1990 ൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] തെരഞ്ഞെടുത്ത ശ്രദ്ധേയമായ പുസ്തകമായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.anacastillo.net/books/sapogonia-novel-1990/|title=Sapogonia (Novel 1990) {{!}} Ana Castillo|language=en|access-date=2019-10-18}}</ref> അവർ രചിച്ച ഗ്രന്ഥമായ സോ ഫോർ ഫ്രം ഗോഡ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് 1993 ൽ തെരഞ്ഞെടുത്ത ശ്രദ്ധേയമായ പുസ്തകമായിരുന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/12/05/books/notable-books-of-the-year-1993.html|title=Notable Books of the Year 1993|date=1993-12-05|work=The New York Times|access-date=2019-10-18|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> അവർ ലാ ടോൾടെക്ക എന്ന കലാ-സാഹിത്യ മാസികയുടെ പത്രാധിപരാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.anacastillo.net/bio/|title=Bio {{!}} Ana Castillo|language=en|access-date=2019-10-18}}</ref> കാസ്റ്റിലോ ഡെപോൾ സർവകലാശാലയിൽ ആദ്യത്തെ സോർ ജുവാന ഇനസ് ഡി ലാ ക്രൂസ് എൻ‌ഡോവ്ഡ് പദവി വഹിച്ചു. == ജീവിതവും കരിയറും == 1953 ൽ [[ഷിക്കാഗോ|ചിക്കാഗോയിൽ]] റെയ്മണ്ടിന്റെയും റേച്ചൽ റോച്ച കാസ്റ്റിലോയുടെയും മകളായി കാസ്റ്റിലോ ജനിച്ചു.<ref name=manriquez>{{cite web|last=Manríquez|first=B.J.|title=Ana Castillo|url=http://latinoamerican2.abc-clio.com/Search/Display/1329532?terms=%22ana+castillo%22|work=The American Mosaic: The Latin American Experience|publisher=ABC-CLIO|access-date=April 26, 2013|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208025445/http://latinoamerican2.abc-clio.com/Search/Display/1329532?terms=%22ana+castillo%22|url-status=dead}}</ref> അമ്മ മെക്സിക്കൻ ഇന്ത്യക്കാരിയായിരുന്നു.<ref>{{cite journal|title=none|last=Hampton|first=Janet Jones|journal=Américas|date=Jan–Feb 2000|volume=52|issue=1|pages=48–53}}</ref> അവരുടെ പിതാവ് 1933 ൽ [[ചിക്കാഗോ]]യിൽ ജനിച്ചു..<ref name="Shea, Renee H 2000">Shea, Renee H. "No Silence for This Dreamer: The Stories of Ana Castillo." Poets & Writers 28.2 (Mar.-Apr. 2000): 32–39. Rpt. in Contemporary Literary Criticism. Edu. Jeffrey W. Hunter. Vol. 151. Detroit: Gale Group, 2002. Literature Resource Center. Web. 12. Sept. 2013.</ref><ref name="Shea, Renee H 2000">Shea, Renee H. "No Silence for This Dreamer: The Stories of Ana Castillo." Poets & Writers 28.2 (Mar.-Apr. 2000): 32–39. Rpt. in Contemporary Literary Criticism. Edu. Jeffrey W. Hunter. Vol. 151. Detroit: Gale Group, 2002. Literature Resource Center. Web. 12. Sept. 2013.</ref> സെക്കൻഡറി വിദ്യാഭ്യാസത്തോടെ നോർത്ത് ഈസ്‌റ്റേൺ ഇല്ലിനോയി യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ കലയിൽ ബിഎസ് പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുമ്പ് അവൾ ജോൺസ് കൊമേഴ്‌സ്യൽ ഹൈസ്‌കൂളിലും ചിക്കാഗോ സിറ്റി കോളേജുകളിലും പഠിച്ചു. <ref name="manriquez" /><ref name="calafell" /> സാന്താ റോസ ജൂനിയർ കോളേജിൽ വംശീയ പഠനം പഠിപ്പിക്കുകയും ഇല്ലിനോയിസ് ആർട്‌സ് കൗൺസിലിന്റെ റൈറ്റർ-ഇൻ-റെസിഡൻസായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തതിന് ശേഷം അന കാസ്റ്റില്ലോ 1979-ൽ ചിക്കാഗോ സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ സ്റ്റഡീസിൽ എം.എ നേടി.<ref name="manriquez" /> അവർ മാൽക്കം എക്സ് ജൂനിയർ കോളേജിലും പിന്നീട് സോനോമ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജിലും പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="Shea, Renee H 2000"/><ref name="calafell" /> ജർമ്മനിയിലെ ബ്രെമെൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് 1991-ൽ അമേരിക്കൻ പഠനത്തിൽ അന കാസ്റ്റിലോ തന്റെ ഡോക്ടറേറ്റ് നേടി.<ref name="manriquez" /> ഒരു പരമ്പരാഗത പ്രബന്ധത്തിന് പകരമായി, പിന്നീട് 1994-ൽ തന്റെ കൃതിയായ മാസാക്കർ ഓഫ് ദി ഡ്രീമേഴ്‌സിൽ ശേഖരിച്ച ഉപന്യാസങ്ങൾ അവർ സമർപ്പിച്ചു.<ref name="manriquez" /> 15-ലധികം പുസ്‌തകങ്ങളും നിരവധി ലേഖനങ്ങളും എഴുതിയിട്ടുള്ള കാസ്റ്റിലോ, ഒരു പ്രധാന ചിന്തകനായും ചിക്കാന സാഹിത്യരംഗത്തെ ഒരു പയനിയറായും പരക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="calafell" /> അവർ പറഞ്ഞു, "ഞാൻ എഴുതാൻ തുടങ്ങിയിട്ട് ഇരുപത്തിയഞ്ച് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും എനിക്കൊരു സന്ദേശം പങ്കുവെക്കാനുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നു."<ref name="Shea, Renee H 2000"/> കാസ്റ്റിലോ ചിക്കാന ഫെമിനിസത്തെ കുറിച്ച് എഴുതുന്നു. അതിനെ "സിക്കാനിസ്മ" എന്ന് അവർ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ അവരുടെ പ്രവർത്തനം സ്വത്വം, വംശീയത, വർഗീയത എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ്.<ref name=chabram>{{cite book|last=Chabram-Dernersesian|first=Angie|title=The Chicana/o Cultural Studies Reader|url=https://archive.org/details/chicanaocultural0000unse_n3g0|year=2006|publisher=Routledge|location=London/New York|isbn=0415235154|page=[https://archive.org/details/chicanaocultural0000unse_n3g0/page/208 208]}}</ref> ചിക്കാന ഫെമിനിസത്തെ സൂചിപ്പിക്കാൻ, നമ്മുടെ സമൂഹത്തിലെ ഒരു ചിക്കാന എന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയം ചിത്രീകരിക്കാനും, സ്വവർഗാനുരാഗി/നേരായ കറുപ്പ്/വെളുപ്പ് തുടങ്ങിയ ചിക്കാന അനുഭവങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് ബൈനറികളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ചിക്കാന ഫെമിനിസത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കാനും അവൾ "xicanisma" എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കാസ്റ്റിലോ എഴുതുന്നു. "നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തിലും ചരിത്രത്തിലും പ്രത്യേകമായി വേരൂന്നിയ നമ്മുടെ പരസ്പരാശ്രിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എക്കാലത്തെയും വർത്തമാനകാല ബോധമാണ് സികാനിസ്മ. സികാനിസ്മ ലോകത്ത് നമ്മെത്തന്നെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗമാണെങ്കിലും, അത് മെക്സിക്കൻ പശ്ചാത്തലം കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ സ്ത്രീകളല്ലാത്ത മറ്റുള്ളവരെയും സഹായിച്ചേക്കാം. അത് വഴങ്ങുന്നു; ഒരിക്കലും മാറ്റത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നില്ല, സമ്പൂർണ്ണതയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഒന്ന്, ദ്വൈതവാദങ്ങളല്ല. പുരുഷന്മാർ നമ്മുടെ എതിരാളികളല്ല, നമ്മുടെ എതിരാളികൾ, നമ്മുടെ 'മറ്റുള്ളവർ'".<ref>{{cite web|last=Juffer|first=Jane|title=On Ana Castillo's Poetry|url=http://www.english.illinois.edu/maps/poets/a_f/castillo/about.htm|publisher=Modern American Poetry|access-date=2022-03-16|archive-date=2019-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422011355/http://www.english.illinois.edu/maps/poets/a_f/castillo/about.htm|url-status=dead}}</ref> അവർ എഴുതുന്നു, "ചിക്കാനാ സാഹിത്യം എന്നത് യു.എസ് നോർത്ത് അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഗമായി നമ്മൾ എടുക്കുകയും നിർവചിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒന്നാണ് ചിക്കാന. ആ സാഹിത്യം നമ്മുടെ യാഥാർത്ഥ്യവുമായും യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണകളുമായും മെക്സിക്കൻ സ്ത്രീകളെന്ന നിലയിൽ അമേരിക്കയിലെ സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണകളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വംശാവലി അല്ലെങ്കിൽ മെക്സിക്കൻ പശ്ചാത്തലം അല്ലെങ്കിൽ ലാറ്റിന പശ്ചാത്തലം".<ref>{{cite journal|last=Saeta|first=Elsa|title=A MELUS Interview: Ana Castillo|url=https://archive.org/details/sim_melus_fall-1997_22_3/page/133|journal=MELUS |volume=22 |issue=3|year=1997|pages=133–149|doi=10.2307/467659|jstor=467659}}</ref> ഹോമോഫോബിയ, വംശീയത, ലിംഗവിവേചനം, വർഗീയത എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഒന്നിലധികം അടിച്ചമർത്തലുകളെ ചിക്കനാസ് ചെറുക്കണമെന്നും ചിക്കാന ഫെമിനിസം ഒന്നിലധികം വൈവിധ്യമാർന്ന ചിക്കാന അനുഭവങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം അംഗീകരിക്കണമെന്നും കാസ്റ്റില്ലോ വാദിക്കുന്നു.<ref name=herrera>{{cite encyclopedia|last=Herrera|first=Cristina|title=Chicana Feminism|url=http://knowledge.sagepub.com/view/womentoday/n136.xml?rskey=tOwJKD&row=2|encyclopedia=Encyclopedia of Women in Today's World|year=2011|publisher=SAGE Publications|doi=10.4135/9781412995962|isbn=9781412976855|access-date=April 26, 2013}}</ref> അവരുടെ എഴുത്ത് മാജിക്കൽ റിയലിസത്തിന്റെ സ്വാധീനം കാണിക്കുന്നു.<ref name=calafell>{{cite encyclopedia|last=Calafell|first=Bernadette Marie|title=Ana Castillo|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195156003.001.0001/acref-9780195156003-e-126|encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of Latinos and Latinas in the United States|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-515600-3|access-date=April 26, 2013}}</ref> അവരുടെ കവിതകൾ ഉൾപ്പെടെ അവരുടെ മിക്ക കൃതികളും സ്പാനിഷിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ലോസ് ആഞ്ചലസ് ടൈംസ്, സലൂൺ തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ അവർ ലേഖനങ്ങളും സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. കലാ-സാഹിത്യ മാസികയായ ലാ ടോൾടെക്കയുടെ എഡിറ്ററാണ് കാസ്റ്റില്ലോ.<ref>Castillo, Ana. Ana Castillo. 2013. http://www.anacastillo.com/content/. September 13, 2013.</ref> 1999-ൽ സൺ ടൈംസ് സ്പോൺസർ ചെയ്ത "നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ ചിക്കാഗോവുകാർ" എന്ന പേരിൽ അവരെ നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു.<ref name="Shea, Renee H 2000"/> <references group="Shea, Renee H. &quot;No Silence for This Dreamer: The Stories of Ana Castillo.&quot; Poets & Writers 28.2 (Mar.-Apr. 2000): 32-39. Rpt. in Contemporary Literary Criticism. Edu. Jeffrey W. Hunter. Vol. 151. Detroit: Gale Group, 2002. Literature Resource Center. Web. 12. Sept. 2013." /> സാന്താ ബാർബറയിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിലെ കാലിഫോർണിയ എത്‌നിക് ആൻഡ് മൾട്ടി കൾച്ചറൽ ആർക്കൈവിലാണ് അവരുടെ പ്രബന്ധങ്ങൾ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്. == കവിത == കവി എന്ന നിലയിൽ കാസ്റ്റിലോ ഒട്രോ കാന്റോ (1977), ദി ഇൻവിറ്റേഷൻ (1979), വിമൻ ആർ നോട്ട് റോസസ് (ആർട്ടെ പബ്ലിക്കോ, 1984), മൈ ഫാദർ വാസ് എ ടോൾടെക് (വെസ്റ്റ് എൻഡ് പ്രസ്സ്, 1988) എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കൃതികൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web|title=Guide to Ana Castillo's Papers|url=http://www.english.illinois.edu/maps/poets/a_f/castillo/bio.htm|publisher=University of California – Santa Barbara|access-date=September 22, 2013|archive-date=2018-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180112053645/http://www.english.illinois.edu/maps/poets/a_f/castillo/bio.htm|url-status=dead}}</ref>അവളുടെ കൃതികൾ പ്രാഥമികമായി വിവിധ അനുഭവങ്ങളിൽ നാം കണ്ടെത്തുന്ന അർത്ഥവും വെളിപ്പെടുത്തലുകളും ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു. അവളുടെ "സ്ത്രീകൾ കലാപം നടത്തരുത്" എന്ന കവിത സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ ക്ലേശങ്ങളെ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ കാസ്റ്റിലോ ഈ കവിതയിലെ വരികൾ അവളുടെ "കുറ്റം, തിരസ്‌ക്കരണം" (കവിതയുടെ 49-50 വരി) അവൾ നിശബ്ദയായി ഇരിക്കും എന്ന ആശയം വളരെ സംഭവ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. == ദ ഗാർഡിയൻസ് == === സംഗ്രഹം === കാസ്റ്റിലോയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സൃഷ്ടികളിലൊന്നാണ് ഗാർഡിയൻസ്. ന്യൂ മെക്‌സിക്കോയിലെ താമസക്കാരിയെന്ന നിലയിൽ, അതിർത്തിയിൽ അവളുടെ പരിസരത്ത് വ്യക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാംസ്‌കാരിക പ്രശ്‌നം നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. മറുവശത്ത് മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതം തേടുന്ന നിരപരാധികൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന നിരന്തരമായ കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ ഗാർഡിയൻസ് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ കാസ്റ്റില്ലോ പറയുന്നതുപോലെ, "എൽ ഒട്രോ ലാഡോ". ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * [http://www.anacastillo.com Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180220050031/http://www.anacastillo.com/ |date=2018-02-20 }} * [http://www.poetryfoundation.org/bio/ana-castillo Ana Castillo Poetry Foundation biography and poetry podcast] * [http://www.fifthwednesdayjournal.org/selections/fifth/castillo.shtml Comprehensive interview with Ana Castillo published in Fifth Wednesday Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306053056/http://fifthwednesdayjournal.org/selections/fifth/castillo.shtml |date=2016-03-06 }} * [http://voices.cla.umn.edu/vg/Bios/entries/castillo_ana.html Voices from the Gaps biography] * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf4z09p0jw/ Guide to the Ana Castillo papers] at the [[California Ethnic and Multicultural Archives]] * [http://www.english.illinois.edu/MAPS/poets/a_f/castillo/castillo.htm Modern American Poetry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330033433/http://www.english.illinois.edu/maps/poets/a_f/castillo/castillo.htm |date=2019-03-30 }} *[http://ismpressbooks.com/esta-puente-mi-espalda/ ''Esta puente, mi espalda: Voces de mujeres tercermundistas en los Estados Unidos''] (co-translator & co-editor, 1988). San Francisco: ism press. {{ISBN|978-0-910383-19-6}} (paperback); {{ISBN|978-0-910383-20-2}} (hardcover) {{Chicano and Mexican American topics}} {{American Book Awards}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1953-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ വനിതാ നോവലിസ്റ്റുകൾ]] nzw0gzt3zf5l5jsyty1xh7zsd91zvgl 4 538675 4648158 4647116 2026-07-16T21:39:16Z ListeriaBot 105900 Wikidata list updated [V2] 4648158 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE {?item wdt:P31 wd:Q5; wdt:P106 wd:Q39631. ?item wdt:P27 wd:Q668.} |section= |columns=label:name,P18,description,P27,P569,P570,P19,P20,item:wikidata item,?linkcount:site links |thumb=128 |min_section=2 |update=manual }} {| class='wikitable sortable' ! name ! ചിത്രം ! description ! പൗരത്വം ! ജനിച്ച തീയതി ! മരിച്ച തീയതി ! ജന്മസ്ഥലം ! മരിച്ച സ്ഥലം ! wikidata item ! site links |- | ''[[:d:Q55704|കേദാർ ജോഷി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1979" | 1979-12-31 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q55704|Q55704]] | |- | [[റാഷിദ് ജഹാൻ|റഷീദ് ഷാജഹാൻ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1905" | 1905 | data-sort-value="1952" | 1952-07-29 | [[കാൺപൂർ]] | [[മോസ്കോ]] | [[:d:Q81576|Q81576]] | |- | [[ദീപക് ചോപ്ര]] | [[പ്രമാണം:Deepak Chopra.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1946" | 1946-10-22 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q318506|Q318506]] | |- | [[ബി.സി. റോയ്]] | [[പ്രമാണം:Dr. Bidhan Chandra Roy in 1943 (cropped).jpg|center|128px]] | പശ്ചിമ ബംഗാളിന്റെ രണ്ടാമത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നു ഡോ.ബി.സി. റോയ് | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1882" | 1882-07-01 | data-sort-value="1962" | 1962-07-01 | ''[[:d:Q3181037|Bankipore]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q2901773|Q2901773]] | |- | [[ജെറുഷ ജിറാദ്]] | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-03-21 | data-sort-value="1984" | 1984-06-02 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q3177539|Q3177539]] | |- | [[ബാലായ് ചന്ദ് മുഖോപാധ്യായ]] | [[പ്രമാണം:Balai Chand Mukhopadhyay 1999 stamp of India.jpg|center|128px]] | ബംഗാളി ഭാഷാ നോവലിസ്റ്റും ചെറുകഥാകൃത്തും നാടകകൃത്തും കവിയും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1899" | 1899-07-19 | data-sort-value="1979" | 1979-02-09 | ''[[:d:Q2453339|Manihari]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q3349545|Q3349545]] | |- | [[അനുകുൽചന്ദ്ര ചക്രവർത്തി]] | [[പ്രമാണം:Anukul as a boy.jpg|center|128px]] | ആത്മീയ നേതാവും ഫിസിഷ്യനും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1888" | 1888-09-14 | data-sort-value="1969" | 1969-01-27 | ''[[:d:Q5711201|Hemayetpur]]'' | [[ദേവ്ഘർ]] | [[:d:Q3349646|Q3349646]] | |- | [[ആമി ബേരാ]] | [[പ്രമാണം:Ami Bera official photo.jpg|center|128px]] | അമേരിക്കൻ ഫിസിഷ്യനും രാഷ്ട്രീയക്കാരനും | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-02 | | [[ലോസ് ആഞ്ചെലെസ്]] | | [[:d:Q3389105|Q3389105]] | |- | [[ഫാറൂഖ് അബ്ദുല്ല]] | [[പ്രമാണം:Farooq Abdullah addressing at the presentation ceremony of the Cash Prizes to the best performing Regional Rural Banks and Certificates for extending loans for SPV home lighting systems during 2009-10, in New Delhi (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-21 | | ''[[:d:Q1506029|ശ്രീനഗർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q3517911|Q3517911]] | |- | [[രമൺ സിംഗ്]] | [[പ്രമാണം:The former Chief Minister of Chhattisgarh, Dr. Raman Singh.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-10-15 | | ''[[:d:Q1929610|Kawardha]]'' | | [[:d:Q3521181|Q3521181]] | |- | [[ആർക്കോട്ട് ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ|എ. ലക്ഷ്മണസ്വാമി മുതലിയാർ]] | [[പ്രമാണം:A. Lakshmanaswami Mudaliar.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887-10-14 | data-sort-value="1974" | 1974-04-15 | | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q3531827|Q3531827]] | |- | [[പ്രതാപ് ചന്ദ്ര റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Prathap C. Reddy (1).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-02-05 | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q4243548|Q4243548]] | |- | ''[[:d:Q4307084|വിമൽ മുണ്ട]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-08-15 | data-sort-value="2012" | 2012-03-22 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | [[ബാന്ദ്ര]] | [[:d:Q4307084|Q4307084]] | |- | ''[[:d:Q1446797|അബ്രഹാം വർഗീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Abraham Verghese in 2023 06.jpg|center|128px]] | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-30 | | [[അഡിസ് അബെബ]] | | [[:d:Q1446797|Q1446797]] | |- | ''[[:d:Q2214381|സലിം യൂസഫ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-11-26 | | [[കൊട്ടാരക്കര]] | | [[:d:Q2214381|Q2214381]] | |- | [[റീത ഫാരിയ]] | [[പ്രമാണം:Reita Faria in Africa (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും സൌന്ദര്യമത്സര വിജയിയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-08-23 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q2273463|Q2273463]] | |- | ''[[:d:Q2335520|അരൂപ് ചാറ്റർജി]]'' | [[പ്രമാണം:Aroup Chatterjee.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-23 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2335520|Q2335520]] | |- | [[സുനേത്ര ഗുപ്ത]] | [[പ്രമാണം:Kulldorff gupta bhattacharya (Sunetra Gupta cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നോവലിസ്റ്റും എപ്പിഡെമിയോളജിസ്റ്റും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-15 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q2366381|Q2366381]] | |- | ''[[:d:Q2652239|അട്രജ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q2652239|Q2652239]] | |- | [[എ. ജി. കെ. ഗോഖലെ]] | [[പ്രമാണം:Dr agk gokhale.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-10-02 | | [[വിജയവാഡ]] | | [[:d:Q4647788|Q4647788]] | |- | [[എ.ആർ. മേനോൻ]] | | കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-04-06 | data-sort-value="1960" | 1960-10-09 | | | [[:d:Q4648296|Q4648296]] | |- | ''[[:d:Q4690369|അഫ്സർ മൗദൂദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1874" | 1874-03-03 | data-sort-value="1948" | 1948-12-24 | | | [[:d:Q4690369|Q4690369]] | |- | ''[[:d:Q4699812|Ajit Varki]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | | | [[:d:Q4699812|Q4699812]] | |- | [[അജ്മൽ അമീർ]] | [[പ്രമാണം:Ajmal Ameer at Launch of Provoke Lifestyle Magazine.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലചിത്ര അഭിനേതാവ് | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-03-02 | | [[ആലുവ]] | | [[:d:Q4699893|Q4699893]] | |- | ''[[:d:Q4746535|അമീർ ചന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1889" | 1889 | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q4746535|Q4746535]] | |- | ''[[:d:Q4751307|Ananda Prasad]]'' | [[പ്രമാണം:Ananda Prasad 2011b.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2022" | 2022-02-05 | ''[[:d:Q861160|Buxar]]'' | [[പാലക്കാട്]] | [[:d:Q4751307|Q4751307]] | |- | [[ക്യാപ്റ്റൻ ലക്ഷ്മി|ലക്ഷ്മി സഹ്ഗൾ]] | [[പ്രമാണം:Lakshmi Sahgal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമിയിലെ ഇന്ത്യൻ സൈനാധിപ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-10-24 | data-sort-value="2012" | 2012-07-23 | [[ചെന്നൈ]] | [[കാൺപൂർ]] | [[:d:Q465051|Q465051]] | |- | [[ബിനായക് സെൻ]] | [[പ്രമാണം:Binayak Sen.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-01-04 | | | | [[:d:Q863536|Q863536]] | |- | [[സാകിർ നായിക്|സാകിർ നായ്ക്ക്]] | [[പ്രമാണം:Dr Zakir Naik.jpg|center|128px]] | ഒരു എഴുത്തുകാരനും പ്രഭാഷകനും മത താരതമ്യ പണ്ഡിതനുമാണ് സാകിർ അബ്ദുൽ കരീം നായിക് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[സൗദി അറേബ്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-10-18 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q932829|Q932829]] | |- | [[മണി മേനോൻ‌|മണി മേനോൻ]] | [[പ്രമാണം:Mani Menon VGR.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-09 | | [[തൃശ്ശൂർ]] | | [[:d:Q984570|Q984570]] | |- | [[ഹനുമപ്പ സുദർശൻ]] | [[പ്രമാണം:H Sudarshan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-12-30 | | ''[[:d:Q8052060|Yemalur]]'' | | [[:d:Q1243958|Q1243958]] | |- | [[കേതയൂൺ അർദേശിർ ദിൻ‌ഷോ]] | [[പ്രമാണം:Kadinshaw.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1943" | 1943-11-16 | data-sort-value="2011" | 2011-08-26 | | | [[:d:Q4793608|Q4793608]] | |- | [[ഗുരുബായ് കർമാർക്കർ]] | [[പ്രമാണം:Gurubal Karmarkar, a 1892 graduate of Woman's Medical College of Pennsylvania (1).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1801" | 19th century | data-sort-value="1932" | 1932 | | | [[:d:Q4793879|Q4793879]] | |- | [[എസ്.ഐ. പത്മാവതി|എസ്. ഐ. പദ്മാവതി]] | [[പ്രമാണം:Si-padmavati.webp|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കാർഡിയോളജിസ്റ്റ് | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1917" | 1917-06-20 | data-sort-value="2020" | 2020-08-29 | [[മ്യാൻമാർ|മ്യാന്മാർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q4794109|Q4794109]] | |- | [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:Muthulakshmi Reddy (ca 1912).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും നിയമസഭാംഗവും | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1886" | 1886-07-30 | data-sort-value="1968" | 1968-07-22 | ''[[:d:Q3535371|Pudukkottai State]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q4794148|Q4794148]] | |- | ''[[:d:Q4805068|ആഷിക ഡേവിഡ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1862" | 1862 | | | | [[:d:Q4805068|Q4805068]] | |- | [[ബി. രമണ റാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q4834177|Q4834177]] | |- | [[ബി.എസ്. മൂൺജെ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1872" | 1872-12-12 | data-sort-value="1948" | 1948-03-03 | | | [[:d:Q4834200|Q4834200]] | |- | ''[[:d:Q5269812|ധ്രുബജ്യൊതി ബോറ]]'' | | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-11-27 | | [[ഷില്ലോങ്ങ്]] | | [[:d:Q5269812|Q5269812]] | |- | ''[[:d:Q5276806|Dilip Mahalanabis]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-11-12 | data-sort-value="2022" | 2022 | ''[[:d:Q2875992|Kishoreganj]]''<br/>[[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q5276806|Q5276806]] | |- | ''[[:d:Q5358597|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കട്ാട് നീലകണ്ഠൻ മൂസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[ഒല്ലൂർ]] | [[ഒല്ലൂർ]] | [[:d:Q5358597|Q5358597]] | |- | ''[[:d:Q5559835|Gieve Patel]]'' | [[പ്രമാണം:Gieve Patel.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1940" | 1940-08-18 | data-sort-value="2023" | 2023-11-03 | [[മുംബൈ]] | [[പൂണെ]] | [[:d:Q5559835|Q5559835]] | |- | ''[[:d:Q5640460|ഹക്കീം അബ്ദുൽ അസീസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Hakim Abdul Aziz.jpeg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1855" | 1855 | data-sort-value="1911" | 1911 | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q5640460|Q5640460]] | |- | [[ഇന്ദിര ഹിന്ദുജ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1250069|Shikarpur]]'' | | [[:d:Q6025009|Q6025009]] | |- | ''[[:d:Q6114669|ജാക്ക് പ്രെഗെർ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Jack Preger, founder of Calcutta Rescue.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1930" | 1930-07-25 | | | | [[:d:Q6114669|Q6114669]] | |- | [[ബാനൂ ജഹാൻഗീർ കോയാജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-22 | data-sort-value="2004" | 2004-07-15 | [[മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q4857029|Q4857029]] | |- | [[ഡി. ബിജു]] | [[പ്രമാണം:Dr. Biju.jpg|center|128px]] | മലയാളം ചലച്ചിത്ര സംവിധായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-05-31 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q4907282|Q4907282]] | |- | [[സുശീല നയ്യാർ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sushila Nayyar, 1947.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത വനിത | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1914" | 1914-12-26 | data-sort-value="2001" | 2001-01-03 | ''[[:d:Q6444811|Kunjah]]'' | [[സേവാഗ്രാം]] | [[:d:Q4969032|Q4969032]] | |- | ''[[:d:Q5071372|ചന്ദ്രകാന്ത് ഷാ]]'' | | | [[കാനഡ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1936" | 1936-04-07 | | ''[[:d:Q2087583|Nandurbar]]'' | | [[:d:Q5071372|Q5071372]] | |- | ''[[:d:Q5076920|Charles Donovan]]'' | [[പ്രമാണം:Charles Donovan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1863" | 1863-09-19 | data-sort-value="1951" | 1951-10-29 | [[കൊൽക്കത്ത]] | ''[[:d:Q895264|Bourton-on-the-Water]]'' | [[:d:Q5076920|Q5076920]] | |- | ''[[:d:Q6712223|എം. എൽ. കുൽക്കർണി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-08 | | | | [[:d:Q6712223|Q6712223]] | |- | [[എം.കെ. മുനീർ]] | [[പ്രമാണം:M K Muneer.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-08-26 | | [[കോഴിക്കോട്]] | | [[:d:Q6712766|Q6712766]] | |- | ''[[:d:Q6713018|എം. ആർ. ഗുരുസാമി മുദലിയാർ]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1958" | 1958 | ''[[:d:Q2340194|Nelamangala]]'' | [[കീഴ്പാക്കം]] | [[:d:Q6713018|Q6713018]] | |- | [[എം.എസ്. വല്യത്താൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr.M.S.Valiathan.jpg|center|128px]] | കാർഡിയാക് സർജൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1934" | 1934-05-24 | data-sort-value="2024" | 2024-07-17 | [[മാവേലിക്കര]] | [[മണിപ്പാൽ]] | [[:d:Q6713130|Q6713130]] | |- | ''[[:d:Q6733131|മഹൻകാളി സീതാരാമ റാവു]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1906" | 1906 | data-sort-value="1977" | 1977 | | | [[:d:Q6733131|Q6733131]] | |- | ''[[:d:Q6933432|മുകേഷ് ഹൈക്കർവാൾ]]'' | | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-12-28 | | [[ലഖ്‌നൗ]] | | [[:d:Q6933432|Q6933432]] | |- | ''[[:d:Q6962817|നാൻസി ലോൺസ്‌ഡോർഫ്]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q6962817|Q6962817]] | |- | ''[[:d:Q6319421|ജ്യോതി പാണ്ഡ്യ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വഡോദര]] | | [[:d:Q6319421|Q6319421]] | |- | ''[[:d:Q6323647|K. N. Kesari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. K. N. Kesari 1999 by Bapu (page 1 crop).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1875" | 1875 | data-sort-value="1953" | 1953-06-08 | ''[[:d:Q15690270|Inamanamellur]]'' | | [[:d:Q6323647|Q6323647]] | |- | ''[[:d:Q6334699|Nirodbaran]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-17 | data-sort-value="2006" | 2006-07-17 | | [[പുതുച്ചേരി നഗരം]] | [[:d:Q6334699|Q6334699]] | |- | [[കാകർല സുബ്ബറാവു|കകർല സുബ്ബറാവു]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1925" | 1925-01-25 | data-sort-value="2021" | 2021-04-16 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[സെക്കന്ദ്രാബാദ്]] | [[:d:Q6349273|Q6349273]] | |- | ''[[:d:Q6394895|Kesava Reddy]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.Keshavareddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-03-10 | data-sort-value="2015" | 2015-02-13 | ''[[:d:Q7709526|Thalupulapalle]]'' | [[നിസാമാബാദ്]] | [[:d:Q6394895|Q6394895]] | |- | [[ഖദീജ മുംതാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.khadeeja mumtaz.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ എഴുത്തുകാരി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[കാട്ടൂർ, തൃശ്ശൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q6398859|Q6398859]] | |- | ''[[:d:Q6407615|കില്ലി കൃപ റാണി]]'' | [[പ്രമാണം:Kruparani Killi (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-11-19 | | ''[[:d:Q671757|Srikakulam]]'' | | [[:d:Q6407615|Q6407615]] | |- | [[നരേന്ദ്ര ധാബോൽക്കർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945-11-01 | data-sort-value="2013" | 2013-08-20 | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[പൂണെ]] | [[:d:Q6965776|Q6965776]] | |- | ''[[:d:Q7117146|P. Brahmayya Sastry]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-05-24 | data-sort-value="1993" | 1993-05-28 | ''[[:d:Q59018|Kakinada]]'' | | [[:d:Q7117146|Q7117146]] | |- | [[പി.കെ. വാരിയർ|പി. കെ. വാരിയർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1921" | 1921-06-05<br/>1921 | data-sort-value="2021" | 2021-07-10 | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[കോട്ടക്കൽ]] | [[:d:Q7117375|Q7117375]] | |- | [[പദ്മാവതി ബന്ദോപാദ്ധ്യായ്]] | [[പ്രമാണം:Padma Bandopadhyay.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-11-04 | | [[തിരുപ്പതി]] | | [[:d:Q7123872|Q7123872]] | |- | [[എസ്. പിനകപാണി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-08-03 | data-sort-value="2013" | 2013-03-11 | ''[[:d:Q7246454|Priyagraharam]]'' | [[കർനൂൽ]] | [[:d:Q7124235|Q7124235]] | |- | ''[[:d:Q7141308|Parveen Kumar]]'' | [[പ്രമാണം:Dame Parveen Kumar (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | data-sort-value="1942" | 1942-06-01 | | [[ലാഹോർ]] | | [[:d:Q7141308|Q7141308]] | |- | ''[[:d:Q7143137|പശുപതി ബോസ്]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1907" | 1907-11-01 | data-sort-value="1979" | 1979 | | | [[:d:Q7143137|Q7143137]] | |- | ''[[:d:Q7288445|രാം ചന്ദ്ര ഡോം]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-02-08 | | ''[[:d:Q2088440|ബിർഭും ജില്ല]]'' | | [[:d:Q7288445|Q7288445]] | |- | [[റസ്റ്റോം ജൽ വകിൽ]] | | | [[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1911" | 1911-07-17 | data-sort-value="1974" | 1974-11-20 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q7382531|Q7382531]] | |- | ''[[:d:Q7399608|സാഹിബ് സിംഗ് സോഖെ]]'' | [[പ്രമാണം:Sahib Singh Sokhey 1948 Wellcome V0028080 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-12-15 | data-sort-value="1971" | 1971-10-23 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q7399608|Q7399608]] | |- | ''[[:d:Q7461261|ഷാ ഫൈസൽ]]'' | [[പ്രമാണം:The Prime Minister, Dr. Manmohan Singh congratulating Dr. Shah Faisal, the Civil Services topper for 2010 from Jammu & Kashmir, in New Delhi on May 26, 2010.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-05-17 | | ''[[:d:Q6668869|Lolab Valley]]'' | | [[:d:Q7461261|Q7461261]] | |- | [[ഷീല ബാലകൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q7493001|Q7493001]] | |- | ''[[:d:Q7530461|സിർക്കഴി ജി. ശിവചിദംബരം]]'' | [[പ്രമാണം:சீர்காழி சிவசிதம்பரம்.JPG|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ കർണാടക ഗായകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-06-08 | | | | [[:d:Q7530461|Q7530461]] | |- | ''[[:d:Q7547563|സ്നേഹ ആനി ഫിലിപ്പ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1969" | 1969-10-07 | data-sort-value="2001" | 2001-09-11 | [[കേരളം]] | [[ലോക വ്യാപാര കേന്ദ്രം]] | [[:d:Q7547563|Q7547563]] | |- | [[ആർ. കേശവൻ നായർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2005" | 2005 | | | [[:d:Q7273787|Q7273787]] | |- | ''[[:d:Q8045744|Y. G. Parameshwara]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2004" | 2004 | | | [[:d:Q8045744|Q8045744]] | |- | [[സി.കെ. ലക്ഷ്മണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-05 | data-sort-value="1970" | 1970-10-03 | | | [[:d:Q11689979|Q11689979]] | |- | ''[[:d:Q12354393|Ranganayakulu Potturu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranganayakulu, Bengaluro, aprilo 2018.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-07-08 | | | | [[:d:Q12354393|Q12354393]] | |- | [[രാമചന്ദ്ര ദത്താത്രയ ലെലെ|രാമചന്ദ്ര ദതത്രയ ലെലെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1928" | 1928-01-16 | data-sort-value="2022" | 2022 | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q12449609|Q12449609]] | |- | [[ഹേംലത ഗുപ്ത|ഹേമലത ഗുപ്ത]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | data-sort-value="2006" | 2006-05-13 | [[ഇന്ത്യ]] | ''[[:d:Q6373016|Karol Bagh Lok Sabha constituency]]'' | [[:d:Q12460836|Q12460836]] | |- | ''[[:d:Q12995370|Raja Rao Garikapati]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1915" | 1915-02-05 | data-sort-value="1963" | 1963-09-08 | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q12995370|Q12995370]] | |- | ''[[:d:Q15689653|Achanta Lakshmipathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880-03-03 | data-sort-value="1962" | 1962-08-06 | | | [[:d:Q15689653|Q15689653]] | |- | [[ശശി വാധ്വ]] | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-20 | | | | [[:d:Q15972942|Q15972942]] | |- | ''[[:d:Q13120548|Rani Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Rani Bang (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-17 | | | | [[:d:Q13120548|Q13120548]] | |- | ''[[:d:Q14076389|Kanwaljeet S. Anand]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 20th century | | | | [[:d:Q14076389|Q14076389]] | |- | ''[[:d:Q15071574|ജാൻവി ബറുവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q15071574|Q15071574]] | |- | ''[[:d:Q15132653|വൈ.രാധാകൃഷ്ണമൂർത്തി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2013" | 2013-10-19 | ''[[:d:Q15382|കൃഷ്ണ ജില്ല]]'' | [[ഹൈദരാബാദ്]] | [[:d:Q15132653|Q15132653]] | |- | ''[[:d:Q15431871|Anil Singhal]]'' | [[പ്രമാണം:Anil Singhal.jpg|center|128px]] | | [[ജർമ്മനി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-09-11 | data-sort-value="2017" | 2017-05-10 | [[അലിഗഢ്]] | ''[[:d:Q2971|Paderborn]]'' | [[:d:Q15431871|Q15431871]] | |- | ''[[:d:Q7654042|സ്വാതി പിരമൽ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Swati Piramal.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1956" | 1956-03-28 | | | | [[:d:Q7654042|Q7654042]] | |- | [[ടി.എസ്.എസ്. രാജൻ]] | [[പ്രമാണം:TSSRajan.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1880" | 1880 | data-sort-value="1953" | 1953 | [[ശ്രീരംഗം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7668680|Q7668680]] | |- | ''[[:d:Q7686934|തരുൺ മണ്ഡൽ]]'' | [[പ്രമാണം:TMondal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-01-20 | | ''[[:d:Q2330643|Jaynagar Majilpur]]'' | | [[:d:Q7686934|Q7686934]] | |- | [[വി. ശാന്ത]] | [[പ്രമാണം:Dr. V. Shanta, in New Delhi on March 20, 2006 (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1927" | 1927-03-11 | data-sort-value="2021" | 2021-01-19 | ''[[:d:Q1646915|Mylapore]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q7907747|Q7907747]] | |- | [[വന്ദന ജെയിൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q7914349|Q7914349]] | |- | ''[[:d:Q16097828|Mabelle Arole]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-12-26 | data-sort-value="1999" | 1999 | [[ജബൽ‌പൂർ]] | | [[:d:Q16097828|Q16097828]] | |- | [[എളേടത്ത് തൈക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്|ഏലേടത്ത് തയ്ക്കാട്ട് നാരായണൻ മൂസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1933" | 1933-10-02 | data-sort-value="2020" | 2020-08-05 | [[ഒല്ലൂർ]] | | [[:d:Q16106737|Q16106737]] | |- | ''[[:d:Q16190122|പുലിൻ ബിഹാരി ബാസ്‌കെ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | | ''[[:d:Q5221114|Dantan Vidhan Sabha constituency]]'' | | [[:d:Q16190122|Q16190122]] | |- | ''[[:d:Q16208488|Nikhil Dhurandhar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q16208488|Q16208488]] | |- | ''[[:d:Q16317426|P. Sridevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1929" | 1929 | data-sort-value="1961" | 1961 | | | [[:d:Q16317426|Q16317426]] | |- | ''[[:d:Q16345836|ഫനിന്ദ്ര കൃഷ്ണ ഗുപ്ത]]'' | [[പ്രമാണം:Phanindra Krishna Gupta.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q16345836|Q16345836]] | |- | ''[[:d:Q16514386|Abhay Bang]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abhay Bang with breath counter.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-09-23 | | | | [[:d:Q16514386|Q16514386]] | |- | ''[[:d:Q16734859|അസ്മ റഹീം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q16734859|Q16734859]] | |- | ''[[:d:Q16844432|മനോജ് കെ ജെയിൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Manoj Jain, infectious disease physician, manojkjain.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-09-16 | | ''[[:d:Q2283203|Dr. Ambedkar Nagar]]'' | | [[:d:Q16844432|Q16844432]] | |- | ''[[:d:Q16901297|ഉമാ സാരെൻ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തക | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-05-09 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q16901297|Q16901297]] | |- | [[കെ. ശ്രീനാഥ് റെഡ്ഡി]] | [[പ്രമാണം:K Srinath Reddy.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q17083021|Q17083021]] | |- | ''[[:d:Q17199281|ഘാനശ്യാമ മിശ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1922" | 1922-10-10 | data-sort-value="2014" | 2014-06-01 | | [[ഭുവനേശ്വർ]] | [[:d:Q17199281|Q17199281]] | |- | [[എം. ആർ. രാജഗോപാൽ]] | [[പ്രമാണം:Dr. M. R Rajagopal.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-09-23 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q17306215|Q17306215]] | |- | [[നീലം ക്ലേർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q17411238|Q17411238]] | |- | [[സുബ്രത് കുമാർ ആചാര്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-11-01 | | ''[[:d:Q2022279|ബലസോർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q18000280|Q18000280]] | |- | ''[[:d:Q18029936|നിലീം കുമാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Nilim Kumar, poet.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962 | | ''[[:d:Q2571402|Pathsala]]'' | | [[:d:Q18029936|Q18029936]] | |- | [[ഭാൽചന്ദ്ര ബാബാജി ദീക്ഷിത്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1902" | 1902-09-07 | data-sort-value="1977" | 1977 | [[അമരാവതി, മഹാരാഷ്ട്ര]] | | [[:d:Q18111875|Q18111875]] | |- | [[ഗുൽ‌ഷൻ റായ് ഖത്രി|ഗുൽഷൻ റായ് ഖത്രി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Gulshan Rai Khatri, at an Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 20, 2013.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-10 | data-sort-value="2020" | 2020-07-16 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q18347568|Q18347568]] | |- | [[കിരിത്കുമാർ മൻസുഖ്‌ലാൽ ആചാര്യ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Shri Dr. Kiritkumar Mansukhlal Acharya, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q18421890|Q18421890]] | |- | [[കെ. കെ. അഗർവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958-09-05 | data-sort-value="2021" | 2021-05-17 | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]]<br/>[[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18683826|Q18683826]] | |- | [[പവൻ രാജ് ഗോയൽ]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Prof. (Dr.) Pawan Raj Goyal, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2014.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-02 | | [[അഹമ്മദാബാദ്]] | | [[:d:Q18686437|Q18686437]] | |- | [[ജിതേന്ദ്ര നാഥ് പാണ്ഡെ]] | | ഇന്ത്യൻ ഫിസിഷ്യൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1941" | 1941-06-14 | data-sort-value="2020" | 2020-05-23 | ''[[:d:Q2717915|Shikohabad]]'' | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | [[:d:Q18688035|Q18688035]] | |- | ''[[:d:Q18921381|R Balu]]'' | [[പ്രമാണം:Dr R Balu.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1965" | 1965-05-04 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q18921381|Q18921381]] | |- | ''[[:d:Q18977847|Ritam Chowdhury]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1983" | 1983-08 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q18977847|Q18977847]] | |- | ''[[:d:Q19892441|Kanithi Viswanatham]]'' | [[പ്രമാണം:విశ్వనాదం.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932 | data-sort-value="2023" | 2023 | | | [[:d:Q19892441|Q19892441]] | |- | [[അമർ പ്രസാദ് റേ]] | [[പ്രമാണം:A.P. Ray, malariologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1913" | 1913-02-26 | data-sort-value="1996" | 1996-09-24 | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q19895800|Q19895800]] | |- | [[ഐസക് സാന്ദ്ര]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (1892–1968) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-11-03 | data-sort-value="1968" | 1968-08-29 | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | ''[[:d:Q876483|Sambalpur]]'' | [[:d:Q19896133|Q19896133]] | |- | ''[[:d:Q20058801|Chintala Sita Devi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1929" | 1929-04-21 | data-sort-value="2009" | 2009-03-06 | | | [[:d:Q20058801|Q20058801]] | |- | ''[[:d:Q20577008|Sangeeta Barve]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q20577008|Q20577008]] | |- | ''[[:d:Q20671987|ലിയോ മുത്തു]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1952" | 1952-04-02 | data-sort-value="2015" | 2015-07-10 | ''[[:d:Q2716554|Thiruthuraipoondi]]'' | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q20671987|Q20671987]] | |- | [[ജാംഷെഡ് നൗറോജി വസിഫ്ദാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2000" | 2000 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q20687489|Q20687489]] | |- | [[സുനിതി സോളമൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1938" | 1938 | data-sort-value="2015" | 2015-07-28 | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q20738697|Q20738697]] | |- | [[സാരൂബം ബിമോല കുമാരി ദേവി]] | [[പ്രമാണം:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Dr. Sarungbam Bimola Kumari Devi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 08, 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മണിപ്പൂർ]] | | [[:d:Q19560351|Q19560351]] | |- | [[രാജേഷ് കൊട്ടേച്ച]] | [[പ്രമാണം:Vaidya Rajesh Kotecha.jpg|center|128px]] | He is presently the Vice Chancellor of Gujarat Ayurved University, Jamnagar, India | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-18 | | | | [[:d:Q19561084|Q19561084]] | |- | [[രൺദീപ് ഗുലേരിയ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Randeep Guleria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-04-05 | | [[ഹിമാചൽ പ്രദേശ്‌]] | | [[:d:Q19612523|Q19612523]] | |- | [[ഓം പ്രകാശ് ഉപാധ്യായ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19664597|Q19664597]] | |- | [[രാജഗോപാലൻ കൃഷ്ണൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1932" | 1932-11-17 | data-sort-value="2015" | 2015-01-10 | [[കൊല്ലം]] | [[കൊല്ലം]] | [[:d:Q19666231|Q19666231]] | |- | [[ശ്രീനിവാസ് എസ്. വൈശ്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-07 | | [[മഥുര]] | | [[:d:Q19666874|Q19666874]] | |- | ''[[:d:Q19811612|Meena Rajendra Shete-Sambhu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q19811612|Q19811612]] | |- | ''[[:d:Q19852450|Basuhua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1912" | 1912-03-01 | data-sort-value="1986" | 1986-10-12 | ''[[:d:Q3350679|Bikrampur]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q19852450|Q19852450]] | |- | [[സൗമ്യ സ്വാമിനാഥൻ]] | [[പ്രമാണം:The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-05-02 | | [[ജർമ്മനി]] | | [[:d:Q21062285|Q21062285]] | |- | [[സുന്ദരി മോഹൻദാസ്]] | [[പ്രമാണം:Dr.Sundarimohan Das.jpg|center|128px]] | സ്വാതന്ത്ര്യസേനാനി, ഭിഷഗ്വരൻ, സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1857" | 1857-12-17 | data-sort-value="1950" | 1950-04-04 | [[സിൽഹെറ്റ്]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q21176925|Q21176925]] | |- | ''[[:d:Q21481665|രാധ ചരൺ പാണ്ട]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1898" | 1898-04-24 | data-sort-value="1974" | 1974-10-29 | | | [[:d:Q21481665|Q21481665]] | |- | ''[[:d:Q21597809|ജഗദീഷ് ചതുർവേദി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1929" | 1929-08-15 | data-sort-value="2015" | 2015 | [[ഗ്വാളിയർ|ഗ്വാളിയാർ]] | | [[:d:Q21597809|Q21597809]] | |- | [[ജെ. എസ്. ഗുലേറിയ]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928 | data-sort-value="2026" | 2026-01-22 | [[പഞ്ചാബ്, പാകിസ്താൻ|പഞ്ചാബ്]] | | [[:d:Q21686034|Q21686034]] | |- | [[കെ.എ. എബ്രഹാം|കെ. എ. അബ്രഹാം]] | [[പ്രമാണം:Padmashri Dr K A Abraham.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-10-22 | [[കേരളം]] | [[ചെന്നൈ]] | [[:d:Q21798148|Q21798148]] | |- | ''[[:d:Q21981198|മോഹിത് ഭണ്ഡാരി]]'' | [[പ്രമാണം:Mohit Bhandari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[ഇന്ത്യ]] | | [[:d:Q21981198|Q21981198]] | |- | [[പോൾ കലാനിധി]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1977" | 1977-04-01 | data-sort-value="2015" | 2015-03-09 | ''[[:d:Q928168|Bronxville]]'' | | [[:d:Q22087287|Q22087287]] | |- | [[തനികാചലം സദഗോപൻ|തനികാചലം സഡഗോപൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q23038239|Q23038239]] | |- | [[പി.ആർ. കൃഷ്ണകുമാർ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951-10-23 | data-sort-value="2020" | 2020-09-16 | [[ഷൊർണൂർ]] | [[കോയമ്പത്തൂർ]] | [[:d:Q23304286|Q23304286]] | |- | ''[[:d:Q24718543|ഫുൾചന്ദ് പൃഥ്വി രാജ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931-09-13 | data-sort-value="2016" | 2016-02-27 | | | [[:d:Q24718543|Q24718543]] | |- | [[രുഖ്മബായി]] | [[പ്രമാണം:Rukhmabai.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1864" | 1864-11-22 | data-sort-value="1955" | 1955-09-25<br/>1955-12-25 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q24939367|Q24939367]] | |- | [[രാം ഹർഷ് സിംഗ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1942" | 1942-01-10 | | | | [[:d:Q26251714|Q26251714]] | |- | [[രഞ്ജന ശ്രീവാസ്തവ]] | [[പ്രമാണം:Ranjana Srivastava.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഓസ്ട്രേലിയ]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | [[കാൻബറ]] | | [[:d:Q26702925|Q26702925]] | |- | ''[[:d:Q27917316|മദൻ കതാരിയ]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Madan Kataria.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q27917316|Q27917316]] | |- | ''[[:d:Q27970605|Dhiren Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1904" | 1904 | data-sort-value="1978" | 1978-01-08 | | | [[:d:Q27970605|Q27970605]] | |- | ''[[:d:Q27901993|വഖാർ അഹ്മദ് ഷാ]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-07-06 | data-sort-value="2018" | 2018-04-15 | ''[[:d:Q638621|Bahraich]]'' | [[ലഖ്‌നൗ]] | [[:d:Q27901993|Q27901993]] | |- | ''[[:d:Q28744857|സരോജിനി_സരന്ഗി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1951" | 1951 | | [[ഒഡീഷ]] | | [[:d:Q28744857|Q28744857]] | |- | ''[[:d:Q28869394|സോണിയ നിത്യാനന്ദ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-09-06 | | | | [[:d:Q28869394|Q28869394]] | |- | ''[[:d:Q29017279|Rafi Ahmed]]'' | [[പ്രമാണം:Rafi Ahmed virologist and immunologist.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1948" | 1948 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q29017279|Q29017279]] | |- | ''[[:d:Q29018652|പങ്കജ് നരം]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Pankaj Naram.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-05-04 | data-sort-value="2020" | 2020-02-19 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q29018652|Q29018652]] | |- | [[സന്ദീപ് ബസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-29 | | | | [[:d:Q29168828|Q29168828]] | |- | ''[[:d:Q30314375|Chittaranjan Yajnik]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Yajnik (13 February 2020).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q30314375|Q30314375]] | |- | [[ഷേർളി വാസു]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1958" | 1958 | data-sort-value="2025" | 2025 | | | [[:d:Q31704451|Q31704451]] | |- | ''[[:d:Q34837913|ദിലീപ് ഝാവേരി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1943" | 1943-04-03 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q34837913|Q34837913]] | |- | ''[[:d:Q37830946|ടീന ചോപ്ര]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-03-06 | | [[അമൃത്‌സർ]] | | [[:d:Q37830946|Q37830946]] | |- | ''[[:d:Q37994923|ജസ്വീന്ദർ കെ ഗംഭീർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q37994923|Q37994923]] | |- | ''[[:d:Q47009777|ഗോവിന്ദ് അപ്പാജി ഫഡ്കെ]]'' | [[പ്രമാണം:G.A.phadke.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1907" | 1907 | | ''[[:d:Q583818|Ichalkaranji]]'' | ''[[:d:Q581562|Satara]]'' | [[:d:Q47009777|Q47009777]] | |- | ''[[:d:Q47026934|ഐറിസ് ജി. ആർ. പോൾ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2025" | 2025-10-13 | | | [[:d:Q47026934|Q47026934]] | |- | ''[[:d:Q47483386|ആശാലത രാധാകൃഷ്ണൻ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970-05-13 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q47483386|Q47483386]] | |- | [[സവിത അംബേദ്കർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Savita Ambedkar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-01-27 | data-sort-value="2003" | 2003-05-29 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q48645361|Q48645361]] | |- | ''[[:d:Q48975802|നബകുമാർ ബാസു]]'' | [[പ്രമാണം:Nabakumar Basu - Kolkata 2015-10-10 5134.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-12-10 | | | | [[:d:Q48975802|Q48975802]] | |- | [[ആശ കസ്‌ലിവാൾ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q49833929|Q49833929]] | |- | ''[[:d:Q54861287|Vasanth Ravi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q54861287|Q54861287]] | |- | ''[[:d:Q55434761|Shikha Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q55434761|Q55434761]] | |- | ''[[:d:Q56027719|Digumarti Raghunadharao]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. D. Raghunadha Rao (cropped).JPG|center|128px]] | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q56027719|Q56027719]] | |- | ''[[:d:Q56284934|ഹ്രിഷിക്കെസ് സെൻ]]'' | [[പ്രമാണം:Hrishikes 2017.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1969" | 1969-05-15 | | | | [[:d:Q56284934|Q56284934]] | |- | ''[[:d:Q57320813|Venkatachalam Raveenthiran]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q57320813|Q57320813]] | |- | [[ഡോസിബായ് പട്ടേൽ]] | [[പ്രമാണം:Dossibai Patell.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ പ്രസവചികിത്സകയും ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റും | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1881" | 1881-10-16 | data-sort-value="1960" | 1960-02-04 | [[മുംബൈ]] | [[മുംബൈ]] | [[:d:Q57955102|Q57955102]] | |- | [[ഐശ്വര്യ ലക്ഷ്മി]] | [[പ്രമാണം:Aishwarya Lekshmi.jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര അഭിനേത്രി | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-07-26 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q39058709|Q39058709]] | |- | ''[[:d:Q41816046|Preeti Shanbag]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q41816046|Q41816046]] | |- | ''[[:d:Q42298380|കാർത്തിക് ചന്ദ്രബോസ്]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1873" | 1873 | data-sort-value="1955" | 1955 | | | [[:d:Q42298380|Q42298380]] | |- | ''[[:d:Q42413325|ഹൃദയാനന്ദ പട്നായിക്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1946" | 1946-06-03 | | | | [[:d:Q42413325|Q42413325]] | |- | ''[[:d:Q42589695|K. Ranga Rama Krishnan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1956" | 1956-04-22 | | | | [[:d:Q42589695|Q42589695]] | |- | ''[[:d:Q43999837|ദിപ്തൻഷു ദാസ്]]'' | [[പ്രമാണം:Diptanshu Das 2015.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-02 | | [[കൊൽക്കത്ത]] | | [[:d:Q43999837|Q43999837]] | |- | ''[[:d:Q58885226|Harjit Pal Bhattoa]]'' | | | [[ഹംഗറി]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1973" | 1973-04-21 | | No/unknown value | | [[:d:Q58885226|Q58885226]] | |- | ''[[:d:Q59209385|അഭിഷേക് പല്ലവ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1982" | 1982-09-02 | | | | [[:d:Q59209385|Q59209385]] | |- | ''[[:d:Q60023782|രാജേശ്വരി ദലബെഹെര]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു എഴുത്തുകാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q60023782|Q60023782]] | |- | [[ശ്യാമള ഗോപാലൻ]] | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1938" | 1938-04-07 | data-sort-value="2009" | 2009-02-11 | [[ചെന്നൈ]] | [[ഓക്‌ലാന്റ്, കാലിഫോർണിയ|ഓക്ൿലാന്റ്]] | [[:d:Q60844968|Q60844968]] | |- | [[അശോക് ലക്ഷ്മൺറാവു കുക്കാഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61054384|Q61054384]] | |- | [[മാമൻ ചാണ്ടി|മാമ്മൻ ചാണ്ടി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61478244|Q61478244]] | |- | [[അളക കേശവ് ദേശ്പാണ്ഡെ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2025" | 2025-12-30 | | | [[:d:Q61686207|Q61686207]] | |- | ''[[:d:Q61823039|സുമന്ത് മേത്ത]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1877" | 1877-07-01 | data-sort-value="1968" | 1968-12-15 | [[സൂരത്]] | | [[:d:Q61823039|Q61823039]] | |- | ''[[:d:Q61945548|കാസി പിച്ച്ചായ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q61945548|Q61945548]] | |- | ''[[:d:Q63430821|ബിജോയ് മൊണ്ടാൽ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1924" | 1924-12-01 | | ''[[:d:Q16251190|Andharthaul]]'' | | [[:d:Q63430821|Q63430821]] | |- | ''[[:d:Q64006847|Jayanta Kumar Roy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-13 | | ''[[:d:Q15241808|Lataguri]]'' | | [[:d:Q64006847|Q64006847]] | |- | ''[[:d:Q64148463|Sayantan Banerjee]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64148463|Q64148463]] | |- | ''[[:d:Q64438206|Inder Anand]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]] | [[:d:Q64438206|Q64438206]] | |- | ''[[:d:Q64509748|സ്വരൂപ് സർക്കാർ]]'' | [[പ്രമാണം:Swarup Sarkar (স্বরূপ সরকার).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | | | | [[:d:Q64509748|Q64509748]] | |- | ''[[:d:Q64840916|സഞ്ജയ് സത്പതി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q64840916|Q64840916]] | |- | ''[[:d:Q64859106|Nikhil Kumar Banerjee]]'' | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | data-sort-value="2017" | 2017 | | | [[:d:Q64859106|Q64859106]] | |- | [[ഷിംന അസീസ്]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q65321596|Q65321596]] | |- | [[കെ. ഹേമലത]] | [[പ്രമാണം:K Hemalata at Workers’ Mahapadav in 2017.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q61434|നെല്ലൂർ]]'' | | [[:d:Q66022787|Q66022787]] | |- | ''[[:d:Q94503372|അനിത ഭരദ്വാജ്]]'' | [[പ്രമാണം:Anita Bharadwaj (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q94503372|Q94503372]] | |- | [[സുജാത മോഹൻ (ഡോക്ടർ)|സുജാത മോഹൻ]] | [[പ്രമാണം:Dr Sujatha Mohan (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="2000" | 20th century | | | | [[:d:Q95099143|Q95099143]] | |- | ''[[:d:Q95220255|സതീഷ് നല്ലം]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q95220255|Q95220255]] | |- | ''[[:d:Q97206596|Abraham George Thomas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q97206596|Q97206596]] | |- | ''[[:d:Q97247074|Banbihari Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1885" | 1885 | data-sort-value="1965" | 1965-07-05 | ''[[:d:Q1653485|Garalgachha]]'' | | [[:d:Q97247074|Q97247074]] | |- | ''[[:d:Q97666703|Pashupati Bhattacharya]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-15 | data-sort-value="1978" | 1978-01-27 | | | [[:d:Q97666703|Q97666703]] | |- | ''[[:d:Q66499274|Abul Hasnat]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955 | data-sort-value="2019" | 2019-06-11 | | | [[:d:Q66499274|Q66499274]] | |- | [[നത ഹുസൈൻ]] | [[പ്രമാണം:Netha Hussain-070A3987.jpg|center|128px]] | ഒരു ഇന്ത്യൻ-സ്വീഡിഷ് മെഡിക്കൽ ഡോക്ടറും ക്ലിനിക്കൽ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റും ബ്ലോഗറും വിക്കിപീഡിയനും ഗവേഷകയും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-06-11 | | [[കേരളം]] | | [[:d:Q66580063|Q66580063]] | |- | ''[[:d:Q66725242|Mortaza Hossain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q66725242|Q66725242]] | |- | ''[[:d:Q67427117|Anupam Sen]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1925" | 1925 | data-sort-value="2015" | 2015-09-07 | | | [[:d:Q67427117|Q67427117]] | |- | ''[[:d:Q68225148|സോഹൻ ലാൽ ഭാട്ടിയ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1891" | 1891 | data-sort-value="1981" | 1981-07-16 | [[അമൃത്‌സർ]] | [[ഇന്ത്യ]] | [[:d:Q68225148|Q68225148]] | |- | ''[[:d:Q69356075|തേജസ്വിനി മനോഗ്ന]]'' | [[പ്രമാണം:Tejaswini Manogna - Miss Diva 2017 contestants at Yamaha music video launch (cropped).jpg|center|128px]] | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടറും മോഡലും | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1994" | 1994-05-19 | | [[ഹൈദരാബാദ്]] | | [[:d:Q69356075|Q69356075]] | |- | ''[[:d:Q69932454|K. Rajender Reddy]]'' | | | [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949 | | | | [[:d:Q69932454|Q69932454]] | |- | ''[[:d:Q72146155|ഗോർധന്ദാസ് ഭഗവന്ദാസ് നരോട്ടംദാസ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1975" | 1975 | | | [[:d:Q72146155|Q72146155]] | |- | ''[[:d:Q72753935|പരംദീപ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q72753935|Q72753935]] | |- | [[എം.സി. അൽബുക്കർക്ക്]] | [[പ്രമാണം:MCAlbuquerqueColchester1918.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗോവ]] | | [[:d:Q76349299|Q76349299]] | |- | ''[[:d:Q81780908|Subas Chandra Rout]]'' | [[പ്രമാണം:Subas Chandra Rout 02.JPG|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1944" | 1944-07-29 | data-sort-value="2026" | 2026-03-10 | [[ഭുവനേശ്വർ]] | | [[:d:Q81780908|Q81780908]] | |- | ''[[:d:Q82023862|അംബ്രിഷ് വിജയകർ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q82023862|Q82023862]] | |- | [[ശാന്തി റോയ്]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q83685218|Q83685218]] | |- | [[രതിൻ ദത്ത]] | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="2020" | 2020-01-27 | ''[[:d:Q2308247|Mangaldoi]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q83841843|Q83841843]] | |- | ''[[:d:Q84496211|രാജേന്ദ്ര പ്രകാശ് സിംഗ്]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1945" | 1945 | data-sort-value="2020" | 2020-02-05 | | | [[:d:Q84496211|Q84496211]] | |- | ''[[:d:Q84562100|ബോമിറെഡ്ഡി സുന്ദര രാമി റെഡ്ഡി]]'' | [[പ്രമാണം:Dr.SundraRamiReddy.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1935" | 1935-10-17 | data-sort-value="2020" | 2020-02-06 | | | [[:d:Q84562100|Q84562100]] | |- | ''[[:d:Q97681815|Guduru Gopal Rao]]'' | [[പ്രമാണം:Guduru Gopal Rao.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | [[കട്ടക്]] | | [[:d:Q97681815|Q97681815]] | |- | [[രവി കണ്ണൻ ആർ]] | [[പ്രമാണം:Ravi Kannan R Padma cropped.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q98907700|Q98907700]] | |- | ''[[:d:Q99472554|Dhiman Barua]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1920" | 1920-10-19 | data-sort-value="2020" | 2020-09-19 | [[യംഗോൺ]] | | [[:d:Q99472554|Q99472554]] | |- | ''[[:d:Q99927321|Pallavi Maharathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q99927321|Q99927321]] | |- | [[സുശീല അനിത ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1920" | 1920-09 | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[ലാഹോർ]] | [[:d:Q100387268|Q100387268]] | |- | [[വിജയലക്ഷ്മി രമണൻ]] | | ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വര, ആർമി ഓഫീസർ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1924" | 1924 | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q100706299|Q100706299]] | |- | ''[[:d:Q106734360|Rajendra Kapila]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021-04-28 | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | [[:d:Q106734360|Q106734360]] | |- | ''[[:d:Q107222599|Ranoj Pegu]]'' | [[പ്രമാണം:Ranoj Pegu 1.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1962" | 1962-02-12 | | | | [[:d:Q107222599|Q107222599]] | |- | [[സുശോവൻ ബാനർജി]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085021|Q86085021]] | |- | [[ദിഗംബർ ബെഹെറ|ദിഗാംബർ ബെഹെര]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q86085705|Q86085705]] | |- | ''[[:d:Q87738087|Radhika Tandon]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഡെൽഹി|ദില്ലി]] | | [[:d:Q87738087|Q87738087]] | |- | ''[[:d:Q88058242|Kamala Dhall]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q88058242|Q88058242]] | |- | ''[[:d:Q88867162|Mrinmoy Das]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-05-01 | | | | [[:d:Q88867162|Q88867162]] | |- | ''[[:d:Q89018323|Bindu Kulshreshtha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89018323|Q89018323]] | |- | ''[[:d:Q89745295|Umesh Kapil]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q89745295|Q89745295]] | |- | ''[[:d:Q90262129|Srinivas Bojanapu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q90262129|Q90262129]] | |- | ''[[:d:Q91294983|Aakash Pandita]]'' | | ഗവേഷകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q91294983|Q91294983]] | |- | ''[[:d:Q92761911|Prerna S Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-21 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q92761911|Q92761911]] | |- | ''[[:d:Q105080301|Dilip Kumar Singh]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ (b. 1926) | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-26 | | | | [[:d:Q105080301|Q105080301]] | |- | ''[[:d:Q105870899|కాళిదాసు వెంకటసుబ్బాశాస్త్రి]]'' | [[പ്രമാണം:Kalidasu Venkata Subbasastry.jpg|center|128px]] | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1883" | 1883 | data-sort-value="1953" | 1953 | | | [[:d:Q105870899|Q105870899]] | |- | ''[[:d:Q105948168|Jags Krishnan]]'' | [[പ്രമാണം:Jags Krishnan 1.jpg|center|128px]] | | [[ഓസ്ട്രേലിയ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-04-23 | | [[കോട്ടഗിരി]] | | [[:d:Q105948168|Q105948168]] | |- | [[ദിവ്യ എസ്. അയ്യർ]] | [[പ്രമാണം:Dr. Divya S. Iyer IAS - incumbent Pathanamthitta district magistrate.jpg|center|128px]] | കേരളത്തിലെ ഐ.എ.എസ് ഉദ്യോഗസ്ഥ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1984" | 1984-10-16 | | [[തിരുവനന്തപുരം]] | | [[:d:Q105988314|Q105988314]] | |- | ''[[:d:Q106221509|Roopa Dhatt]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | | | | | [[:d:Q106221509|Q106221509]] | |- | ''[[:d:Q106248428|Gauri Tendulkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[പൂണെ]] | | [[:d:Q106248428|Q106248428]] | |- | [[കെ.എം. ചാക്കോ]] | | ഇന്ത്യയിലെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910-10-24 | data-sort-value="1983" | 1983-04-10 | | | [[:d:Q101168707|Q101168707]] | |- | ''[[:d:Q102207701|Dinabandhu Sahoo]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q102207701|Q102207701]] | |- | [[ലക്ഷ്മീഭായി രാജ്വാദേ]] | [[പ്രമാണം:Rani Lakshmibai Rajwade.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887 | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q102434863|Q102434863]] | |- | ''[[:d:Q103151287|ఆమంచర్ల శేషాచలపతిరావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q103151287|Q103151287]] | |- | ''[[:d:Q108754507|Balaraman Vijayayraghavan Neelamegam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-12 | data-sort-value="2015" | 2015-01-29 | | | [[:d:Q108754507|Q108754507]] | |- | ''[[:d:Q108888276|Beoncy Laishram]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q1822188|ഇംഫാൽ വെസ്റ്റ് ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108888276|Q108888276]] | |- | ''[[:d:Q107301280|Meharban Singh]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Meharban Singh (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1937" | 1937 | | ''[[:d:Q2385925|presidencies and provinces in British India]]'' | | [[:d:Q107301280|Q107301280]] | |- | ''[[:d:Q107387933|Goru Krishna Babu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959 | | ''[[:d:Q2352168|Jeypore]]'' | | [[:d:Q107387933|Q107387933]] | |- | ''[[:d:Q107453532|Gella Venkata Satyanarayana Murty]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | | data-sort-value="1959" | 1959 | | | [[:d:Q107453532|Q107453532]] | |- | ''[[:d:Q107610257|Ayyagari Mythili]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107610257|Q107610257]] | |- | ''[[:d:Q107647347|Malladi Umadevi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647347|Q107647347]] | |- | ''[[:d:Q107647765|Vipperla Sujatha]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107647765|Q107647765]] | |- | ''[[:d:Q107648988|Vipperla Satyanarayana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-12-15 | data-sort-value="2020" | 2020-06-13 | | | [[:d:Q107648988|Q107648988]] | |- | ''[[:d:Q107658445|Garuda Butchi Raju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q107658445|Q107658445]] | |- | ''[[:d:Q108101243|Joyti Prokash Bose]]'' | | ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞൻ | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1894" | 1894 | data-sort-value="1968" | 1968 | | | [[:d:Q108101243|Q108101243]] | |- | ''[[:d:Q108405658|Kumudshankar Roy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1892" | 1892-09-07 | data-sort-value="1950" | 1950-10-24 | [[ധാക്ക|ഢാക്ക]] | [[വെല്ലൂർ]] | [[:d:Q108405658|Q108405658]] | |- | ''[[:d:Q108405711|Hemendranath Ghosh]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890-11-16 | data-sort-value="1965" | 1965-12-12 | ''[[:d:Q1429697|ചാന്ദ്പുർ ജില്ല]]'' | | [[:d:Q108405711|Q108405711]] | |- | ''[[:d:Q110191163|Ashok Kumar Amrohi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1955" | 1955-10-13 | data-sort-value="2021" | 2021-04-27 | | [[ഗുഡ്‌ഗാവ്]] | [[:d:Q110191163|Q110191163]] | |- | ''[[:d:Q110566464|Alulru Vijayalakshmi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q110566464|Q110566464]] | |- | ''[[:d:Q110581483|Dhaniram Baruah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | | [[:d:Q110581483|Q110581483]] | |- | ''[[:d:Q110597809|Dr. K. M. Saifullah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1976" | 1976-09-12 | | ''[[:d:Q1925191|Samastipur]]'' | | [[:d:Q110597809|Q110597809]] | |- | ''[[:d:Q110662406|Paul Harris Daniel]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Paul Harris Daniel JEG6621.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1910" | 1910 | data-sort-value="2003" | 2003 | | | [[:d:Q110662406|Q110662406]] | |- | ''[[:d:Q110771548|Bharath Shetty Y]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-08 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q110771548|Q110771548]] | |- | ''[[:d:Q111050893|Lata Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1941" | 1941-08-08 | | | | [[:d:Q111050893|Q111050893]] | |- | ''[[:d:Q111334760|Narendra Prasad Misra]]'' | [[പ്രമാണം:Narendra Prasad Misra portrait.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1932" | 1932-07-10 | data-sort-value="2021" | 2021 | | | [[:d:Q111334760|Q111334760]] | |- | ''[[:d:Q111606292|Dasari Ramakrishna Prasad]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q111606292|Q111606292]] | |- | ''[[:d:Q112119155|Ranjan Pai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1972" | 1972-11-11 | | | | [[:d:Q112119155|Q112119155]] | |- | ''[[:d:Q112971735|Gurpreet Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[പെഹോവ, ഹരിയാന]] | | [[:d:Q112971735|Q112971735]] | |- | ''[[:d:Q113627276|Julião Menezes]]'' | [[പ്രമാണം:Julião Menezes.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1909" | 1909-08-07 | data-sort-value="1980" | 1980-07-02 | | | [[:d:Q113627276|Q113627276]] | |- | ''[[:d:Q113682272|Vivek Parameswara Sarma]]'' | | ഇന്ത്യൻ ഡോക്ടർ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q113682272|Q113682272]] | |- | ''[[:d:Q115556299|Anshita Aggarwal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q115556299|Q115556299]] | |- | ''[[:d:Q116516777|Bindu Menon]]'' | [[പ്രമാണം:Bindu Menon.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | | [[:d:Q116516777|Q116516777]] | |- | ''[[:d:Q118115305|কালিদাস বৈদ্য]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2010" | 2010-10-25 | ''[[:d:Q609190|പിരോജ്പൂർ ജില്ല]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q118115305|Q118115305]] | |- | ''[[:d:Q118220150|Vijay Viswanathan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q118220150|Q118220150]] | |- | ''[[:d:Q118610627|Khrielie-ü Kire]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-12 | data-sort-value="2013" | 2013-09-11 | | | [[:d:Q118610627|Q118610627]] | |- | ''[[:d:Q119727113|Edmond]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Edmond after his address at the UN University in Japan.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-03 | | [[മംഗളൂരു]] | | [[:d:Q119727113|Q119727113]] | |- | ''[[:d:Q121032307|Amrit K. Patnaik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q121032307|Q121032307]] | |- | ''[[:d:Q121864614|Trinetra Haldar Gummaraju]]'' | [[പ്രമാണം:Trinetra At Bandstand.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1997" | 1997-06-17 | | | | [[:d:Q121864614|Q121864614]] | |- | ''[[:d:Q121989274|Surajit Giri]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-04 | | | | [[:d:Q121989274|Q121989274]] | |- | ''[[:d:Q125758743|Usha Desai]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125758743|Q125758743]] | |- | ''[[:d:Q125824960|Jatindranath Ghosal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]] | data-sort-value="1878" | 1878-09-02 | data-sort-value="1968" | 1968-04-25 | ''[[:d:Q712504|Baranagar]]'' | | [[:d:Q125824960|Q125824960]] | |- | ''[[:d:Q125885349|Naga Madhuri]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Naga Madhuri 02.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q125885349|Q125885349]] | |- | ''[[:d:Q126010684|ఎరవెల్లి చంద్రశేఖర్‌రావు]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-02-12 | | ''[[:d:Q6943191|Mustabad mandal]]'' | | [[:d:Q126010684|Q126010684]] | |- | ''[[:d:Q122583797|Otilia Mascarenhas]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q122583797|Q122583797]] | |- | ''[[:d:Q122809349|Lalit Kumar Barua]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1890" | 1890 | data-sort-value="1960" | 1960 | ''[[:d:Q11938328|Nagaon]]'' | | [[:d:Q122809349|Q122809349]] | |- | ''[[:d:Q122853736|Prashant Madanmohan]]'' | [[പ്രമാണം:2023-09-28 22 16 04-Window.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1985" | 1985-07-31 | | [[തഞ്ചാവൂർ]] | | [[:d:Q122853736|Q122853736]] | |- | ''[[:d:Q122899983|Savitha Devi Yelamanchi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q122899983|Q122899983]] | |- | ''[[:d:Q123113595|Sthabir Dasgupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1949" | 1949-01-18 | data-sort-value="2023" | 2023-09-05 | [[ജംഷഡ്പൂർ|ജംഷദ്‌പൂർ]] | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q123113595|Q123113595]] | |- | ''[[:d:Q123122836|Subba Rao Bhavaraju]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]] | data-sort-value="1942" | 1942 | | ''[[:d:Q1639492|രാജമന്ദ്രി]]'' | | [[:d:Q123122836|Q123122836]] | |- | ''[[:d:Q123123188|Satyavaraprasad Kadali]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-10 | | | | [[:d:Q123123188|Q123123188]] | |- | ''[[:d:Q123226038|Satyanarayana Gavarasana]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | | [[:d:Q123226038|Q123226038]] | |- | ''[[:d:Q123335093|Raghvendra Sharma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q123335093|Q123335093]] | |- | ''[[:d:Q123338244|Katayun Virkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-04 | data-sort-value="2011" | 2011-07-28 | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q123338244|Q123338244]] | |- | ''[[:d:Q123487647|Anjali Mukhopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1931" | 1931 | data-sort-value="1983" | 1983-11-17 | ''[[:d:Q2036954|Ranaghat]]'' | | [[:d:Q123487647|Q123487647]] | |- | ''[[:d:Q123492569|Dr. Mohana Rao Patibandla]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1978" | 1978-04-20 | | [[പ്രകാസം ജില്ല|പ്രകാശം ജില്ല]] | | [[:d:Q123492569|Q123492569]] | |- | ''[[:d:Q123553817|Nayanjyoti Sarma]]'' | [[പ്രമാണം:Nayan Jyoti Sharma (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993-06-03 | | | | [[:d:Q123553817|Q123553817]] | |- | ''[[:d:Q123691897|വസന്ത മുത്തുസ്വാമി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1948" | 1948-07-12 | data-sort-value="2023" | 2023-02-21 | | | [[:d:Q123691897|Q123691897]] | |- | ''[[:d:Q124608485|Shyam Krishnasamy]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ചെന്നൈ]] | | [[:d:Q124608485|Q124608485]] | |- | ''[[:d:Q124610941|Aqsa Shaikh]]'' | [[പ്രമാണം:Aqsa Shaikh at Vax centres.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q2724879|Islampura]]'' | | [[:d:Q124610941|Q124610941]] | |- | ''[[:d:Q124727043|Parvati Soren]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124727043|Q124727043]] | |- | ''[[:d:Q124736989|Bijayalaxmi Biswal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124736989|Q124736989]] | |- | ''[[:d:Q124759868|Gannavarapu Varaha Narasimha Murthy]]'' | [[പ്രമാണം:డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]]<br/>[[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] | data-sort-value="1951" | 1951-07-16 | | ''[[:d:Q3426021|Srungavarapukota]]'' | | [[:d:Q124759868|Q124759868]] | |- | ''[[:d:Q124829884|Sesh Kamal Sunkara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[വിശാഖപട്ടണം]] | | [[:d:Q124829884|Q124829884]] | |- | ''[[:d:Q124967301|Praneeta Malipeddi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | [[ന്യൂ ഡെൽഹി]] | | [[:d:Q124967301|Q124967301]] | |- | ''[[:d:Q124967365|Malipeddi Bhaskara Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124967365|Q124967365]] | |- | ''[[:d:Q124985179|Malipeddi Krishna Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q124985179|Q124985179]] | |- | ''[[:d:Q125023325|Indubhushan Basu]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-12-18 | data-sort-value="1975" | 1975-12-26 | | | [[:d:Q125023325|Q125023325]] | |- | ''[[:d:Q125029329|G. Ram Gopal Naik]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഗുണ്ടൂർ]] | | [[:d:Q125029329|Q125029329]] | |- | ''[[:d:Q126364985|Kalyan Vaijinathrao Kale]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-07-19 | | [[ഔറംഗാബാദ്]] | | [[:d:Q126364985|Q126364985]] | |- | ''[[:d:Q126365069|Kadiyam Kavya]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | | [[:d:Q126365069|Q126365069]] | |- | ''[[:d:Q126365605|Sharmila Sarkar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126365605|Q126365605]] | |- | ''[[:d:Q126371681|Rani Srikumar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q126371681|Q126371681]] | |- | ''[[:d:Q127424806|కొడాలి వీరయ్య]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1928" | 1928-08-20 | data-sort-value="2000" | 2000-12-12 | ''[[:d:Q13007149|Moparru]]'' | | [[:d:Q127424806|Q127424806]] | |- | ''[[:d:Q130229563|H. Girijamma]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="2021" | 2021 | ''[[:d:Q1708108|Harihar]]'' | [[ദാവൺഗരെ]] | [[:d:Q130229563|Q130229563]] | |- | ''[[:d:Q130235905|കെ എൻ പിഷാരടി]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1892" | 1892-08-22 | data-sort-value="1972" | 1972-06-08 | [[ചൊവ്വര]] | [[ഇരിഞ്ഞാലക്കുട]] | [[:d:Q130235905|Q130235905]] | |- | ''[[:d:Q130282828|Abhaya]]'' | [[പ്രമാണം:Protest against Kolkata rape-murder.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1993" | 1993<br/>1992 | data-sort-value="2024" | 2024-08-09 | No/unknown value | [[ആർ. ജി. കാർ മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആന്റ് ഹോസ്പിറ്റൽ]] | [[:d:Q130282828|Q130282828]] | |- | ''[[:d:Q130989476|Nalini Parthasarathi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q130989476|Q130989476]] | |- | ''[[:d:Q131125923|Hazrat Hafiz Dr. Syed Ashique Hussain Azizi Jajneri]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1917" | 1917 | data-sort-value="1980" | 1980-04-07 | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | ''[[:d:Q100093|ഷൈഖ് പുര ജില്ല]]'' | [[:d:Q131125923|Q131125923]] | |- | ''[[:d:Q131308670|Abdul Jaleel Faridi]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1913" | 1913 | data-sort-value="1974" | 1974-05-19 | | | [[:d:Q131308670|Q131308670]] | |- | ''[[:d:Q127691439|G. Vijaya Rama Rao]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-02 | | ''[[:d:Q65317725|Velair Mandal]]'' | | [[:d:Q127691439|Q127691439]] | |- | ''[[:d:Q127745948|Nirmala Prabhavathy Moillakalva]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q127745948|Q127745948]] | |- | ''[[:d:Q129215269|P.D. Sinha]]'' | [[പ്രമാണം:Dr P.D. Sinha (cropped).jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | data-sort-value="1992" | 1992 | ''[[:d:Q7802954|Tilouthu]]'' | | [[:d:Q129215269|Q129215269]] | |- | ''[[:d:Q131342365|B. D. Chaurasia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1937" | 1937-10-01 | data-sort-value="1985" | 1985-05-05 | ''[[:d:Q712625|Barigarh]]'' | | [[:d:Q131342365|Q131342365]] | |- | ''[[:d:Q131584064|Sundaram Krishnamurthy]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യൻ യൂണിയൻ]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1919" | 1919-09-12 | data-sort-value="2010" | 2010-07-02 | | | [[:d:Q131584064|Q131584064]] | |- | [[സുചിത്ര എല്ല]] | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963 | | ''[[:d:Q1557417|തിരുട്ടണി]]'' | | [[:d:Q131912917|Q131912917]] | |- | ''[[:d:Q131924124|G. Nachiar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | ''[[:d:Q16311342|Vadamalapuram]]'' | | [[:d:Q131924124|Q131924124]] | |- | ''[[:d:Q132130716|प्रेमा धनराज]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1950" | 1950-06-30 | | [[ബെംഗളൂരു]] | | [[:d:Q132130716|Q132130716]] | |- | ''[[:d:Q133307845|Harinath Mukherjee]]'' | [[പ്രമാണം:Harinath Mukherjee.png|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1953" | 1953-11-15 | | | | [[:d:Q133307845|Q133307845]] | |- | ''[[:d:Q133835157|Kamal Kumar Mallik]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | No/unknown value | No/unknown value | | | [[:d:Q133835157|Q133835157]] | |- | ''[[:d:Q134358077|Narendranath Datta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1884" | 1884-09-21 | data-sort-value="1949" | 1949-04-06 | ''[[:d:Q3347783|Bangora bazar Upazila]]'' | [[കൊൽക്കത്ത]] | [[:d:Q134358077|Q134358077]] | |- | ''[[:d:Q134396596|Rajaniprabha Saikia]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134396596|Q134396596]] | |- | ''[[:d:Q134485163|Mohammed Idrees Habban]]'' | [[പ്രമാണം:Habibul Ummat Hazrat Moulana Dr Hakeem Mohammed Idrees Habban Raheemi.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | ''[[:d:Q766888|Charthaval]]'' | [[ബെംഗളൂരു]] | [[:d:Q134485163|Q134485163]] | |- | ''[[:d:Q134561917|Kolli S. Chalam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q134561917|Q134561917]] | |- | ''[[:d:Q135006390|డా. మానిక్యమ్మ]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135006390|Q135006390]] | |- | ''[[:d:Q135045436|G Nachiyar]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1940" | 1940-09-15 | | [[തമിഴ്‌നാട്]] | | [[:d:Q135045436|Q135045436]] | |- | ''[[:d:Q135087245|డా. మంజుల అనంతకృష్ణన్ (AICTE సభ్యురాలు, విద్యావేత్త)]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135087245|Q135087245]] | |- | ''[[:d:Q135184523|சுதா சேஷய்யன்]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1961" | 1961-09-25 | | | | [[:d:Q135184523|Q135184523]] | |- | ''[[:d:Q140400190|Irshad Palakkal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140400190|Q140400190]] | |- | ''[[:d:Q140469511|Suganya Venkat]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Suganya Venkat.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140469511|Q140469511]] | |- | ''[[:d:Q140479508|Chirag Bhandari]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q140479508|Q140479508]] | |- | ''[[:d:Q135273140|தி. சா. ராஜு]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-15 | | ''[[:d:Q23737657|Thillaisthanam Gram Panchayat]]''<br/>[[തഞ്ചാവൂർ ജില്ല]] | | [[:d:Q135273140|Q135273140]] | |- | ''[[:d:Q135422663|Girish Tiwari]]'' | [[പ്രമാണം:Dr Girish Tiwari.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135422663|Q135422663]] | |- | ''[[:d:Q135450466|Shruti Hegde]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ഹുബ്ലി]] | | [[:d:Q135450466|Q135450466]] | |- | ''[[:d:Q135935085|Rajib Kumar Sarmah]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q135935085|Q135935085]] | |- | ''[[:d:Q135935634|Athira Sarasa]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[കൊല്ലം]] | | [[:d:Q135935634|Q135935634]] | |- | ''[[:d:Q136337365|Ankita Dave]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-22 | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q136337365|Q136337365]] | |- | ''[[:d:Q136358953|Ali Mohammad Jan]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1914" | 1914-09-03 | data-sort-value="1988" | 1988-10-31 | [[ശ്രീനഗർ]] | | [[:d:Q136358953|Q136358953]] | |- | ''[[:d:Q136514490|Dr. Niket Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1989" | 1989-12-27 | | [[ആനന്ദ്, ഗുജറാത്ത്]] | | [[:d:Q136514490|Q136514490]] | |- | ''[[:d:Q136905080|Dr. Arpit Chopra Jain]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1980" | 1980-07-23 | | ''[[:d:Q113485010|ഖൈരഗഡ്-ചുയിഖദൻ-ഗണ്ഡായി ജില്ല]]'' | | [[:d:Q136905080|Q136905080]] | |- | ''[[:d:Q137647684|Dorothy May Satur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1902" | 1902-05-28 | data-sort-value="1981" | 1981-03-28 | | | [[:d:Q137647684|Q137647684]] | |- | ''[[:d:Q139891089|Dr. Chirag Bhandari]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[ജയ്‌പൂർ]] | | [[:d:Q139891089|Q139891089]] | |- | ''[[:d:Q139894154|Neha Dwivedi]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139894154|Q139894154]] | |- | ''[[:d:Q139964423|ദേവകരൻ വാജ്‌പേയി]]'' | | ഇന്ത്യൻ ആയുർവേദ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ, വിവർത്തകൻ (1888–1956) | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1888" | 1888 | data-sort-value="1956" | 1956 | [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്]] | [[വാരാണസി]] | [[:d:Q139964423|Q139964423]] | |- | ''[[:d:Q139997712|ഗണേഷ് ഏക്‌നാഥ് ബോർമ]]'' | | മറാത്തി വൈദ്യൻ, വൈദ്യശാസ്ത്ര പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997712|Q139997712]] | |- | ''[[:d:Q139997783|കൃഷ്ണശാസ്ത്രി ഭടവദേവക്]]'' | | 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, സംസ്കൃത പണ്ഡിതൻ, വൈദ്യജീവൻ്റെയും സുഭാഷിത രത്നാകരയുടെയും വിവർത്തകൻ | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139997783|Q139997783]] | |- | ''[[:d:Q140006956|മണ്ഡി ശങ്കര ഗോവിന്ദജി]]'' | | ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യകാല ആയുർവേദ വൈദ്യൻ, ക്ലിനിക്കൽ പണ്ഡിതൻ, എഴുത്തുകാരൻ. | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140006956|Q140006956]] | |- | ''[[:d:Q140051847|Badrilal]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140051847|Q140051847]] | |- | ''[[:d:Q140215026|Chetan Kalal]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | [[മുംബൈ]] | | [[:d:Q140215026|Q140215026]] | |- | ''[[:d:Q140242491|Suresh Chandra Bandyopadhyay]]'' | | | [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1887" | 1887-11-19 | data-sort-value="1961" | 1961-10-12 | | | [[:d:Q140242491|Q140242491]] | |- | ''[[:d:Q140244503|K. Nallamuthu]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1947" | 1947-03-15 | | ''[[:d:Q24930384|സമീൻ ​​അറ്റൂർ]]'' | | [[:d:Q140244503|Q140244503]] | |- | ''[[:d:Q140264953|N. Masilamani]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1954" | 1954-06-14 | | | | [[:d:Q140264953|Q140264953]] | |- | ''[[:d:Q140285274|P. K. M. Muthuramalingam]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-11 | | | | [[:d:Q140285274|Q140285274]] | |- | ''[[:d:Q140303417|து. திருமூர்த்தி]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1933" | 1933-04-21 | | ''[[:d:Q2716139|Thiruporur]]'' | | [[:d:Q140303417|Q140303417]] | |- | ''[[:d:Q140307711|Sharangadhara]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="14" | 14 | | | | [[:d:Q140307711|Q140307711]] | |- | ''[[:d:Q140311223|Kaviraj Umeshchandra Gupta]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1900" | 19th century | | | | [[:d:Q140311223|Q140311223]] | |- | ''[[:d:Q140312709|Priyadatt Patel]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-01 | | | | [[:d:Q140312709|Q140312709]] | |- | ''[[:d:Q140315131|Kulvinder Kochar Kaur]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q140315131|Q140315131]] | |- | ''[[:d:Q140332237|V. Dhanaraj]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1959" | 1959-03-27 | data-sort-value="2024" | 2024-03-07 | ''[[:d:Q2465640|Vandavasi]]'' | | [[:d:Q140332237|Q140332237]] | |- | ''[[:d:Q138750427|Shashikant Thacker]]'' | | | [[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q138750427|Q138750427]] | |- | ''[[:d:Q139071510|Abusha Bibi Marikar]]'' | [[പ്രമാണം:Dr. Abusha bibi markar.jpg|center|128px]] | | [[ഇന്ത്യ]] | data-sort-value="1912" | 1912-01-22 | data-sort-value="1996" | 1996-08-08 | | | [[:d:Q139071510|Q139071510]] | |- | ''[[:d:Q139589336|Appou Tamijmarane]]'' | | | [[യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം]]<br/>[[ഇന്ത്യ]] | | | | | [[:d:Q139589336|Q139589336]] | |} {{Wikidata list end}} agql2o682s1s5729ob80hd052348ke3 0 540956 4647924 4613686 2026-07-16T12:53:10Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647924 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Medical toxicology}} വൈദ്യശാസ്ത്രമേഖലയുടെ ഒരു ഉപവിഭാഗമാണ് '''മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജി'''. വിവിധതരത്തിലുള്ള വിഷബാധ, ഔഷധ ഉപയോഗം മൂലമുള്ള പാർശ്വഫലങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിനും തടയുന്നതിനും ഊന്നൽ നൽകുന്ന മേഖലയാണിത്. <ref name="ACMT_Intro2">{{Citation|last=American College of Medical Toxicology|title=Introduction to Medical Toxicology|url=http://www.acmt.net/overview.html|postscript=.|access-date=2017-07-28|author-link=American College of Medical Toxicology}}</ref> [[വിഷം|കടുത്ത വിഷബാധ]], [[Adverse drug reaction|അഡ്‍വേഴ്സ് ഡ്രഗ് റിയാൿഷൻ]] (എ‌ഡി‌ആർ‌), [[Drug overdose|അമിത മരുന്ന് ഉപയോഗം]], ലഹരിവസ്തുക്കളുടെ ദുരുപയോഗം, വ്യാവസായിക അപകടങ്ങൾ, മറ്റ് രാസവസ്തുക്കൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധതരം പ്രശ്നങ്ങളുടെ വിലയിരുത്തലിലും ചികിത്സയിലും മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജി ഒരു മെഡിക്കൽ സബ് സ്പെഷ്യാലിറ്റിയായി [[American Board of Medical Specialties|അമേരിക്കൻ ബോർഡ് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സ്പെഷ്യാലിറ്റികൾ]] അംഗീകരിച്ചു . <ref name="ACMT_Intro1">{{Citation|last=American College of Medical Toxicology|title=Introduction to Medical Toxicology|url=http://www.acmt.net/overview.html|postscript=.|access-date=2017-07-28|author-link=American College of Medical Toxicology}}</ref> ഇതിന്റെ പ്രാക്ടീഷണർമാർ [[ഭിഷ്വഗരൻ|ഫിസിഷ്യൻമാരാണ്]], ഇതിന്റെ പ്രാഥമിക സ്പെഷ്യലൈസേഷൻ സാധാരണയായി എമർജൻസി മെഡിസിൻ, ഒക്യുപേഷണൽ മെഡിസിൻ, [[പീഡിയാട്രിക്സ്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗമാണ്. മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജി ക്ലിനിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിയുമായി അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഫിസിഷ്യൻ അല്ലാത്തവരും (സാധാരണയായി ഫാർമസിസ്റ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രജ്ഞർ) ഈ മേഖലയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. == പ്രൊഫഷണൽ സേവനങ്ങളും വേദികളും == * [[അത്യാഹിത വിഭാഗം|അത്യാഹിത വിഭാഗങ്ങളിലും]] [[തീവ്ര പരിചരണവിഭാഗം|തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗങ്ങളിലും]] മറ്റ് ഇൻപേഷ്യന്റ് യൂണിറ്റുകളിലും മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ നേരിട്ടുള്ള ചികിത്സയും ബെഡ്സൈഡ് കൺസൾട്ടേഷനും നൽകുന്നു. <ref name="ACMT_Intro">{{Citation|last=American College of Medical Toxicology|title=Introduction to Medical Toxicology|url=http://www.acmt.net/overview.html|postscript=.|access-date=2017-07-28|author-link=American College of Medical Toxicology}}</ref> * ജോലിസ്ഥലത്തും വീടുകളിലും പൊതു പരിതസ്ഥിതിയിലുമുള്ള വിഷ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ, നിശിതവും വിട്ടുമാറാത്തതുമായ എക്സ്പോഷറിൽ നിന്നുള്ള ആരോഗ്യപരമായ സ്വാധീനം വിലയിരുത്തുന്നു. * പ്രാദേശിക വിഷ നിയന്ത്രണ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ, മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ഉപദേശം നൽകുന്നു. * മെഡിക്കൽ സ്കൂളുകളിലും സർവകലാശാലകളിലും ക്ലിനിക്കൽ പരിശീലന സൈറ്റുകളിലും, മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ പഠിപ്പിക്കുകയും ഗവേഷണം നടത്തുകയും വിപുലമായ തെളിവുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള രോഗി പരിചരണം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. * വ്യവസായത്തിലും വാണിജ്യത്തിലും മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ [[ഫാർമസി|ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽ ഗവേഷണത്തിനും]] മയക്കുമരുന്ന് സുരക്ഷയ്ക്കും സംഭാവന നൽകുന്നു. * സർക്കാർ നിയന്ത്രണ സ്ഥാപനങ്ങളായ സെന്റർസ് ഫോർ ഡിസീസ് കൺട്രോൾ ആൻഡ് പ്രിവൻഷൻ, [[ഫുഡ് ആൻഡ് ഡ്രഗ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ]] എന്നിവയിൽ, മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ആരോഗ്യ നയത്തെ സഹായിക്കുന്നു. * ക്ലിനിക്കൽ ലബോറട്ടറികളിലും [[ഫോറൻസിക് സയൻസ്|ഫോറൻസിക് ലബോറട്ടറികളിലും]] , മെഡിക്കൽ ടോക്സിക്കോളജിസ്റ്റുകൾ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് ടെസ്റ്റുകളും ഫോറൻസിക് പഠനങ്ങളും വിശകലനം ചെയ്യുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == അവലംബം == {{RL}}   == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Goldfrank's Toxicologic Emergencies, 9th Edition.|url=https://archive.org/details/goldfrankstoxico0000unse_z5f4|last=Nelson, Lewis S.|last2=Lewin Neal|last3=Howland Mary Ann|last4=Hoffman, Robert S.|last5=Goldfrank, Lewis R.|last6=Flomenbaum, Neal|publisher=McGraw-Hill, Medical Pub. Division|year=2010|isbn=0-07-143763-0|location=New York}} * {{Cite book|title=Medical Toxicology|url=https://archive.org/details/medicaltoxicolog0000unse|last=Dart, Richard C.|publisher=Lippincott, Williams & Wilkins|year=2003|isbn=0-7817-2845-2|location=Phila}} [[വർഗ്ഗം:വിഷശാസ്ത്രം]] sohjesi91cyvkri0v6zxkjgym3mq39i 0 541137 4647983 4629981 2026-07-16T14:32:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647983 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Treen (object)}} [[പ്രമാണം:Treen_snuff.jpg|ലഘുചിത്രം| പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ കൊത്തിയെടുത്ത വാൽനട്ട് ട്രീൻ സ്നഫ് ബോക്സ്]] [[തടി|മരം]] ഉപയോഗിച്ച് കൈകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചെറിയ ഗാർഹിക വസ്‌തുക്കളുടെ പൊതുവായ പേരാണ് '''ട്രീൻ'''. മരം കൊണ്ടുള്ള പ്ലേറ്റുകൾ, പാത്രങ്ങൾ, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9Ee5NBYBb_EC&q=%22treen%22+carved&pg=PA43|title=Life in Elizabethian Days|last=Davis|first=William S.|date=May 1988|publisher=Biblo & Tannen Publishers|isbn=9780819612014|language=en}}</ref> സ്നഫ് ബോക്സുകൾ, സൂചിപ്പെട്ടികൾ, സ്പൂണുകൾ മുതൽ ഷൂഹോർണുകൾ, ചോപ്പിംഗ് ബോർഡുകൾ എന്നിവ ട്രീൻ ആയി കണക്കാക്കാം. [[കസേര|കസേരകൾ]], കാബിനുകൾ, അലമാരകൾ തുടങ്ങിയ [[ഗൃഹോപകരണങ്ങൾ|ഫർണിച്ചറുകളിൽ]] നിന്ന് ട്രീൻ വ്യത്യസ്തമാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/technology/treen|title=Treen {{!}} woodenware|access-date=2019-07-21|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=p-8LAQAAMAAJ&q=%22treen%22+carved|title=Antiques Source Book|last=Miller|first=Martin|date=2002|publisher=Carlton Books, Limited|isbn=9781842225325|language=en}}</ref> പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ മിക്ക ചെറിയ വീട്ടുപകരണങ്ങളും ബോക്സുകളും ടേബിൾവെയറുകളും മരത്തിൽ നിന്ന് കൊത്തിവച്ചിരുന്നു. ഇന്ന്, ട്രീൻ അതിന്റെ മനോഹരമായ ഘടനകൊണ്ടും ആകർഷണീയതയിലും വളരെയധികം ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. <ref name=":21">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MbbFK4V5H84C&q=%22treen%22+carved&pg=PA179|title=Antiques Investigator: Tips and Tricks to Help You Find the Real Deal|last=Miller|first=Judith|date=2009-06-01|publisher=Penguin|isbn=9780756659547|language=en}}</ref> വ്യാവസായിക സമൂഹങ്ങളിൽ വിലകുറഞ്ഞ ലോഹവസ്തുക്കളുടേയും പിന്നീട് [[പ്ലാസ്റ്റിക്|പ്ലാസ്റ്റിക്ക്]] ഉപകരണങ്ങളുടേയും വരവിന് മുൻപ്, സാധാരണ വസ്തുക്കളുടെ അസംസ്കൃത വസ്തുവായി മരം വളരെ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. വുഡ്ടേണിംഗും കൊത്തുപണിയും പ്രധാന ഉൽ‌പാദന സാങ്കേതികതയായിരുന്നു. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BKqGAAAAIAAJ&q=%22treen%22|title=The Concise Encyclopaedia of Antiques|last=Ramsey|first=L. G. G.|date=1955|publisher=Hawthorn Books|language=en}}</ref> തടികൊണ്ടുള്ള പുരാതനവസ്തുക്കൾ ലോഹം കല്ല് എന്നിവയിൽ നിർമ്മിതമായ ഉപകരണങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് താരതമ്യേന കുറഞ്ഞ അളവിൽ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളു. പുരാവസ്തു ഗവേഷകരും ചരിത്രകാരന്മാരും നടത്തിയ പഠനം അടുത്ത കാലം വരെ അവഗണിക്കപ്പെട്ടു. എന്നിരുന്നാലും, അവയുടെ പ്രവർത്തനപരതയും രൂപവും ഡിസൈനർ‌മാരും ശേഖരിക്കുന്നവരും വളരെയധികം പരിഗണിക്കുന്നു. <ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MbbFK4V5H84C&q=%22treen%22+carved&pg=PA179|title=Antiques Investigator: Tips and Tricks to Help You Find the Real Deal|last=Miller|first=Judith|date=2009-06-01|publisher=Penguin|isbn=9780756659547|language=en}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ലവ്സ്പൂൺ]] * [[തടി സ്പൂൺ]] == അവലംബം == {{RL}}   == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Treen or Small Woodware|url=https://archive.org/details/bwb_KS-911-855|last=Pinto|first=Edward|year=1949}} * {{Cite book|title=Wooden Bygones of Smoking and Snuff Taking|url=https://archive.org/details/woodenbygonesofs012769mbp|last=Pinto|first=Edward|year=1961}} * {{Cite book|title=The Craftsman in Wood|url=https://archive.org/details/craftsmaninwood0000edwa|last=Pinto|first=Edward|year=1962}} * {{Cite book|title=Tunbridge and Scottish Souvenir Woodware|url=https://archive.org/details/tunbridgescottis0000pint|last=Pinto|first=Edward|year=1970}} * {{Cite book|title=Treen for the Table|url=https://archive.org/details/treenfortablewoo0000levi|last=Levi|first=Jonathan|last2=Young|first2=Robert|publisher=Antique Collectors' Club|year=1998|isbn=1-85149-284-4|ref=Levi & Young, Treen}} [[വർഗ്ഗം:മരപ്പണി]] o0a0e2riqn2lxgx3qyo13blpfppo5sw 0 544282 4647885 3785391 2026-07-16T12:14:25Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647885 wikitext text/x-wiki {{PU|Kaisar-i-Hind Medal}} {{for|ഇതേ പേരിലുള്ള ചിത്രശലഭത്തെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ|കൈസർ ഇ ഹിന്ദ്}} {{Infobox award|name=Kaisar-i-Hind Medal for Public Service in India|image=[[File:Kaiser-I-Hind driemaal.jpg|350px]]|caption=Representations of the Gold, Silver and Bronze Medals. George V, second type|presenter=[[Emperor of India]]|country=[[British Empire]]|image2=[[File:Kaisar-i-Hind Medal.gif]]|caption2=Ribbon of ''Kaisar-i-Hind'' Medal}} 1900 നും 1947 നും ഇടയിൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിൽ]] പൊതുജന സേവനത്തിന് ഇന്ത്യയിലെ ചക്രവർത്തി / ചക്രവർത്തിനി നൽകിവന്നിരുന്ന ഒരു മെഡലാണ് '''കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് മെഡൽ.''' വംശം, തൊഴിൽ, സ്ഥാനം, ലിംഗഭേദം എന്നിവയില്ലാതെ, ഇന്ത്യയിലെ പൊതുതാൽ‌പര്യത്തിന്റെ പുരോഗതിയിൽ‌ പ്രധാനപ്പെട്ടതും ഉപയോഗപ്രദവുമായ സേവനത്തിലൂടെ ശ്രദ്ധേയരായ ഏതൊരു വ്യക്തിക്കും ഇത് നൽകിയിരുന്നു. പേര് "കൈസര്-ഇ-ഹിന്ദ്" ({{Lang-ur|{{Nastaliq|قیصرِ ہند}}}} ''qaisar-e-hind'', {{Lang-hif|क़ैसर-इ-हिन्द}} ) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം [[ഹിന്ദുസ്താനി ഭാഷ|ഹിന്ദുസ്ഥാനി ഭാഷയിൽ]] " ഇന്ത്യൻ ചക്രവർത്തി " എന്നാണ്. "ചക്രവർത്തി" എന്ന് അർത്ഥം വരുന്ന ''കൈസർ'' എന്ന വാക്ക് റോമൻ സാമ്രാജ്യ തലവൻ [[കൈസർ|സീസറിന്റെ]] ഒരു ഡെറിവേറ്റീവ് ആണ്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1876-ൽ ഓറിയന്റലിസ്റ്റ് ജി.ഡബ്ല്യു. ലെറ്റ്നർ ''കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ്'' എന്ന പേര് ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് രാജാവിന്റെ ഔദ്യോഗിക സാമ്രാജ്യത്വ പദവി ആയി ഉപയോഗിച്ചു. <ref name="B.S. Cohn 1983 p. 201-2">B.S. Cohn, "Representing Authority in Victorian India", in E. Hobsbawm and T. Ranger (eds.), ''The Invention of Tradition'' (1983), 165-209, esp. 201-2.</ref> ജോർജ്ജ് ആറാമനാണ് ഈ പദവി അവസാനമായി വഹിച്ചത്. <ref>[https://www.google.com/books?q=%22kaiser+i+hind%22&btnG=Nach+B%C3%BCchern+suchen]</ref> ''കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ്'' എന്ന് ഇന്ത്യ ജനറൽ സർവീസ് മെഡലിൻറെ (1909) മറുവശത്തും ഇന്ത്യൻ മെറിറ്റോറിയസ് സർവീസ് മെഡലിലും ആലേഖനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. <ref>[[:File:India General Service Medal 1909 G5-v1.jpg]]</ref> == ചരിത്രം == മുൻ സാമ്രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണത്തെ വേറിട്ട് നിർത്താനുള്ള മനഃപൂർവമായ ഉദ്ദേശത്തിൽ ഓറിയന്റലിസ്റ്റ് ജി.ഡബ്ല്യു. ലെറ്റ്നർ ആവിഷ്കരിച്ച എംപ്രസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ അല്ലെങ്കിൽ ''കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ്'' <ref name="B.S. Cohn 1983 p. 201-2">B.S. Cohn, "Representing Authority in Victorian India", in E. Hobsbawm and T. Ranger (eds.), ''The Invention of Tradition'' (1983), 165-209, esp. 201-2.</ref> [[വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി]] 1876 മെയ് 1 മുതൽ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും 1877 ലെ ദില്ലി ദർബാറിൽ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1900 ഏപ്രിൽ 10 നാണ് [[വിക്ടോറിയ രാജ്ഞി]] ഈ മെഡൽ സ്ഥാപിച്ചത്. "ഇന്ത്യൻ ചക്രവർത്തി" എന്നാണ് ഈ പേരിന്റെ വിവർത്തനം (അപൂർവ ഇന്ത്യൻ ചിത്രശലഭമായ ''[[കൈസർ ഇ ഹിന്ദ്|ടീനോപാൽപസ് ഇംപീരിയലിസിനും ഈ]]'' പേര് ഉപയോഗിക്കുന്നു). കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദിനായുള്ള റോയൽ വാറന്റ് 1901, 1912, 1933, 1939 വർഷങ്ങളിൽ ഭേദഗതി ചെയ്തു. [[ജൂൺ തേഡ് പ്ലാൻ|1947 ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്റ്റ്]] പാസാക്കിയതിനെത്തുടർന്ന് കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് അവാർഡ് നൽകുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു. <ref name="IAH">{{Cite web|url=https://www.pmc.gov.au/resource-centre/government/imperial-medals|title=Imperial medals|access-date=5 December 2017|date=27 June 2016|publisher=Australian Government, Department of the Prime Minister and Cabinet}}</ref> സ്വർണ്ണ മെഡൽ അവാർഡുകൾ പലപ്പോഴും ''ലണ്ടൻ ഗസറ്റിലും'' മറ്റ് ക്ലാസുകൾ ''ഗസറ്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യയിലും'' പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. == മെഡൽ ഗ്രേഡുകളും രൂപകൽപ്പനയും == മെഡലിന് മൂന്ന് ഗ്രേഡുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ പൊതുസേവനത്തിനുള്ള കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് സ്വർണ്ണ മെഡൽ രാജാവ് നേരിട്ട് നൽകിവരുന്നതായിരുന്നു. വെള്ളി, വെങ്കല മെഡലുകൾ [[ഇന്ത്യയുടെ ഗവർണർ ജനറൽ|വൈസ്രോയി]] ആണ് നൽകിയിരുന്നത്. ഓവൽ ആകൃതിയിലുള്ള ബാഡ്ജ് അല്ലെങ്കിൽ സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, വെങ്കലം എന്നിവയിൽ ഒരു വശത്ത് റോയൽ സിഫറും രാജ മുദ്രയും, മറുവശത്ത് "കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് ഫോർ പബ്ലിക് സർവീസ്" എന്നും ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. ഇരുണ്ട നീല റിബൺ ഉപയോഗിച്ച് ഇത് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യണം. മെഡലിന് പോസ്റ്റ് നോമിനൽ ഇനീഷ്യലുകൾ ഇല്ല. <ref name="IAH"/> [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാ ഗാന്ധിയാണ്]] ഇതിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സ്വീകർത്താവ്. [[സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക|ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ]] ആംബുലൻസ് സേവനങ്ങളിൽ നൽകിയ സംഭാവനകൾക്ക് 1915 ൽ പെൻ‌ഷർസ്റ്റിലെ ലോർഡ് ഹാർഡിംഗെ ആണ് ഗാന്ധിജിക്ക് കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് അവാർഡ് നൽകിയത്. [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല|ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] [[ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനം|പ്രതിഷേധിച്ച് ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തെ]] പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് ദേശീയ പ്രചാരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി 1920 ൽ ഗാന്ധി മെഡൽ മടക്കി നൽകി. <ref>{{Cite web|url=http://britishmilitarymedals.co.uk/kaiser-i-hind-medal|title=Kaiser-i-Hind medal|access-date=12 May 2010|website=britishmilitarymedals.co.uk|archive-date=2019-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111232736/http://britishmilitarymedals.co.uk/kaiser-i-hind-medal|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/biographyicon/under2.htm|title=Mohandas K. Gandhi: Beginning in South Africa|access-date=5 March 2008|year=2008|publisher=Gandhi Book Centre|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302150828/http://www.mkgandhi.org/biographyicon/under2.htm|archive-date=2 March 2008}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HUo4AAAAIAAJ&q=kaiser-i-hind+gandhi+returned&pg=PA46|title=Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915-1922|last=Brown|first=Judith M.|date=26 September 1974|publisher=CUP Archive|isbn=9780521098731|via=Google Books}}</ref> == ശ്രദ്ധേയരായ സ്വീകർത്താക്കൾ == '''സ്വർണ്ണ മെഡൽ''' * സർദാർ ഖാൻ ബഹാദൂർ മിർ അബ്ദുൽ അലി, ജെ.പി., ബോംബെ, 1901 നവംബർ 9 * ഡോ. മാർഗരറ്റ് ഈഡ ബാൽഫോർ, സ്കോട്ടിഷ് ഡോക്ടറും സ്ത്രീകളുടെ മെഡിക്കൽ ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളുടെ പ്രചാരകയും * ഡോ. മേരി റൊണാൾഡ് ബിസെറ്റ്, സ്കോട്ടിഷ് ഡോക്ടറും സ്ത്രീകളുടെ മെഡിക്കൽ ആരോഗ്യത്തിനായുള്ള മിഷനറിയും. * ഫ്ലോറൻസ് മേരി മക്നാഗ്റ്റൻ, കനേഡിയൻ സനാന മിഷൻ ഹോസ്പിറ്റലിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച ബ്രിട്ടീഷ് - സ്കോട്ടിഷ് സി‌എം‌എസ് നഴ്‌സ്. ഇന്ത്യയിലെ പഞ്ചാബിലെ കാൻഗ്രയിൽ 1905 ലെ ഭൂകമ്പ ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യത്തിനും നൽകിയ സംഭാവനകളുടെ പേരിൽ. * റിച്ചാർഡ് ബേൺ, ക്ഷാമ സേവനങ്ങൾക്കായി 1907–08<ref name="who">"BURN, Sir Richard", in ''[[Who Was Who]]'', [[A & C Black]], online edition, [[Oxford University Press]], 2014; retrieved 27 May 2014.</ref> * 1901 നവംബർ 9 ന് കേന്ദ്ര പ്രവിശ്യകളിലെ ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണർ ശങ്കർ മാധവ് ചിത്നാവിസ് * മേജർ ജനറൽ തോമസ് ആർതർ കുക്ക്, ബ്രിട്ടീഷ് താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി<ref name="1905indialist">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b2NPAAAAMAAJ&q=Kaisar-i-Hind+Medal&pg=PA172|title=The India List and India Office List for 1905|publisher=Harrison and Sons|year=1905|location=London|page=172|access-date=18 November 2012}}</ref> * കെഡ്‌ലെസ്റ്റണിലെ ലേഡി കർസൺ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * മേജർ ഹെർബർട്ട് എഡ്വേഡ് ഡീൻ, R.A.M.C., 9 നവംബർ 1901 * മേജർ തോമസ് എഡ്വേർഡ് ഡിസൈൻ, എം‌ബി, സി‌എം, ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * മദ്രാസിലെ ശ്രീമതി ഇ ജെ ഫിർത്ത് 1901 നവംബർ 9 ന് ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിന് മെഡൽ നൽകി * [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മാഹാത്മാ ഗാന്ധി]] (1920 ൽ തിരിച്ചു നൽകി) * മേജർ ജനറൽ സർ വില്യം ഫോർബ്സ് ഗറ്റാക്രെ, ബോംബെ സിറ്റി 1896, 1897 ലെ പ്ലേഗ് കമ്മിറ്റി ചെയർമാൻ * എൻ എസ് ഗ്ലേസ്ബ്രൂക്ക്, ബോംബെയിലെ ജെപി, 9 നവംബർ 1901 * ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി വെരി റവ. ജോൺ എ. എബ്രഹാം, ഡി * തോമസ് ഹോൾഡെർനെസ്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * സിഡ്നി ഹട്ടൻ കൂപ്പർ ഹച്ചിൻസൺ, എസ്ക്., AMICE, ടെലിഗ്രാഫ് സൂപ്രണ്ട്, 9 നവംബർ 1901 * ആലീസ് ഐസക്സ്, മാർച്ചിയോണസ് ഓഫ് റീഡിങ് * 1930 ലെ കെം‌മെൻ‌ഡൈൻ‌, ബ്ലൈൻ‌ഡ് സ്കൂളിലെ റെവറൻറ് വില്യം ഹെൻ‌റി ജാക്സൺ‌, ഇന്ത്യയിലെ പൊതു സേവനങ്ങൾ‌ക്കായി * കേണൽ സർ സാമുവൽ സ്വിന്റൺ ജേക്കബ്, കെസിഐഇ, ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാഫ് കോർപ്സ്, 9 നവംബർ 1901 * [[ഹക്കീം അജ്മൽ ഖാൻ|ഹക്കിം അജ്മൽ ഖാൻ]],വൈദ്യനും ജാമിയ മില്ലിയ ഇസ്ലാമിയ സർവകലാശാലയുടെ സ്ഥാപകരിലൊരാളും<ref name="1915IndianBio">{{Cite book|title=The Indian Biographical Dictionary|url=https://archive.org/details/indianbiographic00raoc|publisher=Pillar & Co.|year=1915|editor-last=C. Hayavando Rao|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/indianbiographic00raoc/page/11 11], 470–71}}</ref> * ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ സ്കോട്ടിഷ് മെഡിക്കൽ മിഷനറിയായ ഇസബെൽ കെർ ഹൈദരാബാദിൽ വിക്ടോറിയ കുഷ്ഠരോഗ കേന്ദ്രം സൃഷ്ടിക്കുകയും ഇന്ത്യയിലുടനീളം കുഷ്ഠരോഗം ഭേദമാക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/185096266|title=The biographical dictionary of Scottish women : from the earliest times to 2004|last=|first=|date=2007|publisher=Edinburgh University Press|others=Ewan, Elizabeth., Innes, Sue., Reynolds, Sian., Pipes, Rose.|year=|isbn=0-7486-3293-X|location=Edinburgh|pages=194|oclc=185096266}}</ref> * താവ് സെയ്ൻ കോ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ഹാരിംഗ്ടൺ വെർനി ലൊവറ്റ്, എസ്ക്., ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * എലിസബത്ത് അഡ്ലെയ്ഡ് മാനിംഗ് 1904 ൽ ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിന് മെഡൽ നൽകി<ref name="Office1819">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b2NPAAAAMAAJ|title=The India List and India Office List for ...|last=Great Britain. India Office|publisher=Harrison and Sons|year=1819|page=172}}</ref> * സർ ഫ്രാൻസിസ് വില്യം മക്ലീൻ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ഹെർബർട്ട് ഫ്രെഡറിക് മെയ്സ്, എസ്ക്., ബാരിസ്റ്റർ-അറ്റ്-ലോ, ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജെയിംസ് മക്ലോഗ്രി, എഫ്ആർ‌സി‌എസ്, ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * മദ്രാസിലെ വിമൻസ് ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിലെ പ്രിൻസിപ്പലായി പ്രവർത്തിച്ചതിന് മിസ് എലീനോർ മക്ഡൊഗാളിന് 1923 ജൂണിൽ ഒന്നാം ക്ലാസ് മെഡൽ നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/32830/supplement/3952/data.pdf|title=3952 SUPPLEMENT TO THE LONDON GAZETTE|access-date=11 January 2019|date=2 June 1923|website=Thegazette.co.uk}}</ref> * എ ഡൊണാൾഡ് മില്ലർ, എം‌ബി‌ഇ, (1939) ലെപ്രസി മിഷനുമായി ചേർന്ന് 1921-1942<ref>[https://web.archive.org/web/20190303160800/http://pdfs.semanticscholar.org/afec/d7adda88563ab8907a2cf916e8b3c98ca265.pdf]</ref> * മദ്രാസിലെ മെത്തഡിസ്റ്റ് മിഷനറി സൊസൈറ്റി ജനറൽ സൂപ്രണ്ടായി പ്രവർത്തിച്ചതിന് 1937 ഫെബ്രുവരിയിൽ റവ. ചാൾസ് ഹെൻ‌റി മോനഹാന് ഒന്നാം ക്ലാസ് മെഡൽ നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34365/supplement/701/data.pdf|title=SUPPLEMENT TO THE LONDON- GAZETTE|access-date=11 January 2019|date=February 1937|website=Thegazette.co.uk}}<</ref> * ഒലിവ് മോനഹാൻ, ബാറിനൊപ്പം സ്വർണ്ണ മെഡൽ, വിരമിച്ച ചീഫ് മെഡിക്കൽ ഓഫീസർ കല്യാണി ആശുപത്രി, മദ്രാസ് * [[സരോജിനി നായിഡു]], ഹൈദരാബാദിൽ വെള്ളപ്പൊക്ക ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചതിന് സ്വർണ്ണ മെഡൽ ലഭിച്ചെങ്കിലും [[ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല|ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊലയിൽ]] പ്രതിഷേധിച്ച് പിന്നീട് മടക്കി നൽകി.<ref>http://upgovernor.gov.in/en/post/smt-sarojini-naidu</ref><ref>https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/naidu-sarojini-1879-1949</ref> * ആമിന ഹൈദാരി - സാമൂഹിക പ്രവർത്തക, പരിഷ്കർത്താവ്, ആക്ടിവിസ്റ്റ്. മുസി വെള്ളപ്പൊക്ക സമയത്ത് ഹൈദരാബാദിൽ വെള്ളപ്പൊക്ക ദുരിതാശ്വാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിച്ചതിന് മെഡൽ ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mLct2qLz-_cC|title=What India Thinks: Being a Symposium of Thought Contributed by 50 Eminent Men and Women Having India's Interest at Heart|date=1939|publisher=Asian Educational Services|isbn=9788120618800|editor-last=Roberts|editor-first=C.|access-date=1 March 2021}}</ref> * വിദ്യാഗരി നീലകാന്ത്, സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവ്, വിദ്യാഭ്യാസ വിദഗ്ദ്ധൻ, എഴുത്തുകാരൻ * 1901 നവംബർ 9 ന് ബർമയിലെ എക്‌സ്ട്രാ അസിസ്റ്റന്റ് കമ്മീഷണറും ഫിനാൻഷ്യൽ കമ്മീഷണറുടെ അസിസ്റ്റന്റ് സെക്രട്ടറിയുമായ വില്യം ഫ്ലോറി നോയ്‌സ് * ഡോ. ജോൺ ഡേവിഡ് ഓ ഡൊണെൽ, എം‌ബി‌ഇ, വിഡി, എഫ്‌ആർ‌സി‌എസ്‌ഇഡി, ചീഫ് മെഡിക്കൽ ആൻഡ് സാനിറ്ററി ഓഫീസർ, കോലാർ ഗോൾഡ് ഫീൽഡ്സ്, മൈസൂർ, 1926 ജൂലൈ<ref>{{Cite journal|pmc=2522954|pmid=20772670|volume=2|title=War Memorial Hospital at Andover|year=1926|journal=Br Med J|issue=3418|pages=74–75|doi=10.1136/bmj.2.3418.74}}</ref> * ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി ബാബു ശ്രീ റാം, റായ് ബഹാദൂർ * [[വി.പി. മാധവറാവു]], CIE * രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് സേനയ്ക്കുള്ള സേവനങ്ങൾക്കായി ബോംബെ ആർച്ച് ബിഷപ്പ് തോമസ് ഡി എസ്റ്റെർ റോബർട്ട്സ്, എസ്.ജെ.<ref>Hurn, David Abner, ''Archbishop Roberts S.J.'', Darton, Longman & Todd, 1st edition, 1966, page 43</ref> * എച്ച് എച്ച് മാധോറാവു സിന്ധ്യ, ഗ്വാളിയറിലെ മഹാരാജ സിന്ധ്യ * ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ സർ ഡേവിഡ് സെമ്പിൾ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ബംഗാളിലെ മോംഗൈറിലെ റായ് ബഹാദൂർ കമലേശ്വരി പെർഷാദ് സിംഗ് * ഹിസ് ഹൈനസ് ഗംഗാ സിംഗ്, ബിക്കാനീർ മഹാരാജാവ് * ദർബംഗയിലെ മഹാരാജ രമേശ്വർ സിംഗ് ബഹാദൂർ * ഡൊണാൾഡ് മക്കെൻസി സ്മീറ്റൺ സി‌എസ്‌ഐ, സ്കോട്ടിഷ് ലിബറൽ എംപിയും ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവന്റും * [[കോർണീലിയ സൊറാബ്ജി|കോർണീലിയ സൊരാബ്ജി]], ബാറിനൊപ്പം സ്വർണ്ണ മെഡൽ, ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ അഭിഭാഷകൻ, ഇന്ത്യയിലും ബ്രിട്ടനിലും നിയമം അഭ്യസിച്ച ആദ്യ വനിത * റോബർട്ട് ബാർട്ടൻ സ്റ്റുവാർട്ട്, എസ്ക്., ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * ഡോ. വില്യം സ്റ്റോക്ക്സ്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * റവ. ഡോ. ഫ്രെഡറിക് വിൻസെന്റ് തോമസ്, ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് മെഡിക്കൽ മിഷൻ, പൽവാൾ<ref>{{Cite journal|date=1922|title=Annual Report of the Baptist Missionary Society|pages=67}}</ref> * എഡ്ഗർ തുർസ്റ്റൺ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ഗജാധർ ഉപാധ്യായ, ചീഫ് റെജിമെന്റൽ മത അധ്യാപകൻ, ഒന്നാം സ്ഥാനം (K.G.V.s Own) G.R. [ഗൂർഖ റൈഫിൾസ്]]<ref>Office of the Private Secretary to the Viceroy (NAI), 4-H/1948.</ref> * [[രാജാ രവിവർമ്മ]], ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ക്യാപ്റ്റൻ എഡ്മണ്ട് വിൽക്കിൻസൺ, FRCS, ഇന്ത്യൻ മെഡിക്കൽ സർവീസ്, 9 നവംബർ 1901 * ഹിസ് ഹൈനസ് രാജഗോപാല കൃഷ്ണ യചേന്ദ്ര, വെങ്കടഗിരി മഹാരാജാവ്. * സിവിൽ സർവീസുകാരനായ ആർതർ ഡെലാവൽ യംഗ് ഹസ്ബൻഡ്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിന് * ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ സർ ഫ്രാൻസിസ് എഡ്വേർഡ് യംഗ് ഹസ്ബൻഡ്, ബ്രിട്ടീഷ് ആർമി ഓഫീസർ, പര്യവേക്ഷകൻ, ആത്മീയ എഴുത്തുകാരൻ * മഗൻ‌ഭായ് ബവാജിഭായ് പട്ടേൽ "ബവാജി നിവാസ്" '''വെള്ളി മെഡൽ''' * ഖാൻ ബഹാദൂർ ഷേർ ജാങ്, 1916, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലേക്ക് വൈദ്യസഹായം എത്തിച്ചതിന് മെഡിക്കൽ മിഷനറിയായ ഖെറോത്ത് ബോസ്. <ref>''Building with India'', page 207. [https://archive.org/stream/buildingwithindi00flemiala/buildingwithindi00flemiala_djvu.txt Full text archive]</ref> * സീതാദേവി സാഹിബ, കപൂർത്തലയിലെ മഹാരാജ്കുമാരാണി, പുതുവത്സര ബഹുമതി പട്ടിക 1944 * ആലീസ് ഹെഡ്‌വേർഡ്സ്-ഹണ്ടർ, സർജൻ, 1945 <ref>{{Cite journal|date=29 September 1973|title=Obituary Notices|url=http://www.bmj.com/content/3/5882/700|journal=Br Med J|volume=3|issue=5882|pages=700–701|doi=10.1136/bmj.3.5882.700|issn=0007-1447|pmid=4599586}}</ref> * 1906 ലെ കുംഭമേള തീർത്ഥാടനത്തിനിടെ കോളറ പകർച്ചവ്യാധി നിയന്ത്രിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതുൾപ്പെടെ 30 വർഷത്തിലേറെ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുസേവനത്തിൽ മെഡിക്കൽ ഡോക്ടർ ഡോ. മിന മക്കെൻസി <ref>{{Cite web|url=http://discovery.nationalarchives.gov.uk/details/rd/98be9150-aeda-41d2-8eb3-6c84ed96e8a9|title=The Discovery Service|website=Discovery.nationalarchives.gov.uk}}</ref> * ഡോ. അലക്സാണ്ട്രീന മട്ടിൽഡ മാക്ഫെയിൽ, മെഡിക്കൽ മിഷനറി <ref>{{Cite book|title=The King and Queen in India : a Record of the Visit of Their Imperial Majesties the King Emperor and Queen Empress to India, from December 2nd, 1911, to January 10th, 1912.|url=https://archive.org/details/dli.granth.100233|last=Reed|first=Stanley|publisher=BENNETT, COLEMAN & Co|year=1912|page=368}}</ref> * അലക്സാണ്ടർ സ്റ്റീൽ, പരുത്തി വളർത്തുന്നതിനുള്ള സേവനങ്ങൾക്കായി <ref>''Glasgow Herald'' 1916</ref> * ഹെലൻ വോർലി, 1942 ൽ ബർമയിൽ നിന്ന് 300,000 ഇന്ത്യക്കാരെ ഒഴിപ്പിക്കാൻ സഹായിച്ചതിൽ <ref>Leigh, Michael D. 2014 ''The evacuation of civilians from Burma: analysing the 1942 colonial disaster''</ref> * സർ വില്യം ജെയിംസ് വാൻലെസ്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി <ref name="obit">{{Cite journal|date=March 25, 1933|title=Sir William James Wanless|journal=[[The British Medical Journal]]|pmc=2368392|pmid=20777450|volume=1|issue=3768|pages=544–5|doi=10.1136/bmj.1.3768.544-d}}</ref> * ഡോ. ലിലിയൻ അറാറ്റൂൺ, സർജൻ, മാർച്ച് 1945 ഇന്ത്യയിലെ പൊതു സേവനത്തിനായി '''വെങ്കല മെഡൽ''' [[പ്രമാണം:Clara_Anne_Rendall_was_awarded_the_Kaisar-i-Hind_Medal_for_Public_Service_in_India_in_1946_-_Clara_and_her_husband_Aeneas'_grave_at_Dean_Cemetery,_Edinburgh.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|133x133ബിന്ദു| ക്ലാര ആൻ റെൻഡാൽ (ശ്രീമതി. ഐനിയസ് ഫ്രാങ്കൺ വില്യംസ് ) [[എഡിൻബറോ|എഡിൻ‌ബർഗിലെ]] ഡീൻ സെമിത്തേരിയിലെ ശവക്കുഴി]] * ക്ലാര ആൻ വില്യംസ് (നീ റെൻഡാൽ), 1946, [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] [[ബംഗാൾ|ബംഗാളിലെ]] ഡൂവാറുകളിൽ [[റെഡ്ക്രോസ്|റെഡ് ക്രോസ്]] വർക്കിന്റെ ചുമതല വഹിച്ചതിന്. <ref>{{Cite journal|title=Medical News|journal=The Indian Medical Gazette|date=December 1945|volume=80|issue=12|pages=629–632|pmid=29015760|pmc=5218119}}</ref> '''അജ്ഞാത ഗ്രേഡ്''' * ഫ്രെഡറിക് ബൂത്ത്-ടക്കർ, സാൽ‌വേഷൻ ആർമിയിലെ <ref>{{Cite web|url=http://www1.salvationarmy.org/ind/www_ind.nsf/ce952dea4507ee7780256cf4005d2254/80256e520050a2e280256c18005b7a21!OpenDocument|title=Frederick Booth-Tucker|access-date=18 November 2012|publisher=salvationarmy.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120510014118/http://www1.salvationarmy.org/ind/www_ind.nsf/ce952dea4507ee7780256cf4005d2254/80256e520050a2e280256c18005b7a21!OpenDocument|archive-date=10 May 2012}}</ref> * ജനറൽ സർ ചാൾസ് ജോൺ ബർനെറ്റ് <ref name="1905indialist"/> * [[ലിസ്റ്റൻ ഗാർത്തുവേറ്റ്|ലിസ്റ്റൺ ഗാർ‌ത്ത്‌വൈറ്റ്]] (മെയ്, 1900) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b2NPAAAAMAAJ&q=Liston+Garthwaite&pg=PA500|title=The India List and India Office List for ...|last=Office|first=Great Britain India|date=1819|publisher=Harrison and Sons|language=en}}</ref> * കുഷ്ഠരോഗികളുമായി പ്രവർത്തിച്ചതിന് മെഡിക്കൽ മിഷനറിയായ ഇസബെൽ കെർ <ref name="A1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oQ8BFk9K0ToC&pg=PA359|title=Biographical Dictionary of Christian Missions|last=Gerald H. Anderson|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=1999|isbn=978-0-8028-4680-8|page=359}}</ref> * ഫ്ലോറൻസ് മേരി മക്നാഗ്റ്റൻ * ഹിസ് ഹൈനസ് സയാജിറാവു ഗെയ്ക്വാഡ് മൂന്നാമൻ, ബറോഡയിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് ഭഗവത്സിങ്, ഗോണ്ടാലിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് തുക്കോജിറാവു ഹോൾക്കർ രണ്ടാമൻ, ഇൻഡോറിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് [[ഷാ ജഹാൻ ബീഗം|സുൽത്താൻ ഷാജഹാൻ, ഭോപ്പാലിലെ ബീഗം]] * ഖാൻ ബഹാദൂർ രാജ ജഹന്ദദ് ഖാൻ * [[കറാച്ചി|കറാച്ചിയിൽ]] നിന്നുള്ള വ്യാപാരിയും മനുഷ്യസ്‌നേഹിയുമായ സേത്ത് ജഹാംഗീർ ഹോർമുസ്ജി കോത്താരി (ഇന്നത്തെ [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാൻ]] ) * എച്ച് എച്ച് ഖെങ്കർജി മൂന്നാമൻ, കച്ചിലെ മഹാരാവു * [[പണ്ഡിത രമാബായ്]], ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * എഡ്വേർഡ് സെൽ, മിഷനറിയും ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kSdEAQAAIAAJ&q=%22Edward+Sell%22|title=The India Office and Burma Office List|publisher=Harrison|year=1920|page=190}}</ref> * ഉദയ് പ്രതാപ് നാഥ് ഷാ ദിയോ, ഛോട്ടനാഗ്പൂരിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് പ്രതാപ് സിംഗ്, ഇദാർ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് പാർത്തബ് സിംഗ്, കശ്മീരിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് റാം സിംഗ്, ഭരത്പൂരിലെ മഹാരാജാവ് * ഹിസ് ഹൈനസ് നിഹാൽ സിംഗ്, ധോൽപൂരിലെ റാണ * ഡോ. ഹോവാർഡ് സോമർവെൽ, [[ഓർഡർ ഓഫ് ദ ബ്രിട്ടീഷ് എംപയർ|ഒ.ബി.ഇ]], ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി <ref>Cecil Northcott, ‘[http://www.oxforddnb.com/view/article/31701?docPos=3 Somervell, (Theodore) Howard (1890–1975)]’, rev., [[Oxford Dictionary of National Biography]], [[Oxford University Press]], 2004</ref> * സർ റോബർട്ട് സ്റ്റെയ്ൻസ്, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * പരുക്കുട്ടി നെത്യാർ അമ്മ (കൊച്ചിയിലെ ലേഡി രാമവർമ്മ) 1919 ൽ പൊതുമരാമത്ത് മെഡൽ നേടി. * 1920 ൽ ബാല വിധവകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഉന്നമനത്തിനുമായി മദ്രാസിലെ വിദ്യാഭ്യാസ വിദഗ്ധനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകയുമായ സിസ്റ്റർ [[ആർ.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി അമ്മാൾ|ആർ എസ് സുബ്ബലക്ഷ്മി]] * ഹിസ് ഹൈനസ് [[ആയില്യം തിരുനാൾ ബാലരാമ വർമ്മ|ആയില്യം തിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] * ഹിസ് ഹൈനസ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] * സർ വികാരി-ഉൽ-ഉമ്ര, ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടു പോകുന്നതിലെ വിശിഷ്ട സേവനത്തിനായി * [[വിശ്വേശ്വരയ്യ|ഭരത് രത്‌ന സർ മോക്ഷഗുന്ദം വിശ്വേശ്വരയ്യ]], കെ‌സി‌ഐ‌ഇ, ഇന്ത്യൻ എഞ്ചിനീയർ, പണ്ഡിതൻ, രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞൻ, മൈസൂർ ദിവാൻ <ref>{{Cite book|title=Mokshagundam Visvesvaraya: his life and work|url=https://archive.org/details/rkas.1950.mokshagundamvisv0000vsna|last=Narayana Rao|first=V S|publisher=Geetha Book House|year=1973|page=[https://archive.org/details/rkas.1950.mokshagundamvisv0000vsna/page/14 14]}}</ref> * ഷാർലറ്റ് വിയാൽ വൈസർ '', ബിഹൈൻഡ് മഡ് വാൾ'' സഹ രചയിതാവ്, പോഷകാഹാര വിദഗ്ധൻ, പ്രെസ്ബൈറ്റീരിയൻ മിഷനറി <ref>{{Cite web|url=http://www.las.iastate.edu/plaza/one_name.php?id=1273|title=Plaza of Heroines at Iowa State University|access-date=19 November 2012|date=17 December 1966|publisher=Las.iastate.edu|archive-date=2013-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514191729/http://www.las.iastate.edu/plaza/one_name.php?id=1273|url-status=dead}}</ref> * മ്യാൻമറിൽ ജനിച്ച ഇന്ത്യൻ സാമൂഹ്യ പ്രവർത്തകയും വിദ്യാഭ്യാസ വിദഗ്ധനും സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഉന്നമനത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർക്കാരിതര സംഘടനയായ നാരി സേവാ സമിതിയുടെ സ്ഥാപകനായ [[മോന ചന്ദ്രാവതി ഗുപ്ത|മോനാ ചന്ദ്രാവതി ഗുപ്ത]] <ref name="Yasni">{{Cite web|url=http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|title=Yasni|access-date=7 May 2015|publisher=Yasni|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329062835/http://www.yasni.info/ext.php?url=http%3A%2F%2Fnarishikshaniketanpgcollege.com%2Fabout.htm&name=Mona+Gupta&showads=1&lc=en-us&lg=en&rg=pl&rip=ae|url-status=dead}}</ref> * സിൽ‌വർ‌ലൈൻ സ്വെർ‌, ഖാസി പരിസ്ഥിതി സാമൂഹിക പ്രവർത്തകൻ * ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ പൊതു സേവനങ്ങൾക്കായി ഖാൻ ബഹാദൂർ അബു നാസർ മുഹമ്മദ് യാഹിയ, സമീന്ദർ, സിൽഹേറ്റിന്റെ ഓണററി മജിസ്‌ട്രേറ്റ് <ref>{{Cite journal|journal=[[The London Gazette]]|title=Supplement to the London Gazette|date=1 January 1924|page=6|url=https://www.thegazette.co.uk/London/issue/32893/supplement/6/data.pdf}}</ref> == അവലംബം == {{reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{commons category-inline|Kaisar-i-Hind Medal}} * [http://www.medals.org.uk/united-kingdom/united-kingdom064.htm ഗോൾഡ് കൈസർ-ഇ-ഹിന്ദ് മെഡലിന്റെ വിപരീത വശത്തിന്റെ ചിത്രം] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ]] jzxo84kcmmce3n481y1s907fhmezngh 0 545122 4647952 3778771 2026-07-16T13:27:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 5 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647952 wikitext text/x-wiki {{PU|Blurred vision}} {{Infobox medical condition (new) | name = {{PAGENAME}} | types = | frequency = | prognosis = | medication = | treatment = | prevention = | differential = | diagnosis = | risks = | causes = [[അപവർത്തന ദോഷം]] | duration = | synonyms = | onset = | complications = | symptoms = | specialty = [[നേത്രവിജ്ഞാനം]], [[ഒപ്റ്റോമെട്രി]] | pronounce = | caption = കാഴ്ച മങ്ങലിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണം | alt = | width = | image = Pesto ingredients - blurred.jpg | deaths = }} [[കാഴ്ച]]യുടെ കൃത്യത കുറയുകയും ദൂരെയോ അടുത്തോ ഉള്ള മികച്ച വിശദാംശങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ കൂടുതൽ പ്രയാസമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു നേത്ര ആരോഗ്യ സംബന്ധിയായ ലക്ഷണമാണ് '''കാഴ്ചയുടെ മങ്ങൽ''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. [[പ്രമാണം:Pesto_ingredients.jpg|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| ചേരുവകളുടെ പട്ടികയിലെ ചെറിയ പ്രിന്റ് ആരോഗ്യമുള്ള കണ്ണുകൾക്ക് വ്യക്തമാണ്]] == കാരണങ്ങൾ == കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് നിരവധി കാരണങ്ങളുണ്ട്: * [[അപവർത്തന ദോഷം|അപവർത്തന ദോഷങ്ങൾ]]: [[ഹ്രസ്വദൃഷ്ടി]], [[ദീർഘദൃഷ്ടി]], [[അസ്റ്റിഗ്മാറ്റിസം]] പോലുള്ള അപവർത്തന ദോഷങ്ങൾ ദൂര കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകും. <ref name="Khurana-Opt1">{{Cite book|title=Theory and practice of optics and refraction|last=Khurana|first=AK|date=September 2008|publisher=Elsevier|isbn=978-81-312-1132-8|edition=2nd|chapter=Errors of refraction and binocular optical defects}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള [[കാഴ്ച വൈകല്യം|കാഴ്ചവൈകല്യത്തിന്റെ]] പ്രധാന കാരണമാണിത്. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.who.int/bulletin/volumes/86/1/07-041210/en/|title=WHO {{!}} Global magnitude of visual impairment caused by uncorrected refractive errors in 2004|access-date=2020-09-02|website=WHO}}</ref> ബന്ധപ്പെട്ട [[ആംബ്ലിയോപ്പിയ|ആംബ്ലിയോപിയ]] ഇല്ലെങ്കിൽ, അപവർത്തന ദോഷങ്ങൾ മൂലമുണ്താകുന്ന കാഴ്ച മങ്ങൽ [[തിരുത്തൽ ലെൻസ്|തിരുത്തൽ ലെൻസുകളോ]] [[റിഫ്രാക്റ്റീവ് സർജറി|റിഫ്രാക്റ്റീവ് ശസ്ത്രക്രിയകളോ]] ഉപയോഗിച്ച് സാധാരണ നിലയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനാകും. * [[അക്കൊമഡേഷൻ (കണ്ണ്)|അക്കൊമഡേഷൻ്റെ]] ഫിസിയോളജിക്കൽ അപര്യാപ്തത മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന വെെള്ളെഴുത്ത് (വയസ്സ് കൂടുന്നതിന് അനുസരിച്ച് അക്കൊമഡേഷൻ കുറയുന്നു) ആണ് പ്രായമായവരിൽ സമീപ കാഴ്ചയിൽ മങ്ങൽ ഉണ്ടാകാനുള്ള പ്രധാന കാരണം. <ref name="Khurana-Opt2">{{Cite book|title=Theory and practice of optics and refraction|last=Khurana|first=AK|date=September 2008|publisher=Elsevier|isbn=978-81-312-1132-8|edition=2nd|chapter=Asthenopia, anomalies of accommodation and convergence}}</ref> സമീപ കാഴ്ചയുടെ വൈകല്യത്തിന്റെ മറ്റ് കാരണങ്ങൾ, [[അക്കൊമൊഡേറ്റീവ് ഇൻസഫിഷ്യൻസി|അക്കൊമഡേഷൻ അപര്യാപ്തത]], അക്കൊമഡേഷൻ പരാലിസിസ് മുതലായവയാണ്. * അക്കൊമഡേഷൻ എക്സസ്, അക്കൊമഡേറ്റീവ് സ്പാസം മുതലായ അക്കൊമഡേഷൻ പ്രശ്നങ്ങൾ മൂലമുണ്ടാകുന്ന സ്യൂഡോമയോപ്പിയ ദൂരക്കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണംആകും. * മദ്യത്തിന്റെ ലഹരി കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകും. * [[അട്രൊപിൻ|അട്രോപിൻ]] <ref name="Rang147">{{Cite book|title=Pharmacology|url=https://archive.org/details/isbn_9788181479174|last=Rang|first=H.P.|publisher=Churchill Livingstone|year=2003|isbn=0443071454|location=Edinburgh|page=[https://archive.org/details/isbn_9788181479174/page/147 147]}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ആന്റികോളിനെർജിക്സ് പോലുള്ള സൈക്ലോപ്ലെജിക് മരുന്നുകളുടെ ഉപയോഗം അക്കൊമഡേഷൻ പരാലിസിസ് ഉണ്ടാക്കുന്നത് മൂലം കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. * [[തിമിരം]]: കണ്ണിന്റെ [[ലെൻസ്|ലെൻസിന്റെ]] അതാര്യത കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. <ref name="Kanski">{{Cite book|title=Kanski's clinical ophthalmology : a systematic approach|url=https://archive.org/details/kanskisclinicalo0000salm|last=John F.|first=Salmon|publisher=Elsevier|year=2020|isbn=978-0-7020-7713-5|edition=9th|location=Edinburgh|chapter=Lens|oclc=1131846767}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അന്ധതയുടെ പ്രധാന കാരണം കൂടിയാണിത്. * [[ഗ്ലോക്കോമ]]: വർദ്ധിച്ച [[ഇൻട്രാഒകുലർ പ്രഷർ|ഇൻട്രാഒക്യുലർ മർദ്ദം]] (കണ്ണിലെ മർദ്ദം) പ്രോഗ്രസ്സീവ് ഒപ്റ്റിക് ന്യൂറോപ്പതിക്ക് കാരണമാകുന്നു, ഇത് [[ഒപ്റ്റിക് നാഡി]] ക്ഷതം, [[ദൃശ്യമണ്ഡലം|ദൃശ്യ മണ്ഡലത്തിലെ]] വൈകല്യങ്ങൾ, അന്ധത എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. <ref name="Kanski2">{{Cite book|title=Kanski's clinical ophthalmology : a systematic approach|url=https://archive.org/details/kanskisclinicalo0000salm|last=John F.|first=Salmon|publisher=Elsevier|year=2020|isbn=978-0-7020-7713-5|edition=9th|location=Edinburgh|chapter=Glaucoma|oclc=1131846767}}</ref> ചിലപ്പോൾ ഇൻട്രാഒക്യുലർ മർദ്ദം ഇല്ലാതെയും ഗ്ലോക്കോമ ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ചില ഗ്ലോക്കോമകൾ (ഉദാ. ഓപ്പൺ ആംഗിൾ ഗ്ലോക്കോമ) പതിയെ ക്രമേണ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനും മറ്റുചിലത് (ഉദാ. ആംഗിൾ ക്ലോഷർ ഗ്ലോക്കോമ) പെട്ടെന്ന് കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനും കാരണമാകുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അന്ധതയുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇത്. * [[പ്രമേഹം]]: രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര അളവ് ഉയർന്നിരിക്കുന്നത് കണ്ണിന്റെ ലെൻസിന്റെ താൽക്കാലിക വീക്കത്തിന് കാരണമാകുകയും കാഴ്ച മങ്ങുകയും ചെയ്യും. രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാര നിയന്ത്രണം പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയാണെങ്കിൽ മങ്ങിയ കാഴ്ച തിരിച്ചു കിട്ടും എങ്കിലും, ആവർത്തിച്ചുള്ള സംഭവങ്ങൾ തിമിരത്തിന്റെ രൂപവത്കരണത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു (അവ താൽക്കാലികമല്ല). <ref> [http://www.emedicinehealth.com/diabetic_eye_disease/page2_em.htm Diabetic Eye Disease]</ref> * റെറ്റിനോപ്പതി: ചികിത്സിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ഏതൊരു തരത്തിലുള്ള റെറ്റിനോപ്പതി ([[ഡയബറ്റിക് റെറ്റിനോപ്പതി]], [[ഹൈപ്പർടെൻസിവ് റെറ്റിനോപ്പതി]], സിക്കിൾ സെൽ റെറ്റിനോപ്പതി മുതലായവ ഉൾപ്പെടെ) റെറ്റിനയെ തകരാറിലാക്കുകയും [[വിഷ്വൽ ഫീൽഡ്]] വൈകല്യങ്ങൾക്കും അന്ധതയ്ക്കും കാരണമാവുകയും ചെയ്യും. <ref name="Kanski3">{{Cite book|title=Kanski's clinical ophthalmology : a systematic approach|url=https://archive.org/details/kanskisclinicalo0000salm|last=John F.|first=Salmon|publisher=Elsevier|year=2020|isbn=978-0-7020-7713-5|edition=9th|location=Edinburgh|chapter=Retinal vascular disease|oclc=1131846767}}</ref> * ഹൈപ്പർ‌വിറ്റമിനോസിസ് എ: വിറ്റാമിൻ എ അമിതമായി കഴിക്കുന്നത് കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകും. <ref>[[Hypervitaminosis A]]</ref> * [[മാക്യുലാർ ഡീജനറേഷൻ|മാക്യുലർ ഡീജനറേഷൻ]]: മാക്യുലർ ഡീജനറേഷൻ കേന്ദ്ര കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെടാൻ കാരണമാകുന്നു, മങ്ങിയ കാഴ്ച (പ്രത്യേകിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ), മെറ്റമോർഫോപ്സിയ (നേർരേഖകൾ തരംഗമായി കാണുന്നത്), നിറങ്ങൾ മങ്ങുന്നു എന്നിവ ഇതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. <ref name="Kanski4">{{Cite book|title=Kanski's clinical ophthalmology : a systematic approach|url=https://archive.org/details/kanskisclinicalo0000salm|last=John F.|first=Salmon|publisher=Elsevier|year=2020|isbn=978-0-7020-7713-5|edition=9th|location=Edinburgh|chapter=Acquired macular diseases|oclc=1131846767}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള അന്ധതയുടെ മൂന്നാമത്തെ പ്രധാന കാരണം മാക്യുലർ ഡീജനറേഷനാണ്, വ്യാവസായിക രാജ്യങ്ങളിലെ അന്ധതയുടെ പ്രധാന കാരണമാണിത്. <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/blindness/causes/priority/en/|title=WHO {{!}} Priority eye diseases|access-date=2020-09-02|website=WHO}}</ref> * നേത്ര അണുബാധ, [[കോശജ്വലനം|വീക്കം]] അല്ലെങ്കിൽ [[കണ്ണിന്റെ പരിക്ക്|പരിക്ക്]]. * ലാക്രിമൽ ഗ്രന്ഥി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈർപ്പം ഉൽപാദിപ്പിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥികളെ നശിപ്പിക്കുകയും വരണ്ട കണ്ണ്, കാഴ്ച മങ്ങൽ എന്നിവയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ഓട്ടോ ഇമ്മ്യൂൺ കോശജ്വലന രോഗമാണ് ജോറൻ സിൻഡ്രോം. <ref>{{Cite journal|last=Coursey|first=Terry G|last2=de Paiva|first2=Cintia S|date=2014-08-04|title=Managing Sjögren's Syndrome and non-Sjögren Syndrome dry eye with anti-inflammatory therapy|journal=Clinical Ophthalmology (Auckland, N.Z.)|volume=8|pages=1447–1458|doi=10.2147/OPTH.S35685|issn=1177-5467|pmc=4128848|pmid=25120351}}</ref> * [[ഫ്ലോട്ടർ|ഫ്ലോട്ടറുകൾ]] : ചെറിയ കഷണങ്ങൾ കണ്ണിനു കുറുകെ ഒഴുകുന്നതു പോലെ തോന്നുന്ന അവസ്ഥ. പലപ്പോഴും ഹ്രസ്വവും നിരുപദ്രവകരവുമാണെങ്കിലും, അവ റെറ്റിന ഡിറ്റാച്ച്മെന്റിന്റെ അടയാളമായിരിക്കാം. * റെറ്റിന ഡിറ്റാച്ച്മെന്റ്: ഫ്ലോട്ടറുകൾ, ദൃശ്യ മണ്ഡലത്തിൽ പ്രകാശത്തിന്റെ മിന്നലുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ ദൃശ്യമണ്ഡലത്തിൽ നിഴലുകൾ എന്നിവ ഇതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. * ഒപ്റ്റിക് ന്യൂറൈറ്റിസ്: അണുബാധയിൽ നിന്നോ മൾട്ടിപ്പിൾ സ്ക്ലിറോസിസിൽ നിന്നോ ഉള്ള ഒപ്റ്റിക് നാഡി വീക്കം കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമായേക്കാം. <ref name="Kanski5">{{Cite book|title=Kanski's clinical ophthalmology : a systematic approach|url=https://archive.org/details/kanskisclinicalo0000salm|last=John F.|first=Salmon|publisher=Elsevier|year=2020|isbn=978-0-7020-7713-5|edition=9th|location=Edinburgh|chapter=Neuro-ophthalmology|oclc=1131846767}}</ref> കണ്ണ് നീക്കുമ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ [[കൺപോള|കൺപോളയിലൂടെ]] കണ്ണിൽ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ വേദന ഉണ്ടാകാം. * [[മസ്തിഷ്കാഘാതം|സ്ട്രോക്ക്]] അല്ലെങ്കിൽ [[ക്ഷണിക ഇസ്കീമിക ആഘാതം|ക്ഷണിക ഇസ്കെമിക് ആക്രമണം]] * മസ്തിഷ്ക ട്യൂമർ * ടോക്സോകാര: കാഴ്ച മങ്ങുന്നതിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു പരാന്നഭോജിയായ വട്ടപ്പുഴു. <ref>{{Cite web|url=https://www.reviewofophthalmology.com/article/detection-and-treatment-of-ocular-toxocariasis|title=Detection and Treatment Of Ocular Toxocariasis|website=www.reviewofophthalmology.com}}</ref> * കണ്ണിലേക്കുള്ള രക്തസ്രാവം * ജയന്റ് സെൽ ആർട്ടറൈറ്റിസ്: ഒപ്റ്റിക് നാഡിയിലേക്ക് രക്തം നൽകുന്ന തലച്ചോറിലെ ധമനിയുടെ വീക്കം. * [[ചെന്നിക്കുത്ത്|മൈഗ്രെയ്ൻ തലവേദന]]: തലവേദന ആരംഭിക്കുന്നതിന് മുമ്പുള്ള സാധാരണ ലക്ഷണങ്ങളാണ് ലൈറ്റ്, ഹാലോസ് അല്ലെങ്കിൽ സിഗ്സാഗ് പാറ്റേണുകൾ എന്നിവ. തലവേദനയില്ലാതെ ദൃശ്യ ലക്ഷണങ്ങൾ മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നതാണ് റെറ്റിന മൈഗ്രെയ്ൻ. * കാർബൺ മോണോക്സൈഡ് വിഷബാധ: ഓക്സിജൻ വിതരണം കുറയുന്നത് കാഴ്ച ഉൾപ്പെടെ ശരീരത്തിന്റെ പല മേഖലകളെയും ബാധിക്കും. <ref>{{Cite web|url=http://healthvermont.gov/enviro/indoor_air/co.aspx|title=Carbon Monoxide - Vermont Department of Health|access-date=2015-09-18|website=healthvermont.gov}}</ref> [[കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്]] മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിഷബാധയുടെ മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങളിൽ [[തലചുറ്റൽ|വെർട്ടിഗോ]], ഭ്രമാത്മകത, [[ഫോട്ടോഫോബിയ|പ്രകാശത്തോടുള്ള സംവേദനക്ഷമത]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കണ്ണിലെ പേശികൾ, നേത്ര ചലനം, റിഫ്രാക്ഷൻ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അസുഖങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഒപ്റ്റോമെട്രി]] [[വർഗ്ഗം:കാഴ്ച പ്രശ്നങ്ങളും അന്ധതയും]] [[വർഗ്ഗം:നേത്രവിജ്ഞാനം]] behhcbo9nh8cs7jzjfa54vkk7k6mgcv 0 545922 4647964 4287040 2026-07-16T13:53:59Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647964 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[The Right Honourable]] | name = The Earl Attlee | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|KG|OM|CH|PC|FRS|size=100%}} | image = Person attlee2.jpg | caption = Portrait by [[Yousuf Karsh]], {{c.|1945}} | alt = portrait photograph of Clement Attlee, aged around 62 | office = [[Prime Minister of the United Kingdom]] | monarch = [[George VI]] | deputy = [[Herbert Morrison]] | term_start = 26 July 1945 | term_end = 26 October 1951 | predecessor = [[Winston Churchill]] | successor = Winston Churchill | office1 = [[Leader of the Opposition (United Kingdom)|Leader of the Opposition]] | monarch1 = {{ublist | [[George VI]] | [[Elizabeth II]]}} | primeminister1 = {{ublist | [[Winston Churchill]] | [[Anthony Eden|Sir Anthony Eden]]}} | term_start1 = 26 October 1951 | term_end1 = 25 November 1955 | predecessor1 = Winston Churchill | successor1 = [[Herbert Morrison]] | monarch2 = {{ublist | [[George V]] | [[Edward VIII]] | George VI}} | primeminister2 = {{ublist | [[Stanley Baldwin]] | [[Neville Chamberlain]]}} | term_start2 = 25 October 1935 | term_end2 = 11 May 1940 | predecessor2 = [[George Lansbury]] | successor2 = [[Hastings Lees-Smith]] | office3 = [[Leader of the Labour Party (UK)|Leader of the Labour Party]] | deputy3 = {{ublist | [[Arthur Greenwood]] | [[Herbert Morrison]]}} | term_start3 = 25 October 1935 | term_end3 = 7 December 1955 | predecessor3 = [[George Lansbury]] | successor3 = [[Hugh Gaitskell]] | office4 = [[Deputy Leader of the Labour Party (UK)|Deputy Leader of the Labour Party]]<!-- Deputy Leader of the Opposition --> | leader4 = [[George Lansbury]] | term_start4 = 25 October 1932 | term_end4 = 25 October 1935 | predecessor4 = [[J. R. Clynes]] | successor4 = [[Arthur Greenwood]] {{collapsed infobox section begin|Wartime ministerial offices}} | office5 = [[Deputy Prime Minister of the United&nbsp;Kingdom]] | term_start5 = 19 February 1942 | term_end5 = 23 May 1945 | primeminister5 = [[Winston Churchill]] | predecessor5 = ''Office created'' | successor5 = [[Herbert Morrison]] | office6 = [[Lord President of the Council]] | term_start6 = 24 September 1943 | term_end6 = 23 May 1945 | primeminister6 = [[Winston Churchill]] | predecessor6 = [[John Anderson, 1st Viscount Waverley|Sir John Anderson]] | successor6 = [[Frederick Marquis, 1st Earl of Woolton|The Lord Woolton]] | office8 = [[Secretary of State for Dominion Affairs]] | term_start8 = 15 February 1942 | term_end8 = 24 September 1943 | primeminister8 = [[Winston Churchill]] | predecessor8 = [[Robert Gascoyne-Cecil, 5th Marquess of Salisbury|The Viscount Cranborne]] | successor8 = The Viscount Cranborne | office9 = [[Lord Privy Seal|Lord Keeper of the Privy Seal]] | term_start9 = 11 May 1940 | term_end9 = 15 February 1942 | primeminister9 = [[Winston Churchill]] | predecessor9 = [[Kingsley Wood|Sir Kingsley Wood]] | successor9 = [[Stafford Cripps|Sir Stafford Cripps]] {{Collapsed infobox section end}} {{collapsed infobox section begin|Interwar ministerial offices}} | office10 = [[Postmaster General of the United Kingdom|Postmaster General]] | term_start10 = 13 March 1931 | term_end10 = 25 August 1931 | primeminister10 = [[Ramsay MacDonald]] | predecessor10 = [[Hastings Lees-Smith]] | successor10 = [[William Ormsby-Gore, 4th Baron Harlech|William Ormsby-Gore]] | office11 = [[Chancellor of the Duchy of Lancaster]] | term_start11 = 23 May 1930 | term_end11 = 13 March 1931 | primeminister11 = [[Ramsay MacDonald]] | predecessor11 = [[Oswald Mosley|Sir Oswald Mosley]] | successor11 = [[Arthur Ponsonby, 1st Baron Ponsonby of Shulbrede|The Lord Ponsonby]] | office12 = [[Under-Secretary of State for War|Parliamentary Under-Secretary of State for War]] | term_start12 = 23 January 1924 | term_end12 = 4 November 1924 | primeminister12 = [[Ramsay MacDonald]] | predecessor12 = [[Wilfrid Ashley, 1st Baron Mount Temple|Wilfrid Ashley]] | successor12 = [[Richard Onslow, 5th Earl of Onslow|Richard Onslow]] {{Collapsed infobox section end}} {{collapsed infobox section begin|Parliamentary offices}} | office13 = [[List of members of the House of Lords|Member of the House of Lords]]<br>[[Lords Temporal|Lord Temporal]] | term_label13 = [[Hereditary peer]]age | term_start13 = 16 December 1955 | term_end13 = 8 October 1967 | predecessor13 = ''[[Earl Attlee|Earldom created]]'' | successor13 = [[Martin Attlee, 2nd Earl Attlee|The 2nd Earl Attlee]] | office14 = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]<br/> for [[Walthamstow West (UK Parliament constituency)|Walthamstow West]] | term_start14 = 23 February 1950 | term_end14 = 16 December 1955 | predecessor14 = [[Valentine McEntee]] | successor14 = [[Edward Redhead]] | office15 = [[Member of Parliament (UK)|Member of Parliament]] for [[Limehouse (UK Parliament constituency)|Limehouse]] | term_start15 = 15 November 1922 | term_end15 = 3 February 1950 | predecessor15 = [[William Pearce (Liberal politician)|Sir William Pearce]] | successor15 = ''Constituency abolished'' {{Collapsed infobox section end}} | birth_name = Clement Richard Attlee | birth_date = {{birth date|df=yes|1883|1|3}} | birth_place = [[Putney]], [[Surrey]],<!-- Putney was part of Surrey in 1883; the County of London was not created until 1889 --> England | death_date = {{death date and age |df=yes|1967|10|8|1883|1|3}} | death_place = [[Westminster]], London, England | restingplace = [[Westminster Abbey]] | party = [[Labour Party (UK)|Labour]] | spouse = {{marriage|[[Violet Attlee|Violet Millar]]|10 January 1922|7 June 1964|end=d}} | children = 4 {{Labeldata|Son|[[Martin Attlee, 2nd Earl Attlee|Martin, 2nd Earl Attlee]]}} | alma_mater = [[University College, Oxford]] | occupation = Politician, Barrister,<br/>Lecturer, Social Worker,Soldier <!--Military service--> | allegiance = <!--United Kingdom--> | branch = {{army|United Kingdom}} | serviceyears = 1914–1919 | rank = [[Major (United Kingdom)|Major]] | unit = {{ubl|[[South Lancashire Regiment]]|[[Royal Tank Regiment|Tank Corps]]}} | battles = {{tree list}} * [[History of the United Kingdom during the First World War|First World War]] **[[Gallipoli campaign]] **[[Mesopotamian campaign]] **[[Western Front (World War I)|Western Front]] | mawards = {{Plainlist| * [[1914–15 Star]] * [[British War Medal]] * [[Victory Medal (United Kingdom)|Victory Medal]]}} }} 1945-1951 കാലത്ത് [[Prime Minister of the United Kingdom|ബ്രിട്ടന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയും]] 1935-1955 കാലത്ത് [[Leader of the Labour Party (UK)|ലേബർ പാർട്ടിയുടെ നേതാവും]] ആയിരുന്ന ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് രാഷ്ട്രീയക്കാരനായിരുന്നു '''ക്ലെമെന്റ് റിച്ചാർഡ് ആറ്റ്ലീ (Clement Richard Attlee, 1st Earl Attlee).''' {{post-nominals|country=GBR|KG|OM|CH|PC|FRS|sep=,|size=small}} (3 ജനുവരി 1883{{snd}}8 ഒക്ടോബർ 1967). [[Winston Churchill|ചർച്ചിലിന്റെ]] [[Churchill war ministry|യുദ്ധകാലമുന്നണി സർക്കാരിൽ]] [[Deputy Prime Minister of the United Kingdom|ഡെപ്യൂട്ടി പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന]] അദ്ദേഹം 1935-1940 കാലത്തും 1951-1955 കാലത്തു [[Leader of the Opposition (United Kingdom)|ബ്രിട്ടനിലെ പ്രതിപക്ഷനേതാവും]] ആയിരുന്നു. ==സാംസ്കാരിക ചിത്രീകരണം== {{further|Cultural depictions of British prime ministers#Clement Attlee}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|group="note"}} ==അവലംബം== {{Reflist|30em|refs= <ref name="auto">''Fifty Facts for Labour'', published by the Labour Party, Transport House, Smith Square, London, SW1, October 1951.</ref> {{sfn|Beckett|1998}} }} ===സ്രോതസുകൾ=== {{refbegin|30em}} * {{cite book| last1= Beckett| first1= Francis| date= 1998| title= Clem Attlee: A Biography| publisher= Blake| isbn= 978-1860661013| author1-link = Francis Beckett}} * {{cite book| last1= Pearce| first1= Robert| date= 1997| title= Attlee| url= https://archive.org/details/attlee0000pear| publisher= Longman| isbn= 0582256909}} * {{cite book| title= Ten Years of New Labour| url= https://archive.org/details/tenyearsofnewlab0000unse| first1= Matt| last1= Beech| first2= Simon| last2= Lee| publisher= Palgrave Macmillan| date= 2008| isbn= 978-0230574434}} * {{cite book| last1= Hill| first1= C. P.| title= British Economic and Social History, 1700–1964| url= https://archive.org/details/britisheconomics0000hill_v3h1| publisher= Hodder & Stoughton Educational| edition= 3rd rev.| isbn= 978-0713116243| date= 1970}} * {{cite journal|url= http://staging.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09611/09611(1946-22).pdf|journal= Industrial Safety Survey|volume= XXII|issue= 1|date= 1946|location= Montreal|title= Development of industrial hygiene in Canada|first1= Kingsley|last1= Kay|pages = 1–11|pmid = 20279825|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20161025114625/http://staging.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09611/09611(1946-22).pdf|archive-date = 25 October 2016}} * {{cite book| last1= Lowe| first1= Norman| title= Mastering Modern World History| url= https://archive.org/details/masteringmodernw0000lowe_t4x3| series= Palgrave Master Series| date= 1997| edition= 3rd rev.| isbn= 978-0333685235| publisher= Palgrave Macmillan}} * {{cite book| last1= Morgan| first1= Kenneth O.| author-link= Kenneth O. Morgan| title= Labour in Power, 1945–51| url= https://archive.org/details/labourinpower1940000morg| publisher= OUP| date= 1984| isbn= 978-0192158659}} * {{cite book| editor1-first= Donald| editor1-last= Munro| title= Socialism: The British Way| date= 1948| publisher= Essential Books}} * {{cite book| first1= Nicklaus| last1= Thomas-Symonds| title= Attlee: A Life in Politics| url= https://books.google.com/books?id=GqT3AgAAQBAJ&pg=PT68| date= 2012| publisher= I.B.Tauris| isbn= 978-1780762159}} {{refend}} ==ഗ്രന്ഥസൂചി== {{refbegin}} * Clement Attlee published his memoirs, ''As it Happened'', in 1954. * Francis Williams' ''A Prime Minister Remembers'', based on interviews with Attlee, was published in 1961. {{refend}} ;Attlee's other publications: {{refbegin|30em}} * ''The Social Worker'' (1920); * ''Metropolitan Borough Councils Their Constitution, Powers and Duties'' – Fabian Tract No 190 (1920) * ''The Town Councillor'' (1925); * ''The Will and the Way to Socialism'' (1935); * ''The Labour Party in Perspective'' (1937); * ''Collective Security Under the United Nations'' (1958); * ''Empire into Commonwealth'' (1961). {{refend}} ==അധികവായനയ്ക്ക്== '''Biographical''' {{refbegin|30em}} * Beckett, Francis. ''Clem Attlee'' (1998) – updated and revised and expanded edition, ''Clem Attlee: Labour's Great Reformer'' (2015) * Bew, John. ''Citizen Clem: A Biography of Attlee,'' (London: 2016, British edition); ''Clement Attlee: The Man Who Made Modern Britain'' (New York: Oxford U.P. 2017, U.S. edition). * Burridge, Trevor. ''Clement Attlee: A Political Biography,'' (1985), scholarly * Cohen, David. ''Churchill & Attlee: The Unlikely Allies who Won the War'' (Biteback Publishing, 2018), popular. * Crowcroft, Robert. ''Attlee's War: World War II and the Making of a Labour Leader'' (IB Tauris, 2011). * Harris, Kenneth. ''Attlee'' (1982), scholarly authorised biography. * Howell, David. ''Attlee'' (2006) * Jago, Michael. ''Clement Attlee: The Inevitable Prime Minister'' (2014) * Pearce, Robert. ''Attlee'' (1997), 206pp * Thomas-Symonds, Nicklaus. ''Attlee: A Life in Politics'' (IB Tauris, 2010). * Whiting, R. C. "Attlee, Clement Richard, first Earl Attlee (1883–1967)", ''Oxford Dictionary of National Biography,'' 2004; online edn, Jan 2011 [http://www.oxforddnb.com/view/article/30498, accessed 12 June 2013] doi:10.1093/ref:odnb/30498 {{refend}} '''Biographies of his cabinet and associates''' {{refbegin}} * Rosen, Greg. ed. ''Dictionary of Labour Biography''. ([[Politicos Publishing]], 2002); {{ISBN|1-902301-18-8}} * Morgan, Kenneth O. ''Labour people: leaders and lieutenants, Hardie to Kinnock'' (1987). {{refend}} '''Scholarly studies''' {{refbegin}} * [[Addison, Paul]]. ''No Turning Back: The Peaceful Revolutions of Post-War Britain'' (2011) [https://www.amazon.com/gp/product/0192192671/ excerpt and text search] * {{cite book|author=Brady, Robert A.|title=Crisis in Britain. Plans and Achievements of the Labour Government...|url=https://archive.org/details/crisisinbritainp0000brad|url-access=registration|year=1950|publisher=University of California Press}}, detailed coverage of nationalisation, welfare state and planning. * Crowcroft, Robert, and Kevin Theakston. "The Fall of the Attlee Government, 1951." in Timothy Heppell and Kevin Theakston, eds. ''How Labour Governments Fall'' (Palgrave Macmillan UK, 2013). PP 61–82. * Francis, Martin. ''Ideas and policies under Labour, 1945–1951: building a new Britain'' ([[Manchester University Press]], 1997). * Golant, W. "The Emergence of CR Attlee as Leader of the Parliamentary Labour Party in 1935." ''Historical Journal'' 13#2 (1970): 318–332. [https://www.jstor.org/stable/263794 in JSTOR] * {{cite book|last=Hennessy|first=Peter|author-link=Peter Hennessy|title=Never Again: Britain 1945–51|url=https://archive.org/details/neveragainbritai0000pete|publisher=Penguin Books|edition=2|year=2006|location=London|isbn=0-14-101602-7}} * Jeffreys, Kevin. "The Attlee Years, 1935–1955." The Labour Party. Palgrave Macmillan UK, 2000. 68–86. * Kynaston, David. ''Austerity Britain, 1945–1951'' (2008). * Mioni, Michele. "The Attlee government and welfare state reforms in post-war Italian Socialism (1945–51): Between universalism and class policies." ''Labor History'' 57#2 (2016): 277–297. DOI:10.1080/0023656X.2015.1116811 * Morgan, Kenneth O. ''Labour in Power 1945–1951'' (1984), 564 pp. * Ovendale, R. ed., ''The foreign policy of the British Labour governments, 1945–51'' (1984) · * [[Martin Pugh (author)|Pugh, Martin]]. ''[[Speak for Britain!: A New History of the Labour Party]]'' (2011) [https://www.amazon.com/Speak-Britain-History-Labour-Party/dp/0099520788/ excerpt and text search] * {{cite journal | author = Smith Raymond, Zametica John | year = 1985 | title = The Cold Warrior: Clement Attlee Reconsidered, 1945-7 | url = https://archive.org/details/sim_international-affairs_spring-1985_61_2/page/237 | journal = International Affairs | volume = 61 | issue = 2 | pages = 237–252 | doi = 10.2307/2617482 | jstor = 2617482 }} * Swift, John. ''Labour in Crisis: Clement Attlee & the Labour Party in Opposition, 1931–1940'' (2001) * Tomlinson, Jim. ''Democratic Socialism and Economic Policy: The Attlee Years, 1945–1951'' (2002) [https://www.amazon.com/Democratic-Socialism-Economic-Policy-1945-1951/dp/0521892597/ Excerpt and text search] * Weiler, Peter. "British Labour and the cold war: the foreign policy of the Labour governments, 1945–1951." ''Journal of British Studies'' 26#1 (1987): 54–82. [https://www.jstor.org/stable/175554 in JSTOR] {{refend}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== {{Commons category|Clement Attlee}} {{Wikiquote}} * {{hansard-contribs|mr-clement-attlee|Clement Attlee}} *[https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/private-lives/yourcountry/collections/churchillexhibition/churchill-and-ww2/new-commons-chamber/ Clement Attlee – Thanksgiving Speech 1950 – UK Parliament Living Heritage] * [https://web.archive.org/web/20080825210325/http://www.number10.gov.uk/history-and-tour/prime-ministers-in-history/clement-attlee More about Clement Attlee] on the [[10 Downing Street|Downing Street]] website. * {{Internet Archive author|sname=Clement Attlee}} * {{FadedPage|id=Attlee, Clement R.|name=Clement Attlee|author=yes}} * {{Librivox author|id=8947}} * {{UK National Archives ID}} * [https://web.archive.org/web/20100505013820/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FAttlee%2C+Clement Annotated bibliography for Clement Attlee from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] * {{NPG name|name=Clement Richard Attlee, 1st Earl Attlee}} * {{PM20|FID=pe/000740}} *[https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/houseoflords/house-of-lords-reform/from-the-collections/from-the-parliamentary-collections-the-parliament-act/clement-attlee/ Drawing of Clement Attlee in the UK Parliamentary Collections] {{s-start}} {{s-par|uk}} {{s-bef |before=[[William Pearce (Liberal politician)|Sir William Pearce]]}} {{s-ttl |title=Member of Parliament for [[Limehouse (UK Parliament constituency)|Limehouse]] |years=[[1922 United Kingdom general election|1922]]–[[1950 United Kingdom general election|1950]]}} {{s-non|reason=Constituency abolished}} {{s-bef |before=[[Valentine McEntee, 1st Baron McEntee|Valentine McEntee]]}} {{s-ttl |title=Member of Parliament for [[Walthamstow West (UK Parliament constituency)|Walthamstow West]] |years=[[1950 United Kingdom general election|1950]]–[[1956 Walthamstow West by-election|1955]]}} {{s-aft |after=[[Edward Redhead]]}} {{s-off}} {{s-bef |before=[[Oswald Mosley|Sir Oswald Mosley]]}} {{s-ttl |title=[[Chancellor of the Duchy of Lancaster]] |years=1930–1931}} {{s-aft |after=[[Arthur Ponsonby, 1st Baron Ponsonby of Shulbrede|The Lord Ponsonby of Shulbrede]]}} {{s-bef |before=[[George Lansbury]]}} {{s-ttl |title=[[Leader of the Opposition (UK)|Leader of the Opposition]] |years=1935–1940}} {{s-aft |after=[[Hastings Lees-Smith]]}} {{s-bef |before=[[Kingsley Wood|Sir Kingsley Wood]]}} {{s-ttl |title=[[Lord Privy Seal]] |years=1940–1942}} {{s-aft |after=[[Stafford Cripps|Sir Stafford Cripps]]}} {{s-bef |before=[[Robert Gascoyne-Cecil, 5th Marquess of Salisbury|The Viscount Cranborne]]}} {{s-ttl |title=[[Secretary of State for Dominion Affairs]] |years=1942–1943}} {{s-aft |after=[[Robert Gascoyne-Cecil, 5th Marquess of Salisbury|The Viscount Cranborne]]}} {{s-new|office}} {{s-ttl |title=[[Deputy Prime Minister of the United Kingdom]] |years=1942–1945}} {{s-aft |after=[[Herbert Morrison]]}} {{s-bef |before=[[John Anderson, 1st Viscount Waverley|Sir John Anderson]]}} {{s-ttl |title=[[Lord President of the Council]] |years=1943–1945}} {{s-aft |after=[[Frederick Marquis, 1st Earl of Woolton|The Lord Woolton]]}} {{s-break}} {{s-bef |rows=3 |before=[[Winston Churchill]]}} {{s-ttl |title=[[Prime Minister of the United Kingdom]] |years=1945–1951}} {{s-aft |rows=2 |after=[[Winston Churchill]]}} {{s-break}} {{s-ttl |title=[[First Lord of the Treasury]] |years=1945–1951}} {{s-break}} {{s-ttl |title=[[Leader of the Opposition (UK)|Leader of the Opposition]] |years=1951–1955}} {{s-aft |after=[[Herbert Morrison]]}} {{s-break}} {{s-bef |before=[[Winston Churchill]]}} {{s-ttl |title=[[Secretary of State for Defence|Minister of Defence]] |years=1945–1946}} {{s-aft |after=[[A. V. Alexander, 1st Earl Alexander of Hillsborough|A. V. Alexander]]}} {{s-civ}} {{succession box|title=Mayor of Stepney|years=1919–1920|before=F. J. Miles|after=Thomas Joseph Cahill}} {{s-ppo}} {{s-new|office}} {{s-ttl|title=Chairman of the<br/>[[Fabian Society|New Fabian Research Bureau]]|years=1931–1934}} {{s-aft|after=[[Christopher Addison, 1st Viscount Addison|The Viscount Addison]]}} {{s-bef |before=[[J. R. Clynes]]}} {{s-ttl |title=[[Deputy Leader of the Labour Party (UK)|Deputy Leader of the Labour Party]] |years=1932–1935}} {{s-aft |after=[[Arthur Greenwood]]}} {{s-bef |before=[[George Lansbury]]}} {{s-ttl |title=[[Leader of the Labour Party (UK)|Leader of the Labour Party]] |years=1935–1955}} {{s-aft |after=[[Hugh Gaitskell]]}} {{s-reg|uk}} {{s-new|creation}} {{s-ttl |title=[[Earl Attlee]]<br />[[Viscount Prestwood]]|years=1955–1967}} {{s-aft |after=[[Martin Attlee, 2nd Earl Attlee|Martin Attlee]]}} {{s-end}} {{Navboxes|list= {{Clement Attlee}} {{Prime Ministers of the United Kingdom}} {{Deputy Prime Ministers of the United Kingdom}} {{Leaders of the Opposition UK}} {{Secretary of State for Dominion Affairs}} {{Churchill War Ministry}} {{UK Labour Party}} {{Labour Party leadership election, 1935}} {{Social democracy|state=collapsed}} {{Socialism}} }} {{Portal bar|Biography|Politics|United Kingdom|Socialism}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1883-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1967-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബ്രിട്ടീഷ് പ്രധാനമന്ത്രിമാർ]] rah0fzm0t8sof4bq00zug6lqpfn2ras 0 545928 4648083 4613452 2026-07-16T17:19:42Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648083 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[The Right Honourable]] | honorific_suffix = {{postnominals|country=GBR|size=100%|FRS}} | image = Bundesarchiv Bild 183-H12967, Münchener Abkommen, Chamberlain.jpg | caption = മ്യൂണിക്കിലേക്ക് എത്തുന്നു | office = [[Prime Minister of the United Kingdom]] | term_start = 28 May 1937 | term_end = 10 May 1940 | monarch = [[George VI]] | predecessor = [[Stanley Baldwin]] | successor = [[Winston Churchill]] | office1 = [[Leader of the Conservative Party (UK)|Leader of the Conservative Party]] | term_start1 = 27 May 1937 | term_end1 = 9 October 1940 | predecessor1 = Stanley Baldwin | successor1 = Winston Churchill {{collapsed infobox section begin |Cabinet offices |titlestyle = border:1px}}{{Infobox officeholder |embed = yes |office2 = [[Lord President of the Council]] |term_start2 = 10 May 1940 |term_end2 = 3 October 1940 |primeminister2 = [[Winston Churchill]] |predecessor2 = [[James Stanhope, 7th Earl Stanhope|The Earl Stanhope]] |successor2 = [[John Anderson, 1st Viscount Waverley|Sir John Anderson]] |office3 = [[Chancellor of the Exchequer]] |term_start3 = 5 November 1931 |term_end3 = 28 May 1937 |primeminister3 = {{unbulleted list |[[Ramsay MacDonald]] |Stanley Baldwin }} |predecessor3 = [[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]] |successor3 = [[John Simon, 1st Viscount Simon|Sir John Simon]] |term_start4 = 27 August 1923 |term_end4 = 22 January 1924 |primeminister4 = Stanley Baldwin |predecessor4 =Stanley Baldwin |successor4 = Philip Snowden |office5 = [[Minister of Health (United Kingdom)|Minister of Health]] |term_start5 = 25 August 1931 |term_end5 = 5 November 1931 |primeminister5 = [[Ramsay MacDonald]] |predecessor5 = [[Arthur Greenwood]] |successor5 = [[Hilton Young, 1st Baron Kennet|Hilton Young]] |term_start6 = 6 November 1924 |term_end6 = 4 June 1929 |primeminister6 = Stanley Baldwin |predecessor6 = [[John Wheatley]] |successor6 = Arthur Greenwood |term_start7 = 7 March 1923 |term_end7 = 27 August 1923 |primeminister7 = {{unbulleted list |[[Bonar Law]] |Stanley Baldwin }} |predecessor7 = Sir [[Arthur Griffith-Boscawen]] |successor7 = [[William Joynson-Hicks, 1st Viscount Brentford|William Joynson-Hicks]]{{Collapsed infobox section end}} }} {{collapsed infobox section begin |cont=yes |last=yes |Parliamentary offices |titlestyle = border:1px}}{{Infobox officeholder |embed = yes |office1 = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]<br>for [[Birmingham Edgbaston (UK Parliament constituency)|Birmingham Edgbaston]] |term_start1 = 30 May 1929 |term_end1 = 9 November 1940 |predecessor1 = [[Sir Francis Lowe, 1st Baronet|Sir Francis Lowe]] |successor1 = [[Peter Bennett, 1st Baron Bennett of Edgbaston|Sir Peter Bennett]] |office2 = [[Member of Parliament (United Kingdom)|Member of Parliament]]<br>for [[Birmingham Ladywood (UK Parliament constituency)|Birmingham Ladywood]] |term_start2 = 14 December 1918 |term_end2 = 10 May 1929 |predecessor2 = [[Representation of the People Act 1918|Constituency created]] |successor2 = [[Wilfrid Whiteley]]{{Collapsed infobox section end}}}} |birth_name = Arthur Neville Chamberlain |birth_date = {{birth date|df=yes|1869|3|18}} |birth_place = [[Edgbaston|Edgbaston, Birmingham]], England |death_date = {{death date and age|df=yes|1940|11|9|1869|3|18}} |death_place = [[Heckfield|Heckfield, Hampshire]], England |resting_place = [[Westminster Abbey]] |party = [[Conservative Party (UK)|Conservative]] |education = [[Rugby School]] |alma_mater = [[Mason College]] |profession = {{hlist|Politician|businessman}} |parents = {{plainlist| * [[Joseph Chamberlain]] * Florence [Kenrick] Chamberlain }} |spouse = {{marriage|[[Anne Chamberlain|Anne de Vere Cole]]|5 January 1911}} |children = 2 |signature = Neville Chamberlain Signature 2.svg |signature_alt = A neatly written "Neville Chamberlain" }} 1937 മുതൽ 1940 മെയ് വരെ [[Prime Minister of the United Kingdom|ബ്രിട്ടന്റെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന]] ഒരു [[കൺസർവേറ്റിവ് പാർട്ടി (യുണൈറ്റഡ് കിങ്ഡം)|കൺസർവേറ്റീവ് പാർട്ടി]] നേതാവായിരുന്നു '''നെവിൽ ചേംബർലീൻ (Arthur Neville Chamberlain''' {{Postnominals|country=GBR|FRS}} ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|eɪ|m|b|ər|l|ɪ|n}}; 18 മാർച്ച് 1869{{snd}}9 നവംബർ 1940). [[appeasement|ശക്തിയേറിയ എതിരാളിയെ പ്രകോപിപ്പിക്കാതെ വിട്ടുവീഴ്ച ചെയ്യുന്ന]] വിദേശകാര്യനയത്തിൽ ആണ് അദ്ദേഹം പ്രത്യേകമായി അറിയപ്പെടുന്നത്. അതിൽത്തന്നെ പ്രത്യേകമായി 1938 സെപ്തംബർ 30 -ന് [[ജർമ്മൻ ഭാഷ|ജർമൻ ഭാഷ]] സംസാരിക്കുന്ന [[Sudetenland|സുഡേറ്റൻലാന്റിനെ]] [[Czechoslovakia|ചെക്കോസ്ലോവാക്യയിൽനിന്നും]] [[Nazi Germany|ജർമനിക്ക്]] കൈമാറുന്ന [[Munich Agreement|മ്യൂണിക് എഗ്രീമെന്റിൽ]] ഒപ്പുവച്ചയാൾ എന്ന നിലയിലും. [[beginning of World War II|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനു തുടക്കമായ]] 1939 സെപ്തംബർ ഒന്നിലെ [[German invasion of Poland|ജർമനിയുടെ പോളണ്ട് കടന്നുകയറ്റത്തെത്തുടർന്ന്]] രണ്ടുദിവസത്തിനുശേഷം ചേംബർലീൻ ജർമനിയുമായി യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും [[Phoney War|യുദ്ധത്തിന്റെ ആദ്യ എട്ടുമാസം]] 1940 മെയ് 10 -ന് പ്രധാനമന്ത്രിസ്ഥാനം രാജി വയ്ക്കുന്നതുവരെ രാജ്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ നയിക്കുകയും ചെയ്തു. == ബഹുമതികൾ== === അക്കാദമിക ബഹുമതികൾ === * [[Fellow of the Royal Society]] (FRS) – 1938<ref name=www />{{sfn|Hadley|1941}} * [[Oxford University]] – [[Doctor of Civil Law|DCL]]<ref name=kellys /> * [[Cambridge University]] – LLD<ref name=kellys /> * [[Birmingham University]] – LLD<ref name=kellys /> * [[Bristol University]] – LLD<ref name=kellys /> * [[Leeds University]] – LLD<ref name=kellys /> * [[Reading University]] – DLitt<ref name=kellys /> === ഫ്രീഡംസ്=== * Honorary Freedom [[City of Birmingham]]<ref name=dnb>{{cite book|title=Dictionary of National Biography 1931–1940|url=https://archive.org/details/dictionaryofnati0000lgwi_x8w3|editor-last=Wickham Legg|editor-first=L. G.|year=1949|page=[https://archive.org/details/dictionaryofnati0000lgwi_x8w3/page/162 163]}}</ref> * Honorary Freedom [[City of London]] – conferred 1940 but died before acceptance, the scroll being presented to his widow in 1941<ref name=dnb /> === ഓണററി സൈനിക നിയമനങ്ങൾ === * 1939: Honorary Air Commodore, No 916 (County of Warwick) Balloon Squadron, [[Auxiliary Air Force]]<ref name=kellys /> == പാർലമെന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പുഫലങ്ങൾ== {{Neville Chamberlain Parliamentary election results}} == അവലംബം== {{refbegin |30em}} * Allport, Alan. (2020) ''Britain at Bay: The Epic Story of the Second World War, 1938–1941'' (Knopf). * {{cite book | last = Courcy | first = John de | year = 1940 | title = Searchlight on Europe | publisher = Eyre and Spottiswoode }} * {{cite book | last = Craig | first = F. W. S. | author-link = F. W. S. Craig | year = 1977 | title = British Parliamentary Election Results 1918–1949 | edition = revised | publisher = The Macmillan Press Ltd }} * {{cite news | last = Daniell | first = Raymond | author-link = Raymond Daniell | date = 13 November 1940 | title = Commons tribute paid Chamberlain | newspaper = The New York Times | url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10713FA3C5C10728DDDAA0994D9415B8088F1D3 | access-date = 6 November 2009 }} * {{cite journal| doi = 10.1093/tcbh/hwm005| last = Dawson| first = Sandra| author-link = Sandra Dawson (academic) | year = 2006| title = Working-Class Consumers and the Campaign for Holidays with Pay (TCBH Postgraduate Essay Prize Winner for 2006)| journal = Twentieth Century British History| volume = 18| issue = 3| pages = 277–305| publisher = Oxford University | doi-access = free}} <!-- {{sfn|Dawson|2006}} --> * {{cite book | last = Dilks | first = David | author-link = David Dilks | year = 1984 | title = Neville Chamberlain, Volume 1: Pioneering and Reform, 1869–1929 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-89401-2 }}<!-- Volume 2 has never appeared --> * {{cite book | last = Dutton | first = David | year = 2001 | title = Neville Chamberlain | publisher = Hodder Arnold | isbn = 978-0-340-70627-5 }} * {{cite book | last = Englefield | first = Dermot | title = Facts About the British Prime Ministers | publisher = H. W. Wilson Co. | year = 1995 | isbn = 978-0-8242-0863-9 | url = https://archive.org/details/factsaboutbritis0000engl }} * {{cite book | last = Faber | first = David | author-link = David Faber (politician) | year = 2008 | title = Munich: The 1938 Appeasement Crisis | url = https://archive.org/details/munich0000fabe | publisher = Simon & Schuster | isbn = 978-1-84739-006-6 }} * {{cite book | last = Feiling | first = Keith | author-link = Keith Feiling | year = 1970 | title = The Life of Neville Chamberlain | edition = Second | publisher = Archon Books | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.176384 }} * {{cite journal| doi = 10.1098/rsbm.1941.0030| last = Hadley | first = W. W.| date = December 1941| title = Neville Chamberlain. 1869–1940| journal = [[Obituary Notices of Fellows of the Royal Society]]| volume = 3| issue = 10| pages = 731–34 | s2cid = 153945780 }} <!-- {{sfn|Hadley|1941}} --> * {{cite book | editor-last = Halsall | editor-first = Paul | date = August 1997 | chapter = Modern History Sourcebook: The Molotov-Ribbentrop Pact, 1939. | title = Internet Modern History Sourcebook | publisher = Fordham University | access-date = 22 October 2009 | chapter-url = http://www.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html | archive-date = 2014-11-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141114231303/http://www.fordham.edu/halsall/mod/1939pact.html | url-status = dead }} * {{cite book | last = Keyes | first = Ralph | author-link = Ralph Keyes (author) | year = 2006 | title = The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When | publisher = Macmillan | isbn = 978-0-312-34004-9 | url = https://archive.org/details/quoteverifierwho00keye }} * {{cite book | last = Macklin | first = Graham | year = 2006 | title = Chamberlain | url = https://archive.org/details/chamberlain0000mack | publisher = Haus Books | isbn = 978-1-904950-62-2 }} * [[Margerie, Roland de]], ''Journal, 1939–1940'', Paris, Éditions Grasset et Fasquelle, 2010, 416 p. ({{ISBN|978-2246770411}}) * {{cite book | last = Meynell | first = Wilfrid | author-link = Wilfrid Meynell | year = 1903 | title = Benjamin Disraeli: an unconventional biography | volume = 1 | publisher = Hutchinson & Co }} * {{cite book | last = Self | first = Robert | year = 2006 | title = Neville Chamberlain: A Biography | url = https://archive.org/details/nevillechamberla0000self | publisher = Ashgate | isbn = 978-0-7546-5615-9 }} * {{cite book | last = Smart | first = Nick | year = 1999 | title = The National Government | url = https://archive.org/details/nationalgovernme0000smar | publisher = St Martin's Press | isbn = 978-0-312-22329-8 }} * {{cite book | last = Smart | first = Nick | year = 2010 | title = Neville Chamberlain | url = https://archive.org/details/nevillechamberla0000smar | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-45865-8 }} * {{cite book | title = English History, 1914–1945 | url = https://archive.org/details/englishhistory1900tayl | url-access = registration | last = Taylor | first = A. J. P. | publisher = Oxford University Press | year = 1965 | author-link = A. J. P. Taylor }} {{refend}} <div style="font-weight:bold;">Online sources</div> {{refbegin |30em}} * {{cite ODNB | last = Crozier | first = Andrew J. | date = September 2004 | title = Chamberlain, (Arthur) Neville (1869–1940), prime minister | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/32347 | access-date = 9 November 2009 | ref = {{sfnRef|Crozier|2004–09}} | doi = 10.1093/ref:odnb/32347 }} {{subscription required}} * {{cite web | title = Purchasing Power of British Pounds 1264–2008 | publisher = MeasuringWorth | url = http://www.measuringworth.com/ppoweruk/ | access-date = 11 December 2009 | ref = {{sfnRef|MeasuringWorth}} }} {{refend}} == അധികവായനയ്ക്ക്== * {{cite book | first = Sidney | last = Aster | author-link = Sidney Aster | year = 1997 | chapter = Guilty Man: the Case of Neville Chamberlain | pages = 62–77 | editor-last = Finney | editor-first = Patrick | title = The Origins of the Second World War | publisher = Edward Arnold | isbn = 978-0-340-67640-0 }} * {{cite journal | last = Aster | first = Sidney | title = Viorel Virgil Tilea and the Origins of the Second World War: An Essay in Closure | journal = Diplomacy and Statecraft | volume = 13 | issue = 3 | pages = 153–74 | date = September 2002 | doi=10.1080/714000341 | s2cid = 154954097 }} * {{cite book | first = Brian | last = Bond | author-link = Brian Bond | year = 1983 | chapter = The Continental Commitment in British Strategy in the 1930s | pages = [https://archive.org/details/isbn_0049400681/page/197 197]–207 | editor-last = Mommsen | editor-first = Wolfgang | editor2-last = Kettenacker | editor2-first = Lothar | title = The Fascist Challenge and the Policy of Appeasement | url = https://archive.org/details/isbn_0049400681 | publisher = George Allen & Unwin | isbn = 978-0-04-940068-9 }} * {{cite book | last = Crozier | first = Andrew J. | year = 1988 | title = Appeasement and Germany's Last Bid for Colonies | url = https://archive.org/details/appeasementgerma0000croz | publisher = Macmillan Press | isbn = 978-0-312-01546-6 }} * {{cite book | last = Gilbert | first = Martin | author-link = Martin Gilbert | year = 1966 | title = The Roots of Appeasement | publisher = New American Library }} * {{cite book | first = Erik | last = Goldstein | year = 1999 | chapter = Neville Chamberlain, The British Official Mind and the Munich Crisis | pages = [https://archive.org/details/munichcrisis193800igor/page/276 276–92] | editor-last = Mommsen | editor-first = Wolfgang | editor2-last = Kettenacker | editor2-first = Lothar | title = The Munich Crisis 1938: Prelude to World War&nbsp;II | url = https://archive.org/details/munichcrisis193800igor | url-access = registration | publisher = Frank Cass | isbn = 978-0-7146-8056-9 }} * {{cite book | first = Sean | last = Greenwood | year = 1999 | chapter = The Phantom Crisis: Danzig, 1939 | pages = [https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0/page/225 225–46] | editor-last = Martel | editor-first = Gordon | title = The Origins of the Second World War Reconsidered: A.J.P. Taylor and the Historians | url = https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0 | url-access = registration | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-16325-5 }} * Kelly, Bernard. (2009) "Drifting Towards War: The British Chiefs of Staff, the USSR and the Winter War, November 1939 – March 1940," ''Contemporary British History,'' (2009) 23:3 pp.&nbsp;267–91, {{doi|10.1080/13619460903080010}} * {{cite book | first1 = Paul | last1 = Kennedy | author1-link = Paul Kennedy (historian) | first2 = Talbot | last2 = Imlay | year = 1999 | chapter = Appeasement | pages = [https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0/page/116 116–34] | editor-last = Martel | editor-first = Gordon | title = The Origins of the Second World War Reconsidered: A.J.P. Taylor and the Historians | url = https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0 | url-access = registration | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-16325-5 }} * [[Loades, David]], ed. ''Reader's Guide to British History'' (2003) 1: 244–45; historiography * {{cite book | last = McDonough | author-link = Frank McDonough | first = Frank | year = 1998 | title = Neville Chamberlain, Appeasement and the British Road to War | url = https://archive.org/details/nevillechamberla0000mcdo | publisher = Manchester University Press | isbn = 978-0-7190-4832-6 }} * {{cite book | last = McDonough | first = Frank | year = 2001 | title = Hitler, Chamberlain and Appeasement | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-00048-2 }} * {{cite book | last = Petrie | first = Charles | author-link = Sir Charles Petrie, 3rd Baronet | year = 1938 | title = The Chamberlain Tradition | url = https://archive.org/details/chamberlaintradi0000unse | edition = First American | publisher = Frederick A. Stokes | isbn = <!--none -->}} * Redihan, Erin. "Neville Chamberlain and Norway: The Trouble with 'A Man of Peace' in a Time of War." ''New England Journal of History'' (2013) 69#1/2 pp.&nbsp;1–18. * {{cite book | last = Stewart | first = Graham | year = 2000 | title = Burying Caesar: Churchill, Chamberlain, and the Battle for the Tory Party | url = https://archive.org/details/buryingcaesarchu0000stew_l1q9 | edition = revised | publisher = Phoenix | isbn = 978-0-7538-1060-6 }} * {{cite journal | last = Strang | first = Bruce | year = 1996 | title = Once More unto the Breach: Britain's Guarantee to Poland, March 1939 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-contemporary-history_1996-10_31_4/page/721 | journal = Journal of Contemporary History | volume = 31 | issue = 4 | pages = 721–52 | doi=10.1177/002200949603100406 | s2cid = 159558319 }} * {{cite book | last = Watt | first = D.C. | author-link = D. C. Watt | year = 1989 | title = How War Came: The Immediate Origins of the Second World War, 1938–1939 | publisher = Heinemann | isbn = 978-0-394-57916-0 | url = https://archive.org/details/howwarcameimmedi00dona }} * {{cite book | last = Weinberg | first = Gerhard | year = 2010 | author-link = Gerhard Weinberg | title = Hitler's Foreign Policy, 1933–1939: The Road to World War&nbsp;II | url = https://archive.org/details/hitlersforeignpo0000wein | publisher = Enigma Books | isbn = 978-1-929631-91-9 }} * {{cite book | last = Wheeler-Bennett | first = John | year = 1948 | title = Munich: Prologue to Tragedy | publisher = Duell, Sloan and Pearce | author-link = John Wheeler-Bennett }} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{wikiquote}} {{sister project links|s=Author:Neville Chamberlain}} * {{hansard-contribs | mr-neville-chamberlain | Neville Chamberlain }} * [https://web.archive.org/web/20110425010220/http://www.videoworldonline.eu/video/-CAAqfS8lUQ/neville-chamberlain-appeasement-world-war-ii.html Video: Neville Chamberlain Appeasement World War II] * [http://www.special-coll.bham.ac.uk/ University of Birmingham Special Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090828141622/http://www.special-coll.bham.ac.uk/ |date=2009-08-28 }}: the political papers of Neville Chamberlain * {{Internet Archive author |sname=Neville Chamberlain |sopt=t}} * {{FadedPage|id=Chamberlain, Neville|name=Neville Chamberlain|author=yes}} * {{Librivox author |id=9879}} * {{UK National Archives ID}} * {{NPG name|name=(Arthur) Neville Chamberlain}} * {{PM20|FID=pe/003127}} * [https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/private-lives/yourcountry/collections/collections-second-world-war/parliamentarians-and-people/neville-chamberlain/ Portrait of Neville Chamberlain in the UK Parliamentary Collections] {{s-start}} {{s-par|uk}} {{s-new|constituency}} {{s-ttl | title = Member of Parliament<br>for [[Birmingham Ladywood (UK Parliament constituency)|Birmingham Ladywood]] | years = [[1918 United Kingdom general election|1918]]–[[1929 United Kingdom general election|1929]] }} {{s-aft | after = [[Wilfrid Whiteley]] }} {{s-bef | before = [[Sir Francis Lowe, 1st Baronet|Sir Francis Lowe]] }} {{s-ttl | title = Member of Parliament<br>for [[Birmingham Edgbaston (UK Parliament constituency)|Birmingham Edgbaston]] | years = [[1929 United Kingdom general election|1929]]–[[1940 Birmingham Edgbaston by-election|1940]] }} {{s-aft | after = [[Peter Bennett, 1st Baron Bennett of Edgbaston|Sir Peter Bennett]] }} {{s-off}} {{s-bef | before = [[Frederick Kellaway]] }} {{s-ttl | title = [[Postmaster General]] | years = 1922–1923}} {{s-aft | rows = 3 | after=[[William Joynson-Hicks, 1st Viscount Brentford|William Joynson-Hicks]] }} {{s-bef | before = [[Tudor Walters]] }} {{s-ttl | title = [[Paymaster General]] | years = 1923}} {{s-bef | before = [[Arthur Griffith-Boscawen|Sir Arthur Griffith-Boscawen]] }} {{s-ttl | title = [[Secretary of State for Health and Social Care|Minister for Health]] | years = 1923}} {{s-bef | before = [[Stanley Baldwin]] }} {{s-ttl | title = [[Chancellor of the Exchequer]] | years = 1923–1924}} {{s-aft | after = [[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]] }} {{s-bef | before = [[John Wheatley]] }} {{s-ttl | title = [[Secretary of State for Health and Social Care|Minister for Health]] | years = 1924–1929}} {{s-aft | after = [[Arthur Greenwood]] }} {{s-bef | before = [[Arthur Greenwood]] }} {{s-ttl | title = [[Secretary of State for Health and Social Care|Minister for Health]] | years = 1931}} {{s-aft | after = [[Hilton Young, 1st Baron Kennet|Hilton Young]] }} {{s-bef | before = [[Philip Snowden, 1st Viscount Snowden|Philip Snowden]] }} {{s-ttl | title = [[Chancellor of the Exchequer]] | years = 1931–1937}} {{s-aft | after = [[John Simon, 1st Viscount Simon|Sir John Simon]] }} |- {{s-bef|rows=3|before=[[Stanley Baldwin]]}} {{s-ttl|title=[[Prime Minister of the United Kingdom]]|years=1937–1940}} {{s-aft|rows=3|after=[[Winston Churchill]]}} |- {{s-ttl|title=[[First Lord of the Treasury]]|years=1937–1940}} |- {{s-ttl|title=[[Leader of the House of Commons]]|years=1937–1940}} |- {{s-break}} {{s-bef | before = [[James Stanhope, 7th Earl Stanhope|The Earl Stanhope]] }} {{s-ttl | title = [[Lord President of the Council]] | years = 1940}} {{s-aft | after = [[John Anderson, 1st Viscount Waverley|Sir John Anderson]] }} {{s-ppo}} {{s-bef | before = [[J. C. C. Davidson]] }} {{s-ttl | title = [[Chairman of the Conservative Party]] | years = 1930–1931 }} {{s-aft | after = [[John Baird, 1st Viscount Stonehaven|The Lord Stonehaven]] }} {{s-bef | before = [[Stanley Baldwin]] }} {{s-ttl | title = [[Leader of the Conservative Party (UK)|Leader of the Conservative Party]] | years = 1937–1940 }} {{s-aft | after = [[Winston Churchill]] }} {{s-end}} {{navboxes | title = Neville Chamberlain navigational boxes | list = {{Neville Chamberlain}} {{UKPrimeMinisters}} {{British Chancellors of the Exchequer}} {{Leader of the House of Commons}} {{Secretary of State for Health}} {{Paymaster General}} {{Munich Agreement}} {{Chamberlain War Ministry}} {{Churchill War Ministry}} {{Bonar Law Ministry}} {{UK Conservative Party}} }} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1869-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1940-ൽ മരിച്ചവർ]] pkr3yhnp9ke8y2hxn22kqieretzn19g 0 550599 4648014 4645286 2026-07-16T15:05:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648014 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|The Magpie (Monet)}} {{Infobox Painting | image_file=Claude Monet - The Magpie - Google Art Project.jpg | title=The Magpie | artist=[[Claude Monet]] | year=1868–1869 | medium=[[Oil painting|Oil on canvas]] | height_metric = 89 | width_metric = 130 | metric_unit = cm | city=[[Paris]] | museum=[[Musée d'Orsay]] }} ഫ്രഞ്ച് ഇംപ്രഷനിസ്റ്റ് [[ക്ലോദ് മോനെ]] 1868-1869 ലെ ശൈത്യകാലത്ത് നോർമാണ്ടിയിലെ എട്രെറ്റാറ്റിന് സമീപത്ത് താമസിക്കുമ്പോൾ വരച്ച ലാൻഡ്സ്കേപ്പ് പെയിന്റിംഗാണ് '''ദി മാഗ്പൈ''' (ഫ്രഞ്ച്: ലാ പൈ). മോണറ്റിന്റെ രക്ഷാധികാരി ലൂയിസ് ജോക്കിം ഗൗഡിബെർട്ട് മോണറ്റിന്റെ കാമുകി കാമിലി ഡോൺസിയോസിനും അവരുടെ നവജാത മകനും എട്രെറ്റാറ്റിൽ ഒരു വീട് ക്രമീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആശ്രയത്തിൽ വരയ്ക്കാൻ അനുമതി കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. 1867 നും 1893 നും ഇടയിൽ, മോനെയും സഹ ഇംപ്രഷനിസ്റ്റുകളായ [[Alfred Sisley|ആൽഫ്രഡ് സിസ്ലിയും]] [[Camille Pissarro|കാമിലി പിസ്സാരോയും]] ഹിമത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രഭാവം വിവരിക്കുന്ന നൂറുകണക്കിന് പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ വരച്ചു. കുറഞ്ഞ വലിപ്പത്തിലുള്ള സമാനമായ ശൈത്യകാല ചിത്രങ്ങൾ [[Pierre-Auguste Renoir|പിയറി-അഗസ്റ്റെ റെനോയർ]], [[Gustave Caillebotte|ഗുസ്താവ് കെയ്ൽബോട്ട്]], [[Paul Gauguin|പോൾ ഗൗഗിൻ]] എന്നിവർ നിർമ്മിച്ചു. ഫ്രാൻസിലെ കടുത്ത ശൈത്യകാലം ഇംപ്രഷനിസ്റ്റുകൾ നിർമ്മിച്ച ശൈത്യകാല ലാൻഡ്സ്കേപ്പുകളുടെ വർദ്ധനവിന് കാരണമായെന്ന് കലാ ചരിത്രകാരന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു. <ref>{{harvnb|Rathbone|1999|p=22}}; {{harvnb|Sweeney|1999|pp=23–27}}; For the range of 63 major works produced from 1867–1893, see Moffett et al. 1999. This arbitrary time period was established for the first ''[[Impressionists in Winter|Impressionists in Winter: Effets de Neige]] '' exhibition, based on historical reports of severe winters collected by curators.</ref> മോനെ നിർമ്മിച്ച ഏകദേശം 140 സ്നോസ്കേപ്പുകളിൽ ഒന്നാണ് മാഗ്പൈ . അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ സ്നോസ്കേപ്പ്, [[A Cart on the Snowy Road at Honfleur|എ കാർട്ട് ഓൺ ദി സ്നോവി റോഡ് അറ്റ് ഹോൺഫ്ലൂർ]] 1865 അല്ലെങ്കിൽ 1867-ൽ വരച്ചു. തുടർന്ന് അതേ വർഷം തന്നെ ശ്രദ്ധേയമായ സ്നോസ്കേപ്പ് പരമ്പര, [[The Road in Front of Saint-Simeon Farm in Winter|ദി റോഡ് ഇൻ ഫ്രണ്ട് ഓഫ് സെന്റ്-സിമിയോൺ ഫാം ഇൻ വിന്റർ]] തുടങ്ങി. 1869 ൽ പൂർത്തിയായ മാഗ്പൈ , മോനെയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശീതകാല ചിത്രമാണ്. അതിനു ശേഷം [[The Red Cape|ദി റെഡ് കേപ്]] (1869-1871), കാമിൽ ഡോൺസിയക്സിനെ ചിത്രീകരിച്ച ഏക ശീതകാല ചിത്രമാണ്. <ref>Moffett et al. 1999, p. 86.</ref> ദി മാഗ്പൈയുടെ ക്യാൻവാസിൽ ചുള്ളിക്കൊമ്പ്‌കൊണ്ട് രൂപംകൊണ്ട വേലിയിലെ ഒരു ഗേറ്റിൽ ഒരു ഒറ്റപ്പെട്ട കറുത്ത [[മാഗ്പീ|പുള്ളിനെ]] ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. സൂര്യപ്രകാശം പുതുതായി വീഴുന്ന മഞ്ഞിൽ നീല നിഴലുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. നിറമുള്ള നിഴലുകൾ മോനെ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ആദ്യ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ് പെയിന്റിംഗ്. അത് പിന്നീട് ഇംപ്രഷനിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മോനേയും ഇംപ്രഷനിസ്റ്റുകളും പ്രകൃതിയിൽ കാണുന്ന പ്രകാശത്തിന്റെയും നിഴലിന്റെയും യഥാർത്ഥ, മാറുന്ന അവസ്ഥകളെ പ്രതിനിധാനം ചെയ്യാൻ നിറമുള്ള നിഴലുകൾ ഉപയോഗിച്ചു. പ്രകൃതിയിൽ കാണുന്ന പ്രകാശത്തിന്റെയും നിഴലിന്റെയും അവസ്ഥകൾ മാറുന്നത്, നിഴലുകൾ കറുപ്പ് വരയ്ക്കുന്നതിന്റെ പണ്‌ഡിതോചിതമായ സമ്പ്രദായത്തെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു. ഈ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[Johann Wolfgang von Goethe|ജോഹാൻ വോൾഫ്ഗാങ് വോൺ ഗോഥെ]], [[Michel Eugène Chevreul|മിഷേൽ യൂജിൻ ഷെവ്യൂൾ]] എന്നിവരുടെ രചനകളിലൂടെയാണ് വർണ്ണ ധാരണയുടെ ആത്മനിഷ്ഠ സിദ്ധാന്തം കലാ ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. അക്കാലത്ത്, മോനെയുടെ വെളിച്ചത്തിന്റെയും നിറത്തിന്റെയും നൂതനമായ ഉപയോഗം 1869 ലെ പാരീസ് സലൂൺ ഈ ചിത്രം നിരസിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. ഇന്ന്, കലാ ചരിത്രകാരന്മാർ ദി മാഗ്പൈയെ മോനെയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്നോസ്കേപ്പ് ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി തരംതിരിക്കുന്നു. <ref name="RouartGedo">Arts Council of Great Britain 1957, p. 43: "Perhaps Monet's greatest snow landscape."; {{harvnb|Rouart|1958|p=41}}: "This, Monet's finest snowscape..."; {{harvnb|Gedo|2010|p=89}}: "...one of the most magnificent snow scenes in his entire oeuvre..."</ref> മ്യൂസി ഡി ഓർസെ 1984 ൽ സ്വന്തമാക്കുന്നതുവരെ പെയിന്റിംഗ് സ്വകാര്യമായി സൂക്ഷിച്ചു. അവരുടെ സ്ഥിരമായ ശേഖരത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|2}} ==അവലംബം== *{{cite book|last1=Backhaus |first1=Werner |first2=Reinhold |last2=Kliegl |first3=John Simon |last3=Werner |year=1998 |title=Color Vision: Perspectives from Different Disciplines |publisher=Walter de Gruyter |isbn=3-11-015431-5 }} * {{cite book|last=Butler |first=Ruth |year=2008 |title=Hidden in the Shadow of the Master |url=https://archive.org/details/hiddeninshadowof0000butl |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-12624-7 }} *{{cite journal |last=Coe |first=Ralph |author-link=Ralph T. Coe |year=1957 |jstor=872333 |title=Claude Monet in Edinburgh and London |journal=The Burlington Magazine |volume=99 |issue=656 |pages=382–383, 385 }} *{{cite book |last=Eitner |first=Lorenz |year=1992 |url=https://www.questia.com/library/3667647/an-outline-of-19th-century-european-painting-from |title=19th century European painting: David to Cézanne |edition=1 |location=Boulder, CO |publisher=Westview Press |isbn=0-8133-3962-6 |oclc=638955890 |access-date=2021-08-06 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310062718/https://www.questia.com/library/3667647/an-outline-of-19th-century-european-painting-from |url-status=dead }} {{subscription required}} * {{cite book|last=Gedo |first=Mary Mathews |year=2010 |title=Monet and His Muse: Camille Monet in the Artist's Life |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-28480-8 }} * {{cite book|last=Hardin |first=C. L. |year=1988 |title=Color for Philosophers: Unweaving the Rainbow |url=https://archive.org/details/colorforphilosop0000hard |publisher=Hackett Publishing |isbn=0-87220-039-6 }} * {{cite book|last=Heinrich|first=Christoph|year=2000|title=Claude Monet, 1840-1926|publisher=Taschen|isbn=978-3-8228-5972-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/claudemonet184010000hein_a8d0}} * {{cite book|last=Herbert|first=Robert L.|year=1996|title=Monet on the Normandy Coast: Tourism and Painting, 1867-1886|publisher=Yale University Press|isbn=0-300-06881-6}} *Hornstein, Katie; Caty Telfair (2011). "[http://19thc-artworldwide.org/index.php/spring11/claude-monet-18401926 Claude Monet, 1840–1926.Galeries Nationales, Grand Palais, Paris. September 22, 2010 – January 24, 2011]". ''Nineteenth-Century Art Worldwide''. Association of Historians of Nineteenth-Century Art. '''10''' (1) {{ISSN|1543-1002}} * {{cite book |last=House |first=John |year=1988 |title=Monet: Nature Into Art |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-04361-9 |url=https://archive.org/details/monetnatureintoa00hous }} *{{cite journal|last=Isaacson |first=Joel |year=1994 |title=Constable, Duranty, Mallarme, Impressionism, Plein Air, and Forgetting |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1994-09_76_3/page/n40 |journal=Art Bulletin |volume=76 |issue=3 |page=427 |ISSN=0004-3079}}. * {{cite book|last=Isham|first=Howard F.|year=2004|title=Image of the Sea: Oceanic Consciousness in the Romantic Century|url=https://archive.org/details/imageofseaoceani0000isha|publisher=Peter Lang|isbn=978-0-8204-6727-6}} * {{cite book|last=Kleiner|first=Fred S.|year=2009|title=Gardner's Art Through the Ages: A Global History|url=https://archive.org/details/gardnersartthrou0001klei|edition=13th|publisher=Thomson Wadsworth|isbn=978-0-4950-9307-7}} * {{cite book|last=Magalhães |first=Roberto Carvalho de |year=2003 |title=Claude Monet |url=https://archive.org/details/monet0000maga |location=New York |publisher=Enchanted Lion Books |isbn= 1-59270-009-8 }} *{{cite web |last=Mathey |first=François |others=Jean Steinberg (translator) |year=1961 |url=https://archive.org/details/impressionists006072mbp |title=The Impressionists |publisher=Frederick A. Praeger|oclc=812292}} * {{cite book|last=Mathieu|first=Caroline|year=1987|title=Guide to the Musée d'Orsay|location=Paris|publisher=Ministère de la Culture et de la Communication|isbn=978-2-7118-2123-5|url=https://archive.org/details/guidetomusedor00math}} *{{cite journal|last=May |first=Stephen |date=May 1999|title=Painting in the Snow Then and Now |journal=American Artist|publisher=VNU Business Media|issue=63|page=44}} *{{cite journal|last=Meyers |first=Jeffrey |year=2011 |title=Cloud of unknowing |journal=New Criterion |volume=29 |issue=6 |pages=73–75 |bibcode=1961Natur.189..610A |doi=10.1038/189610b0 |ISSN=0734-0222|doi-access=free }} * {{cite journal|last=Meynell |first=Hugo A. |year=1993 |title=The Good of Art |url=https://archive.org/details/sim_arts-education-policy-review_november-december-1993_95_2/page/n23 |journal=Arts Education Policy Review|publisher=Routledge |volume=95 |issue=2 |pages=13–19|doi=10.1080/10632913.1993.9936367}} * {{cite book |last=Moffett |first=Charles S. |year=1999 |title=Impressionists in Winter: Effets de Neige |publisher=Phillips Collection |isbn=0-85667-495-8 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/impressionistsin0000unse }} *{{cite news |last=Myers |first=Chuck |year=1998 |url=http://articles.chicagotribune.com/1998-12-14/features/9812140190_1_claude-monet-winter-wonderland-man-winter |title=Winter Wonderland(scapes) |newspaper=Chicago Tribune |access-date=2021-08-06 |archive-date=2012-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930015426/http://articles.chicagotribune.com/1998-12-14/features/9812140190_1_claude-monet-winter-wonderland-man-winter |url-status=dead }} * {{cite book |last=Orr |first=Lynn Federle |year=1994 |title=Monet: An Introduction Monet: Late Paintings of Giverny from the Musée Marmottan |publisher=New Orleans Museum of Art |isbn=0-8109-2610-5 |url=https://archive.org/details/monetlatepaintin00orrl }} *{{cite journal|last=Rathbone|first=Eliza E.|year=1999|url=https://www.questia.com/read/1P3-39251539/snowy-landscapes|title=Snowy Landscapes|journal=Southwest Art|volume=28|issue=10|issn=0192-4214|access-date=2021-08-06|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215050100/https://www.questia.com/read/1P3-39251539/snowy-landscapes|url-status=dead}} {{subscription required}} * {{cite book|last=Rewald|first=John|year=1961|url=https://www.questia.com/library/7512867/the-history-of-impressionism|title=The History of Impressionism|location=New York|publisher=Museum of Modern Art|isbn=0-87070-369-2|access-date=2021-08-06|archive-date=2016-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326171601/https://www.questia.com/library/7512867/the-history-of-impressionism|url-status=dead}} {{subscription required}} *{{cite news|last=Richard |first=Paul |year=1998 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-676553.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410070944/https://www.highbeam.com/doc/1P2-676553.html |url-status=dead |archive-date=April 10, 2016 |title=At the Phillips, a Midwinter Day's Dream |newspaper=The Washington Post|access-date=April 14, 2012 }} {{subscription required}} *{{cite journal|last=Roque |first=Georges |year=1996 |title=Chevreul and Impressionism: A reappraisal |url=https://archive.org/details/sim_art-bulletin_1996-03_78_1/page/n27 |journal=Art Bulletin |volume=78 |issue=1 |pages=26–39 |ISSN=0004-3079}} *{{cite book |last1=Rouart |first1=Denis |year=1958 |title=Claude Monet |others=James Emmons (translator), León Dégand (introduction and conclusion) |location=New York |publisher=Albert Skira |series=The Taste of Our Time, 25 |url=https://www.questia.com/library/7919327/claude-monet |oclc=518538 |access-date=2021-08-06 |archive-date=2017-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903074925/https://www.questia.com/library/7919327/claude-monet |url-status=dead }} {{subscription required}} *{{cite journal|last=Schlichting |first=H. Joachim |year=1999 |url=https://www.uni-muenster.de/imperia/md/content/fachbereich_physik/didaktik_physik/publikationen/physiks_and_arts.pdf |title=Physics and Art |journal=Proceedings of '99 International Conference of Physics Teachers & Educators |publisher=Guangxi Normal University Press}} *{{cite journal |last=Sweeney |first=Jim |date=Jan–Feb 1999 |title=The Impressionists Paint Winter: A Special Effect |url=https://archive.org/details/sim_weatherwise_january-february-1999_52_1/page/22 |journal=Weatherwise |publisher=Taylor & Francis Group |volume=52 |issue=1 |page=22 |doi=10.1080/00431679909604257 |ISSN=0043-1672}} * {{cite book|last1=Tinterow |first1=Gary |first2=Henri |last2=Loyrette |year=1994 |title=Origins of Impressionism |url=https://archive.org/details/originsofimpress0000tint |publisher=Metropolitan Museum of Art.|isbn=0-8109-6485-6 }} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *Fell, Derek (2007). ''The Magic of Monet's Garden''. Firefly Books. {{ISBN|1-55407-277-8}}. *Schapiro, Meyer (1997). ''Impressionism: Reflections and Perceptions''. George Braziller. pp.&nbsp;68–69. {{ISBN|0-8076-1420-3}}. *Wildenstein, Daniel (1999). ''Monet: Or the Triumph of Impressionism''. Taschen. {{ISBN|3-8228-7060-9}}. ==പുറംകണ്ണികൾ== *''[http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/painting/commentaire_id/the-magpie-3110.html?tx_commentaire_pi1%5BpidLi%5D=509&tx_commentaire_pi1%5Bfrom%5D=841&cHash=e8d8d83f29 The Magpie]'' at the [[Musée d'Orsay]] [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1&nnumid=715 full entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118081359/http://www.musee-orsay.fr/en/collections/index-of-works/notice.html?no_cache=1 |date=2012-01-18 }} *''[http://www.monet2010.com/en#/galerie/7/hd/ The Magpie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827004253/http://www.monet2010.com/en#/galerie/7/hd/ |date=2011-08-27 }}'' at the [[Galeries nationales du Grand Palais|Grand Palais]], Monet Numérique (high-resolution) {{Claude Monet}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ലാൻഡ്സ്കേപ്പ് പെയിന്റിംഗുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ക്ലോദ് മോനെ വരച്ച ചിത്രങ്ങൾ]] jgt4tdtcklje14i3y202a46yv83xqha 0 551555 4648089 3969876 2026-07-16T17:34:31Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648089 wikitext text/x-wiki [[സസ്തനി]]കളുടെ [[ഹൃദയം]] ഇടത്, വലത് വശങ്ങളിൽ ഒരുപോലെ സിസ്റ്റമിക് സർക്കുലേഷനും [[ശ്വാസകോശം|ശ്വാസകോശ]] രക്തചംക്രമണത്തിനും ഇടയിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രക്തചംക്രമണവ്യൂഹത്തിന്റെ ഭാഗമായ വലത് സർക്യൂട്ട് വലത് [[വെൻട്രിക്കിൾ|വെൻട്രിക്കിളിൽ]] നിന്ന് ഓക്സിജനില്ലാത്ത രക്തത്തെ ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും ഹൃദയത്തിന്റെ ഇടത് ആട്രിയത്തിലേക്കും വെൻട്രിക്കിളിലേക്കും ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയ രക്തം തിരികെ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite book|title=A Dictionary of Biology|url=https://archive.org/details/dictionaryofbiol0000unse_t7m3|publisher=Hine R|year=2008|isbn=978-0-19-920462-5}}</ref> [[File:2119 Pulmonary Circuit.jpg|thumb|ഹൃദയത്തിലെ പൾമണറി പര്യയനം]] {{Anatomy infoboxes|പേര്=പൾമണറി പര്യയനം|Identifiers=MeSH|വിവരങ്ങൾ=ഇംഗ്ലീഷ് പേര് => Pulmonary circulation}} പൾമണറി [[രക്തചംക്രമണവ്യൂഹം|രക്തചംക്രമണം]] സിസ്റ്റമിക് രക്തചംക്രമണത്തിന് വിരുദ്ധമായിരിക്കുകയും വേഗത്തിൽ ജോടിയാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തിന്റെ കുഴലുകൾ ശ്വാസകോശ ധമനികളും ശ്വാസകോശ സിരകളുമാണ്. ബ്രോങ്കിയൽ രക്തചംക്രമണം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേക സംവിധാനം ശ്വാസകോശത്തിന്റെ വലിയ വായു സഞ്ചാരമാർഗങ്ങളുടെ കലകൾക്ക് [[ഓക്സിജൻ]] അടങ്ങിയ [[രക്തം]] നൽകുന്നു. == ഘടന == ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയിട്ടില്ലാത്ത രക്തം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് പോകുകയും തുടർന്ന് വീണ്ടും രക്തം ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref>{{Cite book|title=UK Higher Education OUP Humanities & Social Sciences Health & Social Welfare (published by McGraw-Hill Education (UK)).|publisher=Nash, Michael|year=2014|isbn=0335262864}}</ref> വലത് ആട്രിയത്തിൽ നിന്ന് ട്രൈക്യുസ്പിഡ് വാൽവ് (അല്ലെങ്കിൽ വലത് ആട്രിയോവെൻട്രിക്കുലാർ വാൽവ്) വഴി രക്തം വലത് വെൻട്രിക്കിളിലേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. വലത് വെൻട്രിക്കിളിൽ നിന്ന് ശ്വാസകോശ വാൽവിലൂടെയും പ്രധാന ശ്വാസകോശ ധമനികളിലേക്കും രക്തം പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടും. === ശ്വാസകോശം === ശ്വാസകോശ ധമനികൾ ശ്വാസകോശത്തിലേക്ക് ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയിട്ടില്ലാത്ത രക്തം വഹിക്കുന്നു അവിടെ കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡ് പുറത്തുവിടുകയും ശ്വസന സമയത്ത് ഓക്സിജൻ എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref name=":0" />ധമനികളെ കൂടുതൽ നേർത്ത മതിലുകളുള്ള വളരെ സൂക്ഷ്മമായ കാപ്പിലറികളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref>{{Cite book|title=The Essential Guide to Fitness|last=Marchese, Rosemary; Taylor, Julie; Fagan, Kirsten|publisher=Cengage AU|year=2019|isbn=0170413705}}</ref>ശ്വാസകോശ സിരകൾ ഹൃദയത്തിന്റെ ഇടത് ആട്രിയത്തിലേക്ക് ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയ രക്തം നൽകുന്നു.<ref name=":0" /> === സിരകൾ === ഓക്സിജൻ അടങ്ങിയ രക്തം ശ്വാസകോശ സിരകളിലൂടെ ശ്വാസകോശത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകുന്നു. അത് ശ്വാസകോശചക്രം പൂർത്തിയാക്കി ഹൃദയത്തിന്റെ ഇടതുഭാഗത്തേക്ക് തിരികെ നൽകുന്നു. <ref name=":0" /><ref>{{Cite book|title=Medical Terminology: An Illustrated Guide|url=https://archive.org/details/medicalterminolo0000cohe_l5c0|last=Cohen, Barbara Janson; Jones, Shirley A|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2020|isbn=1284218805}}</ref>ഇടത് ആട്രിയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന ഈ രക്തം മിട്രൽ വാൽവിലൂടെ ഇടത് വെൻട്രിക്കിളിലേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യുന്നു. ഇടത് വെൻട്രിക്കിളിൽ നിന്ന് രക്തം അയോർട്ടിക് വാൽവിലൂടെ അയോർട്ടയിലേക്ക് പോകുന്നു. വീണ്ടും ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് വ്യവസ്ഥാപിതമായ രക്തചംക്രമണം വഴി രക്തം ശരീരത്തിൽ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടും.<ref name=":0" /> === ധമനികൾ === വലത് വെൻട്രിക്കിളിൽ നിന്ന് സെമിലുനാർ പൾമണറി വാൽവിലൂടെ ഇടത്തേയ്ക്കും വലത്തേയും പ്രധാന ശ്വാസകോശ ധമനികളിലേക്ക് (ഓരോ ശ്വാസകോശത്തിനും ഒന്ന്) രക്തം പമ്പ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു, ഇത് ശ്വാസകോശത്തിലുടനീളം വ്യാപിക്കുന്ന ചെറിയ ശ്വാസകോശ ധമനികളായി മാറുന്നു.<ref name=":0" /> == ഗർഭാവസ്ഥയിൽ == ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണ വലയം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ രക്തചംക്രമണത്തെ മറികടക്കുന്നു.<ref name=":1" /> ഗർഭപിണ്ഡത്തിന്റെ ശ്വാസകോശം തകരാറിലാകുമ്പോൾ രക്തം വലത് ആട്രിയത്തിൽ നിന്ന് ഇടത് ആട്രിയത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് ഫോറമെൻ ഓവൽ (ആട്രിയ ജോടിയ്ക്ക് ഇടയിലുള്ള ഒരു തുറന്ന വഴി) അല്ലെങ്കിൽ ഡക്ടസ് ആർട്ടീരിയോസസ് (ശ്വാസകോശ ധമനിക്കും അയോർട്ടയ്ക്കും ഇടയിലുള്ള ഒരു ഷണ്ട്) വഴി കടന്നുപോകുന്നു. <ref name=":1" /> ജനനസമയത്ത് ശ്വാസകോശം വികസിക്കുമ്പോൾ ശ്വാസകോശത്തിലെ മർദ്ദം കുറയുകയും വലത് ആട്രിയത്തിൽ നിന്ന് വലത് വെൻട്രിക്കിളിലേക്കും ശ്വാസകോശ സർക്യൂട്ടിലൂടെയും രക്തം വലിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യും. നിരവധി മാസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഫോറമെൻ ഓവൽ പൂർത്തിയാക്കുകയും ഇത് [[Fossa ovalis (heart)|ഫോസ്സ ഓവാലിസ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന നേരിയഡിപ്രഷൻ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == ക്ലിനിക്കൽ പ്രാധാന്യം == നിരവധി മെഡിക്കൽ അവസ്ഥകൾ ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തെ ബാധിച്ചേക്കാം: *ശ്വാസകോശ ധമനികളിലെ പ്രതിരോധം ശ്വാസകോശത്തിലെ രക്തസമ്മർദ്ദം വർദ്ധിക്കുന്നു. <ref name="Anderson">{{Cite book|last1=Anderson|first1=Robert H.|last2=Krishna|first2=Kumar|last3=Mussato|first3=Kathleen A.|last4=Redington|first4=Andrew|last5=Tweddell|first5=James S.|last6=Tretter|first6=Justin|title=Anderson’s Pediatric Cardiology E-Book|date=2020|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=0702079243|page=PA1381|url=https://books.google.com/books?id=SPWVDwAAQBAJ&pg=PA1381}}</ref> *പൾമണറി എംബോളിസം എന്നത് ശ്വാസകോശ ധമനിയുടെയോ അതിന്റെ ശാഖകളുടെയോ തടസ്സം അല്ലെങ്കിൽ ഭാഗികമായ തടസ്സമാണ്. ഇത് ആഴത്തിലുള്ള വെയിൻ ത്രോംബോസിസിന് കാരണമാകാം, <ref name="McCance">{{Cite book|last1=L. McCance|first1=Kathryn|last2=Huether|first2=Sue E.|title=Pathophysiology - E-Book: The Biologic Basis for Disease in Adults and Children|date=2018|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=032341320X|page=1190|url=https://books.google.com/books?id=K4lIDwAAQBAJ&pg=PA1190}}</ref> സാധാരണയായി സിടി പൾമണറി ആൻജിയോഗ്രാഫി അല്ലെങ്കിൽ വി/ക്യു സ്കാൻ വഴി രോഗനിർണയം നടത്താറുണ്ട്. *കൂടാതെ പലപ്പോഴും ഹെപ്പാരിൻ, വാർഫാരിൻ തുടങ്ങിയ ആൻറിഓകോഗുലന്റുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് ചികിത്സിക്കുന്നത്. <ref name="Moini">{{Cite book|last1=Moini|first1=Jahangir|last2=Piran|first2=Pirouz|title=Functional and Clinical Neuroanatomy: A Guide for Health Care Professionals|date=2020|publisher=Academic Press|isbn=0128174250|pages=146-147|url=https://books.google.com/books?id=TzbSDwAAQBAJ&pg=PA146}}</ref> *ഹൃദയ ഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അസ്വാഭാവിക ബന്ധമാണ് [[Cardiac shunt|കാർഡിയാക് ഷണ്ട്]]. ഇത് ശ്വാസകോശത്തിലെ രക്തപ്രവാഹത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. <ref name="Joffe">{{cite journal|last1=Joffe|first1=Denise C.|last2=Shi|first2=Mark R.|last3=Welker|first3=Carson C.|title=Understanding cardiac shunts|journal=Pediatric Anesthesia|date=April 2018|volume=28|issue=4|pages=316-325|doi=10.1111/pan.13347|pmid=29508477}}</ref> *വാസ്കുലാർ റെസിസ്റ്റൻസ് <ref name="Widrich">{{cite journal|last1=Widrich|first1=J|last2=Shetty|first2=M|title=Physiology, Pulmonary Vascular Resistance|journal=StatPearls Publishing|date=March 2021|pmid=32119267}}</ref> *പൾമനറി ഷണ്ട് == ചരിത്രം == "ലെസ്സർ സർക്കുലേഷൻ" എന്നാണ് ആദ്യകാലത്ത് പൾമണറി സർക്കുലേഷൻ അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നിരുന്നാലും, ഈ പദം ഇപ്പോഴും ഇംഗ്ലീഷ് ഇതര സാഹിത്യത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|title=lesser circulation|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/lesser+circulation|access-date=2021-07-09|website=TheFreeDictionary.com}}</ref><ref>{{Cite journal|last=de Man|first=Frances S.|last2=La Gerche|first2=Andre|date=2017-10-01|title=A focus on the greatness of the lesser circulation: spotlight issue on the right ventricle|url=https://doi.org/10.1093/cvr/cvx168|journal=Cardiovascular Research|volume=113|issue=12|pages=1421–1422|doi=10.1093/cvr/cvx168|issn=0008-6363|doi-access=free}}</ref> [[File:Ibn al-nafis page.jpg|thumb|The opening page of one of Ibn al-Nafis's medical works]] ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തിന്റെ കണ്ടുപിടിത്തം നിരവധി ശാസ്ത്രജ്ഞരെ ആദരണീയരാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഹൃദയത്തിന്റെ വലതുവശത്തെ സർക്യൂട്ട് വിവരിക്കുന്ന ജോലി താഴെപ്പറയുന്ന രീതിയിൽ സൂക്ഷ്മമായി രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആധുനിക വൈദ്യശാസ്ത്ര സാഹിത്യത്തിൽ ഈ കണ്ടുപിടിത്തം ഇംഗ്ലീഷ് ഫിസിഷ്യൻ വില്യം ഹാർവിക്ക് (1578 - 1657 CE) ക്രെഡിറ്റ് ചെയ്തു. <ref name="Ribatti_2009">{{cite journal | vauthors = Ribatti D | title = William Harvey and the discovery of the circulation of the blood | journal = Journal of Angiogenesis Research | volume = 1 | pages = 3 | date = September 2009 | pmid = 19946411 | pmc = 2776239 | doi = 10.1186/2040-2384-1-3 }}</ref><ref name="Azizi_2008">{{cite journal | vauthors = Azizi MH, Nayernouri T, Azizi F | title = A brief history of the discovery of the circulation of blood in the human body | journal = Archives of Iranian Medicine | volume = 11 | issue = 3 | pages = 345–50 | date = May 2008 | pmid = 18426332 | url = http://www.ams.ac.ir/AIM/NEWPUB/08/11/3/0022.pdf | access-date = 2021-08-28 | archive-date = 2021-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210925133449/http://www.ams.ac.ir/AIM/NEWPUB/08/11/3/0022.pdf | url-status = dead }}</ref> മറ്റ് സ്രോതസ്സുകൾ സ്പാനിഷ് ഫിസിഷ്യൻ മൈക്കൽ സെർവെറ്റസ് (സി. 1509 - 1553 CE), അറബ് വൈദ്യൻ ഇബ്ൻ അൽ -നാഫിസ് (1213 - 1288 CE) എന്നിവരെ ഈ കണ്ടുപിടിത്തത്തോടെ ബഹുമാനിക്കുന്നു. <ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Bosmia A, Watanabe K, Shoja MM, Loukas M, Tubbs RS | title = Michael Servetus (1511-1553): physician and heretic who described the pulmonary circulation | language = en | journal = International Journal of Cardiology | volume = 167 | issue = 2 | pages = 318–21 | date = July 2013 | pmid = 22748500 | doi = 10.1016/j.ijcard.2012.06.046 }}</ref><ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Akmal M, Zulkifle M, Ansari A | title = Ibn nafis - a forgotten genius in the discovery of pulmonary blood circulation | journal = Heart Views | volume = 11 | issue = 1 | pages = 26–30 | date = March 2010 | pmid = 21042463 | pmc = 2964710 }}</ref> 2021 ലെ സമീപകാല ഗവേഷണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണത്തെക്കുറിച്ച് റിപ്പോർട്ട് ഉള്ള ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഗ്രന്ഥമാണ് 'ഫാർഗ്-ബെയ്ൻ-റോ വാ നാഫ്സ്'. <ref>{{Cite journal|last=Mahlooji|first=Kamran|last2=Abdoli|first2=Mahsima|last3=Tekiner|first3=Halil|last4=Zargaran|first4=Arman|date=2021-03-23|title=A new evidence on pulmonary circulation discovery: A text of Ibn Luqa (860-912 AD)|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33755117/|journal=European Heart Journal|doi=10.1093/eurheartj/ehab039|issn=1522-9645|pmid=33755117|doi-access=free}}</ref> ഈ പുസ്തകം എഴുതിയത് കുസ്ത ഇബ്ൻ ലൂക്കയാണ്. ഇക്കാരണത്താൽ [[Qusta ibn Luqa|ഇബ്നു ലൂക്ക]]യെ ശ്വാസകോശ രക്തചംക്രമണം കണ്ടുപിടിച്ചയാളായി കരുതുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഹൃദയസംബന്ധമായ സിസ്റ്റത്തിന്റെ മുൻകാല വിവരണങ്ങൾ പുരാതന സംസ്കാരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:ആൻജിയോളജി]] elw3igxcmi91ec9erape75w6p4np55p 0 554454 4647918 4613477 2026-07-16T12:47:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647918 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ജൂലൈ}} {{prettyurl|Uta Frith}} {{Infobox academic |honorific_prefix = |name = Uta Frith |honorific_suffix = [[Order of the British Empire|DBE]], [[Fellow of the Royal Society|FRS]], [[British Academy|FBA]], [[FMedSci]] |image = Uta Frith.jpg |image_size = |alt = |caption = Frith at the [[Royal Society]], October 2012 |native_name = |native_name_lang = |birth_name = Uta Aurnhammer |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|05|25}} |birth_place = [[Rockenhausen]], [[Gau Moselland|Moselland]], [[Nazi Germany|Germany]] |death_date = |death_place = |death_cause = |region = |nationality = [[Germans|German]] |citizenship = |residence = |other_names = |occupation = |period = |known_for = |home_town = |title = |boards = |spouse = [[Chris Frith]] |children = 2 |parents = |relatives = |awards = {{ubl|[[Fellow of the Royal Society]]|[[Fellow of the British Academy]]|[[Fellow of the Academy of Medical Sciences]]|[[European Latsis Prize]] (2009)|[[Mind & Brain Prize]] (2010)|[[Jean Nicod Prize]] (2014)}} |website = {{website|sites.google.com/site/utafrith|Official website}} |education = {{ubl|[[Saarland University|Universität des Saarlandes]]|[[University of London]] ([[Institute of Psychiatry]])}} |alma_mater = |thesis_title = Pattern Detection in Normal and Autistic Children |thesis_url = http://catalogue.libraries.london.ac.uk/record=b1607113 |thesis_year = 1968 |school_tradition = |doctoral_advisor = [[Neil O'Connor]]<ref name=back>{{YouTube|id=f1I1h7wmYx4|Back to the thesis: Uta Frith}} NatureVideoChannel, [[Springer Nature]].</ref><ref name="SmithBaker2016">{{Cite journal |last1=Smith |first1=Kerri |last2=Baker |first2=Noah |title=Back to the thesis: Late nights, typos, self-doubt and despair. Francis Collins, Sara Seager and Uta Frith dust off their theses, and reflect on what the PhD was like for them |journal=Nature |volume=535 |issue=7610 |year=2016 |pages=22–25 |doi=10.1038/535022a|pmid=27383967 |doi-access=free}}</ref> |academic_advisors = |influences = |era = |discipline = [[Psychologist]] |sub_discipline = |workplaces = [[University College London]] ([[UCL Neuroscience|Institute of Cognitive Neuroscience]]) |doctoral_students = |notable_students = {{ubl|[[Tony Attwood]]|[[Simon Baron-Cohen]]|[[Francesca Happé]]|[[Ami Klin]]|[[Maggie Snowling]]}} |main_interests = {{ubl|[[Autism]]|[[Dyslexia]]}} |notable_works = |notable_ideas = |influenced = |signature = |signature_alt = |signature_size = |footnotes = |module = {{Listen |embed=yes |filename=Prof_Uta_Frith_BBC_Radio4_The_Life_Scientific_6_Dec_2011_b017w65r.flac |title=Uta Frith's voice |type=speech |description=from the BBC programme ''[[The Life Scientific]]'', 6 December 2011.<ref>{{Cite episode |title=Uta Frith |series=The Life Scientific |series-link=The Life Scientific |url=http://bbc.co.uk/programmes/b017w65r|station=[[BBC Radio 4]] |date=6 December 2011 |access-date=18 January 2014}}</ref>}} }} ലണ്ടൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് കോഗ്നിറ്റീവ് ന്യൂറോ സയൻസിലെ ഒരു ജർമ്മൻ-ബ്രിട്ടീഷ് ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൈക്കോളജിസ്റ്റാണ് '''ഉറ്റ ഫ്രിത്ത്''' ഡിബിഇ, എഫ്ആർഎസ്, എഫ്ബിഎ, എഫ്മെഡ്‌സി (നീ urnൺഹാമർ; ജനനം 25 മേയ് 1941) <ref>{{Cite book |url=http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12237668c |title=BnF Catalogue général |last=Frith |first=Uta |website=catalogue.bnf.fr |language=fr |access-date=2018-04-10}}</ref>. ഓട്ടിസം <ref>{{Cite book |author1=Houston, R. A. |author2=Frith, Uta |title=Autism in history: the case of Hugh Blair of Borgue [c. 1708–1765] |url=https://archive.org/details/autisminhistoryc0000hous |publisher=Blackwell Publishers |location=Cambridge, MA |year=2000 |isbn=978-0-631-22088-6}}</ref><ref>{{Cite book |author=Gilles Trehin |title=Urville |publisher=Jessica Kingsley Publishers |location=London, UK |year=2006 |isbn=978-1-84310-419-3}}</ref><ref>{{Cite book |author1=Elisabeth Hill |author2=Frith, Uta |title=Autism, mind, and brain |url=https://archive.org/details/autismmindbrain0000unse |publisher=Oxford University Press |location=Oxford [Oxfordshire] |year=2004 |isbn=978-0-19-852924-8}}</ref><ref>{{Cite book |author=Frith, Uta |title=Autism and Asperger syndrome |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1991 |isbn=978-0-521-38608-1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Frith |first=Uta |title=Autism. A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=j40SDAAAQBAJ |year=2008 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-1992-0756-5}}</ref>, ഡിസ്ലെക്സിയ എന്നിവയെ കുറിച്ചുള്ള നിലവിലെ ഗവേഷണങ്ങളിൽ അവർ തുടക്കമിട്ടു. <ref>{{Cite book |last=Frith |first=Uta |title=Cognitive Processes in Spelling |publisher=Academic Press |location=London, UK |year=1983 |isbn=978-0-12-268662-7}}</ref><ref>{{Cite book |author1=Frith, Uta |author2=Sarah-Jayne Blakemore |title=The learning brain: lessons for education |url=https://archive.org/details/learningbrainles0000blak |publisher=Blackwell |location=Oxford |year=2005 |isbn=978-1-4051-2401-0}}</ref> ഈ വിഷയങ്ങളിൽ അവർ നിരവധി പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഓട്ടിസം മാതാപിതാക്കളാൽ ഉണ്ടാകുന്നതിനേക്കാൾ ഒരു മാനസിക അവസ്ഥയായി കാണണമെന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു. <ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.psychologicalscience.org/publications/observer/25at25/uta-frith.html |title=Uta Frith |website=Association for Psychological Science - APS |language=en-US |access-date=2020-04-24}}</ref><ref name=sites>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/utafrith/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412150320/https://sites.google.com/site/utafrith/ |title=Uta Frith Homepage |archive-date=12 April 2016 |author=Uta Frith |year=2016}}</ref> അവരുടെ ഓട്ടിസം: എക്സ്പ്ലെയിങ് ദി എനിമ ഓട്ടിസത്തിന്റെ കോഗ്നിറ്റീവ് ന്യൂറോസയൻസ് വിശദീകരിക്കുന്നു <ref>{{Cite journal |last=Leekam |first=Susan R. |title=Book Review: Autism: Explaining the Enigma |url=http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1080/14640749108400972a |journal=[[The Quarterly Journal of Experimental Psychology]] |date=May 1991 |volume=43 |issue=2 |pages=301–302 |doi=10.1080/14640749108400972|s2cid=149418391}}</ref><ref>{{Cite journal |title=Book Reviews: Autism: Explaining the enigma By Uta Frith |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-developmental-psychology_2003-09_21_3/page/465 |journal=[[British Journal of Developmental Psychology]] |year=2003 |volume=21 |issue=3 |pages=465–468 |doi=10.1348/026151003322277801}}</ref>. സഹ ശാസ്ത്രജ്ഞരായ അലൻ ലെസ്ലി, സൈമൺ ബാരൺ-കോഹൻ എന്നിവരോടൊപ്പം സാലി-ആനി ടെസ്റ്റ് സൃഷ്ടിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി അവർക്കുണ്ട്. <ref name=":2">{{Cite journal |last1=Korkiakangas |first1=Terhi |last2=Dindar |first2=Katja |last3=Laitila |first3=Aarno |last4=Kärnä |first4=Eija |date=November 2016 |title=The Sally-Anne test: an interactional analysis of a dyadic assessment |journal=International Journal of Language & Communication Disorders |volume=51 |issue=6 |pages=685–702 |doi=10.1111/1460-6984.12240 |issn=1460-6984 |pmid=27184176}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.acamh.org/freeview/professor-uta-frith/ |title=Professor Uta Frith - Association for Child and Adolescent Mental Health |date=2017-12-13 |website=ACAMH |language=en-GB |access-date=2020-04-24 |archive-date=2020-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815185127/https://www.acamh.org/freeview/professor-uta-frith/ |url-status=dead }}</ref> ചൈൽഡ് ഡിസ്ലെക്സിയയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രവർത്തനത്തിനും അവർ തുടക്കമിട്ടു. <ref name=":0" />അവർ ഉപദേശിച്ച വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ടോണി ആറ്റ്വുഡ്, <ref>{{Cite web |url=http://www.tonyattwood.com.au |title=Tony Attwood personal website |access-date=10 June 2015}}</ref> മാഗി സ്നോളിംഗ്, <ref>{{Cite web |url=https://www.sjc.ox.ac.uk/discover/people/professor-maggie-snowling/ |title=Professor Maggie Snowling |website=St John's College}}</ref> സൈമൺ ബാരൺ-കോഹൻ <ref>{{Cite web |url=http://www.neuroscience.cam.ac.uk/directory/profile.php?sb205 |title=Simon Baron-Cohen University of Cambridge staff profile |access-date=10 June 2015}}</ref>, ഫ്രാൻസെസ്ക ഹാപ്പേ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.iop.kcl.ac.uk/staff/profile/default.aspx?go=10942 |title=Francesca Happé IOP staff profile |access-date=10 June 2015}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == [[ജർമ്മനി]]യിലെ ലക്സംബർഗിനും മാൻഹൈമിനുമിടയിലുള്ള കുന്നുകളിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമമായ റോക്കൻഹൗസനിൽ ഉത ആൺഹാമർ ആയിട്ടാണ് ഫ്രിത്ത് ജനിച്ചത്. സാർബ്രൂക്കനിലെ സാർലാൻഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ കലാചരിത്രത്തിൽ അവരുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായുള്ള പ്രാരംഭ പദ്ധതിയുമായി അവർ ചേർന്നു. പക്ഷേ അതിന്റെ അനുഭവപരമായ സ്വഭാവം പഠിച്ച ശേഷം പരീക്ഷണാത്മക മനഃശാസ്ത്രത്തിലേക്ക് മാറി. <ref name="ucl.ac.uk">{{Cite web |url=http://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/frith |title=Professor Uta Frith |publisher=University College London |date=25 May 1941 |access-date=10 June 2015 |archive-date=2018-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180529080334/https://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/frith |url-status=dead }}</ref> ഹാൻസ് ഐസെങ്ക് പോലുള്ള നിരവധി മനഃശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് അവർ പ്രചോദിതയായി. ലണ്ടനിലെ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സൈക്യാട്രിയിൽ ക്ലിനിക്കൽ സൈക്കോളജിയിൽ പരിശീലനം നേടാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. <ref name="frithphd">{{Cite thesis |degree=PhD |first=Uta |last=Frith |title=Pattern detection in children with and without autism |publisher=Institute of Psychiatry, London |year=1968 |url=http://catalogue.libraries.london.ac.uk/record=b1607113 |oclc=728381460 |access-date=2021-09-17 |archive-date=2021-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917091752/https://catalogue.libraries.london.ac.uk/record=b1607113 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |doi=10.1037/h0020133 |last1=Frith |first1=Uta |title=Studies in pattern detection in normal and autistic children. I. Immediate recall of auditory sequences |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_1970-12_76_3/page/413 |journal=Journal of Abnormal Psychology |volume=76 |issue=3 |pages=413–420 |year=1970 |pmid=5490707}}</ref> ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ ആയിരുന്നപ്പോൾ അവർ ജാക്ക് റാച്ച്മാനുമായി അടുത്തു പ്രവർത്തിച്ചു. <ref name="forty-years" /> 1968 ൽ ന്യൂറോടൈപ്പിക്കൽ, ഓട്ടിസം ബാധിച്ച കുട്ടികളിൽ പാറ്റേൺ ഡിറ്റക്ഷൻ കണ്ടുപിടിച്ചുകൊണ്ട് ഡോക്ടർ ഓഫ് ഫിലോസഫി പൂർത്തിയാക്കി. <ref name="frithphd"/><ref>{{Cite journal |doi=10.1037/h0020133 |last1=Frith |first1=Uta |title=Studies in pattern detection in normal and autistic children. I. Immediate recall of auditory sequences |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_1970-12_76_3/page/413 |journal=Journal of Abnormal Psychology |volume=76 |issue=3 |pages=413–420 |year=1970 |pmid=5490707}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Frith |first=U. |title=Studies in pattern detection in normal and autistic children |journal=Journal of Experimental Child Psychology |year=1970 |volume=10 |issue=1 |pages=120–135 |doi=10.1016/0022-0965(70)90049-4 |pmid=5459646}}</ref><ref name="forty-years">{{Cite journal |last=Bishop |first=D. V. M. |title=Forty years on: Uta Frith's contribution to research on autism and dyslexia, 1966–2006 |journal=The Quarterly Journal of Experimental Psychology |year=2008 |volume=61 |issue=1 |pages=16–26 |doi=10.1080/17470210701508665 |pmid=18038335 |pmc=2409181}}</ref><ref>[http://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/frith Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180529080334/https://www.ucl.ac.uk/histmed/audio/neuroscience/frith |date=2018-05-29 }}, University College London. Retrieved 10 June 2015.</ref> അവരുടെ ആദ്യകാല കരിയറിൽ നീൽ ഓ കോണർ <ref name=back/><ref name="SmithBaker2016"/>, ബീറ്റ് ഹെർമെലിൻ എന്നിവർ അവരുടെ മാർഗ്ഗദർശിയായിരുന്നു. അവരെ ഓട്ടിസം മേഖലയിലെ വഴികാട്ടിയായി വിശേഷിപ്പിച്ചു. <ref>{{Cite web |url=https://sites.google.com/site/utafrith/looking-back- |title=Looking back: My mentors Beate Hermelin and Neil O'Connor |access-date=10 June 2015 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215164311/https://sites.google.com/site/utafrith/looking-back- |url-status=dead }}</ref> == ഗവേഷണം == ഫ്രിത്തിന്റെ ഗവേഷണം ഓട്ടിസത്തിൽ മാനസിക അപര്യാപ്തതയുടെ സിദ്ധാന്തത്തിന് വഴിയൊരുക്കി. <ref name="microsoft">{{AcademicSearch|1201264}}.</ref>അവർ ലണ്ടനിലെ കോഗ്നിറ്റീവ് ഡവലപ്മെന്റ് യൂണിറ്റിൽ (സിഡിയു) അംഗമായിരുന്നപ്പോൾ 1985-ൽ അലൻ എം. ലെസ്ലി, സൈമൺ ബാരൺ-കോഹൻ എന്നിവർക്കൊപ്പം അവർ Does the autistic child have a "theory of mind"? പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>{{Cite journal |last1=Baron-Cohen |first1=Simon |last2=Leslie |first2=Alan M. |last3=Frith |first3=Uta |author-link1=Simon Baron-Cohen |author-link2=Alan M. Leslie |title=Does the autistic child have a "theory of mind"? |url=https://archive.org/details/sim_cognition_1985-10_21_1/page/37 |journal=[[Cognition (journal)|Cognition]] |volume=21 |issue=1 |pages=37–46 |doi=10.1016/0010-0277(85)90022-8 |pmid=2934210 |date=October 1985|s2cid=14955234 }} [https://web.archive.org/web/20170928145836/http://ruccs.rutgers.edu/images/personal-alan-leslie/publications/Baron-Cohen%20Leslie%20%26%20Frith%201985.pdf Pdf].</ref> ഓട്ടിസം ബാധിച്ച ആളുകൾക്ക് മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രത്യേക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ ഉണ്ട്. അലൻ ലെസ്ലി, സൈമൺ ബാരൺ-കോഹൻ എന്നിവരോടൊപ്പം ഫ്രിത്ത്, <ref name=":0" /> ഓട്ടിസത്തിന്റെ രണ്ട് സിദ്ധാന്തങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ആദ്യത്തേത് "പരോക്ഷമായ മാനസികവൽക്കരണത്തിന്റെ അഭാവം" <ref name=frs>{{Cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117111811/https://royalsociety.org/people/uta-frith-11468/ |archive-date=17 November 2015 |url=https://royalsociety.org/people/uta-frith-11468/ |publisher=[[Royal Society]] |location=London |author=Anon |year=2005 |title=Professor Uta Frith DBE FBA FMedSci FRS}} One or more of the preceding sentences incorporates text from the royalsociety.org website where: {{quote|"All text published under the heading 'Biography' on Fellow profile pages is available under [[Creative Commons license|Creative Commons Attribution 4.0 International License]]." --{{Cite web |url=https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |title=Royal Society Terms, conditions and policies |access-date=9 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925220834/https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |archive-date=25 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}}}</ref> - സ്വന്തം മാനസികാവസ്ഥ അറിയാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മ. <ref>{{Cite web |title=Attachment Theory Expanded: Mentalization|url=https://www.mentalhelp.net/personality-disorders/attachment-theory-expanded-mentalization/ |access-date=2020-05-01}}</ref> അതിലൂടെ ഓട്ടിസം ബാധിച്ച വ്യക്തികൾ വിശദാംശങ്ങൾ പ്രോസസ്സ് ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ മികച്ചവരാണെന്നും എന്നാൽ വ്യത്യസ്ത സ്രോതസ്സുകളിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ സംയോജിപ്പിക്കുന്നതിൽ മോശമാണെന്നും അവർ നിർദ്ദേശിച്ചു. <ref>{{Cite book |last=Frith |first=Uta |chapter=Weak central coherence (p. 90 ff.) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=j40SDAAAQBAJ&q=%22weak+central+coherence%22&pg=PA90 |title=Autism. A Very Short Introduction |year=2008|isbn=9780199207565 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Happé |first1=F. |last2=Frith |first2=U. |author-link1=Francesca Happé |doi=10.1007/s10803-005-0039-0 |title=The Weak Coherence Account: Detail-focused Cognitive Style in Autism Spectrum Disorders |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-autism-and-developmental-disorders_2006-01_36_1/page/5 |journal=[[Journal of Autism and Developmental Disorders]] |volume=36 |issue=1 |pages=5–25 |year=2006 |pmid=16450045|s2cid=14999943 }}</ref> "കോൾഡ് പാരന്റിംഗിന്റെ ഫലത്തെക്കാൾ മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയാണ് ഓട്ടിസം" എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ആദ്യത്തെ ന്യൂറോ-ശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ഒരാളാണ് ഫ്രിത്ത്. <ref>{{Cite news |last=Kellaway |first=Kate |url=https://www.theguardian.com/science/2013/feb/24/uta-frith-autism-neuroscience-rational |title=Uta Frith: 'The brain is not a pudding; it is an engine' |work=[[The Guardian]] |location=London |date=17 February 2013 |access-date=5 April 2013}}</ref> 1985-ൽ, ഫ്രിത്ത്, ലെസ്ലി, ബാരൺ-കോഹൻ എന്നിവർ ഒരു കുട്ടിയുടെ വൈജ്ഞാനിക ധാരണ അളക്കാൻ സാലി-ആനി ടെസ്റ്റ് സൃഷ്ടിച്ചു. ഓട്ടിസം ബാധിച്ച ഒരു കുട്ടിക്ക് സാലി-ആനി ചോദ്യങ്ങൾ തെറ്റായിരിക്കും, അതേസമയം ഒരു സാധാരണ കുട്ടി അല്ലെങ്കിൽ ഡൗൺ സിൻഡ്രോം ഉള്ള ഒരു കുട്ടിക്ക് സാധാരണയായി ചോദ്യങ്ങൾ ശരിയാകും. <ref name=":2"/> 1996 -ൽ, ഫ്രിത്ത്, എറാൾഡോ പൗലേസു, മാഗി സ്നോളിംഗ് എന്നിവർ ഒരു അനുദൈർഖ്യ ഗവേഷണ പഠനം നടത്തി. ശബ്ദസംബന്ധമായ പ്രോസസ്സിംഗ് ആവശ്യമായ ജോലികൾ പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ, ഓട്ടിസം ബാധിച്ച ആളുകൾ അവരുടെ തലച്ചോറിന്റെ മുൻഭാഗവും പിൻഭാഗവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ അഭാവം കാണിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal |last1=Paulesu |first1=Eraldo |last2=Frith |first2=Uta |last3=Snowling |first3=Margaret |last4=Gallagher |first4=Alison |last5=Morton |first5=John |last6=Frackowiak |first6=Richard S. J. |last7=Frith |first7=Christopher D. |date=1996 |title=Is developmental dyslexia a disconnection syndrome?|journal=Brain |volume=119 |issue=1 |pages=143–157 |doi=10.1093/brain/119.1.143 |pmid=8624677 |issn=0006-8950|doi-access=free}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== {{Scholia|author}} *{{official}} *[https://web.archive.org/web/20150620133227/http://www.icn.ucl.ac.uk/Research-Groups/Developmental-Group/ Profile], [[UCL Institute of Cognitive Neuroscience|ICN]] Developmental Group *[https://iris.ucl.ac.uk/iris/browse/profile?upi=UFRIT79 Profile], [[University College London|UCL]] IRIS (Institutional Research Information Service) *[http://www.in-cites.com/scientists/UtaFrith.html Interview with Uta Frith] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517042027/http://www.in-cites.com/scientists/UtaFrith.html |date=2008-05-17 }} *[http://www.ideasroadshow.com/issues/uta-frith-2013-03-29 "Exploring Autism – A conversation with Uta Frith"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111224152/https://www.ideasroadshow.com/issues/uta-frith-2013-03-29 |date=2020-11-11 }}, ''Ideas Roadshow'' (29 March 2013) *[http://sfari.org/news-and-opinion/blog/2014/guest-blog-london-as-a-crucible-for-autism-in-the-1950s A historical look at the transition from "mentally defective" etc. to autism, August 2014, by Uta Frith] *{{Cite news |last=Frith |first=Uta |title=Autism - are we any closer to explaining the enigma? |url=https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma |work=[[The Psychologist (magazine)|The Psychologist]] |publisher=[[British Psychological Society]] |date=October 2014 |volume=27 |pages=744–745 |access-date=2021-09-17 |archive-date=2019-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510154825/https://thepsychologist.bps.org.uk/volume-27/edition-10/autism-are-we-any-closer-explaining-enigma |url-status=dead }} {{FRS 2005}} {{Evolutionary psychology}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1941-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ബി.ബി.സി. 100 സ്ത്രീകൾ]] hanuxbwnvt2nm43fy7qts0c1m3p78px 0 554672 4648021 3990672 2026-07-16T15:19:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648021 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = File:Bairam Khan's submission.png | birth_place = [[Badakhshan]], [[Timurid Empire]] <br> {{small|(present-day [[Afghanistan]], [[China]] or [[Tajikistan]])}} | commands = [[Mughal Army]] | rank = | serviceyears = c. 1517/1518–March/April 1560 | allegiance = [[Mughal Empire]] | profession = Chief advisor of [[Akbar]], Military commander and commander-in-chief of [[Mughal army]] and Mughal Statesman | children = [[Abdul Rahim Khan-I-Khana|Abdul Rahim]] | spouse = Jamal Khan's daughter<br />[[Salima Sultan Begum]] | death_place = [[Patan, Gujarat|Patan]], [[Sultanate of Gujarat]] <br> {{small|(present-day [[Gujarat]], [[India]])}} | death_date = {{death date and age|1561|1|31|1501|01|18|df=yes}} | birth_date = {{birth date |1501|01|18|df=yes}}<ref>{{cite journal|title=The Indian Historical Quarterly|date=1949|volume=25-26|page=318|url=https://books.google.com/?id=Kd4BAAAAMAAJ&dq=bairam+khan+1501&q=1501|access-date=13 August 2017|publisher=Calcutta Oriental Press|language=en}}</ref> | caption = The submission of Bairam Khan, 1560. | monarch2 = [[Akbar]] | termend2 = March/April 1560 | termstart2 = 1556 | office2 = [[Regent]] of the [[Mughal Empire]] | monarch1 = [[Akbar]] | termend1 = March/April 1560<ref>{{cite book|last1=Chandra|first1=Satish|title=Medieval India : from Sultanat to the Mughals|date=2005|publisher=Har-Anand Publications|location=New Delhi|isbn=9788124110669|page=95|edition=Revised}}</ref> | termstart1 = 1556 | successor1 = [[Munim Khan]] | office1 = [[Vakil of the Mughal Empire]] | battles = Battle of Ludhiana<br>[[Battle of Khanwa]]<br />[[Battle of Ghaghra]]<br />[[Siege of Sambhal]]<br />[[Battle of Kannauj]]<br />[[Battle of Machhiwara]]<br />[[Battle of Sirhind]]<br />[[Battle of Panipat (1556)|Second Battle of Panipat]]<br />[[Battle near Gunecur]] (as the leader of a rebel faction of the Mughal Army) }} മുഗൾ സൈന്യത്തിന്റെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫ്, മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരായ ഹുമയൂണിന്റെയും അക്ബറിന്റെയും കൊട്ടാരത്തിലെ ശക്തനായ രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞൻ എന്നീ പദവികളിൽ സേവനം ചെയ്ത് പ്രശസ്തനായ വ്യക്തിയായിരുന്നു മുഹമ്മദ് ബൈറാം ഖാൻ (സി. 18 ജനുവരി 1501-സി. 31 ജനുവരി 1561)<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Great_Mughals_and_Their_India.html?id=40ywDAAAQBAJ&PA=98|title=The Great Mughals and their India p. 98|last=Collier|first=Dirk|date=1 March 2016|publisher=Hay House, Inc}}</ref> അക്ബറിന്റെ രക്ഷാധികാരി, മുഖ്യ ഉപദേഷ്ടാവ്, ഉപദേഷ്ടാവ്, അധ്യാപകൻ, ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായ സഹയി <ref name="Mikaberidze">{{Cite book|title=Conflict and Conquest in the Islamic World a Historical Encyclopedia.|url=https://archive.org/details/conflictconquest0000unse|last=editor|first=Alexander Mikaberidze|date=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598843378|location=Santa Barbara|page=707}}</ref> എന്നീ നിലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രശസ്തനായി. "രാജാക്കന്മാരുടെ രാജാവ്" എന്നർഥം വരുന്ന ഖാൻ-ഇ-ഖാനൻ എന്നാണ് അക്ബർ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ബൈറാം "ബേഗ്" <ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Great_Mughals_and_Their_India.html?id=40ywDAAAQBAJ&PA=133|title=The Great Mughals and their India p. 133|last=Collier|first=Dirk|date=1 March 2016|publisher=Hay House, Inc}}</ref> എന്നാണ് ബൈറാമിനെ ആദ്യം വിളിച്ചിരുന്നത്, എന്നാൽ പിന്നീട് 'ഖ' അഥവാ ഖാൻ എന്ന് പേരിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെ മുഗൾ അധികാരം പുന സ്ഥാപിക്കാൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത ഒരു ആക്രമണോത്സുകനായ ജനറലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. <ref name="Thackston-xix">Thackston, Wheeler M. (2002) ''The Baburnama: Memoirs of Babur, Prince and Emperor'' The Modern Library, New York, p.''xix'', {{ISBN|0-375-76137-3}}</ref> <ref>Ahmed, Humayun,(2011) ''Badsha Namdar'', National Library, Dhaka, pp.''200-233.'' {{ISBN|978-984-502-017-6}}</ref> രണ്ട് ദിവാനുകൾ അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്, ഒന്ന് പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലും മറ്റൊന്ന് ചഗതായിലും. == ആദ്യകാല ജീവിതവും പൂർവ്വികരും == മധ്യ ഏഷ്യയിലെ ബഡാക്ഷൻ പ്രദേശത്താണ് ബൈറാം ഖാൻ ജനിച്ചത് , കാര കൊയൺലു കോൺഫെഡറേഷനിലെ {{Sfn|Schimmel|1980|p=77}} {{Sfn|Ansari|1989|pp=3–5}} ബഹർലു തുർക്കോമൻ വംശത്തിൽ പെട്ടയാളായിരുന്നു. പതിറ്റാണ്ടുകളായി പടിഞ്ഞാറൻ പേർഷ്യ ഭരിച്ചിരുന്ന കാര കൊയൺലു അവരുടെ അക് കൊയൺലു എതിരാളികളാൽ അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ടു. ബൈറാം ഖാന്റെ പിതാവ് സെയ്ഫലി ബേഗ് ബഹർലു, മുത്തച്ഛൻ ജനാലി ബേഗ് ബഹർലു എന്നിവർ ബാബറിനായി സേവനം ചെയ്തിരുന്നു. <ref name="Thackston-xix" /> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുതുമുത്തച്ഛനും മുത്തശ്ശിയും പിരാളി ബേഗ് ബഹർലുവും കാര കൊയുൻലു ഭരണാധികാരി ഖാറ ഇസ്കന്ദറിന്റെ മകളായ ഭാര്യയും ആയിരുന്നു; പിരളിയുടെ സഹോദരി പാഷാ ബീഗത്തിലൂടെ മരുമകൾ ബാബറിന്റെ ഭാര്യമാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു. <ref name="Ray1955">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nB7jAAAAMAAJ|title=Ancestry and early life of Bairam Khan|last=Ray|first=Sukumar|publisher=Indian History Congress|year=1955|series=Indian History Congress - Proceedings of the Sixteenth Session|page=249}}</ref> == ഹുമയൂണിൻറെ കീഴിലെ സേവനം == 16 -ആം വയസ്സിൽ ബാബറിന്റെ സേവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ബൈറാം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ മുഗൾ അധിനിവേശങ്ങളിൽ സജീവ പങ്കുവഹിച്ചു. <ref name="Ray, Sukumar 1992 page 11">Ray, Sukumar & Beg, M.H.A. (1992) Bairam Khan, Mirza Beg, 1992, page 11, {{ISBN|969-8120-01-7}}</ref> ബൈഹാം ഖാൻ പിന്നീട് ഹുമയൂണിന്റെ കീഴിൽ മുഗൾ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ വലിയ സംഭാവന നൽകി<ref name="Ray, Sukumar 1992 page 11" />. 1540 -ൽ, കനൗജ് യുദ്ധത്തിൽ, ഷേർ ഷാ സൂരിയുടെ ആൾക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ പിടികൂടി, പക്ഷേ പിന്നീട് സാഹസികമായ ഒരു രക്ഷപ്പെടൽ നടത്തി, 1543 ജൂലൈയിൽ സിന്ധിൽ വീണ്ടും ഹുമയൂണിൽ ചേർന്നു. പേർഷ്യയിലെ <ref>{{Cite web|url=https://books.google.com.pk/books/about/The_Great_Mughals_and_Their_India.html?id=40ywDAAAQBAJ&PA=98|title=The Great Mughals and their India p. 98|last=Collier|first=Dirk|date=1 March 2016|publisher=Hay House, Inc}}</ref> പ്രവാസകാലത്ത് അദ്ദേഹം ഹുമയൂണിനൊപ്പം ഒൻപത് വർഷം ഗവർണറായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് കാണ്ഡഹാർ കീഴടക്കാൻ സഹായിച്ചു. 1556 -ൽ, ഹുമയൂണിന്റെ ഹിന്ദുസ്ഥാൻ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്നതിൽ ഒരു കമാൻഡർ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു == കുറിപ്പുകൾ ==   * അഹമ്മദ്, ഹുമയൂൺ (2011) ''ബാദ്ഷ നാംദാർ'', ധാക്ക, ബംഗ്ലാദേശ്,{{ISBN|978-984-502-017-6}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * {{commonscatinline}} * [[iarchive:ThePersianAndTurkishDivansOfBayramKhan|Ross, E. Denison, ed. (1910), ''The Persian and Turki Dîvâns of Bayrâm Khân, Khân Khânân'', Calcutta]] [[വർഗ്ഗം:ജനിച്ച വർഷം അറിയാത്ത ജീവചരിത്രലേഖനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1: long volume value]] [[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]] 4sjmpse2ka13x5g48xw0gj1lbsokpmq 0 558805 4648081 3807187 2026-07-16T17:16:44Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648081 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Michelle Attoh}} {{Infobox person | name = Michelle Attoh | image = | alt = Michelle Attoh | birth_name = Michelle Attoh | nationality = [[Ghana]]ian | education = Unknown | occupation = [[Actress]], [[Television Presenter]] | known_for = [[Acting]], [[Television Presenter|Hosting of TV Shows]] }} '''മിഷേൽ അറ്റോ''' ഒരു ഘാന നടിയും ടെലിവിഷൻ അവതാരകയും മാർക്കറ്റിംഗ് ആൻഡ് ഇവന്റ്സ് കമ്പനിയുടെ സി.ഇ.ഒയുമാണ്. <ref>{{cite news|date=June 13, 2020|title=TheBFTOnline|work=Michelle Attoh to host new season of Today’s Woman on TV3|url=https://thebftonline.com/13/06/2020/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|access-date=5 November 2020|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923195239/https://thebftonline.com/13/06/2020/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|url-status=dead}}</ref> അനുഭവജ്ഞാനമുള്ള ഘാന നടി [[Rama Brew|രമാ ബ്രൂവിന്]] [[ഘാന]]യിലാണ് അവർ ജനിച്ചത്. == കരിയർ == ടിവി3യിലെ ടുഡേസ് വുമണിന്റെ അവതാരകയാണ് മിഷേൽ.<ref>{{Cite web|date=2020-06-09|title=Michelle Attoh to host new season of Today’s Woman on TV3|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/entertainment/Michelle-Attoh-to-host-new-season-of-Today-s-Woman-on-TV3-975145|access-date=2020-11-22|website=www.ghanaweb.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=MICHELLE ATTOH TO HOST NEW SEASON OF TODAY’S WOMAN ON TV3 {{!}} Aukiss|url=https://aukissmagazine.com/michelle-attoh-to-host-new-season-of-todays-woman-on-tv3/|access-date=2020-11-22|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|last=Akwasi|first=Kofi|date=2019-05-15|title=Michelle Attoh biography: Age, Siblings, Ex-Husband, Photos and Movies|url=https://yen.com.gh/127671-michelle-attoh-biography-age-siblings-ex-husband-photos-movies.html|access-date=2020-11-22|website=Yen.com.gh - Ghana news.|language=en}}</ref> അവരുടെ കരിയറിൽ അവർ ഏറ്റെടുത്ത മറ്റ് ചില വേഷങ്ങൾ ചുവടെ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role !Notes |- |2019 |[[Fix Us]] |Actress | |- |1990-2000 |[[Ultimate Paradise]] |Actress | |- |N/A |Home with Michelle Attoh |Host | |- |N/A |Bad Luck Joe |Actress | |} == അവലംബം== {{Reflist}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഘാനയിൻ ചലച്ചിത്രനടിമാർ]] agnpfnssq5p991qal2goqsvz1j3b3pk 0 559930 4648156 4617009 2026-07-16T21:19:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648156 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Marwa Zein}} {{Infobox person | name = Marwa Zein | image = | image_size = | caption = | birth_name = Marwa Zein | birth_date = | birth_place = | nationality = [[Sudan|Sudanese]] | alma_mater = | occupation = {{hlist |[[Film director]], <br/>[[Film producer]],<br/> [[Scriptwriter]]}} | years_active = from 2008 | children = | spouse = | father = | mother = | known_for = {{hlist |''[[Khartoum Offside]]'' (2019)<br/> |''One Week, Two Days!'' (2016)<br/> |''A Game'' (2009)}} | website }} ഒരു മൾട്ടി ഐഡന്റിറ്റി ആഫ്രോ-അറബ് ചലച്ചിത്ര സംവിധായികയും തിരക്കഥാകൃത്തും [[സുഡാൻ|സുഡാനീസ്]] ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാതാവുമാണ് '''മർവ സെയിൻ''' (അറബിക്: مروى زين,) . അവർ 2019-ലെ ഡോക്യുമെന്ററി, ഖാർത്തൂം ഓഫ്‌സൈഡിന്റെ രചയിതാവും, തന്റെ സൃഷ്ടികളിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കുവേണ്ടി വാദിക്കുന്നവളുമാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://www.filmlinc.org/daily/new-york-african-film-festival-goes-virtual-with-streaming-rivers-the-past-into-the-present/ |title=New York African Film Festival Goes Virtual with Streaming Rivers: The Past into the Present |publisher=Film at Lincoln Center |date=November 19, 2020 |access-date=November 20, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://actfilmfest.colostate.edu/films/khartoum-offside/ |title=Sudan Offside |last=Diffrient |first=David Scott |publisher=acts.Human Rights Film Festival |access-date=November 20, 2020}}</ref> കാർട്ടൂം ആസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ കമ്പനിയായ ORE പ്രൊഡക്ഷന്റെ സ്ഥാപകയും ഇന്റർനാഷണൽ എമർജിംഗ് ഫിലിം ടാലന്റ് അസോസിയേഷൻ (IEFTA) 2019 ലെ കാൻസ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ പങ്കെടുക്കാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള തിരഞ്ഞെടുത്ത ഏഴ് യുവ ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകരിൽ ഒരാളുമാണ്.<ref name=Can>{{Cite web |url=https://www.iefta.org/seven-filmmakers-to-attend-cannes-2019/ |title=7 FILMMAKERS SELECTED FOR CANNES 2019 |publisher=IEFTA |access-date=November 20, 2020}}</ref> == കരിയർ == തന്റെ ബിരുദ പദ്ധതിക്കായി, സെയിൻ 2009-ൽ എ ഗെയിം എന്ന ഹ്രസ്വ ഡോക്യുമെന്ററി എഴുതി, സംവിധാനം ചെയ്യുകയും നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. അത് അഞ്ച് ഭാഷകളിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ആഗോളതലത്തിൽ 30-ലധികം അന്താരാഷ്ട്ര ഫെസ്റ്റിവലുകളിൽ ഔദ്യോഗിക തിരഞ്ഞെടുപ്പായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 2016-ലെ ദുബായ് ഇന്റർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിൽ (ഡിഐഎഫ്എഫ്), യാസ്മിൻ റയീസും അംറോ സലേയും അഭിനയിച്ച വൺ വീക്ക്, ടു ഡേയ്‌സ്! എന്ന ഹ്രസ്വചിത്രം<ref>{{Cite web |url=https://cinando.com/en/Film/one_week_two_days_341027/Detail |title=One Week, Two Days |publisher=Cinando |access-date=November 20, 2020 |archive-date=2021-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126094249/https://cinando.com/en/Film/one_week_two_days_341027/Detail |url-status=dead }}</ref> പ്രദർശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/245240/Arts--Culture/Film/-Egyptian-film-One-Week-Two-Days-to-compete-in-th-.aspx |title=Egyptian film One Week Two Days to compete in 13th Dubai film festival |date=October 5, 2016 |publisher=Ahram Online |access-date=November 20, 2020 |archive-date=2021-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211126094243/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/32/245240/Arts--Culture/Film/-Egyptian-film-One-Week-Two-Days-to-compete-in-th-.aspx |url-status=dead }}</ref> അതും മറ്റു പല ചലച്ചിത്രമേളകളിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://womenandhollywood.com/hot-docs-2019-women-directors-meet-marwa-zein-khartoum-offside/ |title=Hot Docs 2019 Women Directors: Meet Marwa Zein - "Khartoum Offside" |last=Rico |first=Gabriela |date=April 23, 2019 |publisher=Women and Hollywood |access-date=November 20, 2020 |archive-date=2020-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819122943/https://womenandhollywood.com/hot-docs-2019-women-directors-meet-marwa-zein-khartoum-offside/ |url-status=dead }}</ref> 2019-ൽ, അവർ നാല് വർഷത്തെ നീണ്ട പ്രോജക്റ്റ് പൂർത്തിയാക്കി. ഒരു സ്‌പോർട്‌സ് ഡോക്യുമെന്ററി ഖാർത്തൂം ഓഫ്‌സൈഡ് അവർ എഴുതി സംവിധാനം ചെയ്തു.<ref name=Ouf>{{Cite web |url=https://www.berlinale.de/en/archive/jahresarchive/2019/02_programm_2019/02_filmdatenblatt_2019_201914803.html#tab=filmStills |title=FILM FILE {{!}} Oufsaiyed Elkhortoum |publisher=Berlinale |access-date=November 10, 2020}}</ref><ref name=Q/> 2019-ൽ ജർമ്മനിയിലെ ബെർലിനേൽ ഫോറത്തിൽ ഇത് ആഗോളതലത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ മീഡിയ സപ്പോർട്ട് 2019-ൽ പ്രീമിയർ ചെയ്ത മൂന്ന് സുഡാനീസ് ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇത് പട്ടികപ്പെടുത്തി.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediasupport.org/the-future-of-football-in-sudan-is-also-female/ |title=The future of football in Sudan is (also) female |date=October 11, 2019 |publisher=Media Support |access-date=November 19, 2020}}</ref><ref name=Ber>{{Cite web |url=https://en.qantara.de/content/berlinale-2019-marwa-zeins-khartoum-offside-football-film-and-freedom-in-sudan |title=Berlinale 2019: Marwa Zein's "Khartoum Offside" {{!}} Football, film and freedom in Sudan |publisher=Qantara |access-date=November 19, 2020}}</ref> ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു കേന്ദ്ര സന്ദേശം ആമുഖ വരികളിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: {{Quote|"നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ ഇസ്ലാമിക സൈനിക ഭരണത്തിന് കീഴിൽ, സുഡാനിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് ഫുട്ബോൾ കളിക്കാൻ അനുവാദമില്ല - ഞങ്ങൾക്ക് സിനിമ ചെയ്യാൻ അനുവാദമില്ല - പക്ഷേ..."}}<ref name="Z">{{Cite web|date=October 31, 2020|title=SCREENING: KHARTOUM OFFSIDE (2019) AND THE BLEACHING SYNDROME (2020)|url=https://www.dardishi.com/events/2020/4/10/khartouoffside|access-date=November 10, 2020|publisher=Dardishi|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126094245/https://www.dardishi.com/events/2020/4/10/khartouoffside|url-status=dead}}</ref><ref name=Q/> ഈ സിനിമ നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ, ചലച്ചിത്രനിർമ്മാണത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ പങ്കാളിത്തത്തോടുള്ള സുഡാനീസ് ഗവൺമെന്റിന്റെ നിഷേധാത്മക മനോഭാവത്തെ അവർ വെല്ലുവിളിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/NEW-YORK-AFRICAN-AMERICAN-FILM-FESTIVAL-Goes-Virtual-Dec-2-20201119 |title=NEW YORK AFRICAN AMERICAN FILM FESTIVAL Goes Virtual Dec. 2 |publisher=Broadway World |access-date=November 19, 2020}}</ref> ഈ സിനിമ നിർമ്മിക്കുന്നതിനിടയിൽ നേരിട്ട് ശാരീരികമായ ആക്രമണം നേരിട്ടില്ലെങ്കിലും, അവരുടെ ക്യാമറയോ മെറ്റീരിയലോ നശിപ്പിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ള ചില ഭീഷണികൾ അവർക്ക് ലഭിച്ചു.<ref name="Q">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/culture/article/20200218-the-worlds-most-fearless-filmmakers |title=The films that defy censorship |last=Aftab |first=Kaleem |publisher=[[BBC]] |date=February 20, 2020 |access-date=November 19, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://debalie.nl/cinema/idfa-khartoum-offside-by-movies-that-matter/ |title=IDFA: Khartoum Offside by Movies that Matter |publisher=DeBalie |access-date=November 10, 2020 |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128111906/https://debalie.nl/cinema/idfa-khartoum-offside-by-movies-that-matter/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://44.mostra.org/en/filmes/impedimento-em-cartum |title=International Perspective: Khartoum Offside |publisher=44.Monster |access-date=November 10, 2020 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127212051/https://44.mostra.org/en/filmes/impedimento-em-cartum |url-status=dead }}</ref> ഒടുവിൽ, ഈ സിനിമയുടെ ചിത്രീകരണത്തിന് ആവശ്യമായ അനുമതി ലഭിച്ചു. 2018/19 ലെ സുഡാനീസ് വിപ്ലവം വരുത്തിയ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 2020 ജനുവരിയിൽ കാർട്ടൂമിൽ നടന്ന സുഡാൻ ഇൻഡിപെൻഡന്റ് ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ ഉദ്ഘാടന വേളയിൽ ചിത്രം അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|title=Sudan Independent Cinema Festival Screens 81 Films{{!}} Sudanow Magazine|url=https://sudanow-magazine.net/page.php?Id=903|access-date=2020-12-09|website=sudanow-magazine.net|archive-date=2021-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126094241/https://sudanow-magazine.net/page.php?Id=903|url-status=dead}}</ref> ==ബഹുമതികൾ== {|class="wikitable" !Year !Event !Prize !Recipient !Result !Ref. |- | 2020 | [[African Studies Association|ASA]] | ''2020 ASA Film Prize'' | rowspan=4|Herself, for [[Khartoum Offside]] | 2nd {{Runner-up}} | <ref>{{Cite web |url=https://africanstudies.org/awards-prizes-asa/announcing-the-2020-prize-winners-and-nominees/?fbclid=IwAR1woCslJoSLX_7cWXHEKKqLkslKaVnEV8tww-dtd41FWFRM0aTuxqbYHE0 |title=African Studies Association Announces 2020 Finalists and Awards for Africanists |publisher=African Studies Awards |location=New Jersey |date=November 9, 2020 |access-date=November 20, 2020 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127164632/https://africanstudies.org/awards-prizes-asa/announcing-the-2020-prize-winners-and-nominees/?fbclid=IwAR1woCslJoSLX_7cWXHEKKqLkslKaVnEV8tww-dtd41FWFRM0aTuxqbYHE0 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan=3|2019 | [[15th Africa Movie Academy Awards|AMAA]] | rowspan=3|''Best Documentary'' | {{Won}} |rowspan=2| <ref>{{Cite web |url=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/NEW-YORK-AFRICAN-AMERICAN-FILM-FESTIVAL-Goes-Virtual-Dec-2-20201119 |title=NEW YORK AFRICAN AMERICAN FILM FESTIVAL Goes Virtual Dec. 2 |publisher=Broadway World |access-date=November 20, 2020}}</ref> |- | [[Carthage Film Festival|CFF]] | {{won}} |- | [[Berlinale]] | {{Nominated}} | <ref>{{Cite web |url=https://www.middleeasteye.net/discover/middle-east-film-cinema-saudi-arabia-sudan-north-africa |title=Middle East film: The hottest features right now are from Saudi Arabia and Sudan |last=Fahim |first=Joseph |date=October 4, 2019 |publisher=Middle East Eye |access-date=November 20, 2020}}</ref><ref name=Berlin>{{Cite web |url=https://www.middleeasteye.net/discover/berlinale-2019-israel-takes-prize-sudan-scores-double |title=Berlinale 2019: Israel takes the prize, but Sudan scores a double |last=Fahim |first=Joseph |date=February 20, 2019 |publisher=Middle East Eye |location=[[Berlin]] |access-date=November 20, 2020}}</ref> |} ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറംകണ്ണികൾ== * [https://m.imdb.com/name/nm7723936/ Marwa Zein] on [[IMDb]] * [https://iamafilm.com/Marwazein Marwa Zein's Biography]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} on I am a Film [[വർഗ്ഗം:ആഫ്രിക്കൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകർ]] 2144pf58y03v9nop7zia6z94r78jc5m 0 561041 4648048 4645204 2026-07-16T16:17:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648048 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Protoplanetary-disk.jpg|ലഘുചിത്രം| ഒരു പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്ക് കലാകാരന്റെ ഭാവനയിൽ]] ഒരു ഭീമാകാരമായ [[തന്മാത്രാ മേഘം|തന്മാത്രാ മേഘത്തിന്റെ]] ഒരു ചെറിയ ഭാഗത്തിന് ഏകദേശം 450 കോടി വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് സംഭവിച്ച ഗുരുത്വാകർഷണ തകർച്ചയിൽ നിന്നാണ് സൗരയൂഥം രൂപം കൊണ്ടത് . <ref name="Bouvier">{{Cite journal|last=Audrey Bouvier|last2=Meenakshi Wadhwa|title=The age of the solar system redefined by the oldest Pb-Pb age of a meteoritic inclusion|journal=Nature Geoscience|year=2010|doi=10.1038/NGEO941|volume=3|issue=9|pages=637–641|bibcode=2010NatGe...3..637B}}</ref> തകർന്ന പിണ്ഡത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും മധ്യഭാഗത്ത് ശേഖരിക്കപ്പെടുകയും അതിൽ നിന്ന് [[സൂര്യൻ]] ഉണ്ടായി വരികയും ചെയ്തു. പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്കിൽ ബാക്കി വന്ന പദാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നാണ് [[ഗ്രഹം|ഗ്രഹങ്ങളും]] [[ഉപഗ്രഹം|ഉപഗ്രഹങ്ങളും]] [[ഛിന്നഗ്രഹം|ഛിന്നഗ്രഹങ്ങളും]] മറ്റ് ചെറിയ സൗരയൂഥ വസ്തുക്കളും രൂപം കൊണ്ടത്. നെബുലാർ ഹൈപ്പോതെസിസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ മാതൃക 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇമ്മാനുവൽ സ്വീഡൻബർഗ്, [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്|ഇമ്മാനുവൽ കാന്റ്]], [[പിയറെ സൈമൺ ലാപ്ലേസ്|പിയറി-സൈമൺ ലാപ്ലേസ്]] എന്നിവർ ചേർന്ന് വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു. ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ തുടർന്നുള്ള വികസനം [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രം]], [[രസതന്ത്രം]], [[ഭൂഗർഭശാസ്ത്രം]], [[ഭൗതികശാസ്ത്രം]], ഗ്രഹശാസ്ത്രം എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകളുമായി ഇഴചേർന്നാണ് നടന്നത്. 1950-കളിലെ ബഹിരാകാശ യുഗത്തിന്റെ ഉദയവും [[സൗരയൂഥേതരഗ്രഹം|1990-കളിൽ സൗരയൂഥേതര ഗ്രഹങ്ങളുടെ]] കണ്ടെത്തലും ഈ മാതൃകയെ വെല്ലുവിളിച്ചു. തുടർന്ന് ഇത് പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. സൗരയൂഥം അതിന്റെ രൂപീകരണത്തിനു ശേഷം നിരവധി മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. പല ഉപഗ്രഹങ്ങളും അവയുടെ മാതൃഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള വാതകത്തിന്റെയും പൊടിപടലങ്ങളുടെയും വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഡിസ്കുകളിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടത്. മറ്റ് ചില ഉപഗ്രഹങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി രൂപപ്പെട്ടതായും പിന്നീട് അവയുടെ ഗ്രഹങ്ങളാൽ പിടിച്ചെടുക്കപ്പെട്ടതായും കരുതപ്പെടുന്നു. [[ചന്ദ്രൻ|ഭൂമിയുടെ ഉപഗ്രമായ ചന്ദ്രനെ]] പോലെയുള്ള ചിലത് ഭീമാകാരമായ കൂട്ടിയിടികളുടെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം രൂപം കൊണ്ടത്. ഇത്തരം കൂട്ടിയിടികൾ സൗരയൂഥത്തിന്റെ പരിണാമത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്. ഗുരുത്വാകർഷണ ഇടപെടലുകൾ കാരണം ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനം മാറിയിരിക്കാനും സാദ്ധ്യതയുണ്ട്.<ref name="Gomes">{{Cite journal|title=Origin of the cataclysmic Late Heavy Bombardment period of the terrestrial planets|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-05-26_435_7041/page/466|last=Gomes, R.|last2=Levison, Harold F.|last3=Tsiganis, K.|last4=Morbidelli, Alessandro|journal=Nature|year=2005|volume=435|pages=466–9|doi=10.1038/nature03676|pmid=15917802|issue=7041|bibcode=2005Natur.435..466G}}</ref> സൗരയൂഥത്തിന്റെ ആദ്യകാല പരിണാമത്തിന് കാരണമായത് ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഈ സ്ഥാനമാറ്റമാണെന്ന് ഇപ്പോൾ കരുതപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം 5 കോടി വർഷം കൂടി കഴിഞ്ഞാൽ സൂര്യൻ തണുക്കാൻ തുടങ്ങുകയും അതിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ വ്യാസത്തിന്റെ പലമടങ്ങ് വികസിച്ച ഒരു [[ചുവപ്പുഭീമൻ|ചുവന്ന ഭീമനാകുകയും]] ചെയ്യും. പിന്നീട് അതിന്റെ പുറം പാളികൾ ഒരു [[ഗ്രഹ നീഹാരിക|ഗ്രഹ നെബുലയായി]] മാറി സൂര്യൻ ഒരു [[വെളുത്ത കുള്ളൻ]] നക്ഷത്രമായി അവശേഷിക്കുകയും ചെയ്യും. വിദൂര ഭാവിയിൽ, സൗരയൂഥത്തിനു സമീപത്തു കൂടി കടന്നുപോകുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഗുരുത്വാകർഷണം സൗരയൂഥത്തിന്റെ ഘടനക്ക് കാര്യമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തും. ചില ഗ്രഹങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും മറ്റുള്ളവ [[ബഹിരാകാശം|നക്ഷത്രാന്തര ബഹിരാകാശത്തേക്ക്]] പുറന്തള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യും. അതായത് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാൽ സൂര്യന് ചുറ്റുമുള്ള ഭ്രമണപഥത്തിൽ യഥാർത്ഥ വസ്തുക്കളൊന്നും അവശേഷിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല. <ref name="dyson">{{Cite journal|title=Time Without End: Physics and Biology in an open universe|last=Freeman Dyson|journal=Reviews of Modern Physics|volume=51|pages=447–460|date=July 1979|doi=10.1103/RevModPhys.51.447|issue=3|bibcode=1979RvMP...51..447D}}</ref> ===ചരിത്രം=== {{Main article|സൗരയൂഥ രൂപീകരണത്തിന്റെയും പരിണാമ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും ചരിത്രം}} [[File:Pierre-Simon Laplace.jpg|thumb|right|200px|പിയറെ സൈമൺ ലാപ്ലേസ്]] ഇന്നു നമ്മൾ കരുതുന്നതു പോലെയുളള സൗരയൂഥ സങ്കൽപം പുരാതന കാലത്ത് ഇല്ലാതിരുന്നതു കൊണ്ട് പുരാതന സാഹിത്യങ്ങളിലൊന്നും സൗരയൂഥത്തെ കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ഇല്ല. സൗരയൂഥത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും വികാസത്തെയും കുറിച്ചുണ്ടായ സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് സൂര്യകേന്ദ്ര സിദ്ധാന്തം ആയിരുന്നു. ബി.സി.ഇ 250ൽ തന്നെ [[സാമോസിലെ അരിസ്റ്റാർക്കസ്]] ഈ ആശയം വികസിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും 17-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വരെയും ഇതിന് വ്യാപകമായ അംഗീകാരം ലഭിക്കുകയുണ്ടായില്ല. സൗരയൂഥം (solar system) എന്ന പദം ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിക്കാണുന്നത് 1704ൽ ആണ്.<ref>{{cite web | work=Merriam Webster Online Dictionary | title=Solar system | url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/solar%20system | access-date=2008-04-15 |year=2008 }}</ref> 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ [[ഇമ്മാനുവൽ സ്വീഡൻബർഗ്]], [[ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റ്]], [[പിയറെ സൈമൺ ലാപ്ലേസ്]] എന്നിവർ ചേർന്ന് രൂപപ്പെടുത്തിയ [[നെബുലാർ പരികല്പന]] പിന്നീട് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഗ്രഹങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ ആപേക്ഷിക [[കോണീയ ആവേഗം|കോണീയ ആവേഗത്തിന്റെ]] അഭാവം വിശദീകരിക്കാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മയാണ് ഈ സിദ്ധാന്തം ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാനുള്ള പ്രധാന കാരണം.<ref>{{cite journal | author=Michael Mark Woolfson | author-link=Michael Woolfson | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society | volume=313 | title=Rotation in the Solar System | issue=1524 |year=1984 | pages=5–18 | bibcode=1984RSPTA.313....5W | doi=10.1098/rsta.1984.0078 | s2cid=120193937 }}</ref> എന്നാൽ 1980-കളുടെ ആരംഭം മുതൽ നടന്ന യുവതാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ അവ പൊടിയുടെയും വാതകത്തിന്റെയും തണുത്ത ഡിസ്കുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായി കാണിച്ചു. ഇത് വീണ്ടും നെബുലാർ സിദ്ധാന്തം പുനരാലോചനക്ക് വിധേയമാകുന്നതിനു കാരണമായി.<ref>{{cite web | url = https://www.newscientist.com/channel/solar-system/comets-asteroids/mg13117837.100 | title=Birth of the planets: The Earth and its fellow planets may be survivors from a time when planets ricocheted around the Sun like ball bearings on a pinball table | work=New Scientist | author=Nigel Henbest |year=1991 | access-date=2008-04-18 }}</ref> സൂര്യന്റെ ഉദ്ഭവത്തെ കുറിച്ച് പഠിച്ചു കൊണ്ടു മാത്രമേ അതിന്റെ പരിണാമത്തെ കുറിച്ചും മനസ്സിലാക്കാനാവൂ. [[ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റൈൻ|ആൽബർട്ട് ഐൻസ്റ്റീന്റെ]] [[ആപേക്ഷികതാസിദ്ധാന്തം]] സൂര്യന്റെ ഊർജം അതിന്റെ കാമ്പിലെ [[അണുസംയോജനം|ന്യൂക്ലിയർ ഫ്യൂഷൻ]] പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാവുന്നതെന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്ക് നയിച്ചു.<ref>{{cite book | title=The Sun: A Biography | url=https://archive.org/details/sunbiography0000whit | author=David Whitehouse | date=2005 | publisher=John Wiley and Sons | isbn=978-0-470-09297-2 }}</ref> 1935-ൽ, [[ആർതർ എഡിങ്ടൺ|എഡിംഗ്ടൺ]] നക്ഷത്രങ്ങൾക്കുള്ളിൽ മറ്റ് മൂലകങ്ങളും രൂപപ്പെടാമെന്ന ആശയം മുന്നോട്ടു വെച്ചു.<ref name=Hoyle2005>{{cite book | title=Fred Hoyle: A Life in Science | url=https://archive.org/details/fredhoylelifeins0000mitt | author=Simon Mitton | publisher=Aurum|date=2005|chapter=Origin of the Chemical Elements|pages=[https://archive.org/details/fredhoylelifeins0000mitt/page/197 197]–222 | isbn=978-1-85410-961-3 }}</ref> [[ചുവപ്പുഭീമൻ|ചുവന്ന ഭീമന്മാരായി]] പരിണമിച്ച നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കാമ്പുകളിൽ ഹൈഡ്രജൻ, ഹീലിയം എന്നിവയെക്കാൾ ഭാരമുള്ള പല മൂലകങ്ങളും ഉണ്ടാകാമെന്ന് [[ഫ്രെഡ് ഹോയ്ൽ]] സമർത്ഥിച്ചു. ചുവപ്പു ഭീമന്മാരുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്നും വീണ്ടും നക്ഷത്രങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ ഈ മൂലകങ്ങൾ അവയുടെ ഭാഗമാവും.<ref name=Hoyle2005/> ==രൂപീകരണം== {{See also|നെബുലാർ പരികല്പന}} ===പ്രീസോളാർ നെബുല=== [[File:M42proplyds.jpg|thumb|right|200px|[[ഓറിയൺ നെബുല|ഓറിയോൺ നെബുലയിലെ]] പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്ക്. ]] ഭീമാകാരമായ തന്മാത്രാ മേഘത്തിന്റെ ഒരു ശകലത്തിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ തകർച്ചയിൽ നിന്നാണ് [[സൗരയൂഥം]] രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് നെബുലാർ സിദ്ധാന്തം പറയുന്നു.<ref name="Montmerle2006" /> ഈ മേഘത്തിന് ഏകദേശം 20 പാർസെക് (65 പ്രകാശവർഷം) വ്യാസം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Montmerle2006" /> സൗരയൂഥ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായ ഭാഗത്തിന് 1 [[പാർസെക്]] (3.25 പ്രകാശവർഷം) വ്യാസമുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Arizona">{{cite web | title=Lecture 13: The Nebular Theory of the origin of the Solar System | url=http://atropos.as.arizona.edu/aiz/teaching/nats102/mario/solar_system.html | author=Ann Zabludoff | author-link=Ann Zabludoff | access-date=2006-12-27 | date=Spring 2003 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഈ ഗുരുത്വാകർഷണ തകർച്ചയുടെ ഫലമായി ഇതിന്റെ കേന്ദ്രം 2000 മുതൽ 20000 ജ്യോതിർമാത്രയായി ചുരുങ്ങി.<ref group="lower-alpha">An astronomical unit, or AU, is the average distance between the Earth and the Sun, or about 150 million kilometres. It is the standard unit of measurement for interplanetary distances.</ref><ref name="Montmerle2006" /><ref>{{cite journal|journal=Earth, Moon, and Planets|publisher=Springer Netherlands|volume=34|year=1986|pages=93–100 |title= Further Considerations on Contracting Solar Nebula|url=https://archive.org/details/earth-moon-and-planets_1986-01_34_1/page/93|author=J. J. Rawal|place=Nehru Planetarium, Bombay India| doi=10.1007/BF00054038|issue=1|bibcode=1986EM&P...34...93R |s2cid=121914773}}</ref> പ്രീസോളാർ നെബുല എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ ഭാഗമാണ് പിന്നീട് സൗരയൂഥമായി രൂപപ്പെട്ടത്.<ref name="composition">{{cite conference | author=W. M. Irvine | title=The chemical composition of the pre-solar nebula | book-title=Cometary Exploration |year=1983 | volume=1 | editor=T. I. Gombosi | pages=3–12 | bibcode=1983coex....1....3I }}</ref> ഈ പ്രീസോളാർ നെബുലയുടെ ഘടന ഇന്നത്തെ സൂര്യന്റെ ഘടനക്ക് ഏകദേശം തുല്യമായിരുന്നു. ഇതിൽ 98 ശതമാനവും [[ഹൈഡ്രജൻ|ഹൈഡ്രജനും]] [[ഹീലിയം|ഹീലിയവും]] ബിഗ് ബാംഗ് ന്യൂക്ലിയോസിന്തസിസിന്റെ ഭാഗമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട [[ലിഥിയം|ലിഥിയവും]] അടങ്ങിയതായിരുന്നു. ബാക്കി വരുന്ന രണ്ടു ശതമാനം ഈ നെബുലക്കു കാരണമായ മുൻനക്ഷത്രങ്ങളിൽ രൂപം കൊണ്ട ഘനമൂലകങ്ങളും ആയിരുന്നു.{{sfn|Zeilik|Gregory|1998|p=207}} ഈ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ, അവയിലെ ഭാരമേറിയ മൂലകങ്ങൾനക്ഷത്രാന്തര മാധ്യമത്തിലേക്ക് പുറന്തള്ളുന്നു.<ref name=Lineweaver2001>{{cite journal |title=An Estimate of the Age Distribution of Terrestrial Planets in the Universe: Quantifying Metallicity as a Selection Effect |author=Charles H. Lineweaver | journal=Icarus | volume=151 |issue=2 | pages=307–313 |year=2001 | doi=10.1006/icar.2001.6607 | arxiv=astro-ph/0012399 | bibcode=2001Icar..151..307L |s2cid=14077895 }}</ref> പ്രീസോളാർ നെബുലയുടെ ഭാഗമാണ് എന്നു കരുതുന്ന, ലഭ്യമായതിൽ ഏറ്റവും പഴയ ഉൽക്കാശിലയുടെ പ്രായം കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത് 4568.2 മില്യൻ വർഷമാണ്. പുരാതന ഉൽക്കാശിലകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ, പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്ന ഹ്രസ്വകാല [[നക്ഷത്രം|നക്ഷത്രങ്ങളിൽ]] മാത്രം രൂപം കൊള്ളുന Fe-60 പോലെയുള്ള [[ഐസോടോപ്പ്|ഐസോടോപ്പുകളെ]] കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്. ഒന്നോ അതിലധികമോ [[സൂപ്പർനോവ]] സ്ഫോടനങ്ങൾ സൗരയൂഥം നിൽക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് നടന്നിട്ടുണ്ട് എന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു സൂപ്പർനോവയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഷോക്ക് തരംഗം നെബുലക്കുള്ളിൽ താരതമ്യേന സാന്ദ്രമായ പ്രദേശങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് സൂര്യന്റെ രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായിരിക്കാം. വളരെ വലിയ നക്ഷത്രങ്ങൾ മാത്രമേ സൂപ്പർനോവകളായി മാറുന്നുള്ളു എന്നതിനാൽ ഒറിയൺ [[നെബുല]] പോലെയുള്ള നക്ഷത്രരൂപീകരണ മേഖലയിൽ നിന്നായിരിക്കാം സൂര്യനും രൂപം കൊണ്ടത്. കൈപ്പർ ബെൽറ്റിന്റെ ഘടനയെയും അതിനുള്ളിലെ അസാധാരണ വസ്തുക്കളെയും കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് 6.5 നും 19.5 [[പ്രകാശവർഷം|പ്രകാശവർഷത്തിനും]] ഇടയിൽ വ്യാസവും 3,000 സൗരപിണ്ഡവുമുള്ള 1,000-നും 10,000-നും ഇടയിലുള്ള നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടത്തിലാണ് സൂര്യനും രൂപപ്പെട്ടതെന്നാണ്. രൂപീകരണത്തിന് ശേഷം 135 ദശലക്ഷത്തിനും 535 ദശലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ ഈ ക്ലസ്റ്റർ പിളരാൻ തുടങ്ങി. പലസിമുലേഷനുകളിലും സൂര്യന്റെ ആദ്യത്തെ 100 വർഷങ്ങളിൽ അതിനടുത്തു കൂടെ നക്ഷത്രങ്ങളും മറ്റു വസ്തുക്കളും കടന്നു പോകുന്നതായ് കാണിക്കുന്നുണ്ട്. [[കോണീയ പ്രവേഗം|കോണീയ ആവേഗം]] നിലനി‍ർത്തുന്നതിനു വേണ്ടി നെബുല അതിവേഗം കറങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നു. നെബുലയ്ക്കുള്ളിലെ പദാർത്ഥം ഘനീഭവിക്കുമ്പോൾ അതിനുള്ളിലെ ആറ്റങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആവൃത്തിയിൽ കൂട്ടിമുട്ടാൻ തുടങ്ങുകയും അവയുടെ [[ഗതികോർജ്ജം]] താപോർജ്ജമായി മാറുകയും ചെയ്യും. ഭൂരിഭാഗം ദ്രവ്യവും ശേഖരിക്കപ്പെട്ട കേന്ദ്രം ചുറ്റുമുള്ള ഡിസ്കിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ചൂടുള്ളതാവും.<ref name= "Arizona" /> ഇതിന് ഒരു ലക്ഷത്തിലേറെ വർഷങ്ങൾ എടുക്കും.<ref name=Montmerle2006>{{cite journal|author1=Thierry Montmerle |author2=Jean-Charles Augereau |author3=Marc Chaussidon |title=Solar System Formation and Early Evolution: the First 100 Million Years|journal=Earth, Moon, and Planets|volume=98|issue=1–4|publisher=Springer|pages=39–95|year=2006|doi=10.1007/s11038-006-9087-5| bibcode=2006EM&P...98...39M |s2cid=120504344 }}</ref> [[ഗുരുത്വാകർഷണം]], വാതക മർദ്ദം, കാന്തികക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഭ്രമണം എന്നിവ കാരണം ചുരുങ്ങുന്ന നെബുലയുടെ കേന്ദ്രത്തിൽ ഒരു പ്രാങ്നക്ഷത്രം (ഹൈഡ്രജൻ സംയോജനം ഇതുവരെ ആരംഭിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു നക്ഷത്രം) രൂപം കൊള്ളുന്നു.<ref name= "Arizona" /><ref>{{cite journal |year= 2005|author=Jane S. Greaves | title= Disks Around Stars and the Growth of Planetary Systems|url= https://archive.org/details/sim_science_2005-01-07_307_5706/page/68| journal=Science | volume=307 | pages=68–71 | doi=10.1126/science.1101979 | pmid= 15637266 | issue= 5706 |bibcode = 2005Sci...307...68G |s2cid=27720602 }}</ref> പരിണാമത്തിന്റെ ഈ ഘട്ടത്തിൽ [[സൂര്യൻ]] ഒരു ടി ടൗറി നക്ഷത്രമായിരുന്നു എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.<ref name=apj2_313>{{cite journal |author1=Caffe, M. W. |author2=Hohenberg, C. M. |author3=Swindle, T. D. |author4=Goswami, J. N. | title=Evidence in meteorites for an active early sun | journal=Astrophysical Journal Letters | volume=313 | date=February 1, 1987 | pages=L31–L35 | doi=10.1086/184826 | bibcode=1987ApJ...313L..31C | hdl=2060/19850018239 | hdl-access=free }}</ref> ടി ടൗരി നക്ഷത്രങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത് നക്ഷത്രരൂപീകരണത്തിനു മുമ്പുള്ള അവയുടെ ഡിസ്കുകൾക്ക് 0.001–0.1 സൗരപിണ്ഡം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരിക്കൂ എന്നാണ്.<ref name= "Kitamara">{{cite conference |author1=M. Momose |author2=Y. Kitamura |author3=S. Yokogawa |author4=R. Kawabe |author5=M. Tamura |author6=S. Ida | title=Investigation of the Physical Properties of Protoplanetary Disks around T Tauri Stars by a High-resolution Imaging Survey at lambda = 2 mm |journal=The Proceedings of the IAU 8Th Asian-Pacific Regional Meeting | book-title=The Proceedings of the IAU 8th Asian-Pacific Regional Meeting, Volume I |year=2003 | publisher=Astronomical Society of the Pacific Conference Series | volume=289 | editor=Ikeuchi, S. |editor2=Hearnshaw, J. |editor3= Hanawa, T. | pages=85 |bibcode=2003ASPC..289...85M }}</ref> എന്നാൽ ഇവയുടെ വിസ്താരം നൂറുകണക്കിന് [[അസ്ട്രോണമിക്കൽ യൂണിറ്റ്|ജ്യോതിർമാത്ര]] വരും. [[ഹബിൾ ബഹിരാകാശ ദൂരദർശിനി]] [[ഓറിയൺ നെബുല |ഓറിയോൺ നെബുല]] പോലുള്ള [[നക്ഷത്രരൂപീകരണം|നക്ഷത്ര രൂപീകരണ മേഖലകളിൽ]] 1000 AU വരെ വ്യാസമുള്ള പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്കുകളെ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite journal| journal=The Astronomical Journal|date=March 1999| volume= 117| issue=3| pages=1490–1504| doi=10.1086/300781| title=Hubble Space Telescope/NICMOS Imaging of Disks and Envelopes around Very Young Stars| url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_1999-03_117_3/page/1490|author1=Deborah L. Padgett |author2=Wolfgang Brandner |author3=Karl R. Stapelfeldt |display-authors=etal | bibcode=1999AJ....117.1490P|arxiv = astro-ph/9902101 |s2cid=16498360}}</ref> ഇവയുടെ ഉപരിതല താപനില ഏറ്റവും ചൂടേറിയ സമയത്ത് പോലും ഏകദേശം 1,000 K മാത്രമേ കാണൂ.<ref>{{cite journal |author1=M. Küker |author2=T. Henning |author3=G. Rüdiger | title=Magnetic Star-Disk Coupling in Classical T Tauri Systems | journal=Astrophysical Journal |year=2003 | volume=589 | issue=1 | pages=397–409 | doi=10.1086/374408 | bibcode=2003ApJ...589..397K |s2cid=54039084 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/8402/67bfa6887ea23cc1e4610c42cfe012fc8de6.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412143753/http://pdfs.semanticscholar.org/8402/67bfa6887ea23cc1e4610c42cfe012fc8de6.pdf |url-status=dead |archive-date=2020-04-12 }}</ref> 50 ദശലക്ഷം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ സൂര്യന്റെ കാമ്പിലെ താപനിലയും മർദ്ദവും വളരെ ഉയരുകയും അതിന്റെ [[ഹൈഡ്രജൻ]] ഫ്യൂസ് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. ഇങ്ങനെ ഉണ്ടായ [[ഊർജ്ജം]] അതിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണ സങ്കോചത്തെ പ്രതിരോധിക്കുന്നതിനും ഹൈഡ്രോസ്റ്റാറ്റിക് സന്തുലിതാവസ്ഥ കൈവരിക്കുന്നതിനും ഇടയാക്കി.<ref name="Yi2001">{{cite journal |author1=Sukyoung Yi |author2=Pierre Demarque |author3=Yong-Cheol Kim |author4=Young-Wook Lee |author5=Chang H. Ree |author6=Thibault Lejeune |author7=Sydney Barnes | title=Toward Better Age Estimates for Stellar Populations: The <math>Y^{2}</math> Isochrones for Solar Mixture | journal=Astrophysical Journal Supplement | arxiv=astro-ph/0104292 | date=2001 | volume=136 |issue=2 | pages=417–437 | doi=10.1086/321795 | bibcode=2001ApJS..136..417Y |s2cid=118940644 }}</ref> ഇതോടെ [[സൂര്യൻ]] അതിന്റെ [[മുഖ്യധാര (ജ്യോതിശാസ്ത്രം)|മുഖ്യധാരാ]] ഘട്ടത്തിലേക്കു കടന്നു. മുഖ്യധാരാനക്ഷത്രങ്ങൾ അവയുടെ കോറുകളിൽ നടക്കുന്ന ഹൈഡ്രജൻ സംയോജനത്തിൽ നിന്നാണ് ഊർജ്ജം നേടുന്നത്. സൂര്യൻ ഇപ്പോഴും ഒരു മുഖ്യധാരാനക്ഷത്രമായി തന്നെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.<ref name=sequence>{{harvnb|Zeilik|Gregory|1998|loc=p. 320 }}</ref> ആദ്യകാല സൗരയൂഥം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ, അത് ഒടുവിൽ നക്ഷത്രരൂപീകരണ മേഖലയിലെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നു വേർപെട്ട് ക്ഷീരപഥത്തിന്റെ കേന്ദ്രത്തെ സ്വന്തമായി ഭ്രമണം ചെയ്തു തുടങ്ങി. ===ഗ്രഹങ്ങളുടെ രൂപീകരണം=== {{See also|പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്ക്}} വിവിധ ഗ്രഹങ്ങൾ സൗരനെബുലയിൽ നിന്നാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. സൂര്യന്റെ രൂപീകരണത്തിനു ശേഷം അവശേഷിച്ച ധൂളിപടലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് [[ഗ്രഹം|ഗ്രഹങ്ങളുടെ]] ജനനം. ഇപ്പോൾ പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് പ്രാങ്‌നക്ഷത്രത്തിനു ചുറ്റും കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന അക്രിഷൻ ഡിസ്കിലെ പൊടിപടലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന ആശയമാണ്. ഈ പൊടിപടലങ്ങൾ ആദ്യം 200 മീറ്റർ വരെ വ്യാസമുള്ള ചെറിയ കൂട്ടങ്ങളായി രൂപപ്പെട്ടു. പിന്നിട് ഇവ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിച്ച് ഏകദേശം 100 കി.മീറ്ററോളം വ്യാസമുള്ള ഗ്രഹശകലങ്ങളായി മാറി. തുടർന്നുള്ള കൂട്ടിയിടികളിലൂടെ ഇവ സാവധാനം വലുതായി കൊണ്ടിരുന്നു. പ്രതിവർഷം ഏതാനും സെന്റീമീറ്റർ എന്ന തോതിലായിരുന്നു വളർച്ച.<ref name=Goldreich1973>{{cite journal |author1=P. Goldreich |author2=W. R. Ward | title=The Formation of Planetesimals |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1973-08-01_183_3/page/1050 | journal=Astrophysical Journal |year=1973 | volume=183 | pages=1051 | bibcode=1973ApJ...183.1051G | doi=10.1086/152291 }}</ref> സൂര്യനിൽ നിന്ന് 4 ജ്യോതിർമാത്ര ദൂരത്തിനുള്ളിൽ വരുന്ന ഭാഗമാണ് ആന്തരസൗരയൂഥം. [[ജലം]], [[മീഥെയ്ൻ]] തുടങ്ങിയവക്ക് ഘനീഭവിക്കാൻ കഴിയാത്ത തരത്തിലുള്ള താപനില ഇവിടെയുണ്ടാവും.അതിനാൽ അവിടെ രൂപം കൊള്ളുന്ന ഗ്രഹശകലങ്ങൾ, ഉയർന്ന ദ്രവണാങ്കങ്ങളുള്ള ലോഹങ്ങളും (ഇരുമ്പ്, നിക്കൽ, അലൂമിനിയം പോലെയുള്ളവ) പാറകൾ നിറഞ്ഞ സിലിക്കേറ്റുകളും പോലെയുള്ള സംയുക്തങ്ങളിൽ നിന്നു മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ. ഈ സംയുക്തങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിൽ വളരെ വിരളമാണ്. നെബുലയുടെ പിണ്ഡത്തിന്റെ 0.6% മാത്രമേ ഇവ കാണുകയുള്ളു. അതിനാൽ ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾക്ക് വളരെയധികം വളരാൻ കഴിയില്ല.<ref name=Arizona /> ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾ രൂപം കൊണ്ടു തുടങ്ങുമ്പോൾ 0.05 ഭൌമ പിണ്ഡം മാത്രമേ കാണുകയുള്ളൂ. പിന്നീട് ഇവ സാവധാനം സാവധാനം വളർന്നു തുടങ്ങും. [[സൂര്യൻ]] ഉണ്ടായതിനു ശേഷം ഒരു ലക്ഷം വർഷത്തോളം ഈ വളർച്ച തുടർന്നു കൊണ്ടിരിക്കും. ഈ ഗ്രഹത്തിന്റെ വലിപ്പമുള്ള വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുണ്ടായ കൂട്ടിയിടികളുടേയും ലയനങ്ങളുടേയും‌ ഫലമായാണ് ഭൗമ ഗ്രഹങ്ങൾ അവയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ വലുപ്പത്തിലേക്ക് എത്തിയത്.<ref name=sciam /> ഭൗമ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ, അവക്കു ചുറ്റും ധൂളീപടലങ്ങളുടെ ഒരു ഡിസ്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ ധൂളീപടലങ്ങൾക്ക് ഗ്രഹങ്ങളോളം വേഗത്തിൽ സൂരുനെ ചുറ്റാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. ഇത് ഗ്രഹങ്ങളുടെ കോണിയ ആക്കത്തിന് മാറ്റം വരുത്തുകയും അവ പുതിയൊരു ഭ്രമണപഥത്തിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തു.ഡിസ്കിന്റെ സാന്ദ്രതയും താപനിലയിലെ വ്യതിയാനങ്ങളും സ്ഥാനാന്തരണത്തിന്റെ നിരക്കിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നുവെന്നാണ് മോഡലുകൾ കാണിക്കുന്നത്.<ref name=dangelo_lubow_2010>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2=Lubow, S. H. |title=Three-dimensional Disk-Planet Torques in a Locally Isothermal Disk|journal=The Astrophysical Journal|date=2010|volume=724|issue=1|pages=730–747|doi=10.1088/0004-637X/724/1/730|arxiv = 1009.4148 |bibcode = 2010ApJ...724..730D |s2cid=119204765}}</ref><ref name=li2011>{{cite book|last=Lubow|first=S. H.|author2=Ida, S. |chapter=Planet Migration |bibcode=2011exop.book..347L| title=Exoplanets |publisher=University of Arizona Press, Tucson, AZ| editor=S. Seager. |pages=347–371|year=2011|arxiv=1004.4137 }}</ref> ഡിസ്ക് ചിതറിപ്പോകുന്നതിനനുസരിച്ച് ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഉള്ളിലേക്ക് നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് ആന്തര ഗ്രഹങ്ങൾ അവയുടെ ഇന്നത്തെ ഭ്രമണപഥത്തിലേക്ക് എത്തിയത്.<ref>{{cite web | author=Staff | title=How Earth Survived Birth | work=Astrobiology Magazine | date=12 January 2010 | url = http://www.astrobio.net/pressrelease/3370/how-earth-survived-birth | access-date=2010-02-04 }}</ref> [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വക്കപ്പുറത്ത്]] ഹിമകണങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നതിനാവശ്യമായത്രയും താപനില കുറയുന്ന പ്രദേശത്തെ ഹിമരേഖ എന്നു വിളിക്കും. ഈ ഹിമരേഖക്കപ്പുറത്തുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. ഇവയെ [[ജോവിയൻ ഗ്രഹങ്ങൾ]] എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ലോഹങ്ങളെക്കാളും സിലിക്കേറ്റുകളെക്കാളും സമൃദ്ധമായിരുന്നു ജോവിയൻ ഗ്രഹങ്ങളുടെ നിർമ്മിതിക്കാവശ്യമായ മഞ്ഞുപാളികൾ. [[ഹൈഡ്രജൻ]], [[ഹീലിയം]] തുടങ്ങിയ വാതകങ്ങളെ കൂടുതലായി പിടിച്ചെടുക്കുന്നതിന് ഈ വലിപ്പക്കൂടുതൽ സഹായിച്ചു.<ref name="Arizona" /> ഹിമരേഖയ്ക്ക് അപ്പുറത്തുള്ള ഗ്രഹശകലങ്ങൾ ഏകദേശം 3 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ [[ഭൂമി|ഭൂമിയുടെ]] നാല് മടങ്ങ് ദ്രവ്യം ശേഖരിച്ചു.<ref name=sciam /> ഇപ്പോൾ നാല് ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ആകെ ദ്രവ്യമാനം സൂര്യനൊഴികെയുള്ള സൗരയൂഥ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ 99% വരും. [[വ്യാഴം]] മഞ്ഞ് രേഖയ്ക്ക് അപ്പുറത്ത് കിടക്കുന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ലെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മഞ്ഞുമൂടിയ വസ്തുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ബാഷ്പീകരണത്തിലൂടെ ഹിമരേഖ വലിയ അളവിൽ ജലം ശേഖരിക്കുന്നതിനാൽ, അത് താഴ്ന്ന മർദ്ദമുള്ള ഒരു പ്രദേശം സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് പൊടിപടലങ്ങളുടെ പരിക്രമണവേഗത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സൂര്യനിലേക്കുള്ള അവയുടെ ചലനം തടയുകയും ചെയ്തു. സൂര്യനിൽ നിന്നും 5 ജ്യോതിർമാത്രക്ക് അപ്പുറത്ത് ഇങ്ങനെ വൻതോതിൽ ദ്രവ്യസാന്ദ്രീകരണം നടന്നു.ഇങ്ങനെ കൂടിച്ചേർന്ന ദ്രവ്യം വളരെ വലിയ കാമ്പായി രൂപപ്പെട്ടു. ഇതിന് ഭൂമിയുടേതിനേക്കാൾ 10 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി വർദ്ധിച്ച തോതിൽ ചുറ്റുപാടു നിന്നും വാതകങ്ങൾ വലിച്ചെടുക്കുകയും അവ കാമ്പിനെ പൊതിഞ്ഞു നിൽക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=ayliffe_bate_2009>{{cite journal|last=Ayliffe|first=B.|author2= Bate, M. R.|title=Gas accretion on to planetary cores: three-dimensional self-gravitating radiation hydrodynamical calculations|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|year=2009|volume=393|issue=1|pages=49–64|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.14184.x|arxiv = 0811.1259 |bibcode = 2009MNRAS.393...49A |s2cid=15124882}}</ref><ref name=dangelo_bodenheimer_2013>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Bodenheimer, P. |title=Three-dimensional Radiation-hydrodynamics Calculations of the Envelopes of Young Planets Embedded in Protoplanetary Disks|journal=The Astrophysical Journal|year=2013|volume=778|issue=1|pages=77 (29 pp.)|doi=10.1088/0004-637X/778/1/77|arxiv = 1310.2211 |bibcode = 2013ApJ...778...77D |s2cid=118522228}}</ref> ആവരണ വാതങ്ങളുടെ പിണ്ഡവും കാമ്പിന്റെ പിണ്ഡവും തുല്യമാകുന്നതോടെ ഈ ഗ്രഹങ്ങളുടെ വളർച്ചാനിരക്ക് വളരെ ഉയരുകയും ഏകദേശം 10⁵ വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയുടെ 150 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുള്ളവയായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഇത് 318 ഭൗമപിണ്ഡം വരെയാകുന്നു.<ref name=lhdb2009>{{cite journal|last=Lissauer|first=J. J.|author2=Hubickyj, O. |author3=D'Angelo, G. |author4=Bodenheimer, P. |title=Models of Jupiter's growth incorporating thermal and hydrodynamic constraints| journal=Icarus|year=2009|volume=199|issue=2| pages=338–350|arxiv=0810.5186|doi=10.1016/j.icarus.2008.10.004|bibcode=2009Icar..199..338L |s2cid=18964068}}</ref> [[ശനി]] വ്യാഴം രൂപം കൊണ്ട് ഏതാനും ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷമാണ്ഉണ്ടായത്. അതിനാൽ ശനിക്ക് വ്യാഴത്തെ അപേക്ഷിച്ച് കുറച്ച് വാതക പടലങ്ങൾ മാത്രമാണ് ലഭ്യമായത്. ഇതാണ് ശനിയുടെ വലിപ്പം വ്യാഴത്തിനേക്കാൾ ചെറുതായത്.<ref name=sciam>{{cite journal|title=The Genesis of Planets|author=Douglas N. C. Lin | journal=Scientific American | issue=5|volume=298|date=May 2008 | pages=50–59 | url = http://www.sciam.com/article.cfm?id=the-genesis-of-planets | format=fee required|doi=10.1038/scientificamerican0508-50|pmid=18444325 |bibcode = 2008SciAm.298e..50C }}</ref><ref name="ddl2011">{{cite book |chapter=Giant Planet Formation |title=Exoplanets |url=https://archive.org/details/exoplanets0000unse |publisher=University of Arizona Press |first1=Gennaro |last1=D'Angelo |first2=Richard H. |last2=Durisen |first3=Jack J. |last3=Lissauer |editor-first=Sara |editor-last=Seager |pages=[https://archive.org/details/exoplanets0000unse/page/319 319]–346 |date=December 2010 |isbn=978-0-8165-2945-2 |bibcode=2010exop.book..319D |arxiv=1006.5486}}</ref> യുവസൂര്യനെ പോലെയുള്ള ടി ടൗരി നക്ഷത്രങ്ങളിൽ പ്രായമായ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതിനേക്കാൾ കൂടുതൽ ശക്തമായ [[സൗരവാതം]] ഉള്ളതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. വ്യാഴവും ശനിയും ഉണ്ടായതിന് ശേഷമാണ് യുറാനസും നെപ്റ്റ്യൂണും രൂപപ്പെട്ടത് എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ശക്തമായ സൗരകാറ്റ് മൂലം വളരെ ദൂരേക്ക് പറന്നു പോയ ധൂളീപടലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടത്. തൽഫലമായി ആ ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് കുറച്ച് ഹൈഡ്രജനും ഹീലിയവും ശേഖരിക്കാനേ കഴിഞ്ഞുള്ളു. ഈ ഗ്രഹങ്ങളുടെ രൂപീകരണ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ പ്രധാന പ്രശ്നം അവ രൂപം കൊണ്ട കാലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. നിലവിലുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിലാണ് അവ രൂപം കൊണ്ടത് എങ്കിൽ അവയുടെ കോറുകൾ ഉണ്ടാവുന്നതിന് ദശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളെടുക്കുമായിരുന്നു.<ref name="ddl2011" /> ഇതിനർത്ഥം യുറാനസും നെപ്റ്റ്യൂണും കുറേ കൂടി സൂര്യനോട് അടുത്ത പ്രദേശത്തായിരിക്കാം രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുക എന്നാണ്. ഇത് വ്യാഴത്തിനും ശനിക്കും ഇടയിലോ അവക്കടുത്തോ ആയിരിക്കാം‌. പിന്നീട് പുറത്തേക്ക് നീങ്ങിയതായിരിക്കാം. ഗ്രഹശകല രൂപീകരണകാലത്ത് എല്ലാ പദാർത്ഥങ്ങളും സൂര്യനു സമീപത്തേക്കു മാത്രം നീങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നവ ആയിരുന്നില്ല. [[ധൂമകേതു]] വൈൽഡ് 2-നെ പഠിച്ചതിൽ നിന്നും കിട്ടിയ വിവരങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സൗരയൂഥത്തിന്റെ ആദ്യകാല രൂപീകരണ സമയത്ത് ചൂടേറിയ ആന്തരിക സൗരയൂഥ പദാർത്ഥങ്ങൾ കൈപ്പർ ബെൽറ്റിന്റെ മേഖലയിലേക്ക് കുടിയേറുകയായിരുന്നു എന്നാണ്.<ref name="thommes" /><ref name="Levison2007" /> [[സൂര്യൻ]] ഉണ്ടായതിനു ശേഷം മൂന്നു മുതൽ പത്തു ബില്യൻ വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ യുവസൂരനിൽ നിന്നുള്ള സൗരവാതം പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്കിലെ ധൂളീപടലങ്ങളെയും വാതകങ്ങളെയും നക്ഷത്രാന്തരീയ സ്ഥലത്തേക്ക് അടിച്ചു പറത്തി.<ref name=sciam/><ref>{{cite journal | author=B. G. Elmegreen| title=On the disruption of a protoplanetary disc nebula by a T Tauri like solar wind | url=https://archive.org/details/astronomy-and-astrophysics_1979-11_80_1/page/77| journal=Astronomy & Astrophysics |year=1979 | volume=80 | issue=1 | pages=77 | bibcode=1979A&A....80...77E }}</ref><ref>{{cite web |date=24 November 2004 |author=Heng Hao |publisher=Harvard University |title=Disc-Protoplanet interactions |url=http://cfa-www.harvard.edu/~kstanek/astro200/disk-protoplanet.pdf |access-date=2006-11-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060907170907/http://cfa-www.harvard.edu/~kstanek/astro200/disk-protoplanet.pdf |archive-date=7 September 2006 }}</ref> ==തുടർന്നുള്ള പരിണാമം== ഗ്രഹങ്ങൾ അവയുടെ നിലവിലെ ഭ്രമണപഥത്തിലോ അതിനടുത്തോ രൂപപ്പെട്ടതാണെന്നാണ് ആദ്യം കരുതിയിരുന്നത്. 20 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ഇത് ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ പല ഗ്രഹ ശാസ്ത്രജ്ഞരും സൗരയൂഥം അതിന്റെ പ്രാരംഭ രൂപീകരണത്തിന് ശേഷം വളരെയേറെ രൂപമാറ്റം വന്നു കഴിഞ്ഞതാണ് എന്നു കരുതുന്നു. ആദ്യകാലത്ത് ബുധന്റെ അത്രയും പിണ്ഡമുള്ള നിരവധി വസ്തുക്കൾ ആന്തരിക സൗരയൂഥത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ബാഹ്യ സൗരയൂഥം ഇപ്പോൾ ഉള്ളതിനേക്കാൾ വളരെ ഒതുക്കമുള്ളതായിരുന്നു. [[കൈപ്പർ വലയം]] സൂര്യനോട് വളരെ അടുത്തായിരുന്നു.<ref>{{cite web|author=Mike Brown |url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/index.html |title=Dysnomia, the moon of Eris |work=Personal web site|access-date=2008-02-01 |author-link = Michael E. Brown }}</ref> ===ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾ=== ഗ്രഹരൂപീകരണത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ ആന്തര സൗരയൂഥത്തിൽ [[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രന്റെയും]] ചൊവ്വയുടെയുമിടക്കു വലിപ്പമുള്ള 50 മുതൽ 100 വരെ കുഞ്ഞുഗ്രഹങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="Petit2001" /><ref name="Kominami">{{cite journal|title=The Effect of Tidal Interaction with a Gas Disk on Formation of Terrestrial Planets|author1=Junko Kominami |author2=Shigeru Ida |place=Department of Earth and Planetary Sciences, Tokyo Institute of Technology, Ookayama, Meguro-ku, Tokyo, Department of Earth and Planetary Sciences, Tokyo Institute of Technology, Ookayama, Meguro-ku, Tokyo|year=2001 | doi=10.1006/icar.2001.6811|journal=Icarus |volume=157|issue=1|pages=43–56|bibcode=2002Icar..157...43K }}</ref> ഇവ കൂട്ടിയിടിച്ചും കൂടിച്ചേർന്നും കൂടുതൽ വലിയ ഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാവാൻ ഒരു ദശലക്ഷം വർഷത്തോളം എടുത്തു. ഇന്നു കാണുന്ന നാലു ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നതു വരെ ഈ പ്രകൃയ തുടർന്നു.<ref name=sciam /> ഇത്തരം ഒരു കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായാണ് ഭൂമിയുടെ ഉപഗ്രഹമായ [[ചന്ദ്രൻ]] രൂപംകൊണ്ടത് എന്നു കരുതുന്നു. [[ബുധൻ|ബുധന്റെ]] പുറംപാളി തെറിച്ചു പോയതും ഇതിലൊരു കൂട്ടിയിടി മൂലമാകാം.<ref name=Solomon2003>{{cite journal|author=Sean C. Solomon|title=Mercury: the enigmatic innermost planet|journal=Earth and Planetary Science Letters|volume=216|issue=4|year=2003|pages=441–455|doi=10.1016/S0012-821X(03)00546-6| bibcode=2003E&PSL.216..441S }}</ref> ഈ മോഡലിന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു പ്രശ്നം പ്രോട്ടോ ടെറസ്ട്രിയൽ ഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രാരംഭ ഭ്രമണപഥം എങ്ങനെയെന്ന് വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നതാണ്. ഇതനുസരിച്ച് ഇവക്ക് വളരെ കൂടിയ [[വികേന്ദ്രത]] ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് അവയ്ക്ക് സുസ്ഥിരവും ഏതാണ്ട് വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതുമായ ഭ്രമണപഥങ്ങൾ ഉള്ളത്.<ref name="Petit2001" /> ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുമ്പോൾ ധൂളീപടലവലയം പൂർണ്ണമായും സൂര്യനാൽ പുറംതള്ളപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാവില്ല എന്നതാണ് ഒരു പരികല്പന. ഈ ധൂളീവലയങ്ങളുടെ ഗുരുത്വവലിവു മൂലം ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഊർജ്ജ നില കുറയുകയും അവ ഇന്നത്തെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ എത്തുകയും ചെയ്തിരിക്കാം.<ref name= Kominami /> മറ്റൊരു പരികല്പന പറയുന്നത് ഈ ഗ്രഹങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന ചെറു ഗ്രഹശകലങ്ങളോ മറ്റു വസ്തുക്കളോ ആയിരിക്കാം ഈ ഗുരുത്വവലിവിന് കാരണമായത് എന്നാണ്. ഇത് ഗ്രഹങ്ങളുടെ വേഗത കുറക്കുകയും ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു എന്നാണ് ഈ പരികല്പന പറയുന്നത്.<ref>{{cite journal|title=Final Stages of Planet Formation|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-10-10_614_1/page/497|author1=Peter Goldreich |author2=Yoram Lithwick |author3=Re'em Sari |journal=The Astrophysical Journal|volume=614|issue=1|pages=497–507|date=10 October 2004|doi=10.1086/423612|bibcode=2004ApJ...614..497G|arxiv = astro-ph/0404240 |s2cid=16419857 }}</ref> ===ഛിന്നഗ്രഹവലയം=== ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾക്കു പുറത്ത് സൂര്യനിൽ നിന്നും 2 ജ്യോതിർമാത്രക്കും‌ 4 ജ്യോതിർമാത്രക്കും ഇടയിൽ കിടക്കുന്ന പെഅദേശമാണ് [[ഛിന്നഗ്രഹവലയം]. ഭൂമിയെ പോലെയുള്ള രണ്ടോ മൂന്നോ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടാനുള്ള ദ്രവ്യം ഈ മേഖലയിലുണ്ട്. എന്നാൽ അവിടെ ധാരാളം ഗ്രഹശകലങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുകയാണുണ്ടായത്. ഇവ ചേർന്ന് ചന്ദ്രനെയും ചൊവ്വയെയും പോലുള്ള ചെറുഗ്രഹങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുകയുണ്ടായെങ്കിലും വ്യാഴത്തിന്റെ സാമിപ്യം മൂലം പിന്നീട് വളരെ നാടകീയമായ മാറ്റങ്ങളാണ് ഈ മേഖലയിലുണ്ടായത്. <ref name="Bottke2005">{{cite journal |author1=Bottke, William F. |author2=Durda, Daniel D. |author3=Nesvorny, David |display-authors=et al. | title=Linking the collisional history of the main asteroid belt to its dynamical excitation and depletion | journal=Icarus | volume=179|issue=1 | pages=63–94|year=2005 | doi=10.1016/j.icarus.2005.05.017 | url = http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Bottke_Icarus_2005_179_63-94_Linking_Collision_Dynamics_MB.pdf| bibcode=2005Icar..179...63B }}</ref>.<ref name="Petit2001">{{cite journal |first1=Jean-Marc |last1=Petit |first2=Alessandro |last2=Morbidelli |title=The Primordial Excitation and Clearing of the Asteroid Belt |journal=Icarus |volume=153 |issue=2 |pages=338–347 |year=2001 |doi=10.1006/icar.2001.6702 |url=http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf |bibcode=2001Icar..153..338P |access-date=2006-11-19 |archive-date=2007-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070221085835/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge133/reading/asteroids.pdf |url-status=dead }}</ref> വ്യാഴവും ശനിയും ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അനുരണനങ്ങൾ അതിശക്തമാണ്. ഇതിന്റെ ഫലമായി ഈ ചെറുഗ്രഹങ്ങൾ ഛിന്നഭിന്നമായി. വ്യാഴത്തിന്റെ ശക്തമായ ഗുരുത്വബലം ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിലെ ഗ്രഹശകലങ്ങളുടെ വേഗത വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും അവ തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതിനു കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. ഈ കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായി ഇവ വീണ്ടും ചെറുകഷണങ്ങളായി മാറി.<ref>{{cite journal |author1=R. Edgar |author2=P. Artymowicz | title=Pumping of a Planetesimal Disc by a Rapidly Migrating Planet | journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |year=2004 | volume=354 | issue=3 | pages=769–772 | url = http://www.utsc.utoronto.ca/~pawel/edgar+artymowicz.pdf | access-date=2008-05-12 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2004.08238.x | bibcode=2004MNRAS.354..769E|arxiv = astro-ph/0409017 |s2cid=18355985 }}</ref> വ്യാഴം അതിന്റെ രൂപീകരണത്തെത്തുടർന്ന് സൗരയൂഥത്തിന്റെ അകത്തേക്ക് നീങ്ങിയതിന്റെ ഫലമായി അനുരണനങ്ങൾ ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിൽ കൂടുതൽ വ്യാപിക്കുകയും ആ ഭാഗത്തെ ഗ്രഹശകലങ്ങളുടെ വേഗത ആപേക്ഷികമായി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite conference | author=E. R. D. Scott | title=Constraints on Jupiter's Age and Formation Mechanism and the Nebula Lifetime from Chondrites and Asteroids | book-title = Proceedings 37th Annual Lunar and Planetary Science Conference | publisher = Lunar and Planetary Society |year=2006 | location = League City, Texas | bibcode =2006LPI....37.2367S }}</ref> വലിയ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗുരുത്വബലത്തിന്റെയും ഗ്രഹശകലങ്ങളുടെ ചിതറിത്തെറിക്കലിന്റെയും ഫലമായി ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിലെ ചെറുഗ്രഹങ്ങളുടെ പരിക്രമണപഥത്തിൽ ചില മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി..<ref name="Bottke2005" /><ref name="OBrien2007" /> ഇവയിൽ കുറെയെണ്ണം വ്യാഴത്തിന്റെ ആകർഷണവും കൂട്ടിയിടിയും മൂലം പുറത്തേക്കു തെറിച്ചു പോകുകയും കുറേയെണ്ണം ആന്തരസൗരയൂഥത്തിലേക്കു കുടിയേറുകയും ഭൗമഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ അവയോടു കൂടിച്ചേരുകയും ചെയ്തിരിക്കാം.<ref name="Bottke2005" /><ref name="Raymond2007" /><ref>{{cite web| author = Susan Watanabe| date = 20 July 2001| url = http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=520| title = Mysteries of the Solar Nebula| publisher = NASA| access-date = 2007-04-02| archive-date = 2012-01-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20120117093701/http://www.jpl.nasa.gov/news/features.cfm?feature=520| url-status = dead}}</ref> ഈ ശോഷണകാലഘട്ടത്തിൽ ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിന്റെ ആകെ പിണ്ഡം ഭൂമിയുടെതിന്റെ ഒരു ശതമാനത്തിൽ താഴെയാവുകയും ചെയ്തു.<ref name=OBrien2007>{{cite journal|author1=O'Brien, David |author2=Morbidelli, Alessandro |author3=Bottke, William F. |title=The primordial excitation and clearing of the asteroid belt—Revisited |journal=Icarus |volume=191 |issue=2 |pages=434–452 |year=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.05.005 |url=http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/OBrien_2007_Icarus_191_434_Primordial_Excitation_Clearing_Asteroid_Belt.pdf|bibcode=2007Icar..191..434O }}</ref> അപ്പോഴും ഇന്നുള്ളതിനേക്കാൾ 10-20 മടങ്ങ് പിണ്ഡമുണ്ടായിരുന്നു അതിന്. ഇപ്പോൾ ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിന് 0.0005 ഭൗമപിണ്ഡം മാത്രമാണുള്ളത്.<ref name=Krasinsky2002>{{cite journal |author=Georgij A. Krasinsky |author2=Elena V. Pitjeva |author3=M. V. Vasilyev |author4=E. I. Yagudina | bibcode=2002Icar..158...98K |title=Hidden Mass in the Asteroid Belt |journal=Icarus |volume=158 |issue=1 |pages=98–105 |date=July 2002 |doi=10.1006/icar.2002.6837 |author2-link=Elena V. Pitjeva |author-link=Georgij A. Krasinsky }}</ref> വ്യാഴത്തിന്റെയും ശനിയുടെയും ഭ്രമണപഥത്തിൽ പിന്നീടുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളാണ് ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തെ വീണ്ടും ശോഷിപ്പിച്ച് ഇന്നത്തെ അവസ്ഥയിലാക്കിയത്. ഭൂമിയിൽ നിലവിലുള്ള ജലാംശത്തിൽ (~6×1021 കി.ഗ്രാം) ഒരു പങ്ക് സൗരയൂഥത്തിലെ ഇത്തരം വലിയ ആഘാതങ്ങളിലൂടെ ആദ്യകാല ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിൽ നിന്ന് കരസ്ഥമാക്കിയതായിരിക്കാം. ഭൂമിയുടെ രൂപീകരണ സമയത്ത് ജലം വളരെ കുറവാണ്. അത് പിന്നീട് പുറത്തു നിന്ന് ലഭിച്ചതായിരിക്കണം.<ref name=Hsieh2006 /> ഗ്രഹശകലങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യാഴത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദത്താൽ ഛിന്നഗ്രഹവലയത്തിൽ നിന്നും പുറത്തേക്കു തെറിച്ച ഛിന്നഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുമായിരിക്കാം ഇങ്ങനെ അധികജലം കിട്ടിയത് എന്നാണ് കരുതുന്നത്.<ref name=Raymond2007>{{cite journal |author1=Raymond, Sean N. |author2=Quinn, Thomas |author3=Lunine, Jonathan I. |title=High-resolution simulations of the final assembly of Earth-like planets 2: water delivery and planetary habitability | journal=Astrobiology | volume=7 | pages=66–84 |year=2007 | doi=10.1089/ast.2006.06-0126 | bibcode=2007AsBio...7...66R | pmid=17407404 | issue=1|arxiv = astro-ph/0510285 |s2cid=10257401 }}</ref> 2006ൽ കണ്ടെത്തിയ [[മുഖ്യധാരാവാൽനക്ഷത്രങ്ങൾ|മുഖ്യധാരാധൂമകേതുക്കളും]] ഭൂമിയിലേക്കു ജലമെത്തിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കു വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name=Hsieh2006>{{cite journal|title=A Population of Comets in the Main Asteroid Belt |author=Henry H. Hsieh |author2=David Jewitt |journal=Science|date=23 March 2006 | volume=312|pages=561–563 | doi=10.1126/science.1125150 |pmid=16556801|issue=5773|bibcode = 2006Sci...312..561H |s2cid=29242874 |author2-link=David Jewitt |url=http://pdfs.semanticscholar.org/27c8/90717985ed970189e4577179cb3ad6f2e8c9.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412143808/http://pdfs.semanticscholar.org/27c8/90717985ed970189e4577179cb3ad6f2e8c9.pdf |url-status=dead |archive-date=12 April 2020 }}</ref><ref>{{cite web|title=New comet class in Earth's backyard|url = http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=4100| publisher=astronomy.com|author=Francis Reddy|year=2006|access-date=2008-04-29 }}</ref> എന്നാൽ കൈപ്പർ ബെൽറ്റിൽ നിന്നോ വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നോ ഉള്ള [[ധൂമകേതു|ധൂമകേതുക്കൾ]] ഭൂമിയിലെ ജലത്തിന്റെ 6% ൽ കൂടുതൽ വിതരണം ചെയ്യുന്നില്ല..<ref name="Gomes" /><ref>{{cite journal |author1=Morbidelli, Alessandro |author2=Chambers, J. |author3=Lunine, Jonathan I. |author4=Petit, Jean-Marc |author5=Robert, F. |author6=Valsecchi, Giovanni B. |author7=Cyr, K. E. | title= Source regions and timescales for the delivery of water to the Earth | journal= Meteoritics & Planetary Science | volume=35 | pages=1309–1320 | issn= 1086-9379 |year=2000 |bibcode = 2000M&PS...35.1309M |doi = 10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x | issue= 6 |doi-access=free }}</ref> ജീവൻ തന്നെ ഈ രീതിയിൽ ഭൂമിയിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാമെന്നാണ് [[പാൻസ്പെർമിയ]] സിദ്ധാന്തം പറയുന്നത്. എന്നാൽ ഈ ആശയം പൊതുവെ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല..<ref>{{cite journal|title=From Panspermia to Bioastronomy, the Evolution of the Hypothesis of Universal Life|url=https://archive.org/details/sim_origins-of-life-and-evolution-of-biospheres_1998-10_28_4-6/page/597|author1=Florence Raulin-Cerceau |author2=Marie-Christine Maurel |author3=Jean Schneider |publisher=Springer Netherlands|journal=Origins of Life and Evolution of Biospheres|year=1998|volume=28|issue=4/6|doi=10.1023/A:1006566518046 | pages=597–612|pmid=11536892 |bibcode=1998OLEB...28..597R |s2cid=7806411 }}</ref> ===ഗ്രഹസ്ഥാനാന്തരം=== {{Main article|ശുദ്ധമാതൃക|ഗ്രാന്റ് ടാക്ക് പരികല്പന}} നെബുലാർ പരികല്പനയനുസരിച്ച് [[യുറാനസ്|യുറാനസും]] [[നെപ്റ്റ്യൂൺ|നെപ്റ്റ്യൂണും]] ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥാനത്തായിരിക്കില്ല രൂപം കൊണ്ടിട്ടുണ്ടാവുക. സൗര നെബുലയുടെ സാന്ദ്രത ഇത്രയെറെ കുറവുള്ള പ്രദേശത്ത് ഇവ രൂപം കൊള്ളാനുള്ള സാദ്ധ്യത വളരെ കുറവാണ്..<ref name=Taylor2001>{{cite web|url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug01/bombardment.html|title= Uranus, Neptune, and the Mountains of the Moon|work= Planetary Science Research Discoveries | date=21 August 2001 | author=G. Jeffrey Taylor | publisher = Hawaii Institute of Geophysics & Planetology |access-date=2008-02-01 }}</ref> ഇവ രണ്ടും വ്യാഴത്തിനും ശനിക്കും സമീപമുള്ള ഭ്രമണപഥങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടതായി കരുതപ്പെടുന്നു. അവിടെ ഗ്രഹരൂപീകരണത്തിനാവശ്യമായ കൂടുതൽ വസ്തുക്കൾ ലഭ്യമായിരുന്നു. പിന്നീട്ദ ശലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അവയുടെ നിലവിലെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറുകയാണുണ്ടായത്.<ref name="thommes">{{cite journal |author1=Thommes, E. W. |author2=Duncan, M. J. |author3=Levison, Harold F. | title=The Formation of Uranus and Neptune among Jupiter and Saturn |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2002-05_123_5/page/2862 | journal=Astronomical Journal | arxiv=astro-ph/0111290 |year=2002 | volume=123 | issue=5 | pages=2862–2883 | doi=10.1086/339975 | bibcode=2002AJ....123.2862T |s2cid=17510705 }}</ref> ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനാന്തരം എന്ന ആശയം വെച്ചുകൊണ്ട് മാത്രമെ ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളുടെ നിലനില്പും സവിശേഷതകളും വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയൂ.<ref name="Levison2007">{{cite journal | first1=Harold F. |last1=Levison |first2=Alessandro |last2=Morbidelli |first3=Christa |last3=Van Laerhoven | display-authors=etal | title=Origin of the Structure of the Kuiper Belt during a Dynamical Instability in the Orbits of Uranus and Neptune|year=2007| bibcode=2008Icar..196..258L | arxiv=0712.0553 | doi=10.1016/j.icarus.2007.11.035 | journal=Icarus | volume=196 | issue=1 | pages=258–273 |s2cid=7035885 }}</ref> നെപ്ട്യൂണിനപ്പുറം [[കൈപ്പർ വലയം|കൈപ്പർ ബെൽറ്റ്]], സ്കാറ്റേർഡ് ഡിസ്ക്, [[ഒർട്ട് മേഘം|ഊർട്ട് മേഘം]] എന്നിങ്ങനെ [[സൗരയൂഥം]] പരന്നു കിടക്കുന്നുണ്ട്. നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന മിക്ക [[ധൂമകേതു|ധൂമകേതുക്കളുടെയും]] ഉത്ഭവസ്ഥാനം ഈ പ്രദേശമാണ്. സൂര്യനിൽ നിന്ന് ഇത്രയും അകലത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടാൻ അനുവദിക്കാത്തവിധം പദാർത്ഥങ്ങളുടെ കൂടിച്ചേരൽ വളരെ മന്ദഗതിയിലായിരിക്കും.<ref name="Taylor2001" /> കൈപ്പർ ബെൽറ്റ് സൂര്യനിൽ നിന്ന് 30നും 55നും ജ്യോതിർമാത്ര ഇടയിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. അതേസമയം സ്കാറ്റേർഡ് ഡിസ്ക് 100 ജ്യോതിർമാത്രയിലധികം ദൂരം വ്യാപിച്ചു കിടക്കുന്നു.<ref name="Levison2007" /> ഊർട്ട് ക്ലൗഡ് ഏകദേശം 50,000 ജ്യോതിർമാത്രക്കും അപ്പുറമാണ് കിടക്കുന്നത്.<ref>{{cite arXiv | title=Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs | first=Alessandro |last=Morbidelli | eprint=astro-ph/0512256 | date=3 February 2008 }}</ref> യുറാനസിന്റെയും നെപ്ട്യൂണിന്റെയും ഭ്രമണപഥങ്ങൾക്കപ്പുറമായിരുന്നു കൈപ്പർ വലയത്തിന്റെ അകത്തെ അറ്റം. ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെടുമ്പോൾ സൂര്യനോട് വളരെ അടുത്തായിരുന്നു. 50% സിമുലേഷനുകളിലും യുറാനസ് നെപ്റ്റ്യൂണിനേക്കാൾ അകലെയാണ്.<ref name="Tsiganis05"> {{cite journal |last1=Tsiganis |first1=K. |first2=R. |last2=Gomes |first3=A. |last3=Morbidelli |first4=H. |last4=F. Levison |date=2005 |title=Origin of the orbital architecture of the giant planets of the Solar System |journal=Nature |volume=435 |issue=7041 |pages=459–461 |url= https://www-n.oca.eu/morby/papers/nature-papers-5-26-05.pdf |doi=10.1038/nature03539 |pmid=15917800 |bibcode = 2005Natur.435..459T |s2cid=4430973 }}</ref><ref name="Gomes" /><ref name="Levison2007" /> നൈസ് മോഡൽ അനുസരിച്ച് സൗരയൂഥത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിനു ശേഷം എല്ലാ ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഭ്രമണപഥങ്ങൾ സാവധാനത്തിൽ മാറുന്നത് തുടർന്നു. ഏതാണ്ട് 400 കോടി വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് [[വ്യാഴം]] രണ്ടു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ [[ശനി]] ഒരു തവണ എന്ന നിലയിലേക്കായി ഇവയുടെ ഭ്രമണപഥങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം.<ref name="Levison2007" /> ഇതിന്റെ ഫലമായി ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗുരുത്വതള്ളൽ വർദ്ധിക്കുകയും നെപ്റ്റ്യൂൺ യുറാനസ്സിനും അപ്പുറത്തുള്ള പുരാതന കൈപ്പർ വലയത്തിലേക്ക് തള്ളിനീക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു..<ref name="Tsiganis05" /> ഈ ഗ്രഹങ്ങൾ പുറത്തേക്കു നീങ്ങിയപ്പോൾ അവിടെയുള്ള ഹിമശകലങ്ങൾ ഇവയിലേക്ക് അടിഞ്ഞുകൂടി.<ref name="Levison2007" /> ആന്തരിക ഗ്രഹങ്ങൾ ഗണ്യമായി കുടിയേറിയതായി കരുതുന്നില്ല.<ref name=sciam/> ഭൂമിയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ [[ചൊവ്വ]] ഇത്ര ചെറുതായത് എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്നൊരു സംശയവും നിലവിലുണ്ട്. ടെക്സാസിലെ സാൻ അന്റോണിയോയിലെ സൗത്ത് വെസ്റ്റ് റിസർച്ച് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിന്റെ ഒരു പഠനം (ഗ്രാൻഡ് ടാക്ക് ഹൈപ്പോതെസിസ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു) അനുസരിച്ച് വ്യാഴം ഇപ്പോഴുള്ളതിനേക്കാൾ കുറെകൂടി ഉൾഭാഗത്തായിരുന്നു എന്നു പറയുന്നു. പിന്നീടാണ് ഇത് ഇപ്പോൾ നിലവിലുള്ള സ്ഥാനത്തേക്ക് കുടിയേറിയത്. അതിനാൽ ചൊവ്വക്കാവശ്യമുള്ള വസ്തുക്കളിൽ വലിയൊരു ഭാഗം വ്യാഴം പിടിച്ചെടുത്തു. വരണ്ട ഛിന്നഗ്രഹങ്ങളും ധൂമകേതുക്കൾക്ക് സമാനമായ ജലസമൃദ്ധമായ വസ്തുക്കളും ഉള്ള ആധുനിക ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിന്റെ സവിശേഷതകളെ കുറിച്ച് വിശദീകരിക്കാനും ഇതേ സിമുലേഷൻ ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.<ref>{{cite press release | url=http://www.astronomy.com/News-Observing/News/2011/06/Jupiter%20may%20have%20robbed%20Mars%20of%20mass%20new%20report%20indicates.aspx | title= Jupiter may have robbed Mars of mass, new report indicates | work= Southwest Research Institute, San Antonio, Texas | date=June 6, 2011}}</ref><ref>{{Cite journal |author1=Walsh, K. J. |author2=Morbidelli, Alessandro |author3=Raymond, S. N. |author4=O'Brien, D. P. |author5=Mandell, A. M. | title = A low mass for Mars from Jupiter's early gas-driven migration |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-07-14_475_7355/page/206 | doi = 10.1038/nature10201 | journal = Nature | volume = 475 | issue = 7355 | pages = 206–209 |year = 2011 | pmid = 21642961 | arxiv = 1201.5177 | bibcode = 2011Natur.475..206W |s2cid=4431823 }}</ref> എന്നാൽ ഈ പരികല്പന ഇപ്പോഴും അപൂർണ്ണമാണ്.<ref name=dangelo_marzari_2012>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Marzari, F. |title=Outward Migration of Jupiter and Saturn in Evolved Gaseous Disks|journal=The Astrophysical Journal|year=2012|volume=757|issue=1|pages=50 (23 pp.)|doi=10.1088/0004-637X/757/1/50|arxiv = 1207.2737 |bibcode = 2012ApJ...757...50D |s2cid=118587166}}</ref> ചൊവ്വയുടെ ചെറിയ പിണ്ഡത്തിന് ബദൽ വിശദീകരണങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്.<ref name="Chambers2013">{{cite journal|last=Chambers|first=J. E.|title=Late-stage planetary accretion including hit-and-run collisions and fragmentation|journal=Icarus|year=2013|volume=224|issue=1|pages=43–56|doi=10.1016/j.icarus.2013.02.015|bibcode=2013Icar..224...43C }}</ref><ref name=Izidoro2014>{{cite journal|last=Izidoro|first=A.|author2=Haghighipour, N.|author3=Winter, O. C.|author4=Tsuchida, M.|title=Terrestrial Planet Formation in a Protoplanetary Disk with a Local Mass Depletion: A Successful Scenario for the Formation of Mars|journal=The Astrophysical Journal|year=2014|volume=782|issue=1|pages= 31, (20 pp.)|doi=10.1088/0004-637X/782/1/31|arxiv = 1312.3959|bibcode=2014ApJ...782...31I |s2cid=118419463}}</ref><ref name=fischer2014>{{cite journal|last=Fischer|first=R. A.|author2= Ciesla, F. J.|title=Dynamics of the terrestrial planets from a large number of N-body simulations|journal=Earth and Planetary Science Letters|year=2014|volume=392|pages= 28–38|doi=10.1016/j.epsl.2014.02.011|bibcode=2014E&PSL.392...28F }}</ref> ===ശിലാവർഷവും അതിന്റെ തുടർച്ചയും=== {{Main article|ലേറ്റ് ഹെവി ബോംബാഡ്ർ‌മെന്റ്}} [[File:Barringer Crater aerial photo by USGS.jpg|thumb|200px|അരിസോണയിലെ ഉൽക്കാ ഗർത്തം]] ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനാന്തരത്തിന്റെ ഫലമായി ഗുരുത്വാകർഷണത്തിലുണ്ടായ വ്യത്യാസം അന്തരസൗരയൂഥത്തിലേക്ക് വൻതോതിൽ ഛിന്നഗ്രഹങ്ങൾ ചെന്നുവീഴുന്നതിനു കാരണമായി. ഛിന്നഗ്രഹവലയ ത്തിലെ അംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം ഇന്നത്തെ നിലയിൽ എത്തുന്നതു വരെ ഇതു തുടർന്നു.<ref name=OBrien2007/> ഏകദേശം 4 കോടി വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് (സൗരയൂഥം രൂപപ്പെട്ട് 500-600 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം) ആയിരിക്കാം ഏറ്റവും ശക്തമായ ശിലാവർഷം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടായിരിക്കുക.<ref name="Gomes" /><ref name=shuffle>{{cite web | year=2005 | author=Kathryn Hansen | title=Orbital shuffle for early solar system | work=Geotimes | url=http://www.agiweb.org/geotimes/june05/WebExtra060705.html | access-date=2006-06-22 | archive-date=2020-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200902134105/http://www.agiweb.org/geotimes/june05/WebExtra060705.html | url-status=dead }}</ref> കനത്ത ശിലാവർഷത്തിന്റെ ഈ കാലഘട്ടം ലക്ഷക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിന്നു. ചന്ദ്രനിലും ബുധനിലുമെല്ലാം ദൃശ്യമാകുന്ന ഗർത്തങ്ങൾ ഇതുമൂലമുണ്ടായതാണ്.<ref name="Gomes" /><ref>{{cite web|url = https://history.nasa.gov/SP-467/ch3.htm | title=Chronology of Planetary surfaces|work=NASA History Division|access-date=2008-03-13 }}</ref> ഭൂമിയിലെ ജീവന്റെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന തെളിവുകൾ 380 കോടി വർഷം പഴക്കമുള്ളവയാണ്. അതായത് ഈ ശിലാവർഷം അവസാനിച്ചതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ.<ref name=life>{{cite press release | title=UCLA scientists strengthen case for life more than 3.8 billion years ago | url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-07/uoc--uss072006.php | date=21 July 2006 | publisher=University of California-Los Angeles | access-date=2008-04-29 | archive-date=2021-07-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210715124930/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2006-07/uoc--uss072006.php | url-status=dead }}</ref> സൗരയൂഥത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പരിണാമത്തിൽ ഒരു പങ്ക് ഈ ആഘാതങ്ങൾക്കുമുണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. 1994-ൽ വ്യാഴവുമായി ധൂമകേതു ഷൂമേക്കർ-ലെവി 9 കൂട്ടിയിടിച്ചതും 2009-ൽ വ്യാഴത്തിലുണ്ടായ തുംഗഷ്ക സംഭവവും ചെല്യാബിൻസ്‌ക് ഉൽക്കാപതനവും അരിസോണയിൽ ഉൽക്കാ ഗർത്തം സൃഷ്ടിച്ച ആഘാതവും അവ തുടർന്നും സംഭവിക്കുന്നു എന്നതിന് തെളിവാണ്. അത് ഇനിയും ഭൂമിയിലെ ജീവന് ഭീഷണിയായേക്കാം.<ref>{{cite journal |journal=Abhandlungen der Geologischen Bundeanstalt, Wien |volume=53 |pages=51–54 |year=1996 |title=The Risk to Civilization From Extraterrestrial Objects and Implications of the Shoemaker-Levy 9 Comet Crash |author=Clark R. Chapman |url=http://www.geologie.ac.at/filestore/download/AB0053_051_A.pdf |access-date=2008-05-06 |issn=0016-7800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910084647/http://www.geologie.ac.at/filestore/download/AB0053_051_A.pdf |archive-date=2008-09-10 }}</ref><ref name=Agnor2006>{{cite journal|title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary-planet gravitational encounter |author1=Craig B. Agnor |author2=Hamilton P. Douglas |journal=Nature |volume=441 |pages=192–194 |doi=10.1038/nature04792 |url=http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf |year=2006 |pmid=16688170 |issue=7090 |bibcode=2006Natur.441..192A |s2cid=4420518 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070621182809/http://www.es.ucsc.edu/~cagnor/papers_pdf/2006AgnorHamilton.pdf |archive-date=2007-06-21 }}</ref> സൗരയൂഥത്തിന്റെ പരിണാമത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടത്തിൽ ഭീമാകാരമായ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഗുരുത്വാകർഷണത്താൽ ധൂമകേതുക്കൾ ആന്തരിക സൗരയൂഥത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുകയും ഇത് [[ഒർട്ട് മേഘം|ഊർട്ട് മേഘം]] രൂപപ്പെടാൻ കാരണമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. ഒടുവിൽ ഏകദേശം 800 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ഗാലക്സി വേലിയേറ്റങ്ങൾ, സൗരയൂഥത്തിനു സമീപത്തു കൂടി കടന്നുപോകുന്ന നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഭീമാകാരമായ തന്മാത്രാ മേഘങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന്റെ ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമായി ധൂമകേതുക്കളിൽ കുറെയെണ്ണം സൗരയൂഥത്തിനുള്ളിലേക്കും എത്തിത്തുടങ്ങി.<ref name="Morbidelli2006">{{cite arXiv | title=Origin and dynamical evolution of comets and their reservoirs | first=Alessandro |last=Morbidelli | eprint=astro-ph/0512256 | date=2008-02-03 }}</ref> സൗരവാതം, മൈക്രോമെറ്റോറൈറ്റുകൾ, നക്ഷത്രാന്തര മാധ്യമത്തിലെ ചില ഘടകങ്ങൾ എന്നിവയും ബാഹ്യ സൗരയൂഥത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ സ്വാധീനിച്ചതായി കരുതുന്നു.<ref>{{cite journal | url = http://www.agu.org/sci_soc/EISclark.html | title=Interplanetary Weathering: Surface Erosion in Outer Space|author1=Beth E. Clark |author2=Robert E. Johnson | journal= [[Eos (journal)|Eos, Transactions, American Geophysical Union]] | doi=10.1029/96EO00094 | volume=77 | issue=15 | pages=141 |year=1996 | access-date=2008-03-13| archive-url = https://web.archive.org/web/20080306012954/http://www.agu.org/sci_soc/EISclark.html| archive-date = March 6, 2008 | bibcode=1996EOSTr..77Q.141C }}</ref> ശിലാവർഷത്തിനു ശേഷമുള്ള [[ഛിന്നഗ്രഹവലയം|ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിന്റെ]] പരിണാമം പ്രധാനമായും നിയന്ത്രിച്ചത് കൂട്ടിയിടികളാണ്..<ref name="Bottke2005b">{{cite conference|author1=Bottke, William F. |author2=Durba, D. |author3=Nesvorny, D. |display-authors=etal|title=The origin and evolution of stony meteorites|conference=Dynamics of Populations of Planetary Systems|book-title=Proceedings of the International Astronomical Union|volume=197|pages=357–374|year=2005|doi=10.1017/S1743921304008865| url = http://www.boulder.swri.edu/~bottke/Reprints/Bottke_IAU197_Belgrade_Origin_Stony_Met.pdf |doi-access=free}}</ref> വലിയ പിണ്ഡമുള്ള വസ്തുക്കൾക്ക് വലിയ കൂട്ടിയിടി മൂലം പുറന്തള്ളുന്ന ഏതൊരു വസ്തുവിനെയും നിലനിർത്താൻ മതിയായ ഗുരുത്വാകർഷണമുണ്ട്. എന്നാൽ ഛിന്നഗ്രഹ വലയത്തിൽ ഇത് പലപ്പോഴും സാധ്യമാകാറില്ല. പല വലിയ വസ്തുക്കളും ഇതിൽ നിന്നും ചിതറി തെറിച്ചുപോയി. ചില കൂട്ടിയിടികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ നിന്ന് പുതിയ വസ്തുക്കൾ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുമുണ്ട്.<ref name="Bottke2005b" /> ചില ഛിന്നഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഉപഗ്രഹങ്ങൾ വലിയ വസ്തുവിൽ നിന്നും തെറിച്ചു പോയതും എന്നാൽ അതിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും രക്ഷപ്പെടാൻ ആവശ്യമായ ഊർജ്ജമില്ലാത്തതിനാൽ മാതൃ വസ്തുവിനു ചുറ്റും കറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വസ്തുക്കളായും മാത്രമേ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയൂ.<ref>{{cite web |author1=H. Alfvén |author2=G. Arrhenius | date=1976 | url = https://history.nasa.gov/SP-345/ch4.htm | title =The Small Bodies | work=SP–345 Evolution of the Solar System | publisher = NASA | access-date = 2007-04-12 }}</ref> ==ഉപഗ്രഹങ്ങൾ== {{See also|മഹാ-ആഘാത പരികല്പന}} ഭൂരിഭാഗം ഗ്രഹങ്ങൾക്കും മറ്റു പല സൗരയൂഥ വസ്തുക്കൾക്കും ഉപഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഈ പ്രകൃതിദത്ത ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തിന് കാരണം താഴെ കൊടുത്ത മൂന്ന് സാധ്യതകളിൽ എതെങ്കിലും ഒന്നായിരിക്കും. *ഒരു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഡിസ്കിൽ നിന്ന് ഗ്രഹത്തോടൊപ്പം തന്നെയുള്ള രൂപീകരണം. (ഭീമൻ ഗ്രഹങ്ങളുടെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ മാത്രം); *ഗ്രഹങ്ങളിൽ മറ്റേതെങ്കിലും വസ്തു വന്നിടിച്ച് തെറിച്ചു പോകുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉപഗ്രഹമായി മാറുന്നു. *അരികിലൂടെ കടന്നു പോകുന്ന വസ്തുക്കളെ പിടിച്ചെടുത്ത് ഉപഗ്രഹമാക്കുന്നു. [[File:Artist's concept of collision at HD 172555.jpg|thumb|left|[[ചന്ദ്രൻ|ചന്ദ്രന്റെ]] ഉത്ഭവത്തിനു കാരണമായ ആഘാതത്തിന്റെ ചിത്രീകരണം]] [[വ്യാഴം|വ്യാഴത്തിനും]] [[ശനി|ശനിക്കും]] [[അയോ]], [[യൂറോപ്പ]], [[ഗാനിമീഡ്]], [[ടൈറ്റൻ]] എന്നിങ്ങനെ നിരവധി വലിയ ഉപഗ്രഹങ്ങളുണ്ട്. അവ സൂര്യനു ചുറ്റുമുള്ള ഡിസ്കിൽ നിന്ന് ഗ്രഹങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ട അതേ രീതിയിൽ തന്നെ ഓരോ ഭീമൻ ഗ്രഹത്തിനും ചുറ്റുമുള്ള ഡിസ്കുകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചിരിക്കാം.<ref name="arxiv0812">{{cite book |author1=Canup, Robin M. |author2=Ward, William R. |title=Origin of Europa and the Galilean Satellites |url=https://archive.org/details/europa0000unse_y7v1 |publisher=University of Arizona Press |date=2008-12-30 |arxiv=0812.4995|bibcode = 2009euro.book...59C |page=[https://archive.org/details/europa0000unse_y7v1/page/59 59]|isbn=978-0-8165-2844-8}}</ref><ref name=dangelo_podolak_2015>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Podolak, M.|title=Capture and Evolution of Planetesimals in Circumjovian Disks|journal=The Astrophysical Journal|date=2015|volume=806|issue=1|pages=29pp|doi=10.1088/0004-637X/806/2/203|arxiv = 1504.04364 |bibcode = 2015ApJ...806..203D |s2cid=119216797}}</ref><ref>{{cite journal |author1=N. Takato |author2=S. J. Bus | display-authors=etal | title=Detection of a Deep 3-<math>\mu</math>m Absorption Feature in the Spectrum of Amalthea (JV) |url=https://archive.org/details/sim_science_2004-12-24_306_5705/page/2223 | journal=Science |year=2004 | volume=306 | pages=2224–7 | doi=10.1126/science.1105427 | bibcode=2004Sci...306.2224T | pmid=15618511 | issue=5705 |s2cid=129845022 }}<br /> See also {{cite news | url = http://www.universetoday.com/2004/12/24/jovian-moon-was-probably-captured/ | work=Universe Today | date=24 December 2004 | title=Jovian Moon Was Probably Captured | author=Fraser Cain | access-date=2008-04-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080130030816/http://www.universetoday.com/2004/12/24/jovian-moon-was-probably-captured/ <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 2008-01-30 }}</ref> ഇതിനു കാരണമായി പറയുന്നത് ഉപഗ്രഹങ്ങളുടെ വലിയ വലിപ്പവും ഗ്രഹത്തോടുള്ള അവയുടെ സാമീപ്യവുമാണ്. ഗുരുത്വബലം ഉപയോഗിച്ച് ഇവയെ പിടിച്ചെടുക്കുക അസാധ്യമാണ്. വാതകഗ്രഹങ്ങളായതിനാൽ കൂട്ടിയിടിയിൽ നിന്നു രൂപപ്പെട്ടതാവാനും തരമില്ല. പുറമെയുള്ള ഉപഗ്രഹങ്ങൾ താരതമ്യേന ചെറുതും [[ഉൽകേന്ദ്രത (ജ്യോതിശാസ്ത്രം)|ഉൽകേന്ദ്രത]] കൂടിയവയുമാണ്. ഇവ പിന്നീട് പിടിച്ചെടുത്തവയായിരിക്കാം.<ref>{{cite conference|author1=D. C. Jewitt |author2=S. Sheppard |author3=C. Porco |title=Jupiter's outer satellites and Trojans |book-title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere |year=2004 |pages=263–280 |url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf |editor=[[Frances Bagenal|Fran Bagenal]] |editor2=Timothy E. Dowling |editor3=William B. McKinnon |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-81808-7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614045102/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP.2003.pdf |archive-date=2007-06-14 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/ | title=The Giant Planet Satellite and Moon Page | author=Scott S. Sheppard | work=Personal web page | access-date=2008-03-13 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20080311120653/http://www.dtm.ciw.edu/sheppard/satellites/ | archive-date=2008-03-11 }}</ref> അത്തരം ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അവയുടെ സ്വയംഭ്രമണത്തിന് എതിർ ദിശയിലാണ് പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നത്. ഏറ്റവും വലിയ ക്രമരഹിത ഉപഗ്രഹം നെപ്റ്റ്യൂണിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ [[ട്രിറ്റോൺ]] ആണ്. ഇത് [[കൈപ്പർ വലയം|കൈപ്പർ വലയത്തിൽ]] നിന്ന് പിടിച്ചെടുത്തതാണെന്ന കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name=Agnor2006/> ഖരരൂപത്തിലുള്ള ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ കൂട്ടിയിടികളിലൂടെയും പിടിച്ചെടുക്കലിലൂടെയും ഉണ്ടായവയാണ്. [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയുടെ]] രണ്ട് ചെറിയ ഉപഗ്രഹങ്ങളായ [[ഡീമോസ്]], [[ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഫോബോസ്]] എന്നിവ പിടിച്ചെടുത്ത [[ഛിന്നഗ്രഹം|ഛിന്നഗ്രഹങ്ങളാണെന്ന്]] കരുതപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeilik|Gregory|1998|pp=118–120}} [[ഭൂമി|ഭൂമിയുടെ]] [[ചന്ദ്രൻ]] വലിയൊരു കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name=Canup2005/><ref>{{cite journal | author=D. J. Stevenson | title=Origin of the moon&nbsp;–&nbsp;The collision hypothesis | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |year=1987 | volume=15 | issue=1 | pages=271–315 | doi=10.1146/annurev.ea.15.050187.001415 | bibcode=1987AREPS..15..271S | s2cid=53516498 | url=http://pdfs.semanticscholar.org/6cd0/5a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20200412143819/http://pdfs.semanticscholar.org/6cd0/5a92552fe0b618abbb1dbb1a8dba79acbba5.pdf | url-status=dead | archive-date=2020-04-12 }}</ref> ഇടിച്ച വസ്തുവിന് ഏകദേശം ചൊവ്വയുടെ പിണ്ഡം ഉണ്ടായിരിക്കാം. ഭീമാകാരമായ ആഘാതങ്ങളുടെ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തോടടുത്താണ് ആഘാതം സംഭവിച്ചത്. ഈ കൂട്ടിയിടിയുടെ ഫലമായി ഭൂമിയുടെ കുറെ ഭാഗം പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചു പോകുകയും അവ കൂടിച്ചേർന്ന് ചന്ദ്രൻ രൂപം കൊള്ളുകയും ചെയ്തിരിക്കാം.<ref name=Canup2005>{{cite journal |author1=R. M. Canup |author2=E. Asphaug | title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 | journal=Nature |year=2001 | volume=412 | pages=708–12 | bibcode=2001Natur.412..708C | doi=10.1038/35089010 | pmid=11507633 | issue=6848 |s2cid=4413525 }}</ref> ഭൂമിയെ രൂപപ്പെടുത്തിയ ലയന പരമ്പരയിലെ അവസാനത്തേതാണ് ആഘാതം. ചൊവ്വയുടെ വലിപ്പമുള്ള വസ്തു ഭൂമിയുടെയും സൂര്യന്റെയും ലഗ്രാൻജിയൻ പോയിന്റുകളിലൊന്നിൽ (L4 അല്ലെങ്കിൽ L5) രൂപപ്പെടുകയും പിന്നീട് അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് നീങ്ങിപ്പോകുകയും ചെയ്തിരിക്കാമെന്നും അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html | title = Origin of the Earth and Moon | date=31 December 1998 | author=G. Jeffrey Taylor | work = Planetary Science Research Discoveries | publisher = Hawaii Institute of Geophysics & Planetology | access-date = 2007-07-25 }}</ref> ട്രാൻസ്-നെപ്ടൂണിയൻ വസ്തുക്കളായ [[പ്ലൂട്ടോ]] ([[ഷാരോൺ]]), [[ഓർക്കസ്]] ([[വാന്ത്]]) എന്നിവയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളും ഒരു വലിയ കൂട്ടിയിടിയിലൂടെ രൂപപ്പെട്ടതാകാം. പ്ലൂട്ടോ-ഷോരോൺ, ഓർക്കസ്-വാന്ത്, ഭൂമി-ചന്ദ്രൻ സിസ്റ്റങ്ങൾ സൗരയൂഥത്തിൽ അസാധാരണമാണ്. ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ പിണ്ഡം ഗ്രഹത്തിന്റെ 1% എങ്കിലും ആണ്.<ref name=impact_Pluto>{{cite journal|title=A Giant Impact Origin of Pluto-Charon|author=Robin M. Canup | journal=Science | date=28 January 2005 |volume=307 | pages=546–550 | doi=10.1126/science.1106818 |pmid=15681378|issue=5709|bibcode = 2005Sci...307..546C |s2cid=19558835 |url=https://authors.library.caltech.edu/51983/7/Canup.SOM.pdf }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Brown | first1 = M. E. | last2 = Ragozzine | first2 = D. | last3 = Stansberry | first3 = J. | last4 = Fraser | first4 = W. C. | title = The Size, Density, and Formation of the Orcus-Vanth System in the Kuiper Belt | doi = 10.1088/0004-6256/139/6/2700 | journal = The Astronomical Journal | volume = 139 | issue = 6 | pages = 2700–2705 | year = 2010 | bibcode=2010AJ....139.2700B| arxiv= 0910.4784| s2cid = 8864460 }}</ref> ==ഭാവി== സൂര്യന്റെ കാമ്പിലെ വലിയ പങ്ക് ഹൈഡ്രജനും ഹീലിയമായി മാറുന്നതു വരെ സൗരയൂഥത്തിന്റെ നിലവിലെ അവസ്ഥയിൽ കാര്യമായ മാറ്റമുണ്ടാകില്ലെന്ന് ജ്യോതിശാസ്ത്രജ്ഞർ കണക്കാക്കുന്നു. പിന്നീട് [[ഹെർട്സ്പ്രങ്-റസ്സൽ ആരേഖം|ഹെർട്സ്പ്രംഗ്-റസൽ ഡയഗ്രാമിന്റെ]] [[മുഖ്യധാര (ജ്യോതിശാസ്ത്രം)|മുഖ്യധാരാ ശ്രേണിയിൽ]] നിന്ന് [[നക്ഷത്രപരിണാമം|പരിണമിച്ച്]] [[ചുവപ്പുഭീമൻ|ചുവന്ന ഭീമൻ]] ആയി മാറും. അതുവരെ സൗരയൂഥം വികസിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ആത്യന്തികമായി [[സൂര്യൻ]] ആന്തരിക ഗ്രഹങ്ങളെ (ബുധൻ, ശുക്രൻ, ഒരുപക്ഷേ ഭൂമിയും) ഉള്ളിലൊതുക്കാൻ വേണ്ടത്ര വികസിക്കും. പക്ഷേ വ്യാഴവും ശനിയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ബാഹ്യ ഗ്രഹങ്ങളിലേക്ക് എത്തില്ല. അതിനുശേഷം സൂര്യൻ ഒരു [[വെളുത്ത കുള്ളൻ|വെളുത്ത കുള്ളന്റെ]] വലുപ്പത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങും. ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളും അവയുടെ ഉപഗ്രഹങ്ങളും ഈ ചെറിയ സൗര അവശിഷ്ടത്തെ പരിക്രമണം ചെയ്യുന്നത് തുടരും. വെളുത്ത കുള്ളൻ നക്ഷത്രമായ [[എം.ഒ.എ-2010-ബി.എൽ.ജി-477എൽ‍]]ന്റെ ഗ്രഹവ്യവസ്ഥക്ക് സമാനമായിരിക്കും ഇതെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.<ref name="NAT-20211013">{{cite journal |author=Blackman, J. W. |display-authors=et al. |title=A Jovian analogue orbiting a white dwarf star |url=https://www.nature.com/articles/s41586-021-03869-6 |date=13 October 2021 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=598 |issue=7880 |pages=272–275 |doi=10.1038/s41586-021-03869-6 |pmid=34646001 |arxiv=2110.07934 |bibcode=2021Natur.598..272B |s2cid=238860454 |access-date=14 October 2021 }}</ref><ref name="KO-20211013">{{cite news |last1=Blackman |first1=Joshua |last2=Bennett |first2=David |last3= Beaulieu |first3=Jean-Philippe |title=A Crystal Ball Into Our Solar System's Future - Giant Gas Planet Orbiting a Dead Star Gives Glimpse Into the Predicted Aftermath of our Sun's Demise |url=https://keckobservatory.org/white-dwarf-system/ |date=13 October 2021 |work=[[Keck Observatory]] |access-date=14 October 2021 }}</ref><ref name="NYT-20211013">{{cite news |last=Ferreira |first=Becky |title=Astronomers Found a Planet That Survived Its Star's Death - The Jupiter-size planet orbits a type of star called a white dwarf, and hints at what our solar system could be like when the sun burns out. |url=https://www.nytimes.com/2021/10/13/science/white-dwarf-planet.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/10/13/science/white-dwarf-planet.html |archive-date=2021-12-28 |url-access=limited |date=13 October 2021 |work=[[The New York Times]] |access-date=14 October 2021 }}{{cbignore}}</ref> ===ദീർഘകാലമാറ്റങ്ങൾ=== സൗരയൂഥത്തിന് കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ സമയക്രമത്തിൽ സ്ഥിരത അവകാശപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.<ref name=laskar94>{{cite journal |title=Large-scale chaos in the solar system |author=J. Laskar |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=287 |pages=L9–L12 |year=1994 |bibcode=1994A&A...287L...9L }}</ref> ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥത്തിലും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. [[പ്ലൂട്ടോ]]. [[നെപ്റ്റ്യൂൺ]] തുടങ്ങിയ ഗ്രഹങ്ങളുടെ [[പരിക്രമണ അനുരണനം]] ഇതിന് ഉദാഹരണമായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടാം. അടുത്ത കാലത്തൊന്നും പരിക്രമണപഥത്തിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാവാൻ സാദ്ധ്യതയില്ലെങ്കിലും പ്ലൂട്ടോയുടെ സ്ഥാനം ഭാവിയിൽ 100-200 ലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് ([[ല്യാപുനോവ് സമയം]]) പ്രവചിക്കുക അസാധ്യമാണ്.<ref>{{cite journal | title = Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic |author1=Gerald Jay Sussman |author2=Jack Wisdom | journal = Science | volume = 241 | pages = 433–437 |year = 1988 | url = http://groups.csail.mit.edu/mac/users/wisdom/pluto-chaos.pdf | doi = 10.1126/science.241.4864.433 | pmid = 17792606 | issue = 4864 | bibcode=1988Sci...241..433S |hdl=1721.1/6038 |s2cid=1398095 | hdl-access = free }}</ref> മറ്റൊരു ഉദാഹരണം ഭൂമിയുടെ [[അച്ചുതണ്ടിലെ ചരിവ്]] ആണ്. ചന്ദ്രനുമായുള്ള ടൈഡൽ പ്രതിപ്രവർത്തനം മൂലം ഭൂമിയുടെ മാന്റിലിൽ ഉണ്ടാവുന്ന ഘർഷണം മൂലം ഭൂമിയുടെ ഭ്രമണപഥത്തിലുണ്ടാവുന്ന മാറ്റം അതിദീർഘകാലയളവിൽ കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ല.<ref>{{cite journal|title=On the long term evolution of the spin of the Earth|url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1997-02_318_3/page/975|author=O. Neron de Surgy |author2=J. Laskar|journal=Astronomy and Astrophysics|date=February 1997|volume=318|pages=975–989 |bibcode=1997A&A...318..975N }}</ref> ബാഹ്യഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥങ്ങളേയും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവചിക്കുക അസാദ്ധ്യമാണ്.<ref name=hayes07>{{cite journal | author=Wayne B. Hayes | title=Is the outer Solar System chaotic? | journal=Nature Physics | arxiv=astro-ph/0702179 |year=2007 | volume=3 | issue=10 | pages=689–691 | doi=10.1038/nphys728 | bibcode=2007NatPh...3..689H | s2cid=18705038 }}</ref> ഇവയുടെ ല്യാപുനോവ് സമയം 2–230 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങളാണ്. ഭ്രമണപഥത്തിലുള്ള സ്ഥാനം ആത്യന്തികമായി ഒരു ഉറപ്പോടെയും പ്രവചിക്കാൻ സാധിക്കില്ല എന്നാണ് ഇതിനർത്ഥം. ചില ഗ്രഹങ്ങളുടെ പരിക്രമണപഥങ്ങൾ ദീർഘവൃത്താകാരം ഗണ്യമായ രീതിയിൽ തന്നെ കൂടുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്തേക്കാം.<ref name="Stewart1997">{{cite book | first = Ian | last = Stewart | title = Does God Play Dice? | url = https://archive.org/details/doesgodplaydicen0000stew | publisher = Penguin Books | edition = 2nd | pages = [https://archive.org/details/doesgodplaydicen0000stew/page/246 246]–249 | date = 1997 | isbn = 0-14-025602-4 }}</ref> എന്തായാലും [[സൗരയൂഥം]] ഇപ്പോൾ സുസ്ഥിരമാണ്. അടുത്ത ഏതാനും ബില്യൺ വർഷങ്ങളിൽ ഗ്രഹങ്ങളൊന്നും പരസ്പരം കൂട്ടിമുട്ടുകയോ സിസ്റ്റത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുകയോ ചെയ്യില്ല.<ref name=hayes07/> എന്നാൽ ഏതാണ്ട് അഞ്ച് ബില്യൺ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ [[ചൊവ്വ|ചൊവ്വയുടെ]] [[ഉൽകേന്ദ്രത (ജ്യോതിശാസ്ത്രം)|ഉത്കേന്ദ്രത]] ഏകദേശം 0.2 ആയി വളർന്നേക്കാം. അതായത്, അത് [[ഭൂമി|ഭൂമിയുടെ]] ഭ്രമണപഥത്തെ മുറിച്ചു കടക്കും. ഇത് കൂട്ടിയിടിക്കലിന് കാരണമാകും. ഇതേ സമയത്തു തന്നെ ബുധന്റെ ഉത്കേന്ദ്രത കൂടുതലാവുകയും [[ശുക്രൻ|ശുക്രനുമായി]] വളരെ അടുത്തു വരുന്നതിനുള്ള സാധ്യത കൂടുകയും ചെയ്യും. ഇത് ബുധനെ സൗരയൂഥത്തിൽ നിന്ന് പുറംതള്ളുകയോ ശുക്രനുമായോ ഭൂമിയുമായോ കൂട്ടിയിടുക്കുന്നതിന് കാരണമാക്കുകയോ ചെയ്യും.<ref name=laskar94/><ref>{{cite news|title=The solar system could go haywire before the sun dies|url = https://www.newscientist.com/article/dn13757-solar-system-could-go-haywire-before-the-sun-dies.html | author=David Shiga | work=NewScientist.com News Service | date=23 April 2008 | access-date=2008-04-28 }}</ref> ചില സിമുലേഷനുകൾ അനുസരിച്ച് ബുധന്റെ ഭ്രമണപഥത്തിലുണ്ടാവുന്ന ഈ വ്യതിയാനം നൂറു കോടി വർഷത്തിനുള്ളിൽ സംഭവിക്കാം.<ref name="Batygin">{{Cite journal | last1 = Batygin | first1 = K. | last2 = Laughlin | first2 = G. | doi = 10.1086/589232 | title = On the Dynamical Stability of the Solar System | url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2008-08-20_683_2/page/n638 | journal = The Astrophysical Journal | volume = 683 | issue = 2 | pages = 1207–1216 | year = 2008 |arxiv = 0804.1946 |bibcode = 2008ApJ...683.1207B | s2cid = 5999697 }}</ref> ===ഉപഗ്രഹങ്ങളും വലയങ്ങളും=== [[File:Voyager 2 Neptune and Triton.jpg|thumb|നെപ്‌ട്യൂണും അതിന്റെ ഉപഗ്രഹമായ ട്രൈറ്റണും. [[വോയേജർ 2]] എടുത്ത ചിത്രം. ട്രൈറ്റണിന്റെ ഭ്രമണപഥം ഒടുവിൽ നെപ്‌ട്യൂണിന്റെ [[റോഷെ ലിമിറ്റ്|റോഷെ പരിധിക്കുള്ളിൽ]] കൊണ്ടുപോയി, അതിനെ ചിതറിച്ച് ഒരു പുതിയ റിംഗ് സിസ്റ്റം രൂപീകരിക്കും.]] ടൈഡൽ നിയമങ്ങളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടതാണ് ഉപഗ്രഹങ്ങളും അവയുടെ പരിണാമവും. ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന്റെ ഫലമായി ഉപഗ്രഹങ്ങൾ അവയുടെ ഗ്രഹങ്ങളിൽ വേലിയേറ്റമുഴകൾ സൃഷ്ടിക്കും. ഉപഗ്രഹം ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണത്തിന്റെ അതേ ദിശയിൽ കറങ്ങുകയും ഗ്രഹം ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ പരിക്രമണ കാലയളവിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ കറങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, വേലിയേറ്റമുഴകൾ നിരന്തരം ഉപഗ്രഹത്തിനു മുന്നിലേക്കു വലിച്ചിടും.ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഗ്രഹത്തിന്റെ കോണീയ ആവേഗം ഉപഗ്രഹത്തിലേക്കു കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടും. സാവധാനം ഉപഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണവേഗത കൂടുകയും അത് പുറത്തേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യും. ഭൂമിയും അതിന്റെ ചന്ദ്രനും ഈ കോൺഫിഗറേഷന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. ഇപ്പോൾ [[ചന്ദ്രൻ]] ഭൂമിയുമായി [[ടൈഡൽ ലോക്ക്|ടൈഡൽ ലോക്കിലാണ്]] എന്നു പറയാം. ഭൂമിക്ക് ചുറ്റുമുള്ള അതിന്റെ ഒരു പരിക്രമണം (നിലവിൽ ഏകദേശം 29 ദിവസം) അതിന്റെ അച്ചുതണ്ടിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു ഭ്രമണത്തിന് തുല്യമാണ്. അതിനാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഭൂമിയിൽ നിന്നും നോക്കിയാൽ ചന്ദ്രന്റെ ഒരു വശം മാത്രമേ കാണുകയുള്ളു. ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് അകലുന്നത് തുടരും. ഭൂമിയുടെ ഭ്രമണം ക്രമേണ മന്ദഗതിയിലാകും. [[വ്യാഴം|വ്യാഴത്തിന്റെ]] [[ഗലീലിയൻ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ|ഗലീലിയൻ ഉപഗ്രഹങ്ങളും]] [[ശനി|ശനിയുടെ]] വലിയ ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഈ വിഭാഗത്തിലുള്ളവയാണ്.<ref>{{cite journal | bibcode=1982MNRAS.201..415G | title=Tidal Heating of Io and orbital evolution of the Jovian satellites | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | author=A. Gailitis | volume=201 | issue=2 | pages=415–420 |year=1980 | doi = 10.1093/mnras/201.2.415 | doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |author1=R. Bevilacqua |author2=O. Menchi |author3=A. Milani |display-authors= etal |date=April 1980 |title= Resonances and close approaches. I. The Titan-Hyperion case|url=https://archive.org/details/earth-moon-and-planets_1980-04_22_2/page/141 |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=22 |issue=2 |pages=141–152 |doi= 10.1007/BF00898423 |bibcode=1980M&P....22..141B |s2cid=119442634 }}</ref> ഉപഗ്രഹം ഗ്രഹം കറങ്ങുന്നതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ ഗ്രഹത്തിനു ചുറ്റും കറങ്ങുകയോ അല്ലെങ്കിൽ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണത്തിന് എതിർ ദിശയിൽ കറങ്ങുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സാഹചര്യമാണ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത്.ഈ സന്ദർഭങ്ങളിൽ വേലിയേറ്റ മുഴകൾ ഉപഗ്രഹത്തേക്കാൾ പിന്നിലാവും. മുൻപു കണ്ടതിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ കോണീയ ആക്കം കൈമാറുന്നതിന്റെ ദിശ വിപരീതമാണ്. അതിനാൽ ഗ്രഹത്തിന്റെ ഭ്രമണം വേഗത്തിലാകുന്നു. രണ്ടു സന്ദർഭങ്ങളിലും ഉപഗ്രഹങ്ങളിൽ വേലിയേറ്റ സമ്മർദ്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും അത് ചിതറി ഗ്രഹവലയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നതിനോ ഗ്രഹത്തിൽ തട്ടി തകരുന്നതിനോ കാരണമാകുകയും ചെയ്യും. [[ഫോബോസ് (ഉപഗ്രഹം)|ഫോബോസ്]], [[ട്രിറ്റോൺ]], യുറാനസ്സിന്റെ ഏതാനും ചെറിയ ഉപഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയെ കാത്തിരിക്കുന്ന വിധി ഇതാണ്.<ref name=Bills2006>{{cite journal |author1=Bruce G. Bills |author2=Gregory A. Neumann |author3=David E. Smith |author4=Maria T. Zuber |year=2006 |title=Improved estimate of tidal dissipation within Mars from MOLA observations of the shadow of Phobos|journal=Journal of Geophysical Research|volume=110 | issue=E7 |pages=E07004|doi=10.1029/2004JE002376| bibcode=2005JGRE..11007004B |s2cid=6125538 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |title=Tidal evolution in the Neptune-Triton system |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1989-07_219_1-2/page/23 |author=C. F. Chyba |author2=D. G. Jankowski |author3=P. D. Nicholson |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=219 |issue=1–2 |page=23 |bibcode=1989A&A...219L..23C |year=1989 }}</ref> യുറാനസിന്റെ [[ഡെസ്ഡിമോണ]] അതിന്റെ അയൽപക്കത്തെ ഉപഗ്രഹങ്ങളിലൊന്നുമായി കൂട്ടിയിടിച്ചേക്കാം.{{sfn|Duncan|Lissauer|1997}} മൂന്നാമത്തേത് ഗ്രഹവും ഉപഗ്രഹവും പരസ്പരം ടൈഡൽ ലോക്കിൽ വരിക എന്നതാണ്. അങ്ങനെയെങ്കിൽ വേലിയേറ്റ മുഴ ഉപഗ്രഹത്തിനു കീഴിൽ വരുന്നു. കോണീയ ആക്കം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടില്ല. ഇതിനാൽ പരിക്രമണ കാലയളവ് മാറില്ല. പ്ലൂട്ടോയും ഷാരോണും ഇത്തരത്തിലുള്ള കോൺഫിഗറേഷന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.<ref>{{cite journal | bibcode=2006AJ....132..290B | title=Orbits and Photometry of Pluto's Satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-07_132_1/page/290 |author1=Marc Buie |author2=William Grundy |author3=Eliot Young |author4=Leslie Young |author5=Alan Stern | journal=The Astronomical Journal | volume=132 | issue=1 | pages=290–298 |year=2006 | doi=10.1086/504422 | arxiv=astro-ph/0512491 | s2cid=119386667 }}</ref> ശനിയുടെ വളയങ്ങളുടെ രൂപീകരണത്തിന്റെ കാരണത്തെ സംബന്ധിച്ച് ശാസ്ത്രസമൂഹത്തിൽ അഭിപ്രായ ഐക്യമില്ല. സൗരയൂഥത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ വളയങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടിരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് സൈദ്ധാന്തിക മാതൃകകൾ സൂചിപ്പിച്ചെങ്കിലും, കാസിനി-ഹ്യൂഗൻസ് ബഹിരാകാശ പേടകത്തിൽ നിന്നുള്ള വിവരങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് അവ താരതമ്യേന വൈകിയാണ് രൂപപ്പെട്ടതെന്നാണ്.,<ref name="Tiscareno">{{cite book | first=M. S. | last=Tiscareno | editor-last=Kalas | editor-first=P. | editor2-last=French | editor2-first=L. | contribution=Planetary Rings | arxiv=1112.3305v2 | title=Planets, Stars and Stellar Systems | pages=61–63 | date=2012-07-04 | publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] | url=http://refworks.springer.com/mrw/index.php?id=1654 | doi=10.1007/978-94-007-5606-9_7 | isbn=978-94-007-5605-2 | s2cid=118494597 | access-date=2012-10-05 | archive-date=2019-12-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191224103240/https://meteor.springer.com/springerreference.jsf | url-status=dead }}</ref><ref name="IessMilitzer2019">{{cite journal|last1= Iess|first1= L.|last2= Militzer|first2= B.|last3= Kaspi|first3= Y.|last4= Nicholson|first4= P.|last5= Durante|first5= D.|last6= Racioppa|first6= P.|last7= Anabtawi|first7= A.|last8= Galanti|first8= E.|last9= Hubbard|first9= W.|last10= Mariani|first10=M. J.|last11= Tortora|first11= P.|last12= Wahl|first12= S.|last13= Zannoni|first13= M.|title= Measurement and implications of Saturn's gravity field and ring mass|journal= Science|volume= 364|issue= 6445|year= 2019|pages= eaat2965|doi= 10.1126/science.aat2965|pmid= 30655447|bibcode= 2019Sci...364.2965I|hdl= 10150/633328|s2cid= 58631177|url= https://repository.arizona.edu/bitstream/10150/633328/1/aat2965_CombinedPDF_v4.pdf|doi-access= free}}</ref> ===സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളുടെ പാരിസ്ഥിതികസവിശേഷതകളും=== {{See also|നക്ഷത്രപരിണാണം|ഭൂമിയുടെ ഭാവി}} {{CSS image crop |Image = Nature_timespiral_vertical_layout.png |bSize = 1350 |cWidth = 250 |cHeight = 250 |oTop = 410 |oLeft = 282 |Location = right |Description = ഒരു പ്രോട്ടോപ്ലാനറ്ററി ഡിസ്കിലേക്ക് വാതകവും പൊടിയും അടിഞ്ഞുകൂടിയതിനുശേഷമുളള സൗരയൂഥത്തിന്റെ രൂപീകരണം. ഈ പദാർത്ഥങ്ങളുടെ ഭൂരിഭാഗവും ആദിമ [[സൂപ്പർനോവ|സൂപ്പർനോവയിൽ]] നിന്നാണ് ലഭിച്ചത്}} ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ, സൗരയൂഥത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നതിന് കാരണമാകുന്നത് പ്രായത്തിനനുസരിച്ച് സൂര്യനിൽ വരുന്ന മാറ്റങ്ങളായിരിക്കും. സൂര്യൻ ഹൈഡ്രജൻ സംലയനത്തിലൂടെ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അത് കൂടുതൽ ചൂടാകുന്നതിനനുസരിച്ച് ശേഷിക്കുന്ന ഇന്ധനം കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ കത്തിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു. തൽഫലമായി ഓരോ 110 കോടി വർഷത്തിലും പത്ത് ശതമാനം എന്ന തോതിൽ സൂര്യന്റെ പ്രകാശം വർദ്ധിക്കുന്നു.<ref name=scientist>{{cite news|title=Science: Fiery future for planet Earth |author=Jeff Hecht | work=New Scientist |url = https://www.newscientist.com/article/mg14219191.900.html | date=2 April 1994 | issue=1919 | page=14 |access-date=2007-10-29 }}</ref> ഏകദേശം 600 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, സൂര്യന്റെ തീക്ഷ്ണത ഭൂമിയുടെ കാർബൺ ചക്രത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തും. ഇവിടെ മരങ്ങൾക്ക് (C3 ഫോട്ടോസിന്തറ്റിക് സസ്യജീവിതം) നിലനിൽക്കാൻ കഴിയാതാവും. ഏകദേശം 800 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തിലെയും സമുദ്രങ്ങളിലെയും സങ്കീർണ്ണമായ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും സൂര്യൻ നശിപ്പിക്കും. 110 കോടി വർഷത്തിനുള്ളിൽ സൂര്യന്റെ വർദ്ധിച്ച വികിരണം സൗരയൂഥത്തിലെ വാസയോഗ്യ മേഖലയെ പുറത്തേക്ക് നീക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കും. ദ്രവജലം സ്വാഭാവികമായി നിലനിൽക്കാൻ കഴിയാത്തവിധം ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലത്തെ ഇത് ചൂടുള്ളതാക്കും. ഈ ഘട്ടത്തിൽ ഭൂമിയിൽ ഏകകോശജീവികൾ മാത്രമേ കാണുകയുള്ളു.<ref name=Schroder2008/> സമുദ്രത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ നിന്നും കൂടിയ തോതിലുള്ള ജലത്തിന്റെ ബാഷ്പീകരണം അന്തരീക്ഷ താപനിലയുടെ വർദ്ധനയെ ത്വരിതപ്പെടുത്തും. ഇത് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും വേഗത്തിൽ ഇല്ലാതാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.<ref>{{cite web|url=http://www.cicero.uio.no/fulltext/index_e.aspx?id=2737|title=Our changing solar system|author1=Knut Jørgen|author2=Røed Ødegaard|work=Centre for International Climate and Environmental Research|year=2004|access-date=2008-03-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009015241/http://www.cicero.uio.no/fulltext/index_e.aspx?id=2737|archive-date=2008-10-09}}</ref> ഈ സമയത്ത് ചൊവ്വയുടെ ഉപരിതല താപനില ക്രമാതീതമായി ഉയരും. കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡും ഉപരിതല ശിലാശകലങ്ങൾക്കു കീഴിലുള്ള തണുത്തുറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന വെള്ളവും അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് വരാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇത് ചൊവ്വയിൽ ഒരു ഹരിതഗൃഹ പ്രഭാവം സൃഷ്ടിക്കുയും ഇന്നത്തെ ഭൂമിക്ക് സമാനമായ അവസ്ഥ കൈവരിക്കുന്നതുവരെ ഗ്രഹത്തെ ചൂടാക്കുകയും ചെയ്യും. ജീവികളുടെ ഭാവി വാസസ്ഥലമായി ചൊവ്വ മാറിയേക്കാം.<ref name=mars>{{cite book|title=Mars: A Warmer, Wetter Planet|author=Jeffrey Stuart Kargel | url = https://books.google.com/books?id=0QY0U6qJKFUC&q=mars+future+%22billion+years%22+sun&pg=PA509 | isbn=1-85233-568-8 | date=2004 | publisher=Springer |access-date=2007-10-29 }}</ref> 3.5 ബില്യൻ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതല അവസ്ഥ ഇന്നത്തെ ശുക്രന്റെ അവസ്ഥയ്ക്ക് സമാനമായിരിക്കും.<ref name=scientist /> [[File:Sun red giant.svg|thumb|left|ഒരു ചുവന്ന ഭീമൻ എന്ന നിലയിൽ ഭാവിയിൽ കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്ന വലുപ്പവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ആപേക്ഷിക വലുപ്പം ഇൻസെറ്റിൽ]] ഏകദേശം 5.4 ബില്യൻ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം സൂര്യന്റെ കാമ്പ് അതിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള ഷെല്ലിൽ ഹൈഡ്രജൻ സംയോജനം നടത്താൻ തക്കവിധം ചൂടാകും.<ref name=Schroder2008/> ഇത് നക്ഷത്രത്തിന്റെ പുറം പാളികൾ വളരെയധികം വികസിക്കാൻ ഇടയാക്കും. കൂടാതെ നക്ഷത്രം അതിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടമായ [[ചുവപ്പുഭീമൻ]] ആയി മാറുകയും ചെയ്യും.{{sfn|Zeilik|Gregory|1998|p=320–321}}<ref>{{cite web|title=Introduction to Cataclysmic Variables (CVs)|work=NASA Goddard Space Center|year=2006|url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/cvs/cvstext.html|access-date=2006-12-29|archive-date=2020-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20200507212645/https://heasarc.gsfc.nasa.gov/docs/objects/cvs/cvstext.html|url-status=dead}}</ref> 7.5 ബില്യൺ വർഷങ്ങൾ കഴിയുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ വ്യാസം 1.2 AU- ആയിരിക്കും.—ഇപ്പോഴത്തെ വലിപ്പത്തിന്റെ 256 ഇരട്ടി. ചുവന്ന ഭീമൻ അവസ്ഥയിൽ ഉപരിതല വിസ്തീർണ്ണം വർധിച്ചതിന്റെ ഫലമായി സൂര്യന്റെ ഉപരിതല താപനില ഇപ്പോഴുള്ളതിനേക്കാൾ വളരെ താഴ്ന്നതായിരിക്കും. ഏകദേശം 2600 കെൽവിൻ അപ്പോൾ അതിന്റെ താപനില. തിളക്കമാകട്ടെ ഇപ്പോഴുള്ളതിന്റെ 2,700 മടങ്ങ് വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യും. ഈ സമയത്ത് സൂര്യനിൽ നിന്ന് ശക്തമായ സൗങ്ങൾ രൂപപ്പെടും, ഇത് അതിന്റെ പിണ്ഡത്തിന്റെ 33% വരെ പറത്തിക്കളയും.<ref name=Schroder2008>{{cite journal|author1=K. P. Schroder |author2=Robert Connon Smith |title= Distant future of the Sun and Earth revisited|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=386|issue= 1 |pages=155–163 |year=2008 |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |bibcode=2008MNRAS.386..155S |arxiv = 0801.4031 |s2cid=10073988 }}</ref><ref name="sun_future">{{cite journal |author1=I. J. Sackmann |author2=A. I. Boothroyd |author3=K. E. Kraemer | title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 | pages=457 | journal=Astrophysical Journal |year=1993 | volume=418 | bibcode=1993ApJ...418..457S | doi=10.1086/173407 }}</ref>{{sfn|Zeilik|Gregory|1998|p=322}} ഈ കാലമാവുമ്പോഴേക്കും [[ശനി|ശനിയുടെ]] ഉപഗ്രഹമായ [[ടൈറ്റൻ (ഉപഗ്രഹം)|ടൈറ്റൻ]] ജീവൻ നിലനിർത്താൻ ആവശ്യമായ ഉപരിതല താപനില കൈവരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.<ref name=Titan>{{cite journal |title=Titan under a red giant sun: A new kind of "habitable" moon |author1=Ralph D. Lorenz |author2=Jonathan I. Lunine |author3=Christopher P. McKay |journal=Geophysical Research Letters |year=1997 |volume=24 |pages=2905–8 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~rlorenz/redgiant.pdf |access-date=2008-03-21 |doi=10.1029/97GL52843 |pmid=11542268 |issue=22 |bibcode=1997GeoRL..24.2905L |citeseerx=10.1.1.683.8827 |archive-date=2011-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724173621/http://www.lpl.arizona.edu/~rlorenz/redgiant.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | author=Marc Delehanty | title=Sun, the solar system's only star | work=Astronomy Today | url=http://www.astronomytoday.com/astronomy/sun.html | access-date=2006-06-23 | archive-date=2013-03-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130315063022/http://www.astronomytoday.com/astronomy/sun.html | url-status=dead }}</ref> സൂര്യൻ വികസിക്കുമ്പോൾ അത് [[ബുധൻ]], [[ശുക്രൻ]] എന്നീ ഗ്രഹങ്ങളെ വിഴുങ്ങും.<ref name=Rybicki2001>{{cite journal |author1=K. R. Rybicki |author2=C. Denis |title=On the Final Destiny of the Earth and the Solar System |journal=Icarus |volume=151 | issue=1 |pages=130–137 |date=2001 |doi=10.1006/icar.2001.6591 |bibcode=2001Icar..151..130R }}</ref> ഭൂമിയുടെ കാര്യം എന്താകുമെന്ന് വ്യക്തമല്ല. സൂര്യൻ ഭൂമിയുടെ നിലവിലെ ഭ്രമണപഥത്തെ വലയം ചെയ്യുമെങ്കിലും, സൂര്യന്റെ പിണ്ഡം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് കാരണം അതിന്റെ ഗരുത്വാകർഷണം ദുർബലമാകുകയും ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥം കൂടുതൽ കൂടുതൽ പുറത്തേക്ക് നീങ്ങാൻ ഇടയാക്കുകയും [[ഭൂമി]] സൂര്യനിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ അകലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തേക്കാം.<ref name=Schroder2008/><ref name=sun_future /> എന്നാൽ 2008-ലെ ഒരു പഠനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഭൂമി വിഴുങ്ങപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ്.<ref name=Schroder2008/> വികാസത്തിന്റെ ഘട്ടത്തിനുശേഷം, വാസയോഗ്യമായ മേഖല ബാഹ്യ സൗരയൂഥത്തിലേക്കും കൈപ്പർ-ബെൽറ്റിലേക്കും മാറും. ഇതിനർത്ഥം, പ്ലൂട്ടോയിലെയും ഷാരോണിലെയും ഉപരിതല താപനില മഞ്ഞ് ഉരുകുന്നതിന് ആവശ്യമുള്ള അളവിലുള്ളതായിരിക്കും എന്നാണ്. പ്ലൂട്ടോയിലും ചാരോണിലും ഉപരിതല താപനില 0 °C ആയിരിക്കും. സബ്ലിമേഷൻ മൂലം അപ്പോഴേക്കും പ്ലൂട്ടോയ്ക്ക് അതിന്റെ മീഥേൻ പാളി നഷ്ടമായിട്ടുണ്ടാകും. [[പ്ലൂട്ടോ]] വളരെ ചെറുതായതിനാലും കാന്തികമണ്ഡലം വളരെ ദുർബലമായതിനാലും സൂര്യനിൽ നിന്നും വരുന്ന ചാർജ്ജിത കണങ്ങളെ തടയാനാവില്ല. ഈ സമയത്ത് സൗരപ്രവർത്തനങ്ങൾ വളരെയേറെ വർദ്ധിക്കുന്നതു കൊണ്ടും പ്ലൂട്ടോക്ക് അതിന്റെ അന്തരീക്ഷത്തെ പിടിച്ചു നിർത്താനാവില്ല. പ്ലൂട്ടോയിലേയും ഷാരോണിലേയും ഹിമം ആവിയായി ബഹിരാകാശത്തേക്ക് നഷ്ടപ്പെടും. അവസാനം ഇവയുടെ ശിലാരൂപത്തിലുള്ള കാമ്പ് മാത്രം അവശേഷിക്കും. ഇങ്ങനെ രണ്ടിനും അവയുടെ പിണ്ഡത്തിന്റെ 30-40% നഷ്ടപ്പെടും. ക്രമേണ സൗരകേന്ദ്രത്തിനു ചുറ്റുമുള്ള ഷെല്ലിൽ കത്തുന്ന ഹൈഡ്രജൻ കാമ്പിന്റെ പിണ്ഡം വർദ്ധിക്കും. അത് നിലവിലെ സൗരപിണ്ഡത്തിന്റെ 45% ആവും. ഈ ഘട്ടത്തിൽ സാന്ദ്രതയും താപനിലയും വളരെ ഉയർന്നതായിത്തീരും. ഹീലിയം അണുകേന്ദ്രങ്ങൾ സംയോജിച്ച് [[കാർബൺ]] ആയിമാറുന്ന പ്രകൃയ ആരംഭിക്കും. ഇത് ഒരു [[ഹീലിയം ഫ്ലാഷ്|ഹീലിയം ഫ്ലാഷിലേക്ക്]] നയിക്കും. തുടർന്ന് സൂര്യന്റെ വലിപ്പം വളരെയേറെ ചുരുങ്ങും. അതിന്റെ തെളിച്ചം ഏകദേശം 54 മടങ്ങ് വരെ കുറയുകയും അതിന്റെ ഉപരിതല താപനില ഏകദേശം 4770 കെൽവിൻ ആയി വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യും. [[സൂര്യൻ]] ഒരു [[തിരശ്ചീന ശാഖ|തിരശ്ചീന ഭീമനായി]] മാറും. ഇപ്പോൾ ഹൈഡ്രജൻ കത്തിന്നതു പോലെ അതിന്റെ കാമ്പിൽ ഹീലിയം കത്താൻ തുടങ്ങുന്നു. ഹീലിയം ഫ്യൂസിംഗ് ഘട്ടം 100 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. പിന്നീട് അതിന്റെ പുറം പാളികളിലെ ഹൈഡ്രജനും ഹീലിയവും ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങും. അത് രണ്ടാം തവണയും വികസിക്കുകയും [[അസിംപ്റ്റോട്ടിക് ഭീമൻ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒന്നായി മാറുകയും ചെയ്യും. അപ്പോൾ സൂര്യന്റെ തിളക്കം വീണ്ടും വർദ്ധിക്കുകയും താപനില കുറഞ്ഞ് ഏകദേശം 3500 കെൽവിനിലേക്ക് എത്തുകയും ചെയ്യും.<ref name=Schroder2008/> ഈ ഘട്ടം ഏകദേശം 30 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കും. അതിനുശേഷം 1,00,000 വർഷത്തിനുള്ളിൽ സൂര്യന്റെ ശേഷിക്കുന്ന പുറം പാളികൾ തെറിച്ചു പോകുകയും ഒരു [[ഗ്രഹ നീഹാരിക |ഗ്രഹനെബുലയായി]] രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്യും. പുറന്തള്ളപ്പെടുന്ന പദാർത്ഥത്തിൽ സൂര്യന്റെ ന്യൂക്ലിയർ പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഹീലിയവും കാർബണും അടങ്ങിയിരിക്കും. ഭാവി തലമുറയിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾക്കായി നക്ഷത്രാന്തര മാധ്യമത്തെ ഭാരമുള്ള മൂലകങ്ങളാൽ സമ്പുഷ്ടമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name=nebula>{{cite web | author=Bruce Balick | title=Planetary nebulae and the future of the Solar System | work=Personal web site | url=http://www.astro.washington.edu/balick/WFPC2/ | access-date=2006-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081219010229/http://www.astro.washington.edu/balick/WFPC2/ | archive-date=2008-12-19 | url-status=dead }}</ref> [[File:M57 The Ring Nebula.JPG|thumb| [[റിങ് നെബുല]]. സൂര്യനും അവസാനം ഇതുപോലെ ഒരു ഗ്രഹനീഹാരികയായി മാറും.]] ഇത് താരതമ്യേന ശാന്തമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഒരു സൂപ്പർനോവയ്ക്ക് സമാനമായതല്ല. സൂര്യൻ അതിന്റെ പരിണാമത്തിന്റെ ഭാഗമായി [[സൂപ്പർനോവ]] ഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോകാൻ കഴിയാത്തത്ര ചെറുതാണ്. സൂര്യന്റെ ഈ അവസാനകാലത്ത് സൗരവാതത്തിന്റെ വേഗതയിൽ വൻതോതിലുള്ള വർദ്ധനവ് കാണും. എന്നാൽ ഒരു ഗ്രഹത്തെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി ഇതിനുണ്ടാവില്ല. എന്നിരുന്നാലും, സൂര്യന്റെ പിണ്ഡം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് മൂലമുണ്ടാകുന്ന ഗരുത്വവ്യതിയാനം അതിജീവിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങളിൽ ചിലത് കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതിനും ചിലത് സൗരയൂഥത്തിൽ നിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടുന്നതിനും മറ്റുള്ളവ ടൈഡൽ പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങളാൽ വിഘടിക്കപ്പെടുന്നതിനും ഇടയാക്കും.<ref>{{cite journal|title=A Gaseous Metal Disk Around a White Dwarf|url=https://archive.org/details/sim_science_2006-12-22_314_5807/page/1908|author1=B. T. Gänsicke |author2=T. R. Marsh |author3=J. Southworth |author4=A. Rebassa-Mansergas |journal=Science|year=2006 | volume=314 | pages=1908–1910 | doi=10.1126/science.1135033|pmid=17185598|issue=5807|arxiv = astro-ph/0612697 |bibcode = 2006Sci...314.1908G |s2cid=8066922 }}</ref> അതിനുശേഷം, സൂര്യൻ ഒരു [[വെളുത്ത കുള്ളൻ]] നക്ഷത്രമായി മാറും. ഇത് വളരെയേറെ സാന്ദ്രമായ ഒരു അവസ്ഥയാണ്. അതിന്റെ യഥാർത്ഥ പിണ്ഡം ഇപ്പോഴുള്ളതിന്റെ 54% ആയിരിക്കും. എന്നാൽ ഭൂമിയുടെ വലിപ്പം മാത്രമേ കാണുകയുള്ളു. തുടക്കത്തിൽ ഈ വെളുത്ത കുള്ളൻ നക്ഷത്രത്തിന് ഇപ്പോൾ സൂര്യനുള്ളതിനേക്കാൾ 100 മടങ്ങ് പ്രകാശമുണ്ടായിരിക്കും. ഇത് പൂർണ്ണമായും [[കാർബൺ|കാർബണും]] [[ഓക്സിജൻ|ഓക്സിജനും]] അടങ്ങിയതായിരിക്കും. എന്നാൽ ഈ മൂലകങ്ങളെ സംയോജിപ്പിക്കാൻ ആവശ്യമായ താപനിലയിൽ ഒരിക്കലും എത്തുകയുമില്ല. വെളുത്ത കുള്ളൻ സൂര്യൻ ക്രമേണ തണുക്കുകയും തിളക്കം കുറഞ്ഞു പോകുകയും ചെയ്യും.<ref name="future-sun">{{cite web|author=Richard W. Pogge |year=1997 |url=http://www.astronomy.ohio-state.edu/~pogge/Lectures/vistas97.html |title=The Once & Future Sun |format=lecture notes |work=New Vistas in Astronomy |access-date=2005-12-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527094435/http://www-astronomy.mps.ohio-state.edu/Vistas/ |archive-date=2005-05-27 }}</ref> സൂര്യൻ മരിക്കുമ്പോൾ ഗ്രഹങ്ങൾ, ധൂമകേതുക്കൾ, ഛിന്നഗ്രഹങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പരിക്രമണ വസ്തുക്കളിൽ അതിന്റെ ഗുരുത്വാകർഷണം അതിന്റെ പിണ്ഡനഷ്ടം മൂലം ദുർബലമാകും. ശേഷിക്കുന്ന എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും ഭ്രമണപഥങ്ങൾ വികസിക്കും. ശുക്രൻ, ഭൂമി, ചൊവ്വ എന്നിവ അപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അവയുടെ ഭ്രമണപഥങ്ങൾ ഏകദേശം 1.4 AU, 1.9 AU, 2.8 AU എന്ന ക്രമത്തിലായിരിക്കും. അവയും ബാക്കിയുള്ള മറ്റ് ഗ്രഹങ്ങളും ഇരുണ്ടതും തണുപ്പുള്ളതുമായ ഗോളങ്ങളായി മാറും. യാതൊരു തരത്തിലുള്ള ജീവനും ഉണ്ടായിരിക്കില്ല.<ref name="sun_future" /> ഗ്രഹങ്ങൾ സൂര്യനെ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നത് തുടരുമെങ്കിലും ഗുരുത്വാകർഷണം കുറയുന്നതു കാരണം അവയുടെ വേഗതയും സൂര്യനിൽ നിന്നുള്ള ദൂരവും കൂടിവരും. രണ്ട് ബില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം സൂര്യന്റെ കാമ്പിലെ കാർബണും ഓക്സിജനും ഘനീഭവിക്കുകയും ശേഷിക്കുന്ന പിണ്ഡത്തിന്റെ 90% വും ഒരു ക്രിസറ്റലീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{cite journal |author1=T. S. Metcalfe |author2=M. H. Montgomery |author3=A. Kanaan | title=Testing White Dwarf Crystallization Theory with Asteroseismology of the Massive Pulsating DA Star BPM 37093 | journal=Astrophysical Journal | arxiv=astro-ph/0402046 |year=2004 | volume=605 |issue=2 | pages=L133 | doi=10.1086/420884 | bibcode=2004ApJ...605L.133M |s2cid=119378552 }}</ref> ഒടുവിൽ ഏകദേശം 1 ക്വാഡ്രില്യൺ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം സൂര്യൻ പൂർണ്ണമായും പ്രകാശിക്കുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ച് ഒരു [[കറുത്ത കുള്ളൻ|കറുത്ത കുള്ളനായി]] മാറും.<ref name=Fontaine2001>{{cite journal|title=The Potential of White Dwarf Cosmochronology |author1=G. Fontaine |author2=P. Brassard |author3=P. Bergeron | journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume=113|issue=782 | pages=409–435 |year=2001 | doi=10.1086/319535 | bibcode=2001PASP..113..409F |doi-access=free }}</ref> ==താരാപഥ പ്രതിപ്രവർത്തനം== [[File:Milky Way Spiral Arm.svg|left|thumb|ആകാശഗംഗയിൽ സൗരയൂഥത്തിന്റെ സ്ഥാനം]] [[താരാപഥ കേന്ദ്രം|താരാപഥ കേന്ദ്രത്തിൽ]] നിന്ന് ഏകദേശം 30,000 [[പ്രകാശവർഷം]] അകലെയായി ഒരു വൃത്താകൃതിയിലുള്ള പരിക്രമണപഥത്തിലൂടെ സൗരയൂഥം സഞ്ചരിക്കുന്നുണ്ട്. അതിന്റെ വേഗത ഏകദേശം സെക്കന്റിൽ 220 കിലോമീറ്ററാണ്. സൗരയൂഥത്തിന് താരാപഥ കേന്ദ്രത്തിന് ചുറ്റും ഒരു പരിക്രമണം പൂർത്തിയാക്കാൻ ആവശ്യമായ കാലയളവിനെയാണ് [[കോസ്മിക്‌ വർഷം]] എന്നു പറയുന്നത്. ഇത് ഏകദേശം 220-250 ദശലക്ഷം ഭൗമവർഷങ്ങൾ വരും. [[സൗരയൂഥം]] അതിന്റെ രൂപീകരണത്തിനു ശേഷം കുറഞ്ഞത് 20 പരിക്രമണങ്ങളെങ്കിലും പൂർത്തിയാക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref name="biblio">{{cite web | url = http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml|work=The Physics Factbook (self-published)| author=Stacy Leong| editor=Glenn Elert |year=2002|title=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year) | access-date=2008-06-26 }}</ref> [[ജീവാശ്മം|ഫോസിൽ]] പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സൗരയൂഥത്തിന്റെ പരിക്രമണത്തിന് ഭൂമിയിലെ ജീവികളുടെ വംശനാശവുമായി ബന്ധമുണ്ട് എന്ന് ചില ശാസ്ത്രജ്ഞർ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗാലക്‌സിയുടെ കേന്ദ്രത്തെ ചുറ്റുമ്പോൾ സൂര്യന് ഉണ്ടാകുന്ന ലംബമായ ആന്ദോളനങ്ങൾ അതിന്റെ ഗാലക്‌സിയുടെ തലത്തിലൂടെയുള്ള ലംബമായ ചലനത്തിന് കാരണമാകുമെന്ന് ഒരു സിദ്ധാന്തം അനുമാനിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി സൂര്യന്റെ ഭ്രമണപഥം ഗാലക്‌സി ഡിസ്കിന് പുറത്തേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ [[താരാപഥ വേലിയേറ്റം|ഗാലക്സിയിലെ ടൈഡൽ‍]] സ്വാധീനം ദുർബലമാകാൻ കാരണമാകുന്നു. ഗാലക്സി ഡിസ്കിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ കൂടുതൽ ശക്തമാകുകയും ചെയ്യും. ഇത് ഓരോ 20-25 മില്യൺ വ‍ർഷത്തിലും സംഭവിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഗണിതമാതൃകകൾ അനുസരിച്ച് ഇത് [[ഒർട്ട് മേഘം|ഊർട്ട് മേഘത്തിൽ]] നിന്നുള്ള ധൂമകേതുക്കൾ സൗരയൂഥത്തിനുള്ളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതിന് ഇടയാക്കുന്നു. ഇത് വിനാശകരമായ ആഘാതങ്ങളുടെ സാധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | title = Perturbing the Oort Cloud | first = Michael | last = Szpir | work = American Scientist | url = http://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud | access-date = 2008-03-25 | publisher = The Scientific Research Society | archive-date = 2012-04-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120402163230/http://www.americanscientist.org/issues/pub/perturbing-the-oort-cloud | url-status = dead }}</ref> എന്നാൽ മറ്റു ചിലർ വാദിക്കുന്നത് സൂര്യൻ നിലവിൽ ഗാലക്‌സിയുടെ തലത്തോട് അടുത്താണെന്നും എന്നിട്ടും അവസാനത്തെ വലിയ വംശനാശം 15 ദശലക്ഷം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് സംഭവിച്ചു എന്നുമാണ്. അതിനാൽ, സൂര്യന്റെ ലംബ സ്ഥാനത്തിന് അത്തരം ആനുകാലിക വംശനാശത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല. പകരം സൂര്യൻ ഗാലക്സിയുടെ സർപ്പിള കൈകളിലൂടെ കടന്നുപോകുമ്പോഴാണ് വംശനാശം സംഭവിക്കുന്നത് എന്നാണ് ഇവർ പറയുന്നത്. വളരെ ഉയർന്ന തോതിൽ തന്മാത്രാമേഘങ്ങളും [[നീലഭീമൻ|നീലഭീമൻ നക്ഷത്രങ്ങളും]] അടങ്ങിയിട്ടുള്ള ഈ [[സർപ്പിള താരാപഥം|സർപ്പിളകരങ്ങൾ]] അവയുടെ ഉയർന്ന ഗുരുത്വാകർഷണം മൂലം ഊർട്ട് മേഘത്തെ സ്വാധീനിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.<ref>{{cite journal|title=Mass Extinctions and The Sun's Encounters with Spiral Arms|author1=Erik M. Leitch |author2=Gautam Vasisht |year=1998|pages=51–56|issue=1|journal=New Astronomy|volume= 3|arxiv=astro-ph/9802174|doi=10.1016/S1384-1076(97)00044-4|bibcode = 1998NewA....3...51L |s2cid=17625755 }}</ref> ===ഗാലക്‌സികളുടെ കൂട്ടിയിടിയും സൗരയൂഥത്തിന്റെ തകർച്ചയും=== {{Main article|ആൻഡ്രോമീഡ-ആകാശഗംഗ സംഘർഷണം}} പ്രപഞ്ചത്തിലെ ബഹുഭൂരിപക്ഷം ഗാലക്‌സികളും ക്ഷീരപഥത്തിൽ നിന്ന് അകലുകയാണെങ്കിലും ഗാലക്‌സികളുടെ [[ലോക്കൽ ഗ്രൂപ്പ്|പ്രാദേശിക ഗ്രൂപ്പിലെ]] ഏറ്റവും വലിയ അംഗമായ ആൻഡ്രോമിഡ ഗാലക്‌സി സെക്കന്റിൽ ഏകദേശം 120 കിലോമീറ്റർ വേഗതയിൽ ക്ഷീരപഥത്തിന്റെ അടുത്തേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്.<ref name=cain /> 4 ബില്യൺ വർഷത്തിനുള്ളിൽ ആൻഡ്രോമിഡയും ക്ഷീരപഥവും കൂട്ടിയിടിക്കും. അത് ഈ ഗാലക്സികളുടെ രൂപത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തും. ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുകയാണെങ്കിൽ സൗരയൂഥം ക്ഷീരപഥത്തിന്റെ പുറത്തേക്ക് നീങ്ങാനുള്ള സാധ്യത 12% ആണെന്ന് കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ തുടർച്ചയായി സൗരയൂഥം ആൻഡ്രോമീഡയുടെ ഭാഗമായി മാറാനുള്ള സാധ്യതയുമുണ്ട്. ഇതിന് 3% സാധ്യതയാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.<ref name=cain /> തുടർച്ചയായ ആഘാതങ്ങൾ ഇതിനെ പുറംതള്ളുന്നതിനുള്ള സാധ്യത 30% ആയി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.<ref name=cox /> ഈ താരാപഥങ്ങളുടെ കേന്ദ്രത്തിലുള്ള തമോഗർത്തങ്ങളും ലയിച്ച് ഒന്നാവും. ഒടുവിൽ ഏകദേശം 6 ബില്യൺ വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ക്ഷീരപഥവും ആൻഡ്രോമിഡയും ഒരു ഭീമാകാരമായ ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഗാലക്‌സിയായി അവരുടെ ലയനം പൂർത്തിയാക്കും. ലയന സമയത്ത് ധാരാളം വാതകം ഉണ്ടെങ്കിൽ, വർദ്ധിച്ച ഗുരുത്വാകർഷണം വാതകത്തെ പുതിയതായി രൂപപ്പെടുന്ന ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ഗാലക്സിയുടെ മധ്യഭാഗത്തേക്ക് വലിച്ചെടുക്കുന്നു. ഇത് വളരെ കുറഞ്ഞ കാലം കൊണ്ട് കൂടുതൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്ന പ്രതിഭാസത്തിന് കാരണമായേക്കാം.<ref name=cain /> [[സ്റ്റാർബർസ്റ്റ്]] എന്നാണ് ഈ പ്രതിഭാസം അറിയപ്പെടുന്നത്. കൂടാതെ ഉള്ളിലേക്ക് വീഴുന്ന വാതകം പുതുതായി രൂപംകൊണ്ട തമോദ്വാരത്തെ പോഷിപ്പിക്കുകയും അതിനെ ഒരു [[സജീവ താരാപഥങ്ങൾ|സജീവ ഗാലക്സി ന്യൂക്ലിയസാക്കി]] മാറ്റുകയും ചെയ്യും. ഈ പ്രതിപ്രവർത്തനങ്ങൾ സൗരയൂഥത്തെ പുതിയ ഗാലക്‌സിയുടെ പുറം വലയത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടും. ഈ കൂടിച്ചേരലിന്റെ ഭാഗമായുണ്ടാവുന്ന വികിരണങ്ങൾ സൗരയൂഥത്തെ കാര്യമായി ബാധിക്കാൻ സാധ്യതയില്ല.<ref name=cain>{{cite web|title=When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun?|author=Fraser Cain|work=Universe Today|url = http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/|year=2007|access-date=2007-05-16 }}</ref><ref name=cox>{{cite journal|title=The Collision Between The Milky Way And Andromeda |author1=J. T. Cox |author2=Abraham Loeb | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0705.1170 |year=2007 | doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x|volume=386|issue=1|pages=461–474 | bibcode=2008MNRAS.386..461C |s2cid=14964036 }}</ref> ഈ കൂട്ടിയിടി സൗരയൂഥത്തിലെ ഗ്രഹങ്ങളുടെ ഭ്രമണപഥത്തിൽ മാറ്റം വരുത്തുമെന്നത് പൊതുവായ തെറ്റിദ്ധാരണയാണ്. സൗരയൂഥത്തിനു സമീപത്തു കൂടി കടന്നുപോകുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഗുരുത്വാകർഷണത്തിന് ഗ്രഹങ്ങളെ നക്ഷത്രാന്തരീയ സ്ഥലത്തേക്ക് വലിച്ചിടാൻ കഴിയുമെന്നത് ശരിയാണെങ്കിലും നക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം വളരെ വലുതായതു കൊണ്ട് ക്ഷീരപഥം-ആൻഡ്രോമിഡ കൂട്ടിയിടി ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക നക്ഷത്രവ്യവസ്ഥയെ തകർക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത വളരെ കുറവാണ്. സൗരയൂഥത്തെ മൊത്തത്തിൽ ഈ സംഭവങ്ങൾ ബാധിക്കാമെങ്കിലും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ഇതു തകർക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.<ref>{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/milky-way-collide.html |author=NASA|title=NASA's Hubble Shows Milky Way is Destined for Head-On Collision |work=NASA |date=2012-05-31 |access-date=2012-10-13}}</ref> എങ്കിലും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ മറ്റൊരു നക്ഷത്രവുമായി കൂട്ടിയിടിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുന്നുണ്ട് എന്ന വസ്തുത കാണാതിരുന്നുകൂട. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അന്ത്യമായി കണക്കാക്കുന്ന മഹാശൈത്യം സംഭവിക്കുന്നില്ല എന്നു കരുതിയാൽ അടുത്തു കൂടി കടന്നുപോകുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഗുരുത്വാകർഷണം 1 ക്വാഡ്രില്യൺ (10¹⁵) വർഷത്തിനുള്ളിൽ മരിച്ച സൂര്യനെ അതിന്റെ ശേഷിക്കുന്ന ഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും നീക്കം ചെയ്യുമെന്ന് കണക്കുകൂട്ടലുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് സൗരയൂഥത്തിന്റെ അവസാനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും നിലനിൽക്കുമെങ്കിലും, സൗരയൂഥം അതിന്റെ യഥാർത്ഥമായ അർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാതാകും.<ref name="dyson"/> ==കാലഗണന== {{wide image|Solar Life Cycle.svg|600px|alt=Projected timeline of the Sun's life. From Formation To 14Gy}} [[റേഡിയോമെട്രിക് ഡേറ്റിംഗ്]] ഉപയോഗിച്ചാണ് സൗരയൂഥത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന്റെ കാലം മനസ്സിലാക്കിയിരിക്കുന്നത്. സൗരയൂഥത്തിന് 4.6 ബില്യൺ വർഷം പഴക്കമുണ്ടെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ കണക്കാക്കുന്നു. ഭൂമിയിലെ അറിയപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ധാതുകണങ്ങൾക്ക് ഏകദേശം 4.4 ബില്യൺ വർഷം പഴക്കമുണ്ട്.<ref name=Wilde>{{cite journal | journal=Nature | volume=409 | pages=175–8 | title= Evidence from detrital zircons for the existence of continental crust and oceans on the Earth 4.4 Gyr ago |author1=Simon A. Wilde |author2=John W. Valley |author3=William H. Peck |author4=Colin M. Graham | doi=10.1038/35051550 | url = http://www.geology.wisc.edu/%7Evalley/zircons/Wilde2001Nature.pdf |year= 2001 | pmid=11196637 | issue=6817 | bibcode=2001Natur.409..175W | s2cid=4319774 }}</ref> ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം [[മണ്ണൊലിപ്പ്]], [[അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ]], [[ഫലകചലനസിദ്ധാന്തം|പ്ലേറ്റ് ടെക്റ്റോണിക്സ്]] എന്നിവയാൽ നിരന്തരം പുനർരൂപകൽപ്പന ചെയ്യപ്പെടുന്നതിനാൽ ഇത്രയും പഴക്കമുള്ള പാറകൾ അപൂർവമാണ്. സൗരയൂഥത്തിന്റെ പ്രായം കണക്കാക്കാൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ സൗരനെബുല ഘനീഭവിക്കുന്ന സമയത്ത് രൂപംകൊണ്ട ഉൽക്കാശിലകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മിക്കവാറും എല്ലാ ഉൽക്കാശിലകൾക്കും ([[കാന്യോൺ ഡയാബ്ലോ ഉൽക്കാശില]] കാണുക) 4.6 ബില്യൺ വർഷം പഴക്കമുള്ളതായി കണ്ടെത്തി. അതുകൊണ്ട് സൗരയൂഥത്തിന് ഇത്രയും പഴക്കമെങ്കിലും ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{cite book | date=2000 |author=Gary Ernst Wallace|publisher=Cambridge University Press|chapter=Earth's Place in the Solar System|title=Earth Systems: Processes and Issues| url=https://archive.org/details/earthsystemsproc0000unse |pages=[https://archive.org/details/earthsystemsproc0000unse/page/45 45]–58|isbn=0-521-47895-2 }}</ref> മറ്റ് നക്ഷത്രങ്ങളെ വലയം ചെയ്തു കിടക്കുന്ന ഡിസ്കുകളുടെ പഠനങ്ങളും സൗരയൂഥത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിന് ഒരു കാലനിർണ്ണയത്തിന് വളരെയധികം സഹായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരുലക്ഷത്തിനും മൂന്നുലക്ഷത്തിനും ഇടയിൽ പ്രായമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് വാതകത്താൽ സമ്പുഷ്ടമായ ഡിസ്കുകൾ ഉണ്ട്. അതേസമയം 10 മില്ല്യൺ വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ഇത്തരത്തിലുള്ള വാതകവലയമില്ല.<ref name=sciam /> ==Notes== {{notelist|1}} ==അവലംബം== {{reflist | colwidth = 30em | refs = }} [[വർഗ്ഗം:സൗരയൂഥം]] [[വർഗ്ഗം:ഗ്രഹശാസ്ത്രം]] [[വർഗ്ഗം:നക്ഷത്ര ജ്യോതിശാസ്ത്രം]] <references /> jik7kshw59wm6jm62gfhg2756maoy0r 0 561980 4647996 4615664 2026-07-16T14:44:41Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647996 wikitext text/x-wiki [[ശ്രീകാകുളം (ലോകസഭാമണ്ഡലം)|ശ്രീകാകുളം മേഖലയിൽ]] നിവസിച്ചിരുന്ന ഗിരിജന കർഷകർ, തങ്ങളുടെ കൃഷിഭൂമി അന്യാധീനപ്പെടുന്നതിനെതിരെ നടത്തിയ പ്രതിഷേധമാണ് '''ശ്രീകാകുളം കാർഷിക പ്രക്ഷോഭം'''<ref name=":8">{{Cite journal|title=Crisis of Confidence among the Tribal People and the Naxalite Movement in Srikakulam District|last=Reddy|first=N. Subba|date=1977|journal=Human Organization|volume=36 (2)|publisher=Society for Applied Anthropology|pages=142-149|url=http://www.jstor.org/stable/44125275.|accessdate=2022-01-15}}</ref>,<ref name=":7">{{Cite book|title=Protest in Democratic India: Authorities response to challenge|last=Calman|first=Leslie|publisher=Routledge|year=2019|isbn=9780367284558|edition=2|location=New York|pages=17-136|chapter=The Srikakulam Naxalite Movement|orig-year=1985}}</ref>. 1958-ൽ തുടങ്ങിയ പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|അവിഭക്ത ഇന്ത്യൻ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയായിരുന്നെങ്കിലും]] പാർട്ടി പിളർന്നതോടെ നേതാക്കന്മാരിൽ ഭൂരിഭാഗവും [[കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ് - ലെനിനിസ്റ്റ്)|സി.പി.ഐ (എം.എൽ)]] വിഭാഗത്തിൽ ചേർന്നു. 1965-72 കാലത്താണ് പ്രക്ഷോഭം മൂർധന്യത്തിലെത്തിയത്. ഇതേ സമയത്തു നടന്ന [[നക്സൽ|നക്സൽബാരി സംഭവങ്ങൾ]] ശ്രീകാകുളം കാർഷിക പ്രക്ഷോഭത്തിന് കൂടുതൽ ഊർജം നൽകി.<ref name=":0">{{Cite book|title=Srikakulam Movement in Space within the struggle by Ilina Sen|last=Undurthi|first=Vindhya|publisher=Kali for Women.|year=1994|isbn=978-8185107202|location=New Delhi|pages=25-49}}</ref> == പശ്ചാത്തലം == [[പ്രമാണം:Andhra Pradesh districts map from 2 June 2014.svg|ലഘുചിത്രം|ആന്ധ്ര പ്രദേശ് സംസ്ഥാനം: ജില്ലകൾ]] [[ആന്ധ്രാപ്രദേശ്‌|ആന്ധ്രപദേശിന്റെ]] വടക്കേയറ്റത്ത്, [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയോടു]] ചേർന്നു കിടക്കുന്ന തീരദേശ ജില്ലയാണ് ശ്രീകാകുളം. 1950-ലാണ് വിശാഖപട്ടണം ജില്ലയുടെ ഭാഗമായിരുന്ന ചീപ്പുറുപള്ളി, ബൊബ്ബിലി, സലൂർ, പാർവതീപുരം, പലകൊണ്ട എന്നീ മലനാടൻ താലൂക്കുകളും ഇച്ഛാപുരം, നരസണ്ണാപേട്ട്,ശ്രീകാകുളം, തെക്കലി, സോംപേട്ട എന്നീ തീരദേശതാലൂക്കുകളും, ചേർത്ത് ശ്രീകാകുളം ജില്ല രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത്<ref>{{Cite web|url=https://srikakulam.ap.gov.in/about-district/|title=Srikakulam District formation|access-date=2021-12-30|date=2021-12-15}}</ref>. 1978 -ൽ ചീപ്പുറുപള്ളി, ബൊബ്ബിലി, സലൂർ, പാർവതീപുരം താലൂക്കുകൾ പുതുതായി രൂപീകരിച്ച വിസിയനഗരം ജില്ലയിൽ ഉൾപെടുത്തപ്പെട്ടു <ref>{{Cite web|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/about-district/|title=Formation of Vizianagaram district|access-date=2021-12-30|date=2021-12-29|publisher=NIC, MEITY, Govt.of India}}</ref>. === ഏജൻസി മേഖല === [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷിന്ത്യൻ]] കാലഘട്ടത്തിൽ വിശാഖപട്ടണം ജില്ലയിൽ ഉൾപെട്ടിരുന്ന പലകൊണ്ട, പാർവതീപുരം, പതപട്ടണം, സലൂർ എന്നീ മലയിടുക്കു താലൂക്കുകൾ ''ഹിൽ ട്രാക്റ്റ് ഏജൻസി'' എന്ന പേരിലാണ് പരക്കെ അറിയപ്പെട്ടത്. കാരണം ദുർഗമമായ മലയിടുക്കുകളുടെ നടത്തിപ്പിനായി ഏജന്റ് എന്നു സഥാനപ്പേരുള്ള പ്രത്യേക ഉദ്യോഗസ്ഥൻ (മിക്കപ്പോഴും തദ്ദേശ കലക്ടർ) നിയമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/amanualdistrict00carmgoog/page/n240/mode/1up?view=theater|title=A Manual of the District of Vizagapatnam in the Presidency of Madras|last=Carmichael|first=D.F|publisher=William Thomas|year=1869|pages=234-236|chapter=III. Political History of the District . Section xiii- Formationof Agency established (Act 24 of 1839)}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://www.hcmadras.tn.nic.in/The%20Madras%20Code.pdf|title=Act XXIV of 1839 The Ganjam Vizagapatam Act 1839 in The Madras Code|access-date=2021-12-30|last=Gupta|first=S.C|date=1915-08-16|website=hcmadras.tn.nic.in|pages=73-75}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/excludedareas035320mbp/page/n19/mode/1up?view=theater|title=Excluded Areas Under the new constitution in Congress Political and Economic Studies|access-date=2021-12-31|last=Ahmad|first=ZA|date=1937|website=archiv.org}}</ref> ഇന്നും ഈ മലയിടുക്കു മേഖല ഏജൻസി എന്ന പേരിൽ തുടരുന്നു<ref name=":1">{{Cite book|title=Rebellious Hillmen The Gudem Rampa Risings 1839-1924 (in Subaltern Studies edited by Ranajit Guha)|last=Arnold|first=David|publisher=Oxford University Press|year=1984|location=New Delhi|pages=88-142|chapter=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019073128.pdf|title=District Survey Report Srikakulam District|access-date=2021-12-30|date=2018-06-30|publisher=Ministry of Mines and Geology, Govt. of Andhra Pradesh}}</ref>. സവര, ജടപു, മുഖദോര,കൊണ്ടദോര, എന്നീ ഗോത്രങ്ങളിൽ പെട്ട ഗിരിവർഗക്കാരാണ് ഇവിടെ പാർത്തിരുന്നത്<ref>{{Cite web|url=https://repository.tribal.gov.in/handle/123456789/74041?viewItem=browse|title=Tribes and tribal areas of Andhra Pradesh- Basic Statistics|access-date=2021-12-30|date=2004-03-31}}</ref>. അവരുടെ പ്രധാന ഉപജീവനമാർഗം കൃഷിയായിരുന്നു. കൃഷിഭൂമി സ്വകാര്യസ്വത്തായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിൻറെ പൊതുസ്വത്തായിരുന്നു<ref>{{Cite book|title=Mapping the Tribal Economy:A Case Study from a South-Indian State|last=Rao|first=Bandlamudi Nageswara|publisher=Cambridge Scholars Publishing|year=2014|isbn=9781443867351|location=Newcastle upon Tyne, UK|pages=1-5}}</ref>. എന്നാൽ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാകമ്പനിയുടെ]] കാലം മുതൽ പല വിധത്തിലുമുള്ള ഭൂനിയമങ്ങൾ ഗിരിവർഗക്കാർക്ക് ഭൂമിയുടെ മേലുള്ള ഉടമസ്ഥാവകാശം നിഷേധിച്ചു, തക്കതായ രേഖകളോ, പ്രമാണങ്ങളോ ഇല്ലാത്തതായിരുന്നു ഒരു കാരണം.<ref name=":2">{{Cite journal|url=http://ces.iisc.ernet.in/hpg/envis/mg/pdfs/mg084.pdf|title=State Forestry and social conflict in British India|last=Guha|first=Ramachandra|date=|journal=Past & Present : A journal of Historical studies|accessdate=2021-12-31|last2=Gadgil|first2=Madhav|volume=123|year=1989|pages=142-173}}</ref> ,<ref name=":6">{{Cite book|title=Tribes of India: The Struggle for Survival|url=https://archive.org/details/tribesofindiastr0000fure|last=von Furer-Haimendorf|first=Christoph|publisher=University of California|year=1982|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/tribesofindiastr0000fure/page/51 51]-78|chapter=2.Fate of Tribal Land}}</ref> മാത്രമല്ല പുറമെ നിന്നുള്ള ധനികരായ കുടയേറ്റക്കാർ കുറഞ്ഞ വിലക്ക് കൃഷിഭുമി കൈവശമാക്കാൻ തുടങ്ങി<ref name=":1"/>. സാമ്പത്തികാവശ്യങ്ങൾക്ക് കൃഷിയിടങ്ങൾ പണയം വെച്ചവരുടെ ഭൂമി കൊള്ളപലിശക്കാരും തട്ടിയെടുത്തു<ref>{{Cite web|url=https://www.andhrauniversity.edu.in/img/news/UGC-FINAL-REPORT-28022020.pdf|title=Factors inhibiting and promoting changes in development and welfare programmes among the tribal communities: A study in the tribal areas of Andhra Pradesh|access-date=2021-12-29|last=D|first=Ramesh|last2=Haranath|first2=Ch Bapu|date=2020-02-28|website=andhrauniversity.edu|publisher=Andhra University|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220074827/https://www.andhrauniversity.edu.in/img/news/UGC-FINAL-REPORT-28022020.pdf|url-status=dead}}</ref>,<ref name=":3">{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2019/07/t-nagi-reddy-on-adivasis-and-their-struggles-recalling-srikakulam-girijana-peasant-revolt-50-years-later/|title=T.Nagi Reddy On Adivasis And Their Struggles- Recalling Srikakulam Girijana Peasant Revolt 50 Years Later|access-date=2021-12-29|last=Krishna|first=MA|date=2019-07-28|website=countercurrents.org|publisher=Counter Currents}}</ref>. ഇവ രണ്ടും തടയാനായി ബ്രിട്ടീഷിന്ത്യൻ ഭരണകൂടം ''ദി ഏജൻസി ട്രാക്റ്റ് ഇൻററസ്റ്റ് അൻഡ്ലാൻഡ് ട്രാൻസഫർ ആക്റ്റ് 1917'' കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും ഫലപ്രദമായി നടപ്പാക്കാനായില്ല<ref name=":6"/>''.'' ഈ മേഖലയിൽ [[മാംഗനീസ്]] അയിരിൻറേയും പലനിറങ്ങളിലുള്ള [[കരിങ്കല്ല്|ഗ്രാനൈറ്റ് പാറകളുടേയും]] ശേഖരം കണ്ടെത്തിയതോടെ വലിയതോതിൽ വാണിജ്യാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഭൂമികൈയേറ്റം ആരംഭിച്ചു<ref>{{Cite web|url=https://www.indianculture.gov.in/rarebooks/indias-forest-wealth|title=India's Forest Wealth|access-date=2021-12-31|last=Smythies|first=E.A|year=1925|website=indianculture.gov.in|publisher=Humphry Milford|location=London}}</ref>. വനഭൂമി പുറമെക്കാർക്കു കൈമാറ്റം ചെയ്യരുതെന്ന നിബന്ധന ഉൾപെടുത്തിയ ''ദി ഏജൻസി ട്രാക്റ്റ് ഇൻററസ്റ്റ് അൻഡ്ലാൻഡ് ട്രാൻസഫർ ആക്റ്റ് 1917'' എന്ന നിയമത്തിൻറെ പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പ് ''ആന്ധ്രപ്രദേശ് ഭുപരിഷ്കരണനിയമം 1959'' നടപ്പിലാക്കാൻ സംസ്ഥാന സർകാർ മുൻകൈ എടുത്തില്ല<ref name=":8" />,<ref name=":6"/>,<ref>{{Cite web|url=http://www.bareactslive.com/AP/ap681.htm|title=Andhra Pradesh Scheduled Areas Land Transfer Regulation, 1959 (Regulation No. 1 of 1959)|access-date=2022-01-07|date=1959-03-04|website=BareActs Live|publisher=Chawla Publications|archive-date=2022-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220107101003/http://www.bareactslive.com/AP/ap681.htm|url-status=dead}}</ref>. വനഭൂമിയുടെ തോത് കുറവായതോടെ വനവിഭവങ്ങളും ദുർലഭമായി. പൊഡു എന്ന പേരിലറിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാറ്റകൃഷി സാധ്യമല്ലാതായി. പരമ്പരയായി സ്വയംപര്യാപ്തരായിരുന്ന ഗിരിജനങ്ങളുടെ സ്ഥിതി പരുങ്ങലിലായി<ref name=":0" />,<ref name=":1"/>,<ref name=":2" />,<ref name=":6"/>,<ref>{{Cite journal|title=Forest Conservation and Peasant Politics in Andhra, 1912-1922|last=Atlury|first=Murali|date=1990|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=Vol. 51|pages=577-592|publisher=Indian History Congress,|year=1990}}</ref>. ഗത്യന്തരമില്ലാതെ ഗിരിവർഗക്കാർ ജമീന്ദർമാരുടെ കൃഷിയിടങ്ങളിലും ഖനികളിലും കൂലിവേലക്കാരായി. പക്ഷെ അവർക്ക് ന്യായമായ കൂലി ലഭിച്ചിരുന്നില്ല<ref name=":8" />. === വികസനപദ്ധതികൾ === പ്ലാനിംഗ് കമീഷൻ രണ്ടാം [[പഞ്ചവത്സര പദ്ധതികൾ (ഇന്ത്യ)|പഞ്ചവത്സരപദ്ധതിക്കാലത്തു]] തന്നെ ഭൂപരിഷ്കരണനിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള നടപടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://niti.gov.in/planningcommission.gov.in/docs/reports/publications/pub1966land.pdf|title=Implementation of Land Reforms: A Review by the Land Reforms Implementation Committee of the National Development Council|access-date=2022-01-15|date=1966-08-01|website=niti.gov.in|publisher=Government of India, Planning Commission|location=New Delhi}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://thedawnjournal.in/wp-content/uploads/2013/12/12-Dr.-Donthi-Ravinder.pdf|title=Tribal Development Programs In Andhra Pradesh – An Overview|last=Donthi|first=Ravinder|date=2013-12-12|website=thedawnjournal.in|publisher=the DawnJournal}}</ref>. എന്നാൽ പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടും ഇതു നടപ്പായില്ല<ref>{{Cite web|url=https://www.downtoearth.org.in/news/plans-for-andhras-scheduled-castes-tribes-remain-on-paper---39563|title=Plans for Andhra's scheduled castes, tribes remain on paper|access-date=2022-01-18|last=Suchitra|first=M|date=2012-11-10|website=downtoearth.org.in}}</ref>. === ഗിരിജനസംഘം === ഇത്തരം അന്യായങ്ങൾക്കെതിരെ ഗിരിവർഗക്കാരെ ബോധവത്കരിച്ചതും 1958-ൽ ''ദളം'' എന്നപേരിലറിയപ്പെട്ട ഗിരിജന സംഘം രൂപീകരിച്ചതും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രവർത്തകരായ പി. രാമുലു, [[വേംപടപു സത്യനാരായണ]](സത്യം മാസ്റ്റർ), [[ആദിബട്ല കൈലാസം]] എന്നീ അധ്യാപകരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ്<ref name=":8" />,<ref>{{Cite book|title=Dynamics of Rural Development in tribal areas|last=Pachauri|first=Surendra Kumar|publisher=Concept Publishing Company|year=1984|location=New Delhi|pages=90-114}}</ref>,<ref name=":5">{{Cite book|title=Irregular Warfare: The Maoist Challenge to India’s Internal Security|last=Singh|first=Prakash|publisher=Joint Special Operations University|year=2012|isbn=978-1099552373|location=Florida, USA|pages=23-25}}</ref>. [[തരിമേല നാഗി റെഡ്ഢി|തരിമേല നാഗി റെഡ്ഡി]], [[നാഗഭൂഷൺ പട്നായിക്]], [[സുബ്ബറാവു പാണിഗ്രഹി]], [[പഞ്ചടി കൃഷ്ണമൂർത്തി]], [[പഞ്ചടി നിർമല]] എന്നിങ്ങനെ പലരും ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ സജീവപങ്കാളികളായി. ഗിരിജനസംഘത്തിൻറെ സംഘടിതമായ പ്രക്ഷോഭവും ഇടപെടലുകളും മൂലം സ്ഥിതിഗതികൾ കുറയൊക്കെ മെച്ചപ്പെട്ടു. കൂലി നിരക്ക് വർധിച്ചു. പക്ഷെ ഭൂവുടമകൾ എതിർനീക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.<ref name=":0" />,<ref name=":3" />. വിദ്യാഭ്യാസ വകുപ്പിൻറെ സമ്മർദ്ദം മൂലം പാർവതീപുരം ഏജൻസിയിലെ ഗവർമെൻറ് പ്രൈമറി സ്കൂളിലെ അധ്യാപകനായിരുന്ന വേംപടപു സത്യനാരായണക്ക് ജോലി രാജിവെക്കേണ്ടിവന്നു. അതോടെ സത്യംമാസ്റ്റർ മുഴുവൻ സമയവും ഗിരിജനസംഘ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപെട്ടു. സവാര,ജടപു വർഗത്തിൽപെട്ട രണ്ടു സ്ത്രീകളെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=":8" /> == സായുധ പ്രക്ഷോഭം == ഗിരിജനസംഘത്തിൻറെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സമാധാനപരമായിട്ടാണ് ആരംഭിച്ചത്. അജ്ഞതയും അന്ധവിശ്വാസവും അകറ്റാനായി നിശാക്ലാസുകളും ബോധവത്കരണത്തിനായി സമ്മേളനങ്ങളും, റാലികളും, കലാപരിപാടികളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഗിരിജനങ്ങൾക്ക് ആവേശം പകരാനായി സുബ്ബറാവു പാണിഗ്രഹി വിപ്ലവഗാനങ്ങളും നാടകങ്ങളും രചിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.frontierweekly.com/articles/vol-51/51-22/51-22-Subbarao%20died%20a%20Martyrs%20Death.html|title=Subbarao died a martyr's death|access-date=2022-01-19|last=Chattopadhyay|first=Asok|date=2018-12-02|website=Frontierweekly.com|publisher=Frontier}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === പ്രകോപനം === [[പ്രമാണം:Srikakulam communist viplavodyamayodhula amarasmuthi.jpg|ലഘുചിത്രം|ശ്രീകാകുളം കമ്യൂണിസ്റ്റ് വിപ്ലവ സ്മാരകം . കോഠാ റോഡ്, ശ്രീകാകുളം]] 1967 ഒക്റ്റോബർ 31-ന് പാർവതീപുരം ഏജൻസിയിൽ ഉൾപെട്ട മൊണ്ടെംകല്ലു ഗ്രാമത്തിൽ കർഷകറാലി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ പോവുകയായിരുന്ന ഒരുകൂട്ടം കർഷകരെ ലെവിഡി എന്നസ്ഥലത്തു വെച്ച് ഭൂവുടമകൾ കൈയേറ്റം ചെയ്തു, രണ്ടു പേരെ വെടിവെച്ചുകൊല്ലുകയും ചെയ്തു<ref name=":8" />,<ref name=":7" />,<ref name=":0" />,<ref name=":3" />. ദൃക് സാക്ഷികളുണ്ടായിട്ടും അധികാരസ്ഥർ ഇതെക്കുറിച്ച് കേസെടുക്കുകയോ അപരാധികളെ പിടികൂടുകയോ ഉണ്ടായില്ല. [[ചാരു മജൂംദാർ|ചാരു മജുംദാർ]] സത്യം മാസ്റ്ററുമായി ബന്ധപ്പെടുകയും സായുധപ്രക്ഷോഭത്തിന് പ്രോത്സാഹനം നൽകുകയും ചെയ്തുവെന്നും [[കനു സന്യാൽ|കനു സന്യാലിനോടൊപ്പം]] ചർച്ചകൾക്കായി ശ്രീകാകുളം സന്ദർശിച്ചെന്നും പറയപ്പെടുന്നു<ref name=":8" />,<ref>{{Cite journal|title=Srikakulam: Will it be the Yenan of India?|last=Majumdar|first=Charu|date=1969-03-01|journal=Liberation}}</ref>. === പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ === 1968 ജനവരിയിൽ സായുധസംഘങ്ങൾ ഭൂവുടമകളുടേയും കൊള്ളപ്പലിശക്കാരുടേയും വീടുകളും ധാന്യപ്പുരകളും ആക്രമിച്ചു, കൊള്ളയടിച്ചു, പണയാധാരങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചു. മാർച് നാലിന് പൊലീസും സായുധകർഷകരും തമ്മിൽ നടന്ന ഏറ്റുമുട്ടലിൽ രണ്ടു കർഷകർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഗരുഡഭദ്ര, പെദഗുട്ടലി, ദുഡ്ഡുകല്ലു, മൊണ്ടെകല്ലു, മല്ലിവീഡു, ദക്ഷിണി, കൊഹർജോള എന്നീ ഗ്രാമങ്ങളിലും കൊള്ളയും കൊലയും വ്യാപകമായി. സായുധപ്രക്ഷോഭം അതിരു കടന്നു, അക്രമാസക്തമായി, കൊലപാതകങ്ങൾ മിക്കതും വിവേചനബോധമില്ലാത്തവയായി. പൊലീസിന് അക്രമം നിയന്ത്രിക്കാനാകാതെ വന്നപ്പോൾ അന്നത്തെ ആന്ധ്രപ്രദേശ് സർകാർ ശ്രീകാകുളം ഡിസ്റ്റർബ്ഡ് മേഖലയാണെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് ''സപ്രഷൻ ഓഫ് ഡിസ്റ്റർബൻസസ് ആക്റ്റ്'' നടപ്പിലാക്കി, സെൻട്രൽ റിസേർവ് പൊലീസ് വിന്യസിക്കപ്പെട്ടു. ഗിരിജനങ്ങൾക്ക് മലന്പാതകൾ സുപരിചിതമായിരുന്നതിനാൽ അവർക്ക് സിആർപിഎഫിൽ നിന്ന് സുഗമമായി രക്ഷപ്പെടാനായി.1970 ജൂലൈ പത്തിന് ബോറിഹിൽസിൽ വെച്ച് സത്യനാരായണയുംആദിബട്ല കൈലാസവും മറ്റു ചെല പ്രമുഖ നേതാക്കളും സിആർപിഎഫിൻറെ വെടിയേറ്റു മരിച്ചതോടെ സായുധപ്രക്ഷോഭത്തിനു ക്ഷീണം തട്ടി<ref name=":8" />,<ref name=":0" />,<ref name=":5" />. === [[പാർവതീപുരം നക്സലൈറ്റ് ഗൂഢാലോചനാ കേസ്|പാർവതീപുരം നക്സലൈറ്റ് ഗുഢാലോചന കേസ്]] === 35 കൊലപാതകങ്ങൾ, 77ഭവനഭേദനങ്ങൾ, പോലീസുകാരുടെ നേർക് നൂറോളം അക്രമങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ നിരവധി കുറ്റങ്ങൾക്ക്, 1970-ൽ പാർവതീപുരം ഗൂഢാലോചനകേസ് എന്ന പേരിൽ പൊലീസ് ക്രിമിനൽ കേസ് ഫയൽ ചെയ്തു. മുൻനിര നക്സലൈറ്റ് നേതാക്കളും ഗിരിജനസംഘ നേതാക്കളും അനുയായികളും പ്രതിചേർക്കപ്പെട്ടു. പക്ഷെ ഇതിനകം തന്നെ മിക്ക നേതാക്കളും കൊല്ലപ്പെടുകയോ അറസ്റ്റു ചെയ്യപ്പെടുകയോ ചെയ്തിരുന്നു. വിചാരണയും വിധി പ്രഖ്യാനവും വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുപോയി.1976-ൽ കനു സന്യാൽ, നാഗഭൂഷൺ പട്നായിക്, എന്നിവരടക്കം പതിനഞ്ചു പേർക്ക് ആജീവനാന്തത്തടവും പത്തുപേർക് അഞ്ചുവർഷത്തെ കഠിനതടവും വിധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19760930-parvatipuram-conspiracy-case-judgement-ends-naxalite-phase-of-indian-politics-819619-2015-04-29|title=Parvatipuram Conspiracy case: Judgement ends Naxalite phase of Indian politics|access-date=2022-01-15|date=1976-09-30|website=indiatoday.in|publisher=IndiaToday}}</ref>. == അനന്തരഫലങ്ങൾ == നേതാക്കന്മാരുടെ നിര്യാണവും അറസ്റ്റും കാരണം പ്രസ്ഥാനത്തിന് ഉലച്ചിൽ തട്ടി. ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങളും, വ്യക്തിസ്പർധകളും കാരണം പാർട്ടി പ്രാദേശികതലത്തിൽ വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകളായി പിളർന്നു<ref>{{Cite web|url=https://cpim.org/content/naxalism-today|title=Naxalism Today|access-date=2022-01-18|last=Karat|first=Prakash|date=1985|website=cpim.org|publisher=Communist Party of India(Marxist)}}</ref>. ''കൃഷിഭൂമി കർഷകന്'' ,സാമൂഹ്യനീതി, ന്യായമായ കൂലി, സമത്വം എന്നീ മുഖ്യ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് ''വർഗശത്രുവിനെ കൊന്നൊടുക്കുക'' എന്നതിലേക്ക് പ്രസ്ഥാനം വഴിമാറിയത് അണികളിൽ അസ്വാസ്ഥ്യം സൃഷ്ടിച്ചതും പ്രസ്ഥാനത്തെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചുവെന്ന് അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു.,<ref>{{Cite book|title=The First Naxal: An Authorised Biography of Kanu Sanyal|url=https://archive.org/details/firstnaxalauthor0000paul|last=Paul|first=Bappaditya|publisher=Sage|year=2014|isbn=978-8132117872}}</ref>,<ref>{{Cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/4362290.|title=Naxalite Armed Struggles and the Annihilation Campaign in Rural Areas|last=Dasgupta|first=Biplab|date=1973-02-01|journal=Economic and Political Weekly|accessdate=2022-01-19|pages=173-188|volume=8(4/6)}}</ref> തുടക്കത്തിൽ ശ്രീകാകുളം പ്രക്ഷോഭത്തെ, നക്സൽബാരിയിലെന്നപോലെ ക്രമസമാധാന പ്രശ്നമായാണ് സംസ്ഥാന സർകാറും കേന്ദ്രസർകാറും കണ്ടത്. അന്നത്തെ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തമന്ത്രി വൈ.ബി.ചവാൻ ലോക്സഭയിൽ അപ്രകാരം പ്രസ്താവിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite journal|title=Naxalbari:Between Past and Future|last=Banerjee|first=Sumanta|date=2002-06-01|journal=Economic and Political Weekly|accessdate=2022-01-15|pages=2115-2116|url=http://www.jstor.org/stable/4412182.}}</ref> 1966-ൽത്തന്നെ അന്നത്തെ ആന്ധ്ര പ്രദേശ് സർകാർ ഗിരിജനക്ഷേമ വകുപ്പ് (ഡിപാർട്മെൻറ് ഓഫ് ട്രൈബൽ വെൽഫെയർ) സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. 1974-75--ൽ ട്രൈബൽ സബ്കമിറ്റിയും നിലവിൽ വന്നു. പക്ഷെ ഇവയൊന്നും വേണ്ടത്ര ഫലം നൽകിയില്ല. വളരെ പിന്നീടാണ് ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൻറെ കാർഷിക-സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വശങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർകാറുകൾ വികസന പദ്ധതികൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/development-challenges-in-extremist-affected-areas-report-of-an-expert-group-to-planning-commission/|title=Development Challenges in Extremist Affected Areas: Report of an expert group to the Planning Commission,Govt. of India|access-date=2022-01-17|date=2008-04-01|website=ruralindiaonline.org|publisher=Peoples Archive of Rural India}}</ref>,<ref>{{Cite book|title=Countering Naxalism with Development: challenges of social justice and state security|url=https://archive.org/details/counteringnaxali0000unse|publisher=Sage|year=2014|editor-last=Mehrotra|editor-first=S|location=New Delhi}}</ref>,<ref>{{Cite book|title=1. (2012). The Maoists in India: tribals under siege. London: Pluto Press|last=Mukherji|first=N.|publisher=Pluto Press|year=2012|location=London}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://bprd.nic.in/WriteReadData/userfiles/file/201608020504121803343ExecutiveSummary.pdf|title=Genesis and Spread of MaoistViolence and Appropriate State Strategy to Handle it: Study sponsored by Bureau of Police Research and Development , Ministry of Home Affairs, NewDelhi|access-date=2022-01-17|last=Mitra|first=D.M|date=2011|website=bprd.nic.in|publisher=Institute of Social Sciences, New Delhi}}</ref>,<ref>{{Cite journal|url=https://www.nias.res.in/sites/default/files/2019-Anshuman%20Behera-Studies%20in%20Indian%20Politics.pdf|title=Politics of Good Governance and Development in Maoist Affected Scheduled Areas in India: A Critical Engagement|last=Behera|first=Anshuman|date=2019|journal=Studies in IndianPolitics|accessdate=2022-01-17|doi=10.1177/2321023019838649|pages=44-55}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://aptribes.gov.in/tribalsubplan.html|title=Tribal Sub plan GOs: The GOs which are related toTribal SubPlan|access-date=2022-01-18|website=aptribes.gov.in|publisher=Tribal Welfare Dept,A.P|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118093949/https://aptribes.gov.in/tribalsubplan.html|url-status=dead}}</ref>. ആഭ്യന്തരവകുപ്പിൻറെ 2021-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ മാവോയിസ്റ്റ് സാന്നിധ്യമുള്ള എഴുപതു ജില്ലകളിൽ അഞ്ചെണ്ണം ആന്ധ്രപ്രദേശിലാണ്. [[ശ്രീകാകുളം ജില്ല|ശ്രീകാകുളം,]] [[വിസിയനഗരം ജില്ല|വിസിയനഗരം]], [[വിശാഖപട്ടണം ജില്ല|വിശാഖപട്ടണം]], [[ഈസ്റ്റ് ഗോദാവരി ജില്ല|ഈസ്റ്റ് ഗോദാവരി]], [[വെസ്റ്റ് ഗോദാവരി ജില്ല|വെസ്റ്റ് ഗോദാവരി]] എന്നിവയാണവ<ref>{{Cite web|url=https://crpf.gov.in/writereaddata/images/pdf/815072021.pdf|title=Review of Categorization of Districts affected by Left Wing Extremism: Ministry of Home Affairs Left Wing Extremism Division (F. No. I l-1 801 51 681201 4 LWE-III)|access-date=2022-01-20|last=Vasishta|first=Praveen|date=2021-06-19|website=crpf.gov.in}}</ref>. ഈ എഴുപതുജില്ലകൾ [[റെഡ് കൊറിഡോർ]] അഥവാ റെഡ് സോൺ എന്നും വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. [[നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തന നിരോധന നിയമം|നിയമവിരുദ്ധ പ്രവർത്തന നിരോധന നിയമമനുസരിച്ച്]] (യു.എ.പി.എ) നക്സലൈറ്റ്-മാവോയിസ്റ്റ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയമവിരുദ്ധമാണ്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കാർഷിക സമരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നക്സലിസം]] <references responsive="" /> ercqayb4z6c30miqxd596xngkssryn1 0 563556 4648099 4105243 2026-07-16T17:42:40Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648099 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|The Skating Minister}} {{Infobox Artwork | image_file=Reverend Robert Walker (1755 - 1808) Skating on Duddingston Loch.jpg | title=The Reverend Robert Walker<br>Skating on Duddingston Loch | artist=[[Henry Raeburn]] | year=1790s | medium=oil on canvas | height_metric=76 | width_metric=64 | metric_unit=cm | imperial_unit=in | museum=[[National Gallery of Scotland]] }} എഡിൻബർഗിലെ സ്കോട്ടിഷ് നാഷണൽ ഗാലറിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന [[Henry Raeburn|ഹെൻറി റെയ്‌ബേൺ]] വരച്ചതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഒരു ഓയിൽ പെയിന്റിംഗാണ് '''ദി റവറന്റ് റോബർട്ട് വാക്കർ സ്കേറ്റിംഗ് ഓൺ ഡഡ്ഡിംഗ്സ്റ്റൺ ലോച്ച്.''' '''ദി സ്കേറ്റിംഗ് മിനിസ്റ്റർ''' എന്ന ചെറിയ തലക്കെട്ടിലും ഈ ചിത്രം അറിയപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം 1949 വരെ അജ്ഞാതമായിരുന്നെങ്കിലും ഈ ചിത്രം പിന്നീട് സ്കോട്ട്ലൻഡിലെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. സ്കോട്ടിഷ് സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ ചിത്രം സ്കോട്ടിഷ് പ്രബുദ്ധതയുടെ കാലത്ത് വരച്ചതാണ്. == ചരിത്രം == ഏകദേശം 1795-ൽ, <ref name="nationalgalleries">{{cite web |url=https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/5327 |title=Sir Henry Raeburn - Reverend Robert Walker (1755 - 1808) Skating on Duddingston Loch |author=<!--Not stated--> |date= |website=www.nationalgalleries.org |publisher=National Galleries of Scotland |access-date=25 January 2022}}</ref> എഡിൻബർഗിലെ ഒരു ഫാഷനബിൾ സൊസൈറ്റിയുടെ ചിത്രകാരനായിരുന്നപ്പോൾ റെയ്‌ബേൺ തന്റെ സുഹൃത്ത് [[Robert Walker (minister)|റോബർട്ട് വാക്കറിന്റെ]] ഈ ഛായാചിത്രം വരച്ചു. 1808-ൽ വാക്കർ മരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എസ്റ്റേറ്റിന്റെ ട്രസ്റ്റികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു റെയ്‌ബേൺ. വാക്കറിന്റെ വിധവയായ ജീനിന് പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ഈ ചിത്രം 1831-ൽ അവർ മരിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ മകളായ മഗ്ദലനും പിന്നീട് അവരുടെ മകൾ മഗ്ദലൻ സ്കൗഗലിനും കൈമാറി. ഒടുവിൽ അത് ഹാംഷെയറിലെ ബോസ്കോമ്പിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ഇളയ മഗ്ദലന്റെ മകളും വാക്കറുടെ ചെറുമകളുമായ ബിയാട്രിക്സ് സ്കോട്ടിലേക്ക് കൈമാറി. 1914 മാർച്ചിൽ, ബിയാട്രിക്സ് 1,000 [[ഗ്വിനിയ (നാണയം)|ഗ്വിനിയ]] (£1,050) ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ പെയിന്റിംഗ് ലേലത്തിന് സമർപ്പിച്ചു. പക്ഷേ അത് വാങ്ങുന്നയാളെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. 1926-ൽ, ബിയാട്രിക്സ് ഈ പെയിന്റിംഗ് 700 പൗണ്ടിന് ബോൺമൗത്തിലെ ലൂസി ഹ്യൂമിന് സ്വകാര്യമായി വിറ്റു. അവർ 1949-ൽ ലണ്ടനിലെ ക്രിസ്റ്റീസിൽ വിൽപനയ്ക്ക് അയച്ചു. ഉടമസ്ഥതയുടെ ഈ വിവിധ മാറ്റങ്ങളിൽ ഒരു കലാചരിത്രകാരന്റെയും ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ട പെയിന്റിംഗ് രേഖകൾ ഒന്നുമില്ല. കലാചരിത്രകാരന്മാരുടെ ആദ്യകാല പുസ്തകങ്ങളിലൊന്നും റെയ്‌ബേണിന്റെ ചിത്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിവരണവുമില്ല.<ref name="scottishreviewofbooks">{{cite web |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2009/10/the-skating-minister/ |title=The Skating Minister |last=Thomson |first=Duncan |author-link=Duncan Thomson |date=28 October 2009 |website=www.scottishreviewofbooks.org |publisher=Scottish Review Of Books Ltd |access-date=25 January 2022}}</ref> ==അടിക്കുറിപ്പുകൾ== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *{{cite book |title=The Skating Minister: The Story Behind the Painting |url=https://archive.org/details/skatingministers0000thom |first1=Duncan |last1=Thomson |first2=Lynne |last2=Gladstone-Millar |publisher=National Galleries of Scotland |year=2004 |isbn=9781901663853}} Tells the story behind this painting. It gives details about the artist, Walker, and the setting of the painting. ==പുറംകണ്ണികൾ== *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/4315433.stm "Scottish art icon 'may be French{{' "}}], 3 March 2005 article from ''BBC News''. *[https://www.nationalgalleries.org/collection/scottish-artists-a-z/r/artist/sir-henry-raeburn Works by Sir Henry Raeburn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304064430/https://www.nationalgalleries.org/collection/scottish-artists-a-z/r/artist/sir-henry-raeburn |date=2016-03-04 }} at the National Galleries of Scotland – Online Collections {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:സ്കോട്ട്ലൻഡിലെ ദേശീയ ഗാലറിയിലെ ശേഖരങ്ങൾ]] 6342px5aj9114rjbwydpw2yul0rd3ot 0 564304 4648245 3799159 2026-07-17T11:07:34Z Netha Hussain 19313 [[:en:Meena Rana]]-ൽ നിന്നുള്ള ചിത്രം — വിവരപ്പെട്ടിയിൽ ചിത്രം ചേർത്തു ([[ഉപയോക്താവ്:Netha Hussain/image-suggester.js|image-suggester]] ഉപയോഗിച്ച്) 4648245 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Meena Rana}} {{Infobox musical artist | name = Mina singh Rana<br/> मीना राणा | image = Meena Rana.jpg | birth_place = [[Delhi]] | birth date = | occupation = Singer | genre = [[Folk music|Folk]], [[Music of Uttarakhand|Uttarakhandi]] | instrument = Vocals | years_active = 1996–present | associated_singers = [[Narendra Singh Negi]], [[Pritam Bharatwan]], [[Fauji Lalit Mohan Joshi]], [[Anil Bisht]], [[Gajendra Rana]], [[Manglesh Dangwal]] }} ഒരു ഇന്ത്യൻ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡി]] ഗായികയാണ് '''മീന റാണ'''. നിരവധി ഗർവാലി, കുമയൂണി സംഗീത ആൽബങ്ങൾ അവർ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref>{{cite web |url=http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/music_cinema/music_uttaranchal.php |title=Music in Uttaranchal - Garhwali and Kumaoni Uttarakhand Pahari Music |publisher=Euttaranchal.com |date= |accessdate=2012-07-29 |archive-date=2015-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151002035349/http://www.euttaranchal.com/uttaranchal/music_cinema/music_uttaranchal.php |url-status=dead }}</ref> == ആൽബങ്ങൾ == === ഉത്തരാഖണ്ഡി ആൽബങ്ങൾ === * ചന്ദ് താരോ മാ * മേരി ഖാതി മിത്തി * ദർബാർ നിരാല സായ് കാ === ഉത്തരാഖണ്ഡി ഗർവാലി ആൽബങ്ങൾ === * തേരി മേരി മായ * മേരു ഉത്തരാഖണ്ഡ് * ചില്ബിലാറ്റ് * മോഹന * ചന്ദ്ര * ലളിതാ ചി ഹം === ഉത്തരഖണ്ഡി ഗർവാലി ഗാനങ്ങൾ === * ഗജേന്ദർ റാണയ്‌ക്കൊപ്പം സുഷമ<ref>{{Cite web|title=Gajendra Rana|url=http://www.aboututtarakhand.com/Know-Abouts/Talents/Singers/Exclusive-Interview-With-Gajendra-Rana.html|access-date=2021-05-14|website=www.aboututtarakhand.com|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514071746/http://www.aboututtarakhand.com/Know-Abouts/Talents/Singers/Exclusive-Interview-With-Gajendra-Rana.html|url-status=dead}}</ref> * നരേന്ദർ സിംഗ് നേഗിക്കൊപ്പം ഭാലു ലഗ്ദു ഭാനുലി * പ്രീതം ഭരത്വാനൊപ്പം ഹരി ഭാര്യ ബൗൺ * മംഗ്ലേഷ് ദങ്‌വാളിനൊപ്പം കൈ ഗാവ് കി ഹോളി <ref>{{Cite web|title=Manglesh Dangwal Songs: Listen Manglesh Dangwal Hit Songs on Gaana.com|url=https://gaana.com/artist/manglesh-dangwal|access-date=2021-05-14|website=Gaana.com}}</ref> * അനിൽ രതുരിക്കൊപ്പം ഹൂർ കി പാരി * ചന്ദർവീർ ആര്യയ്‌ക്കൊപ്പം മധുലി ==അവാർഡുകൾ== Young Uttarakhand Cine Award {| class="wikitable sortable" |- !Year !!Category !!Song-Album !!Won/Nominated |- | 2010|| Best Singer Female || പല്യ ഗൗൻ കാ മോഹന (മോഹന) || Won<ref>{{cite web|url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1284&Itemid=735|title=Young Uttarakhand Cine Award 2010|publisher=yucineawards.com|accessdate=2013-09-08|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213041653/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1284&Itemid=735|archivedate=13 December 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | 2011|| Best Singer Female || ഹിറ്റ് ഒ ഭിന (തു മേരി നാസിബ്) || Nominated<ref>{{cite web|url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1287&Itemid=768|title=Young Uttarakhand Cine Award 2011|publisher=yucineawards.com|accessdate=2013-09-08|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213041742/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1287&Itemid=768|archivedate=13 December 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | 2011|| Best Singer Female || ഔ ബുലനു യോ പഹാര (ദിൻ ജവാനി ചാർ) || Won<ref>{{cite web|url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1325&Itemid=814|title=Young Uttarakhand Cine Award 2011|publisher=yucineawards.com|accessdate=2013-09-08|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213041645/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1325&Itemid=814|archivedate=13 December 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | 2012|| Best Lyrist || ഹം ഉത്തരാഖണ്ഡി ഛ (ചന്ദ്ര) || Nominated<ref>{{cite web|url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1347&Itemid=822|title=Young Uttarakhand Cine Award 2012|publisher=yucineawards.com|accessdate=2013-09-08|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213040823/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1347&Itemid=822|archivedate=13 December 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | 2012|| Best Singer Female || ഹം ഉത്തരാഖണ്ഡി ഛ (ചന്ദ്ര) || Won<ref>{{cite web|url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1348&Itemid=823|title=Young Uttarakhand Cine Award 2012|publisher=yucineawards.com|accessdate=2013-09-08|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213041745/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1348&Itemid=823|archivedate=13 December 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | 2013|| Best Singer Female || ഐ ജാ രേ ദഗദ്യ (നേഗി കി ചേലി)|| Nominated*<ref>{{cite web |url=http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1354:-2013-&catid=108:latestnews |title=Young Uttarakhand Cine Award 2013 |publisher=yucineawards.com |date= |accessdate=2013-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213041650/http://www.yucineawards.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=1354:-2013-&catid=108:latestnews |archive-date=13 December 2013 |url-status=dead }}</ref> |} == അവലംബം== {{Reflist}} {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ നാടോടി ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിതാ നാടോടി ഗായകർ]] fvazqe2snk7wreumg9tjswjnhqtbj26 0 566926 4648061 4107854 2026-07-16T16:37:07Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648061 wikitext text/x-wiki {{PU|Tana and Riri}} [[അക്‌ബർ|അക്ബറിന്റെ]] കൊട്ടാരത്തിൽ പാടാൻ വിളിക്കപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്ന 1564-ൽ ജനിച്ച രണ്ട് പെൺകുട്ടികളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇന്ത്യൻ കഥയാണ് '''താനയും രിരിയും'''.<ref>{{Cite book|title=India Guide Gujarat|url=https://archive.org/details/isbn_9780978951702_n0o4|last=Desai|first=Anjali H.|publisher=India Guide Publications|year=2007|isbn=9780978951702|page=[https://archive.org/details/isbn_9780978951702_n0o4/page/226 226]}}</ref> ഈ കഥ ഗുജറാത്തി നാടോടി സംസ്കാരത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.<ref>{{Cite book|title=Akbar and his age|url=https://archive.org/details/akbarhisage0000unse|last=Khan|first=Iqtidar|publisher=Northern Book Centre|year=1999|isbn=9788172111083|page=[https://archive.org/details/akbarhisage0000unse/page/264 264]}}</ref> [[ഗുജറാത്ത്|ഗുജറാത്തിലെ]] വിസ്‌നഗറിനടുത്തുള്ള വഡ്‌നഗർ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വടക്കൻ പട്ടണത്തിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു ഇരട്ടകൾ. താനയും രിരിയും നർസിഹ് മാഹേതയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളവരാണ്. താനയുടെയും രിരിയുടെയും അമ്മയായ ശർമ്മിഷ്ഠയാണ് നരസിഹ് മാഹേതയുടെ ചെറുമകൾ. [[പ്രമാണം:Narendra_Modi_presents_Tana-Riri_and_Pandit_Omkarnath_Sangeet_Awards.jpg|ലഘുചിത്രം| നരേന്ദ്ര മോദി, താനാ-രിരി, പണ്ഡിറ്റ് ഓംകാർനാഥ് സംഗീത അവാർഡുകൾ സമ്മാനിക്കുന്നു]] == ഇതിഹാസം == അക്ബറിന്റെ കൊട്ടാരം ഗായകൻ [[മിയാൻ താൻസെൻ|തൻസന്റെ]] പ്രിസെപ്റ്റർ മരിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം "ദീപക്" എന്ന [[രാഗം]] ആലപിച്ചു. ഈ രാഗം ആലപിക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി ഗായകന് അവന്റെ/അവളുടെ ശരീരത്തിൽ ഭേദമാക്കാനാവാത്ത ചൂട് അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങുമെന്നാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. ദീപക് രാഗത്തിന്റെ പൊള്ളൽ താൻസനെ ബാധിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹം അത് സുഖപ്പെടുത്താൻ ഇന്ത്യ മുഴുവൻ കറങ്ങി. ഒടുവിൽ, അവരുടെ സൈന്യാധിപൻ രണ്ട് സഹോദരിമാരായ താന, രിരി എന്നിവരെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞു [[വാട്നഗർ|വഡ്‌നഗറിലെത്തി]]. പ്രഗത്ഭരായ ഗായകരായിരുന്ന അവർക്ക് [[മൽഹാർ]] രാഗം ആലപിച്ച് തൻസെനെ (രാഗദീപകിലെ വിദഗ്ധൻ) സുഖപ്പെടുത്താൻ കഴിയും എന്ന് അറിഞ്ഞു. അക്ബറിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ പാടാൻ അവരോട് ആവശ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ, നാഗർ എന്ന അവരുടെ നേർച്ച ഗ്രാമദേവതയുടെ വിഗ്രഹത്തിന് മുന്നിൽ പാടുക മാത്രമാണ് എന്നതിനാൽ അവർ കൊട്ടാരത്തിൽ പാടാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും പകരം കിണറ്റിൽ ചാടി [[ആത്മഹത്യ]] ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അവർ പാടാൻ വിസമ്മതിച്ചാൽ അത് അവരുടെ ഗ്രാമത്തിൽ യുദ്ധസമാനമായ സാഹചര്യത്തിന് കാരണമാകുമായിരുന്നു എന്നതിനാലാണ് അവർ ആത്മഹത്യ ചെയ്തത്. പിന്നീട് അത് അറിഞ്ഞപ്പോൾ അക്ബർ അവരുടെ പിതാവിനോട് മാപ്പ് പറയുകയും താനാ-രിരിയുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം ഒരു പുതിയ തരം രാഗ വിഭാഗങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കാൻ താൻസനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു.  == ആദരം == താനാ-രിരിയെ ആദരിക്കുന്നതിനായി വഡ്‌നഗറിൽ ഒരു സ്മാരകം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ താനാ-രിരിയുടെ ബഹുമാനാർഥം എല്ലാ വർഷവും താനാ-രിരി സംഗീതോത്സവം സംഘടിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="DeshGujaratv016">{{Cite web|url=http://deshgujarat.com/2016/11/10/setting-of-a-new-guiness-book-world-record-at-tana-riri-festival-in-vadnagar/|title=Setting of a new Guinness book world record at Tana Riri festival in Vadnagar|access-date=11 February 2017|date=10 November 2016|website=DeshGujarat News from Gujarat}}</ref> <ref name="DeshGujarat2015">{{Cite web|url=http://deshgujarat.com/2015/11/21/tana-riri-festival-opens-in-vadnagar-north-gujarat/|title=Tana Riri festival opens in Vadnagar, north Gujarat|access-date=11 February 2017|date=21 November 2015|website=DeshGujarat News from Gujarat}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * [http://www.zazi.com/swanad/tanariri/ zazi.com-ൽ Tana & Riri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220213101043/http://www.zazi.com/swanad/tanariri/ |date=2022-02-13 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=-CaM_0Mzl9g താനാ റിരി ഫെസ്റ്റിവൽ 2019 3 ലോക റെക്കോർഡുകൾ] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഫോൿലോർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ വനിതാ നാടോടി ഗായകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഗുജറാത്തിന്റെ ചരിത്രം]] ma9j0d878m81nfmql31v6lhve3edgfa 0 570086 4648029 4045134 2026-07-16T15:36:51Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4648029 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mathew Arackal}}{{Infobox Christian leader | honorific-prefix = [[Mar]] | name = Mathew Arackal | native_name = | honorific-suffix = | title = Bishop Emeritus of Eparchy of Kanjirappally | image = | caption = | archdiocese = [[Syro-Malabar Catholic Archeparchy of Changanassery]] | diocese = [[Syro-Malabar Catholic Eparchy of Kanjirappally]] | see = | ended = 15 January 2020 | predecessor = Mar Mathew Vattakuzhy | successor = Mar Jose Pulickal | ordination = 13 March 1971 by [[Mar]] [[Antony Padiyara]] | consecration = 09 February 2001 | other_post = | rank = Bishop | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1944|12|10}} | birth_place = Erumely | buried = | religion = [[Catholic Church]] | residence = Bishop's House, Kanjirappally | parents = | spouse = | children = | occupation = | profession = | alma_mater = St. Thomas Apostolic Seminary, Vadavathoor | signature = }} [[File:Mar Mathew Arackal with Pope.jpg|thumb|right|300px| Mar Mathew Arackal, Bishop of Kanjirapally, with Pope Benedict XVI.]] സീറോ മലബാർ കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ ബിഷപ്പും പരിസ്ഥിതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പ്രശ്നങ്ങളിൽ സജീവ ചാമ്പ്യനുമാണ് '''മാർ മാത്യു അറയ്ക്കൽ'''. 2001 ഫെബ്രുവരി 9 മുതൽ 2020 ഫെബ്രുവരി 2 വരെ കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി എപ്പാർക്കിയുടെ തലവനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. സീറോ മലബാർ സഭയിലെ അൽമായർക്കായുള്ള കമ്മീഷൻ ചെയർമാനായും പ്രവർത്തിച്ചു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരളത്തിലെ [[കോട്ടയം]] ജില്ലയിലെ [[എരുമേലി]]യിൽ 1944 ഡിസംബർ 10-നാണ് ബിഷപ്പ് അറക്കൽ ജനിച്ചത്. എരുമേലി സെന്റ് തോമസ് ഹൈസ്കൂൾ, ചങ്ങനാശേരി സെന്റ് ബെർച്ചമാൻസ് കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ പഠിച്ച അദ്ദേഹം തത്ത്വചിന്തയും ദൈവശാസ്ത്രവും പഠിക്കുന്നതിനായി ചങ്ങനാശേരി സെന്റ് തോമസ് മൈനർ സെമിനാരിയിലും കോട്ടയം വടവാതൂർ സെന്റ് തോമസ് അപ്പസ്തോലിക് സെമിനാരിയിലും വൈദികപഠനം നടത്തി. <ref>{{Cite web|title=Bishop Arackal|url=https://www.kanjirapallydiocese.com/bishoparackal.html|access-date=2022-01-28|website=www.kanjirapallydiocese.com}}</ref> == കരിയർ == മാത്യു അറയ്ക്കൽ 25-ആം വയസ്സിൽ തത്ത്വശാസ്ത്രപരവും ദൈവശാസ്ത്രപരവുമായ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി 1971 മാർച്ച് 13-ന് ആർച്ച് ബിഷപ്പ് കർദിനാൾ മാർ ആന്റണി പടിയറയിൽ നിന്ന് പൗരോഹിത്യം സ്വീകരിച്ചു. 1971 മുതൽ 1974 വരെ അമ്പൂരി പള്ളിയുടെ അസിസ്റ്റന്റ് വികാരിയായും അമ്പൂരിയിലെ സമരിറ്റൻ ഹോസ്പിറ്റലിന്റെ ഡയറക്ടറായും ചങ്ങനാശേരി സീറോ മലബാർ കാത്തലിക് ആർച്ച്പാർക്കിയുടെ എസ്റ്റേറ്റ് മാനേജർ ആയും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1974-ൽ ചങ്ങനാശേരി അതിരൂപതയുടെ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊക്യുറേറ്ററായി നിയമിതനായി. അക്കാലത്ത് കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ലേബർ കോ-ഓപ്പറേറ്റീവ് സൊസൈറ്റി സ്ഥാപിക്കാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു. 1977-ൽ കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ ബിഷപ്പ് മാർ ജോസഫ് പൊവത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ പീരുമേട്ടിന്റെയും മുറിഞ്ഞപ്പുഴയുടെയും വികാരിയായി നിയമിച്ചു. 1980-ൽ പീരുമേട് ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി (പി.ഡി.എസ്.) ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം 2001 വരെ അതിന്റെ എക്‌സിക്യൂട്ടീവ് ഡയറക്ടറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. പർവതനിരകളിലെ ആദിമ ഗോത്രങ്ങളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങളും അവരുടെ പരിസ്ഥിതിയും സംരക്ഷിക്കുക എന്നതായിരുന്നു PDS ന്റെ ലക്ഷ്യം. ജൈവകൃഷി രീതികളുടെയും ജൈവ ഭക്ഷ്യവിളകളുടെയും വക്താവാണ് ബിഷപ്പ് അറക്കൽ. സ്ത്രീകൾക്കും സമൂഹത്തിലെ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട വിഭാഗങ്ങൾക്കും ലാഭകരമായ തൊഴിൽ ക്രമീകരിക്കുന്നതിന് ഒരു ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റ് കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു. ഇടുക്കിയിലെ പോത്തുപാറയിൽ ഹൈറേഞ്ച് മെഡിക്കൽ സെന്റർ (എച്ച്ആർഎംസി), കുട്ടിക്കാനത്ത് സഹ്യാദ്രി ആയുർവേദിക് ഫാർമസ്യൂട്ടിക്കൽസ്, ബയോടെക്നോളജി, ഇക്കോ ഫാമിംഗ് എന്നിവയിൽ ഗവേഷണ വിഭാഗങ്ങളും ലാബ് സൗകര്യങ്ങളുമുള്ള ഗ്രാമീണ വികസനത്തിനായുള്ള രണ്ട് പ്രധാന റെസിഡൻഷ്യൽ പരിശീലന കേന്ദ്രങ്ങളും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. 1995-ൽ കുട്ടിക്കാനം മരിയൻ കോളേജ് സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം തുടക്കമിട്ടു. മാത്യു അറയ്ക്കൽ ഇന്റർനാഷണൽ റെഡ് ക്രോസിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. ഗവൺമെന്റിന്റെ വിവിധ സെക്കുലർ ഓഫീസുകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചു. കേരള സംസ്ഥാന തുടർവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഗവേണിംഗ് ബോർഡ് അംഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം; കേരള സ്റ്റേറ്റ് അക്കാദമിക് കൗൺസിൽ അംഗം; ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ രാജീവ് ഗാന്ധി വാട്ടർ മിഷന്റെയും ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ സയൻസ് ആൻഡ് ടെക്നോളജി വകുപ്പിന്റെയും സാങ്കേതിക ഉപദേഷ്ടാവ്. ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഫാമിംഗ് കോർപ്പറേഷന്റെ CAPART (കൗൺസിൽ ഫോർ അഡ്വാൻസ്‌മെന്റ് ഓഫ് പീപ്പിൾസ് ആക്ഷൻ ആൻഡ് റൂറൽ ടെക്‌നോളജി) റിസോഴ്‌സ് പേഴ്‌സണായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു; പങ്കാളിത്ത ആസൂത്രണത്തിനായുള്ള ടാസ്ക് ഫോഴ്സ്; സ്റ്റേറ്റ് കൗൺസിൽ ഫോർ എഡ്യൂക്കേഷൻ, റിസർച്ച് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ്; നീർത്തട വികസനവും മാനേജ്‌മെന്റ് ഇവാലുവേഷൻ ടീം. 2007 വരെ, ജർമ്മനിയിലെ നാച്ചുർലാൻഡിലെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതിനിധി അസംബ്ലിയിലെ ഏഷ്യയിൽ നിന്നും ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നുമുള്ള ഏക പ്രതിനിധിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മാർ മാത്യു അറയ്ക്കലിനെ 2001 ജനുവരി 19-ന് ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ<ref name="Chrysostom2001">{{cite book|author=Society of Saint John Chrysostom|title=Eastern Churches Journal|url=https://books.google.com/books?id=69wkAQAAIAAJ|year=2001|publisher=Society of Saint John Chrysostom|page=324}}</ref> മാർപാപ്പ കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി<ref>[http://www.kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=14329 "Bishop Mathew Arackal welcomed at Bristol".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012105439/http://www.kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=14329 |date=2018-10-12 }} ''Kaumudi Global''</ref> ബിഷപ്പായി നിയമിച്ചു.<ref>{{cite book|title=Resurgence|url=https://books.google.com/books?id=M2MkAQAAIAAJ|year=2003|publisher=H. Sharman|page=31}}</ref> യോഹന്നാൻ 10:10-ലെ 'ജീവിതം അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ' എന്ന യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ വിളി അദ്ദേഹം തന്റെ എപ്പിസ്കോപ്പൽ മുദ്രാവാക്യമായി സ്വീകരിച്ചു. രൂപതയ്ക്കും സംസ്ഥാനത്തിനുമായി വിവിധ ആത്മീയ, സാംസ്കാരിക, സാമൂഹിക, വികസന പദ്ധതികൾ അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. കാഞ്ഞിരപ്പള്ളി അമൽ ജ്യോതി കോളേജ് ഓഫ് എഞ്ചിനീയറിംഗ്, സഹ്യാദ്രി സഹകരണ ബാങ്ക് എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചു. പരീക്ഷിച്ചു. മലനാട് ഡവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി, പീരുമേട് ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി എന്നിവയിലും അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രവർത്തനം തുടർന്നു. 2003-ൽ അറക്കൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്ലാനിംഗ് കമ്മീഷന്റെ ഉപദേശകനായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു<ref>[http://www.catholicculture.org/news/features/index.cfm?recnum=21812 "Bishop Appointed to Federal Commission in India April 15, 2003"] ''Catholic Culture''</ref><ref name=reception>[http://www.ukmalayalee.com/latest-news/news.php?id=MjU1Ng "Bishop Mathew Arackal given civic reception in Bristol"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915231110/http://www.ukmalayalee.com/latest-news/news.php?id=MjU1Ng |date=2016-09-15 }}. ''Ukmalayalee'', by Rajesh Joseph]</ref>പിന്നീട് 2010-ൽ ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റ് രൂപീകരിച്ച ഇന്ദിരാഗാന്ധി പര്യവൻ പുരസ്‌കാരത്തിന്റെ (പരിസ്ഥിതി അവാർഡ്) ജഡ്ജിംഗ് കമ്മിറ്റി അംഗമായി<ref name=reception /> 2001 മുതൽ 2010 വരെ കേരളത്തിലെ കത്തോലിക്കാ സോഷ്യൽ സർവീസ് ഓർഗനൈസേഷനുകളുടെ ഒരു സംഘടനയായ കേരള സോഷ്യൽ സർവീസ് ഫോറത്തിന്റെ (കെഎസ്എസ്എഫ്) ചെയർമാനായിരുന്നു. നീതിക്കും സമാധാനത്തിനും വികസനത്തിനുമുള്ള കെസിബിസി കമ്മീഷൻ ചെയർമാൻ; പട്ടികജാതി, വർഗ, പിന്നോക്ക വിഭാഗങ്ങൾക്കായുള്ള സിബിസിഐ കമ്മീഷൻ അംഗവും സിബിസിഐയുടെ ഫങ്ഷണൽ വൊക്കേഷണൽ ട്രെയിനിംഗ് ഫോറത്തിന്റെ (എഫ്വിടിഎഫ്) ബിഷപ്പ് പ്രതിനിധിയുമാണ്. മാധ്യമരംഗത്ത്, അദ്ദേഹം മുമ്പ് ജീവൻ ടെലികാസ്റ്റിംഗ് കോർപ്പറേഷൻ ലിമിറ്റഡിന്റെ ചെയർമാനായും രാഷ്ട്ര ദീപിക ലിമിറ്റഡിന്റെ ചെയർമാനായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[http://www.catholicnewsagency.com/news/muslim_businessman_takes_over_keralas_centuryold_catholic_daily/ "Muslim businessman takes over Kerala's century-old Catholic daily"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309134456/https://www.catholicnewsagency.com/news/muslim_businessman_takes_over_keralas_centuryold_catholic_daily |date=2021-03-09 }}. ''Catholic News Agency''.</ref>രൂപതാ ചുമതലകൾ കൂടാതെ, ലെയ്റ്റി കമ്മീഷൻ ചെയർമാനെന്ന നിലയിൽ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സഭയിലും അദ്ദേഹം വളരെയധികം ഇടപെടുന്നു. 2013-ൽ ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ പാവപ്പെട്ട കർഷകരുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗം കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി ചട്ടങ്ങളിൽ വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ മൂലം സമരം ചെയ്യുന്നവരുടെ വക്താവായി ബിഷപ്പ് അറക്കൽ വാർത്തകളിൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു.<ref>[http://mattersindia.com/kerala-court-seeks-government-stand-on-bishops-hate-speech/ "Kerala court seeks government stands on Bishop's “hate” speech"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217125643/http://mattersindia.com/kerala-court-seeks-government-stand-on-bishops-hate-speech/ |date=17 February 2014 }}. ''Matters India'', 12 December 2013</ref> 2015-ൽ വിളവില കുറഞ്ഞതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് ഒരു കൂട്ടം കർഷകരുടെ ഉപവാസ സമരത്തിന് അദ്ദേഹം നേതൃത്വം നൽകി.<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/farmers-demand-remunerative-price/article7253747.ece "Farmers demand remunerative price"]. ''The Hindu''. 28 May 2015.</ref> ഈ മേഖലയിലെ നിരവധി ജീവിതങ്ങളെ അദ്ദേഹം പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു.<ref>[http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/23/Brother-Fortunatus-Put-on-the-Path-to-Sainthood/article2536538.ece "Brother Fortunatus Put on the Path to Sainthood"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150816172625/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/23/Brother-Fortunatus-Put-on-the-Path-to-Sainthood/article2536538.ece |date=2015-08-16 }}. ''Indian Express News Service'', 23 November 2014</ref><ref>[http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/24/St-Chavaras-Work-in-Education-Hailed/article2537955.ece "St Chavara's Work in Education Hailed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141127112111/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/11/24/St-Chavaras-Work-in-Education-Hailed/article2537955.ece |date=2014-11-27 }}. ''Indian Express News Service'', 24 November 2014</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [http://www.non-gmoreport.com/articles/mar10/india_no_gm_eggplant.php "India says No to GM eggplant"] == പുറംകണ്ണികൾ == *[http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/barackal.html] Catholic Hierarchy *[https://web.archive.org/web/20130409091429/http://kanjirapallydiocese.com/bishop/] Kanjirapally Diocese {{authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പരിസ്ഥിതിപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:1944-ൽ ജനിച്ചവർ]] ivm2bu41gqhejhjrql11brqmfrs5ze1 0 572886 4647898 4136693 2026-07-16T12:32:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647898 wikitext text/x-wiki {{PU|Myeloproliferative neoplasm}} {{Infobox medical condition | name = മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസം | synonyms = | image = Myelogram of person with a myeloproliferative disorder.png | caption = മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസം ബാധിച്ചയാളുടെ മജ്ജചിത്രം. | pronounce = | field = [[രക്തരോഗശാസ്ത്രം]], [[അർബുദചികിത്സ]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = | alt = }} [[അസ്ഥിമജ്ജ|മജ്ജയിൽ]] അമിതമായി [[അരുണരക്താണു|ചുവന്ന രക്താണുക്കൾ]], [[ശ്വേതരക്താണു|വെളുത്ത രക്താണുക്കൾ]], [[പ്ലേറ്റ്‌ലെറ്റ്|പ്ലേറ്റ്‌ലെറ്റുകൾ]] എന്നിവ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന അപൂർവ രക്താർബുദങ്ങളാണ് '''മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസം''' ('''Myeloproliferative neoplasms'''). ''മൈലോ'' എന്നാൽ [[അസ്ഥിമജ്ജ]] യെയും ''പ്രോലിഫെറേറ്റീവ്'' എന്നാൽ രക്തകോശങ്ങളുടെ ദ്രുതഗതിയിലുള്ള വളർച്ചയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ''നിയോപ്ലാസം'' എന്നപദം ആ വളർച്ച അസാധാരണവും അനിയന്ത്രിതവുമാണെന്ന് വിവക്ഷിക്കുന്നു. == വർഗ്ഗീകരണം == മിക്ക സ്ഥാപനങ്ങളും സംഘടനകളും മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസങ്ങളെ രക്താർബുദങ്ങളായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|url=http://www.mpnresearchfoundation.org/Are-Myeloproliferative-Neoplasms-Cancer|title=Are Myeloproliferative Neoplasms (MPNs) Cancer?|access-date=2020-07-10|website=#MPNresearchFoundation|archive-date=2020-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711101817/http://www.mpnresearchfoundation.org/Are-Myeloproliferative-Neoplasms-Cancer|url-status=dead}}</ref> കോശപ്പെരുപ്പം (അസാധാരണ വളർച്ച) ദോഷരഹിതമായി ആരംഭിക്കുകയും പിന്നീട് മാരകമായി മാറുകയും ചെയ്യും. 2016-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, [[ലോകാരോഗ്യസംഘടന]]യുടെ പട്ടികപ്രകാരമുളള മജ്ജകോശപ്പെരുപ്പരോഗങ്ങളുടെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ: <ref>{{Cite journal|last=Arber|first=Daniel A.|last2=Orazi|first2=Attilio|last3=Hasserjian|first3=Robert|last4=Thiele|first4=Jürgen|last5=Borowitz|first5=Michael J.|last6=Le Beau|first6=Michelle M.|last7=Bloomfield|first7=Clara D.|last8=Cazzola|first8=Mario|last9=Vardiman|first9=James W.|date=2016-05-19|title=The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia|url=https://ashpublications.org/blood/article/127/20/2391/35255/The-2016-revision-to-the-World-Health-Organization|journal=Blood|language=en|volume=127|issue=20|pages=2391–2405|doi=10.1182/blood-2016-03-643544|pmid=27069254|issn=0006-4971}}</ref> * ക്രോണിക് മയലോയിഡ് ലൂക്കീമിയ (CML) * കോണിക് ന്യൂട്രോഫിലിക് ലൂക്കീമിയ (CNL) * പോളിസിതെമിയ വേര (PV) * പ്രൈമറി മൈലോഫിബ്രോസിസ് (പിഎംഎഫ്) ** പിഎംഎഫ്, പ്രീഫിബ്രോട്ടിക് സ്റ്റേജ് ** പിഎംഎഫ്, ഓവർട്ട് ഫൈബ്രോട്ടിക് സ്റ്റേജ് * എസൻഷ്യൽ ത്രോംബോസൈറ്റീമിയ (ET) * ക്രോണിക് ഈസ്നോഫിലിക് ലൂക്കീമിയ * മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസം (MPN), തരംതിരിക്കാത്തവ == രോഗനിർണയം == എംപിഎൻ ഉള്ള ആളുകൾക്ക് അവരുടെ രോഗം ആദ്യമായി രക്തപരിശോധനയിലൂടെ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ രോഗലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. <ref>{{Cite web|url=https://www.seattlecca.org/diseases/myeloproliferative-neoplasms-mpn/mpn-facts/symptoms-diagnosis-risk-factors#:~:text=Some%20people%20with%20myeloproliferative%20neoplasms,night%20sweats,%20and%20weight%20loss.|title=Symptoms, Diagnosis, & Risk Factors {{!}} Seattle Cancer Care Alliance|access-date=2020-07-10|website=www.seattlecca.org|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713010307/https://www.seattlecca.org/diseases/myeloproliferative-neoplasms-mpn/mpn-facts/symptoms-diagnosis-risk-factors#:~:text=Some%20people%20with%20myeloproliferative%20neoplasms,night%20sweats,%20and%20weight%20loss.|url-status=dead}}</ref> മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസത്തിൻ്റെ സ്വഭാവമനുസരിച്ച്, ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് പരിശോധനകളിൽ ചുവന്ന കോശപിണ്ഡ നിർണ്ണയം (പോളിസൈറ്റീമിയയ്ക്ക്), അസ്തി മജ്ജ ആസ്പിറേറ്റ്, ട്രെഫിൻ ബയോപ്സി, ധമനികളുടെ ഓക്സിജൻ പൂരിതാവസ്ഥ, കാർബോക്സിഹെമോഗ്ലോബിന്റെ അളവ്, ന്യൂട്രോഫിൽ ആൽക്കലൈൻ ഫോസ്ഫേറ്റേസ് ലെവൽ, വിറ്റാമിൻ ബി ₁₂ (അല്ലെങ്കിൽ ബി ₁₂ ), സെറം യൂറേറ്റ് <ref>{{Cite book|title=Dacie & Lewis Practical Haematology|url=https://archive.org/details/dacielewispracti0000unse|last=Levene, Malcolm I.|last2=Lewis, S. M.|last3=Bain, Barbara J.|last4=Imelda Bates|publisher=W B Saunders|year=2001|isbn=0-443-06377-X|location=London|page=[https://archive.org/details/dacielewispracti0000unse/page/586 586]}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ രോഗിയുടെ ഡിഎൻഎയുടെ നേരിട്ടുള്ള ക്രമം. <ref name="Magor2016">{{Cite journal|title=Rapid Molecular Profiling of Myeloproliferative Neoplasms Using Targeted Exon Resequencing of 86 Genes Involved in JAK-STAT Signaling and Epigenetic Regulation|journal=The Journal of Molecular Diagnostics|volume=18|issue=5|pages=707–718|date=September 2016|pmid=27449473|doi=10.1016/j.jmoldx.2016.05.006}}</ref> എന്നിവ ഉൾപ്പെടാം. 2016-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച WHO രോഗനിർണയ മാനദണ്ഡമനുസരിച്ചാണ്, മയെലോപ്രോലിഫറേറ്റിവ് നിയോപ്ലാസം രോഗങ്ങൾ നിർണയിക്കപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite journal|last=Barbui|first=Tiziano|last2=Thiele|first2=Jürgen|last3=Gisslinger|first3=Heinz|last4=Kvasnicka|first4=Hans Michael|last5=Vannucchi|first5=Alessandro M.|last6=Guglielmelli|first6=Paola|last7=Orazi|first7=Attilio|last8=Tefferi|first8=Ayalew|date=2018-02-09|title=The 2016 WHO classification and diagnostic criteria for myeloproliferative neoplasms: document summary and in-depth discussion|journal=Blood Cancer Journal|volume=8|issue=2|page=15|doi=10.1038/s41408-018-0054-y|issn=2044-5385|pmc=5807384|pmid=29426921}}</ref> ഉദാഹരണം: * ക്രോണിക് മയലോയിഡ് ലൂക്കിമിയ: ഫിലാഡെൽഫിയ ക്രോമസോമിന്റെ മ്യൂട്ടേഷൻ ഉണ്ടാകും == ചികിത്സ == MPN-കൾക്ക് രോഗശമന ഔഷധ ചികിത്സ നിലവിലില്ല. <ref>{{Cite web|url=https://www.meduniwien.ac.at/hp/sfb-mpn/general-information/summary/|title=Summary|website=www.meduniwien.ac.at|access-date=2022-07-02|archive-date=2022-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523031703/https://www.meduniwien.ac.at/hp/sfb-mpn/general-information/summary/|url-status=dead}}</ref> രക്തമൂലകോശം മാറ്റിവയ്ക്കൽ ചില രോഗികൾക്ക് ഫലപ്രദമാണ്, എന്നിരുന്നാലും എംപിഎൻ ചികിത്സ സാധാരണയായി രോഗലക്ഷണ നിയന്ത്രണത്തിലും രക്തകോശങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു.  == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == * {{MeSH name|Myeloproliferative+Disorders}} * [http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/myeloproliferative/Patient/page1 MPN Info via Cancer.gov] {{Medical resources|ICD10={{ICD10|D|47|1|d|37}}|ICD9={{ICD9|205.1}}, {{ICD9|238.4}}, {{ICD9|289.89}}, {{ICD9|289.9}}|ICDO=9950/0-9964/3|OMIM=|DiseasesDB=|MedlinePlus=|eMedicineSubj=|eMedicineTopic=|MeshID=D009196|Orphanet=98274}}{{Myeloid malignancy|us=y}}{{Authority Control}} j0c9w0a8l8j7ka7prqz7bhx0m2wv9fj 0 573518 4648090 4645532 2026-07-16T17:35:54Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648090 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Doni Tondo}}{{Infobox painting | image_file=Tondo Doni, por Miguel Ángel.jpg<!----NOTE:Do not replace with the higher-resolution Google Art project file. The colours in that file are too intense and are not like the real thing.----> | title=Doni Tondo (Doni Madona) | artist=[[Michelangelo]] | year=circa 1507 | type=Oil and tempera on panel | diameter_metric=120 | metric_unit=cm | diameter_imperial={{frac|47|1|2}} | imperial_unit=in | city=[[Florence]] | museum=[[Uffizi]] }}മൈക്കലാഞ്ചലോ വരച്ച പൂർത്തിയായ ഒരേയൊരു പാനൽ പെയിന്റിംഗ് ആണ് '''ഡോണി ടോണ്ടോ''' അല്ലെങ്കിൽ '''ഡോണി മഡോണ'''(പൊതുവേ മൈക്കലാഞ്ചലോയുടേതാണെന്ന് സമ്മതിച്ചിട്ടുള്ളതും എന്നാൽ പൂർത്തിയാകാത്തതുമായ മറ്റ് രണ്ട് പാനൽ പെയിന്റിംഗുകൾ, എൻറോംബ്മെന്റും മാഞ്ചസ്റ്റർ മഡോണ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നതും ലണ്ടനിലെ നാഷണൽ ഗാലറിയിൽ ഉണ്ട്.)<ref>[http://www.uffizi.org/artworks/doni-tondo-by-michelangelo/Uffizi page]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ഇപ്പോൾ ഇറ്റലിയിലെ ഫ്ലോറൻസിലെ ഉഫിസിയിലും അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫ്രെയിമിലും ഉണ്ട്. ശക്തരായ ടസ്കൻ കുടുംബത്തിന്റെ മകളായ മദ്ദലീന സ്ട്രോസിയുമായുള്ള വിവാഹത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി അഗ്നോലോ ഡോണിയാണ് ഡോണി ടോണ്ടോ വരയ്ക്കാൻ നിയോഗിച്ചത്.<ref>Hayum,211</ref> ഇറ്റാലിയൻ ഭാഷയിൽ 'വൃത്തം' എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഒരു ടോണ്ടോയുടെ രൂപത്തിലാണ് ഈ പെയിന്റിംഗ്. <ref name=h210>Hayum,210</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{Reflist|3}} ==അവലംബം== *{{cite journal|last=Barolsky|first=Paul|title=Michelangelo's ''Doni Tondo'' and the Worshipful Beholder|journal=Notes in the History of Art|volume=22| issue = 3|pages=8–11|year=2003|doi=10.1086/sou.22.3.23206720|s2cid=192987028}} *{{cite journal|last=Buzzegoli|first=Ezio|title=Michelangelo as a Colourist, Revealed in the Conservation of the ''Doni Tondo''|journal=Apollo|pages=405–408|date=December 1987}} *{{cite journal|doi=10.2307/3048510|first=Mirella Levi|last=d’Ancona|title=The ''Doni Madonna'' by Michelangelo: An Iconographic Study|journal=The Art Bulletin|volume=50| issue = 1|pages=43–50|year=1968|url=https://books.google.com/books?id=Bye6Xt375N4C&q=The+Doni+Madonna+by+Michelangelo:+An+Iconographic+Study&pg=RA1-PA403|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-8153-1823-1|jstor=3048510}} *{{cite book|last=Hartt|first=Frederick|author2=David G. Wilkins|title=History of Italian Renaissance Art: Fifth Edition|location=New Jersey|publisher=Prentice-Hall|year=2003|pages=506–508}} *{{cite journal|last=Hayum|first=Andrée|title=Michelangelo's ''Doni Tondo'': Holy Family and Family Myth|journal=Studies in Iconography |volume=7/8.1981/82(1982), No. 1|pages=209–251}} *{{cite journal|doi=10.2307/1483444|last=Olson|first=Roberta J. M.|year=1993|title=Lost and Partially Found: The Tondo, a Significant Florentine Art Form, in Documents of the Renaissance|journal=Artibus et Historiae|volume=14| issue = 27|pages=31–65|jstor=1483444}} *{{cite book|last=Olsen|first=Roberta J.M.|title=The Florentine Tondo|url=https://archive.org/details/bwb_KR-274-117|location=New York|publisher=Oxford University Press|year=2000|pages=[https://archive.org/details/bwb_KR-274-117/page/219 219]–226|chapter=Painted Devotional Tondi: Michelangleo Buonarotti's ''Doni Tondo''}} *{{cite journal|last=Smith|first=Graham|title=A Medici Source for Michelangelo's ''Doni Tondo''|year=1975|journal=Zeitschrift für Kunstgeschichte|volume=38 Bd., H. 1|issue=1|pages=84–85|url=https://books.google.com/books?id=Bye6Xt375N4C&q=A+Medici+Source+for+Michelangelo%E2%80%99s+Doni+Tondo&pg=RA1-PA414|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-8153-1823-1|doi=10.2307/1481909|jstor=1481909}} *{{cite journal|doi=10.2307/777088|last=Zimmer|first=William|year=1991|title=The Tondo|url=https://archive.org/details/sim_art-journal-uk_spring-1991_50_1/page/60|journal=Art Journal|volume=50| issue = 1|pages=60–63|jstor=777088}} *Natali, Antonio (2014), ''Michelangelo. Inside and outside the Uffizi'', Florence: Maschietto Editore, 2014. {{ISBN|978-88-6394-085-5}} *[http://colourlex.com/project/michelangelo-doni-tondo/ Michelangelo Buonarroti, ''Doni Tondo''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406014903/http://colourlex.com/project/michelangelo-doni-tondo/ |date=2016-04-06 }}, ColourLex * E. Buzzegoli, R. Bellucci, Michelangelo’s Doni Tondo investigated with non-invasive analytical techniques, in Studying old master paintings, Technology and Practice, ed. by M. Spring, London 2011 {{Michelangelo|painting}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:നഗ്നത കലയിൽ]] pb9s6mz3oyw27r6tkzq4d5u8z51i6pz 0 576683 4647961 4620431 2026-07-16T13:49:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647961 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | building_name = Gyan Vapi Mosque | image = Kashi-gyanvapi (1).jpg | caption = The Gyanvapi Mosque | map_type = India#India Uttar Pradesh | map_size = 250px | map_caption = Location in Uttar Pradesh, India | map_relief = yes | location = [[Varanasi]], [[India]] | coordinates = {{coord|25.311229|83.010461 |region:IN|display=inline,title}} | state = [[Uttar Pradesh]] | municipality = | consecration_year = | status = | functional_status = | heritage_designation = | leadership = | architecture_style = [[Mughal architecture]] {{small|(part of Indo-Islamic architecture)}} | capacity = | length = | width = | width_nave = | height_max = | dome_quantity = 3 | dome_height_outer = | dome_height_inner = | dome_dia_outer = | dome_dia_inner = | minaret_quantity = 2 | minaret_height = | materials = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ഉത്തർ‌പ്രദേശ്|ഉത്തർപ്രദേശിലെ]] [[വാരാണസി|ബനാറസിൽ]] സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു മസ്ജിദ് ആണ് '''ഗ്യാൻവാപി മോസ്ക്''' (ജ്ഞാനവാപി) <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2023/12/19/gyanvapi-mosque-panels-challenge-to-suits-seeking-restoration-of-temple-dismissed.html|title=ഗ്യാൻവാപി പള്ളി പരിസരത്ത് ക്ഷേത്ര നിർമാണം; മസ്ജിദ് കമ്മിറ്റിയുടെ ഹർജി തള്ളി|access-date=2023-12-19|language=ml}}</ref>'''.''' 1669-ൽ ഔറംഗസേബാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. {{Sfn|Asher|1992|p=278-279}} == പള്ളിക്ക് മുമ്പുള്ള ചരിത്രം == === വിശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രം === [[പ്രമാണം:Plan_Of_The_Ancient_Temple_Of_Vishveshvur_by_James_Prinsep_1832_(cropped).jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Plan_Of_The_Ancient_Temple_Of_Vishveshvur_by_James_Prinsep_1832_%28cropped%29.jpg/220px-Plan_Of_The_Ancient_Temple_Of_Vishveshvur_by_James_Prinsep_1832_%28cropped%29.jpg|ലഘുചിത്രം|''കാശിഖണ്ഡിൽ'' നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ പ്രാദേശിക ബ്രാഹ്മണരുടെ ശേഷിപ്പുകളും വാക്കാലുള്ള തെളിവുകളും അടിസ്ഥാനമാക്കി [[ജയിംസ് പ്രിൻസെപ്|ജെയിംസ് പ്രിൻസെപ്]] ക്ഷേത്ര-പദ്ധതിയുടെ ഒരു അനുമാന പുനർനിർമ്മാണം. {{Sfn|Desai|2017|p=84, 162}} കുത്തുകൾ ഇട്ട രേഖ ഗ്യാൻവാപി മസ്ജിദിന്റെ കോമ്പൗണ്ടിനെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=163}} സമകാലികരായ തീർത്ഥാടകരുടെ വിവരണങ്ങളിൽ മണ്ഡപങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം സംശയിക്കുന്നതായി ദേശായി കണ്ടെത്തി. {{Sfn|Desai|2017|p=162, 247}}]] ഈ സ്ഥലത്ത് ഹിന്ദു ദൈവമായ [[ശിവൻ|ശിവന്]] സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വിശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=6}} 16-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ നിന്നുള്ള ബനാറസിലെ പ്രഗത്ഭ [[ബ്രാഹ്മണർ|ബ്രാഹ്മണ]] പണ്ഡിതനായിരുന്ന നാരായണ ഭട്ടയുമായി ചേർന്ന് അക്ബറിന്റെ പ്രധാന കൊട്ടാരക്കാരനും മന്ത്രിയുമായ [[രാജാ തോഡർ മാൾ|തോഡർ മാൽ]] ആണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. {{Sfn|Shin|2015|p=36}} {{Sfn|Asher|2020|p=16}} {{Efn|A verse in the Tristhahsetu goes, "Although at limes there may be no lingam there [at Visvesvara] due to mlechhas or other evil kings, still the rites appropriate to that place such as circumambulation and salutation do take place". [[Richard G. Salomon (professor of Asian studies)|Richard G. Salomon]] notes this to prove that the desecrated condition of the lingam did prevail in his life-time.{{pb}}Additionally, Bhattadinakara, a roughly contemporaneous commentary by his grandson attributed the construction of the temple to Narayana Bhatta.}} ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലുടനീളമുള്ള പണ്ഡിതന്മാരെ ആകർഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണ സഭയുടെ ഒരു കേന്ദ്രമായി ബനാറസ് മാറ്റിത്തീർക്കുന്നതിന് ഈ ക്ഷേത്രം സംഭാവന നൽകിയിട്ടുണ്ട്, പ്രത്യേകമായി മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഹിന്ദുമത നിയമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി തർക്കങ്ങൾ തീർപ്പാക്കുന്നതിന്. {{Sfn|O'Hanlon|2011|p=264-265}} ഈ ക്ഷേത്രം, മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയിൽ നിന്ന് കടമെടുത്ത ഇവാനുകളെ വിഭജിക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമായിരുന്നു എന്നാണ് വാസ്തുവിദ്യാ ചരിത്രകാരിയായ മാധുരി ദേശായി അനുമാനിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ പുറംഭാഗത്ത് നന്നായി കാണാവുന്നരീതിയിൽ മുനകളോടുകൂടിയ കൊത്തിയെടുത്ത ഒരു ശില ഉണ്ടായിരുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=60, 62}} === ക്ഷേത്രത്തിനു മുമ്പുള്ള ചരിത്രം === ഈ ക്ഷേത്രത്തിന് മുമ്പുള്ള സ്ഥലത്ത് എന്തായിരുന്നുവെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ ചർച്ച ചെയ്തിരുന്നു. {{Sfn|Dumper|2020|p=129}}എന്നാൽ അത്തരം ചരിത്രത്തെ പ്രാദേശിക ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീം ജനതയും വ്യാപകമായി എതിർത്തിട്ടുണ്ട്. {{Sfn|Desai|2017|loc=Introduction}} {{Sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=}} യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഒന്നിലധികം ചരിത്രങ്ങളും ഗ്യാൻവാപിയുടെ സ്ഥാനവും അതിൽനിന്നുണ്ടായ സംഘർഷങ്ങളും നഗരത്തിന്റെ വിശുദ്ധ ഭൂപ്രകൃതിയെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ സഹായകമായെന്ന് ദേശായി രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|loc=Introduction}} മസ്ജിദിന്റെ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപകാല വിവരണങ്ങൾ, ഹിന്ദുക്കൾ അനുശാസിക്കുന്നതുപോലെ, {{Efn|Pilgrims visiting the present [[Kashi Vishwanath Temple]] are informed with such a narrative.{{sfn|Desai|2017|p=18}} Local textbooks of the 1990s propagated such a reading of the mosque's past as well.{{sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=}}}} ശിവലിംഗത്തിന്റെ കാലാതീതതയ്ക്ക് വിപരീതമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള നാശത്തിന്റെയും പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെയും ചരിത്രമായി. {{Sfn|Desai|2017|loc=Introduction}} 1193/1194 CE-ൽ [[കാനൗജ്|കനൗജിലെ]] ജയചന്ദ്രയുടെ പരാജയത്തെത്തുടർന്ന് [[ഗോറി സാമ്രാജ്യം|ഘുരിദുകൾ]] വേരോടെ പിഴുതെറിയപ്പെട്ടതായി ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന യഥാർത്ഥ ക്ഷേത്രം, മസ്ജിദ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്താണ്. കുറച്ച് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് റസിയ മസ്ജിദ് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. {{Sfn|Shin|2015|p=}} <ref name="SPUday2005">{{Cite book|title=Presenting the Past: Anxious History and Ancient Future in Hindutva India|url=https://archive.org/details/presentingpastan0000uday|last=Udayakumar|first=S. P.|date=2005|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-97209-7|pages=[https://archive.org/details/presentingpastan0000uday/page/99 99]|chapter=Ramarajya: Envisioning the Future and Entrenching the Past}}</ref> ഇൽതുമിഷിന്റെ ( [[ഇൽതുമിഷ്|1211-1266]] CE) ഭരണകാലത്ത് ഒരു ഗുജറാത്തി വ്യാപാരി ഈ ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിച്ചു, എന്നാൽ ഹുസൈൻ ഷാ ഷാർഖി (1447-1458) അല്ലെങ്കിൽ [[സിക്കന്ദർ ലോധി|സിക്കന്ദർ ലോഡി]] (1489-1517) അതു പൊളിച്ചുകളഞ്ഞു <ref name="SPUday2005" /> [[അക്‌ബർ|അക്ബറിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത്, [[മാൻസിങ്ങ് ഒന്നാമൻ|രാജാ മാൻ സിംഗ്]] ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിച്ചു, എന്നാൽ അത് വീണ്ടും ഔറംഗസേബിന്റെ തീവ്രമായ മത തീക്ഷ്ണതയ്ക്ക് ഇരയായി. {{Sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=}} ==== ചരിത്രപരത ==== ആദി-വിശ്വേശ്വർ പരിസരമാണ് ലിംഗത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനം എന്ന ഹൈന്ദവ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കാൻ ഡയാന എൽ.എക്ക് മധ്യകാല ചരിത്രരേഖകൾ കണ്ടെത്തി; എന്നിരുന്നാലും, എക്കിന്റെ മധ്യകാല സ്രോതസ്സുകളുടെ സാന്ദർഭികമല്ലാത്ത ഉപയോഗത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{Sfn|Desai|2017|p=12}} {{Sfn|Dumper|2020|p=}} {{Efn|Dumper notes Diana Eck to be a highly respected scholar on Sanskrit and Banaras but finds her history to be "extraordinarily confusing, moving from rhetorical storytelling to historical fact".{{sfn|Dumper|2020|p=125}} Desai finds Eck’s account to run parallel to Orientalist tracts of nineteenth century, where the "mythical antiquity" of Banaras blended seamlessly with "descriptions of the contemporary city".{{sfn|Desai|2017|p=218}}}} ഹാൻസ് ടി. ബക്കർ 1194-ൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ ക്ഷേത്രം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇന്നത്തെ ഗ്യാൻവാപി പരിസരത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതെന്നും എന്നാൽ അവിമുക്തേശ്വരയ്ക്ക് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടതാണെന്നും കണ്ടെത്തി. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ, റസിയ പള്ളി "വിശ്വേശ്വർ കുന്ന്" കൈവശപ്പെടുത്തിയതിനാൽ ഹിന്ദുക്കൾ വിശ്വേശ്വരന്റെ ക്ഷേത്രത്തിനായി ഒഴിഞ്ഞ ഗ്യാൻവാപി സ്ഥലം തിരിച്ചുപിടിച്ചു. {{Sfn|Bakker|1996|p=42–43}} ഈ പുതിയ ക്ഷേത്രം അവരുടെ പുതിയ തലസ്ഥാനത്ത് പള്ളികൾക്കുള്ള നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾ വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനായി ജൗൻപൂർ സുൽത്താനേറ്റ് പിൽക്കാലത്ത് നശിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Bakker|1996|p=42–43}} നേരെമറിച്ച്, ദേശായി, മധ്യകാല സാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വായനയിൽക്കൂടി, ആദ്യകാല-മധ്യകാലത്ത് ബനാറസിലെ ഏതെങ്കിലും വിശ്വേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അസ്തിത്വം നിരാകരിക്കുന്നു; ''കാശിഖണ്ഡിൽ'' {{Efn|A part of Skanda Purana; widely considered to be the most authoritative non-secular text on the conception of the city.}} മാത്രമാണ് ആദ്യമായി ബനാറസ് നഗരത്തിലെ പ്രധാന ദേവനായി വിശ്വേശ്വർ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതെന്നും എന്നിട്ടും, നൂറ്റാണ്ടുകളോളം, അത് ''നിരവധി'' പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി നിലനിന്നിരുന്നുവെന്നും മറ്റ് പണ്ഡിതന്മാരോടൊപ്പം അവർ വാദിക്കുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|loc=Palimpsests}} {{Sfn|Shin|2015|p=}} {{Efn|Different 'nibandha' commentators across the fifteenth and sixteenth centuries zeroed in on different temples and sought to re-define the sacred space of Kashitirtha in its terms.{{sfn|Desai|2017|loc=Authenticity and Pilgrimage}}}} പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം മുതൽ, മുഗളന്മാരുടെ സുസ്ഥിരമായ രക്ഷാകർതൃത്വത്തിനു ശേഷം മാത്രമേ അവിമുക്തേശ്വരയുടെ പിൻഗാമിയായി വിശ്വേശ്വരൻ നഗരത്തിന്റെ പ്രധാന ദേവാലയമാകുന്നുള്ളൂ. {{Sfn|Desai|2017|loc=Palimpsests; Authenticity and Pilgrimage}} മുസ്ലീം ആക്രമണകാരികളാൽ ഹിന്ദു നാഗരികത തുടർച്ചയായി അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു മെറ്റാ-നറേറ്റീവിന്റെ നിർമ്മാണ ഘടകങ്ങളായി ഹിന്ദു അവകാശവാദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു, അത് കൊളോണിയൽ വിജ്ഞാന ഉൽപ്പാദന-വ്യാപനം വഴി ശക്തിപ്പെടുത്തി. {{Sfn|Desai|2017|p=6, 10}} == സ്ഥാപനം == [[പ്രമാണം:Temple_Of_Vishveshwur_Benares_by_James_Prinsep_1834.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Temple_Of_Vishveshwur_Benares_by_James_Prinsep_1834.jpg/260px-Temple_Of_Vishveshwur_Benares_by_James_Prinsep_1834.jpg|ലഘുചിത്രം|376x376ബിന്ദു| ജെയിംസ് പ്രിൻസെപ് എഴുതിയ പള്ളിയുടെ ഒരു രേഖാചിത്രത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പകുതി പൊളിച്ച മതിൽ, തൂണുകൾ, അവശിഷ്ടങ്ങൾ എന്നിവ കാണാം.]] 1669 സെപ്റ്റംബറിൽ, [[ഔറംഗസേബ്|ഔറംഗസീബ്]] ക്ഷേത്രം പൊളിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു; {{Sfn|Desai|2017|loc=Palimpsests}} ഔറംഗസേബ് തന്നെ, താമസിയാതെ, അവിടെ ഒരു പള്ളി നിർമ്മിച്ചു. {{Sfn|Lazzaretti|2021a|p=138}} {{Sfn|Shin|2015|p=4}} {{Efn|''Maasir-i-Alamgiri'' —a hagiographic account of Aurangzeb, penned after his death, by Saqi Mustaid Khan— only records the destruction of the temple:{{sfn|Truschke|2017|p=}}{{blockquote|It was reported that, according to the Emperor’s [Aurangzeb] command, his officers had demolished the temple of Viswanath at Kashi.}} Among Khan's sources were the state archives; however, he did not provide citations. [[Khafi Khan]], another contemporary biographer of Aurangzeb had noted a lack of written sources for post-1667 events and hence, a need to depend on memory.{{sfn|Brown|2007|p=}}}} [[താജ് മഹൽ|താജ്മഹലിന്റെ]] പ്രവേശന കവാടത്തിന്റെ ഭാഗികമായ രീതിയിലാണ് മുൻഭാഗം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്; ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുറ്റുപാടുകൾ മസ്ജിദിന്റെ മുറ്റമായി വർത്തിക്കുന്നതിന് കാര്യമായ രീതിയിൽ തൊടാതെ വിട്ടു, തെക്കൻ മതിൽ - അതിന്റെ കമാനങ്ങൾ, പുറം മോൾഡിംഗുകൾ, തോരണങ്ങൾ എന്നിവയ്‌ക്കൊപ്പം - [[ഖിബ്‌ല|ഖിബ്ല]] മതിലാക്കി മാറ്റി. {{Sfn|Asher|1992|p=278-279}} {{Sfn|Desai|2017|p=69}} {{Sfn|Asher|2020|p=17}} {{Sfn|Dumper|2020|p=}} പരിസരത്തെ മറ്റ് കെട്ടിടങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി. {{Sfn|Desai|2017|p=69}} അപകീർത്തിപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും, ബ്രാഹ്മണ പുരോഹിതർക്ക് പള്ളിയുടെ പരിസരത്ത് താമസിക്കാനും ഹിന്ദു തീർത്ഥാടന വിഷയങ്ങളിൽ അവരുടെ പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാനും അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് വാക്കാലുള്ള വിവരണങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=69}} ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്തംഭം, ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകരുടെ ഒരു പ്രശസ്തമായ കേന്ദ്രമായി തുടർന്നു. {{Sfn|Dumper|2020|p=132}} ഔറംഗസീബിന്റെ പേരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് - ആലംഗിരി മസ്ജിദ് എന്ന് ഇത് അറിയപ്പെട്ടു - {{Sfn|Salaria|2022}} എന്നാൽ കാലക്രമേണ, നിലവിലെ പേര് പൊതുവായ ഭാഷയിൽ സ്വീകരിച്ചു, അതിനോട് ചേർന്നുള്ള ഒരു വിശുദ്ധ ജലാശയത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ് - ''ഗ്യാൻ വാപി'' ("വിജ്ഞാനത്തിന്റെ കിണർ. ") - {{Sfn|Shin|2015|p=36}} ഇത് വിശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രത്തിനും മുമ്പുള്ളതാണ്. {{Sfn|Lazzaretti|2021a|p=140}} {{Efn|Legends hold that Shiva had dug it himself to cool the [[lingam]].{{sfn|Shin|2015|p=36}}}} === പ്രേരണകൾ === ഔറംഗസീബിന്റെ തകർച്ചയുടെ പ്രാഥമിക പ്രേരണയായി പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നത് മതപരമായ തീക്ഷ്ണതയെക്കാൾ രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളാണ്. {{Sfn|Shin|2015|p=4}} തകർക്കൽ ഔറംഗസീബിന്റെ "യാഥാസ്ഥിതിക ചായ്‌വുകളുടെ" അടയാളമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടാമെങ്കിലും, പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയം ഒരു സ്വാധീനം ചെലുത്തി, ഹിന്ദുക്കളോടും അവരുടെ ആരാധനാലയങ്ങളോടും ഉള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നയങ്ങൾ "വ്യത്യസ്തവും വൈരുദ്ധ്യാത്മകവുമാണ്" എന്ന് ''ഓക്സ്ഫോർഡ് വേൾഡ് ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് എംപയർ'' രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. സ്ഥിരമായി അജ്ഞേയവാദിയേക്കാൾ." ഔറംഗസേബിന്റെ സങ്കീർണ്ണവും പലപ്പോഴും വൈരുദ്ധ്യാത്മകവുമായ നയങ്ങൾ "മത വർഗീയതയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ എന്നതിലുപരി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ നിർബന്ധങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയ അജണ്ടയുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ കൂടുതൽ കൃത്യമായി വിശകലനം ചെയ്യാൻ കഴിയുമെന്ന്" ദേശായി കണ്ടെത്തുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=6}} ഇൻഡോ-മുസ്ലിം വാസ്തുവിദ്യയുടെ ചരിത്രകാരിയായ കാതറിൻ ആഷർ പറയുന്നത്, ബനാറസിലെ [[ജമേദാർ|ജമീന്ദർമാർ]] ഔറംഗസീബിനെതിരെ നിരന്തരം കലാപം നടത്തിയിരുന്നതായി മാത്രമല്ല, പ്രാദേശിക ബ്രാഹ്മണരും ഇസ്ലാമിക അധ്യാപനത്തിൽ ഇടപെടുന്നതായി ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. {{Sfn|Asher|1992|p=278-279}} തൽഫലമായി, നഗരത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്ന ജമീന്ദാർമാർക്കും ഹിന്ദു മതനേതാക്കന്മാർക്കും ഇത് ഒരു മുന്നറിയിപ്പായി ഉതകുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായിരുന്നു ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തകർക്കൽ എന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു; {{Sfn|Asher|1992|p=278-279}} സിന്തിയ ടാൽബോട്ട്, റിച്ചാർഡ് എം. ഈറ്റൺ, {{Sfn|Eaton|2000|p=306–307}} സതീഷ് ചന്ദ്രയും [[ഓഡ്രി ട്രഷ്കെ|ഓഡ്രി ട്രഷ്‌കെയും]] സമാനമായ കാരണങ്ങളിൽ യോജിക്കുന്നു. {{Sfn|Truschke|2017|p=85-86}} മറാഠികളുമായുള്ള സംഘർഷം അതിന്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ എത്തിയ സമയത്താണ് ക്ഷേത്രം തകർത്തതെന്ന് ഓ' ഹാൻലോൺ എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. {{Sfn|O'Hanlon|2011|p=267}} എന്നിരുന്നാലും, മതപരമായ പ്രേരണകളുടെ അഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ആൻഡ്രെ വിങ്ക് വിയോജിക്കുന്നു. {{Sfn|Wink|2020|p=194–195; 274 (note 98)}} പൊളിക്കുന്നതിന് മുമ്പും ശേഷവും ബനാറസ് ഉൾപ്പെടെ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഘാട്ടുകൾക്കും ഗണിതങ്ങൾക്കും ഔറംഗസേബ് സംരക്ഷണവും രക്ഷാകർതൃത്വവും നൽകി. ഇയാൻ കോപ്‌ലാൻഡും മറ്റുള്ളവരും ഇഖ്തിദാർ ആലം ഖാനെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു, അദ്ദേഹം നശിപ്പിച്ചതിലും കൂടുതൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഔറംഗസേബ് നിർമ്മിച്ചതായി നിഗമനം ചെയ്യുന്നു. {{Sfn|Copland et al.|2013|p=119}} === മുസ്ലീം എതിർവാദങ്ങൾ === മേരി സിയർലെ ചാറ്റർജി 1993 ൽ എഴുതിയത്, ഔറംഗസീബ് ക്ഷേത്രം മതപരമായ തീക്ഷ്ണതയാൽ തകർത്തുവെന്ന ആശയം മിക്ക പ്രാദേശിക മുസ്ലീങ്ങളും നിരസിക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തി. അത്തരം സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ താഴെയുഌഅവ ഉൾപ്പെടുന്നു: {{Sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=152}} * യഥാർത്ഥ കെട്ടിടം [[ദിൻ ഇലാഹി|ദിൻ-ഇലാഹി]] വിശ്വാസത്തിന്റെ ഒരു ഘടനയാണ്, അത് അക്ബറിന്റെ മതവിരുദ്ധ ചിന്താ-വിദ്യാലയത്തോടുള്ള ശത്രുതയാൽ സ്വയം തകർന്നുവീഴുകയോ ഔറംഗസേബ് നശിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തു. * യഥാർത്ഥ കെട്ടിടം ഒരു ക്ഷേത്രമായിരുന്നു, എന്നാൽ പുരോഹിതന്മാർ തന്റെ ബന്ധുക്കളിൽ ഒരാളെ കൊള്ളയടിക്കുകയും ലംഘിക്കുകയും കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തതിന്റെ അനന്തരഫലമായി ജൗൻപൂരിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാന് ചന്ദ് എന്ന ഹിന്ദു വ്യാപാരി നശിപ്പിച്ചു. :* ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ ബന്ധുവായ സ്ത്രീക്ക് ഇത്തരമൊരു വിധി വന്നതിനെത്തുടർന്ന് ക്ഷേത്രം നശിപ്പിച്ചത് ഔറംഗസേബ് ആയിരുന്നു എന്ന ചെറിയൊരു വ്യത്യാസമുള്ള വീക്ഷണവും കാണാം. {{Efn|This finds a mention in [[Bhogaraju Pattabhi Sitaramayya]] in his prison diary; an acquaintance, who had a contemporary manuscript in support, died of a sudden.}} * യഥാർത്ഥ കെട്ടിടം ഒരു ക്ഷേത്രമായിരുന്നുവെങ്കിലും പ്രാദേശിക ഹിന്ദുക്കൾ സൃഷ്ടിച്ച വർഗീയ കലാപത്തിൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു :* ''ഗഞ്ച്-ഇ-അർസാദി'' - ബനാറസിലെ അർസാദ് ബദർ-അൽ-ഹക്കിന്റെ (1637-1701) 1721 ൽ സമാഹരിച്ച വചനങ്ങളുടെ ഒരു ശേഖരത്തിൽ, പ്രാദേശിക മുസ്ലീം നെയ്ത്തുകാരുടെ സഹായത്തോടെ, ഒരു പള്ളി തകർത്ത ഹിന്ദുക്കൾക്കെതിരായ പ്രതികാരമായി. {{Sfn|Askari|1978|p=10-12}} {{Sfn|Askari|2012}} - "ഷാ യാസിൻ" എന്ന മുസ്ലീം സന്യാസി വിശ്വേശ്വരന്റെയെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന "വലിയ ക്ഷേത്രം" തകർത്തതായി കുറിക്കുന്നുണ്ട്. ഹിന്ദുക്കൾ പ്രത്യക്ഷത്തിൽ നിർമ്മാണത്തിലിരിക്കുന്ന ഒരു മസ്ജിദ് ആവർത്തിച്ച് തകർക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു, ഇത് രണ്ട് സമുദായങ്ങൾക്കിടയിൽ അക്രമാസക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടലിന് കാരണമാവുകയും മുസ്ലീങ്ങളുടെ മരണത്തിൽ കലാശിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അങ്ങനെ, സാമ്രാജ്യത്വ സമ്മതത്തിന്റെ അഭാവം ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച പ്രാദേശിക ഭരണകൂടത്തിന്റെ എതിർപ്പ് അവഗണിച്ച് നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ നശിപ്പിക്കാൻ യാസിൻ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. {{Sfn|Askari|1978|p=10-12}} * യഥാർത്ഥ കെട്ടിടം ഒരു ക്ഷേത്രമായിരുന്നു, അത് ഔറംഗസേബ് നശിപ്പിച്ചു, പക്ഷേ അത് രാഷ്ട്രീയ കലാപത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി പ്രവർത്തിച്ചതുകൊണ്ടാണ്. ഗ്യാൻവാപി പള്ളിയുടെ മുൻ ഇമാം ആയിരുന്ന മൗലാന അബ്ദുസലാം നൊമാനി (മ. 1987), ഔറംഗസീബിന്റെ ഭരണത്തിന് വളരെ മുമ്പാണ് ഈ പള്ളി നിർമ്മിച്ചതെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു; 1638-1639 കാലഘട്ടത്തിൽ [[ഷാജഹാൻ]] പള്ളിയിൽ ഒരു [[മദ്റസ|മദ്രസ]] ആരംഭിച്ചതിന്റെ തെളിവുകൾ അദ്ദേഹം അവകാശപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=154}} {{Sfn|Menon|2002|p=344}} മസ്ജിദ് മാനേജ്‌മെന്റ് കമ്മിറ്റിയായ ''അഞ്ജുമാൻ ഇന്റേസാമിയ മസ്ജിദ്'' (എഐഎം) നൊമാനിയെ പിന്തുണയ്ക്കുകയും (പുതിയ) കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രവും ഗ്യാൻവാപി പള്ളിയും അക്ബർ നിർമ്മിച്ചതാണെന്നും തന്റെ മതപരമായ സഹിഷ്ണുതയുടെ മനോഭാവം കണക്കിലെടുത്ത് അദ്ദേഹം വാദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. {{Sfn|Dutta|2022}} 2021-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്, ഔറംഗസീബ് പള്ളി പണിയുന്നതിനായി ഏതെങ്കിലും ക്ഷേത്രം തകർത്തുവെന്നത് പ്രാദേശിക മുസ്ലീങ്ങൾ ശക്തമായി നിരാകരിക്കുന്നു. {{Sfn|Lazzaretti|2021c|p=595–596}} ചരിത്രപരമായ പാണ്ഡിത്യത്തിൽ ഈ അവകാശവാദങ്ങളുമായി കാര്യമായ ഇടപെടൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല; {{Efn|However, Mary Searle-Chatterjee notes of an eminent historian from Banaras Hindu University (G. D. Bhatnagar) to reject Aurangzeb's having destroyed a temple.{{sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=155-156}} Searle-Chatterjee herself refuses to discuss the historical validity of competing narratives, noting - "The historical issues are irrelevant, since it is dear that whatever the facts were, accounts of the origin of the central ruin are now functioning as symbolic narrative, providing a charter for contemporary attitudes and behavior."{{sfn|Searle-Chatterjee|1993|p=155}}}} നൊമാനിയുടെ വാദങ്ങളെ ദേശായി വായിക്കുന്നത്, പോസ്റ്റ് കൊളോണിയൽ ബനാറസിലെ വ്യവഹാരത്തിന്റെ ഹിന്ദു-ആധിപത്യ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുന്ന തന്ത്രപരമായ "ചരിത്രത്തിന്റെ തിരുത്തിയെഴുതൽ" എന്നാണ്. {{Sfn|Desai|2003|p=}} == പിൽക്കാല-മുഗൾ ഇന്ത്യ == 1678-ൽ ലളിത്പൂർ മുഖ്യമന്ത്രി വിശ്വേശ്വരനു വേണ്ടി പാടാൻ ദർബാർ സ്ക്വയറിൽ ഭൈദേവൽ ക്ഷേത്രം {{Efn|Named so after the primary donor.}} നിർമ്മിച്ചു - "[ശിവൻ] ഭയങ്കരന്മാരായ <nowiki><i id="mw8Q">യവനന്മാരാൽ (മുസ്ലീങ്ങൾ) നിരാശനായതിനാൽ</i></nowiki> [ശിവനെ] ബനാറസിൽ നിന്ന് ലളിത്പൂരിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയതായി ലിഖിതത്തിൽ അവകാശപ്പെടുന്നു." {{Sfn|Gaenszle|Sharma|2002}} {{Efn|The consecration of the temple was a grand affair with the royalty of Patan, Bhaktapur, Kathmandu, and Tanaha in attendance.{{sfn|Shrestha|2021}}}} 1698-ൽ, ആംബറിലെ കച്വാഹ ഭരണാധികാരിയായ ബിഷൻ സിംഗ്, നഗരം സർവേ നടത്തുകയും ക്ഷേത്രം തകർക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവിധ അവകാശവാദങ്ങളെയും വിവാദങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ ശേഖരിക്കുകയും ചെയ്തു. അവരുടെ ഭൂപടങ്ങൾ ('താര') പ്രകാരം ഗ്യാൻവാപി മസ്ജിദ് പൊളിച്ചുമാറ്റിയ വിശ്വേശ്വർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിച്ചെന്ന കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമായിരുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=58}} ഗ്യാൻവാപി കിണർ (കുളം) ഉള്ള ക്ഷേത്ര സ്തംഭം പ്രത്യേകം വേർതിരിച്ചു. {{Sfn|Desai|2017|p=58}} {{Efn|These maps also noted the edges of the rectangular mosque-precinct to be lined up with the residences of Brahmin priests.}} [[പ്രമാണം:Elevation_Plan_of_Kashi_Vishwanath.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/27/Elevation_Plan_of_Kashi_Vishwanath.jpg/220px-Elevation_Plan_of_Kashi_Vishwanath.jpg|ലഘുചിത്രം| കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ എലവേഷൻ പ്ലാൻ.]] ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ മുസ്ലീം നിവാസികളിൽ നിന്ന് ഉൾപ്പെടെ ഗ്യാൻവാപി പരിസരത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കാര്യമായ ഭൂമി വാങ്ങാൻ ആംബർ കോടതി പോയി, പക്ഷേ മസ്ജിദ് പൊളിക്കാതെ പരാജയപ്പെട്ടു. {{Sfn|Desai|2017|pp=58, 67}} ഒടുവിൽ, ബിഷൻ സിങ്ങിന്റെ പിൻഗാമിയായ സവായ് ജയ് സിംഗ് രണ്ടാമന്റെ മുൻകൈയിൽ ഒരു "ആദി-വിശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രം" നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, {{Sfn|Desai|2017|p=58}} മസ്ജിദിന് ഏകദേശം 150 മീറ്റർ മുമ്പായി. {{Sfn|Sherring|1868|pp=54-55}} സമകാലിക മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തതാണ് ഈ നിർമ്മാണം - ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ മുഗൾ ശവകുടീരത്തെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ടൈപ്പോളജിയാണ് ദേശായി കണ്ടെത്തിയത്. {{Sfn|Desai|2017|pp=66, 68}} {{Sfn|Asher|2020|p=22}} പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, ബനാറസ് ലഖ്‌നൗ നവാബുകളുടെ ഫലപ്രദമായ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|loc=Expansion}} [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ]] ആവിർഭാവത്തോടെയും വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന തീവ്രമായ അധിനിവേശ നയങ്ങളോടെയും, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള ഒന്നിലധികം ഭരണാധികാരികൾ - ഭരണപരമായ ഉന്നതർ പോലും -അവരുടെ ജന്മനാട്ടിൽ സാംസ്കാരിക അധികാരം അവകാശപ്പെടാൻ ബനാറസിനെ ബ്രാഹ്മണവൽക്കരിക്കുന്നതിനായി ശ്രമമാരംഭിച്ചു.{{Sfn|Desai|2017|loc=Expansion}} മറാത്തകൾ, പ്രത്യേകിച്ച്, ഔറംഗസീബിന്റെ കൈകളിലെ മതപരമായ അനീതിയെക്കുറിച്ച് വളരെ വാചാലരായി, നാനാ ഫഡ്‌നാവിസ് പള്ളി പൊളിച്ച് ഒരു വിശ്വേശ്വര ക്ഷേത്രം പുനർനിർമ്മിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. {{Sfn|Desai|2017|p=81}} {{Sfn|Shin|2015|p=38}} 1742-ൽ മൽഹർ റാവു ഹോൾക്കറും സമാനമായ ഒരു നടപടി നിർദ്ദേശിച്ചു. {{Sfn|Desai|2017|p=81}} ഇത്രയും നിരന്തര ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടും, അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളായ ലഖ്‌നൗ നവാബുമാർ, മുഗൾ കോടതിയുടെ ക്രോധം ഭയന്ന പ്രാദേശിക ബ്രാഹ്മണർ, വർഗീയ സംഘർഷങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുമെന്ന് ഭയന്ന ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ എന്നെല്ലാമുള്ള കാരണങ്ങളാൽ ഈ പദ്ധതികളൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല {{Sfn|Shin|2015|p=}} {{Sfn|Desai|2017|p=81, 233}} പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ, നവാബുമാരെ പുറത്താക്കി ബനാറസിന്റെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണം [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി]] നേടിയപ്പോൾ, മൽഹാർ റാവുവിന്റെ പിൻഗാമി (മരുമകൾ) [[അഹല്യഭായ് ഹോൾക്കർ]] ഇന്നത്തെ മസ്ജിദിന്റെ തൊട്ടുതെക്കായി [[കാശി വിശ്വനാഥക്ഷേത്രം|കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം]] നിർമ്മിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ഇത് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സ്പേഷ്യൽ കോൺഫിഗറേഷനുള്ളതും ആചാരപരമായി പൊരുത്തമില്ലാത്തതുമാണ്. {{Sfn|Desai|2017|p=83-84}} {{Efn|The precise year of construction is not known. It already existed by 1781, when [[Warren Hastings]] commissioned the construction of a gateway.}} ഔറംഗസീബിന്റെ ആക്രമണ സമയത്ത് പുരോഹിതന്മാർ ഗ്യാൻ വാപിക്കുള്ളിൽ യഥാർത്ഥ ലിംഗം മറച്ചിരുന്നു എന്ന വിശ്വാസവുമായി സംയോജിപ്പിച്ച ഈ സ്ഥലം പിന്നീട് ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലം ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ വലിയ ഭക്തി ആകർഷിച്ചു. {{Sfn|Desai|2017|loc=Expansion}} {{Sfn|Dumper|2020|p=132}} == ബ്രിട്ടീഷ് രാജ് == [[പ്രമാണം:Gyan_Vapi_Well_Rear_View.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Gyan_Vapi_Well_Rear_View.jpg/220px-Gyan_Vapi_Well_Rear_View.jpg|ലഘുചിത്രം| ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ പോസ്റ്റ്കാർഡിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന കിണറിന്റെ പിൻഭാഗം സി. 1900. ആചാരപരമായ ആത്മഹത്യയിൽ ഭക്തർ മരിക്കുന്നത് തടയാൻ പ്രാദേശിക മുനിസിപ്പാലിറ്റിയാണ് ഷഡ്ഭുജ സ്ക്രീൻ സ്ഥാപിച്ചത്.]] ബ്രിട്ടീഷ് രാജിന്റെ കീഴിൽ, ഒരുകാലത്ത് വിചിത്രമായ മുഗൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വിഷയമായിരുന്ന ഈ പ്രദേശം, പ്രാദേശിക ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നിത്യമായ മത്സരത്തിനുള്ള ഇടമായി രൂപാന്തരപ്പെട്ട് നിരവധി നിയമപരമായ കേസുകൾക്കും കലാപങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കി. {{Sfn|Desai|2017|p=164}} {{Sfn|Lazzaretti|2021b|p=91}} നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ മറവിൽ, നഗരത്തിന്റെ ആചാരപരമായ ജീവിതം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ മുഗൾ ഇന്ത്യയുടെ അവസാനത്തെ ചെറുകിട ഭരണാധികാരികൾ വഹിച്ച പങ്ക് ഒരു പുതിയ തലമുറയിലെ പ്രഭുക്കന്മാരും സമ്പന്നരായ വ്യാപാരികളും ഏറ്റെടുത്തു. നഗരത്തിന്റെ മതമേഖലയിലെ മുഗൾ കമാൻഡിനെക്കുറിച്ചുള്ള "വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയവും ദൃശ്യപരവുമായ" അവകാശവാദം സംപ്രേഷണം ചെയ്യാനാണ് മസ്ജിദിന്റെ നിർമ്മാണം ശ്രമിച്ചതെന്നും പകരം, "വിശ്വേശ്വരനെ നഗരത്തിന്റെ ആചാരപരമായ ഭൂപ്രകൃതിയുടെ തർക്കമില്ലാത്ത പൂർണ്ണതയിലേക്ക് മാറ്റി" എന്നും ദേശായി പറയുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=69}} 1809-ലെ കലാപം, കമ്പനി ഭരണത്തിൻ കീഴിലുള്ള വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ സുപ്രധാന കലാപമാണെന്ന് പരക്കെ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ബനാറസിലെ മത്സര വർഗീയതയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആക്കം കൂട്ടി. {{Sfn|Pandey|1989|p=145}} ഗ്യാൻവാപി പള്ളിക്കും കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രത്തിനും ഇടയിലുള്ള "നിഷ്പക്ഷ" സ്ഥലത്ത് ഒരു ദേവാലയം നിർമ്മിക്കാനുള്ള ഹിന്ദു സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രമം സംഘർഷം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Eck|1982|p=}} അധികം താമസിയാതെ, ഹോളിയുടെയും മുഹറത്തിന്റെയും ഉത്സവം ഒരേ ദിവസം വരുകയും വിനോദക്കാരുടെ ഏറ്റുമുട്ടൽ ഒരു കലാപത്തിന് കാരണമാവുകയും ചെയ്തു. {{Sfn|Eck|1982|p=}} ഗ്യാൻവാപി കിണറ്റിലെ വിശുദ്ധജലം നശിപ്പിക്കാൻ ഒരു മുസ്ലീം ജനക്കൂട്ടം ഹിന്ദുക്കൾക്ക് പവിത്രമായ ഒരു പശുവിനെ കൊന്നു. അതോടെ ഒരു ഹിന്ദു ജനക്കൂട്ടം ഗ്യാൻവാപി മസ്ജിദ് തീയിട്ട് നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. {{Sfn|Gaenszle|Gengnagel|2006|p=}} [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷ്]] ഭരണകൂടം കലാപം അടിച്ചമർത്തുന്നതിന് മുമ്പ് നിരവധി മരണങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെടുകയും ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയുടെ നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. {{Sfn|Eck|1982|p=}} [[പ്രമാണം:Gyan_Vapi_with_Nandi_and_Shiva_Shrine.jpg|കണ്ണി=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Gyan_Vapi_with_Nandi_and_Shiva_Shrine.jpg/220px-Gyan_Vapi_with_Nandi_and_Shiva_Shrine.jpg|ലഘുചിത്രം| ഗ്യാൻ വാപി പരിസരം 1870-കളിൽ. '''മുൻഭാഗം''' (ഇടത്തുനിന്നും വലത്തോട്ട്): ശിവന്റെ ഒരു ചെറിയ പടവുകളുള്ള ശ്രീകോവിൽ, മസ്ജിദിന് അഭിമുഖമായി ഒരു നന്ദിയുടെ പ്രതിമ (ചിത്രത്തിലില്ല), കിണർ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു കോളനഡ് വലയം.<br /><br /><br /> '''പശ്ചാത്തലം''' : കാശി വിശ്വനാഥ ക്ഷേത്രം]] 1824 സെപ്തംബറിൽ സന്ദർശിച്ച [[റെജിനോൾഡ് ഹെബർ|റെജിനാൾഡ് ഹെബർ]] ഈ പ്രദേശം അഹല്യഭായിയുടെ ക്ഷേത്രത്തേക്കാൾ ആദരണീയവും പുരോഹിതന്മാരും ഭക്തരും നിറഞ്ഞതാണെന്നും കണ്ടെത്തി. ഗംഗയുടെ ഒരു ഭൂഗർഭ ചാനൽ നൽകുന്ന "കിണറ്റിൽ" ഭക്തർക്ക് ഇറങ്ങുന്നതിനും കുളിക്കുന്നതിനുമായി ഒരു പടി ഉണ്ടായിരുന്നു. {{Sfn|Heber|1829|p=257–258}} നാല് വർഷത്തിന് ശേഷം, മറാഠ ഭരണാധികാരി ദൗലത്ത് റാവു സിന്ധ്യയുടെ വിധവയായ ബൈസാ ബായി, കിണറിന് ചുറ്റും ഒരു പവലിയൻ നിർമ്മിച്ചു - അതിന്റെ വലിപ്പം കുറച്ചു -, ഒരു അംഗം ഉന്നയിച്ച നിർദ്ദേശപ്രകാരം, മേൽക്കൂര താങ്ങിനിർത്തുന്നതിനായി പേഷ്വാ കുടുംബം ഒരു കോളനഡ് സ്ഥാപിച്ചു.{{Sfn|Lazzaretti|2021a|p=138}} {{Sfn|Desai|2017|p=69}} കാശിഖണ്ഡിൽ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനമണ്ഡപത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കോളനഡ് നിർമ്മിച്ചത്, എന്നാൽ വാസ്തുവിദ്യാ ശൈലി സമകാലിക മുഗൾ ബരാദാരിസിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തതാണ്. {{Efn|Lazeratti notes, from conservations with Vyas family, that Muslims were subsequently prevented from accessing the water for purposes of wudu etc.{{sfn|Lazzaretti|2021a|p=142-143}} The current ''wudukhana'' appears to have been constructed sometime hence.}} അതിന്റെ കിഴക്ക്, നേപ്പാളിലെ റാണ സമ്മാനിച്ച നന്ദിയുടെ ഒരു പ്രതിമ ഉണ്ടായിരുന്നു. {{Sfn|Sherring|1868|p=54}} കൂടുതൽ കിഴക്ക്, ഹൈദരാബാദിലെ റാണി മഹാദേവ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. {{Sfn|Sherring|1868|p=54}} തെക്ക്, രണ്ട് ചെറിയ ആരാധനാലയങ്ങൾ - ഒന്ന് മാർബിൾ, മറ്റൊന്ന് കല്ല് - നിലനിന്നിരുന്നു. {{Sfn|Sherring|1868|p=54}} 1854-ൽ പ്രാദേശിക കോടതി സമുച്ചയത്തിൽ പുതിയ വിഗ്രഹം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള അപേക്ഷ നിരസിച്ചപ്പോൾ ആദ്യത്തെ നിയമ തർക്കം ഉടലെടുത്തതായി തോന്നുന്നു. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} {{Efn|A similar dispute reached the Court in 1858 but was settled in favor of the Hindus.}} അതേ വർഷം, ഒരു ബംഗാളി തീർഥാടകൻ മുസ്ലീം ഗാർഡുകളെ "ഒന്നുകിൽ കൈക്കൂലി കൊടുക്കുകയോ അല്ലെങ്കിൽ കബളിപ്പിക്കുകയോ" ചെയ്തുവേണം അകത്തുകടക്കാൻ എന്നു നിർദ്ദേശിച്ചതായി കാണുന്നുണ്ട്. {{Sfn|Desai|2017|p=164}} 1868-ൽ എഴുതിയ എംഎ ഷെറിങ്, {{Efn|An amateur archaeologist, Sherring took to establishing Benaras as a Buddhist city of yore that had fallen to Brahminism, before felling to Muslims. He noted the presence of "Buddhist pillars" within the Gyanvapi Mosque, too.{{pb}}Such an assertion was thought to be a potent antidote to the fashioning of Benaras as an ageless site of pilgrimage for Hindus, which hindered Missionaries' efforts in converting natives. Also, if Buddhism could fell to Hinduism after centuries of glory, so would Hinduism to Christianity.}}, ഹിന്ദുക്കൾ സ്തംഭത്തിനും തെക്കൻ മതിലിനും അവകാശവാദമുന്നയിച്ചതായി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു; മുസ്‌ലിംകൾക്ക് പള്ളിയുടെ മേൽ നിയന്ത്രണം ചെലുത്താൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ തികച്ചും മനസ്സില്ലാമനസ്സോടെ, കൂടാതെ വശത്തെ പ്രവേശന കവാടം മാത്രം ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവദിച്ചു. {{Sfn|Sherring|1868|p=52}} {{Efn|Local Muslims had once built a gateway in the middle of the platform in front of the mosque, but were not allowed to use it amidst severe Hindu discontent.{{sfn|Sherring|1868|p=53}}}} ഗേറ്റ്‌വേയ്‌ക്ക് മുകളിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു [[അരയാൽ|പീപ്പൽ മരവും]] പൂജിക്കപ്പെട്ടു, മുസ്‌ലിംകളെ "അതിൽ നിന്ന് ഒരു ഇല പോലും പറിക്കാൻ" അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. {{Sfn|Desai|2017|p=164}} 1886-ൽ, അനധികൃത നിർമ്മാണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള തർക്കത്തിൽ തീർപ്പുകൽപിച്ച ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റ്, മുസ്‌ലിംകൾക്ക് മാത്രമുള്ള മസ്ജിദിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഈ ചുറ്റുമതിലൊരു പൊതു ഇടമാണെന്നും അതുവഴി ഏകപക്ഷീയവും നൂതനവുമായ ഉപയോഗത്തെ തടയുന്നു. {{Sfn|Desai|2017|p=165}} {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} ഈ തത്വം അടുത്ത ഏതാനും ദശകങ്ങളിൽ ഒന്നിലധികം കേസുകൾ തീരുമാനിക്കുന്നത് വരെ തുടർന്നു. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} {{Efn|In 1887, an application by two local Muslims to open a shop at the complex-perimeter was rejected; in 1889, construction of a stone bench was allowed since it could not have been an inconvenience or a favor to either community; in 1898, Muslims were disallowed from stacking construction material in the enclosure since it hindered pedestrians; in 1904, a trough feeder for cows and a wall — constructed by Hindus— were demolished; in 1906, permission to rebuild the wall and install a new idol was rejected; in 1909, the municipality was allowed to pave a part of the enclosure.{{sfn|Allahabad High Court|1941}}}} 1909-ൽ ഈ സ്ഥലം സന്ദർശിച്ച എഡ്വിൻ ഗ്രീവ്സ്, മസ്ജിദ് "കാര്യമായി ഉപയോഗിച്ചിട്ടില്ല" എന്ന് കണ്ടെത്തി, ഹിന്ദുക്കളുടെ "കണ്ണിലെ ഒരു കരടായി" അത് തുടർന്നു. {{Sfn|Greaves|1909|p=80}} പവലിയനെ കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവരണം ഷെറിങ്ങിന്റേതിനു സമമായിരുന്നു. {{Sfn|Greaves|1909|p=82}} കിണർ കാര്യമായ ഭക്തിയും കൽപ്പിച്ചിരുന്നു - തീർഥാടകർ അതിന്റെ വിശുദ്ധജലം സ്വീകരിച്ചത് ഒരു പുരോഹിതനിൽ നിന്നാണ്, അദ്ദേഹം അടുത്തുള്ള കല്ല് സ്ക്രീനിൽ ഇരുന്നു. ആത്മഹത്യ തടയാൻ കിണർ ഇരുമ്പ് പാളങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടിയതിനാൽ ഭക്തർക്ക് നേരിട്ട് വെള്ളത്തിലേക്ക് പ്രവേശനം അനുവദിച്ചിരുന്നില്ല. {{Sfn|Greaves|1909|p=80-82}} ഇതിനിടയിൽ, നിയമപരമായ തർക്കങ്ങൾ അയവില്ലാതെ തുടർന്നു. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} {{Efn|In 1921, a plinth was allowed to be constructed for the Peepal tree; in 1923, Muslims were prohibited from storing poultry in the enclosure; in 1924, Muslims were ordered to remove a temporary barricade; in 1925, Hindus constructed a shed over the ablution tank of their own cost to prevent bird-droppings from the peepal tree contaminating the ablution tank, as a compromise, after having refused to cut any branch.{{sfn|Allahabad High Court|1941}}{{sfn|Lazzaretti|2021b|p=90,97}}}} 1929-ലും 1930-ലും, ജുമുഅത്തുൽ-വിദായുടെ അവസരത്തിൽ, ഹിന്ദു തീർഥാടകർക്ക് അസൗകര്യമുണ്ടാകാതിരിക്കാൻ, ജനക്കൂട്ടത്തെ ചുറ്റമ്പലത്തിലേക്ക് കവിഞ്ഞൊഴുകാൻ അനുവദിക്കരുതെന്ന് പുരോഹിതന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} തുടർന്ന്, 1935 ജനുവരിയിൽ, ജനക്കൂട്ടം കവിഞ്ഞൊഴുകുന്നതിനുള്ള നിയന്ത്രണം ഒഴിവാക്കണമെന്ന് മസ്ജിദ് കമ്മിറ്റി ജില്ലാ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് മുമ്പാകെ ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. ഒക്ടോബറിൽ, മുസ്‌ലിംകളെ സമുച്ചയത്തിൽ എവിടെയും പ്രാർത്ഥന നടത്താൻ അനുവദിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} 1935 ഡിസംബറിൽ, മസ്ജിദിന് പുറത്ത് പ്രാർത്ഥന നടത്തുന്നത് തടഞ്ഞതിനെ തുടർന്ന് പ്രാദേശിക മുസ്ലീങ്ങൾ പോലീസിനെ ആക്രമിക്കുകയും നിരവധി ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. {{Sfn|Times of India|1935}} ഇത് മുഴുവൻ സമുച്ചയവും പള്ളിയുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായി - ''[[വഖഫ്]]'' സ്വത്തായി - ആചാരപരമായ അവകാശങ്ങളാൽ, നിയമപരമായ അവകാശങ്ങളാൽ പരിഗണിക്കപ്പെടണമെന്ന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു നിയമ-വ്യവഹാരത്തിന് വഴിയൊരുക്കി; 1937 ഓഗസ്റ്റിൽ ഈ വാദം കീഴ്‌ക്കോടതി നിരസിച്ചു {{Efn|Nonetheless, the Court held the mosque and the plinth to be undisputed waqf property.}} 1941-ൽ [[അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി]] ചെലവ് സഹിതം ഒരു അപ്പീൽ നിരസിച്ചു. {{Sfn|Allahabad High Court|1941}} {{Efn|The High Court held that not only did the formation of enclosure post-date the mosque but also the enclosure was never in continuous possession of the Muslims (alone) for at-least the last hundred years. Thus, the plaintiff failed to establish any legal right.{{pb}}Further, recorded history of overflows into the enclosure went back to a few years, at most, and only on the occasion of a festive day. Thus, it was insufficient to give rise to customary rights.}} == സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യ == 1959 മാർച്ചിൽ [[മഹാ ശിവരാത്രി|മഹാശിവരാത്രി]] ദിനത്തിൽ [[അഖില ഭാരത ഹിന്ദു മഹാസഭ|ഹിന്ദു മഹാസഭ]] പള്ളി പവലിയനിൽ രുദ്രാഭിഷേക ചടങ്ങ് നടത്തി. ക്രമസമാധാനം ലംഘിച്ചതിന് അവരുടെ രണ്ട് തൊഴിലാളികൾക്ക് പിന്നീട് ആറ് മാസത്തെ തടവ് ശിക്ഷ ലഭിച്ചു. ക്ഷേത്രം പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അടുത്ത ഏതാനും മാസങ്ങളിൽ മസ്ജിദ് പവലിയനിൽ പതിവ് പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഇത് സഹ മഹാസഭക്കാരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു; ജൂലൈ ആയപ്പോഴേക്കും ഇരുപത്തിമൂന്ന് ബാച്ചുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇരുനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റിഒന്ന് "സത്യാഗ്രഹികൾ" അറസ്റ്റിന് വിധേയരാകുകയും വിവിധ കാലയളവുകളിൽ തടവ് അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. നവംബറിൽ ആർഎസ്എസിന്റെ വാർഷിക യോഗം സമാനമായ ഫലങ്ങൾ വേണമെന്ന പ്രമേയം അംഗീകരിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/kashi-vishwanath-gyanvapi-rss-7943422/|title=Explained: Kashi Vishwanath in Sangh focus — first in 1959, but rarely thereafter|access-date=2022-06-23|date=2022-05-30|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ആ സ്ഥാലം ഇന്നും അസ്ഥിരമായി തുടരുന്നു - ഡമ്പർ ഇത് പട്ടണത്തിലെ "മത സംഘർഷത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിത്തീർന്നെന്ന്" കണ്ടെത്തി. {{Sfn|Dumper|2020|p=108}} അമുസ്‌ലിംകൾക്ക് പള്ളിയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു, ഫോട്ടോഗ്രാഫി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു, അടുക്കുന്ന ഇടവഴികളിൽ ലൈറ്റ് പോലീസ് പിക്കറ്റുകൾ ഉണ്ട് ( RAF യൂണിറ്റുകൾക്കൊപ്പം ), ചുവരുകൾ മുള്ളുവേലി കൊണ്ട് വേലികെട്ടിയിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ ഒരു വാച്ച് ടവറും നിലവിലുണ്ട്. {{Sfn|Dumper|2020|p=}} {{Sfn|Desai|2003|p=}} നഗരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിൽ മസ്ജിദ് വേണ്ടത്ര ഉപയോഗിക്കപ്പെടുകയോ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. {{Sfn|Dumper|2020|p=}} 2004 ലെ ഇന്ത്യൻ പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിന്റെ തലേന്ന്, ഒരു ബിബിസി റിപ്പോർട്ട് സൈറ്റിന് ചുറ്റും ആയിരത്തിലധികം പോലീസുകാരെ വിന്യസിച്ചതായി സൂചിപ്പിച്ചു. {{Sfn|Majumder|2004}} === വ്യവഹാരം === 1984 മുതൽ, വിശ്വഹിന്ദു [[വിശ്വ ഹിന്ദു പരിഷത്ത്|പരിഷത്തും]] (വിഎച്ച്പി) ഹിന്ദു ദേശീയവാദികളായ [[സംഘ് പരിവാർ|സംഘപരിവാറിന്റെ]] മറ്റ് ഘടകങ്ങളും ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങൾ തകർത്ത് നിർമ്മിച്ച പള്ളികൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ രാജ്യവ്യാപകമായി പ്രചാരണം നടത്തി. ഗ്യാൻവാപി മസ്ജിദ് അവയിൽ പ്രധാനമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. {{Sfn|Dumper|2020|p=}} <ref>{{Cite book|title=Hinduism and Ecology: The Intersection of Earth, Sky, and Water|last=Chapple|first=Christopher Key|last2=Tucker|first2=Mary Evelyn|date=2000|publisher=[[Harvard University Press]]|isbn=978-0-945454-26-7|pages=386}}</ref> 1991-ൽ, മൂന്ന് ഹിന്ദു ദൈവങ്ങളായ ശിവൻ, ശൃംഗാർ ഗൗരി, ഗണേശൻ എന്നിവർക്ക് വേണ്ടി മൂന്ന് പ്രാദേശിക ഹിന്ദുക്കൾ വാരണാസി സിവിൽ കോടതിയിൽ ഒരു പട്ടയം-തർക്ക കേസ് {{Efn|Suit 610 of 1991.{{sfn|Ahmed|2021}}}} ഫയൽ ചെയ്തു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം സുഗമമാക്കുന്നതിന് മുഴുവൻ സ്ഥലവും ഹിന്ദു സമൂഹത്തിന്; {{Efn|Further, it was claimed that the ''swayambhu lingam'' had existed in the compound for over a millennia —since the reign of one Vikramaditya— notwithstanding the superficial demolition of the temple by Aurangzeb and currently, Hindus were deprived of their religious right to offer water to the ''lingam''.{{sfn|Taskin|2021}}}} ഈ ഹരജി ആരാധനാലയങ്ങൾ മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും വ്യവഹാരത്തിൽ നിന്ന് കോടതികളെ വ്യക്തമായി വിലക്കിയിരുന്ന ആരാധനാലയങ്ങളുടെ (പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകൾ) നിയമത്തിന് (ഇനിമുതൽ PoW) AIM വിരുദ്ധമാണെന്ന് വാദിച്ചു. {{Sfn|Taskin|2021}} {{Sfn|Ahmed|2021}} എന്നിരുന്നാലും, മസ്ജിദ് നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി ഔറംഗസേബ് ഏതെങ്കിലും ക്ഷേത്രം തകർത്തുവെന്ന ആശയത്തെ AIM എതിർത്തു. {{Sfn|The Wire|April 2021}} അതിനിടയിൽ, 1992 ഡിസംബറിൽ [[ബാബ്രി മസ്ജിദ് തകർക്കൽ|ബാബറി മസ്ജിദ് തകർത്തതിനെ]] തുടർന്ന് സംഘർഷം വർദ്ധിച്ചു, {{Efn|The [[Ayodhya dispute]] was stated as an exception to the PoW Act.}} [[ബാബരി മസ്ജിദ്‌|ബാബരി മസ്ജിദ്]] വീണ്ടെടുക്കണമെന്ന ആവശ്യത്തെ പിന്തുണച്ചവർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] നേതാക്കൾ എതിർത്തു. ഗ്യാൻവാപി മസ്ജിദ് സജീവമായി ഉപയോഗിച്ചതിനാൽ വിഎച്ച്പിയുടെ ആവശ്യം. {{Sfn|Katju|2003|p=113-114}} {{Efn|In an interview to Times of India on 15 July 1994, BJP supremo L. K. Advani asserted that the "Gyanvapi Mosque dispute is not on the BJP agenda." However, the TOI editorial noted this to fit to the characteristic Jekyl and Hyde behavior of Sangh Parivar organizations. On 2 April 1995, Atal Behari Bajpeyee noted that Gyanvapi Mosque was actively used by Muslims and hence, BJP cannot support VHP's efforts.}} കൂടാതെ, മഹാശിവരാത്രി ദിനത്തിൽ ഹിന്ദുക്കൾക്ക് വൻതോതിൽ ഒത്തുകൂടാനും തെക്കേ ഭിത്തിയിലുള്ള ശൃംഗർ ഗൗരി പ്രതിമയെ ആരാധിക്കാനും 90-കളുടെ മധ്യത്തിൽ വിഎച്ച്പി നേതാക്കൾ ഒന്നിലധികം ആഹ്വാനം നൽകി. പൊതു പ്രതികരണം മോശമായിരുന്നു, ക്രിയാത്മകമായ ഭരണകൂട ഭരണം കാരണം സംഘർഷങ്ങളൊന്നും ഉണ്ടായില്ല. {{Sfn|Engineer|1997|p=324}} {{Efn|VHP had even planned to conduct a parikrama of 18 temples around the Gyanvapi, ''every'' Shravan monday. The plan was dropped due to low public response.}} 1997 ജൂൺ മുതൽ സിവിൽ കോടതിയിൽ വാദം തുടങ്ങി. നാല് മാസത്തിന് ശേഷം, ഈ സ്യൂട്ട് PW ആക്ട് പ്രകാരം തടയപ്പെട്ടു. {{Sfn|Ahmed|2021}} വ്യത്യസ്‌തമായ കാരണങ്ങളാൽ വാദിയും പ്രതികളും ജില്ലാ കോടതിയിൽ മൂന്ന് റിവിഷൻ ഹർജികൾ സമർപ്പിച്ചു, {{Efn|Rev No. 281 by defendant [[Uttar Pradesh Sunni Central Waqf Board]], Rev. No. 285 by defendant AIM, and Rev. No. 286 by the plaintiffs.{{sfn|Ahmed|2021}}}} അവ ലയിപ്പിക്കുകയും എല്ലാ തെളിവുകളും പരിഗണിച്ച് വീണ്ടും തർക്കം തീർപ്പാക്കാൻ സിവിൽ കോടതി ഉത്തരവിടുകയും ചെയ്തു. . {{Sfn|Ahmed|2021}} {{Sfn|Yamunan|2021b}} മസ്ജിദ് മാനേജ്മെന്റ് കമ്മിറ്റി [[അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി|അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതിയിൽ]] ഈ അലവൻസിനെ വിജയകരമായി ചോദ്യം ചെയ്തു, 1998 ഒക്ടോബറിൽ നടപടി സ്റ്റേ ചെയ്തുകൊണ്ട് ഒരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു. {{Sfn|Ahmed|2021}} 22 വർഷത്തെ ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം, സിവിൽ കോടതി 2018-ലെ എസ്‌സിഐ വിധിയെ ഉദ്ധരിച്ച്, ജുഡീഷ്യൽ സ്റ്റേകൾ വ്യക്തമായി നീട്ടിയില്ലെങ്കിൽ ആറ് മാസത്തേക്ക് ആജീവനാന്തം അനുവദിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് നടപടികൾ പുനരാരംഭിച്ചു; അതനുസരിച്ച്, തങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായ തെളിവുകൾ കണ്ടെത്തുന്നതിന് എഎസ്ഐ സർവേ നടത്തണമെന്ന് ഹർജിക്കാർ ആവശ്യപ്പെട്ടു. {{Sfn|Ahmed|2021}} ഹൈക്കോടതിക്ക് മുമ്പാകെ വിചാരണ പുനരാരംഭിക്കുന്നതിനെതിരെ എഐഎം ഹർജി സമർപ്പിച്ചു, അത്തരമൊരു വിചാരണ നിയമപ്രകാരം തടയുമോ എന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പുതിയ സ്റ്റേ നൽകുകയും വിധി റിസർവ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. {{Sfn|Ahmed|2021}} {{Sfn|Sarin|2017}} എന്നിരുന്നാലും, 2021 ഏപ്രിലിൽ സർവേയ്‌ക്കുള്ള അഭ്യർത്ഥന അനുവദിച്ചു, കൂടാതെ മുസ്ലീം സമുദായത്തിൽ നിന്നുള്ള രണ്ട് അംഗങ്ങളുള്ള പുരാവസ്തു ഗവേഷകരുടെ അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റി - പള്ളിക്ക് മുമ്പ് ഏതെങ്കിലും ക്ഷേത്രം ആ സ്ഥലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നോ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ രൂപീകരിച്ചു. . {{Sfn|Taskin|2021}} {{Sfn|Upadhyay|2021}} AIM ഇത്തരമൊരു സർവേയെ എതിർക്കുകയും ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിക്കുകയും ചെയ്തു, സെപ്തംബറിൽ, ജുഡീഷ്യൽ മര്യാദയുടെ ബോധപൂർവമായ ലംഘനത്തിന്റെ വിധിയെ വിമർശിക്കുകയും സർവേയ്ക്ക് അനിശ്ചിതകാല സ്റ്റേ നൽകുകയും ചെയ്തു. {{Sfn|Upadhyay|2021}} 2022 മേയ് 12-ന്, തെക്കൻ ഭിത്തിയിലെ ശൃംഗാരഗൗരിയുടെ പ്രതിമയെ ആരാധിക്കണമെന്ന അഞ്ച് ഹിന്ദു സ്ത്രീകളുടെ പുതിയ ഹർജിയിൽ വിധി പ്രസ്താവിച്ച സിവിൽ കോടതി, സൈറ്റിന്റെ വീഡിയോ സർവേ അനുവദിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/1023526/gyanvapi-mosque-dispute-petitioners-to-move-court-against-plea-to-remove-survey-officer|title=Gyanvapi mosque dispute: Petitioners to move court against plea to remove survey officer|access-date=2022-06-11|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> പ്രാദേശിക മുസ്ലീം പ്രതിഷേധങ്ങളും നിയുക്ത കമ്മീഷണർക്കെതിരെ എഐഎം സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ പക്ഷപാത ആരോപണങ്ങളും വകവയ്ക്കാതെയാണ് സർവേ നടത്തിയത്. <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/1023741/gyanvapi-mosques-survey-will-continue-says-varanasi-court|title=Gyanvapi mosque’s survey will continue, says Varanasi court|access-date=2022-06-11|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> ഈ പ്രക്രിയയിൽ, ശുദ്ധീകരണ കുളം വറ്റിക്കുമ്പോൾ ഒരു വസ്തു കണ്ടെത്തി, ഇത് ''ശിവലിംഗമാണെന്ന്'' ആരോപിച്ച് ഹരജിക്കാർ കോടതിയെ സമീപിച്ച് പ്രദേശം സീൽ ചെയ്യുകയും 20 പേരിൽ കൂറ്റുതൽ പേർ ഒത്തുകൂടാതത യോഗങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/1024030/gyanvapi-mosque-varanasi-court-asks-to-seal-area-where-shivling-is-said-to-be-found-during-survey|title=Gyanvapi petitioners say shivling found in tank, mosque lawyer says it is a fountain|access-date=2022-06-11|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/1024094/gyanvapi-mosque-protect-spot-where-said-shivling-was-found-but-place-no-bar-on-prayers-says-sc|title=Gyanvapi mosque: Protect spot where claimed shivling was found, says SC but no bar on prayers|access-date=2022-06-11|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഇത് തറ കെട്ടിയതിന്റെ ഭാഗമായ കല്ല് ആണെന്ന് AIM അവകാശപ്പെട്ടു, ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, PW നിയമത്തിന്റെ ലംഘനമെന്ന നിലയിൽ സർവേ അനിശ്ചിതകാലത്തേക്ക് സ്റ്റേ ചെയ്യാനും പള്ളിയിൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ നിയന്ത്രണങ്ങളും ഒഴിവാക്കാനും ആവശ്യപ്പെട്ട് ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചു. <ref name=":0" /> പൂർണ്ണമായ ഇളവ് അനുവദിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി വിസമ്മതിക്കുകയും മെറിറ്റ് തീരുമാനിക്കാനുള്ള ചുമതല ജില്ലാ കോടതിയിലേക്ക് മാറ്റുന്നതിന് മുമ്പ് പള്ളിയിലേക്ക് അനിയന്ത്രിതമായ പ്രവേശനം അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/1024367/sc-transfers-gyanvapi-mosque-case-from-trial-court-to-district-court|title=SC transfers Gyanvapi mosque case from trial court to district court|access-date=2022-06-11|last=Scroll Staff|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> == ഇതും കാണുക == * വാരണാസിയിലെ മറ്റ് ശ്രദ്ധേയമായ പള്ളികൾ: ഗഞ്ച്-ഇ-ഷഹീദാൻ മസ്ജിദ്, ചൗഖംബ മസ്ജിദ് * is not fact == കുറിപ്പുകൾ == {{Notelist}} == അവലംബം == {{reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == {{refbegin|2}} * {{Cite book |last=Desai |first=Madhuri |title=Banaras Reconstructed: Architecture and Sacred Space in a Hindu Holy City |publisher=University of Washington Press |year=2017 |id={{isbn|9780295741604}}, {{isbn|9780295741611}} |url=https://books.google.com/books?id=qWgmDwAAQBAJ }} * {{Cite book |last=Searle-Chatterjee |first=Mary |title=Living Banaras: Hindu Religion in Cultural Context |year=1993 |publisher=SUNY Press |editor-last=Hertel |editor-first=Bradley R. |series=SUNY Series in Hindu Studies |location=Albany, New York |pages=145–158 |chapter=Religious division and the mythology of the past |editor-last2=Humes |editor-first2=Cynthia Ann |chapter-url=https://books.google.com/books?id=r-OYL6Khg0UC&pg=PA145 }} * {{cite book |first=Matthew Atmore |last=Sherring |url=https://books.google.com/books?id=HlQOAAAAQAAJ&pg=PA55 |title=The Sacred City of the Hindus: An Account of Benares in Ancient and Modern Times |publisher=Trübner & co. |year=1868 |pages=51–56 |author-link=Matthew Atmore Sherring }} * {{Cite journal |last=Asher |first=Catherine B. |date=May 2020 |title=Making Sense of Temples and Tirthas: Rajput Construction Under Mughal Rule |journal=The Medieval History Journal |volume=23 |issue=1 |pages=9–49 |doi=10.1177/0971945820905289 |issn=0971-9458 |doi-access=free}} * {{Cite journal |last=O'Hanlon |first=Rosalind |date=March 2011 |title=Speaking from Siva's temple: Banaras scholar households and the Brahman 'ecumene' of Mughal India |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/19472498.2011.553496 |journal=South Asian History and Culture |volume=2 |issue=2 |pages=264–265 |doi=10.1080/19472498.2011.553496 |issn=1947-2498 |s2cid=145729224 }} * {{Cite book |last=Lazzaretti |first=Vera |url= |title=Spaces of Religion in Urban South Asia |publisher=Routledge |year=2021b |isbn=978-1-000-33141-7 |editor-last=Keul |editor-first=István |edition= |pages=90–91 |language=en |chapter=Demolitions, dream projects and the negotiation of Hinduness in Banaras |doi=10.4324/9781003106067-7}} * {{Cite news |date=20 December 1935 |title=Muslim Trouble in Benares: Police Force Stoned: Attempt to Pray Outside Mosque |work=Times of India |ref={{sfnref|Times of India|1935}}}} * {{Cite book |last=Lazzaretti |first=Vera |title=Split Waters: The Idea of Water Conflicts |publisher=Routledge |year=2021a |isbn=9780367466428 |editor-last=Cortesi |editor-first=Luisa |location=India |language=en |chapter=Water And Conflicts Around Religious Heritage: Oscillations Between Centre And Periphery? |doi=10.4324/9781003030171-9 |editor-last2=Joy |editor-first2=K. J.}} * {{Cite web |last=Dutta |first=Prabhash K. |date=15 May 2022 |title=Gyanvapi: A 31-year dispute of 353-year-old shrine explained |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/gyanvapi-a-31-year-dispute-of-353-year-old-shrine-explained/articleshow/91555196.cms |website=The Times of India }} * {{cite book |first=Edwin |last=Greaves |title=Kashi the city illustrious, or Benares |publisher=Indian Press |year=1909 |location=Allahabad |pages=80–82 |url=https://archive.org/stream/kashicityillustr00grea#page/80/mode/2up/search/gyan }} * {{cite book |first=Manjari |last=Katju |title=Vishva Hindu Parishad and Indian Politics |year=2003 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-2476-7 |pages=113–114 |url=https://books.google.com/books?id=b70nKb-8YuMC&pg=PA114 }} * {{Cite book |last=L. Eck |first=Diana |title=Banaras: City of Light |url=https://archive.org/details/banarascityoflig00eckd |publisher=Knopf |year=1982 |isbn=978-0-307-83295-5}} * {{Cite journal |last=Askari |first=S. H. |year=1978 |title=Malfuzat: An Untapped Source of Social History — Ganj-i-Arshadi of the Jaunpur School — A Case Study |journal=Khuda Bakhsh Library Journal |publisher=[[Khuda Bakhsh Oriental Library]] |volume=7 |pages=1–22}} * {{Cite news |date=2022-05-19 |title=Aibak, Akbar, Aurangzeb—the Gyanvapi divide & why a controversial mosque has a Sanskrit name |last=Salaria |first=Shikha |url=https://theprint.in/features/aibak-akbar-aurangzeb-the-gyanvapi-divide-why-a-controversial-mosque-has-a-sanskrit-name/962129/ |website=ThePrint }} * {{Cite journal |last=Lazzaretti |first=Vera |year=2021c |title=Religious Offence Policed: Paradoxical Outcomes of Containment at the Centre of Banaras, and the ‘Know-How’ of Local Muslims |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |language=en |volume=44 |issue=3 |pages=584–599 |doi=10.1080/00856401.2021.1923760 |issn=0085-6401}} * {{cite journal |author=Madhuri Desai |year=2003 |title=Mosques, Temples, and Orientalists: Hegemonic Imaginations in Banaras |journal=Traditional Dwellings and Settlements Review |volume=15 |issue=1 |pages=23–37 |jstor=41758028}} * {{Citation |title=Din Mohammad v. Secretary of State |publisher=Allahabad High Court |year=1941|ref={{sfnref|Allahabad High Court|1941}}}} * {{Cite book |last=Dumper |first=Michael |title=Power, Piety, and People: The Politics of Holy Cities in the Twenty-First Century |url=https://archive.org/details/powerpietypeople0000dump |year=2020 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54566-2 |chapter=Hindu–Muslim Rivalries in Banaras: History and Myth as the Present }} * {{Cite thesis |last=Shin |first=Heeryoon |type=PhD |title=Building a "Modern" Temple Town: Architecture and Patronage in Banaras, 1750-1900 |year=2015 |publisher=[[Yale University]]}} * {{cite encyclopedia |title=GANJ-E ARŠADĪ |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica Online |publisher=Brill |url=https://iranicaonline.org/articles/ganj-arsadi |last=Askari |first=S. H. |year=2012 |orig-year=2000 |doi=10.1163/2330-4804_EIRO_COM_1891 }} * {{Cite book |last=Wink |first=André |title=The making of the Indo-Islamic world : c. 700-1800 CE |year=2020 |isbn=978-1-108-41774-7 |publisher=Cambridge University Press}} * {{Cite news |date=2021-04-10 |title=Decoding the Kashi Vishwanath-Gyanvapi dispute, and why Varanasi court has ordered ASI survey |url=https://theprint.in/theprint-essential/decoding-the-kashi-vishwanath-gyanvapi-dispute-and-why-varanasi-court-has-ordered-asi-survey/637411/ |last=Taskin |first=Bismi |newspaper=ThePrint |language=en-US }} * {{cite news |last1=Kumar |first1=Sushil |title=How Modi's Kashi Vishwanath Corridor is laying the ground for another Babri incident |work=The Caravan |url=https://caravanmagazine.in/religion/how-modi-kashi-vishwanath-corridor-is-laying-the-ground-for-another-babri-incident |date=27 April 2019 }} * {{Cite web |title=Court Revives Dormant Dispute, asks ASI to Survey Gyanvapi Mosque Next to Kashi Vishwanath Temple |url=https://thewire.in/law/varanasi-court-allows-asi-survey-of-gyanvapi-mosque-next-to-kashi-vishwanath-temple |date=8 April 2021 |website=The Wire |ref={{sfnref|The Wire|April 2021}} }} * {{Cite web |last=Yamunan |first=Sruthisagar |title=Why UP court order asking ASI to survey Kashi-Gyanvapi mosque complex is legally unsound |url=https://scroll.in/article/991831/why-up-court-order-asking-asi-to-survey-kashi-gyanvapi-mosque-complex-is-legally-unsound |date=10 April 2021 |website=Scroll.in |language=en-US |ref={{sfnref|Yamunan|2021a}} }} * {{Cite web |last=Yamunan |first=Sruthisagar |title=Analysis: Could ASI survey of Gyanvapi mosque lead to it being exempted from Places of Worship Act? |url=https://scroll.in/article/992086/analysis-could-asi-survey-of-gyanvapi-mosque-lead-to-it-being-exempted-from-places-of-worship-act |date=15 April 2021 |work=Scroll.in |ref={{sfnref|Yamunan|2021b}} }} * {{Cite web |last=Upadhyay |first=Sparsh |date=2021-09-09 |title=Gyanvapi Mosque Dispute: Allahabad High Court Stays Varanasi Court's ASI Survey Order & Other Proceedings |url=https://www.livelaw.in/news-updates/gyanvapi-mosque-dispute-allahabad-high-court-stays-varanasi-courts-asi-survey-order-other-proceedings-181256 |work=Live Law }} * {{Cite journal |last=Eaton |first=Richard M. |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States |date=2000 |url=https://www.jstor.org/stable/26198197 |journal=Journal of Islamic Studies |volume=11 |issue=3 |pages=306–307 |doi=10.1093/jis/11.3.283 |jstor=26198197 |issn=0955-2340 }} * {{cite book |first=Ian |last=Copland |title=A History of State and Religion in India |author2=Ian Mabbett |author3=Asim Roy |author4=Kate Brittlebank |author5=Adam Bowles |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-45950-4 |ref={{sfnref|Copland et al.|2013}}}} * {{cite book |last=Menon |first=Kalyani Devaki |editor-first=Diane P. |editor-last=Mines |editor2-first=Sarah |editor2-last=Lamb |jstor=j.ctt16gz5rp |title=Everyday Life in South Asia |url=https://archive.org/details/apu.306.0954.min.g22713 |publisher=[[Indiana University Press]] |year=2002 |isbn=9780253340801 |chapter=Living and Dying for Mother India: Hindu Nationalist Female Renouncers and Sacred Duty }} * {{Cite book |last=Truschke |first=Audrey |title=Aurangzeb: The Life and Legacy of India's Most Controversial King |year=2017 |publisher=[[Stanford University Press]] |isbn=978-1-5036-0259-5 }} * {{cite journal | last=Brown | first=Katherine Butler | title=Did Aurangzeb Ban Music? Questions for the Historiography of His Reign | journal=Modern Asian Studies | publisher=Cambridge University Press | volume=41 | issue=1 | year=2007 | jstor=4132345 | pages=77–120| doi=10.1017/S0026749X05002313 }} * {{cite book |first=Catherine B. |last=Asher |title=Architecture of Mughal India |url=https://archive.org/details/architectureofmu0000ashe |date=September 1992 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-26728-1 }} * {{Cite journal |last=Bakker |first=Hans |year=1996 |title=Construction and Reconstruction of Sacred Space in Vārāṇasī |url=https://www.jstor.org/stable/3270235 |journal=Numen |volume=43 |issue=1 |doi=10.1163/1568527962598368 |issn=0029-5973 |jstor=3270235 }} * {{Cite book |last=Eck |first=Diana L. |title=Banaras: City of Light |url=https://archive.org/details/banarascityoflig00eckd |publisher=Knopf |year=1982 |isbn=978-0-307-83295-5}} * {{Cite book |last1=Gaenszle |first1=Martin |last2=Gengnagel |first2=Jörg |url=https://books.google.com/books?id=qIMMAQAAMAAJ |title=Visualizing Space in Banaras: Images, Maps, and the Practice of Representation |year=2006 |publisher=Isd |isbn=978-3-447-05187-3 }} * {{Cite book |last=Pandey |first=Gyanendra |title=Subaltern Studies |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1989 |volume=VI |location=Delhi |chapter=The Colonial Construction of 'Communalism': British Writings on Banaras in the Nineteenth Century}} * {{cite news |title = Cracking India's Muslim vote |first = Sanjoy |last = Majumder |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3564693.stm |work = BBC News |location = Uttar Pradesh |date = 2004-03-25 }} * {{Cite journal |last=Engineer |first=Asghar Ali |date=1997 |title=Communalism and Communal Violence, 1996 |url=https://www.jstor.org/stable/4405088 |journal=Economic and Political Weekly |volume=32 |issue=7 |pages=324 |jstor=4405088 |issn=0012-9976 }} * {{cite book |first=Reginald |last=Heber |url=https://archive.org/stream/narrativeofjourn01hebe |title=Narrative of a journey through the upper provinces of India, from Calcutta to Bombay, 1824-1825 |publisher=Philadelphia, Carey, Lea & Carey |year=1829 }} * {{cite news |first=Jitendra |last=Sarin |date=8 May 2017 |title=Allahabad HC to hear Vishwanath temple, Gyanvapi mosque dispute on May 10 |newspaper=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/lucknow/allahabad-hc-to-hear-vishwanath-temple-gyanvapi-mosque-dispute-on-may-10/story-ZIeMckmfkoYSETGLRA943H.html }} * {{Cite news|last=Ahmed|first=Areeb Uddin|title=All you need to know about the Gyanvapi Mosque - Kashi Vishwanath Temple land dispute|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/gyanvapi-mosque-kashi-vishwanath-temple-land-dispute-explainer|date=11 April 2021|website=Bar & Bench|language=en}} * {{Cite web |last=Shrestha |first=Sahina |title=Restoring a piece of Nepal’s history |url=https://www.nepalitimes.com/banner/restoring-a-piece-of-nepals-history/ |date=2 October 2021 |language=en |access-date=2022-09-12 |archive-date=2022-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604210620/https://www.nepalitimes.com/banner/restoring-a-piece-of-nepals-history/ |url-status=dead }} * {{Cite journal |last=Gaenszle |first=Martin |last2=Sharma |first2=Nutan Dhar |date=June 2002 |title=Nepali Kings and Kāśī: On the Changing Significance of a Sacred Centre |journal=Studies in Nepali History and Society |location=Kathmandu, Nepal |volume=7 |issue=1 |pages=8 |issn=1025-5109}} {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Commons category}} {{Varanasi}} {{Mosques in India |state=collapsed}} {{Authority control}} ownyfgwm38pmndodjudjatcdd2hrav8 0 580712 4648019 4613646 2026-07-16T15:12:22Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648019 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox former country | native_name = ''കെരാജാൻ സരവാക്ക്'' | conventional_long_name = രാജ് ഓഫ് സരവാക്ക് | common_name = സരവാക്ക് | empire = United Kingdom | status = Protectorate | status_text = Independent state (until 1888)<br />[[British Protectorate|Protectorate]] of the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] | life_span = 1841–1941<br />1945–1946 | era = [[New Imperialism]] | year_start = 1841 | year_end = 1946 | date_start = 24 September | date_end = 1 July | event_start = Established | event1 = Protectorate | date_event1 = 14 June 1888 | event2 = [[Japanese occupation of British Borneo|Japanese invasion]] | date_event2 = 16 December 1941 | event3 = [[Borneo campaign (1945)|Allied liberation]] | date_event3 = 10 June 1945 | event_end = Ceded as a [[Crown Colony of Sarawak|Crown colony]] | p1 = Bruneian Empire | flag_p1 = Old Flag of Brunei.svg | p2 = Sultanate of Sarawak | flag_p2 = Old Flag of Brunei.svg | p3 = Japanese occupation of British Borneo | flag_p3 = Merchant flag of Japan (1870).svg | s1 = Japanese occupation of British Borneo | flag_s1 = Merchant flag of Japan (1870).svg | s2 = British Military Administration (Borneo) | flag_s2 = Flag of the United Kingdom.svg | s3 = Crown Colony of Sarawak | flag_s3 = Flag of Sarawak (1947–1963).svg | image_flag = Flag of the Raj of Sarawak (1870).svg | image_coat = Coat of arms of the Raj of Sarawak.svg | image_map = Expanding Boundaries of Sarawak.png | image_map_caption = The Raj in the 1920s | national_motto = {{lang-la|[[Dum Spiro Spero]]}}{{sfn|Barley|2013|p=101}}{{sfn|Straumann|2014|p=63}}<br />(While I breathe, I hope){{sfn|Straumann|2014|p=63}} | national_anthem = ''[[ഗോൺ ഫോർത്ത് ബിയോണ്ട് ദ സീ]]'' [[File:Fairland Sarawak.ogg]] | capital = [[Kuching]] | common_languages = [[English language|English]], [[Iban language|Iban]], [[Melanau language|Melanau]], [[Bidayuh language|Bidayuh]], [[Sarawak Malay]], [[Chinese language|Chinese]] etc. | government_type = [[Absolute monarchy]],{{sfn|Storey|2012|p=7}}{{sfn|Great Britain. War Office|1942|p=123}} [[Protectorate]] | title_leader = [[White Rajahs|White Rajah]] | leader1 = [[James Brooke]] | year_leader1 = 1841–1868 (first) | leader2 = [[Charles Vyner Brooke]] | year_leader2 = 1917–1946 (last) | legislature = [[Sarawak State Legislative Assembly|Council Negri]] | currency = [[Sarawak dollar]] | today = [[മലേഷ്യ]]<br />[[ബ്രൂണൈ]] During 1888 (For a short period after the collapse of the kingdom of Brunei) }} [[ബോർണിയോ|ബോർണിയോ ദ്വീപിന്റെ]] വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന '''രാജ് ഓഫ് സരവാക്ക്''', തുടക്കത്തിൽ ഒരു സ്വതന്ത്ര സംസ്ഥാനമായിരുന്നു. അത് പിന്നീട് 1888-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് പ്രൊട്ടക്‌റ്ററേറ്റായി മാറി. [[ബ്രൂണൈ|ബ്രൂണെയിലെ]] സുൽത്താനിൽ നിന്ന് ജെയിംസ് ബ്രൂക്ക് എന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരൻ സ്വന്തമാക്കിയ ഭൂമി ഇളവുകളുടെ പരമ്പരയിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഒരു സ്വതന്ത്ര രാജ്യമായി സ്ഥാപിതമായത്. 1850-ൽ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിൽനിന്നും 1864-ൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ നിന്നും [[സാരവാക്ക്|സരവാക്ക്]] ഒരു സ്വതന്ത്ര സംസ്ഥാനമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പ്രദേശം ഇപ്പോൾ മലേഷ്യൻ സംസ്ഥാനമായ സരവാക്ക് ആണ്. അംഗീകാരത്തെത്തുടർന്ന്, ബ്രൂണെയുടെ ചെലവിൽ ബ്രൂക്ക് രാജിന്റെ പ്രദേശം വിപുലീകരിക്കപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിനെതിരെ നിരവധി വലിയ കലാപങ്ങൾ ഉണ്ടായി. കലാപങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനുണ്ടായ കടബാധ്യതകളും അക്കാലത്തെ മന്ദഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയും അദ്ദേഹത്തെ ബാധിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവൻ, ചാൾസ് ബ്രൂക്ക്, ജെയിംസിന്റെ പിൻഗാമിയായി. സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും സർക്കാർ കടങ്ങൾ കുറയ്ക്കുകയും പൊതു അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തുകൊണ്ട് സ്ഥിതിഗതികൾ സാധാരണ നിലയിലാക്കി. 1888-ൽ, രാജ് ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റിൽ നിന്ന് സംരക്ഷക പദവി നേടി. അതേസമയം കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ ഒഴിവാക്കി. സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്നതിനായി, [[ചൈന|ചൈനയിൽ]] നിന്നും [[സിംഗപ്പൂർ|സിംഗപ്പൂരിൽ]] നിന്നുമുള്ള ചൈനീസ് തൊഴിലാളികളെ കാർഷിക മേഖലകളിൽ ജോലി ചെയ്യാൻ രണ്ടാം രാജാ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ശരിയായ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണവും സുസ്ഥിരതയും ഉള്ളതിനാൽ, സരവാക്ക് അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുകയും എണ്ണ, റബ്ബർ തോട്ടങ്ങളുടെ ആധിക്യം എന്നിവയ്‌ക്ക് പുറമേ കറുത്ത കുരുമുളകിന്റെ ലോകത്തിലെ പ്രധാന ഉത്പാദകരിൽ ഒരാളായി ഉയർന്നു വരികയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ ചാൾസ് വെയ്‌നർ ബ്രൂക്ക് അധികാരമേറ്റു. എന്നാൽ [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധവും]] ജാപ്പനീസ് സേനയുടെ കടന്നുവരവും ആത്യന്തികമായി രാജിന്റെയും പ്രൊട്ടക്‌റ്ററേറ്റ് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും അന്ത്യം കുറിച്ചു. 1945-ൽ ജാപ്പനീസ് കീഴടങ്ങലോടെ സൈനിക ഭരണത്തിന് കീഴിലാക്കപ്പെട്ട പ്രദേശം [[അറ്റ്ലാന്റിക് ചാർട്ടർ|അറ്റ്ലാന്റിക് ചാർട്ടറിനെതിരെ]] 1946-ൽ ക്രൗൺ കോളനി എന്ന നിലയിൽ അവസാനമായി ബ്രിട്ടന് വിട്ടുകൊടുത്തു. == ചരിത്രം == === അടിത്തറയും ആദ്യ വർഷങ്ങളും === [[File:Sir James Brooke (1847) by Francis Grant.jpg|thumb|upright|left|രാജിന്റെ സ്ഥാപകൻ ജെയിംസ് ബ്രൂക്ക്]] ജെയിംസ് ബ്രൂക്ക് എന്ന ഇംഗ്ലീഷ് സാഹസികനാണ് രാജ് സ്ഥാപിച്ചത്. അദ്ദേഹം [[Sarawak River|സരവാക്ക് നദി]]യുടെ തീരത്ത് എത്തുകയും 1839-ൽ തന്റെ [[സ്‌കൂണർ|സ്‌കൂണറിനെ]] അവിടെ [[നങ്കൂരം]] അടിച്ചു കിടക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു.{{sfn|Pybus|1996|p=9}} യുദ്ധത്തിൽ ഗുരുതരമായി പരിക്കേറ്റ ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-ബർമീസ് യുദ്ധത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ശേഷം{{sfn|Foggo|1853|p=7}}{{sfn|Hazis|2012|p=66}} ബ്രൂക്ക് 1825-ൽ [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക്]] മടങ്ങി. സർവീസിൽ തിരിച്ചെത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നടത്തിയെങ്കിലും, സർവീസിൽ നിന്നുള്ള താത്കാലിക അവധി അവസാനിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിലെ തന്റെ സ്റ്റേഷനിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.{{sfn|Storey|2012|p=6}} അവധിക്കാലം കഴിഞ്ഞതിന്റെ ഫലമായി പട്ടാളത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാനം നഷ്‌ടപ്പെട്ടു. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേവനത്തിന് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് പെൻഷൻ നൽകി.{{sfn|Storey|2012|p=6}}{{sfn|Boyle|1868|p=204}}{{sfn|Fraser|2013|p=133}}ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനായി അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ചൈനയിലേക്ക് പോയി.{{sfn|anon|1846|p=357}} == അവലംബം== === Citations === {{Reflist|20em}} === Sources === {{refbegin|35em}} * {{cite book | last = anon | year = 1836 | url = https://books.google.com/books?id=u1NIAAAAYAAJ&q=Thomas+Brooke+obituary&pg=PA207 | title = Obituary – Thomas Brooke, Esg ''in'' The Gentleman's Magazine, Or Monthly Intelligencer | publisher = William Pickering | volume = 41 }} * {{cite book | last = anon | year = 1846 | url = http://www.bodley.ox.ac.uk/cgi-bin/ilej/image1.pl?item=page&seq=3&size=1&id=bm.1846.3.x.59.365.x.357 | title = Mr Brooke of Borneo ''in'' Blackwood's Edinburgh Magazine | publisher = William Blackwood | volume = 59 }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book | last1 = Belcher | first1 = Edward | last2 = Adams | first2 = Arthur | year = 1848 | url = https://books.google.com/books?id=5DMNAAAAIAAJ&q=Narrative+of+the+Voyage+of+the+H.M.S.+Samarang%2C+During+the+Years+1843-46%3A+Employed+Surveying+Samarang+rejoins&pg=PA146 | title = Narrative of the Voyage of the H.M.S. Samarang, During the Years 1843–46: Employed Surveying the Islands of the Eastern Archipelago, Accompanied by a Brief Vocabulary of the Principal Languages ... | publisher = Reeve, Benham, and Reeve }} * {{cite book | last = Whitaker | first = Joseph | year = 1848 | url = https://books.google.com/books?id=6cUMAAAAYAAJ&q=300%2C000+composed+of+various+races&pg=PA476 | title = An Almanack for the Year of Our Lord ... | publisher = J. Whitaker }} * {{cite book | last = Brooke (1) | first = James | year = 1853 | url = https://books.google.com/books?id=tmQXsSMetT8C&q=enterprizing+and+industrious+chinese&pg=PA101 | title = The Private Letters of Sir James Brooke, K.C.B., Rajah of Sarawak, Narrating the Events of His Life, from 1838 to the Present Time | volume = 1 | publisher = R. Bentley }} * {{cite book | last = Brooke (3) | first = James | year = 1853 | url = https://books.google.com/books?id=Sgs3AQAAMAAJ&q=I+possess+no+power&pg=PA159 | title = The Private Letters of Sir James Brooke, Rajah of Sarawak: Narrating the Events of His Life from 1838 to the Present Time | volume = 3 | publisher = R. Bentley }} * {{cite book | last = Foggo | first = George | year = 1853 | url = https://books.google.com/books?id=gIYxAQAAMAAJ&q=burmese&pg=PA7 | title = Adventures of Sir J. Brooke, Rajah of Sarawak | publisher = Effingham Wilson }} * {{cite book | last = Bowring | first = John | year = 1859 | title = A Visit to the Philippine Islands | url = https://archive.org/details/avisittophilipp00bowrgoog | publisher = Smith, Elder & Co. }} * {{cite book | last = anon | year = 1862 | url = https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101064464652;view=1up;seq=411 | title = Mr. St. John's Borneo ''in'' The North British Review | publisher = Leonard Scott [American Edition] | volume = 36–37 | pages = 53 volumes }} * {{cite book | last = Boyle | first = Frederick | year = 1868 | url = https://books.google.com/books?id=JEk3AAAAMAAJ&q=overstayed+his+furlough&pg=PA204 | title = The Career and Character of Rajah Brooke ''in'' Temple Bar | publisher = Richard Bentley | volume = 24 }} * {{cite journal | author = Sarawak Gazette | year = 1870 | title = Sarawak Gazette | publisher = [Govt. Printer] | issn = 0036-4762 }} * {{cite book | last = anon | year = 1879 | url = https://archive.org/stream/saturdayreviewof4818unse#page/633/ | title = St.John's Life of Sir James Brooke ''in'' Saturday Review of Politics, Literature, Science and Art | volume = XLVIII }} * {{cite web | last = McDougall | first = Harriette | year = 1882 | url = http://anglicanhistory.org/asia/sarawak/sketches1882/16.html | title = Sketches of Our Life at Sarawak (Illanun Pirates) | publisher = [[Project Canterbury]], Anglican History | volume = XVI }} * {{cite book | author = Great Britain. Foreign Office | year = 1888 | title = British and Foreign State Papers | publisher = H.M. Stationery Office }} * {{cite book | author = Appleton | year = 1894 | url = https://books.google.com/books?id=RYNRAAAAYAAJ&q=sarawak | title = Appletons' Annual Cyclopaedia and Register of Important Events | publisher = D. Appleton & Company [Data published in 1893] }} * {{cite book | last = MacGregor | first = John | year = 1896 | url = http://reader.library.cornell.edu/docviewer/digital?id=sea:025#page/68/mode/2up | title = Through the Buffer State: A Record of Recent Travels Through Borneo, Siam and Cambodia | publisher = F.V.White, London | archive-date = 2022-07-05 | access-date = 2022-11-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220705192116/http://reader.library.cornell.edu/docviewer/digital?id=sea:025#page/68/mode/2up | url-status = dead }} * {{cite book | last = Baynes | first = Thomas Spencer | year = 1902 | title = The Encyclopaedia Britannica: Latest Edition. A Dictionary of Arts, Sciences and General Literature | publisher = Werner }} * {{cite book | last1 = Baring-Gould | first1 = Sabine | last2 = Bampfylde | first2 = Charles Agar | year = 1909 | url = https://archive.org/stream/historyofsarawak00bari#page/128/mode/1up/search/holland+will+not+recognise+sarawak | title = A History of Sarawak Under Its Two White Rajahs, 1839–1908 | publisher = H. Sotheran & Company }} * {{cite web | last = Gazette | first = Sarawak | year = 1922 | title = The Singapore free press and merchatile advertiser | url = http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singfreepressb19221111-1.2.54 | publisher = The Singapore free press and merchatile advertiser | access-date = 4 February 2018 }} * {{cite book | author = Great Britain. War Office | year = 1942 | url = https://books.google.com/books?id=A_JOAQAAIAAJ&q=Strategic+survey+of+British+North+Borneo,+Brunei+and+Sarawak:+British+Empire+Section+absolute+monarchy+sarawak | title = Strategic survey of British North Borneo, Brunei and Sarawak: British Empire Section. May 8, 1942 | publisher = Intelligence Division }} * {{cite book | last = Yust | first = Walter | year = 1947 | url = https://books.google.com/books?id=OJAGAQAAIAAJ&q=Sarawak+crown+colony | title = Ten eventful years: a record of events of the years preceding, including and following World War II, 1937 through 1946 | publisher = Encyclopaedia Britannica }} * {{cite book | last = Ah Chon | first = Ho | year = 1948 | title = Kuching in pictures (1841–1946) | publisher = Sarawak state library (Pustaka Negeri Sarawak) }} * {{cite book | last = Irwin | first = Graham | year = 1955 | title = Nineteenth-century Borneo; a Study in Diplomatic Rivalry | publisher = M. Nijhoff }} * {{cite book | last1 = Kaplan | first1 = Irving | last2 = Roberts | first2 = Chester F. | year = 1955 | url = https://books.google.com/books?id=m341AAAAIAAJ&q=whereas+Sarawak+almost+exclusively+toward+Singapore | title = Area Handbook on British Borneo | publisher = University of Chicago for the Human Relations Area Files }} * {{cite book | last = Forrester-Wood | first = W. R. | year = 1959 | title = The Stamps and Postal History of Sarawak | publisher = Sarawak Specialists Society }} * {{cite book | author = Royal Asiatic Society | year = 1960 | url = https://books.google.com/books?id=Nn4aAQAAIAAJ&q=Pangeran+Usop | title = Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society | publisher = Royal Asiatic Society | volume = 33 }} * {{cite book | author = Great Britain. Colonial Office | year = 1962 | url = https://books.google.com/books?id=TgoVAAAAIAAJ&q=united+states+1850 | title = Sarawak | publisher = H.M. Stationery Office }} * {{cite book | author = Purcell | year = 1965 | title = South East Asia Since 1800 | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.466540 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-06007-3 }} * {{cite book | last = Mills | first = Lennox Algernon | year = 1966 | title = British Malaya, 1824–1867 | publisher = Oxford University Press }} * {{cite book | last1 = Hilton | first1 = P. B. | last2 = Tate | first2 = Donna J. | year = 1966 | url = https://books.google.com/books?id=Y-CRAAAAIAAJ&q=brooke | title = The modern world | publisher = Oxford University Press }} * {{cite book | last = Miller | first = Harry | year = 1970 | url = https://books.google.com/books?id=tWUKAQAAIAAJ&q=usop+killed | title = Pirates of the Far East | publisher = Hale | isbn = 9780709114291 }} * {{cite book | last = Crisswell | first = Colin N. | year = 1978 | title = Rajah Charles Brooke: monarch of all he surveyed | url = https://archive.org/details/rajahcharlesbroo0000cris | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-580392-1 }} * {{cite book | last1 = Ellinwood | first1 = DeWitt C. Jr. | last2 = Enloe | first2 = Cynthia H. | year = 1978 | title = Ethnicity and the Military in Asia | publisher = Transaction Publishers | isbn = 978-1-4128-2290-9 }} * {{cite book | last1 = Madden | first1 = A. F. | last2 = Fieldhouse | first2 = David Kenneth | last3 = Darwin | first3 = John | year = 1985 | title = Select Documents on the Constitutional History of the British Empire and Commonwealth: "The Empire of the Bretaignes," 1175–1688 | url = https://archive.org/details/isbn_0313238979_1 | publisher = Greenwood Publishing Group | isbn = 978-0-313-23897-0 }} * {{cite book | last = Wright | first = Leigh R. | year = 1988 | title = The Origins of British Borneo | publisher = Hong Kong University Press | isbn = 978-962-209-213-6 }} * {{cite book | last = Leake | first = David | year = 1989 | url = https://archive.org/details/bruneimodernsout00leak | url-access = registration | quote = hashim. | title = Brunei: the modern Southeast-Asian Islamic sultanate | publisher = McFarland | isbn = 9780899504346 }} * {{cite book | last = Morrison | first = Alastair | year = 1993 | title = Fair Land Sarawak: Some Recollections of an Expatriate Official | publisher = SEAP Publications | isbn = 978-0-87727-712-5 }} * {{cite book | last = Talib | first = Naimah S. | year = 1993 | url = https://hydra.hull.ac.uk/assets/hull:13391a/content | title = The Development of the Sarawak Administrative Service from Its Inception (1840s) to 1963 | publisher = [[University of Hull]] | format = PDF }} * {{cite book | last = Yong | first = Paul | year = 1994 | title = A dream of freedom: the early Sarawak Chinese | publisher = Pelanduk Publications | isbn = 978-967-978-377-3 }} * {{cite book | last = la Boda | first = Sharon | year = 1994 | title = International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-884964-04-6 }} * {{cite book | last = Chang | first = Pat Foh | year = 1995 | title = The Land of Freedom Fighters | publisher = Ministry of Social Development, Sarawak }} * {{cite book | last = Pybus | first = Cassandra | year = 1996 | title = White Rajah: A Dynastic Intrigue | url = https://archive.org/details/whiterajahdynast0000pybu | publisher = Univ. of Queensland Press | isbn = 978-0-7022-2857-5 }} * {{cite book | last1 = Olson | first1 = James Stuart | last2 = Shadle | first2 = Robert | year = 1996 | title = Historical Dictionary of the British Empire | publisher = Greenwood Publishing Group | isbn = 978-0-313-29366-5 }} * {{cite book | last1 = Bickersteth | first1 = Jane | last2 = Hinton | first2 = Amanda | year = 1996 | title = Malaysia & Singapore Handbook | url = https://archive.org/details/malaysiasingapor0000unse_b7z5 | publisher = Footprint Handbooks | isbn = 978-0-8442-4909-4 }} * {{cite book | last1 = Eliot | first1 = Joshua | last2 = Bickersteth | first2 = Jane | last3 = Ballard | first3 = Sebastian | year = 1996 | title = Indonesia, Malaysia & Singapore Handbook | publisher = Trade & Trade & Travel Publications ; New York, NY }} * {{cite book | last = Chin | first = Ung Ho | year = 1996 | title = Chinese Politics in Sarawak: A Study of the Sarawak United People's Party | url = https://archive.org/details/chinesepoliticsi0000chin | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-983-56-0007-4 }} * {{cite book | last = Webster | first = Anthony | year = 1998 | title = Gentleman Capitalists: British Imperialism in Southeast Asia 1770–1890 | url = https://archive.org/details/gentlemencapital0000webs | publisher = I.B.Tauris | isbn = 978-1-86064-171-8 }} * {{cite book | last1 = Bulbeck | first1 = David | last2 = Reid | first2 = Anthony | last3 = Cheng | first3 = Tan Lay | last4 = Yiqi | first4 = Wu | year = 1998 | title = Southeast Asian Exports Since the 14th Century: Cloves, Pepper, Coffee, and Sugar | url = https://archive.org/details/southeastasianex0000unse_a2y2 | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | isbn = 978-981-3055-67-4 }} * {{cite book | last = Ooi | first = Keat Gin | year = 1999 | title = Rising Sun over Borneo: The Japanese Occupation of Sarawak, 1941–1945 | url = https://archive.org/details/risingsunoverbor0000ooik | publisher = Palgrave Macmillan UK | isbn = 978-1-349-27300-3 }} * {{cite book | last = Williams | first = Mary H. | year = 1999 | title = Special Studies, Chronology, 1941–1945 | publisher = Government Printing Office | isbn = 978-0-16-001876-3 }} * {{cite book | last = Tate | first = Muzaffar | year = 1999 | title = The power behind the state (A history of Sarawak Electricity Supply Corporation (SESCO) and of Electricity Supply in Sarawak) | publisher = Sarawak Electricity Supply Corp. | isbn = 983-99360-1-8 }} * {{cite book | last = Talib | first = Naimah S. | year = 1999 | title = Administrators and Their Service: The Sarawak Administrative Service Under the Brooke Rajahs and British Colonial Rule | url = https://archive.org/details/administratorsth0000naim | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-983-56-0031-9 }} * {{cite book | author = Lea|display-authors=etal | year = 2001 | title = A Political Chronology of South East Asia and Oceania | publisher = Europa Publications | isbn = 978-1-135-35659-0 }} * {{cite book | last = Tarling | first = Nicholas | year = 2001 | title = A Sudden Rampage: The Japanese Occupation of Southeast Asia, 1941–1945 | url = https://archive.org/details/suddenrampagejap0000tarl | publisher = C. Hurst & Co. Publishers | isbn = 978-1-85065-584-8 }} * {{cite book | last = Rottman | first = Gordon L. | year = 2002 | title = World War II Pacific Island Guide: A Geo-military Study | publisher = Greenwood Publishing Group | isbn = 978-0-313-31395-0 }} * {{cite book | last = Walker | first = John Henry | year = 2002 | title = Power and Prowess: The Origins of Brooke Kingship in Sarawak | publisher = Allen & Unwin | isbn = 978-1-86508-711-5 }} * {{cite book | last1 = Ledesma | first1 = Charles de | last2 = Lewis | first2 = Mark | last3 = Savage | first3 = Pauline | year = 2003 | title = Malaysia, Singapore and Brunei | url = https://archive.org/details/malaysiasingapor0000lede_u7n0 | publisher = Rough Guides | isbn = 978-1-84353-094-7 }} * {{cite book | last = Tarling | first = Nicholas | year = 2003 | title = Imperialism in Southeast Asia | publisher = Routledge | isbn = 1-134-57081-3 }} * {{cite book | last = Reece | first = Bob | year = 2004 | title = The White Rajahs of Sarawak: A Borneo Dynasty | url = https://archive.org/details/whiterajahsofsar0000reec | publisher = Archipelago Press | isbn = 978-981-4155-11-3 }} * {{cite book | last1 = Bayly | first1 = Christopher Alan | last2 = Harper | first2 = Timothy Norman | year = 2005 | title = Forgotten Armies: The Fall of British Asia, 1941–1945 | publisher = Harvard University Press | isbn = 978-0-674-01748-1 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/forgottenarmiesf00bayl }} * {{cite book | last = Jackson | first = Ashley | year = 2006 | title = The British Empire and the Second World War | publisher = A&C Black | isbn = 978-0-8264-3760-0 }} * {{cite book | last = Cooke | first = Fadzilah Majid | year = 2006 | title = State, Communities and Forests in Contemporary Borneo | publisher = ANU E Press | isbn = 978-1-920942-52-6 }} * {{cite news | last = Jackson | first = Caroline | year = 2007 | url = http://www.thestar.com.my/news/community/2007/03/19/enlivening-brooke-legacy/ | title = Enlivening Brooke legacy | newspaper = [[The Star (Malaysia)|The Star]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170809171914/http://www.thestar.com.my/news/community/2007/03/19/enlivening-brooke-legacy/ | archive-date = 9 August 2017 }} * {{cite web | last = Yeong Jia | first = Joshua Chia | year = 2007 | title = The Borneo Company Limited | url = http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1248_2007-07-02.html | publisher = [[National Library Board]] | access-date = 25 January 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151012024013/http://eresources.nlb.gov.sg/infopedia/articles/SIP_1248_2007-07-02.html | archive-date = 12 October 2015 }} * {{cite book | last = Cramb | first = Rob A. | year = 2007 | title = Land and Longhouse: Agrarian Transformation in the Uplands of Sarawak | url = https://archive.org/details/landlonghouseagr0000cram | publisher = NIAS Press | isbn = 978-87-7694-010-2 }} * {{cite book | last = Rowthorn | first = Chris | year = 2008 | title = Borneo. Ediz. Inglese | url = https://archive.org/details/borneo0000rowt | publisher = Lonely Planet | isbn = 978-1-74059-105-8 }} * {{cite book | last = Baker | first = Jim | year = 2008 | title = Crossroads (2nd Edn): A Popular History of Malaysia and Singapore | publisher = Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd | isbn = 978-981-4435-48-2 }} * {{cite book | last = Lockard | first = Craig | year = 2009 | title = Southeast Asia in World History | url = https://archive.org/details/southeastasiainw0000lock | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-972196-2 }} * {{cite book | last = Shiraishi | first = Takashi | year = 2009 | title = Across the Causeway: A Multi-dimensional Study of Malaysia-Singapore Relations | url = https://archive.org/details/acrosscausewaymu0000unse | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | isbn = 978-981-230-783-5 }} * {{cite book | last1 = Eguavoen | first1 = Irit | last2 = Laube | first2 = Wolfram | year = 2010 | title = Negotiating Local Governance: Natural Resources Management at the Interface of Communities and the State | publisher = LIT Verlag Münster | isbn = 978-3-643-10673-5 }} * {{cite book | last = Ishikawa | first = Noboru | year = 2010 | title = Between Frontiers: Nation and Identity in a Southeast Asian Borderland | url = https://archive.org/details/betweenfrontiers0000ishi | publisher = Ohio University Press | isbn = 978-0-89680-476-0 }} * {{cite book | last = Runciman | first = Steven | year = 2010 | title = The White Rajah: A History of Sarawak from 1841 to 1946 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-12899-5 }} * {{cite book | last = Cotterell | first = Arthur | year = 2011 | title = Western Power in Asia: Its Slow Rise and Swift Fall, 1415 – 1999 | url = https://archive.org/details/westernpowerinas0000cott | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-1-118-16999-5 }} * {{cite news | last = Tan | first = Gabriel | year = 2011 | url = http://www.theborneopost.com/2011/09/16/under-the-nippon-flag/ | title = Under the Nippon flag | newspaper = The Borneo Post | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804082513/http://www.theborneopost.com/2011/09/16/under-the-nippon-flag/ | archive-date = 4 August 2017 }} * {{cite book | last1 = Bissonnette | first1 = Jean-Francois | last2 = Bernard | first2 = Stephane | last3 = de Koninck | first3 = Rodolphe | year = 2011 | title = Borneo Transformed: Agricultural Expansion on the Southeast Asian Frontier | url = https://archive.org/details/borneotransforme0000unse | publisher = NUS Press | isbn = 978-9971-69-544-6 }} * {{cite news | last = Bakar | first = Lamah | year = 2011 | title = The story behind the state's streets and roads | url = https://www.thestar.com.my/news/community/2011/03/01/the-story-behind-the-states-streets-and-roads/ | newspaper = The Star (Malaysia) | access-date = 4 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170306034306/https://www.thestar.com.my/news/community/2011/03/01/the-story-behind-the-states-streets-and-roads/ | archive-date = 6 March 2017 }} * {{cite news | last = Hock | first = Lim Kian | year = 2011 | url = http://www.theborneopost.com/2011/09/16/a-look-at-the-civil-administration-of-sarawak/ | title = A look at the civil administration of Sarawak | newspaper = [[The Borneo Post]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170801123638/http://www.theborneopost.com/2011/09/16/a-look-at-the-civil-administration-of-sarawak/ | archive-date = 1 August 2017 }} * {{cite book | last = Gott | first = Richard | year = 2011 | title = Britain's Empire: Resistance, Repression and Revolt | publisher = Verso Books | isbn = 978-1-84467-892-1 }} * {{cite book | last = Tajuddin | first = Azlan | year = 2012 | title = Malaysia in the World Economy (1824–2011): Capitalism, Ethnic Divisions, and "Managed" Democracy | publisher = Lexington Books | isbn = 978-0-7391-7196-7 }} * {{cite book | last = Hazis | first = Faisal S. | year = 2012 | title = Domination and Contestation: Muslim Bumiputera Politics in Sarawak | url = https://archive.org/details/dominationcontes0000mohd | publisher = Institute of Southeast Asian Studies | isbn = 978-981-4311-58-8 }} * {{cite book | last = Storey | first = Nicholas | year = 2012 | title = Great British Adventurers | publisher = Casemate Publishers | isbn = 978-1-84468-130-3 }} * {{cite book | last1 = Ring | first1 = Trudy | last2 = Watson | first2 = Noelle | last3 = Schellinger | first3 = Paul | year = 2012 | title = Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places | publisher = Routledge | isbn = 978-1-136-63979-1 }} * {{cite news | last = Rogers | first = Alan | year = 2013 | title = Wallace and the Sarawak Law | url = http://www.theborneopost.com/2013/07/14/wallace-and-the-sarawak-law/ | newspaper = The Borneo Post | access-date = 14 December 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170820155904/http://www.theborneopost.com/2013/07/14/wallace-and-the-sarawak-law/ | archive-date = 20 August 2017 }} * {{cite book | last = Ling | first = Alex | year = 2013 | title = Golden Dreams of Borneo | publisher = Xlibris Corporation | isbn = 978-1-4797-9168-2 }} * {{cite book | last = Fraser | first = George MacDonald | year = 2013 | title = Flashman's Lady | publisher = Penguin Publishing Group | isbn = 978-1-101-63386-1 }} * {{cite book | last = Saunders | first = Graham | year = 2013 | title = A History of Brunei | publisher = Routledge | isbn = 978-1-136-87394-2 }} * {{cite book | last = Ooi | first = Keat Gin | year = 2013 | title = Post-war Borneo, 1945–50: Nationalism, Empire and State-Building | publisher = Routledge | isbn = 978-1-134-05803-7 }} * {{cite book | last = Barley | first = Nigel | year = 2013 | title = White Rajah: A Biography of Sir James Brooke | publisher = Little, Brown Book Group | isbn = 978-0-349-13985-2 }} * {{cite book | last = Kratoska | first = Paul H. | year = 2013 | title = Southeast Asian Minorities in the Wartime Japanese Empire | publisher = Routledge | isbn = 978-1-136-12506-5 }} * {{cite book | last1 = Durand | first1 = Frédéric | last2 = Curtis | first2 = Richard | year = 2014 | title = Maps of Malaysia and Borneo: Discovery, Statehood and Progress | publisher = Editions Didier Millet | isbn = 978-967-10617-3-2 }} * {{cite book | last = Cuhaj | first = George S. | year = 2014 | title = Standard Catalog of World Paper Money, General Issues, 1368–1960 | url = https://archive.org/details/standardcatalogo0000geor_i2o5 | work = F+W Media, Inc. | isbn = 978-1-4402-4267-0 }} * {{cite book | last = Straumann | first = Lukas | year = 2014 | title = Money Logging: On the Trail of the Asian Timber Mafia | publisher = Schwabe AG | isbn = 978-3-905252-69-9 }} * {{cite web | author = Sarawak State Government | year = 2014 | url = http://www.sarawak.gov.my/web/home/article_view/237/248/ | title = Sarawak as a British Crown Colony (1946 â€" 1963) | publisher = [[Government of Sarawak]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804113608/http://www.sarawak.gov.my/web/home/article_view/237/248/ | archive-date = 4 August 2017 }} * {{cite web | last = Ringgit | first = Danielle Sendou | year = 2015 | url = http://seeds.theborneopost.com/2015/04/05/the-bau-rebellion-what-sparked-it-all/ | title = The Bau Rebellion: What sparked it all? | publisher = The Borneo Post Seeds | archive-url = https://web.archive.org/web/20170806143210/http://seeds.theborneopost.com/2015/04/05/the-bau-rebellion-what-sparked-it-all/ | archive-date = 6 August 2017 }} * {{cite book | last = Wesseling | first = H. L. | year = 2015 | title = The European Colonial Empires: 1815–1919 | publisher = Routledge | isbn = 978-1-317-89507-7 }} * {{cite book | last = Shepley | first = Nick | year = 2015 | title = Red Sun at War Part II: Allied Defeat in the Far East | publisher = Andrews UK Limited | isbn = 978-1-78166-302-8 }} * {{cite web | author = Sarawak Government Railway | year = 2015 | url = http://searail.malayanrailways.com/Sarawak/Sarawak.htm | title = Sarawak Government Railway | publisher = Malayan Railways | access-date = 2022-11-10 | archive-date = 2016-03-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160314045219/http://searail.malayanrailways.com/Sarawak/Sarawak.htm | url-status = dead }} * {{cite book | last = Kaur | first = A. | year = 2016 | title = Economic Change in East Malaysia: Sabah and Sarawak since 1850 | publisher = Springer | isbn = 978-023-037-709-7 }} * {{cite book | last1 = Barbara Watson | first1 = Andaya | last2 = Leonard Y. | first2 = Andaya | year = 2016 | title = A History of Malaysia | publisher = Palgrave Macmillan | isbn = 978-1-137-60515-3 }} * {{cite book | last = Lai | first = Fanny | year = 2016 | title = Visual Celebrations of Borneo's Wildlife | publisher = Tuttle Publishing | isbn = 978-146-291-907-9 }} * {{cite book | last = Knapman | first = Gareth | year = 2016 | title = Race and British Colonialism in Southeast Asia, 1770–1870: John Crawfurd and the Politics of Equality | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-315-45216-6 }} * {{cite book | last = Sidhu | first = Jatwan S. | year = 2016 | title = Historical Dictionary of Brunei Darussalam | publisher = Rowman & Littlefield Publishers | isbn = 978-1-4422-6459-5 }} * {{cite book | last = Epstein | first = M. | year = 2016 | title = The Statesman's Year-Book: Statistical and Historical Annual of the States of the World for the Year 1933 | publisher = Springer | isbn = 978-0-230-27062-6 }} * {{cite book | last = Pateman | first = Colin | year = 2017 | title = B-24 Bridge Busters: RAF Liberators Over Burma | publisher = Fonthill Media | id = GGKEY:ZSXA7694KY6 }} * {{cite book | last = Aspalter | first = Christian | year = 2017 | title = Health Care Systems in Developing Countries in Asia | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-317-12313-2 }} * {{cite book | last = Welman | first = Frans | year = 2017 | title = Borneo Trilogy Sarawak: Volume 1 | publisher = Booksmango | isbn = 978-616-245-082-2 }} * {{cite book | last = Press | first = Steven | year = 2017 | title = Rogue Empires: Contracts and Conmen in Europe's Scramble for Africa | publisher = Harvard University Press | isbn = 978-0-674-97185-1 }} * {{cite news | author = Uncle DI | year = 2017 | url = http://www.theborneopost.com/2017/04/23/nibbling-at-land-rights-of-indigenous-peoples/ | title = Nibbling at land rights of indigenous peoples | newspaper = The Borneo Post | archive-url = https://web.archive.org/web/20170806174255/http://www.theborneopost.com/2017/04/23/nibbling-at-land-rights-of-indigenous-peoples/ | archive-date = 6 August 2017 }} * {{cite news | last = Tawie | first = Sulok | year = 2017 | title = Sarawak Museum to close until 2020 for restoration | url = http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/sarawak-museum-to-close-until-2020-for-restoration#evqQd4HDM8ijqIsI.97 | newspaper = Malay Mail Online | access-date = 14 December 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170921074117/http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/sarawak-museum-to-close-until-2020-for-restoration | archive-date = 21 September 2017 }} * {{cite book | last = Sarawak Health | year = 2012 | title = Heritage in Health: The Story of Medical and Health Care Services in Sarawak | publisher = Sarawak State Health Department, Kuching | isbn = 978-967-10800-1-6 }} * {{cite journal |last=Ledingham Christie |first=W |title=Further investigations into latent dysentery and intestinal parasitism in Sarawak, Borneo |journal=British Medical Journal |date=17 July 1915 |volume=2 |issue=2846 |pages=89–90 |doi=10.1136/bmj.2.2846.89 |pmid=20767729 |pmc=2302560 }} * {{cite journal |last=Yadav |first=H |title=Cholera in Sarawak: A historical perspective (1873-1989) |journal=Medical Journal Malaysia |date=3 September 1990 |volume=45 |issue=3 |pages=194–201 |doi= |pmid=2152080 |pmc= |url=http://www.e-mjm.org/1990/v45n3/Cholera_in_Sarawak.pdf }} * {{cite journal |last= Ranee of Sarawak |title=Sarawak |journal=Journal of the Royal Society of Arts |date=April 1914 |volume=62 |issue=3202 |pages=428–434 |doi= |jstor=41341532 |url=https://www.jstor.org/stable/41341532 }} {{refend}} == Further reading == * {{cite web | last1 = Keppel | first1 = Henry | last2 = Brooke | first2 = James | last3 = WalterKeating | first3 = Kelly | year = 1847 | url = https://archive.org/details/expeditiontobor00kellgoog | title = The expedition to Borneo of H.M.S. Dido for the suppression of piracy : with extracts from the journal of James Brooke, Esq., of Sarawak | work = [[University of California Libraries]] | publisher = London : Chapman and Hall | pages = 347 }} {{free access}} * {{cite web | last = Low | first = Hugh | year = 1848 | url = https://archive.org/details/sarawakitsinhabi00lowhuoft | title = Sarawak; its inhabitants and productions: being notes during a residence in that country with His Excellency Mr. Brooke | work = [[Robarts Library]], [[University of Toronto Libraries]] | publisher = London, Richard Bentley | pages = 466 }} {{free access}} * {{cite web | last = Jacob | first = Gertrude Le Grand | year = 1876 | url = https://archive.org/details/rajasarwakanacc02jacogoog | title = The Raja of Sarawak : An account of Sir James Brooke, K.C.B., LL.D., given chiefly through letters and journals | work = [[University of Michigan Library]] | publisher = London : Macmillan and co | pages = 413 }} {{free access}} * {{cite web | last = St. John | first = Spencer | year = 1879 | url = https://archive.org/details/lifesirjamesbro01johngoog | title = The Life of Sir James Brooke, Rajah of Sarawak: From His Personal Papers and Correspondence | work = University of California Libraries | publisher = W. Blackwood | pages = 433 }} {{free access}} * {{cite web | last = Treacher | first = W. H | year = 1891 | url = https://archive.org/details/yonderyo00gavarich | title = British Borneo: sketches of Brunai, Sarawak, Labuan, and North Borneo | work = University of California Libraries | publisher = Singapore, Govt. print. dept | pages = 190 }} {{free access}} * {{cite web | last1 = Roth | first1 = Henry Ling | last2 = Low | first2 = Hugh Brooke | year = 1896 | url = https://archive.org/details/nativessarawaka01lowgoog | title = The natives of Sarawak and British North Borneo; based chiefly on the mss. of the late H. B. Low, Sarawak government service | work = University of Michigan Library | publisher = London, Truslove & Hanson | pages = 503 }} {{free access}} * {{cite web | last = Runciman | first = Steven | year = 1960 | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.188502 | title = The White Rajahs | work = [[Cambridge University Press]] | publisher = [[University of Allahabad]], [[Digital Library of India]] | pages = 340 }} {{free access}} * {{cite news | year = 1986 | url = https://www.nytimes.com/1986/07/13/travel/sarawak-a-kingdom-in-the-jungle.html | title = Sarawak: A Kingdom in the Jungle | newspaper = [[The New York Times]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170801125549/http://www.nytimes.com/1986/07/13/travel/sarawak-a-kingdom-in-the-jungle.html | archive-date = 1 August 2017 }} * {{cite news | year = 2011 | url = http://www.theborneopost.com/2011/09/16/chronology-of-sarawak-throughout-the-brooke-era-to-malaysia-day/ | title = Chronology of Sarawak throughout the Brooke Era to Malaysia Day | newspaper = [[The Borneo Post]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170801125110/http://www.theborneopost.com/2011/09/16/chronology-of-sarawak-throughout-the-brooke-era-to-malaysia-day/ | archive-date = 1 August 2017 }} * {{cite news | url = https://m.thegazette.co.uk/all-notices/content/100727 | title = Sarawak: A Most Unusual Territory | newspaper = [[The London Gazette]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170804182705/https://m.thegazette.co.uk/all-notices/content/100727 | archive-date = 4 August 2017 }} * {{cite web | year = 2014 | url = http://www.sarawak.gov.my/web/home/article_view/234/245/ | title = The Brooke Era (1841 â€" 1941) | publisher = [[Government of Sarawak|Sarawak State Government]] | archive-url = https://web.archive.org/web/20170807170205/http://www.sarawak.gov.my/web/home/article_view/234/245/ | archive-date = 7 August 2017 }} * {{cite news | last = Yap | first = Joanna | year = 2016 | url = http://www.theborneopost.com/2016/04/03/tracing-influence-of-brunei-and-sambas-in-formation-of-swak/ | title = Tracing influence of Brunei and Sambas in formation of S'wak | newspaper = The Borneo Post | archive-url = https://web.archive.org/web/20170812075205/http://www.theborneopost.com/2016/04/03/tracing-influence-of-brunei-and-sambas-in-formation-of-swak/ | archive-date = 12 August 2017 }} == External links == {{commons category}} * [http://www.brooketrust.org/ The Brooke Trust] – More information on heritage of the Brooke dynasty {{Raj of Sarawak}} {{Navboxes |title = Articles related to {{PAGENAME}} |list = {{British rule in Malaysian history}} {{British overseas territories}} {{British dependencies governors}} {{History of East Malaysia}} {{Malaysia topics}} }} {{Former Monarchies}} 75iq0l6x5tudi00wzavbibjrf869ki4 0 581563 4648104 4557985 2026-07-16T17:49:29Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648104 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox Former Country | native_name = පොළොන්නරුව රාජධානිය | conventional_long_name = Kingdom of Polonnaruwa | common_name = Polonnaruwa Kingdom | era = Polonnaruwa period | image_map = File:Anuradhapura_Kingdom_Infinity_Resolution.svg | image_map_caption = {{legend|#bf00ed|Kingdom of Polonnaruwa}} before 1153 {{legend|#ed72a5|[[Maya Rata|Principality of Maya Rata]]}} {{legend|#fdde90|[[Principality of Ruhuna]]}} | government_type = [[Monarchy]] | year_start = 1055 | year_end = 1232 | p1 = Anuradhapura Kingdom | s1 = Kingdom of Dambadeniya | s2 = Jaffna Kingdom | capital = [[Polonnaruwa|Vijayarajapura]] | common_languages = [[Sinhalese language|Sinhala]]<br />[[Sanskrit]]{{sfn|De Silva|page=101}} | languages = [[Khmer language|Khmer]] | languages_type = Other languages | religion = [[Buddhism]]<br />[[Hinduism]]{{sfn|De Silva|p=58}} | title_leader = [[List of Sri Lankan monarchs|Monarch]] | leader1 = [[Vijayabahu I of Polonnaruwa|Vijayabahu I]] | leader2 = [[Parakramabahu I]] | leader3 = [[Nissanka Malla of Polonnaruwa|Nissanka Malla]] | leader4 = [[Kalinga Magha]] | year_leader1 = 1055-1111 | year_leader2 = 1153-1186 | year_leader3 = 1187-1196 | year_leader4 = 1215-1232 | demonym = {{lang-si|පොළොන්නරු|Polańaru}} | currency = Coins | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = | today = Sri Lanka<br/>India }} {{Sri Lankan former states}} {{Contains special characters|Indic}}1070 മുതൽ 1232 വരെ ശ്രീലങ്ക ദ്വീപിലേക്കും നിരവധി വിദേശ പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ച സിംഹള രാജ്യമാണ് '''പൊളന്നരുവ രാജ്യം''' {{efn|Pulatthinagara as mentioned in the Culawamsa}} ({{lang-si|පොළොන්නරුව රාජධානිය|Polonnaruwa Rājādhaniya}}) മഹാനായ [[Parakramabahu I|പരാക്രമബാഹുവിന്റെ]] ഭരണകാലത്ത് രാജ്യം അതിന്റെ വിദേശ ആധിപത്യം വിപുലീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.{{sfn|Wright|page=37}} ഒരു രാജ്യമായിരുന്നിട്ടും, രണ്ടുതവണ അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുകയും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആധിപത്യം പുലർത്തുകയും ചെയ്ത അതിന്റെ രാജകീയ സൈന്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു പൊളന്നരുവ രാജ്യം. സുഗലയുടെ കീഴിലുള്ള റുഹുണ രാജ്യം ഉൾപ്പെടെ രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കലാപങ്ങളെ പൊളന്നരുവയിലെ രാജാക്കന്മാർക്ക് അടിച്ചമർത്തേണ്ടിവന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ [[പൊളന്നരുവ]]യെ ഹിന്ദു ആക്രമണകാരിയായ [[Kalinga Magha|കലിംഗ മാഘ]] പിടിച്ചെടുത്തതിനെത്തുടർന്ന്, അവിടെ [[Kingdom of Dambadeniya|ദംബദേനിയ]]യിൽ ഒരു പുതിയ ബുദ്ധ രാജ്യം സ്വയം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അതേസമയം പോളന്നരുവ നഗരം ഒരു അധിനിവേശത്തിൽ തിരിച്ചുപിടിച്ചെങ്കിലും അത് തലസ്ഥാനമായി പുനഃസ്ഥാപിച്ചില്ല. == ചരിത്രം == 1,400 വർഷത്തിലേറെയായി രാജ്യം ഭരിച്ചതിന് ശേഷം, അനുരാധപുര രാജ്യം 1017-ൽ ചോള രാജാവായ രാജരാജന്റെയും മകൻ രാജേന്ദ്രന്റെയും കീഴിലായി. മഹീന്ദ അഞ്ചാമൻ രാജാവിനെ യുദ്ധത്തടവുകാരനായി തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി; 1029-ൽ അദ്ദേഹം അവിടെ മരിച്ചു. ചോളർ തലസ്ഥാനം [[അനുരാധപുര]]യിൽ നിന്ന് [[പൊളന്നറുവ]]യിലേക്ക് മാറ്റുകയും ഏകദേശം 53 വർഷം ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു. ചോളന്മാരാണ് പൊളന്നരുവയ്ക്ക് ജനനാഥപുരം എന്ന് പേരിട്ടത്. [[Vijayabahu I of Polonnaruwa|വിജയബാഹു ഒന്നാമൻ]] രാജാവ് (അല്ലെങ്കിൽ കിറ്റി) ഒടുവിൽ ചോളരെ പരാജയപ്പെടുത്തി സിംഹള രാജവാഴ്ച പുനഃസ്ഥാപിച്ചു.{{sfn|Finegan|page=323}} അനുരാധപുരയിലേക്ക് [[മഹാവെലി നദി|മഹാവേലി നദി]] മുറിച്ചു കടക്കുന്നത് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നതിനാൽ പൊളന്നരുവ എക്കാലത്തും ദ്വീപിലെ ഒരു പ്രധാന വാസസ്ഥലമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അനുരാധപുര പുനഃസ്ഥാപിച്ച് 3 വർഷത്തിനുശേഷം, വിജയബാഹു സാധ്യമായ ഒരു ആക്രമണത്തിനെതിരെ പോരാടാൻ തയ്യാറായി. അദ്ദേഹം തലസ്ഥാനം അനുരാധപുരയിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ പ്രതിരോധ സ്ഥാനമായ പൊളന്നരുവയിലേക്ക് മാറ്റി.{{sfn|Keuneman|1983|page=39}}{{sfn|Fernando|Pieris|page=14;15;19}} പൊളന്നരുവയിലെ വിജയത്തിനുശേഷം വിജയബാഹുവിന് കൂടുതൽ കലാപങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കിരീടധാരണം വൈകിപ്പിക്കാൻ കാരണമായി. 1072-ലോ 1073-ലോ {{sfn|Haraprasad|page=172}} റുഹൂണയിൽ പതിനെട്ട് വർഷത്തിന് ശേഷമാണ് പതിനേഴു വർഷം നീണ്ടുനിന്ന സൈനികനീക്കത്തിന് ശേഷം വിജയബാഹുവായി കിരീടധാരണം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. പൊളന്നരുവയെ വിജയരാജപുര എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുകയും തലസ്ഥാനമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. രാജ്യത്തിന്റെ മുൻ തലസ്ഥാനമായ അനുരാധപുരയിൽ ഇതിനായി നിർമ്മിച്ച കൊട്ടാരത്തിലാണ് കിരീടധാരണ ചടങ്ങ് നടന്നത്. കനൗജിലെ ജഗതിപാലന്റെ മകൾ ലീലാവതിയെ വിജയബാഹു തന്റെ രാജ്ഞിയായി വിവാഹം കഴിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം കലിംഗ രാജകുമാരിയായ തിലോകസുന്ദരിയെ വിവാഹം കഴിച്ചത് കലിംഗന്മാരുമായുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ്.{{sfn|Corrington|1926|pages=IV}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{reflist|group=note}} {{notelist}} ===അവലംബങ്ങൾ=== {{reflist}} ==Sources== {{refbegin}} *{{cite book|title=An Archaeological History of Religions of Indian Asia|year=1989|url=https://archive.org/details/archaeologicalhi0000fine|last=Finegan|first=Jack|publisher=Paragon|isbn=0913729434}} *{{cite book|last=Siriweera|first=I.|title=History of Sri Lanka: From the Earliest Times to the End of the Sixteenth Century|year=2002|location=Sri Lanka}} *{{cite book|last1=Manchanayake|first1=Palitha|last2=Bandara|first2=M|title=Water resources of Sri Lanka|year=1999|publisher=National Science Foundation}} *{{cite book|last=Barnes|last2=Parkin|title=Ships and the Development of Maritime Technology on the Indian Ocean|year=2015|location=India}} *{{cite book|last=Rambukwalle|first=R.|title=Commentary on Sinhala Kingship}} *{{cite book|title=Sri Lanka |last=Yapa |year=2010|publisher=Imgram Publications}} *{{cite book|last=Robert|first=R|title=A history of Early Southeast Asia}} *{{cite book|last=Obesekara|title=Heritage of Sri Lanka}} *{{cite book|last=Corrington|first=H.W|year=1926|title=A Short History of Ceylon|url=https://archive.org/details/dli.csl.7980|location=London|publisher=Macmillian publishers}} *{{cite book|last=Wijesekara|first=G.|title=Heritage of Sri Lanka}} *{{cite book|last1=Fernando|first1=M.|last2=Pieris|first2=M.|title=History of Ceylon (Sri Lanka)|year=1973}} *{{cite book|last=Sein|first=M.|title=Burma|year=1913|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.104203}} *{{cite book|last= de Silva |first= K. |title=A History of Sri Lanka|date= 1981-01 |url= https://archive.org/details/bub_gb_dByI_qil26YC }} *{{cite book | last1 =Paranavitana | first1 =Senarat | author1-link= Senerath Paranavitana| last2 =Nicolas | first2 =C. | title =A Concise History of Ceylon | publisher =Ceylon University Press | year =1961 | location =Colombo | oclc = 465385 }} *{{cite book|title=Sri Lanka|url=https://archive.org/details/srilankabradttra0000brig|last=Briggs|first=P.|year=2018|publisher=Bradt Travel Guides}} *{{cite book| last= Keuneman| first= Hubert| title= Sri Lanka| year= 1983| publisher= A.P.A Publications}} *{{cite book|title= Post-humious papers of prof. Ahdir Chaktravati|last=Haraprasad|year=2007|publisher=RNB}} {{refend}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== *von Schroeder, Ulrich. (1990). ''Buddhist Sculptures of Sri Lanka''. (752 p.; 1620 illustrations). Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. {{ISBN|962-7049-05-0}} *von Schroeder, Ulrich. (1992). ''The Golden Age of Sculpture in Sri Lanka - Masterpieces of Buddhist and Hindu Bronzes from Museums in Sri Lanka'', [catalogue of the exhibition held at the Arthur M. Sackler Gallery, Washington, D. C., 1 November 1992 – 26 September 1993]. Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. {{ISBN|962-7049-06-9}} ==External links== *[http://www.ancientworlds.net/aw/Places/District/1142883&region_orderby=postdate_desc Polonnaruwa] {{Webarchive|url=https://archive.today/20150124174434/http://www.ancientworlds.net/aw/Places/District/1142883&region_orderby=postdate_desc |date=2015-01-24 }}. www.ancientworlds.com *{{url|gov.lk}} {{Polonnaruwa period topics}} {{Sinhalese Monarchy}} {{Monarchs of the Kingdom of Polonnaruwa}} {{Sri Lanka topics}} [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ സാമ്രാജ്യങ്ങൾ]] 7klm5r423nj6yuivkfv3hg70am3bfu5 0 581594 4648066 4603540 2026-07-16T16:48:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648066 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:In_Conversation,_Yemen_(12694670333).jpg|ലഘുചിത്രം| [[ടർബൻ|തലപ്പാവ്]] ശൈലിയിൽ ''കുഫിയയും'' തോളിൽ ഷാളും ധരിച്ച യെമനി അറബ് വംശജൻ]] [[പ്രമാണം:Mahmud_Barzanji_Kurdish_leader.JPG|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| മഹ്മൂദ് ബർസാൻജി, കുർദിസ്ഥാനിലെ ആദ്യത്തെ രാജാവ്, പരമ്പരാഗത ''സെർവിൻ'' ധരിക്കുന്നു ( {{Lang-ku|سه‌روین}} ) കൂടാതെ ''xencer'' ( {{Lang-ku|خه‌نجه‌ر}} )]] '''കെഫിയ''' അല്ലെങ്കിൽ '''കുഫിയ''' ( {{Lang-ar|كُوفِيَّة|kūfīyah|relating to [[Kufa]]}} . ), <ref name="Ali1924">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pjssBgAAQBAJ&pg=PA424|title=A Short History of the Saracens|last=Ali|first=Syed Ameer|publisher=Routledge|year=1924|isbn=978-1-136-19894-6|pages=424–|quote=Kufa was famous for its silk and half-silk kerchiefs for the head, which are still used in Western Asia and known as Kuffiyeh.|author-link=Syed Ameer Ali}}</ref> അറബിയിൽ '''ഗുത്ര''' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു ( {{Lang|ar|غُترَة}} ), '''ഷെമാഗ്''' ( {{Lang|ar|شُمَاغ}} ''{{Transl|ar|šumāġ}}'' ), '''{{Transl|ar|ḥaṭṭah}}''' ( {{Lang|ar|حَطَّة}} ) കൂടാതെ, [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ]], ഒരു '''čafiya''' ( {{Lang|fa|چفیه}} ) അല്ലെങ്കിൽ '''čapiya''' (چپیه), പുരുഷന്മാർ ധരിക്കുന്ന ഒരു പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രമാണ് . ഇത് ഒരു ചതുരാകൃതിയിലുള്ള സ്കാർഫിൽ നിന്നാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് സാധാരണയായി കോട്ടൺ തുണി കൊണ്ട് ആണ് നിർമ്മിച്ചിക്കുന്നത്. <ref name="Bartlett1973">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uj44AAAAIAAJ&pg=PA246|title=The First and Second Books of the Maccabees|last=J. R. Bartlett|date=19 July 1973|publisher=CUP Archive|isbn=978-0-521-09749-9|page=246|quote="traditional Jewish head-dress was either something like the Arab's ''Keffiyeh'' (a cotton square folded and wound around a head) or like a turban or stocking cap"|access-date=17 April 2013}}</ref> [[സൂര്യാഘാതം|സൂര്യതാപം]], പൊടി, മണൽ എന്നിവയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകുന്നതിനാൽ വരണ്ട പ്രദേശങ്ങളിലാണ് കെഫിയെ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് സൂക്ഷിക്കാൻ പലപ്പോഴും ഒരു അഗാൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. == വൈവിധ്യങ്ങളും വ്യതിയാനങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Yazidism08.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| [[യസീദി]] പുരുഷന്മാർ കുഫിയ ധരിക്കുന്നു]] [[അറബി ജനത|അറബിക]]<nowiki/>ളെ പോലെ , [[കുർദ്|കുർദുകൾ]] കുഫിയയ്ക്ക് സമാനമായ ഒരു തലപ്പാവ് ധരിക്കുന്ന മറ്റൊരു വംശീയ വിഭാഗമാണ്, എന്നാൽ അവർ കുഫിയ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായിട്ടാണ് ധരിച്ചിക്കുന്നത്. കുർദുകളുടെ കുഫിയയുടെ പാറ്റേണുകളും വർണ്ണങ്ങളും വ്യത്യസ്തമാണ്. അത് പൊതിയുന്ന രീതിയും വ്യത്യസ്തമാണ്. കുർദുകൾ ഒന്നുകിൽ ഇതിനെ ''ഷെമാഗ്'' എന്ന് വിളിക്കുന്നു ( {{Lang-ku|شه‌ماغ}} ) അല്ലെങ്കിൽ ''സെർവിൻ'' ( {{Lang-ku|سه‌روین}} ) എന്ന് വിളിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-culture/kurdish-dress/|title=Learn About Kurdish Dress}}</ref> ഇറാഖിലെ മാർഷ് അറബികളോടൊപ്പമുള്ള തന്റെ താമസത്തിനിടയിൽ, പ്രാദേശിക ''സയ്യിദുകൾ'' -("പ്രവാചകൻ [[മുഹമ്മദ്|മുഹമ്മദ് നബിയുടെയും]] [[അലി ബിൻ അബീത്വാലിബ്|അലി ഇബ്നു അബി താലിബിന്റെയും]] പിൻഗാമികളായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട [...] ബഹുമാനപ്പെട്ട പുരുഷന്മാർ")-അവിടുത്തെ പ്രദേശത്തെ നിവാസികൾ സാധാരണ ഗതിയിൽ ധരിച്ചിരുന്ന ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചെക്കർഡ് കുഫിയകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇരുണ്ട പച്ച നിറത്തിൽ ഉള്ള കുഫിയകൾ ''(ഷെഫിയെ'' ) ധരിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഗാവിൻ യംഗ് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite book|title=Return to the Marshes|url=https://archive.org/details/returntomarshesl0000youn|last=Young|first=Gavin|publisher=Futura Publications|others=Photography by Nik Wheeler|year=1978|isbn=0-7088-1354-2|location=Great Britain|pages=[https://archive.org/details/returntomarshesl0000youn/page/15 15]–16|quote=There was a difference here for nearly all of them wore dark green ''kefiyahs'' (or ''cheffiyeh'') (headcloths) instead of the customary black and white check ones. By that sign we could tell that they were ''sayyids'', like the sallow-faced man at Falih's.|author-link=Gavin Young|orig-year=First published by William Collins & Sons in 1977}}</ref> ഇന്തോനേഷ്യയിൽ, പലസ്തീൻകാരോട് ഉള്ള തങ്ങളുടെ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി അവിടുള്ള ചിലർ കെഫിയെ ഉപയോഗിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.asiatimes.com/2017/12/article/indonesia-shows-solidarity-palestinian-cause/|title=Asia Times {{!}} Indonesia shows its solidarity for the Palestinian cause {{!}} Article|access-date=21 September 2019|last=Times|first=Asia|date=20 December 2017|website=Asia Times|language=en}}</ref> കുർദിഷ് വിമത ഗ്രൂപ്പായ [[കുർദിസ്ഥാൻ വർക്കേഴ്സ് പാർട്ടി|പികെകെയുടെ]] പിന്തുണയ്ക്കുന്നവർ ധരിക്കുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നതിനാൽ തുർക്കിയിൽ കുഫിയ ധരിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Music as a Platform for Political Communication|last=Uche|first=Onyebadi|date=14 February 2017|publisher=IGI Global|isbn=9781522519874|pages=214|language=en}}</ref> == പലസ്തീൻ ദേശീയ ചിഹ്നം == [[പ്രമാണം:ArafatEconomicForum_(cropped).jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| 2001-ൽ [[യാസർ അറഫാത്ത്|യാസർ അറാഫത്ത്]] തന്റെ ലോകപ്രശസ്തമായ മീൻവല അലങ്കാരമാതൃകയിലുള്ള കുഫിയ ധരിച്ചു കൊണ്ടുള്ള പടം]] പരമ്പരാഗതമായി പലസ്തീൻ കർഷകർ ധരിക്കുന്ന, കുഫിയ ഏത് ശ്രേണിയിലുള്ള പലസ്തീൻ പുരുഷന്മാരും അത് ധരിക്കുകയും അത് 1930 കളിലെ അറബ് കലാപത്തിൽ പലസ്തീൻ ദേശീയതയുടെ പ്രതീകമായി മാറുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite book|title=Culture and Customs of Israel|url=https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors|last=Torstrick|first=Rebecca|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=978-0-313-32091-0|page=[https://archive.org/details/culturecustomsof0000tors/page/117 117]}}</ref> 1960 കളിൽ പലസ്തീൻ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ തുടക്കത്തോടെയും പലസ്തീൻ നേതാവ് [[യാസർ അറഫാത്ത്|യാസർ അറാഫത്ത്]] അത് സ്വീകരിച്ചതോടെ അതിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിച്ചു. <ref name="nytstyle">{{Cite news}}</ref> കറുപ്പും വെളുപ്പും ഉള്ള മീൻവല അലങ്കാരമാതൃകയിലുള്ള കുഫിയ പിന്നീട് അറഫാത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി. കുഫിയ കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തെ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ കണ്ടിരുന്നുള്ളു. വല്ലപ്പോഴും മാത്രമേ അദ്ദേഹം സൈനിക തൊപ്പി ധരിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ തണുത്ത കാലാവസ്ഥയിൽ റഷ്യൻ ശൈലിയിലുള്ള ഉഷങ്ക എന്ന തരം തൊപ്പി അദ്ദേഹം ധരിക്കുമായിരുന്നു. അരഫാത്ത് തന്റെ കുഫിയയെ അർദ്ധ-പരമ്പരാഗത രീതിയിൽ ധരിക്കും എന്നിട്ട് ഒരു അഗൽ ഉപയോഗിച്ച് തലയിൽ ചുറ്റും. സൈനിക വേഷം ധരിക്കുമ്പോൾ കഴുത്തിൽ സമാനമായ അലങ്കാരമാതൃകയിലുള്ള ഒരു തുണിക്കഷണം അദ്ദേഹം ധരിച്ചിരുന്നു. ചരിത്രപരമായ [[പലസ്തീൻ (പ്രദേശം)|ഫലസ്തീനിന്റെ]] രൂപരേഖയോട് സാമ്യമുള്ള ത്രികോണം പോലെ ഒരു രൂപത്തിൽ ഉള്ളൊരു സ്കാർഫ് തന്റെ വലത് തോളിൽ മാത്രം മറയ്ക്കുന്നത് ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ സ്വകാര്യ അലങ്കാര രീതിയോ ശൈലിയോ ഒക്കെ ആക്കി. കുഫിയ ധരിക്കുന്ന ഈ രീതി ഒരു വ്യക്തിയെന്ന നിലയിലും രാഷ്ട്രീയ നേതാവെന്ന നിലയിലും അറഫാത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി. മറ്റ് പലസ്തീൻ നേതാക്കൾ ഇത് അനുകരിച്ചിട്ടില്ല. [[പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഫോർ ദ ലിബറേഷൻ ഓഫ് പലസ്തീൻ|പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഫോർ ലിബറേഷൻ ഓഫ് പലസ്തീന്റെ]] സായുധ വിഭാഗത്തിലെ വനിതാ അംഗമായ [[ലൈല ഖാലിദ്|ലീല]] ഖാലിദാണ് കുഫിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റൊരു പലസ്തീനിയൻ വ്യക്തി. TWA ഫ്ലൈറ്റ് 840 ഹൈജാക്കിംഗിനും ഡോസൺസ് ഫീൽഡ് ഹൈജാക്കിംഗിനും ശേഷം ഖാലിദിന്റെ നിരവധി ഫോട്ടോകൾ പാശ്ചാത്യ പത്രങ്ങളിൽ പ്രചരിച്ചു. ഈ ഫോട്ടോകളിൽ പലപ്പോഴും ഖാലിദ് ഒരു മുസ്ലീം സ്ത്രീയുടെ [[ഹിജാബ്|ഹിജാബിന്റെ]] ശൈലിയിൽ തലയിലും തോളിലും ചുറ്റിയ കെഫിയെ ധരിച്ചിരുന്നു. കുഫിയ അറബ് പുരുഷത്വവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ഇത് അസാധാരണമായിരുന്നു, പലരും ഇത് ഖാലിദിന്റെ ഒരു [[ഫാഷൻ|ഫാഷൻ പ്രസ്താവനയാണെന്ന്]] വിശ്വസിക്കുന്നു, ഫലസ്തീൻ സായുധ പോരാട്ടത്തിലെ പുരുഷന്മാരുമായുള്ള അവളുടെ തുല്യതയെ അത് സൂചിപ്പിച്ചു. കുഫിയയിലെ തുന്നലിന്റെ നിറങ്ങളും ഫലസ്തീനികളുടെ രാഷ്ട്രീയ അനുഭാവവുമായി അവ്യക്തമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത കറുപ്പും വെളുപ്പും കുഫിയകൾ ഫത്തായുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പിന്നീട്, [[പോപ്പുലർ ഫ്രണ്ട് ഫോർ ദ ലിബറേഷൻ ഓഫ് പലസ്തീൻ]] പോലുള്ള പലസ്തീനിയൻ മാർക്സിസ്റ്റുകൾ ചുവപ്പും വെള്ളയും കുഫിയയെ സ്വീകരിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=My Enemy, My Self|last=Binur|first=Yoram|publisher=Penguin|year=1990|page=xv}}</ref> === പലസ്തീൻ ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ പ്രതീകം === [[പ്രമാണം:Palestinian_keffiyeh_loom.jpg|ലഘുചിത്രം| വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ ഹെബ്രോണിലെ ഹിർബാവി ഫാക്ടറിയിൽ ഒരു പരമ്പരാഗത ഫലസ്തീനിയൻ കുഫിയ നിർമ്മിക്കുന്ന ഒരു തറി]] 1936-1939 കാലഘട്ടത്തിൽ പലസ്തീനിലെ അറബ് കലാപം മുതൽ തുടങ്ങിയ ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചെക്കർഡ് കുഫിയ [[പലസ്തീൻ ദേശീയത|പലസ്തീൻ ദേശീയതയുടെ]] പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. മിഡിൽ ഈസ്റ്റിനും വടക്കേ ആഫ്രിക്കയ്ക്കും പുറത്ത്, ഇസ്രായേലുമായുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ ഫലസ്തീനികളെ പിന്തുണയ്ക്കുന്ന പ്രവർത്തകർക്കിടയിൽ കുഫിയ ആദ്യമായി ജനപ്രീതി നേടി.  ഇസ്രായേൽ-പലസ്തീൻ സംഘർഷത്തിൽ വിവിധ രാഷ്ട്രീയ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വിമർശനങ്ങളായി പലപ്പോഴും കുഫിയ ധരിക്കുന്നത് കണ്ട് വരുന്നു. "കെഫിയേ കിൻഡർലാച്ച്" എന്ന സ്ലാംഗ് യുവ ജൂതന്മാരെ, പ്രത്യേകിച്ച് കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികളെ, രാഷ്ട്രീയ/ഫാഷൻ പ്രസ്താവനയായി കഴുത്തിൽ കുഫിയ കെട്ടുന്നവരെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രാഡ്‌ലി ബർസ്റ്റണിന്റെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ ഈ പദം ആദ്യമായി അച്ചടിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരിക്കാം, അതിൽ അദ്ദേഹം ഇസ്രായേലിനെ വിമർശിച്ചുകൊണ്ട് " [[യൂണിവേർസിറ്റി ഓഫ് കാലിഫോർണിയ, ബെർക്കിലി|ബെർക്ക്‌ലിയിലെ]] സബർബൻ-എക്സൈൽ കെഫിയെഹ് കിൻഡർലാച്ച്, ഫലസ്തീനികളെക്കാൾ കൂടുതൽ ഫലസ്തീനികൾ ആണ്" എന്ന് എഴുതുന്നു. യൂറോപ്യൻ ആക്ടിവിസ്റ്റുകളും കുഫിയ ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite book|title=A History of Modern Germany Since 1815|last=Tipton|first=Frank B.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2003|isbn=0-8264-4910-7|page=598}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Racist Extremism in Central and Eastern Europe|last=Mudde|first=Cas|publisher=Routledge|year=2005|isbn=0-415-35594-X|page=34}}</ref> === ഉത്പാദനം === [[പ്രമാണം:Kurdish_YPG_Fighters_(15318975992).jpg|ലഘുചിത്രം| സിറിയയിലെ [[കുർദ്|കുർദിഷ്]] YPG, YPJ പോരാളികൾ കുഫിയകളുമായി]] [[പ്രമാണം:Muharram_in_cities_and_villages_of_Iran-342_16_(155).jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| ഇറാനിലെ ഒരു മതപരമായ സമ്മേളനത്തിൽ ഇറാനിയൻ കുട്ടികൾ കുഫിയ ധരിക്കുന്നു, കുഫിയയ്ക്ക് ഇറാനിൽ ഒരു മതപരമായ പ്രയോഗമുണ്ട്.]] ഇന്ന് പലസ്തീൻ ഐഡന്റിറ്റിയുടെ ഈ ചിഹ്നം ആയ കുഫിയ ഇപ്പോൾ ചൈനയിൽ നിന്ന് ആണ് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്നത്. 2000-കളിൽ സ്കാർഫിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രീതിയോടെ, ചൈനീസ് നിർമ്മാതാക്കൾ വിപണിയിൽ പ്രവേശിച്ചു, പലസ്തീനികൾ അതോടെ കുഫിയ ബിസിനസിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി. 2008-ൽ, അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടുകളായി കുഫിയയുടെ ഒരേയൊരു ഫലസ്തീനിയൻ നിർമ്മാതാവായിരുന്ന യാസർ ഹിർബാവി വിൽപ്പന സംബന്ധിച്ച് ഉള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുകളിൽ ആയിരുന്നു. ''മദർ ജോൺസ്'' മാസിക എഴുതി, "വിരോധാഭാസമെന്നു പറയട്ടെ, ഫലസ്തീൻ-രാഷ്ട്രത്വത്തിന്-ഫാഷൻ-ആക്സസറിക്കുള്ള ആഗോള പിന്തുണ, അധിനിവേശ പ്രദേശങ്ങളുടെ 'പ്രക്ഷുബ്ധമായ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ മറ്റൊരു ആണി വെച്ചിരിക്കുന്നു." == കുഫിയയിലെ പാശ്ചാത്യർ == [[പ്രമാണം:Ljidda.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം| 1917-ൽ [[ജിദ്ദ|ജിദ്ദയുടെ]] വടക്ക് റാബേഗിൽ ടി.ഇ. [[ടി.ഇ. ലോറൻസ്|ലോറൻസ്]]]] ബ്രിട്ടീഷ് കേണൽ [[ടി.ഇ. ലോറൻസ്|ടി.ഇ ലോറൻസ്]] ( ''അറേബ്യയിലെ ലോറൻസ്'' എന്നറിയപ്പെടുന്നു) ഒരുപക്ഷേ [[ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധം|ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ]] അറബ് കലാപത്തിൽ പങ്കാളിയായപ്പോൾ കുഫിയയും അഗാലും ധരിച്ച് ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന പാശ്ചാത്യനായിരുന്നു . ലോറൻസിന്റെ ഈ ചിത്രം പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചലച്ചിത്ര ഇതിഹാസമായ ''[[ലോറൻസ് ഓഫ് അറേബ്യ|ലോറൻസ് ഓഫ് അറേബ്യയിലൂടെ]]'' ജനപ്രിയമായി. അതിൽ [[പീറ്റർ ഓറ്റൂൾ|പീറ്റർ ഒ ടൂൾ]] എന്ന നടൻ അദ്ദേഹത്തെ അവതരിപ്പിച്ചു. 1920-കളിലെ [[ഹോളിവുഡ് സിനിമ|അമേരിക്കൻ സിനിമയുടെ]] നിശ്ശബ്ദ-ചലച്ചിത്ര കാലഘട്ടത്തിൽ സ്റ്റുഡിയോകൾ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ [[പൗരസ്ത്യവാദം|ഓറിയന്റലിസ്റ്റ്]] തീമുകളിലുള്ള ചലചിത്രങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുവാൻ തുടങ്ങി. ഒരുപക്ഷേ ഒന്നാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന്റെ സഖ്യകക്ഷികളുടെ ഭാഗമായി അറബികളെ വീക്ഷിച്ചതിനാലാവാം, കെഫിയകൾ അവരുടെ വസ്ത്രധാരണത്തിൻ്റെ ഒരു സാധാരണ ഭാഗമായി. ഈ സിനിമകളിലും അതിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളിലും പാശ്ചാത്യ അഭിനേതാക്കൾ ഒരു അറബിയുടെ വേഷത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു, പലപ്പോഴും കഥാപാത്രങ്ങൾ അഗാലിനൊപ്പം കുഫിയ ധരിച്ചിരുന്നു (നടൻ റുഡോൾഫ് വാലന്റീനോ അഭിനയിച്ച ''ദി ഷെയ്ക്'', ''ദി സൺ ഓഫ് ദ'' ഷെയ്ക് എന്നിവ പോലെ). == ഫാഷൻ പ്രവണത == [[ടീ ഷർട്ട്|ടി-ഷർട്ട്]], കാക്കി പാന്റ്‌സ് തുടങ്ങിയ യുദ്ധകാലങ്ങളിൽ ധരിക്കുന്ന മറ്റ് വസ്ത്രങ്ങൾ പോലെ, പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ അറബികളല്ലാത്തവർക്കിടയിൽ കുഫിയയും സ്റ്റൈൽ ആയി കാണപ്പെടുന്നു. 1980-കളുടെ അവസാനത്തിൽ [[ഒന്നാം ഇൻതിഫാദ|ആദ്യ ഇൻതിഫാദയുടെ]] തുടക്കത്തിൽ, ബൊഹീമിയൻ പെൺകുട്ടികളും പങ്കുകളും കഴുത്തിൽ സ്കാർഫുകളായി കുഫിയ ധരിച്ചിരുന്ന കെഫിയേകൾ അമേരിക്കയിൽ പ്രചാരത്തിലായി. <ref name="vv">{{Cite news}}</ref> <ref name="nytstyle" /> 2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടോക്കിയോയിലെ യുവാക്കൾക്കിടയിൽ കുഫിയകൾ വളരെ പ്രചാരത്തിലായിരുന്നു. അവർ പലപ്പോഴും മറയ്ക്കുന്ന വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു. <ref name="vv" /> 2000-കളുടെ മധ്യത്തിൽ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്‌സ്, <ref name="vv" /> <ref name="nytstyle" /> യൂറോപ്പ്, <ref name="nytstyle" /> കാനഡ, ഓസ്‌ട്രേലിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഈ പ്രവണത ആവർത്തിച്ചു . അർബൻ ഔട്ട്‌ഫിറ്റേഴ്‌സ്, ടോപ്പ്‌ഷോപ്പ് തുടങ്ങിയ സ്റ്റോറുകൾ ഈ ഇനം സംഭരിച്ചു (എന്നിരുന്നാലും, ഇനത്തെ "യുദ്ധവിരുദ്ധ സ്കാർഫുകൾ" എന്ന് ലേബൽ ചെയ്യാനുള്ള ചില്ലറ വ്യാപാരിയുടെ തീരുമാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില വിവാദങ്ങൾക്ക് ശേഷം അർബൻ ഔട്ട്‌ഫിറ്റർമാർ അത് പിൻവലിച്ചു). <ref name="nytstyle" /> 2008 ലെ വസന്തകാലത്ത്, സ്പെയിനിലെയും ഫ്രാൻസിലെയും ഫാഷൻ മാഗസിനുകളുടെ ലക്കങ്ങളിൽ ധൂമ്രനൂൽ, മാവ് തുടങ്ങിയ നിറങ്ങളിലുള്ള കെഫിയുകൾ നൽകി. യുഎഇയിൽ, പുരുഷന്മാർ കൂടുതൽ പാശ്ചാത്യ ശിരോവസ്ത്രത്തിലേക്ക് ചായുന്നു, അതേസമയം സ്ത്രീകൾ [[ദുപ്പട്ട|ദുപ്പട്ടയ്ക്ക്]] മുൻഗണന നൽകുന്നു—ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ പരമ്പരാഗത ശിരോവസ്ത്രം. <ref>{{Cite web|url=http://www.uaestylemagazine.com/24/what-do-arabs-wear-on-their-heads.html|title=What do Arabs wear on their heads|date=24 August 2013|website=UAE Style Magazine|access-date=2022-11-23|archive-date=2013-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131107011659/http://www.uaestylemagazine.com/24/what-do-arabs-wear-on-their-heads.html|url-status=dead}}</ref> കുഫിയയെ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും ചരിത്രപരവുമായ അർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ട്, അറബ് ഇതര ധരിക്കുന്നവർ ഒരു ഫാഷൻ പ്രസ്താവനയായി സ്വീകരിച്ചത് സമീപ വർഷങ്ങളിൽ വിവാദ വിഷയമാണ്. <ref name="Swedenburg2021">{{Cite book|title=Global Middle East: Into the Twenty-First Century|last=Swedenburg|first=Ted|publisher=University of California Press|year=2021|isbn=978-0-520-96812-7|editor-last=Bayat|editor-first=Asef|location=Berkeley, California|pages=162–173|chapter=The Kufiya|access-date=13 May 2021|chapter-url=https://books.google.com/books?id=RTEaEAAAQBAJ&pg=PA162}}</ref> പലസ്തീനിയൻ സമരത്തോടുള്ള ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ഇത് പലപ്പോഴും ധരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഫാഷൻ വ്യവസായം അതിന്റെ പാറ്റേണും ശൈലിയും ദൈനംദിന വസ്ത്ര രൂപകൽപ്പനയിൽ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് അതിന്റെ പ്രാധാന്യം അവഗണിക്കുകയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, 2016-ൽ ടോപ്‌ഷോപ്പ് കുഫിയ പ്രിന്റ് ഉള്ള ഒരു റോമ്പർ പുറത്തിറക്കി, അതിനെ "സ്കാർഫ് പ്ലേസ്യൂട്ട്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് പല ആരോപണങ്ങൾക്ക് കാരണമാവുകയും ടോപ്പ്ഷോപ്പ് അവരുടെ വെബ്‌സൈറ്റിൽ നിന്ന് ഇത് പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=http://www.middleeasteye.net/news/topshop-removes-product-after-twitter-backlash-over-palestinian-struggle-1853057347|title=Topshop pulls 'keffiyeh playsuit' after row over cultural theft|access-date=1 September 2017|publisher=middleeasteye.net}}</ref> == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist|30em}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|title=Sammlung Philippi – Kopfbedeckungen in Glaube, Religion und Spiritualität|url=https://archive.org/details/sammlungphilippi0000phil|last=Philippi|first=Dieter|publisher=St. Benno Verlag, Leipzig|year=2009|isbn=978-3-7462-2800-6}} * {{Cite book|title=Dictionary of Targumim, Talmud and Midrashic Literature|last=Jastrow|first=Marcus|year=1926|isbn=978-1-56563-860-0}} The lexicon includes more references explaining what a sudra is on page 962. == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons category|Keffiyeh}} * About.com-ൽ നിന്നുള്ള [http://middleeast.about.com/b/2008/05/28/the-keffieh-and-the-arab-heartland.htm "ദി കെഫിയും അറബ് ഹൃദയഭൂമിയും"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403031909/http://middleeast.about.com/b/2008/05/28/the-keffieh-and-the-arab-heartland.htm |date=2015-04-03 }} * കരോലിൻ സ്റ്റോണിന്റെ [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199605/the.dye.that.binds.htm "സൗദി അരാംകോ വേൾഡ്: ദി ഡൈ ദ ബൈൻഡ്സ്"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103045932/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/199605/the.dye.that.binds.htm |date=2014-11-03 }} * ജാസ്‌ട്രോ നിഘണ്ടു ഓൺലൈനിൽ നിന്ന് [https://web.archive.org/web/20090419223729/http://www.tyndalearchive.com/tabs/jastrow/ പേജ് 962-ൽ ഒരു ശൂദ്രനെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ പരാമർശങ്ങൾ] * അറബ് അമേരിക്കൻ ബ്ലോഗ് കബോബ്ഫെസ്റ്റിൽ നിന്നുള്ള കെഫിയ ക്രേസിന്റെ [https://web.archive.org/web/20090124175620/http://www.kabobfest.com/2007/07/modern-chronology-of-keffiyah-kraze.html ആധുനിക] കാലഗണന * [http://www.hurriyet.com.tr/english/lifestyle/10363095.asp ചെ കോച്ചർ കുർദുകളുടെ പുസി ചിക്കിന്] വഴിയൊരുക്കുന്നു, ''ഇഷിൽ'' എറികാവുക്, ഹുറിയറ്റ് * [https://web.archive.org/web/20120203151059/http://www.middle-east-online.com/english/?id=27623 ഫലസ്തീനിയായ കെഫിയെ മിഡ് ഈസ്റ്റ് സംഘർഷത്തെ മറികടക്കുന്നു] * [http://www.palestine-shirts.com/store/p69/Palestinian_Hatta_Shemagh_Headdress.html ഫലസ്തീനിലെ അവസാന ഫാക്ടറി കുഫിയെ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്നു] * [https://www.kufiya.org ഹിർബാവി: ഫലസ്തീനിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരേയൊരു യഥാർത്ഥ കുഫിയ] {{Hats}}{{Folk costume}} [[വർഗ്ഗം:അറേബ്യൻ സംസ്കാരം]] rdvx59aam7qw2iba6dh6g61bwtlq45n 0 581997 4647990 4614659 2026-07-16T14:38:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647990 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = കൊത്ത് റൊട്ടി | image = Chicken Kottu.jpg | caption = ചിക്കൻ കൊത്ത് റൊട്ടി | alternate name = Kothu roti, kothu parotta, kottu | type = | course = പ്രധാന കോഴ്സ് | country = ശ്രീലങ്ക | region = ശ്രീലങ്ക | creator = <!-- or | creators = --> | served = ചൂടോടെ | main ingredient = [[Roti]], [[egg]], [[onion]], [[chilli pepper]] | variations = | calories = | other = }} '''കൊത്തു റൊട്ടി''' ( {{Lang-ta|கொத்து ரொட்டி}} ; {{Lang-si|කොත්තු රොටි}} ), <ref>{{Cite book|title=Sinhala-English Code-mixing in Sri Lanka: A Sociolinguistic Study|last=Senaratne, Chamindi Dilkushi|publisher=Landelijke Onderzoekschool Taalwetenschap|isbn=9789078328926|volume=217|location=[[Utrecht]]|page=299}}</ref> <ref>{{Cite book|title=India, Sri Lanka and the SAARC Region: History, Popular Culture and Heritage|last=Lopamudra Maitra Bajpai|date=2020|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781000205817|page=254}}</ref> <ref name="Kraig">{{Cite book|title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture|url=https://archive.org/details/streetfoodaround0000unse|last=Kraig, Bruce Kraig|last2=Taylor, Colleen|date=2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781598849554|page=[https://archive.org/details/streetfoodaround0000unse/page/328 328]}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Multicultural Handbook of Food, Nutrition and Dietetics|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781118350461|editor-last=Thaker, Aruna|page=88|editor-last2=Barton, Arlene}}</ref> അരിഞ്ഞ റൊട്ടി, ഇഷ്ടമുള്ള ഇറച്ചി കറി വിഭവം ( മട്ടൺ, ബീഫ്, സീഫുഡ് അല്ലെങ്കിൽ ചിക്കൻ പോലുള്ളവ) ചിക്കി വറുത്ത മുട്ട, ഉള്ളി, മുളക് എന്നിവ ചേർത്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന ശ്രീലങ്കൻ വിഭവമാണ് . <ref>{{Cite book|title=The Encyclopedia of the Sri Lankan Diaspora|url=https://archive.org/details/encyclopediaofsr0000unse|date=2013|publisher=Editions Didier Millet|isbn=9789814260831|editor-last=Reeves, Peter|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofsr0000unse/page/174 174]}}</ref> <ref name="Kraig" /> ഒരു പ്രത്യേക തരം ഇറച്ചി വെട്ടുന്ന കത്തി പോലെ ഉള്ള ഒരു തരം കത്തി ഉപയോഗിച്ച് ചേരുവകൾ ഒരുമിച്ച് അരിഞ്ഞെടുക്കുന്നു. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലും]] (തമിഴിൽ கொத்து பரோட்டா അഥവാ കൊത്തുപറോട്ട) [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] (കൊത്തു പറോട്ട) ഈ '''വിഭവത്തിന്റെ''' ഒരു വ്യതിയാനം കാണപ്പെടുന്നു ഇത് . റൊട്ടിക്ക് പകരം [[കേരള പൊറോട്ട|പറോട്ട]] ഉപയോഗിച്ചാണ് തമിഴ് നാട്ടിലും കേരളത്തിലും ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്. തമിഴ്, സിംഹള, മലയാളി പ്രവാസി ജനസംഖ്യയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിലെ റെസ്റ്റോറന്റുകളിലും കൊത്ത് റൊട്ടി അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ലഭ്യമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://torontoist.com/2013/11/spice-city-toronto-sri-lanka-comes-to-queen-street/|title=Spice City Toronto: Sri Lanka comes to Queen Street|access-date=12 September 2015|date=8 November 2013|publisher=torontoist.com|archive-date=2022-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129080731/https://torontoist.com/2013/11/spice-city-toronto-sri-lanka-comes-to-queen-street/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|title=America's Changing Neighborhoods: An Exploration of Diversity through Places|date=2017|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781440828652|editor-last=Ueda, Reed|page=1064}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/magazine/2022/08/01/an-astonishing-array-of-sri-lankan-specialties-at-queens-lanka|title=An Astonishing Array of Sri Lankan Specialties, at Queens Lanka|access-date=3 November 2022|last=Goldfield|first=Hannah|date=22 July 2022|publisher=[[The New Yorker]]}}</ref> ശ്രീലങ്കയിൽ രണ്ട് വംശീയ വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന ക്രൂരമായ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിൽ, ഈ വിഭവം അവർക്ക് പൊതുവായി ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു ചെറിയ കാര്യമായി തുടർന്നിരുന്നു. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Kottu.jpg|ലഘുചിത്രം| കൊത്ത് റൊട്ടി ]] ''കൊത്ത്'' എന്ന വാക്കിന് തമിഴിൽ "അരിയുക" എന്നാണ് അർത്ഥം. അത്, അതിന്റെ തയ്യാറാക്കൽ രീതിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2014/11/30/magazine/sri-lankan-kottu-roti-by-way-of-staten-island.html|title=Sri Lankan Kottu Roti, by Way of Staten Island|access-date=25 April 2020|last=Lam|first=Francis|date=26 November 2014|website=nytimes.com}}</ref> ഇത് തമിഴിലും സിംഹളത്തിലും യഥാക്രമം കൊത്തു, അല്ലെങ്കിൽ കോത്തു അല്ലെങ്കിൽ കോട്ട് എന്നിങ്ങനെ ലളിതമാക്കിയിരിക്കുന്നു. 1960/1970 കളിൽ ശ്രീലങ്കയിലെ കിഴക്കൻ തമിഴ് പ്രദേശങ്ങളായ [[തിരുക്കോണമല|ട്രിങ്കോമാലിയിലോ]] ബട്ടിക്കലോവയിലോ താഴ്ന്ന സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വിഭാഗങ്ങൾക്ക് വിലകുറഞ്ഞ തെരുവ് ഭക്ഷണമായി ഇത് ഉത്ഭവിച്ചതായി പൊതുവെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. "ഗോദംബര റൊട്ടി" അല്ലെങ്കിൽ "ഗോദംബ റൊട്ടി" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു തരം പരന്ന റൊട്ടി ഉപയോഗിച്ചാണ് കൊത്തു റൊട്ടി ഉണ്ടാക്കുവാനുള്ള അടിസ്ഥാന റൊട്ടി നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. (പലതരം ധാന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മാവ്-വെളുത്ത മാവ് ആണ് ഗോതംബ മാവ് ). <ref>{{Cite web|url=https://www.theflavorbender.com/sri-lankan-chicken-kottu-roti-koththu/|title=Sri Lankan Chicken Kottu Roti - Famous Sri Lankan Street Food!|access-date=2022-11-29|last=Dini|date=2018-03-02|language=en-US}}</ref> മറ്റൊരു അവകാശവാദം ഈ വിഭവം ഇന്ത്യയിലെ [[മധുര|മധുരയിൽ]] കൊത്തുപറോട്ടയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത് എന്നാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/kothu-parotta-is-the-most-delicious-street-food-item-to-try-in-tamil-nadu-1726727|title=Kothu Parotta is The Most Delicious Street Food Item to Try in Tamil Nadu|website=NDTV Food|access-date=2022-11-29|archive-date=2022-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221103074741/https://food.ndtv.com/food-drinks/kothu-parotta-is-the-most-delicious-street-food-item-to-try-in-tamil-nadu-1726727|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/watch-here-is-how-the-iconic-madurai-arumugam-mess-kothu-parotta-is-made/article25670473.ece|title=Watch: Here is how the iconic Madurai Arumugam Mess 'kothu parotta' is made|date=5 December 2018}}</ref> ഇവിടെ [[കേരള പൊറോട്ട|മൈദയിൽ]] നിന്നുള്ള പറോട്ട ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്, ഇതിനെ ദക്ഷിണേഷ്യയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ആ മാവ് ബ്ലീച്ച് ചെയ്ത മാവ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. == തയ്യാറാക്കൽ == കൊത്ത്, <ref name="Taylor 2017 p. 214">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=000gDgAAQBAJ&pg=PA214|title=MasterChef: Street Food of the World|last=Taylor|first=G.|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2017|isbn=978-1-4729-4620-1|page=214|access-date=9 February 2018}}</ref> ചെറിയ കഷണങ്ങളായോ റിബണുകളിലോ മുറിച്ച ''പറാത്ത'' അല്ലെങ്കിൽ ''ഗോദമ്പ റൊട്ടി'' കൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. <ref name="Taylor 2017 p. 214" /> എന്നിട്ട് ചൂടാക്കിയ ഇരുമ്പ് ഷീറ്റിലോ പരന്ന ചട്ടിയിലോ പച്ചക്കറികളും ഉള്ളിയും വറുത്തെടുക്കുന്നു. മുട്ട, വേവിച്ച മാംസം അല്ലെങ്കിൽ മത്സ്യം എന്നിവ വറുത്ത പച്ചക്കറികളിൽ ചേർത്ത് കുറച്ച് സമയം ചൂടാക്കുന്നു. അവസാനം, മുറിച്ച ''പറാത്ത'' കഷണങ്ങൾ ചേർക്കുന്നു. മുഴുവൻ മിശ്രിതവും അരിഞ്ഞത് രണ്ട് വലിയ സ്റ്റീൽ ചോപ്പിംഗ് ബ്ലേഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഒരു വലിയ പരന്ന ദോശക്കല്ല് പോലെയുള്ള ചട്ടിയിൽ ഒന്നിച്ച് കലർത്തുന്നു . കനത്ത ഇരുമ്പ് ബ്ലേഡുകൾ / സ്പാറ്റുല ഉപയോഗിച്ച് ആവർത്തിച്ചുള്ള അടിയിലൂടെ ഇവ അരിഞ്ഞത് മിക്സ് ചെയ്യുന്നു. കൊത്ത് റൊട്ടി ഉണ്ടാക്കുന്നവർ ഇതുണ്ടാക്കുമ്പോൾ കല്ലിൽ ചോപ്പിംഗ് ബ്ലേഡുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വളരെ നാടകീയമായി ഒരു സവിശേഷമായ ശബ്ദമുണ്ടാക്കുന്നു. അത് സാധാരണയായി വളരെ ദൂരെ നിന്ന് കേൾക്കാനാകും. ഇത് ഉണ്ടാക്കുവാനായി ആ ബ്ലേഡുകൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന പാചകക്കാർക്ക് അവരുടേതായ ശൈലിയിൽ ഉള്ള അടികളും  താളവും ഉണ്ടായിരിക്കും. അങ്ങനെ ഈ വിഭവം വളരെ രുചികരവും അത് ഉണ്ടാക്കുന്നത് കാണുന്നത് ഒരു രസകരമായ കാര്യവും ആണ് ! ഏത് ചേരുവകളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത് എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ച്, പച്ചക്കറി, മുട്ട, ചിക്കൻ, ബീഫ്, മട്ടൺ, മീൻ ''കൊത്തു റൊട്ടി'' എന്നിവയാണ് വ്യത്യാസങ്ങൾ. <ref name="Briggs 2018 p. 54">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VrZDDwAAQBAJ&pg=PA54|title=Sri Lanka|last=Briggs|first=P.|publisher=Bradt Travel Guides|year=2018|isbn=978-1-78477-057-0|series=Bradt Travel Guide. Sri Lanka|page=54|access-date=9 February 2018}}</ref> ചീസ് കൊത്ത്, സ്ട്രിംഗ് ഹോപ്പർ (ഇടിയപ്പം) കൊത്ത്, എന്നിവ അടുത്ത കാലത്തായി ഈ ശ്രേണിയിൽ ചേർക്കപ്പെട്ട വിഭവങ്ങൾ ആണ്. ഇടിയപ്പം കൊത്ത് ഉണ്ടാക്കുവാനായി റൊട്ടിക്ക് പകരം ഇടിയപ്പം ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://magnificentsrilanka.com/kottu-super-delicious-dinner-food-in-sri-lanka/|title=Kottu – Super Delicious Dinner Food in Sri Lanka|access-date=2022-11-29|last=hemi|date=2022-05-08|language=en-US|archive-date=2022-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129081759/https://magnificentsrilanka.com/kottu-super-delicious-dinner-food-in-sri-lanka/|url-status=dead}}</ref> കൊത്ത് റൊട്ടി ചിലപ്പോൾ ഒരു ഫാസ്റ്റ് ഫുഡ് വിഭവമായി തയ്യാറാക്കുകയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref name="Briggs 2018 p. 54" /> == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Commons category-inline|Kottu}}{{Sri Lankan cuisine}} [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ പാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്ക]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കൻ വിഭവങ്ങൾ]] hs6grdnkcj5iuscd2myg79hp5lgx6fx 0 582456 4647969 4539942 2026-07-16T14:02:12Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647969 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese | jurisdiction = Patriarch | name = Alexandria<br />بابا الإسكندرية وبطريرك الكرازة المرقسية | local = Pope | image = Tawadros II.jpg | incumbent = [[Tawadros II]] | incumbent_note = selected 18 November 2012 | province = [[Church of Alexandria|Alexandria]], [[Egypt]], [[Pentapolis (North Africa)|Pentapolis]], [[Libya]], [[Nubia]], [[Sudan]] and all [[Africa]] <!---- Information ----> | rite = [[Alexandrian rite]] | cathedral = [[Saint Mark's Coptic Orthodox Cathedral (Alexandria)|Saint Mark Cathedral in Alexandria]]<br />[[Saint Mark's Coptic Orthodox Cathedral, Cairo|Saint Mark Cathedral in Cairo]] |country=Egypt|denomination=[[Oriental Orthodox]]|caption=Tawadros II|border=Coptic Orthodox Church|website=https://copticorthodox.church/en/popes/pope-tawadros-ii|coat=Coptic Orthodox Church Logo.svg|coat_size=100|coat_caption=Emblem of the see of St. Mark}}[[File:Tawadros II of Alexandria.jpg|thumb|[[തവാദറോസ് ദ്വിതീയൻ പാപ്പ]]]] [[പ്രമാണം:Pope Shenouda III of Alexandria by Chuck Kennedy (Official White House Photostream).jpg|thumb|[[ഷെനൂദാ മൂന്നാമൻ പാപ്പ]], നൂറ്റിപ്പതിനേഴാമത്തെ കോപ്റ്റിക് ഒർത്തഡോക്സ് അലക്സാന്ത്രിയൻ പാപ്പ]] [[കോപ്റ്റിക് ഓർത്തഡോക്സ്‌ സഭ|കോപ്റ്റിക് ഓർത്തഡോക്സ് സഭയുടെ]] പ്രധാന മേലദ്ധ്യക്ഷനും പരമാചാര്യനുമാണ് '''അലക്സാണ്ട്രിയയുടെ കോപ്റ്റിക് ഓർത്തഡോക്സ് പാപ്പ'''. പാപ്പ (കോപ്റ്റിക്: Ⲡⲁⲡⲁ, പാപ്പാ; അറബി: البابا, അൽ-ബാബ), അലക്സാണ്ട്രിയയുടെ മെത്രാൻ പിതാക്കന്മാരുടെ പിതാവ്, ഇടയന്മാരുടെ ഇടയൻ എന്നൊക്കെ അദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു. ''അലക്സാണ്ട്രിയയുടെ പാപ്പയും വിശുദ്ധ മാർക്കോസിന്റെ പരിശുദ്ധ അപ്പസ്തോലിക സിംഹാസനത്തിലെ പാത്രിയർക്കീസും'' എന്നാണ് സ്ഥാനികനാമം. 2012 നവംബർ 18-ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട [[തവാദറോസ് ദ്വിതീയൻ പാപ്പ|തവാദറോസ് രണ്ടാമനാണ്]] ഇപ്പോഴത്തെ കോപ്റ്റിക് പാപ്പ. 118-ാമത് പാപ്പയാണ് അദ്ദേഹം. == വാക്കിന്റെ ആവിർഭാവം == പിതാവ് എന്നർത്ഥമുള്ള പാപ്പാസ് (ഗ്രീക്ക്: παπάς) എന്ന ഗ്രീക്ക് പദത്തിൽ നിന്നാണു പാപ്പാ എന്ന പദമുണ്ടായത്. അതിൽ നിന്നു ഇങ്ഗ്ലീഷിലെ പോപ്പ് (Pope) എന്ന പദമുണ്ടായി. == ചരിത്രത്തിൽ == കോപ്റ്റിക് സഭയുടെ മേലദ്ധ്യക്ഷനായ കോപ്റ്റിക് പാപ്പ ക്രൈസ്തവലോകത്തെ പ്രമുഖരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. അലക്സാണ്ഡ്രിയയിലെ പതിമൂന്നാമത്തെ ബിഷപ്പായ [[ഹെരാക്ലസ് പാപ്പ]] (ക്രി. വ. 231-248) ആണു ക്രൈസ്തവ ലോകത്ത് ആദ്യമായി [[പാപ്പ]] എന്നു സംബോധന ചെയ്യപ്പെട്ട സഭാതലവൻ. ബൈബിളിലെ 27 പുതിയനിയമപുസ്തകങ്ങളുടെ പട്ടിക ആദ്യമായി പുറത്തുവന്നത് ക്രി.വ. 369-ൽ അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ പാപ്പയായിരുന്ന [[അത്തനാസിയൂസ്|മാർ അത്താനാസിയോസ് (ക്രി.വ. 396-373)]] പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈസ്റ്റർ ചാക്രിക ലേഖനത്തിലൂടെ ആയിരുന്നു <ref>ഡോ. പൗലൂസ് മാർ ഗ്രിഗോറിയോസ്; പൗരസ്ത്യ ക്രൈസ്തവ ദർശനം;പുറം: 19 ; ദിവ്യബോധനം പബ്ലിക്കേഷൻസ്, സോഫിയ സെന്റർ, പഴയ സെമിനാരി, കോട്ടയം; 1996</ref>. ഈജിപ്തിലെ പ്രോട്ടോക്കോൾ അനുസരിച്ചു് പൊതുവേദിയിൽ‍ പ്രധാനമന്ത്രിയുടേതിനോടൊപ്പം സ്ഥാനം ലോക സുന്നിമുസ്ലീം പഠനകേന്ദ്രമായ അൽ‍ അസ്ഹർ‍ സർ‍വകലാശാലയുടെ ഗ്രാൻ‍ഡ് ഷെയ്ക്കിനും അലക്സാണ്ട്രിയാ പാപ്പയ്ക്കാ ഉണ്ട്. == അവലംബം == <references/> ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book |last=Charles |first=Robert H. |author-link=Robert Charles (scholar) |title=The Chronicle of John, Bishop of Nikiu: Translated from Zotenberg's Ethiopic Text |year=2007 |orig-year=1916 |location=Merchantville, NJ |publisher=Evolution Publishing |url=}} * {{Cite book |last=Meinardus |first=Otto |title=Two Thousand Years of Coptic Christianity |publisher=[[American University in Cairo]] Press |date=2002-10-01 |location=[[Cairo]] |url= |isbn=977-424-757-4 }} * {{Cite book |last=Meyendorff |first=John |author-link=John Meyendorff |year=1989 |title=Imperial unity and Christian divisions: The Church 450-680 A.D. |series=The Church in history |volume=2 |location=Crestwood, NY |publisher=St. Vladimir's Seminary Press |url=}} * {{Cite book |last=Ostrogorsky |first=George |author-link=George Ostrogorsky |year=1956 |title=History of the Byzantine State |location=Oxford |publisher=Basil Blackwell |url=https://archive.org/details/historyofbyzanti0000ostr}} * {{Cite book| last =Partrick| first =Theodore| title =Traditional Egyptian Christianity: A History of the Coptic Orthodox Church| url =https://archive.org/details/traditionalegypt0000part| publisher =Fisher Park Press|date=June 1996| location =[[Greensboro, North Carolina|Greensboro, NC]]| isbn =0-9652396-0-8}} * {{Cite book| last =Butcher| first =E. L.| title =Story of the Church of Egypt| publisher =[[Smith, Elder & Co.]]| year =1897| location =[[London]]| language =ar| edition=[[text file]]| url =http://www.stmina-monastery.org/ButcherEL/| isbn =0-8370-7610-2}} * {{Cite web| last =Iskandar| first =Adel| author-link =Adel Iskandar| author2 =Hakem Rustom| title =From Paris to Cairo: Resistance of the Unacculturated| work =The Ambassadors Online Magazine| date =January 2006| url =http://ambassadors.net/archives/issue19/opinions2.htm| access-date =2007-06-09| archive-date =2010-12-09| archive-url =https://web.archive.org/web/20101209073701/http://ambassadors.net/archives/issue19/opinions2.htm| url-status =dead}} * Bailey, Betty Jane; Martin Bailey, J (June 18, 2009). ''Who are the Christians in the Middle East?''. William B. Eerdmans Publishing. {{ISBN|978-0-8028-1020-5}}, p.&nbsp;145ss. * Kamil, Jill (1997). ''Coptic Egypt: History and Guide''. Cairo: American University in Cairo. * "Egypt Religions & Peoples from 'LOOKLEX Encyclopedia{{' "}}. LookLex Ltd.. September 30, 2008. Further reading on traditions and procedures for electing the patriarch may be found at: * Saad Michael Saad and Nardine Miranda Saad, “Electing Coptic Patriarchs: A Diversity of Traditions,” Bulletin of St. Shenouda the Archimandrite Coptic Society (Los Angeles), vol. 6, pp.&nbsp;20–32, 2000: [http://www.stshenouda.com/academicpgm/bl6_saadfinals.pdf]. * Mounir Shoucri, “Patriarchal Election,” The Coptic Encyclopedia, Aziz Atiya, ed., (New York: Macmillan, 1991) pp.&nbsp;1911–2. Now available at the Claremont Coptic Encyclopedia: [http://cdm15831.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/cce/id/1561 Patriarchal Election] . * Otto F.A. Meinardus, “Procedures of Election of Coptic Patriarchs,” in Christian Egypt: Faith and Life. Cairo: American University in Cairo Press, 1970), pp.&nbsp;90–141. * M. Guirguis and N. van Doorn-Harder, The Emergence of the Modern Coptic Papacy: The Egyptian Church and Its Leadership from the Ottoman Period to the Present, Cairo: American University in Cairo Press, 2011, pp.&nbsp;111–127. * Saad Michael Saad, (in Arabic) “التقاليد القبطية في انتخاب بابا الإسكندرية,” Watani, 4 November 2001. [http://www.stshenouda.com/AcademicPGM/electing-popes-Saad-Watani-arabic-4Nov2011s.pdf] ==പുറം കണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20160226064751/http://www.copticpope.org/ Former official website] {{Coptic Popes}} {{Patriarchates in Christianity}} [[വർഗ്ഗം:ക്രൈസ്തവസഭ മേലധ്യക്ഷന്മാർ]] bk8rr1ccf9jpuug8aslvntrfwpj65wl 0 583438 4648149 4601008 2026-07-16T18:57:13Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648149 wikitext text/x-wiki {{Short description|Medical condition with benign tumors of uterus}} {{Infobox medical condition (new) | name = യൂട്ടറൈൻ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് | image = Uterine fibroids.jpg | caption = ലാപ്രോസ്കോപിക് ശസ്ത്രക്രിയ സമയത്തെ കാഴ്ച | field = [[Gynecology]] | synonyms = Uterine leiomyoma, uterine myoma, myoma, fibromyoma, fibroleiomyoma | symptoms = [[dysmenorrhea|Painful]] or [[heavy period]]s<ref name=Women2015/> | complications = [[Infertility]]<ref name=Women2015/> | onset = Middle and later reproductive years<ref name=Women2015/> | duration = | types = | causes = Unknown<ref name=Women2015/> | risks = Family history, [[obesity]], eating [[red meat]]<ref name=Women2015/> | diagnosis = [[Pelvic examination]], [[medical imaging]]<ref name=Women2015/> | differential = [[Leiomyosarcoma]], [[pregnancy]], [[ovarian cyst]], [[ovarian cancer]]<ref>{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's differential diagnosis : a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders|url=https://archive.org/details/ferrisdifferenti0000ferr|date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0323076999|page=Chapter U|edition=2nd}}</ref> | prevention = | treatment = Medications, surgery, [[uterine artery embolization]]<ref name=Women2015/> | medication = [[Ibuprofen]], [[paracetamol]] (acetaminophen), [[iron supplements]], [[gonadotropin releasing hormone agonist]]<ref name=Women2015/> | prognosis = Improve after [[menopause]]<ref name=Women2015/> | frequency = ~50% of women by age 50<ref name=Women2015/> | deaths = }} '''യൂട്ടറൈൻ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്''' അഥവാ '''യൂട്ടറൈൻ ലെയൊമൈയോമ''' അഥവാ വെറും '''ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്''' എന്നത് ഏറ്റവും സാധാരണയായി സ്ത്രീകളിൽ കണ്ടുവരുന്ന ഗർഭാശയ മുഴകളാണ്.<ref name="Women2015" /> മിക്ക സ്ത്രീകളിലും ഈ അവസ്ഥക്ക് പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ ഒന്നും കാണാറില്ല: എന്നാൽ ചിലരിൽ വേദനയോടു കൂടിയ അമിതാർത്തവം കാണപ്പെടുന്നു.<ref name="Women2015" /> അമിതമായി വലിപ്പം വച്ചാൽ ഈ മുഴകൾ മൂത്രാശയത്തിൽ സമ്മർദ്ദം ഏല്പിക്കുവാനും കൂടുതലായി മൂത്രമൊഴിക്കേണ്ടി വരാനും കാരണമാകാറുണ്ട്.<ref name="Women2015" /> ലൈംഗിക വേഴ്‌ചയിലിണ്ടാകാവുന്ന വേദനയ്ക്കും പുറം വേദനക്കും ചിലപ്പോൾ ഇവ കാരണമാകാറുണ്ട് .<ref name="Women2015" /><ref>{{Cite news|url=https://medlineplus.gov/uterinefibroids.html|title=Uterine Fibroids {{!}} Fibroids {{!}} MedlinePlus|access-date=2018-11-07|language=en}}</ref> ഒരു സ്ത്രീയ്‌ക്ക് ഒന്നോ അതിലധികമോ ഫർബോയ്‌ഡ് ഉണ്ടാകാവുന്നതും <ref name="Women2015" /> അത് ചിലപ്പോഴെങ്കിലും ഗർഭധാരണത്തിന് തടസ്സമാകാറുമുണ്ട്.<ref name="Women2015">{{cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/uterine-fibroids.html?from=AtoZ|title=Uterine fibroids fact sheet|access-date=26 June 2015|date=January 15, 2015|website=Office on Women's Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707115909/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/uterine-fibroids.html?from=AtoZ|archive-date=7 July 2015|url-status=live}}</ref> == കാരണങ്ങൾ ==<!-- Cause and diagnosis --> ഇതിൻറെ കൃത്യമായ കാരണങ്ങൾ അറിവില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് പാരമ്പര്യമായും കുറച്ചൊക്കെ ഹോർമോണുകളുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അമിതവണ്ണവും ചുവന്ന മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നതും ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് വരാനുള്ള ഒരു കാരണമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ഗർഭാശയ സ്കാനിങ്ങോ [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|എം.അർ.ഐ.]] യോ മൂലം ഇവ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. == തടയൽ ചികിത്സ ==<!-- Prevention, treatment, and prognosis --> ലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാത്ത സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഇതിന് പ്രത്യേകിച്ച് ചികിത്സ വേണ്ടി വരാറില്ല. ഇബുപ്രൂഫെൻ പോലുള്ള വേദനാ സംഹാരികൾ രക്ത്സ്രാവം കുറക്കുന്നതിനും [[പാരസെറ്റമോൾ]] വേദന കുറയ്ക്കുന്നതിനും സഹായിച്ചേക്കാം. അമിത ആർത്തവം കാണുന്ന വേളകളിൽ ഇരുമ്പ് സപ്ലിമെന്റുകൾ വേണ്ടിവന്നേയ്ക്കാം. ഗൊണാഡോട്രോപ്പിൻ റിലീസിങ്ങ് ഹോർമോൺ അഗണിസ്റ്റുകൾ ഈ മുഴകളുടെ വലിപ്പം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും എങ്കിലും ചിലവ് അധികവും പാർശ്വഫലങ്ങളോടുകൂടിയതുമാണ്. വലിയ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ ഫബ്രോ‌യ്‌ഡുകളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നത് ഗുണം ചെയ്യാറുണ്ട്. ഗർഭാശയ രക്സ്തക്കുഴലുകൾ അടയ്ക്കുന്നതു ചിലപ്പോൾ ഗുണകരമാണ്. ഈ ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾക്ക് അർബ്ബുദം ബാധിക്കുന്നത് സാധരണ കണ്ടുവരാറില്ല, അർബ്ബുദവുമായി വരുന്ന മുഴകളെ അതിനെ ലെയോമയോസാർകോമകൾ എന്നു വിളികുന്നു. എന്നാൽ സാധരണ കാണപ്പെടുന്ന ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളെ അർബ്ബുദം ബാധിക്കാറില്ല.<ref>{{cite journal|last1=Kashani|first1=BN|last2=Centini|first2=G|last3=Morelli|first3=SS|last4=Weiss|first4=G|last5=Petraglia|first5=F|title=Role of Medical Management for Uterine Leiomyomas.|journal=Best Practice & Research. Clinical Obstetrics & Gynaecology|date=July 2016|volume=34|pages=85–103|pmid=26796059|doi=10.1016/j.bpobgyn.2015.11.016|hdl=11365/1031597}}</ref> == ലക്ഷണങ്ങൾ == ചെറിയ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് ഉള്ള മിക്ക സ്ത്രീകളിലും ലക്ഷണങ്ങൾ ഒന്നും കാണപ്പെടാറില്ല. വയറു വേദന, വിളർച്ച തുടങ്ങി അമിതാർത്തവം വരെ ഇതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ ആണ്. ലൈംഗിക വേഴ്ച സമയത്ത് അമിതമായ വേദന ചില സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഈ മുഴകൾ വന്നാൽ കാണപ്പെടാം. ചില മുഴകൾ ഗർഭഛിദ്രത്തിനുവരെ കാരണമാകാം. രക്തസ്രാവം, അസമയത്തുള്ള പ്രസവം, ഗർഭസ്ഥശിശുവിന്റെ സ്ഥാനഭ്രംശം എന്നിവ ഇതു മൂലം ഉണ്ടാകാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9130-uterine-fibroids|title=Uterine Fibroids: Symptoms, Causes, Risk Factors & Treatment|access-date=2022-10-08|website=Cleveland Clinic}}</ref> അപൂർവ്വമായി ഈ മുഴകൾ മൂത്രാശയ ഭിത്തിയിൽ സമ്മർദ്ദം ഏല്‌പിക്കുന്നതായി കണ്ടു വരുന്നു. വലിയ ഫൈബ്രോയ്ഡുകൾ കാരണം വയറു വീർത്തുവരുന്നതിനും ഗർഭം എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന രീതിയിലാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. ചില വലിയ ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ യോനീഗളത്തിലൂടെ പുറത്തു വരുന്നവയാണ്. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GpVwCAAAQBAJ&pg=PA107|title=Reproductive Surgery in Assisted Conception|last1=Metwally|first1=Mostafa|last2=Li|first2=Tin-Chiu|date=2015|isbn=9781447149538|page=107}}</ref> ഫബ്രോയ്‌ഡുകൾ സാധാരണയാണെങ്കിലും വന്ധ്യതയ്ക്ക്കുള്ള പ്രത്യേക കാരണങ്ങളിൽപ്പെടുന്നില്ല. ഏതാണ്ട് 3 ശതമാനം മാത്രമാണ് ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ മൂലം വന്ധ്യത കാണപ്പെടുന്നത്. <ref name="asrm">[http://www.asrm.org/Patients/patientbooklets/uterine_fibroids.pdf American Society of Reproductive Medicine Patient Booklet: ''Uterine Fibroids'', 2003] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703155840/http://www.asrm.org/Patients/patientbooklets/uterine_fibroids.pdf|date=2008-07-03}}</ref> വലിയ ശതമാനം പെണ്ണുങ്ങളിലും സാധാരണമായ ആർത്തവവും ഗർഭവും ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. <ref name="SegarsParrott2014">{{cite journal|vauthors=Segars JH, Parrott EC, Nagel JD, Guo XC, Gao X, Birnbaum LS, Pinn VW, Dixon D|title=Proceedings from the Third National Institutes of Health International Congress on Advances in Uterine Leiomyoma Research: comprehensive review, conference summary and future recommendations|journal=Human Reproduction Update|volume=20|issue=3|pages=309–333|year=2014|pmid=24401287|doi=10.1093/humupd/dmt058|pmc=3999378}}</ref><ref name="pmid24401287">{{cite journal|vauthors=Segars JH, Parrott EC, Nagel JD, Guo XC, Gao X, Birnbaum LS, Pinn VW, Dixon D|title=Proceedings from the Third National Institutes of Health International Congress on Advances in Uterine Leiomyoma Research: comprehensive review, conference summary and future recommendations|journal=Hum. Reprod. Update|volume=20|issue=3|pages=309–33|year=2014|pmid=24401287|pmc=3999378|doi=10.1093/humupd/dmt058}}</ref> എന്നാൽ വന്ധ്യതയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഗർഭാശയ ഭിത്തിയുടെ താഴെയായി രൂപപ്പെടുകയും ഗർഭധാരണം നടക്കുന്നതിനു തടസ്സമാകുന്ന തരത്തിൽ അണ്ഡം ഭിത്തിയിൽ ഒട്ടിച്ചേരുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. == അപായ സാധ്യതാ ഘടകങ്ങൾ == യൂട്ടറൈൻ ഫൈബ്രോയ്‌ഡിനു കാരണമാകുന്ന ചില ഘടകങ്ങളെ ഒരാൾക്ക് മാറ്റാവുന്നതാണ്. ഏറ്റവും കൂടുതലായി ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ കണ്ടുവരുന്നത് അമിത വണ്ണമുള്ള സ്ത്രീകളിലാണ്.ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ സ്ത്രീ ഹോർമോണുകളായ ഈസ്റ്റ്രജനും പ്രൊജെസ്റ്റിറോണുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാണ് അവയുടെ വളർച്ചയുണ്ടാക്കുന്നത് എന്നതിനാൽ പ്രത്യുല്പാദനം നടക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ മാത്രമേ ഇവയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം ഉള്ളൂ. === ഭക്ഷണശീലങ്ങൾ === ഫലവർഗ്ഗങ്ങളും പച്ചക്കറികളും അടങ്ങിയ സമീകൃതാഹാര രീതി ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഉണ്ടാവുന്നത് കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും. നാരുകൾ അടങ്ങിയ ഭക്ഷണങ്ങൾ, വിറ്റാമിൻ എ, സി, ഇ, ഫൈറ്റോഈസ്റ്റ്രജൻ, കരോട്ടിനോയ്‌ഡുകൾ, മാംസം, മത്സ്യം പാലുല്പന്നങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ കൃത്യമായി അറിയാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. വിറ്റാമിൻ ഡിയുടെ സാധാരണയുള്ള് അളവ് ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് ഉണ്ടാവുന്നതിനെ തടയാൻ സഹായിച്ചേക്കാം. === പാരമ്പര്യ ഘടകങ്ങൾ === 50% യുട്ടറൈൻ ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളും പാരമ്പര്യ ഘടങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.ചില ക്രോമോസോമുകളിൽ മിക്കപ്പോഴും ഒരു ഘടനാ വ്യത്യാസം കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഭാഗികമായി പാരമ്പര്യ വർഗ്ഗത്തിൽ പെടുന്നു. അമ്മയിൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് ഉണ്ടായിരുന്നു എങ്കിൽ അവരുടെ മകളിൽ ഫൈബ്രോയ്ഡ് ഉണ്ടാവാനുള്ള സാധ്യത സാധാരണയേക്കാൾ മൂന്നു മടങ്ങാണ്. <ref>{{cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/uterine-fibroids.html#d|title=Uterine fibroids fact sheet|date=2016-12-15|publisher=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20160209174054/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/uterine-fibroids.html#d|archive-date=2016-02-09|url-status=live}}</ref> കറുത്തവർഗ്ഗത്തിൽ പെട്ട സ്ത്രീകൾക്ക് വെള്ളക്കാരികളെ അപേക്ഷിച്ച് ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് വരാനുള്ള സാധ്യത 3-9 മടങ്ങ് കൂടുതലാണ്.<ref>{{cite journal|last1=Younas|first1=Kinza|last2=Hadoura|first2=Essam|last3=Majoko|first3=Franz|last4=Bunkheila|first4=Adnan|title=A review of evidence-based management of uterine fibroids|journal=The Obstetrician & Gynaecologist|date=January 2016|volume=18|issue=1|pages=33–42|doi=10.1111/tog.12223|doi-access=free}}</ref> കുറച്ചു ചില പ്രത്യേക ജനിതക വ്യത്യാസമോ സെല്ലുലാർ നിലയിലുള്ള വ്യത്യാസമോ ഇതിനോടനുബന്ധിച്ച് കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Medikare|first1=V|last2=Kandukuri|first2=LR|last3=Ananthapur|first3=V|last4=Deenadayal|first4=M|last5=Nallari|first5=P|title=The genetic bases of uterine fibroids; a review.|journal=Journal of Reproduction & Infertility|date=July 2011|volume=12|issue=3|pages=181–91|pmid=23926501|pmc=3719293}}</ref> 80-85% ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളിലും മീഡിയേറ്റർ കോംപ്ലെക്‌സ് സബ് യൂണിറ്റ് 12 എന്ന ജീനിൽ പ്രകാരാന്തരീകരണം സംഭവിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite journal|vauthors=Kämpjärvi K, Park MJ, Mehine M, Kim NH, Clark AD, Bützow R, Böhling T, Böhm J, Mecklin JP, Järvinen H, Tomlinson IP, van der Spuy ZM, Sjöberg J, Boyer TG, Vahteristo P|title=Mutations in Exon 1 highlight the role of MED12 in uterine leiomyomas|journal=Human Mutation|volume=35|issue=9|pages=1136–41|date=Sep 2014|pmid=24980722|doi=10.1002/humu.22612|s2cid=13931280}}</ref> <ref name="Heinonen2017">{{cite journal|author=Heinonen HR, Pasanen A, Heikinheimo O, Tanskanen T, Palin K, Tolvanen J, Vahteristo P, Sjöberg J, Pitkänen E, Bützow R, Mäkinen N, Aaltonen LA|year=2017|title=Multiple clinical characteristics separate MED12-mutation-positive and -negative uterine leiomyomas|journal=Sci Rep|volume=7|issue=1|page=1015|doi=10.1038/s41598-017-01199-0|pmid=28432313|pmc=5430741|bibcode=2017NatSR...7.1015H|doi-access=free}}</ref> === പാരമ്പര്യ ലെയൊമയോമാറ്റാ === യൂട്ടറൈൻ ഫൈബ്രോയ്‌ഡും അതിനോടൊപ്പം ത്വക്കിന്റെ ലെയോമയോമാറ്റയും വൃക്കയിലെ കോശങ്ങളുടെ അർബ്ബുദത്തിനും കാരണമാവുന്ന റീഡ്‌സ് സിൻഡ്രോം എന്ന അസുഖം കാണപ്പെട്ടു വരുന്നുണ്ട്. <ref name="Tolvanen2012">{{cite journal|vauthors=Tolvanen J, Uimari O, Ryynänen M, Aaltonen LA, Vahteristo P|title=Strong family history of uterine leiomyomatosis warrants fumarate hydratase mutation screening|journal=Human Reproduction|volume=27|issue=6|pages=1865–9|year=2012|pmid=22473397|doi=10.1093/humrep/des105|doi-access=free}}</ref><ref name="Toro2003">{{cite journal|vauthors=Toro JR, Nickerson ML, Wei MH, Warren MB, Glenn GM, Turner ML, Stewart L, Duray P, Tourre O, Sharma N, Choyke P, Stratton P, Merino M, Walther MM, Linehan WM, Schmidt LS, Zbar B|title=Mutations in the fumarate hydratase gene cause hereditary leiomyomatosis and renal cell cancer in families in North America|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2003-07_73_1/page/94|journal=Am J Hum Genet|volume=73|issue=1|pages=95–106|year=2003|pmid=12772087|pmc=1180594|doi=10.1086/376435|display-authors=1}}</ref><ref>{{cite web|url=http://rarediseases.info.nih.gov/GARD/Condition/10160/Reed_syndrome.aspx|title=Reed syndrome|access-date=2012-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120224004212/http://rarediseases.info.nih.gov/GARD/Condition/10160/Reed_syndrome.aspx|archive-date=2012-02-24|url-status=dead}}{{full citation needed|date=October 2014}}</ref> ഇത് ഫുമറേറ്റ് ഹൈഡ്രറ്റേസ് എന്ന ദീപനരസം ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ കാരണമായ ജീനുകളിൽ പ്രകാരാന്തരീകരണം സംഭവിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണുണ്ടാവുന്നത്. ഈ ജീൻ ക്രോമൊസോം 1 ന്റെ നീണ്ട കൈകളിൽ ആണുള്ളത്. ഇത് സരൂപക്രോമസോം മൂലമായുണ്ടാവുന്ന അസുഖമാണ്. == രോഗവ്യാപനം == [[പ്രമാണം:Leiomyoma.jpg|ലഘുചിത്രം|ലെയോമയോമയിലെ ബീജകേന്ദ്രം. പുറമേ നിന്നുള്ള ദൃശ്യവും മുറിച്ചു മാറ്റപ്പെട്ടുള്ള ദൃശ്യവും ]] ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഒരുതരം ഗർഭാശയ ലെയോമയോമയാണ്. ഈ മുഴകൾ പൊതുവെ ഉരുണ്ടതും അരികുകൾ ക്ലിപ്‌തമായതും, ചെറിയ മുഴകൾ വെള്ളയോ അല്ലെങ്കിൽ ടാൻ നിറമുള്ളതോ ആകുകയും കോശ ഘടന വർത്തുളമായതും ആയിരിക്കും. ഇവയുടെ വലിപ്പം സൂക്ഷ്മമായതോ അതോ വലിയതോ ആകാം. പൊതുവെ ചെറുനാരങ്ങാ വലിപ്പത്തിലാണിവ കണ്ടുവരുന്നത്. അതിനേക്കാൾ വലിപ്പമുള്ള മുഴകൾ ചിലപ്പോൾ രോഗിക്ക് സ്വയം അനുഭവവേദ്യമാകാറുണ്ട്. സൂക്ഷ്മദർശിനിയിലൂടെ നോക്കുമ്പോൾ ഈ മുഴകളുടെ കോശങ്ങൾ സാധാരണ കോശങ്ങളുടേതു പോലെയും ( നീണ്ടതും തണ്ടുള്ളതും ചുരുട്ടിന്റെ ആകൃതിയുള്ളതും) ഒരേ ദിശയിലോ വർത്തുളമായോ ഉള്ള കെട്ടു പിണഞ്ഞതായും കാണപ്പെടുന്നു. ഈ കോശങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ സമ്മാനമായ വലിപ്പവും ആകൃതിയുള്ളതും ആയിരിക്കും. ചില കോശങ്ങളിൽ കോശഭംഗപ്രക്രിയ കാണാവുന്നതാണ്. അപകടകരമല്ലാത്ത മൂന്നു തരം മുഴകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ബിസേർ, സെല്ലുലാർ, മൈറ്റോട്ടിക്കലി ആക്റ്റീവ് എന്നിവയാണവ. [[പ്രമാണം:Lipoleiomyoma2.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|[[Micrograph]] of a lipoleiomyoma, a type of leiomyoma. [[H&E stain]].]] ബീജകേന്ദ്രം അഥവാ നൂക്ലിയസിന്റെ രൂപം ദീപ്തിവലയമുള്ളതായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ <ref name="Garg_2011">{{cite journal|vauthors=Garg K, Tickoo SK, Soslow RA, Reuter VE|title=Morphologic Features of Uterine Leiomyomas Associated with Hereditary Leiomyomatosis and Renal Cell Carcinoma Syndrome|journal=The American Journal of Surgical Pathology|volume=35|issue=8|pages=1235–1237|year=2011|pmid=21753700|doi=10.1097/PAS.0b013e318223ca01|s2cid=1342593}}</ref> ഹെറിഡിറ്ററി ലെയോമയോമറ്റോസിസ് അല്ലെങ്കിൽ വൃക്കകളിലെ കാൻസർ എന്നിവ അല്ല എന്നു തീർച്ചപ്പെടുത്തേണ്ടതുണ്ട്. === സ്ഥാനങ്ങളും വർഗ്ഗീകരണവും === സ്ഥാനവും മുഴകളുടെ വളർച്ചയുമാണ് ലക്ഷണങ്ങളും പ്രശ്നങ്ങളും ഉണ്ടാവാനുള്ള ഘടകങ്ങൾ.ഒരു ചെറിയ മുഴ അത് ഗർഭാശയ ഭിത്തിയിൽ ആണെങ്കിൽ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുകയും എന്നാൽ ഒരു വലിയ മുഴ ഗർഭാശയ ഭിത്തിക്ക് പുറത്താണെങ്കിൽ യാതൊരു ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കാതെയിരിക്കുകയുമാകാം. സ്ഥാനം അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള വർഗ്ഗീകരണമാണ് താഴെ കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. [[പ്രമാണം:Uterine_fibroids.png|ലഘുചിത്രം|വിവിധ ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളുടെ രേഖാ ചിത്രം a='''സബ് സീറോസൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്''', b='''ഇന്റ്രാമൂറൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്,''' c='''സബ്‌ മൂക്കോസൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്''', d=പിഡങ്കുലേറ്റഡ് ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്, e=c'''ഗർഭാശയമുഖ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്,'''f=ബ്രോഡ് ലിഗമെന്റിലെ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്]] * '''ഇന്റ്രാമൂറൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് -''' ഇവ ഗർഭാശയത്തിലെ പേശികളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ വളരെ വലിപ്പം വെച്ചാൽ മാത്രമേ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണിക്കുകയുള്ളു. ഇവ ചെറിയ മുഴകളായിട്ടാണ് മാംസപേശിക്കുള്ളിൽ രൂപപ്പെടുന്നത്. കാലക്രമേണ ഇവ ഉള്ളിലേക്ക് വളർന്ന് ഗർഭാശയ നാളത്തിനു നീട്ടം വെയ്ക്കാൻ കാരണമാകുയും ഗർഭാശയഭിത്തി തള്ളി വരാനിടയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു * '''സബ് സീറോസൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് -''' ഗർഭാശയപ്രതലത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.ഇവ ചിലപ്പൾ പുറത്തേക്ക് വളരുകയും ഒരു ചെറിയ കോശത്തിന്റെ സഹായത്താൽ തൂങ്ങി നിൽകുകയും ചെയ്യാം. ഇങ്ങനെ ഒരു ഞെട്ടിന്റെ സഹായത്താൽ തൂങ്ങി നിൽകുന്ന ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളെ പിഡങ്കുലേറ്റഡ് ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. * '''സബ്‌ മൂക്കോസൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് -''' ഏറ്റവും കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്ന വിഭാഗമാണിത്. ഗർഭാശയത്തിലെ എൻഡോമെട്രിയത്തിനു താഴെയുള്ള പേശികളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ഇവ ഗർഭാശയത്തിനു സമ്മർദ്ദമേല്പിക്കാൻ പ്രാപ്തമാണ്. ഈ ഭാഗങ്ങളിൽ കാണുന്ന ചെറിയ മുഴകൾ പോലും രക്ത്സ്രാവത്തിനും വന്ധ്യതക്കും കാരണമായേക്കാം. ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്ന ഞെട്ടുള്ള തരം മുഴകളെ ഇന്റ്രാകാവിറ്ററി ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇവ ഗർഭാശയമുഖത്തിലൂടെ പുറത്തേക്ക് വരാറുണ്ട്. * '''ഗർഭാശയമുഖ ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് -''' ഗർഭാശയമുഖത്തിലെ ഭിത്തികളിൽ അഥവാ ഗളങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന തരം ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് ആണിത്. ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഒന്നായോ അതോ ഒരു കൂട്ടമായോ ഉണ്ടാവാം. മിക്കവയും ഗർഭാശയത്തിനെ മാംസപേശിയിൽ രൂപപ്പെടുന്നവയാണ്. വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്നതോടെ ഇവ ഗർഭാശയത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേയ്ക്ക് തള്ളി വരുന്നു. ആർത്തവ വിരാമത്തിനു ശേഷം ഇവ ഉറച്ച് കല്ലുപോലെയാവാറുണ്ട്. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=STFtDQAAQBAJ&pg=PA24|title=Obstetrics and Gynaecology|last1=Impey|first1=Lawrence|last2=Child|first2=Tim|date=2016|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781119010807|language=en}}</ref> എണ്ണാൻ പറ്റാത്തത്ര അളവിൽ മുഴകൾ കാണപ്പെടുന്നവെങ്കിൽ അവയെ ഡിഫ്യൂസ് യൂട്ടറൈൻ ലെയോമയോമറ്റോസിസ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ==== ഗർഭാശയേതര ഫൈബ്രോയ്‌ഡ്, മെറ്റാസ്റ്റാറ്റിക് ഫൈബ്രോയ്‌ഡ് ==== ഗർഭാശയ ഫൈബ്രോയ്ഡുകൾ ശരീരത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ കാണപ്പെടാറുണ്ട് ഇവയെ ഇത്തിക്കണ്ണി ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ എന്നു വിളിക്കാാം. ഇവ അടുത്തിടെയായി ധാരാളം രേഖപ്പെടുത്തിവരുന്നു. ഇവ മിക്കവാറും ഹോർമോൺ വ്യതിയാനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ചിലത് ജീവനു തന്നെ ഭീഷണിയാവുന്ന തരത്തിൽ ശരീരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടേയ്‌ക്കാം. ചില പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഇവ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ( ഗർഭാശയം നീക്കം ചെയ്യൽ, മോർസെല്ലേറ്റർ ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്യുന്ന മയോമെക്റ്റമി) വൈകിയുള്ള ഫലങ്ങൾ ആണെന്നാണ്. <ref name="Cucinella_2011">{{cite journal|vauthors=Cucinella G, Granese R, Calagna G, Somigliana E, Perino A|title=Parasitic myomas after laparoscopic surgery: An emerging complication in the use of morcellator? Description of four cases|journal=Fertility and Sterility|volume=96|issue=2|pages=e90–e96|year=2011|pmid=21719004|doi=10.1016/j.fertnstert.2011.05.095|hdl=10447/77912}}</ref><ref name="Netzhat_2010">{{cite journal|vauthors=Nezhat C, Kho K|title=Iatrogenic Myomas: New Class of Myomas?|journal=Journal of Minimally Invasive Gynecology|volume=17|issue=5|pages=544–550|year=2010|pmid=20580324|doi=10.1016/j.jmig.2010.04.004}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.fda.gov/downloads/MedicalDevices/ProductsandMedicalProcedures/SurgeryandLifeSupport/UCM584539.pdf|title=FDA Updated Assessment of The Use of Laparoscopic Power Morcellators to Treat Uterine Fibroids|access-date=23 December 2017|website=[[Food and Drug Administration]]}}</ref> വളരെ അപൂർവ്വം സന്ദർഭങ്ങളിൽ ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ മെറ്റാസ്റ്റാസൈസ് അഥവാ മറ്റൊരു അവയവത്തിലേക്ക് പകർച്ച കാണിക്കാറുണ്ട്. ഇവ സൗമ്യപ്രകൃതിക്കാരാണെങ്കിലും പുതുതായി രൂപപ്പെടുന്ന് അവയവത്തിന്റെ സ്ഥാനം അനുസരിച്ച് അപായകരമാകാറുണ്ട്. <ref name="ReferenceA">{{cite book|title=Fletcher's Diagnostic Histopathology of Tumors|edition=3rd|pages=692–4}}</ref> * രക്തക്കുഴലുകളിലേക്ക് വളരുന്ന ലയോമയോമ- സാധാരണ ഫൈബ്രോയ്‌ഡു പോലെ തോന്നുന്ന ഇവ രക്തക്കുഴയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഒരു പ്രാവശ്യം ഇവയെ നീക്കം ചെയ്താൽ വീണ്ടും ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത ഇല്ല. * രക്തക്കുഴലിനകത്ത് ഉണ്ടാകാവുന്ന ലെയോമയോമറ്റോസിസ്. ഗർഭാശയത്തിലെ ധമനികളിൽ വളരുന്ന ഇവ വളരെ അപകടം പിടിച്ചവയാണ്> * സൗമ്യമായ ലെയോമയോമ - ശ്വാസകോശങ്ങൾ ലിംഫ് ഗ്രന്ഥികൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് പകർച്ചയുണ്ടാക്കാവുന്ന തരം, ഇവയുടെ ഉത്പത്തിയെക്കുറിച്ച് വ്യക്തതയില്ല. ശ്വാസകോശ രക്തക്കുഴലുകളിൽ ഉണ്ടാവുന്ന മുഴകൾ ആപത്കരമാണ്. * ദൂരെ നിന്ന് ഉണ്ടാകാവുന്ന ഇന്റ്രാപെരിട്ടോണിയ ലയോമയോമാറ്റോസിസ്- കൂട്ടമായി പകരാവുന്ന തരമാണിത്. വയറിന്റെ ഉൾഭാഗങ്ങളിൽ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇത് അർബുദത്തിനെ അനുകരിക്കുന്ന രീതിയിൽ വളരുന്നു എങ്കിലും സൗമ്യമാണ്. === രോഗം ഉണ്ടാകുന്ന രീതി === ഫൈബ്രോയ്ഡുകൾ മോണോക്ലോണൽ മുഴകൾ ആണ്. 40-50% ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളും ക്രോമോസോമൽ വ്യതിയാനം വന്നവയാണ്. ഒന്നിലധികം ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഒരേസമയം കാണപ്പെടുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ ജനിതക കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടാവാം. എം. ഇ. ഡി. 12 എന്ന ജനിതക മാംസ്യത്തിലുള്ള പ്രകാന്തരീകരണം അഥവാ മൂട്ടേഷൻ 70% ഫൈബ്രോയ്ഡുകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. <ref name="Mäkinen_2011">{{cite journal|vauthors=Mäkinen N, Mehine M, Tolvanen J, Kaasinen E, Li Y, Lehtonen HJ, Gentile M, Yan J, Enge M, Taipale M, Aavikko M, Katainen R, Virolainen E, Böhling T, Koski TA, Launonen V, Sjöberg J, Taipale J, Vahteristo P, Aaltonen LA|title=MED12, the Mediator Complex Subunit 12 Gene, is Mutated at High Frequency in Uterine Leiomyomas|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-10-14_334_6053/page/251|journal=Science|volume=334|issue=6053|pages=252–255|year=2011|pmid=21868628|doi=10.1126/science.1208930|bibcode=2011Sci...334..252M|s2cid=20288929}}</ref> ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകൾ ഉണ്ടാകുന്നതിന്റെ കൃത്യമായ കാരണം വ്യക്തമല്ല. എങ്കിലും ഇപ്പോഴത്തെ കണ്ടെത്തലുകളിലെ തത്വങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ജനിതകമായ ചായ്‌വ്, പ്രസവപൂർവ്വമായ ഹോർമോൺ പ്രവർത്തനവും അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ, വളർച്ചാ ഘടകങ്ങളും സീനോഈസ്റ്റ്രജൻ എന്നിവ ഫൈബ്രോ‌ഡുകളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. അപകടകാരിയായ ഘടകങ്ങൾ ആഫ്രിക്കൻ പാരമ്പര്യം, അമിതവണ്ണം, പോളിസിസ്റ്റിക് ഓവറി സിൻഡ്രോം. രക്താതിസമ്മർദ്ദം, പ്രസവിക്കാതിരുന്ന അവസ്ഥ എന്നിവയാണ്. <ref name="Okolo_2008">{{cite journal|vauthors=Okolo S|title=Incidence, aetiology and epidemiology of uterine fibroids|journal=Best Practice & Research. Clinical Obstetrics & Gynaecology|volume=22|issue=4|pages=571–588|year=2008|pmid=18534913|doi=10.1016/j.bpobgyn.2008.04.002}}</ref> ഈസ്റ്റ്രാജനും പ്രൊജസ്റ്റിറോണും ഫൈബ്രോയ്‌ഡുകളുറ്റെ കോശഭംഗപ്രക്രിയയെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന് കരുതുന്നു. നേരിട്ട് സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നതിനു പുറമേ ഇവ വളർച്ചാ ഘടകങ്ങൾ, സൈറ്റോകൈൻസ്, അപോപ്റ്റോയിക് ഘടകങ്ങൾ മറ്റു ഹോർമോണുകൾ എന്നിവയിലൂടെയും മുഴകളെ വളർത്തുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഈസ്റ്റ്രജനും പ്രൊജസ്റ്റിറോണും പ്രൊലാക്റ്റിനും സംബന്ധിച്ച ആശയവിനിമയം ഫൈബ്രോയ്ഡുകളുറ്റെ മർമ്മകേന്ദ്രത്തിലെ റിസപ്റ്ററുകളെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഈസ്റ്റ്രജൻ ഐജിഎഫ്-1, ഇജിഎഫ്ആർ, റ്റിജിഎഫ്-ബീറ്റ1, റ്റിഗിഎഫ്-ബീറ്റ3, പിഡിജിഎഫ് എന്നിവയെ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. [[പ്രമാണം:Multiple_uterine_leiomyoma.jpg|ലഘുചിത്രം|Multiple uterine leiomyoma]] [[പ്രമാണം:Myom.jpg|ലഘുചിത്രം|Large subserosal fibroid]] [[പ്രമാണം:Multiple_uterine_leiomyoma_with_calcification.jpg|ലഘുചിത്രം|Multiple uterine leiomyoma with calcification]] == റഫറൻസുകൾ == <references /> {{Breast cancer/urogenital neoplasia}} h0u2pqp8n9pu0ka17kzu1omkhthmhh1 0 583798 4648136 3833635 2026-07-16T18:38:02Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648136 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = റെക്ടോസെലെ | image = WeiblichesBeckenMedian.gif | caption = Sagittal section of the lower part of a female trunk, വലത് ഭാഗം. (റെക്ടോവാജിനൽ ഫാസിയ ലേബൽ ചെയ്തിട്ടില്ല, പക്ഷേ പ്രദേശം ദൃശ്യമാണ്.) | pronounce = | field = [[ഗൈനക്കോളജി]] | synonyms = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} [[ഗൈനക്കോളജി|ഗൈനക്കോളജിയിൽ]], മലാശയം യോനിയിലേക്ക് വീങ്ങി കയറുമ്പോൾ ( [[ആന്ത്രവീക്കം|ഹർണിയേറ്റു ചെയ്യുമ്പോൾ]] ) ഒരു '''റെക്ടോസീൽ''' / / ˈrɛktəs iːl / REK - tə {{Respell|REK|tə-seel}} ) അല്ലെങ്കിൽ പിൻഭാഗത്തെ [[യോനി|യോനിയിലെ]] മതിൽ പ്രോലാപ്‌സ് ഉണ്ടാകുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Karram|first=Mickey|last2=Maher|first2=Christopher|date=2013-11-01|title=Surgery for posterior vaginal wall prolapse|journal=International Urogynecology Journal|language=en|volume=24|issue=11|pages=1835–1841|doi=10.1007/s00192-013-2174-z|pmid=24142058|issn=0937-3462}}</ref> ഈ വൈകല്യത്തിന്റെ രണ്ട് സാധാരണ കാരണങ്ങൾ [[പ്രസവം|പ്രസവവും]] [[ഹിസ്ട്രക്ടമി ശസ്ത്രക്രിയ|ഹിസ്റ്റെരെക്ടമിയുമാണ്]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.glowm.com/section_view/item/58/recordset/18975/value/58|title=The Pathophysiology, Diagnosis, and Management of Rectoceles {{!}} GLOWM|access-date=2017-12-27|website=www.glowm.com|language=en}}</ref> എന്ററോസെലെ, സിഗ്മോയിഡോസെലെ, സിസ്റ്റോസെലെ തുടങ്ങിയ പെൽവിക് ഓർഗൻ പ്രോലാപ്‌സിന്റെ മറ്റ് രൂപങ്ങൾക്കൊപ്പം [[എന്ററോസെലെ|റെക്ടോസെലിയും]] സംഭവിക്കാറുണ്ട് . സ്ത്രീകളിലെ ഈ അവസ്ഥയ്ക്ക് ഈ പദം മിക്കപ്പോഴും ബാധകമാണെങ്കിലും, പുരുഷന്മാരിലും ഈ അവസ്ഥ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പുരുഷന്മാരിലെ റെക്ടോസെലുകൾ അസാധാരണമാണ്, പ്രോസ്റ്റെക്ടമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും == അത്ര രൂക്ഷമല്ലാത്ത കേസുകളിൽ കേവലം യോനിയിൽ സമ്മർദ്ദം അല്ലെങ്കിൽ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു തോന്നൽ ഉണ്ടാക്കിയേക്കാം, ഒരു മലവിസർജ്ജനം കഴിഞ്ഞ് മലാശയം പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമായിട്ടില്ലെന്ന വല്ലപ്പോഴുമുള്ള തോന്നൽ ഉണ്ടാകും. [[മലബന്ധം|മിതമായ]] കേസുകളിൽ [[മലം]] പോകാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ട് ഉണ്ടായേക്കും. പെൽവിസിനുള്ളിൽ തന്നെ അത് വീഴുന്നതായും തോന്നാം. കഠിനമായ കേസുകൾ യോനിയിൽ രക്തസ്രാവം, ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള മലം അജിതേന്ദ്രിയത്വം, അല്ലെങ്കിൽ യോനിയുടെ വായയിലൂടെ വീർപ്പുമുട്ടൽ എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകാം. യോനിയുടെ പിൻഭാഗത്തെ ഭിത്തിയിൽ കൈകൊണ്ടുള്ള തള്ളൽ, ഭൂരിഭാഗം റെക്ടോസെലെ കേസുകളിലും മലവിസർജ്ജനത്തെ സഹായിക്കുന്നു. മലവിസർജ്ജനം തടസ്സപ്പെടുന്നതിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾക്ക് റെക്ടോസെലെ കാരണമാകാം. <ref name="Coloproctology">{{Cite book|title=Coloproctology|url=https://archive.org/details/coloproctology0000unse|last=Wexner|first=edited by Andrew P. Zbar, Steven D.|publisher=Springer|year=2010|isbn=978-1-84882-755-4|location=New York}}</ref> == കാരണങ്ങൾ == പെൽവിക് ഫ്ലോർ ദുർബലമാകുന്നതിന്റെ ഫലമായി പെൽവിക് ഓർഗൻ പ്രോലാപ്സ് എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ദശാബ്ദങ്ങൾക്കു ശേഷവും, മുൻ ജനനസമയത്ത് എപ്പിസോടോമിയുടെ ഫലമായി ദുർബലമായ പെൽവിക് ഘടനകൾ സംഭവിക്കുന്നു. പെൽവിക് ഫ്ലോർ പ്രോലാപ്സിന്റെ മറ്റ് കാരണങ്ങൾ പ്രായാധിക്യം ഉള്ളവർ, യോനിയിലൂടെയുള്ള ഒന്നിലധികം പ്രസവങ്ങൾ, ജനന ആഘാതം എന്നിവ ആകാം. വാക്വം ഡെലിവറി, ഫോഴ്‌സ്‌പ്‌സ് ഡെലിവറി, പെരിനിയൽ ടിയർ എന്നിവ പ്രസവവേദനയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.&nbsp;കൂടാതെ, വിട്ടുമാറാത്ത [[മലബന്ധം|മലബന്ധത്തിന്റെ]] ചരിത്രവും മലവിസർജ്ജനത്തോടുകൂടിയ അമിതമായ ആയാസവും റെക്ടോസെലിയിൽ ഒരു പങ്ക് വഹിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.&nbsp;ഒന്നിലധികം ഗൈനക്കോളജിക്കൽ അല്ലെങ്കിൽ മലാശയ ശസ്ത്രക്രിയകൾ പെൽവിക് ഫ്ലോർ ദുർബലമാകാൻ ഇടയാക്കും. <ref>{{Cite web|url=http://www.glowm.com/section_view/item/58/recordset/18975/value/58|title=The Pathophysiology, Diagnosis, and Management of Rectoceles {{!}} GLOWM|access-date=2017-12-27|website=www.glowm.com|language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.glowm.com/section_view/item/58/recordset/18975/value/58 "The Pathophysiology, Diagnosis, and Management of Rectoceles | GLOWM"]. ''www.glowm.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2017-12-27</span></span>.</cite></ref> ഒമ്പത് പൗണ്ടിൽ കൂടുതൽ ഭാരമുള്ള കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ജനനങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ പെട്ടെന്നുള്ള ജനനങ്ങൾ, റെക്ടോസീലിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകും.  ഒരു [[ഹിസ്ട്രക്ടമി ശസ്ത്രക്രിയ|ഹിസ്റ്റെരെക്ടമിയോ]] മറ്റ് പെൽവിക് സർജറിയോ ഒരു കാരണമായിരിക്കാം, <ref name="titleRectocele: Risk factors - MayoClinic.com">{{Cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/rectocele/DS00704/DSECTION=4|title=Rectocele: Risk factors - MayoClinic.com|access-date=2007-11-21}}</ref> വിട്ടുമാറാത്ത മലബന്ധവും മലവിസർജ്ജനം കടന്നുപോകാനുള്ള ആയാസവും കാരണമാകാം. പ്രായമായ സ്ത്രീകളിൽ ഇത് ചെറുപ്പക്കാരേക്കാൾ സാധാരണമാണ്; പെൽവിക് ടിഷ്യൂകളെ ഇലാസ്റ്റിക് നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്ന [[ഈസ്ട്രജൻ]] [[ആർത്തവവിരാമം|ആർത്തവവിരാമത്തിന്]] ശേഷം കുറയുന്നു.  == ചികിത്സ == === നോൺ-സർജിക്കൽ === ചികിത്സ പ്രശ്നത്തിന്റെ തീവ്രതയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, കൂടാതെ ഭക്ഷണത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ (നാരുകളും വെള്ളവും കഴിക്കുന്നത് വർദ്ധിപ്പിക്കൽ), പെൽവിക് ഫ്ലോർ വ്യായാമങ്ങളായ കെഗൽ വ്യായാമങ്ങൾ, വിരേചനൗഷധങ്ങളുടെ ഉപയോഗം, ആർത്തവവിരാമത്തിനു ശേഷമുള്ള ഹോർമോൺ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കൽ തെറാപ്പി തുടങ്ങിയ ശസ്ത്രക്രിയേതര രീതികൾ ഉൾപ്പെട്ടേക്കാം. ദിവസേന 25-30 ഗ്രാം നാരുകൾ അടങ്ങിയ ഉയർന്ന ഫൈബർ ഡയറ്റ്, അതുപോലെ തന്നെ വർദ്ധിപ്പിച്ച വെള്ളം (സാധാരണയായി 6-8 ഗ്ലാസ്സ് ദിവസേന), മലബന്ധം ഒഴിവാക്കാനും മലവിസർജ്ജനം മൂലമുണ്ടാകുന്ന ബുദ്ധിമുട്ട് ഒഴിവാക്കാനും റക്ടോസെലിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാനും കഴിയും. <ref name="Speranza2012">[http://www.fascrs.org/patients/conditions/rectocele/ Rectocele] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150210104111/http://www.fascrs.org/patients/conditions/rectocele/ |date=2015-02-10 }}, by Jennifer Speranza, MD at American Society of Colorectal Surgeons. Reviewed 2012</ref> === സർജിക്കൽ === നോൺ-സർജിക്കൽ മാനേജ്‌മെന്റ് ഉപയോഗിച്ചിട്ടും രോഗലക്ഷണങ്ങൾ തുടരുകയാണെങ്കിൽ റെക്ടോസെൽ ശരിയാക്കാൻ [[ശസ്ത്രക്രിയ]] നടത്താം<ref name="Speranza2012"/> റെക്ടോസെലെ ശരിയാക്കുന്നതിനുള്ള ശസ്ത്രക്രിയയിൽ മുമ്പ് പെൽവിക് തറയെ പിന്തുണച്ചിരുന്ന പേശികളെ വീണ്ടും ഘടിപ്പിക്കുന്നത് ഉൾപ്പെട്ടേക്കാം. <ref>{{Cite journal|last=Karram|first=Mickey|last2=Maher|first2=Christopher|date=2013-11-01|title=Surgery for posterior vaginal wall prolapse|journal=International Urogynecology Journal|language=en|volume=24|issue=11|pages=1835–1841|doi=10.1007/s00192-013-2174-z|pmid=24142058|issn=0937-3462}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKarramMaher2013">Karram, Mickey; Maher, Christopher (2013-11-01). "Surgery for posterior vaginal wall prolapse". ''International Urogynecology Journal''. '''24''' (11): 1835–1841. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:[[doi:10.1007/s00192-013-2174-z|10.1007/s00192-013-2174-z]]. [[ഇന്റർനാഷണൽ സ്റ്റാൻഡേർഡ് സീരിയൽ നമ്പർ|ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0937-3462 0937-3462]. [[പബ്മെഡ്|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24142058 24142058]. [[S2CID (ഐഡന്റിഫയർ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:801534 801534].</cite></ref> മറ്റൊരു നടപടിക്രമം പോസ്‌റ്റീരിയർ കോൾപോറാഫിയാണ്, അതിൽ യോനിയിലെ ടിഷ്യു തുന്നിക്കെട്ടൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. സപ്പോർട്ടിംഗ് മെഷ് (അതായത് ഒരു പാച്ച്) ചേർക്കുന്നതും ശസ്ത്രക്രിയയിൽ ഉൾപ്പെട്ടേക്കാം. <ref name="Speranza2012"/> യാതൊരു പിന്തുണയും നൽകാത്ത യോനിയിലെ ചർമ്മത്തെ ലളിതമായി നീക്കം ചെയ്യുകയോ പ്ലിക്കേഷൻ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നതിനുപകരം, റെക്ടോവാജിനൽ സെപ്തം നന്നാക്കുന്നതിനോ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനോ ഉള്ള ശസ്ത്രക്രിയാ വിദ്യകളും ഉണ്ട്. [[ഗൈനക്കോളജി|ഗൈനക്കോളജിസ്റ്റുകൾക്കും]] വൻകുടൽ [[ശസ്ത്രക്രിയാവിദഗ്ദ്ധൻ|ശസ്ത്രക്രിയാ]] വിദഗ്ധർക്കും ഈ പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയും. <ref name="Speranza2012" /> രക്തസ്രാവം, അണുബാധ, ഡിസ്പാരൂനിയ (ഇണചേരൽ സമയത്ത് വേദന), അതുപോലെ തന്നെ റെക്ടോസെലിൻറെ ലക്ഷണങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് അല്ലെങ്കിൽ വഷളാകുക എന്നിവയും ഒരു റെക്ടോസെലിലെ ശസ്ത്രക്രിയ തിരുത്തലിന്റെ സാധ്യമായ സങ്കീർണതകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. <ref name="Speranza2012" /> == റഫറൻസുകൾ == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Medical resources|DiseasesDB=11189|ICD10={{ICD10|N|81|6|n|80}}|ICD9={{ICD9|618.04}}|ICDO=|OMIM=|MedlinePlus=|eMedicineSubj=med|eMedicineTopic=3325|MeshID=D020047}}{{Female diseases of the pelvis and genitals}} [[വർഗ്ഗം:സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യം]] 82i97peo2tniq4wo5rze1isvagtfwhj 0 583940 4648023 4546390 2026-07-16T15:22:50Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648023 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} '''മെട്രോഡോറ''' ( {{Lang-grc|Μητροδώρα}}) ഒരു പക്ഷേ ''"സ്ത്രീകളുടെ രോഗങ്ങളെയും രോഗശാന്തികളെയും കുറിച്ച്"'' (Περὶ τῶν Γυναικείων παθῶν τῆς μἠτραας μἠτρας μἠτραας Περὶ τῶν τῶν Γυναικείτραας μἠτραας ) എന്ന പുരാതന ഗ്രീക്ക് മെഡിക്കൽ പാഠപുസ്തകം എഴുതിയ ആൾ ആയിരിക്കും എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഫ്ലോറൻസിലെ ലോറൻഷ്യൻ ലൈബ്രറിയുടെ ശേഖരത്തിലെ ഒരു ബൈസന്റൈൻ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽ നിന്നാണ് അവർ അറിയപ്പെടുന്നത്. അവർ ജീവിച്ചിരുന്നു എങ്കിൽ, അവർ ജീവിച്ചിരുന്ന തീയതികൾ തർക്കവിഷയമാണ്. പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ പ്രകാരം അവ AD ഒന്ന് മുതൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ നീളുന്നു. കൂടാതെ ഏറ്റവും പുതിയതായി പറയപ്പെടുന്ന കാലം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിലോ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ഒക്കെയാണ്. ആ കാലത്താണത്രേ ലോറൻഷ്യൻ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ രചന നടന്നത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവരുടെ പേരും തർക്കവിഷയമാണ്. അത് ഒരുപക്ഷേ അവരുടെ സൃഷ്ടിയുടെ തലക്കെട്ടോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഓമനപ്പേരോ തെറ്റായ വ്യാഖ്യാനമോ ആയിരിക്കും എന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യത്തിലെ മുൻനിരക്കാരിയായ മെട്രോഡോറയെ പലപ്പോഴും "ഗൈനക്കോളജിയുടെ മാതാവ്" എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://creeksideobgyn.com/metrodora-a-pioneer-in-womens-health/|title=metrodora-a-pioneer-in-womens-health|access-date=05 ജനുവരി 2023}}</ref> == ''സ്ത്രീകളുടെ രോഗങ്ങളെയും ചികിത്സകളെയും കുറിച്ച്'' == ലോറൻഷ്യൻ ലൈബ്രറിയിൽ നിന്നുള്ള കോഡെക്സ് 75.3 എന്ന ഒറ്റ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽ ഒരു മിസെലനിയുടെ ഭാഗമായി സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു മെഡിക്കൽ ഗ്രന്ഥമാണ് ''സ്ത്രീകളുടെ രോഗങ്ങളും രോഗശാന്തികളും'' . {{Sfn|Storti|2018|p=90}} കൈയെഴുത്തുപ്രതി പത്താം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലോ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലോ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളതാണെന്ന് കരുതുന്നു. {{Sfn|Storti|2018|p=91}} അത് മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത കൈകളാൽ രചിക്കപ്പെട്ടതാണ് എന്നും അനുമാനിക്കപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Storti|2018|pp=90&ndash;91}} ഇത് ഒരുപക്ഷേ ദക്ഷിണ ഇറ്റലിയിൽ സമാഹരിച്ചതാകാം. {{Sfn|Touwaide|2006}} {{Sfn|Storti|2018|p=90}} 1945-ൽ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ കൗസിസ് ആണ് ഈ രചന ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചത്. അവശേഷിക്കുന്ന കൈയെഴുത്തുപ്രതി മെഡിക്കൽ വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ രചനകളുടെ ശേഖരം ആണ്. പ്രസവചികിത്സയും ഗർഭാശയ രോഗങ്ങളും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു വിഭാഗത്തോടെയാണ് ഇത് ആരംഭിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് സ്ത്രീകളുടെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ പൊതുവായ ചർച്ച, മെഡിക്കൽ എഴുത്തുകാരിൽ നിന്നുള്ള വിവിധ ഉദ്ധരണികളുടെ ഒരു ശേഖരം, ഒടുവിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ വൈദ്യനായ അലക്സാണ്ടർ ഓഫ് ട്രാലെസിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ധരണികളുടെ ഒരു പരമ്പര എന്നിവ ഇതിൽ ഉണ്ട്. കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ ആദ്യഭാഗം അറിയപ്പെടുന്ന മറ്റ് മെഡിക്കൽ കൃതികളുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത മെഡിക്കൽ പാചകക്കുറിപ്പുകളുടെ ഒരു ഗ്രൂപ്പാണെന്ന് തോന്നുന്നു. ഗർഭപാത്രത്തിലെ പ്രാരംഭ വിഭാഗവും സ്ത്രീകളുടെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവായ തുടർന്നുള്ള വിഭാഗവും മെട്രോഡോറയുടേതാണെന്ന് മേരി-ഹെലീൻ കോങ്കൂർഡോ തിരിച്ചറിയുന്നു. മറുവശത്ത്, സ്ത്രീകളുടെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വാചകം പൊതുവെ പലതരത്തിലുള്ള എക്സ്ട്രാക്റ്റുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഗ്രൂപ്പുചെയ്യണമെന്ന് ജെമ്മ സ്റ്റോർട്ടി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഗർഭപാത്രത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഒരു ചർച്ചയോടെയാണ് ആ രചന ആരംഭിക്കുന്നത്. മിക്ക സ്ത്രീകളുടെയും രോഗങ്ങളുടെ ഉറവിടം ഗർഭപാത്രം ആണ് എന്നും പിന്നെ, ഹിസ്റ്റീരിയയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ചർച്ചയും ഉണ്ട്. ഹിപ്പോക്രാറ്റിക് കോർപ്പസിലെ ''സ്ത്രീകളുടെ രോഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള'' പ്രബന്ധം ഈ രചനയെ വളരെയധികം സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. {{Sfn|Parker|1997|p=138}} തുടർന്ന് അതിൽ ഗർഭാശയത്തിലെ പൊതുവായ രോഗങ്ങൾ, ഗർഭധാരണം, ഗർഭനിരോധന മാർഗ്ഗങ്ങൾ, പ്രസവം എന്നിവ ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. കാമഭ്രാന്ത്, ലവ്-പോഷൻ, സ്തനങ്ങളിലെ രോഗങ്ങൾ, സൗന്ദര്യവർദ്ധക വസ്തുക്കൾ എന്നിവയുടെ ചർച്ചയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Parker|1997|pp=138&ndash;139}} ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ''സ്ത്രീകളുടെ രോഗങ്ങളും രോഗശാന്തികളും'' എന്ന ഗ്രീക്ക് കൃതി ലാറ്റിനിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. അത് [[ക്ലിയോപാട്ര]] രചിച്ചതാണെന്ന് തെറ്റായി കരുതപ്പെട്ടു. ക്ലിയോപാട്ര ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ടെക്സ്റ്റിന്റെ പാചകക്കുറിപ്പുകളിലൊന്നിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയ ഒരു കുറിപ്പാണ് ഇതിന് കാരണം. ഈ ലാറ്റിൻ വിവർത്തനം 1566-ൽ കാസ്പർ വുൾഫ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. എന്നാൽ എല്ലാ കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും നഷ്ടപ്പെട്ടു. {{Sfn|Storti|2018|p=93}} == മെട്രോഡോറയുടെ വ്യക്തിത്വം == മെട്രോഡോറയുടെ ഐഡന്റിറ്റി അജ്ഞാതമാണ്. {{Sfn|Touwaide|2006}} സ്റ്റോർട്ടി മൂന്ന് സാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിയുന്നു: {{Sfn|Storti|2018|p=99}} * മെട്രൊഡോറ ഒരു മെഡിക്കൽ രചയിതാവായിരുന്നു. അവരുടെ രചനകൾ ലോറൻഷ്യൻ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് * കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ ആദ്യഭാഗത്തിന്റെ രചയിതാവും കൈയെഴുത്തുപ്രതികളുടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ശകലങ്ങളുടെ ശേഖരണം സമാഹരിച്ച ആന്തോളജിസ്റ്റും മെട്രോഡോറയായിരുന്നു. * മെട്രോഡോറ ("ഗർഭപാത്രത്തിന്റെ സമ്മാനം" എന്നർത്ഥം) എന്നത് ഒരു പേരായി തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെട്ട ഒരു കൃതിയുടെ തലക്കെട്ടായിരുന്നു. ക്ലിയോപാട്ര എന്ന ഫിസിഷ്യനോടൊപ്പം, അതിജീവിച്ച മെഡിക്കൽ ഗ്രന്ഥം ആട്രിബ്യൂട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട രണ്ട് പുരാതന സ്ത്രീകളിൽ ഒരാളാണ് മെട്രോഡോറ. {{Sfn|Flemming|2007|p=276}} അവൾ ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൾ ജീവിച്ചിരുന്ന കാലം പത്താം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലോ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലോ ഉള്ള ലോറൻഷ്യൻ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ സമാഹാരത്തിന് ശേഷമല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയും, {{Sfn|Storti|2018|p=100}} പണ്ഡിതന്മാർ അത് എ.ഡി. ഒന്ന് മുതൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ട് വരെയുള്ള തീയതികളിൽ ആണ് എന്ന് വാദിക്കുന്നു. {{Sfn|Totelin|2017|pp=148&ndash;149}} ലോറൻഷ്യൻ കൈയെഴുത്തുപ്രതിയുടെ അവസാനം അലക്‌സാണ്ടർ ഓഫ് ട്രാൽസിൽ നിന്നുള്ള ശകലങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, കൗസിസും ജിയോർജിയോ ഡെൽ ഗ്യൂറയും മെട്രോഡോറയുടെ ജീവിത കാലം ആറാം നൂറ്റാണ്ട് ആണെന്ന് പറയുന്നു. {{Sfn|Storti|2018|p=100}} എന്നിരുന്നാലും, ലോറൻഷ്യൻ കയ്യെഴുത്തുപ്രതിയുടെ ഫ്രഞ്ച് വിവർത്തനത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ കോങ്കൂർഡോ വാദിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു സമാഹാരമാണ്. ആദ്യത്തെ ഭാഗം മെട്രോഡോറയുടേതാണ്. അതിനാൽ അലക്സാണ്ടർ ഓഫ് ട്രാലെസിന്റെ പറയുന്ന കാലം മെട്രോഡോറയുടെ ജീവിതകാലവുമായി വ്യത്യാസം കാണുന്നു. {{Sfn|Congourdeau|1993|pp=58&ndash;59}} മറ്റ് രചയിതാക്കൾ മുമ്പത്തെ തീയതികൾ നിർദ്ദേശിച്ചു: ഇയാൻ എം. പ്ലാന്റ് മെട്രോഡോറയുടെ ജീവിത കാലം AD രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാക്കി. {{Sfn|Plant|2004|p=246}} ഹോൾട്ട് പാർക്കർ അവർ ജീവിച്ചിരുന്നത് ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയിലാണെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു. {{Sfn|Parker|1997|p=138}} ഒരു വനിതാ മെഡിക്കൽ എഴുത്തുകാരി എന്ന നിലയിലുള്ള അവളുടെ അസ്തിത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയത്തിന് മെട്രോഡോറയുടെ പേര് പലപ്പോഴും ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Parker|2012|p=380}} കൗസിസിന്റെ പ്രാരംഭ പ്രസിദ്ധീകരണം മുതൽ, "ഗർഭപാത്രം" എന്നർത്ഥം വരുന്ന മെട്ര ( ''μήτρα'' ) എന്ന ഗ്രീക്ക് പദത്തിൽ നിന്നാണ് ഇത് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതെന്ന് പല പണ്ഡിതന്മാരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. {{Sfn|Parker|2012|p=380|loc=n.139}} പാർക്കർ ഈ വാദം തർക്കിക്കുന്നു. അത്തരമൊരു പദോൽപ്പത്തിയെ "അസാധ്യം" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. {{Sfn|Parker|2012|p=380}} മെട്രോഡോറസ് എന്ന പൊതു പുരുഷനാമത്തിന്റെ സ്ത്രീരൂപമായ പേര് നന്നായി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയതാണെന്ന് ഫ്ലെമിംഗ് പറയുന്നു. {{Sfn|Flemming|2007|p=278}} == ഗൈനക്കോളജിക്കൽ പാരമ്പര്യം == മെട്രോഡോറ ഗൈനക്കോളജിക്കൽ പാരമ്പര്യം തുടങ്ങി വച്ചത് ഇന്നും തുടരുന്നു<ref name=":0" /> * യോനി കനാൽ പരിശോധിക്കാൻ സ്പെകുലം ഉപയോഗിക്കുന്നു. * ഇപ്പോൾ ടാംപൺ എന്ന് വിളിക്കുന്നത് ഉപയോഗിച്ച് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. * അണ്ഡാശയത്തിലും ഗർഭാശയത്തിലും ഉണ്ടാകുന്ന മാരകമായ അൾസർ (ഇന്ന് നമ്മൾ ക്യാൻസർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്) ചികിത്സിക്കുന്നതിനുള്ള പയനിയറിംഗ് ശസ്ത്രക്രിയാ ഇടപെടലുകൾ. * ലൈംഗികാതിക്രമത്തിന്റെയും ആക്രമണത്തിന്റെയും ചർച്ച ആരംഭിക്കുന്നു. * ശാരീരിക സൂചനകൾക്കും ഒരു രോഗിയിൽ എന്താണ് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതെന്നും മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി. * കന്യാചർമ്മം, സൗന്ദര്യാത്മക ബ്രെസ്റ്റ്, മുഖത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം എന്നിവയ്ക്കുള്ള നൂതന ശസ്ത്രക്രിയാ നടപടിക്രമങ്ങൾ. == കൃതികൾ ഉദ്ധരിച്ചത് == * {{Cite book|title=Maladie et société à Byzance|last=Congourdeau|first=Marie-Hélène|year=1993|editor-last=Patlagean|editor-first=E.|chapter=Mètrodora et son oeuvre}} * {{Cite journal|last=Flemming|first=Rebecca|year=2007|title=Women, Writing, and Medicine in the Classical World|journal=The Classical Quarterly|volume=57|issue=1|jstor=4493489}} * {{Cite book|title=Women Healers and Physicians: Climbing a Long Hill|last=Parker|first=Holt|year=1997|editor-last=Furst|editor-first=L. R.|chapter=Women Doctors in Greece, Rome, and the Byzantine Empire}} * {{Cite journal|last=Parker|first=Holt|title=Galen and the Girls: Sources for Women Medical Writers Revisited|journal=Classical Quarterly|year=2012|volume=62|issue=1|doi=10.1017/S0009838811000619}} * {{Cite book|title=Women Writers of Ancient Greece and Rome: an Anthology|url=https://archive.org/details/womenwritersofan0000unse|last=Plant|first=I. M.|publisher=University of Oklahoma Press|year=2004|isbn=9780806136226|location=Norman}} * {{Cite journal|last=Storti|first=Gemma|title=Metrodora's Work on the Diseases of Women and their Cures|journal=Estudios Bizantinos|year=2018|volume=6|doi=10.1344/EBizantinos2018.6.3}} * {{Cite book|title=Knowledge, Text and Practice in Ancient Technical Writing|last=Totelin|first=Laurence|publisher=Cambridge University Press|year=2017|editor-last=Formisano|editor-first=Marco|chapter=From ''technẽ'' to ''kakotechnia'': The Use and Abuse of Ancient Cosmetic Texts|editor-last2=van der Eijk|editor-first2=Philip}} * {{Cite journal|last=Kousis|first=Aristotle|title=Ιατρικοι Κωλικες: Metrodora's Work "On the Feminine Diseases of the Womb" According to the Greek Codex 75.3 of the Laurentian Library|journal=Πρακτικα της Ακαδημιας Αθηνων|volume=20|year=1945|pages=46&ndash;68|url=https://digitallibrary.academyofathens.gr/archive/item/10523?lang=el#clp-br-10524}} [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരുന്നോ എന്നതിൽ തർക്കമുള്ള വ്യക്തികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പുരാതന കാലത്തെ സ്ത്രീരോഗ വിദഗ്ദർ]] 64ih2yidax09ydvksbjbldh3op4gvzj 0 584661 4648028 3930029 2026-07-16T15:36:41Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648028 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}}കഠിനാദ്ധ്വാന സമയത്ത് പെൽവിസിന്റെ അസ്ഥികൾ നിറഞ്ഞ നിർഗമനമാർഗ്ഗത്തിന് താഴെയായി പെരിനിയം "ബലൂണുകൾ" ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതാണ് '''ഡിസെൻഡിംഗ് പെരിനിയം സിൻഡ്രോം''' (ലെവേറ്റർ പ്ലേറ്റ് സാഗ്ഗിംഗ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു)<ref name="Beco 2008">{{cite journal|last=Beco|first=Jacques|title=Interest of retro-anal levator plate myorrhaphy in selected cases of descending perineum syndrome with positive anti-sagging test|journal=BMC Surgery|date=1 January 2008|volume=8|issue=1|pages=13|doi=10.1186/1471-2482-8-13|pmid=18667056|pmc=2533292}}</ref>. എന്നിരുന്നാലും ഈ ഇറക്കം ആയാസമില്ലാതെ സംഭവിക്കാം.<ref name="Broekhuis 2010">{{cite journal|last=Broekhuis|first=Suzan R.|author2=Hendriks, Jan C. M. |author3=Fütterer, Jurgen J. |author4=Vierhout, Mark E. |author5=Barentsz, Jelle O. |author6= Kluivers, Kirsten B. |title=Perineal descent and patients' symptoms of anorectal dysfunction, pelvic organ prolapse, and urinary incontinence|journal=International Urogynecology Journal|date=5 February 2010|volume=21|issue=6|pages=721–729|doi=10.1007/s00192-010-1099-z|pmid=20135303|pmc=2858277}}</ref> 1966-ൽ പാർക്ക്‌സും സഹപ്രവർത്തകരും ചേർന്നാണ് ഈ സിൻഡ്രോം ആദ്യമായി വിവരിച്ചത്.<ref name="Parks 1966">{{cite journal|last=Parks|first=AG|author2=Porter, NH |author3=Hardcastle, J |title=The syndrome of the descending perineum.|journal=Proceedings of the Royal Society of Medicine|date=June 1966|volume=59|issue=6|pages=477–82|doi=10.1177/003591576605900601|pmid=5937925|pmc=1900931}}</ref> == അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും == പെരിനിയത്തിന്റെ അസാധാരണമായ ഇറക്കം പ്രത്യേകിച്ച് ലക്ഷണമില്ലാത്തതായിരിക്കാം, അല്ലാത്തപക്ഷം ഇനിപ്പറയുന്ന സവിശേഷതകൾ ഉണ്ടാകാം: *പെരിനോഡൈനിയ (പെരിനിയൽ വേദന) <ref name="Beco 2008" /> *കൊളോ-പ്രോട്ടോളജിക്കൽ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഉദാ. തടസ്സപ്പെട്ട മലമൂത്രവിസർജ്ജനം,<ref name=Coloproctology>{{cite book|last=Wexner|first=edited by Andrew P. Zbar, Steven D.|title=Coloproctology|url=https://archive.org/details/coloproctology0000unse|year=2010|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-1-84882-755-4}}</ref> ഡിസ്കേഷ്യ (മലബന്ധം),<ref name="Beco 2008" /> അല്ലെങ്കിൽ മലം അജിതേന്ദ്രിയത്വത്തിന്റെ അളവ്<ref name="Beco 2008" /> *ഗൈനക്കോളജിക്കൽ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഉദാ. സിസ്റ്റോസെലി (മൂത്രസഞ്ചി യോനിയിലേക്ക് കയറ്റം), റെക്ടോസെലി (മലാശയം യോനിയിലേക്ക് കയറുന്നത്)<ref name="Beco 2008" /> *താഴ്ന്ന മൂത്രനാളിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, ഉദാ. ഡിസൂറിയ (വേദനാജനകമായ മൂത്രമൊഴിക്കൽ), ഡിസ്പാരൂനിയ (ലൈംഗിക ബന്ധത്തിലെ വേദന), മൂത്രാശയ അജിതേന്ദ്രിയത്വം, ആവശ്യകത<ref name="Beco 2008" /> മറ്റ് ഗവേഷകർ നിഗമനം ചെയ്തത് അസാധാരണമായ പെരിനിയൽ ഇറക്കം മലബന്ധം അല്ലെങ്കിൽ പെരിനൈൽ വേദനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടില്ല. കൂടാതെ ഈ അവസ്ഥയുമായി മലം അജിതേന്ദ്രിയത്വത്തിന്റെ പരസ്പര ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് പരസ്പരവിരുദ്ധമായ റിപ്പോർട്ടുകളും ഉണ്ട്.<ref name="Broekhuis 2010" /> == കാരണം == മലമൂത്രവിസർജ്ജന സമയത്ത് അമിതവും ആവർത്തിച്ചുള്ള ആയാസവുമാണ് പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന്.<ref name="Broekhuis 2010" /> മറ്റ് കാരണങ്ങളിൽ പെൽവിക് ഫ്ലോർ പേശികളുടെ ബലഹീനത ഉൾപ്പെടുന്നു (പ്രായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ന്യൂറോപതിക് ഡീജനറേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ ഗർഭകാലത്തും പ്രസവസമയത്തും ഉണ്ടാകുന്ന ആഘാതം. == ചികിത്സ == ഈ അവസ്ഥയെ ചികിത്സിക്കാൻ ശസ്ത്രക്രിയാ ചികിത്സകൾ ഉപയോഗിക്കാം. കൂടാതെ റെട്രോ-റെക്ടൽ ലെവേറ്റർപ്ലാസ്റ്റി, പോസ്റ്റ്-അനൽ റിപ്പയർ, റെട്രോ-അനൽ ലെവേറ്റർ പ്ലേറ്റ് മയോറാഫി എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="Beco 2008" /> == എപ്പിഡെമിയോളജി == ഈ അവസ്ഥ പ്രധാനമായും സ്ത്രീകളിലാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. പെരിനോളജിയിൽ നേരിടുന്ന പ്രധാന വൈകല്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇത് എന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സിൻഡ്രോമുകൾ]] rjhu0mx24zqkwa1oqh12ua9o9e4thh0 0 585410 4647998 3840197 2026-07-16T14:46:07Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647998 wikitext text/x-wiki {{PU|Mary Calderone}} {{Short description|American physician, author and advocate (1904–1998)}} {{Infobox person | name = മേരി കാൽഡെറോൺ | image = Mary Steichen Calderone.jpg | caption = [[സ്മിത്‌സോണിയൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ ആർക്കൈവ്‌സ്]] ൽനിന്നുള്ള മേരി കാൽഡെറോണിന്റെ ഛായാചിത്രം. | birth_name = മേരി റോസ് സ്റ്റെയ്‌ചെൻ | birth_date = ജൂലൈ 1, 1904 | birth_place = [[ന്യൂയോർക്ക് നഗരം]], [[യു.എ.സ്.]] | death_date = {{death date and age|1998|10|24|1904|7|1}} | death_place = [[കെന്നറ്റ് സ്ക്വയർ]], [[പെൻസിൽവാനിയ]] | resting_place = | resting_place_coordinates = | nationality = [[Americans|അമേരിക്കൻ]] | citizenship = | known_for = [[ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസം]] | education = | alma_mater = [[Vassar College]] ([[Bachelor of Arts|B.A.]])<br>[[University of Rochester]] ([[Doctor of Medicine|M.D.]])<br>[[Columbia University]] ([[Professional degrees of public health|M.P.H.]]) | employer = [[Planned Parenthood]] <br/> [[Sexuality Information and Education Council of the United States|SIECUS]] | occupation = [[വൈദ്യൻ]] | title = | parents = [[എഡ്വേർഡ് സ്റ്റീച്ചൻ]]<br />ക്ലാര സ്മിത്ത് | spouse = {{plainlist| * {{marriage|W. Lon Martin<br />|1926|1933|end=div}} * {{marriage|Frank A. Calderone<br/ >|1941|1987|end=d.}} }} | relatives = [[Carl Sandburg]] (uncle)<br />[[Willard Dryden Paddock]] (uncle) | website = | footnotes = }} '''ഡോ. മേരി സ്റ്റെയ്‌ചെൻ കാൽഡെറോൺ''' (ജനന നാമം, മേരി റോസ് സ്റ്റെയ്‌ചെൻ; ജൂലൈ 1, 1904 - ഒക്ടോബർ 24, 1998) ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] വൈദ്യനും, എഴുത്തുകാരിയും, പൊതു പ്രഭാഷകയും, പ്രത്യുൽപാദനപരമായ അവകാശങ്ങൾക്കും ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും വേണ്ടി പോരാടിയിരുന്ന ഒരു പൊതുജനാരോഗ്യ അഭിഭാഷകയുമായിരുന്നു. "ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ മാതാവ്"<ref>{{cite book|title=Transformation of American Sex Education: Mary Calderone and the Fight for Sexual Health|url=https://archive.org/details/transformationof0000more|last1=More|first1=Ellen S.|date=2022|publisher=NYU Press|isbn=9781479812042|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/transformationof0000more/page/306 306]}}</ref> എന്നും " ഗ്രാൻഡെ ഡെയ്ം ഓഫ് സെക്സ് എഡ്യുക്കേഷൻ"<ref>{{cite journal|last1=Lief|first1=Howard|title=In Memoriam Mary Calderone, MD, MPH|journal=Journal of Sex Education and Therapy|date=1998|volume=23|issue=2|doi=10.1080/01614576.1998.11074216|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01614576.1998.11074216|access-date=19 December 2022}}</ref> എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഡോ. മേരി കാൽഡെറോൺ, [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] പ്രത്യുൽപാദനപരമായ അവകാശങ്ങളുടെയും ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും പുരോഗതിയുടെ പാതയിലെ ഒരു പ്രധാന വക്താവായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ഗർഭച്ഛിദ്ര നിയമങ്ങൾ പുനഃപരിശോധിക്കാനും<ref>{{cite book|title=When Abortion Was a Crime: Women, Medicine, and Law in the United States, 1867-1973|url=https://archive.org/details/whenabortionwasc00reag_0|last1=Reagan|first1=Leslie J.|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=9780520387416|location=Berkeley|page=[https://archive.org/details/whenabortionwasc00reag_0/page/219 219]}}</ref> പരിഷ്കരിക്കാനുമുള്ള ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതിൽ സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുക, ജനന നിയന്ത്രണം അമേരിക്കൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലേക്ക് മാറ്റാൻ സഹായിക്കുക,<ref name="obit">{{cite news|first=Jane Ellen|last=Brody|title=Mary S. Calderone, Advocate of Sexual Education, Dies at 94|url=https://www.nytimes.com/1998/10/25/us/mary-s-calderone-advocate-of-sexual-education-dies-at-94.html?pagewanted=all|quote=Dr. Mary Steichen Calderone, the grande dame of sex education, died yesterday at the Kendal at Longwood nursing home in Kennett Square, Pa. She was 94 and had suffered from Alzheimer's disease for the last decade.|work=[[New York Times]]|date=October 25, 1998|access-date=2009-12-14|author-link=Jane Ellen Brody}}</ref> "രോഗത്തെയും പുനരുൽപ്പാദനത്തെയും കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള അവ്യക്തമായ ധാർമ്മിക പാഠങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പരയിൽ" നിന്ന് [[ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസം|ലൈംഗിക വിദ്യാഭ്യാസത്തെ]] ശാസ്ത്രീയമായി അറിവുള്ളതും സമഗ്രവുമായ ഒരു ചട്ടക്കൂടിലേക്ക് മാറ്റുക<ref name="The Grandmother of Sex Education">{{cite web|url=https://www.vassar.edu/vq/issues/2001/01/features/grandmother-of-sex-ed.html|title=The Grandmother of Sex Education|access-date=22 December 2022|last1=Moran|first1=Jeffrey|website=Vassar University}}</ref> എന്നിവ അവളുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ നേട്ടങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. 1953-ൽ മേരി കാൽഡെറോൺ പ്ലാൻഡ് പാരന്റ്ഹുഡ് എന്ന സംഘടനയുടെ ആദ്യത്തെ വനിതാ മെഡിക്കൽ ഡയറക്ടറായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. അവളുടെ ഭരണകാലത്ത്, സംഘടന ആദ്യം ഗർഭച്ഛിദ്ര നിയമ പരിഷ്കരണത്തിനായി വാദിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഡോ. കാൽഡെറോണിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ, സംഘടന 1955-ൽ ഈ വിഷയത്തിൽ മെഡിക്കൽ പ്രൊഫഷണലുകളുടെ ഒരു ദേശീയ സമ്മേളനം വിളിച്ചുകൂട്ടി. "അബോർഷൻ ഇൻ യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്" എന്ന ഈ കോൺഫറൻസ്, ഗർഭച്ഛിദ്രം ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കണമെന്ന് വാദിക്കുന്ന ഫിസിഷ്യൻമാരുടെയും മറ്റ് പ്രൊഫഷണലുകളുടെയും ആദ്യ ഉദാഹരണമായിരുന്നു. യുഎസിൽ ഗർഭച്ഛിദ്ര നിയമങ്ങൾ പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു പ്രസ്ഥാനം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ ഇത് ഒരു സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. 1960-ൽ, ആദ്യത്തെ വാക്കാലുള്ള ഗർഭനിരോധന മാർഗ്ഗത്തിന് FDA അംഗീകാരം നൽകിയപ്പോൾ, ഡോ. കാൽഡെറോൺ അമേരിക്കൻ മെഡിക്കൽ അസോസിയേഷനെ (AMA) സ്റ്റാൻഡേർഡ് മെഡിക്കൽ പ്രാക്റ്റീസിന്റെ ഭാഗമായി ഗർഭനിരോധനം അംഗീകരിപ്പിക്കാൻ ലോബിയിംഗ് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. നാല് വർഷത്തെ പോരാട്ടത്തിന് ശേഷം, 1964-ൽ, ജനന നിയന്ത്രണ വിവരങ്ങൾ രോഗികളിലേയ്ക്ക് പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനെതിരായ എഎംഎയുടെ നയം അവർ വിജയകരമായി അട്ടിമറിക്കുകയും ജനന നിയന്ത്രണം അമേരിക്കൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയിലേക്ക് മാറ്റാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു. == ആദ്യകാലജീവിതം == പ്രശസ്ത ലക്സംബർഗിഷ്-അമേരിക്കൻ ഫോട്ടോഗ്രാഫറും കലാകാരനുമായിരുന്ന എഡ്വേർഡ് സ്റ്റൈച്ചന്റെയും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആദ്യ ഭാര്യയും അമേരിക്കൻ ഗായികയുമായിരുന്ന ക്ലാര എമ്മ സ്മിത്തിന്റെയും ആദ്യ സന്താനമായി മേരി റോസ് സ്റ്റൈച്ചന്റെയും എന്ന പേരിൽ  1904 ജൂലൈ 1 ന് ന്യൂയോർക്കിലാണ് കാൽഡെറോൺ  ജനിച്ചത്. അവളുടെ ജനനത്തിനു തൊട്ടുപിന്നാലെ, സ്റ്റെചെൻ കുടുംബം ആദ്യം [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെ]] പാരീസിലേക്കും പിന്നീട് പാരീസിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 32 കിലോമീറ്റർ കിഴക്കുള്ള ഒരു ചെറിയ കാർഷിക ഗ്രാമമായ വൗലാങ്കിസിലേക്കും താമസം മാറി. അവളുടെ ഇളയ സഹോദരി, ഷാർലറ്റ് "കേറ്റ്" റോഡിന സ്റ്റീച്ചൻ, 1908 മെയ് 27 ന് പാരീസിൽവച്ച് ജനിച്ചു. വൗലാങ്കിസിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, [[കോൺസ്റ്റാന്റിൻ ബ്രാൻകൂസി]], [[ഓഗൂസ്ത് റോഡൻ|അഗസ്റ്റെ റോഡിൻ]], [[ഇസഡോറ ഡങ്കൻ]], [[പോൾ സെസ്സാൻ|പോൾ സെസാൻ]], [[ഹെൻറി മാറ്റിസ്]], [[പാബ്ലോ പിക്കാസോ]] എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള എഡ്വേർഡ് സ്റ്റീച്ചന്റെ കലാകാരന്മാരായ സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്നും സഹപ്രവർത്തകരിൽ നിന്നും കുടുംബത്തിന് പതിവായി സന്ദർശനങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരനായ ജെഫ്രി മോറൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നതുപ്രകാരം മേരിയുടെ പ്രശസ്തനായ പിതാവും അതുപോലെതന്നെ അമ്മാവനും കവിയുമായ [[കാൾ സാൻഡ്‌ബർഗ്|കാൾ സാൻഡ്‌ബർഗുമൊത്തുള്ള]] അവരുടെ ബൊഹീമിയൻ ബാല്യവും [[ക്വേക്കർ]] വിശ്വാസത്തിലുള്ള വളർത്തലും ലൈംഗികതയെക്കുറിച്ചുള്ള അവളുടെ ഉദാരമായ വീക്ഷണത്തോടൊപ്പം അവളിലെ ചിന്താഗതിയെയും വികാരാധീനമായ സ്വഭാവവത്തെയും സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്തു. == അവലംബം == ti98srbaaidh0i5j6hjvucko65tjt90 0 586035 4647930 3838167 2026-07-16T13:00:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647930 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Vaginal yeast infection}} {{Infobox medical condition (new) | name = യോനിയിലെ യീസ്റ്റ് അണുബാധ | synonyms = Candidal vulvovaginitis, vaginal thrush | image = Vaginal candidiasis, Gram stain.jpg | caption = [[Gram stain]] showing the spores and [[pseudohyphae]] of ''[[Candida albicans]]'' surrounded by round vaginal [[epithelial cells|skin cells]], in a case of candidal vulvovaginitis. | field = [[Gynaecology]] | symptoms = യോനിയിലെ ചൊറിച്ചിൽ, [[Dysuria|മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന നീറ്റൽ]], വെളുത്തതും കുറുകിയത്തുമായ [[vaginal discharge|യോനിയിലെ ഡിസ്ചാർജ്]], വേദനാജനകമായ ലൈംഗീകത, യോനിയുടെ ചുറ്റുമുള്ള ചുവപ്പ് നിറം <ref name=WH2014/> | complications = | onset = | duration = | types = | causes = Excessive growth of ''[[Candida (fungus)|Candida]]''<ref name=WH2014/> | risks = [[Antibiotics]], [[pregnancy]], [[diabetes mellitus|diabetes]], [[HIV/AIDS]]<ref name=Lancet2007/> | diagnosis = Testing the vaginal discharge<ref name=WH2014/> | differential = [[chlamydia infection|Chlamydia]], [[gonorrhea infection|gonorrhea]], [[bacterial vaginosis]]<ref name=Epi2011/><ref name=WH2014/> | prevention = | treatment = [[Antifungal medication]]<ref name=CDC2006/> | medication = | prognosis = | frequency = 90% of women at some point<ref name=WH2014/> | deaths = }} [[യോനി|യോനിയിൽ]] [[യീസ്റ്റ്]] അമിതമായി വളരുന്ന അവസ്ഥയെ '''കാൻഡിഡൽ വൾവോവാഗിനൈറ്റിസ്''', അഥവാ '''വജൈനൽ ത്രഷ്''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇത് വളരെ അസ്വസ്ഥത ഉളവാക്കുന്ന ഒന്നാണ്. <ref name="Andrews2006">{{Cite book|title=Andrews' Diseases of the Skin: clinical Dermatology|url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed|last=James, William D.|last2=Berger, Timothy G.|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=0-7216-2921-0|page=[https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed/page/309 309]|display-authors=etal}}</ref> <ref name="WH2014">{{Cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|title=Vaginal yeast infections fact sheet|access-date=5 March 2015|date=December 23, 2014|website=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|archive-date=4 March 2015}}</ref> ഏറ്റവും സാധാരണമായ ലക്ഷണം യോനിയിലെ കഠിനമായ ചൊറിച്ചിൽ ആണ്. <ref name="WH2014" /> [[ഡിസ്യുറിയ|മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോൾ നീറ്റലും]], കട്ടിയുള്ളതും വെളുത്തതുമായ [[വജൈനൽ ഡിസ്ചാർജ്|യോനീസ്രവങ്ങൾ]] വന്നുകൊണ്ടിരിക്കൽ തുടങ്ങിയതും ഇതിൻ്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്. സാധാരണയായി ദുർഗന്ധം ഇല്ലന്നിരിക്കിലും, ലൈംഗികവേളയിൽ വേദനയും, യോനിക്ക് ചുറ്റും ചുവപ്പ് നിറത്തിലും ഇത് കാണപ്പെടുന്നു. <ref name="WH2014" /> രോഗമുള്ള സ്ത്രീയുടെ ആർത്തവത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പായിട്ട് രോഗലക്ഷണങ്ങൾ പലപ്പോഴും വഷളാകുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. <ref name="Lancet2007">{{Cite journal|last=Sobel|first=JD|title=Vulvovaginal candidosis.|journal=Lancet|date=9 June 2007|volume=369|issue=9577|pages=1961–71|pmid=17560449|doi=10.1016/S0140-6736(07)60917-9}}</ref> ''കാൻഡിഡയുടെ'' അമിതമായ വളർച്ച മൂലമാണ് യോനിയിൽ യീസ്റ്റ് അണുബാധ ഉണ്ടാകുന്നത്. <ref name="WH2014">{{Cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|title=Vaginal yeast infections fact sheet|access-date=5 March 2015|date=December 23, 2014|website=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|archive-date=4 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ "Vaginal yeast infections fact sheet"]. ''womenshealth.gov''. December 23, 2014. [https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ Archived] from the original on 4 March 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 March</span> 2015</span>.</cite></ref> ഈ യീസ്റ്റ് സാധാരണയായി യോനിയിൽ ചെറിയ അളവിൽ കാണപ്പെടുന്നതാണ്. <ref name="WH2014" /> യോനിയിലെ യീസ്റ്റ് അണുബാധകൾ സാധാരണയായി ''കാൻഡിഡ ആൽബിക്കൻ'' എന്ന യീസ്റ്റ് സ്പീഷീസ് മൂലമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ''കാൻഡിഡ ആൽബിക്കൻസ്'' ഒരു സാധാരണ ഫംഗസാണ്. അത് പലപ്പോഴും പ്രതികൂല ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാതെ വായിലോ ദഹനനാളത്തിലോ യോനിയിലോ ആയി കാണപ്പെടുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001511.htm|title=Vaginal yeast infection|access-date=14 May 2015|website=MedlinePlus|publisher=National Institutes of Health|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404234820/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001511.htm|archive-date=4 April 2015}}</ref> അമിതമായ ''കാൻഡിഡയുടെ'' വളർച്ചയുടെ കാരണങ്ങൾ പൊതുവേ കൂടുതലായി മനസ്സിലാക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. <ref>{{Cite journal|last=Watson|first=C. J.|last2=Grando|first2=D.|last3=Garland|first3=S. M.|last4=Myers|first4=S.|last5=Fairley|first5=C. K.|last6=Pirotta|first6=M.|date=26 July 2012|title=Premenstrual vaginal colonization of Candida and symptoms of vaginitis|journal=Journal of Medical Microbiology|volume=61|issue=Pt 11|pages=1580–1583|doi=10.1099/jmm.0.044578-0|pmid=22837219}}</ref> എന്നിരുന്നാലും ചില മുൻകരുതൽ എടുക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. ഇത് [[ലൈംഗികബന്ധത്തിലൂടെ പകരുന്ന രോഗങ്ങൾ|ലൈംഗികമായി പകരുന്ന അണുബാധയായി]] വർഗ്ഗീകരിച്ചിട്ടില്ല; എന്നിരുന്നാലും, ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരിൽ രോഗബാധയുണ്ടെങ്കിൽ ഇത് പകരുന്നതിന് കാരണമാകുന്നു. <ref name="WH2014">{{Cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|title=Vaginal yeast infections fact sheet|access-date=5 March 2015|date=December 23, 2014|website=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|archive-date=4 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ "Vaginal yeast infections fact sheet"]. ''womenshealth.gov''. December 23, 2014. [https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ Archived] from the original on 4 March 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 March</span> 2015</span>.</cite></ref> <ref name="Lancet2007" /> <ref name="Lancet2007" />. <ref name="Lancet2007">{{Cite journal|last=Sobel|first=JD|title=Vulvovaginal candidosis.|journal=Lancet|date=9 June 2007|volume=369|issue=9577|pages=1961–71|pmid=17560449|doi=10.1016/S0140-6736(07)60917-9}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSobel2007">Sobel, JD (9 June 2007). "Vulvovaginal candidosis". ''Lancet''. '''369''' (9577): 1961–71. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:[[doi:10.1016/S0140-6736(07)60917-9|10.1016/S0140-6736(07)60917-9]]. [[പബ്മെഡ്|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17560449 17560449]. [[S2CID (ഐഡന്റിഫയർ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33894309 33894309].</cite></ref> യോനിയിൽ നിന്നുള്ള ഡിസ്ചാർജിന്റെ സാമ്പിൾ പരിശോധിച്ചാണ് രോഗനിർണയം. <ref name="WH2014" /> ലൈംഗികമായി പകരുന്ന അണുബാധകൾ, ക്ലമീഡിയ, [[ഗൊണോറിയ]] എന്നിവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾക്ക് സമാനമായതിനാൽ, പരിശോധനയിലൂടെ മാത്രമേ രോഗനിർണയം സാധ്യമാകൂ.. <ref name="WH2014" /> ആന്റിഫംഗൽ മരുന്നുകളാണ് ചികിത്സക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്. <ref name="CDC2006" /> ഇത് ഒന്നുകിൽ ക്ലോട്രിമസോൾ പോലുള്ള ക്രീമായോ അല്ലെങ്കിൽ ഫ്ലൂക്കോണസോൾ പോലെയുള്ള കഴിക്കാനുള്ള മരുന്നുകളോ ആകാം. <ref name="CDC2006">{{Cite journal|title=Sexually transmitted diseases treatment guidelines, 2006|journal=MMWR Recomm Rep|volume=55|issue=RR-11|pages=1–94|date=August 2006|pmid=16888612|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5511a1.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020212427/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr5511a1.htm|archivedate=2014-10-20}}</ref> കോട്ടൺ അടിവസ്ത്രങ്ങളും അയഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളും ധരിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും പ്രതിരോധ നടപടിയായി ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. <ref name="WH2014">{{Cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|title=Vaginal yeast infections fact sheet|access-date=5 March 2015|date=December 23, 2014|website=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|archive-date=4 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ "Vaginal yeast infections fact sheet"]. ''womenshealth.gov''. December 23, 2014. [https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ Archived] from the original on 4 March 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 March</span> 2015</span>.</cite></ref> <ref name="Lancet2007">{{Cite journal|last=Sobel|first=JD|title=Vulvovaginal candidosis.|journal=Lancet|date=9 June 2007|volume=369|issue=9577|pages=1961–71|pmid=17560449|doi=10.1016/S0140-6736(07)60917-9}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSobel2007">Sobel, JD (9 June 2007). "Vulvovaginal candidosis". ''Lancet''. '''369''' (9577): 1961–71. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:[[doi:10.1016/S0140-6736(07)60917-9|10.1016/S0140-6736(07)60917-9]]. [[പബ്മെഡ്|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17560449 17560449]. [[S2CID (ഐഡന്റിഫയർ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33894309 33894309].</cite></ref> ഡൗച്ചിംഗും ഉൽപ്പന്നങ്ങളും ഒഴിവാക്കാനും ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. <ref name="WH2014" /> സജീവമായ അണുബാധകൾക്ക് [[പ്രോബയോട്ടിക്|പ്രോബയോട്ടിക്സ്]] ഉപയോഗപ്രദമാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. <ref name="Abad2009">{{Cite journal|last=Abad|first=CL|last2=Safdar, N|title=The role of lactobacillus probiotics in the treatment or prevention of urogenital infections – a systematic review.|journal=Journal of Chemotherapy (Florence, Italy)|date=June 2009|volume=21|issue=3|pages=243–52|pmid=19567343|doi=10.1179/joc.2009.21.3.243}}</ref> ഏകദേശം 75% സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഘട്ടത്തിൽ കുറഞ്ഞത് ഒരു പ്രാവശ്യം എങ്കിലും യോനിയിൽ യീസ്റ്റ് അണുബാധയുണ്ടായിട്ടുണ്ടാകാം. <ref name="WH2014">{{Cite web|url=http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|title=Vaginal yeast infections fact sheet|access-date=5 March 2015|date=December 23, 2014|website=womenshealth.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ|archive-date=4 March 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ "Vaginal yeast infections fact sheet"]. ''womenshealth.gov''. December 23, 2014. [https://web.archive.org/web/20150304034823/http://www.womenshealth.gov/publications/our-publications/fact-sheet/vaginal-yeast-infections.html?from=AtoZ Archived] from the original on 4 March 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 March</span> 2015</span>.</cite></ref> <ref name="Mari2000" /> ഏകദേശം 5% പേർക്ക് ഒരു വർഷത്തിൽ മൂന്നിൽ കൂടുതൽ അണുബാധകൾ ഉണ്ടാകുന്നതായാണ് പഠനങ്ങൾ പറയുന്നത്. <ref name="Mari2000">{{Cite journal|title=Diagnosis of vaginitis|journal=Am Fam Physician|volume=62|issue=5|pages=1095–104|date=September 2000|pmid=10997533|url=http://www.aafp.org/afp/20000901/1095.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606054114/http://www.aafp.org/afp/20000901/1095.html|archivedate=2011-06-06}}</ref> ബാക്ടീരിയൽ വാഗിനോസിസ് കഴിഞ്ഞാൽ യോനിയിൽ വീക്കം വരാൻ ഏറ്റവും സാധാരണമായ രണ്ടാമത്തെ കാരണമാണിത്. <ref name="Epi2011">{{Cite journal|last=Ilkit|first=M|last2=Guzel, AB|title=The epidemiology, pathogenesis, and diagnosis of vulvovaginal candidosis: a mycological perspective|journal=Critical Reviews in Microbiology|date=August 2011|volume=37|issue=3|pages=250–61|pmid=21599498|doi=10.3109/1040841X.2011.576332}}</ref> == അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും == [[പ്രമാണം:Speculum_exam_in_candidal_vulvovaginitis.jpg|ലഘുചിത്രം| കാൻഡിഡൽ വൾവോവാഗിനിറ്റിസിലെ സ്പെകുലം പരിശോധന, മുൻഭാഗത്തെ യോനിയിലെ ഭിത്തിയിൽ കട്ടിയുള്ള തൈര് പോലെയുള്ള ഫലകം കാണിക്കുന്നു. ചിത്രത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് അൽപ്പം എറിത്തമറ്റസ് അടിത്തറ ദൃശ്യമാണ്, അവിടെ ചില ഫലകങ്ങൾ ചുരണ്ടിയ നിലയിലാണ്.]] യോനിയിൽ അണുബാധയുണ്ടാകുമ്പോൾ ചില ലക്ഷണങ്ങണും പ്രകടമാകുന്നു. ഒന്നാമതായി യോനിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ശക്തമായ ചൊറിച്ചിലും അസ്വസ്ഥതയുമാണ്. ലൈംഗിക ബന്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ കഠിനമായ വേദനയും അസ്വസ്ഥതയും ഉണ്ടായേക്കാം. മൂത്രമൊഴിക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന അസ്വസ്ഥതയും നീറ്റലും, കൂടാതെ യോനിയിൽ നിന്നുള്ള ഡിസ്ചാർജ് തുടങ്ങിയവയാണ് . <ref name="Mendling 2012">{{Cite journal|title=Guideline vulvovaginal candidosis (2010) of the German Society for Gynecology and Obstetrics, the Working Group for Infections and Infectimmunology in Gynecology and Obstetrics, the German Society of Dermatology, the Board of German Dermatologists and the German Speaking Mycological Society|journal=Mycoses|volume=55 Suppl 3|pages=1–13|year=2012|pmid=22519657|doi=10.1111/j.1439-0507.2012.02185.x}}</ref> യീസ്റ്റ് അണുബാധയുള്ളപ്പോൾ യോനിയിൽ നിന്നുള്ള ഡിസ്ചാർജിന് നേർത്തതും വെള്ള നിറമുള്ളതും കട്ടിയുള്ളതും ഏകീകൃതമായ ഘടനയുള്ളതുമായിരിക്കും <ref name="Lancet2007">{{Cite journal|last=Sobel|first=JD|title=Vulvovaginal candidosis.|journal=Lancet|date=9 June 2007|volume=369|issue=9577|pages=1961–71|pmid=17560449|doi=10.1016/S0140-6736(07)60917-9}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSobel2007">Sobel, JD (9 June 2007). "Vulvovaginal candidosis". ''Lancet''. '''369''' (9577): 1961–71. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:[[doi:10.1016/S0140-6736(07)60917-9|10.1016/S0140-6736(07)60917-9]]. [[പബ്മെഡ്|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17560449 17560449]. [[S2CID (ഐഡന്റിഫയർ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33894309 33894309].</cite></ref> . <ref>{{Cite book|url=|title=The vagina bible : the vulva and the vagina-- separating the myth from the medicine|last=Gunter|first=Jen|date=27 August 2019|publisher=|isbn=978-0-349-42175-9|location=London|pages=|oclc=1119529898|author-link=Jen Gunter}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഫംഗസ് രോഗങ്ങൾ]] 0k3r36in8gvxhv5spex4rq1237yd4qm 0 586164 4648056 3838584 2026-07-16T16:28:39Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648056 wikitext text/x-wiki {{PU|Brigid Leventhal}} {{short description|Iranian physician, researcher and AIDS specialist}} {{Infobox person | name = മിനൂ മൊഹ്‌റാസ് | native_name = مينو محرز | native_name_lang = പേർഷ്യൻ | image = Minoo Mohraz 13981210000798.png | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = മൊഹ്‌റാസ് 2020ൽ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1946|01|19|df=y}} | birth_place = [[ടെഹ്റാൻ]], [[Pahlavi Iran|ഇംപീരിയൽ സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഇറാൻ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = ഇറാനിയൻ | other_names = | occupation = വൈദ്യൻ, ഗവേഷക, പ്രൊഫസർ | years_active = | known_for = [[എയ്ഡ്സ്]] വിദഗ്ധ, [[പകർച്ചവ്യാധി]] വിദഗ്ധ | notable_works = }} '''മിനൂ മൊഹ്‌റാസ്''' ({{lang-fa|مينو محرز}}, ജനനം 19 ജനുവരി 1946) ഒരു ഇറാനിയൻ വൈദ്യനും ഗവേഷകയും എയ്ഡ്‌സ് രോഗ വിദഗ്ധയുമാണ്. അവർ ടെഹ്‌റാൻ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിലെ സാംക്രമിക രോഗങ്ങളുടെ ഒരു പൂർണ്ണ പ്രൊഫസറും (എമെറിറ്റസ്) ഇറാനിയൻ സെന്റർ ഫോർ എച്ച്‌ഐവി/എയ്‌ഡ്‌സിന്റെ മേധാവിയുമാണ്. എച്ച്‌ഐവി/എയ്‌ഡ്‌സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇറാനിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ വിദഗ്ധയായി മൊഹ്‌റാസിനെ കണക്കാക്കുന്നു.<ref name="Williams">{{cite news|last1=Williams|first1=Ian|title=Doctor leads fight against AIDS in Iran|url=http://www.nbcnews.com/id/17932520/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/doctor-leads-fight-against-aids-iran/#.W0MlGS2B2SM|accessdate=9 July 2018|work=msnbc.com|agency=NBC|date=5 April 2007|language=en}}</ref> == ജീവചരിത്രം == 1946 ജനുവരി 19 ന് [[ഇറാൻ|ഇറാൻറെ]] തലസ്ഥാനമായ [[ടെഹ്റാൻ|ടെഹ്‌റാനിലാണ്]] മൊഹ്‌റാസ് ജനിച്ചത്. 1970-ൽ ടെഹ്‌റാൻ മെഡിക്കൽ സ്‌കൂളിൽ നിന്ന് [[വൈദ്യശാസ്ത്രം|വൈദ്യശാസ്ത്ര]] ബിരുദം നേടിയ അവർ 1973-ൽ പബ്ലിക് ഹെൽത്ത് പരിശീലനവും [[സാംക്രമികരോഗവിജ്ഞാനീയം|പകർച്ചവ്യാധികളിൽ]] വൈദഗ്ധ്യവും പൂർത്തിയാക്കി.<ref name="Iran">{{cite web|url=https://iranwire.com/en/features/1363|title=50 Iranian Women you Should Know: Minoo Mohraz|accessdate=9 July 2018|date=23 September 2015|publisher=IranWire}}</ref> അതേ വർഷം തന്നെ ടെഹ്‌റാൻ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിൽ സാംക്രമിക രോഗ വിഭാഗത്തിൽ പ്രൊഫസറായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ഇറാനിലെ എച്ച്‌ഐവി/എയ്‌ഡ്‌സ് കമ്മ്യൂണിറ്റിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഒരു തീവ്ര പ്രചാരകയായ മൊഹ്‌റാസ്, രോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവൽക്കരണ കാമ്പെയ്‌നുകളെ പിന്തുണയ്‌ക്കാൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർക്കിടയിലും പുരോഹിതന്മാർക്കിടയിലും ലോബിയിംഗ് നടത്തുന്നു. 2001-ൽ മൊഹ്‌റാസ്, ലൈംഗിക പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചും എച്ച്ഐവി/എയ്ഡ്‌സിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള അവബോധം പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇറാനിയൻ ദേശീയ ടെലിവിഷനുമായുള്ള അഭിമുഖത്തിന് ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു. അവളുടെ സംസാരം സെൻസർ ചെയ്യേണ്ടതില്ല എന്നതായിരുന്നു അവളുടെ മുൻവ്യവസ്ഥ. ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് മീഡിയയിൽ നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവളുടെ സംഭാഷണത്തിനിടെ 'കോണ്ടം' എന്ന വാക്ക് മൊഹ്‌റാസ് ലൈവ് ആയി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref name="NYT">{{cite news|last1=Macfarquhar|first1=Neil|title=Condom as a Problem Word: Iran Grapples With a Surge in AIDS|url=https://www.nytimes.com/2002/04/04/world/condom-as-a-problem-word-iran-grapples-with-a-surge-in-aids.html|accessdate=14 July 2018|work=The New York Times|date=4 April 2002}}</ref> എച്ച്‌ഐവി/എയ്‌ഡ്‌സിനോടുള്ള മൊഹ്‌റാസിന്റെ പ്രായോഗിക സമീപനം, മതേതര സ്വത്വം, പൊതു ബോധവൽക്കരണ കാമ്പെയ്‌നുകളുടെ പ്രോത്സാഹനം, സുരക്ഷിതമായ ലൈംഗിക സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ എന്നിവ ഇറാനിലെ എയ്‌ഡ്‌സിനെതിരെയുള്ള പ്രചാരണത്തിൻറെ അംഗീകൃത മുഖമാകാൻ അവളെ സഹായിച്ചു.<ref>{{cite book|title=The fourth wave : violence, gender, culture & HIV in the 21st century|url=https://archive.org/details/isbn_9789231041587|last1=Nguyen|first1=Vinh-Kim|last2=Klot|first2=Jennifer F.|date=2011|publisher=[[UNESCO]]|isbn=9789231041587|location=Paris|page=[https://archive.org/details/isbn_9789231041587/page/330 330]}}</ref> 2007-ൽ, എച്ച്‌ഐവി/എയ്ഡ്‌സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഇറാനിലെ ഏറ്റവും മികച്ച മെഡിക്കൽ വിദഗ്ധയായി മൊഹ്‌റാസിനെ കണക്കാക്കിയിരുന്നു.<ref name="Williams3">{{cite news|last1=Williams|first1=Ian|title=Doctor leads fight against AIDS in Iran|url=http://www.nbcnews.com/id/17932520/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/doctor-leads-fight-against-aids-iran/#.W0MlGS2B2SM|accessdate=9 July 2018|work=msnbc.com|agency=NBC|date=5 April 2007|language=en}}</ref> ടെഹ്‌റാനിലെ ഇമാം ഖൊമേനി ഹോസ്പിറ്റൽ കോംപ്ലക്സിൽ അവർ നടത്തിയിരുന്ന ഒരു പ്രത്യേക എച്ച്ഐവി/എയ്ഡ്സ് ക്ലിനിക്ക് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ലിനിക്കായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Williams4">{{cite news|last1=Williams|first1=Ian|title=Doctor leads fight against AIDS in Iran|url=http://www.nbcnews.com/id/17932520/ns/nbc_nightly_news_with_brian_williams/t/doctor-leads-fight-against-aids-iran/#.W0MlGS2B2SM|accessdate=9 July 2018|work=msnbc.com|agency=NBC|date=5 April 2007|language=en}}</ref> == അവലംബം == 31zdilwdi1yl4wbmr1tp7t3reout4td 0 587922 4647917 4551494 2026-07-16T12:46:03Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647917 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:DrPorterThe_Indianapolis_News_Sat_Jun_9_1900.jpg|ലഘുചിത്രം|[https://www.newspapers.com/image/40147498/?terms=%22Beulah%20Porter%22&match=1 ഡോ. ബ്യൂല ഡബ്ല്യു. പോർട്ടർ, 1900]]] '''ബ്യൂള റൈറ്റ് പോർട്ടർ''' '''പ്രൈസ്''' (1869-1928) ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ വിചക്ഷണയും വൈദ്യനും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ [[ഇന്ത്യാന|ഇൻഡ്യാനയിലെ]] [[ഇന്ത്യനാപോളിസ്, ഇന്ത്യാന|ഇൻഡ്യാനപൊളിസിൽ]] ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ [[സ്ത്രീ ക്ലബ്ബ് പ്രസ്ഥാനം|വനിതാ ക്ലബ് പ്രസ്ഥാനത്തിൽ]] സജീവ പങ്കാളിയുമായിരുന്ന വനിതയുമായിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ്:'''Beulah Wright Porter''' '''Price'''. 1897-ൽ ഇൻഡ്യാനപൊളിസിൽ പോർട്ടർ ഒരു മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീസ് സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ നഗരത്തിലെ ആദ്യത്തെ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ വനിതാ ഫിസിഷ്യനായി. <ref>{{Cite web|url=http://indianapublicmedia.org/momentofindianahistory/lillian-thomas-fox-beulah-wright-porter/|title=Above And Beyond: Lillian Thomas Fox & Beulah Wright Porter|last=The Staff of the Indiana Magazine of History|date=March 12, 2012}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, പോർട്ടർ 1901-ൽ തന്റെ മെഡിക്കൽ പ്രാക്ടീസ് ഉപേക്ഷിച്ച് 1905 <ref>{{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0|publisher=Indiana University Press|year=1994|isbn=0253312221|editor-last=David J. Bodenhamer and Robert G. Barrows|location=Bloomington and Indianapolis|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0/page/222 222]}}</ref> ൽ ഇൻഡ്യാനപൊളിസിലെ ഒരു പൊതു വിദ്യാലയത്തിന്റെ പ്രിൻസിപ്പലായി. കൂടാതെ, നഗരത്തിലെ വനിതാ ക്ലബ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ പങ്കാളിത്തവുമായി പോർട്ടർ അവളുടെ മെഡിക്കൽ അറിവ് സംയോജിപ്പിച്ചു. 1903-ൽ [[ലിലിയൻ തോമസ് ഫോക്സ്|ലിലിയൻ തോമസ് ഫോക്‌സിനൊപ്പം]] ഇൻഡ്യാനപൊളിസിലെ [[വുമൺസ് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് ക്ലബ് (ഇന്ത്യനാപൊളിസ്)|വുമൺസ് ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് ക്ലബ്ബിന്റെ]] (WIC) സഹസ്ഥാപകയെന്ന നിലയിൽ, <ref>{{Cite web|url=https://indianapublicmedia.org/momentofindianahistory/lillian-thomas-fox-beulah-wright-porter/|title=Above And Beyond: Lillian Thomas Fox & Beulah Wright Porter|access-date=2020-06-06|last=History|first=The Staff of the Indiana Magazine of|website=Moment of Indiana History - Indiana Public Media|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803042812/https://indianapublicmedia.org/momentofindianahistory/lillian-thomas-fox-beulah-wright-porter/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.idsnews.com/article/2020/03/opinion-women-in-indianas-history-are-overlooked-here-are-a-few-you-should-know|title=OPINION: Women in Indiana's history are overlooked. Here are a few you should know.|access-date=2020-06-06|website=Indiana Daily Student}}</ref> പോർട്ടർ തന്റെ മെഡിക്കൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഉപയോഗിച്ചു, ക്ഷയരോഗത്തെ ചെറുക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യമായ ഇൻഡ്യാനപൊളിസ് ചാരിറ്റബിൾ ഓർഗനൈസേഷന്റെ ആദ്യകാല പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് സംഭാവന നൽകി. <ref>{{Cite book|title=Indiana's 200: The People Who Shaped the Hoosier State|url=https://archive.org/details/indianas200peopl0000unse|publisher=Indiana Historical Society Press|year=2015|isbn=978-0-87195-387-2|editor-last=Linda C. Gugin and James E. St. Clair|location=Indianapolis|page=[https://archive.org/details/indianas200peopl0000unse/page/126 126]}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Earline Rae Ferguson|title=The Woman's Improvement Club of Indianapolis: Black Women Pioneers in Tuberculosis Work, 1903-1938|journal=Indiana Magazine of History|volume=84|issue=3|page=240|publisher=Indiana University|location=Bloomington|date=September 1988|url=https://scholarworks.iu.edu/journals/index.php/imh/article/view/10888/15486|accessdate=October 18, 2017}}</ref> നഴ്‌സുമാരെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതുൾപ്പെടെ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കക്കാരുടെ മെഡിക്കൽ ആവശ്യങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള സ്വയം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ ലക്ഷ്യത്തോടെയും ഒരു സാഹിത്യ ക്ലബ്ബായും WIC ആരംഭിച്ചു. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/indianablacksint00thor/page/21|title=Indiana Blacks in the Twentieth Century|last=Thornbrough|first=Emma Lou|publisher=Indiana University Press|year=2000|isbn=0253337992|pages=[https://archive.org/details/indianablacksint00thor/page/21 21]|url-access=registration}}</ref> 1905-ൽ, ഫോക്സ്, പോർട്ടർ, ഐഡ വെബ് ബ്രയന്റ്, ഡബ്ല്യുഐസി അംഗങ്ങൾ എന്നിവർ രോഗബാധിതരായ ആഫ്രിക്കൻ അമേരിക്കൻ കുട്ടികളെ ചികിത്സിക്കുന്നതിനായി ഒരു ക്ഷയരോഗ ക്യാമ്പ് സ്ഥാപിച്ചു. <ref>{{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0|publisher=Indiana University Press|year=1994|isbn=0253312221|editor-last=Bodenhamer|editor-first=David J|location=Bloomington, IN|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0/page/1438 1438]|editor-last2=Barrows|editor-first2=Robert G.}}</ref> [[ഗ്രാൻഡ് ബോഡി ഓഫ് ദി സിസ്റ്റേഴ്‌സ് ഓഫ് ചാരിറ്റി]], [[എൻഎഎസിപി|NAACP യുടെ]] ഒരു പ്രാദേശിക ചാപ്റ്റർ എന്നിവയുൾപ്പെടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ക്ലബ്ബുകളിൽ പോർട്ടർ സജീവമായിരുന്നു. <ref>Ferguson, p. 252.</ref> [https://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?dbid=60281&h=191975&indiv=try&o_vc=Record:OtherRecord&rhSource=60281 1893 മാർച്ച് 8 ന് ജെഫേഴ്സൺ ഡി പോർട്ടറുമായുള്ള] ഡോ. ബ്യൂളയുടെ ആദ്യ വിവാഹം നടന്നു. [https://search.ancestry.com/cgi-bin/sse.dll?dbid=60281&h=2727748&indiv=try&o_vc=Record:OtherRecord&rhSource=60281 1914 നവംബർ 14-ന് അവൾ വാൾട്ടർ എം. പ്രൈസിനെ വിവാഹം കഴിച്ചു] == റഫറൻസുകൾ == [[വർഗ്ഗം:വിദ്യാഭ്യാസ വിദഗ്‌ദ്ധർ]] [[വർഗ്ഗം:വൈദ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:1869-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1928-ൽ മരിച്ചവർ]] 53y4rd705417x77jl0yl9ed0ih5pzwu 0 590142 4648018 3847813 2026-07-16T15:10:33Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648018 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Cervical intraepithelial neoplasia | synonyms = Cervical dysplasia | image = VIAPosCIN1.gif | alt = | caption = Positive visual inspection with [[acetic acid]] of the cervix for CIN-1 | pronounce = | field = [[Gynecology]] | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''സെർവിക്കൽ ഇൻട്രാപിത്തീലിയൽ മുഴകൾ''' അഥവാ സെർവിക്കൽ ഇൻട്രാപിത്തീലിയൽ നിയോപ്ലാസിയ (സിഐഎൻ), സെർവിക്കൽ ഡിസ്പ്ലാസിയ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു, ഇംഗ്ലിഷ്:'''Cervical intraepithelial neoplasia''' .ഇത് സെർവിക്സിന്റെ ഉപരിതലത്തിലെ കോശങ്ങളുടെ അസാധാരണ വളർച്ചയാണ്, ഇത് സെർവിക്കൽ ക്യാൻസറിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം.<ref name="Robbins">{{cite book|title=Robbins Basic Pathology|url=https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1|last1=Kumar|first1=Vinay|last2=Abbas|first2=Abul K.|last3=Fausto|first3=Nelson|last4=Mitchell|first4=Richard N.|publisher=Saunders Elsevier|year=2007|isbn=978-1-4160-2973-1|edition=8th|pages=[https://archive.org/details/robbinsbasicpath0000unse_q0t1/page/718 718]–721|name-list-style=vanc}}</ref> കൂടുതൽ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞാൽ, CIN എന്നത് സെർവിക്സിൻറെ കോശങ്ങളുടെ അർബുദ സാധ്യതയുള്ള പരിവർത്തനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. യോനിയിലെ സ്ക്വാമസ് എപിത്തീലിയത്തിനും എൻഡോസെർവിക്‌സിന്റെ സ്‌ക്വാമസ് എപിത്തീലിയത്തിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു പരിവർത്തന മേഖലയായ സെർവിക്‌സിന്റെ സ്ക്വാമോകോളുംനാർ ജംഗ്ഷനിലാണ് സിഐഎൻ സാധാരണയായി സംഭവിക്കുന്നത്..<ref name=":1">{{Cite web|url=http://screening.iarc.fr/colpochap.php|title=Colposcopy and treatment of cervical intraepithelial neoplasia: a beginners manual|access-date=2018-12-20|website=screening.iarc.fr}}</ref> യോനിയിലെ ഭിത്തികളിലും വൾവർ എപിത്തീലിയത്തിലും ഇത് സംഭവിക്കാം. ഇത് CIN 1-3 സ്കെയിലിൽ ഗ്രേഡുചെയ്യാവുന്നതാണ്. ഗ്രേഡ് 3 ഏറ്റവും അസാധാരണമാണ് (ചുവടെയുള്ള വർഗ്ഗീകരണ വിഭാഗം കാണുക). സിഐഎൻ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് ഹ്യൂമൻ പാപ്പിലോമ വൈറസ് (എച്ച്പിവി) അണുബാധ ആവശ്യമാണ്, എന്നാൽ ഈ അണുബാധയുള്ള എല്ലാവർക്കും സെർവിക്കൽ ക്യാൻസർ ഉണ്ടാകണമെന്നില്ല. HPV അണുബാധയുള്ള പല സ്ത്രീകളും ഒരിക്കലും CIN അല്ലെങ്കിൽ സെർവിക്കൽ ക്യാൻസർ വികസിപ്പിക്കുന്നില്ല. സാധാരണഗതിയിൽ, HPV സ്വയം പരിഹരിക്കുന്ന്ന ഒന്നാണ്.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papillomavirus-(hpv)-and-cervical-cancer|title=Human papillomavirus (HPV) and cervical cancer|access-date=2018-12-18|website=www.who.int|language=en}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഒന്നോ രണ്ടോ വർഷത്തിൽ കൂടുതൽ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന HPV അണുബാധയുള്ളവർക്ക് CIN-ന്റെ ഉയർന്ന ഗ്രേഡ് വികസിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണ്.<ref>{{cite journal|vauthors=Boda D, Docea AO, Calina D, Ilie MA, Caruntu C, Zurac S, Neagu M, Constantin C, Branisteanu DE, Voiculescu V, Mamoulakis C, Tzanakakis G, Spandidos DA, Drakoulis N, Tsatsakis AM|title=Human papilloma virus: Apprehending the link with carcinogenesis and unveiling new research avenues (Review)|journal=International Journal of Oncology|volume=52|issue=3|pages=637–655|date=March 2018|pmid=29393378|pmc=5807043|doi=10.3892/ijo.2018.4256}}</ref> മറ്റ് ഇൻട്രാപിത്തീലിയൽ നിയോപ്ലാസിയകളെപ്പോലെ, CIN അർബുദകരമല്ല , തന്മൂലം സാധാരണയായി ഇതിന് ചികിത്സ ഉണ്ട് .<ref name="williams2008" /> CIN-ന്റെ മിക്ക കേസുകളും ഒന്നുകിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവയാണ് അല്ലെങ്കിൽ ചികിത്സ ആവശ്യമില്ലാതെ വ്യക്തിയുടെ രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനത്താൽ ഇല്ലാതാക്കപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ചികിത്സിച്ചില്ലെങ്കിൽ ചെറിയ ശതമാനം കേസുകൾ സെർവിക്കൽ ക്യാൻസറിലേക്ക് പുരോഗമിക്കുന്നു, സാധാരണയായി സെർവിക്കൽ സ്ക്വാമസ് സെൽ കാർസിനോമ (എസ്സിസി) ആയിത്തീരുന്നു.<ref name=":0" /> == റഫറൻസുകൾ == s0iaga5ir73nje3muvmzcefbhkrb7zw 0 596848 4647923 4088536 2026-07-16T12:52:40Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647923 wikitext text/x-wiki {{rough translation|1=ഇംഗ്ലീഷ്|listed=yes|date=2023 ജൂലൈ}} {{prettyurl/wikidata}}{{Infobox historian | name = Ranajit Guha | birth_date = {{Birth date|1923|05|23|df=y}} | birth_place = Siddhakati, [[Bengal Presidency]], British&nbsp;India {{awrap|(now Bangladesh)}} | death_date = {{Death date and age|2023|04|28|1923|05|23|df=y}} | death_place = [[Vienna Woods]], Austria | known_for = Pioneering the [[Subaltern Studies Group]] | notable_students = [[Dipesh Chakraborty]], [[Partha Chatterjee (scholar)|Partha Chatterjee]], [[Gayatri Chakravorty Spivak]] | workplaces = {{ubl|[[University of Sussex]]|[[Australian National University]]}} | alma_mater = {{ubl|[[Presidency College, Calcutta]]|[[Calcutta University]]}} }}ഒരു [[ഇന്ത്യ]]ൻ ചരിത്രകാരനായിരുന്നു '''രണജിത് ഗുഹ''' (23 മെയ് 1923 - 28 ഏപ്രിൽ 2023) . സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡീസ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ ആദ്യകാല പയനിയർമാരിൽ ഒരാളായിരുന്ന അദ്ദേഹം ദക്ഷിണേഷ്യൻ പഠനങ്ങളുടെ പദ്ധതിശാസ്‌ത്രം പോസ്റ്റ്-കൊളോണിയൽ, പോസ്റ്റ്-ഇമ്പീരിയൽ സമൂഹങ്ങൾ അധസ്ഥിതരുടെ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നതിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Ahir |first=Rajiv |url=https://books.google.com/books?id=HBziwQEACAAJ&q=history+of+modern+india+rajiv+ahir |title=A Brief History of Modern India |date=2018 |publisher=Spectrum Books (P) Limited |isbn=978-81-7930-688-8 |pages=17 |language=en |access-date=15 April 2022 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501040734/https://books.google.com/books?id=HBziwQEACAAJ&q=history+of+modern+india+rajiv+ahir |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book | first=Ranajit |last=Guha |title=Subaltern Studies Reader, 1986–1995 | url=https://archive.org/details/subalternstudies0000unse_i7n4 |isbn=0-8166-2759-2|publisher=University of Minnesota Press |year=1993}}</ref> ഗ്രൂപ്പിന്റെ ആദ്യകാല സമാഹാരങ്ങളിൽ പലതിന്റെയും എഡിറ്ററായിരുന്ന അദ്ദേഹം ഇംഗ്ലീഷിലും ബംഗാളിയിലും ധാരാളം എഴുതിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":2" /> == ജീവചരിത്രം == 1923 മെയ് 23 ന് ഇന്നത്തെ ബംഗ്ലാദേശിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ ബാക്കർഗംഗ ജില്ലയിലെ സിദ്ധകാട്ടിയിൽ ഖാസ് താലൂക്ദാർമാരുടെ കുടുംബത്തിലാണ് ഗുഹ ജനിച്ചത്. 1934-ൽ അച്ഛൻ കൊൽക്കത്ത ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി തുടങ്ങിയപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം കൽക്കത്തയിലേക്ക് താമസം മാറി. ഗുഹ മിത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷനിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. കൽക്കട്ടയിലെ പ്രസിഡൻസി യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് കൽക്കട്ട സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല അക്കാദമിക നാളുകളിൽ, ഇന്ത്യൻ ചരിത്രകാരനായ സുശോഭൻ സർക്കാരിന്റെ പഠനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വാധീനിച്ചു.<ref name=":2" />ബംഗാളി ഇന്റലക്ച്വൽസ് ഓറൽ ഹിസ്റ്ററി പ്രോജക്ടിന് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, കിഴക്കൻ ബംഗാളിലെ തന്റെ സമ്പന്നമായ കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും വളർത്തലും, എഴുത്തുകാരായ ഡി.എച്ച്. ലോറൻസ്, ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്സ്കി, ബംഗാളി കവി മൈക്കൽ മധുസൂദൻ ദത്ത് എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള തന്റെ ആദ്യകാല സ്വാധീനങ്ങളിൽ ചിലത് അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചു.<ref>{{Cite journal |last=Manjapra |first=Kris |date=2 October 2018 |title=Bengali Intellectuals Oral History Project (BIOHP) List of Interviewees |url=https://doi.org/10.1080/00856401.2018.1514558 |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |volume=41 |issue=4 |pages=922–923 |doi=10.1080/00856401.2018.1514558 |issn=0085-6401 |access-date=1 May 2023 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501040735/https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2018.1514558 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Oral history interview with Ranajit Guha {{!}} Archives at Tufts |url=https://archives.tufts.edu/repositories/2/digital_objects/40103 |access-date=1 May 2023 |website=archives.tufts.edu |archive-date=24 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624185049/https://archives.tufts.edu/repositories/2/digital_objects/40103 |url-status=live }}</ref> 1940-കളിൽ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ അംഗമായിരുന്നു ഗുഹ. ലണ്ടൻ ആസ്ഥാനമായുള്ള വേൾഡ് ഫെഡറേഷൻ ഓഫ് ഡെമോക്രാറ്റിക് യൂത്ത് ഗ്രൂപ്പിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. 1953-ൽ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. പിന്നീട് 1956-ൽ സോവിയറ്റ് ഹംഗറി അധിനിവേശത്തെത്തുടർന്ന് രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം ഉപേക്ഷിച്ചു. 1953-ൽ തന്റെ അധ്യാപന ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. ചന്ദർനാഗൂർ ഗവൺമെന്റ് കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപനം നടത്തി. കൽക്കട്ട സെൻട്രൽ കോളേജിൽ അദ്ധ്യാപകനായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുൻകാല രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവും ഭരണപരമായ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തെ ബംഗാൾ എജ്യുക്കേഷണൽ സർവീസസിൽ നിന്ന് സസ്പെൻഡ് ചെയ്തു. ഇതേ കാലയളവിൽ ആരംഭിച്ച ജാദവ്പൂർ സർവ്വകലാശാലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നീട് ജോലി ലഭിച്ചു.<ref name=":2" /> 1959-ൽ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിലേക്ക് കുടിയേറിയ ഗുഹ അവിടെ സസെക്സ് സർവകലാശാലയിൽ ചരിത്ര വായനക്കാരനായി തന്റെ കരിയർ ആരംഭിച്ചു.<ref name=":1">{{Cite web |title=Historian Ranajit Guha Passes Away |url=https://thewire.in/history/ranajit-guha-passes-away |access-date=1 May 2023 |website=The Wire |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501040718/https://thewire.in/history/ranajit-guha-passes-away |url-status=live }}</ref> തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിൽ ഗുഹ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലും അദ്ധ്യാപകനായിരുന്നു.<ref name=":1" /> == ഗവേഷണം == === സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡീസ് ഗ്രൂപ്പ് === 1980-കൾ മുതൽ, രാജ്യത്തിന്റെയും പ്രദേശത്തിന്റെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഭൂതകാലത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ അന്നത്തെ മുഖ്യധാരാ ചരിത്രപഠനങ്ങൾ പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് നിരീക്ഷിച്ചതിന് ശേഷം, ദക്ഷിണേഷ്യയെയും ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തെയും കുറിച്ച് പഠിക്കാനുള്ള ഒരു ബദൽ മാർഗം ഗുഹ കൊണ്ടുവന്നതായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, പ്രദേശത്തിന്റെ ചരിത്രം പഠിക്കുന്നതിനും ദക്ഷിണേഷ്യൻ പഠനങ്ങളിലെ വരേണ്യ പക്ഷപാതങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനുമുള്ള പ്രബലമായ എലിറ്റിസ്റ്റ് മാർഗത്തിൽ നിന്ന് മാറാൻ അദ്ദേഹം സഹായിച്ചു. തത്ഫലമായുണ്ടാകുന്ന രീതിശാസ്ത്രം, 1980-കളിൽ പുരോഗമിച്ചു. സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡീസ് അല്ലെങ്കിൽ സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡി ഗ്രൂപ്പ് എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് കൊളോണിയൽ, പോസ്റ്റ്-മാർക്സിസ്റ്റ് ചരിത്രത്തിന്റെ സ്വാധീനമുള്ള സ്കൂളുകളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=":0">{{Cite web |date=29 April 2023 |title=Ranajit Guha passes away: The Subaltern School and Guha's contributions to South Asian Studies |url=https://indianexpress.com/article/explained/ranajit-guha-passes-away-subaltern-school-8582946/ |access-date=1 May 2023 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430065313/https://indianexpress.com/article/explained/ranajit-guha-passes-away-subaltern-school-8582946/ |url-status=live }}</ref> കൊളോണിയൽ ഇന്ത്യയിലെ കർഷക കലാപത്തിന്റെ പ്രാഥമിക വശങ്ങൾ ഗവേഷകർ ഈ വിഷയത്തിലെ ഒരു ക്ലാസിക് ആയി കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Cite news |page=200 | first=Amrita |last=Biswas |title=Research Note on Subaltern Studies |publisher=Journal of Literature, Culture and Media Studies |year=2009}}</ref><ref name=":0" /> ഇതുകൂടാതെ, സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡീസിന്റെ ആദ്യ വാല്യത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്ഥാപക പ്രസ്താവന, സബാൾട്ടേൺ സ്റ്റഡീസ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ അജണ്ട നിശ്ചയിച്ചു. "സബാൾട്ടേൺ" എന്നത് "മൊത്തം ഇന്ത്യൻ ജനസംഖ്യയും ഞങ്ങൾ 'എലൈറ്റ്' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള എല്ലാവരുമായുള്ള ജനസംഖ്യാപരമായ വ്യത്യാസമാണ്. ."<ref>{{Cite news |pages=1–8 | first=Ranajit |last=Guha |title=On Some Aspects of the Historiography of Colonial India |publisher=Subaltern Studies |year=1982}}</ref> "സബാൾട്ടേൺ" എന്ന പദം കീഴാളരുടെ ശബ്ദത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ ആകർഷിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചു, ഇറ്റാലിയൻ മാർക്സിസ്റ്റ് തത്ത്വചിന്തകനായ അന്റോണിയോ ഗ്രാംഷി ആവിഷ്കരിച്ച ഒരു പദത്തിൽ നിന്ന് കടമെടുത്തതാണ്.<ref name=":0" />ഈ ലെൻസിൽ നിന്ന് ചരിത്രം പഠിക്കുമ്പോൾ, ഗ്രൂപ്പ്, വർഗം, ലിംഗഭേദം, ജാതി എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള കീഴ്വഴക്കവും അവർ പ്രദേശത്തിന്റെ ചരിത്രം എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തി എന്നതും പഠിച്ചു. ഈ സമീപനം അന്നുവരെ മുഖ്യധാരാ പഠനങ്ങളിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായിരുന്നു.<ref>{{Cite news |date=1 May 2023 |title=Historian of the subaltern, Ranajit Guha, passes away in Vienna |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/historian-of-the-subaltern-ranajit-guha-passes-away-in-vienna/articleshow/99896895.cms?from=mdr |access-date=1 May 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501040805/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/historian-of-the-subaltern-ranajit-guha-passes-away-in-vienna/articleshow/99896895.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ ചില സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും ചരിത്രകാരന്മാരുമായ പാർത്ഥ ചാറ്റർജി, ഗായത്രി ചക്രവർത്തി സ്പിവാക്, ദിപേഷ് ചക്രവർത്തി എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name=":1" />ഗുഹ ഇംഗ്ലീഷിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാതൃഭാഷയായ ബംഗാളിയിലും വിപുലമായി എഴുതി.<ref name=":2">{{Cite web |last=Mukherjee |first=Somak |title=Ranajit Guha, India's oldest living historian, starts his 100th year with a dazzling legacy |url=https://scroll.in/article/1024494/ranajit-guha-indias-oldest-living-historian-starts-his-100th-year-with-dazzling-scholarship |access-date=1 May 2023 |website=Scroll.in |language=en-US |archive-date=5 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305131214/https://scroll.in/article/1024494/ranajit-guha-indias-oldest-living-historian-starts-his-100th-year-with-dazzling-scholarship |url-status=live }}</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == ഓസ്ട്രിയയിലെ വിയന്ന വുഡ്‌സിന്റെ അരികിലുള്ള പുർക്കേഴ്‌സ്‌ഡോർഫിലാണ് ഗുഹ താമസിച്ചിരുന്നത്. ജർമ്മൻ വംശജനായ ഭാര്യ മെക്‌തിൽഡ് ഗുഹ, നീ ജംഗ്‌വിർത്ത്, സ്വയം സബാൾട്ടേൺ പഠനത്തിലെ പ്രമുഖ പണ്ഡിതനായിരുന്നു. 1960-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ സസെക്‌സ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ വെച്ച് ഗുഹ ഉയരത്തിന്റെ പടവുകൾ കയറി. പ്രശസ്തിയിലേക്ക്, തുടർന്ന് ഓസ്‌ട്രേലിയൻ നാഷണൽ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി. അവിടെ ഇരുവരും ജോലി തുടർന്നു.<ref>{{cite web |author=Milinda Banerjee |title=In Search of Transcendence: An Interview with Ranajit Guha |url=http://www.sai.uni-heidelberg.de/history/download/ranajit_guha_interview_2.2.11.pdf |accessdate=26 February 2011 |publisher=[[University of Heidelberg]] |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093607/http://www.sai.uni-heidelberg.de/history/download/ranajit_guha_interview_2.2.11.pdf |url-status=live }}</ref> 2023 ഏപ്രിൽ 28-ന് തന്റെ നൂറാം ജന്മദിനത്തിന് മൂന്നര ആഴ്ച പിന്നിടുമ്പോൾ.<ref name="abp">{{cite web |title=নিম্নবর্গের ইতিহাস সাধনার অন্যতম পথিকৃৎ রণজিৎ গুহের জীবনাবসান |url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/historian-ranajit-guha-passed-away/cid/1426085 |access-date=29 April 2023 |language=bn |publisher=[[Anandabazar Patrika]] |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429075448/https://www.anandabazar.com/west-bengal/historian-ranajit-guha-passed-away/cid/1426085 |url-status=live }}</ref>ഓസ്ട്രിയയിലെ വിയന്ന വുഡ്‌സിലെ വസതിയിൽ വെച്ചാണ് ഗുഹ മരിച്ചത്. ==Bibliography== ===Author=== *''A rule of property for Bengal : an essay on the idea of permanent settlement'', Paris [etc.] : Mouton & Co., 1963, New edition: Duke University Press, {{ISBN|0-8223-1761-3}} *''Elementary Aspects of Peasant Insurgency in Colonial India'', Oxford University Press, Delhi, 1983, New edition: Duke Univ Press, 1999, {{ISBN|0-8223-2348-6}} – a classic of Subaltern Studies *Guha, Ranajit, "[https://books.google.com/books?vid=ISBN0231124198 History at the Limit of World-History]" (Italian Academy Lectures), Columbia University Press 2002 *''An Indian Historiography of India: A Nineteenth Century Agenda & Its Implications''. Calcutta: K.P. Bagchi & Company. 1988. *''Dominance without Hegemony: History and Power in Colonial India'', Harvard University Press, 1998 *''The Small Voice of History'', Permanent Black, 2009 ===Editor=== *(with [[Gayatri Chakravorty Spivak]]), ''Selected Subaltern Studies'', New York: Oxford University Press, 1988 *''A Subaltern Studies Reader,1986–1995'', Univ of Minnesota Press, 1997, {{ISBN|0-8166-2758-4}} ===Articles=== * [http://abahlali.org/files/Guha_ProseOfCounterInsurgency.pdf The Prose of Counter-Insurgency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428081749/http://abahlali.org/files/Guha_ProseOfCounterInsurgency.pdf |date=2012-04-28 }} ==Works about Guha== * Sathyamurthy, T. V. "Indian Peasant Historiography: A Critical Perspective on Ranajit Guha's Work." In: ''Journal of Peasant Studies'' (October 1990) vol.18, no.1, pp.&nbsp;93–143. * Ranajit Guha's Biography written by Shahid Amin and Gautam Bhadra and the complete bibliography compiled by Gautam Bhadra are available in ''Subaltern Studies Volume VIII'' edited by David Arnold and David Hardiman, OUP, 1994. ==References== {{reflist}} ==External links== *[https://risenphoenix.wordpress.com/2007/02/01/ranajit-guha-on-elitist-historiography-an-analysis/ An Analysis of the essay "On Some Aspects of the Historiography of Colonial India"] {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1923-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2023-ൽ മരിച്ചവർ]] jj3nthnxjz6ii3oozug9wpqtadkcevw 0 598890 4648137 4605267 2026-07-16T18:40:15Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648137 wikitext text/x-wiki [[File:Plymouth_Montserrat_Heli.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|പ്ലിമൗത്ത്, [[മോണ്ട്സെറാത്ത്]], ഒരു ആധുനിക രാഷ്ട്രീയ പ്രദേശത്തിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ഒരേയൊരു പ്രേത നഗരമാണ്.]] ഒരു '''പ്രേത നഗരം''' ('''വിജന നഗരം''' അല്ലെങ്കിൽ '''ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നഗരം''') എന്നത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഗ്രാമം, പട്ടണം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നഗരമാണ്. സാധാരണയായി അവയിൽ അവശേഷിക്കുന്ന കെട്ടിടങ്ങളും റോഡുകൾ പോലുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഒരു നഗരം പലപ്പോഴും ഒരു പ്രേത നഗരമായി മാറുന്നത് അതിനെ പിന്തുണച്ച സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ (സാധാരണയായി വ്യാവസായികമോ കാർഷികമോ) ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ പരാജയപ്പെടുകയോ അവസാനിക്കുകയോ ചെയ്തതിനാൽ (ഉദാഹരണത്തിന്, ലോഹ ഖനനം മൂലം തീർന്നുപോയ ഒരു ഹോസ്റ്റ് അയിര് നിക്ഷേപം). വെള്ളപ്പൊക്കം, നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വരൾച്ച, കൊടും ചൂട് അല്ലെങ്കിൽ കൊടും തണുപ്പ്, സർക്കാർ നടപടികൾ, അനിയന്ത്രിതമായ നിയമലംഘനം, യുദ്ധം, മലിനീകരണം അല്ലെങ്കിൽ ആണവ ദുരന്തങ്ങൾ തുടങ്ങിയ പ്രകൃതിദത്തമോ മനുഷ്യനിർമിതമോ ആയ ദുരന്തങ്ങൾ നിമിത്തം നഗരം ക്ഷയിച്ചിരിക്കാം. ഈ പദം ചിലപ്പോൾ നഗരങ്ങൾ, പട്ടണങ്ങൾ, അയൽപക്കങ്ങൾ എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കാം, ഇപ്പോഴും ജനവാസമുണ്ടെങ്കിലും കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ കുറവാണ്; ഉദാഹരണത്തിന്, ഉയർന്ന തൊഴിലില്ലായ്മയും അവഗണനയും ബാധിച്ചവർ. <ref name="Baker">{{Cite book|url={{GBurl|id=8Z4EFgxTW8oC|pg=PR9}}|title=More Ghost Towns of Texas|last=Baker|first=T. Lindsay|publisher=University of Oklahoma Press|year=2003|isbn=0-8061-3518-2|location=Norman, OK}}</ref> ചില പ്രേത നഗരങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് കാലഘട്ടത്തിനനുസരിച്ചുള്ള വാസ്തുവിദ്യയെ സംരക്ഷിക്കുന്നവ, വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ബനാക്ക്, മൊണ്ടാന, കാനഡയിലെ ബാർക്കർവില്ലെ, ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ, ഇറ്റലിയിലെ ക്രാക്കോ, അസർബൈജാനിലെ അഗ്ദം, നമീബിയയിലെ കോൾമാൻസ്കോപ്പ്, ഉക്രെയ്നിലെ [[പ്രിപ്യാറ്റ്]], ഇന്ത്യയിലെ [[ധനുഷ്കോടി]], ബ്രസീലിലെ ഫോർഡ്ലാൻഡിയ എന്നിവ ചില ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കരീബിയൻ ദ്വീപായ [[മോണ്ട്സെറാത്ത്|മോണ്ട്സെറാറ്റിലെ]] പ്ലിമൗത്ത് പട്ടണം മോൺസെറാറ്റിന്റെ ''ഡി ജൂർ'' [[തലസ്ഥാനം|തലസ്ഥാനമായ]] ഒരു പ്രേത നഗരമാണ്. 1995-ൽ സൗഫ്രിയർ ഹിൽസ് അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനത്തിൽ നിന്നുള്ള അഗ്നിപർവ്വത ചാരത്താൽ ഇത് വാസയോഗ്യമല്ലാതായി മാറി. == നിർവ്വചനം == ഒരു പ്രേത നഗരത്തിന്റെ നിർവചനം വ്യക്തികൾക്കിടയിലും സംസ്കാരങ്ങൾക്കിടയിലും വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. ചില എഴുത്തുകാർ പ്രകൃതിദത്തമോ മനുഷ്യനിർമിതമോ ആയ ഒരു ദുരന്തത്തിന്റെ ഫലമായി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സെറ്റിൽമെന്റുകളെ ഡിസ്കൗണ്ട് ചെയ്യുന്നു, അവ ഇപ്പോൾ സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരമല്ലാത്തതിനാൽ വിജനമായ വാസസ്ഥലങ്ങളെ വിവരിക്കാൻ മാത്രമാണ് ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്; T. Lindsey Baker, ''Ghost Towns of Texas'' ന്റെ രചയിതാവ്, ഒരു പ്രേത നഗരത്തെ നിർവചിക്കുന്നത് "ഇനി നിലവിലില്ലാത്ത ഒരു നഗരം" എന്നാണ്. <ref name="Baker"/> ദൃശ്യമായ മൂർത്തമായ അവശിഷ്ടങ്ങളുള്ള ഏതൊരു വാസസ്ഥലത്തെയും പ്രേത നഗരം എന്ന് വിളിക്കരുതെന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു; <ref name="Rockies">{{Cite book|url={{GBurl|id=fXOjzn5b-tAC|pg=PA15}}|title=Ghost Towns of the Colorado Rockies|last=Brown|first=Robert L.|publisher=Caxton Printers|year=1990|isbn=0-87004-342-0|location=Caldwell, Idaho|page=15}}</ref> മറ്റുചിലർ പറയുന്നത്, ഒരു പ്രേതനഗരത്തിൽ കെട്ടിടങ്ങളുടെ മൂർത്തമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം എന്നാണ്. <ref>{{Cite book|title=Ghost Towns: Lost Cities of the Old West|last=Thomsen|first=Clint|publisher=Osprey Publishing|year=2012|isbn=978-1-78200-107-2|chapter=What is a ghost town?}}</ref> സെറ്റിൽമെന്റ് പൂർണ്ണമായും വിജനമായിരിക്കണമോ അതോ ഒരു ചെറിയ ജനസംഖ്യ അടങ്ങിയിരിക്കണമോ എന്നതും ചർച്ചാവിഷയമാണ്. <ref name="Rockies" /> പൊതുവേ, എന്നിരുന്നാലും, ഈ നിർവചനങ്ങളെല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന, അയഞ്ഞ അർത്ഥത്തിലാണ് ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരനായ ലാംബെർട്ട് ഫ്ലോറിൻ ഒരു പ്രേത നഗരത്തെ നിർവചിച്ചത് "മുൻ സ്വയത്തിന്റെ നിഴൽ പോലെയുള്ള സാദൃശ്യം" എന്നാണ്. <ref>{{Cite book|url={{GBurl|id=DHLCS4HNjuQC|pg=PA7}}|title=Ghost Towns and Mining Camps of Southern Nevada|last=Hall|first=Shawn|publisher=Arcadia Pub.|year=2010|isbn=978-0738570129|location=Charleston, SC|page=7}}</ref> == ഉപേക്ഷിക്കാനുള്ള കാരണങ്ങൾ == ശോഷിച്ച പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ, സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ മറ്റൊരിടത്തേക്ക് മാറുന്നത്, റെയിൽ‌റോഡുകളും റോഡുകളും നഗരത്തെ മറികടക്കുകയോ ഇനി പ്രവേശിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുക, മനുഷ്യ ഇടപെടൽ, ദുരന്തങ്ങൾ, കൂട്ടക്കൊലകൾ, യുദ്ധങ്ങൾ, രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വ്യതിയാനം അല്ലെങ്കിൽ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ പതനം എന്നിവയാണ് നഗരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഘടകങ്ങൾ. <ref>{{Cite journal|last=Graves|first=Philip|last2=Weiler|first2=Stephan|last3=Tynon|first3=Emily|ssrn=1540770|title=The Economics of Ghost Towns|publisher=Social Science Research Network|date=25 January 2010}} [[വർഗ്ഗം:CS1 errors: missing periodical]]</ref> പ്രകൃതിദത്തമോ മനുഷ്യനിർമിതമോ ആയ കാരണങ്ങളാൽ ഒരു നഗരം ഒരു ഒഴിവാക്കൽ മേഖലയുടെ ഭാഗമാകുമ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാം. === സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ മറ്റിടങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്നു === [[File:Abandoned_farmhouse,_overgrown.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|ഫാമുകൾ [[കടുംകൃഷി|വ്യാവസായികമായി മാറുന്നതിനാൽ]], ചെറിയ ഫാമുകൾ സാമ്പത്തികമായി ലാഭകരമല്ല, ഇത് ഗ്രാമീണ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.]] ഒരു ബൂംടൗൺ (ഉദാ, സമീപത്തുള്ള ഖനി, മിൽ അല്ലെങ്കിൽ റിസോർട്ട്) സൃഷ്ടിച്ച ഏക പ്രവർത്തനമോ വിഭവമോ ഇല്ലാതാകുമ്പോഴോ റിസോഴ്സ് ഇക്കോണമി ഒരു "തകർച്ച"ക്ക് വിധേയമാകുമ്പോഴോ (ഉദാ, വിനാശകരമായ വിഭവ വില തകർച്ച) ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകൾ ഉണ്ടാകാം. ബൂംടൗണുകൾ തുടക്കത്തിൽ വളർന്നത് പോലെ വേഗത്തിൽ വലിപ്പം കുറയും. ചിലപ്പോൾ, എല്ലാ അല്ലെങ്കിൽ ഏതാണ്ട് മുഴുവൻ ജനങ്ങളും പട്ടണം ഉപേക്ഷിക്കാം, അതിന്റെ ഫലമായി ഒരു പ്രേത നഗരം ഉണ്ടാകാം. ഒരു ബൂംടൗണിന്റെ പൊളിക്കൽ പലപ്പോഴും ആസൂത്രിതമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംഭവിക്കാം. മൈനിംഗ് കമ്പനികൾ ഇക്കാലത്ത് ഒരു മൈനിംഗ് സൈറ്റിന് സേവനം നൽകുന്നതിനും ആവശ്യമായ എല്ലാ താമസ സൗകര്യങ്ങളും ഷോപ്പുകളും സേവനങ്ങളും നിർമ്മിക്കുന്നതിന് ഒരു താൽക്കാലിക കമ്മ്യൂണിറ്റി സൃഷ്ടിക്കുകയും റിസോഴ്‌സ് എക്‌സ്‌ട്രാക്‌റ്റുചെയ്‌തുകഴിഞ്ഞാൽ അവ നീക്കം ചെയ്യുകയും ചെയ്യും. പ്രക്രിയ സുഗമമാക്കുന്നതിന് മോഡുലാർ കെട്ടിടങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാം. ഒരു സ്വർണ്ണ തിരക്ക് പലപ്പോഴും തീവ്രവും എന്നാൽ ഹ്രസ്വകാലവുമായ സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനത്തെ ഒരു വിദൂര ഗ്രാമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരും, വിഭവം കുറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞാൽ ഒരു പ്രേത നഗരം വിടാൻ മാത്രം. ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഒന്നിലധികം ഘടകങ്ങൾ ഒരു കമ്മ്യൂണിറ്റിയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറ നീക്കം ചെയ്തേക്കാം; യു.എസ്. റൂട്ട് 66- ലെ ചില മുൻ ഖനന നഗരങ്ങൾ മൈനുകൾ അടച്ചുപൂട്ടുകയും വിഭവങ്ങൾ കുറയുകയും ഹൈവേ ഗതാഗതം നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മൈൻ, പൾപ്പ് മിൽ അടച്ചുപൂട്ടൽ കാനഡയിലെ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിലെ നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു, താരതമ്യേന അടുത്തിടെയുള്ളവ ഉൾപ്പെടെ: ഓഷ്യൻ ഫാൾസ്, പൾപ്പ് മിൽ പ്രവർത്തനരഹിതമാക്കിയതിന് ശേഷം 1973-ൽ അടച്ചു; 1982-ൽ 18 മാസത്തിനുശേഷം മോളിബ്ഡിനം ഖനി അടച്ചുപൂട്ടിയ കിറ്റ്സോൾട്ട് ; 1952 മുതൽ 1992 വരെ [[ആസ്ബസ്റ്റോസ്|ആസ്ബറ്റോസ്]] ഖനി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന കാസിയറും . മറ്റ് സന്ദർഭങ്ങളിൽ, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടാനുള്ള കാരണം ഒരു പട്ടണത്തിന്റെ ഉദ്ദേശിച്ച സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനം മറ്റൊരു, അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്തേക്ക് മാറുന്നതിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകാം. കന്നുകാലി വളർത്തൽ വ്യവസായത്തിന്റെ പ്രാദേശിക കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സമീപത്തെ വിൻറൺ കോളിംഗ്‌വുഡിനെ മറികടന്നപ്പോൾ, ഔട്ട്‌ബാക്ക് ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ക്വീൻസ്‌ലാന്റിലെ കോളിംഗ്‌വുഡിന് ഇത് സംഭവിച്ചു. 1899-ൽ റെയിൽ‌വേ വിൻ‌ടണിൽ എത്തി, അതിനെ [[ക്വീൻസ്‌ലാൻഡ്|ക്വീൻസ്‌ലാന്റിന്റെ]] മറ്റ് ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു, അടുത്ത വർഷം കോളിംഗ്‌വുഡ് ഒരു പ്രേത നഗരമായിരുന്നു. ഓസ്‌ട്രേലിയയിലുടനീളം കൂടുതൽ വിശാലമായി, ഒരു ഖനന വിഭവം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ചെടുത്താൽ പ്രേത നഗരങ്ങളുടെ വികസനം ഒഴിവാക്കുന്നതിനായി, ഒരു കമ്പനി നഗരം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് മേൽ ഫ്ലൈ-ഇൻ ഫ്ലൈ-ഔട്ട് ക്രമീകരണങ്ങളിലേക്ക് ഒരു മാറ്റം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. <ref name="aso">{{Cite journal|last=Peace|first=Adrian|date=2015|title=Australia, Sociocultural Overviews: Australian Settler Society|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780080970868120227|journal=International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences (Second Edition)|pages=239–244|doi=10.1016/B978-0-08-097086-8.12022-7|isbn=9780080970875|accessdate=21 October 2022}}</ref> രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മാറ്റമോ സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ പതനമോ മൂലധന നഗരങ്ങളെ സാമൂഹികമായോ സാമ്പത്തികമായോ അപ്രാപ്യമാക്കിയപ്പോൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങൾ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ ഉണ്ട്, ഉദാഹരണത്തിന്, Ctesiphon . റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് ഊഹക്കച്ചവടത്തിന്റെ ഉയർച്ചയും തത്ഫലമായുണ്ടാകുന്ന റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് കുമിളകളുടെ സാധ്യതയും (ചിലപ്പോൾ ലാൻഡ് ഡെവലപ്പർമാരുടെ പൂർണ്ണമായ ഓവർബിൽഡിംഗ് കാരണം) ഒരു പ്രേത നഗരത്തിന്റെ ചില ഘടകങ്ങളുടെ രൂപത്തിന് കാരണമായേക്കാം, കാരണം റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വിലകൾ തുടക്കത്തിൽ ഉയരുന്നു (അവിടെ താങ്ങാനാവുന്ന ഭവനങ്ങളിൽ ലഭ്യത കുറയുന്നു) പിന്നീട് സാമ്പത്തിക ചക്രങ്ങൾ കൂടാതെ/അല്ലെങ്കിൽ മാർക്കറ്റിംഗ് ഹബ്രിസുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ പിന്നീട് വീഴുന്നു. സ്‌പെയിൻ, ചൈന, യുണൈറ്റഡ് സ്‌റ്റേറ്റ്‌സ്, കാനഡ എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് സംഭവിക്കുന്നതായി നിരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. === മനുഷ്യ ഇടപെടൽ === [[File:Famagusta-Varosha_2007.JPG|ലഘുചിത്രം|1974-ൽ സൈപ്രസിലെ തുർക്കി അധിനിവേശത്തിന് മുമ്പ്, ഇപ്പോൾ നാശത്തിലേക്ക് വീഴുന്ന വരോഷ ഒരു ആധുനിക വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയായിരുന്നു.]] റെയിൽ‌റോഡുകളും റോഡുകളും ബൈപാസ് ചെയ്യുന്നതോ ഇനി ഒരു പട്ടണത്തിൽ എത്താത്തതോ ആയാലും ഒരു പ്രേത നഗരം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും. ഒന്റാറിയോയുടെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ ഒപിയോംഗോ ലൈനിലെ പല പ്രേത നഗരങ്ങളിലും, അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്ന ഹൈവേകളായ I-44, I-40 എന്നിവയിലൂടെ വാഹനമോടിക്കുന്നവർ ബൈപാസ് ചെയ്തതിന് ശേഷം യുഎസ് റൂട്ട് 66 ലും ഇത് സംഭവിച്ചു. ചില പ്രേത നഗരങ്ങൾ റെയിൽവേയ്‌ക്ക് സമീപം സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്, അവിടെ ആവി ട്രെയിനുകൾ ഇടയ്ക്കിടെ നിർത്തി വെള്ളം എടുക്കും. അംബോയ്, കാലിഫോർണിയ, മൊഹാവി [[മൊഹാവി മരുഭൂമി|മരുഭൂമിയ്ക്ക്]] കുറുകെയുള്ള അറ്റ്ലാന്റിക്, പസഫിക് റെയിൽ‌റോഡിലെ അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു ഗ്രാമത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. നദിയുടെ റൂട്ട് റൂട്ടിംഗ് മറ്റൊരു ഘടകമാണ്, ഒരു ഉദാഹരണം [[അരാൽ കടൽ|ആറൽ കടലിനോട്]] ചേർന്നുള്ള പട്ടണങ്ങളാണ്. ഒരു സർക്കാർ ഭൂമി തട്ടിയെടുക്കുമ്പോൾ പ്രേത നഗരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടേക്കാം, കൂടാതെ താമസക്കാർ മാറിത്താമസിക്കേണ്ടി വരും. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് ഒരു പീരങ്കി ശ്രേണി നിർമ്മിക്കുന്നതിനായി ഇംഗ്ലണ്ടിലെ [[ഡോർസെറ്റ്|ഡോർസെറ്റിലെ]] ടൈൻഹാം ഗ്രാമം ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. മിസിസിപ്പിയിലെ ഹാൻ‌കോക്ക് കൗണ്ടിയിൽ (മിസിസിപ്പി - [[ലുയീസിയാന|ലൂസിയാന]] സംസ്ഥാനമായ പേൾ നദിയുടെ [[മിസിസിപ്പി]] വശത്ത്, ജോൺ സി സ്റ്റെന്നിസ് സ്പേസ് സെന്റർ (എസ്‌എസ്‌സി)) റോക്കറ്റ് പരീക്ഷണ കേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാൻ [[നാസ]] ഭൂമി ഏറ്റെടുത്തപ്പോൾ യുഎസിലും സമാനമായ ഒരു സാഹചര്യം ഉണ്ടായി. ലൈൻ). അത്തരം റോക്കറ്റുകൾ പരീക്ഷിക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വലിയ ശബ്ദവും അപകടസാധ്യതകളും കാരണം നാസയ്ക്ക് ഒരു വലിയ (ഏകദേശം {{Convert|34|sqmi|adj=on|disp=or}} ) ബഫർ സോൺ ഏറ്റെടുക്കേണ്ടി വന്നു. ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ അഞ്ച് ഗ്രാമീണ മിസിസിപ്പി കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ (ഗെയ്‌ൻസ്‌വില്ലെ, ലോഗ്‌ടൗൺ, നെപ്പോളിയൻ, സാന്താ റോസ, വെസ്റ്റോണിയ), കൂടാതെ ആറാമത്തെ ( പെർലിംഗ്‌ടൺ ) വടക്കൻ ഭാഗവും താമസിക്കുന്ന 700 കുടുംബങ്ങളും ഈ സൗകര്യത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കേണ്ടിവന്നു. [[File:Akarmaraghosttown.jpg|ലഘുചിത്രം|[[അബ്ഖാസിയ]] / [[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജിയയിലെ]] ഒരു ഖനന നഗരമായ അകർമാര 1990 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധത്തെത്തുടർന്ന് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.]] ചിലപ്പോൾ നഗരം ഔദ്യോഗികമായി നിലനിൽക്കില്ല, പക്ഷേ ഭൗതിക അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, SSC നിർമ്മിക്കാൻ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വന്ന അഞ്ച് മിസിസിപ്പി കമ്മ്യൂണിറ്റികളിൽ ഇപ്പോഴും ആ കമ്മ്യൂണിറ്റികളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഈ സൗകര്യത്തിനുള്ളിൽ തന്നെയുണ്ട്. ഇപ്പോൾ കാട്ടിലെ സസ്യജന്തുജാലങ്ങളാൽ പടർന്നുകിടക്കുന്ന നഗരവീഥികളും ഒറ്റമുറി സ്കൂൾ ഹൗസും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ അവശേഷിക്കുന്നതിന്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ് , ഇല്ലിനോയിയിലെ മുൻ പട്ടണമായ വെസ്റ്റൺ, അത് അസ്തിത്വത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം വോട്ട് ചെയ്യുകയും ഫെർമി നാഷണൽ ആക്‌സിലറേറ്റർ ലബോറട്ടറിയുടെ നിർമ്മാണത്തിനായി സ്ഥലം മാറ്റുകയും ചെയ്തു. നിരവധി വീടുകളും കുറച്ച് കളപ്പുരകളും അവശേഷിക്കുന്നു, സന്ദർശിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞരെ പാർപ്പിക്കാനും അറ്റകുറ്റപ്പണി ഉപകരണങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു, അതേസമയം സൈറ്റിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന റോഡുകൾ വസ്തുവിന്റെ അരികുകളിൽ അടച്ചിരിക്കുന്നു, മേൽനോട്ടമില്ലാത്ത പ്രവേശനം തടയാൻ ഗേറ്റ്ഹൗസുകളോ ബാരിക്കേഡുകളോ ഉപയോഗിച്ച്. ==== അണക്കെട്ടുകൾ വഴിയുള്ള വെള്ളപ്പൊക്കം ==== അണക്കെട്ടുകളുടെ നിർമ്മാണം വെള്ളത്തിനടിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പ്രേത നഗരങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ഇവ ഉൾപ്പെടുന്നു: * ലോയ്‌സ്റ്റൺ, ടെന്നസി, യു.എസ്., നോറിസ് അണക്കെട്ട് സൃഷ്ടിച്ച് വെള്ളത്തിനടിയിലാകുകയും അടുത്തുള്ള ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് പുനർനിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു <ref>{{Cite web|url=https://tnmuseum.org/junior-curators/posts/underwater-ghost-towns-of-tennessee|title=Underwater Ghost Towns of Tennessee|access-date=26 February 2023|last=Watts|first=Jennifer|website=Tennessee State Museum}}</ref> * [[ഹൂവർ അണക്കെട്ട്|ഹൂവർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണത്തെത്തുടർന്ന് സെന്റ് തോമസ്, നെവാഡ, യു.എസ്., മീഡ് തടാകത്തിൽ നിന്ന് 70 അടി വരെ വെള്ളത്തിനടിയിലായി <ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/lake/learn/nature/st-thomas-nevada.htm|title=St Thomas Nevada - Lake Mead National Recreation Area (U.S. National Park Service)|access-date=26 February 2023|website=National Park Service|publisher=National Park Service}}</ref> * 1958 ലെ സെന്റ് ലോറൻസ് സീവേ നിർമ്മാണത്തിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടായ [[ഒണ്ടാറിയോ|ഒന്റാറിയോയിലെ]] നഷ്ടപ്പെട്ട ഗ്രാമങ്ങൾ <ref>{{Cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/the-lost-villages|title=The Lost Villages|access-date=26 February 2023|last=Wheeler|first=Maggie|website=The Canadian Encyclopedia|publisher=Historica Canada}}</ref> * ഇംഗ്ലണ്ടിലെ റട്ട്‌ലാന്റിലെ നെതർ ഹാംബ്ൾട്ടണും മിഡിൽ ഹാംബിൾട്ടണും റൂട്ട്‌ലാൻഡ് വാട്ടർ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനായി വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടായി <ref>{{Cite web|url=https://epns.nottingham.ac.uk/browse/Rutland/Hambleton/53286f79b47fc40c0d000400-Hambleton%2C+Upper+Hambleton%2C+Middle+Hambleton%2C+Nether+Hambleton|title=Hambleton, Upper Hambleton, Middle Hambleton, Nether Hambleton|access-date=26 February 2023|website=Survey of English Place-Names|publisher=English Place-Name Society|archive-date=2023-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226235511/https://epns.nottingham.ac.uk/browse/Rutland/Hambleton/53286f79b47fc40c0d000400-Hambleton,+Upper+Hambleton,+Middle+Hambleton,+Nether+Hambleton|url-status=dead}}</ref> * ലേഡിബോവർ റിസർവോയറിന്റെ നിർമ്മാണ വേളയിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ആഷോപ്ടണും ഡെർവെന്റും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മുങ്ങി <ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/derwent-derbyshire_uk_5befe523e4b07573881ece57|title=Two Lost Derbyshire Villages Have Been revealed By Low WaterLevels At Ladybower Reservoir|access-date=26 February 2023|last=York|first=Chris|date=17 November 2018|website=HuffPost UK News|publisher=Huffington Post}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.peakdistrict.gov.uk/visiting/miles-without-stiles/ladybower|title=Ladybower|access-date=26 February 2023|website=Peak District National Park}}</ref> * ടിഗ്നെസ് അണക്കെട്ട് ഫ്രാൻസിലെ ടിഗ്നെസ് ഗ്രാമത്തിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടാക്കി, 78 കുടുംബങ്ങളെ മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചു <ref>{{Cite web|url=https://www.britishpathe.com/video/VLVA436HY83AJ25IFMIA88LM67F2B-VILLAGE-DESTROYED-AS-NEW-DAM-FLOODS-RESERVOIR/query/Tignes|title=Village Destroyed as New Dam Floods Reservoir|access-date=26 February 2023|website=British Pathe|publisher=Reuters}}</ref> * 1940-ൽ റൈബിൻസ്ക് റിസർവോയർ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതിനെത്തുടർന്ന് റഷ്യയിലെ മൊളോഗ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് വിധേയമായി * ചൈനയിലെ [[ത്രീ ഗോർജസ് അണക്കെട്ട്|ത്രീ ഗോർജസ് അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണ വേളയിൽ പല പുരാതന ഗ്രാമങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, ഇത് നിരവധി ഗ്രാമീണരെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കാൻ കാരണമായി <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Three-Gorges-Dam|title=Three Gorges Dam|access-date=26 February 2023|website=Encyclopedia Britannica|publisher=Britannica}}</ref> * [[കോസ്റ്റ റീക്ക|കോസ്റ്ററിക്കയിലെ]] ഗ്വാനകാസ്റ്റെ പ്രവിശ്യയിൽ, അറീനലിലെയും ട്രോണഡോറയിലെയും നിവാസികൾ 1978-ൽ മനുഷ്യനിർമ്മിത തടാകമായ അരനാൽ തടാകത്തിന് ഇടം നൽകാനായി മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായി. <ref>{{Cite web|url=https://lanacioncostarica.pressreader.com/article/281496460663685|title=La Nacion Costa Rica|access-date=2023-06-01|website=lanacioncostarica.pressreader.com}}</ref> * ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ [[ന്യൂ സൗത്ത് വെയ്ൽസ്|ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിലെ]] ഓൾഡ് അദാമിനാബി, സ്നോവി റിവർ സ്കീമിന്റെ ഒരു അണക്കെട്ടിൽ വെള്ളപ്പൊക്കമുണ്ടായി. <ref>{{Cite web|url=https://www.australiangeographic.com.au/topics/history-culture/2022/12/a-complete-guide-to-adaminaby-nsw/|title=A Complete Guide to Adaminaby, NSW|access-date=26 February 2023|last=Elder|first=Bruce|date=9 December 2022|website=Australian Geographic}}</ref> * ഈജിപ്തിലെ [[നൈൽ നദി|നൈൽ നദിയിൽ]] [[അസ്വാൻ അണക്കെട്ട്|അസ്വാൻ ഹൈ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം [[ലേക്ക് നാസെർ|നാസർ തടാകത്തിന്]] കീഴിലുള്ള ബുഹെൻ പോലെയുള്ള പുരാവസ്തു സ്ഥലങ്ങളും പുരാതന വാസസ്ഥലങ്ങളും വെള്ളത്തിനടിയിലാക്കി. * ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനമായ [[ഉത്തരാഖണ്ഡ്|ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ]] [[തെഹ്‌രി അണക്കെട്ട്|തെഹ്‌രി അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണത്തിന് ശേഷം തെഹ്‌രി മുങ്ങിമരിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://uttarakhandtourism.gov.in/destination/new-tehri|title=New Tehri - Overlooks The Gigantic Tehri Lake And Dam {{!}} Uttarakhand Tourism|website=Uttarakhand Tourism}}</ref> * 1992-ൽ പോർച്ചുഗലിൽ താഴെയുള്ള ആൾട്ടോ ലിൻഡോസോ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിൽ മുങ്ങിമരിച്ച അസെറിഡോയും സ്പെയിനിലെ ഗലീസിയ മേഖലയിലെ മറ്റ് അഞ്ച് ഗ്രാമങ്ങളും (പിന്നീട് 2022 ന്റെ തുടക്കത്തിൽ കടുത്ത വരൾച്ചയെ തുടർന്ന് തുറന്നുകാട്ടപ്പെട്ടു <ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/11/ghost-village-emerges-in-spain-as-drought-empties-reservoir-aceredo|title=Ghost village emerges in Spain as drought empties reservoir|access-date=21 February 2022|date=12 February 2022|website=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/8628758/ghost-village-spain-drought-reservoir-aceredo/|title=Incredible photos show Spanish ghost village emerge after 30 years underwater|access-date=21 February 2022|last=Butterfield|first=Michelle|date=18 February 2022|website=Global News}}</ref> ) ==== കൂട്ടക്കൊലകൾ ==== [[File:Aghdam_6.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|അഗ്ദാമിലെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പതുക്കെ വീണ്ടെടുക്കുന്ന പ്രകൃതി (2010)]] അവരുടെ ജനസംഖ്യ കൂട്ടക്കൊല ചെയ്യപ്പെടുകയോ നാടുകടത്തപ്പെടുകയോ പുറത്താക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ ചില പട്ടണങ്ങൾ വിജനമാകും. ഗ്രീസും തുർക്കിയും തമ്മിലുള്ള ജനസംഖ്യാ വിനിമയത്തിന്റെ ഫലമായി 1923-ൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പുരാതന ഗ്രീക്ക് നഗരമായ കയാക്കോയ്, 1944 ജൂൺ 10 ന് 663 നിവാസികളിൽ 642 പേർ ജർമ്മൻ വാഫെൻ ആക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ ഒറഡോർ-സുർ-ഗ്ലെയ്നിലെ യഥാർത്ഥ ഫ്രഞ്ച് ഗ്രാമം നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. -എസ്എസ് കമ്പനി. സമീപത്തെ ഒരു സ്ഥലത്ത് യുദ്ധാനന്തരം ഒരു പുതിയ ഗ്രാമം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, ഒറിജിനൽ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഒരു സ്മാരകമായി നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്.മറ്റൊരു ഉദാഹരണം [[അസർബെയ്ജാൻ|അസർബൈജാനിലെ]] അഗ്ദാം എന്ന നഗരമാണ്. 1993 ജൂലൈയിൽ ഒന്നാം നഗോർണോ-കറാബാക്ക് യുദ്ധത്തിൽ അർമേനിയൻ സൈന്യം അഗ്ദാം കീഴടക്കി. കനത്ത പോരാട്ടം മുഴുവൻ ജനങ്ങളെയും പലായനം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. നഗരം പിടിച്ചടക്കിയ ശേഷം, അർമേനിയൻ സൈന്യം അസർബൈജാനികൾ മടങ്ങിവരുന്നതിൽ നിന്ന് നിരുത്സാഹപ്പെടുത്താൻ നഗരത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും നശിപ്പിച്ചു. നിർമ്മാണ സാമഗ്രികൾക്കായി പ്രദേശവാസികൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നഗരം കൊള്ളയടിച്ചപ്പോൾ തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ കൂടുതൽ നാശനഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. നിലവിൽ ഇത് ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും നശിച്ച് ജനവാസമില്ലാത്ത നിലയിലാണ്. === ദുരന്തങ്ങൾ, യഥാർത്ഥവും പ്രതീക്ഷിച്ചതും === [[File:Craco0001.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|1963-ൽ ഉണ്ടായ മണ്ണിടിച്ചിലിനെത്തുടർന്ന് ഇറ്റലിയിലെ ക്രാക്കോ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. പിന്നീട് ഇതൊരു ജനപ്രിയ സിനിമാ സെറ്റായി മാറി.]] പ്രകൃതിദത്തവും മനുഷ്യനിർമിതവുമായ ദുരന്തങ്ങൾ പ്രേത നഗരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. ഉദാഹരണത്തിന്, 1845-ൽ അവരുടെ പട്ടണം സ്ഥാപിതമായതുമുതൽ 30-ലധികം തവണ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് ശേഷം, മിസോറിയിലെ പാറ്റൺസ്ബർഗിലെ നിവാസികൾ 1993-ലെ രണ്ട് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് ശേഷം മാറിത്താമസിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. സർക്കാർ സഹായത്തോടെ, നഗരം മുഴുവൻ {{Convert|3|mi|0|abbr=out|disp=or}} പുനർനിർമിച്ചു&nbsp; അകലെ. ഇറ്റാലിയൻ പ്രദേശമായ ബസിലിക്കറ്റയിലെ ഒരു മധ്യകാല ഗ്രാമമായ ക്രാക്കോ 1963 ൽ മണ്ണിടിച്ചിലിനെ തുടർന്ന് ഒഴിപ്പിച്ചു. മെൽ ഗിബ്‌സന്റെ ''[[ദ പാഷൻ ഓഫ് ദ ക്രൈസ്റ്റ്|ദി പാഷൻ ഓഫ് ദി ക്രൈസ്റ്റ്]]'', ഫ്രാൻസെസ്കോ റോസിയുടെ ''ക്രൈസ്റ്റ് സ്റ്റോപ്പ്ഡ് അറ്റ് എബോളി'', കാതറിൻ ഹാർഡ്‌വിക്കിന്റെ ''[[ദി നേറ്റിവിറ്റി സ്റ്റോറി]]'', മാർക്ക് ഫോർസ്റ്ററിന്റെ ''[[ക്വാണ്ടം ഓഫ് സൊളേസ്|ക്വാണ്ടം ഓഫ് സോളസ് എന്നിവ]]'' ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സിനിമകളുടെ ചിത്രീകരണ ലൊക്കേഷനാണിത്. <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/search/title?locations=Craco,%20Matera,%20Basilicata,%20Italy&ref_=ttloc_loc_14|title=Most Popular Titles With Location Matching "Craco, Matera, Basilicata, Italy"|access-date=15 November 2013|website=Internet Movie Database}}</ref> 1984-ൽ, [[സെൻട്രാലിയ (പെൻസിൽവാനിയ)|സെൻട്രലിയ, പെൻസിൽവാനിയ]], അനിയന്ത്രിതമായ ഒരു ഖനി തീപിടുത്തം കാരണം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, അത് 1962-ൽ ആരംഭിച്ച് ഇന്നും ജ്വലിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ, അടുത്തുള്ള പട്ടണമായ പെൻസിൽവാനിയയിലെ ബൈർനെസ്‌വില്ലെക്ക് താഴെയുള്ള ഒരു ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഖനിയിൽ തീ എത്തി, അത് ആ ഖനിക്കും തീപിടിക്കുകയും ആ പട്ടണത്തെയും ഒഴിപ്പിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കുകയും ചെയ്തു. [[File:Pripyat-today.jpg|ലഘുചിത്രം|[[ചെർണോബിൽ ദുരന്തം|ചെർണോബിൽ ദുരന്തത്തിന്]] ശേഷം ഉക്രെയ്നിലെ [[പ്രിപ്യാറ്റ്]] ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.]] ''പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന'' പ്രകൃതിദുരന്തം കാരണം ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകളും ഇടയ്ക്കിടെ ഉണ്ടായേക്കാം - ഉദാഹരണത്തിന്, കനേഡിയൻ പട്ടണമായ ലെമിയൂക്സ്, ഒന്റാറിയോ, 1991-ൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, മണ്ണ് പരിശോധനയിൽ ലെഡ കളിമണ്ണിന്റെ അസ്ഥിരമായ കിടക്കയിലാണ് കമ്മ്യൂണിറ്റി നിർമ്മിച്ചതെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനെത്തുടർന്ന്. Lemieux ലെ അവസാനത്തെ കെട്ടിടം തകർത്ത് രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം, ഒരു മണ്ണിടിച്ചിലിൽ മുൻ പട്ടണത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം സൗത്ത് നേഷൻ നദിയിലേക്ക് ഒഴുകി. രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ്, ക്യൂബെക്കിലെ സെന്റ്-ജീൻ-വിയാനി എന്ന കനേഡിയൻ പട്ടണവും ലെഡ കളിമൺ അടിത്തറയിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ്, 1971 മെയ് 4 ന് ഒരു മണ്ണിടിച്ചിലിനെത്തുടർന്ന് 41 വീടുകൾ ഒലിച്ചുപോയി, 31 പേർ മരിച്ചു. 1986-ലെ [[ചെർണോബിൽ ദുരന്തം|ചെർണോബിൽ ദുരന്തത്തെത്തുടർന്ന്]], അപകടകരമാംവിധം ഉയർന്ന തോതിലുള്ള ആണവ മലിനീകരണം ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്തേക്ക് രക്ഷപ്പെട്ടു, ഉക്രെയ്നിലെയും അയൽരാജ്യമായ [[ബെലാറുസ്|ബെലാറസിലെയും]] 200 ഓളം പട്ടണങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും ഒഴിപ്പിച്ചു, [[പ്രിപ്യാറ്റ്]], ചെർണോബിൽ നഗരങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ. പലായനം ചെയ്തവരിൽ പലർക്കും അവരുടെ വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അനുവാദം ലഭിക്കാത്ത തരത്തിൽ പ്രദേശം മലിനമായിരുന്നു. ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ പട്ടണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായത് Pripyat ആണ്; [[ചെർണോബിൽ ആണവോർജ്ജനിലയം|ചെർണോബിൽ ന്യൂക്ലിയർ പവർ പ്ലാന്റിലെ]] തൊഴിലാളികൾക്കായി ഇത് നിർമ്മിച്ചതാണ്, ദുരന്തസമയത്ത് ഏകദേശം 50,000 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. <ref name="chernobyl">{{Cite book|title=Chernobyl Record: The Definitive History of the Chernobyl Catastrophe|last=Mould|first=R. F.|publisher=Institute of Physics Publishing|year=2000|isbn=0-7503-0670-X|location=Bristol|pages=103–117|chapter=Evacuation and Resettlement|chapter-url={{GBurl|id=O36UC03ODtcC|pg=PA103}}}}</ref> === രോഗവും മലിനീകരണവും === [[File:Rerik-West-September-2014.jpg|ലഘുചിത്രം|റെറിക് വെസ്റ്റ്, ജർമ്മനി. സമീപത്തെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സോവിയറ്റ് ആർമി ബാരക്കുകളിൽ നിന്ന് വെടിമരുന്ന് മലിനീകരണം കാരണം 1992 ന് ശേഷം നിരോധിത പ്രദേശമായി മാറി.]] പകർച്ചവ്യാധികളിൽ നിന്നുള്ള ഗണ്യമായ മരണനിരക്ക് പ്രേത നഗരങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. 1918 ലും 1919 ലും സ്പാനിഷ് ഫ്ലൂ പകർച്ചവ്യാധിയുടെ സമയത്ത് 7,000-ത്തിലധികം അർക്കൻസാൻമാർ <ref name="CDC">{{Cite journal|url=https://www.cdc.gov/eid/content/14/8/1193.htm|volume=14|issue=8|date=August 2008|title=Deaths from Bacterial Pneumonia during 1918–19 Influenza Pandemic|last=Brundage|first=John F.|first2=G. Dennis|last2=Shanks|journal=Emerging Infectious Diseases|publisher=U.S. [[Centers for Disease Control]]|accessdate=11 July 2010|doi=10.3201/eid1408.071313|pages=1193–1199|pmc=2600384|pmid=18680641}}</ref> കിഴക്കൻ [[ആർക്കൻസാ|അർക്കൻസസിലെ]] ചില സ്ഥലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു <ref>{{Cite book|title=Annual report of the Surgeon General of the Public Health Service of the United States - 1920|publisher=[[Public Health Service]]|location=Washington, DC}}</ref> പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന പകുതിയിൽ ഉണ്ടായ മഹാക്ഷാമവും തുടർന്നുണ്ടായ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയും കാരണം അയർലണ്ടിലെ, പ്രത്യേകിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ഭാഗത്തുള്ള നിരവധി കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ തുടച്ചുനീക്കപ്പെട്ടു. ദീർഘകാല മലിനീകരണം മൂലമുണ്ടാകുന്ന വിനാശകരമായ പാരിസ്ഥിതിക നാശവും ഒരു പ്രേത നഗരം സൃഷ്ടിക്കും. മിസൗറിയിലെ ടൈംസ് ബീച്ച്, ഡയോക്‌സിനുകളുടെ അളവ് കൂടുതലുള്ള നിവാസികൾ, ഒരുകാലത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ ഏറ്റവും വലിയ നീല ആസ്‌ബറ്റോസ് സ്രോതസ്സായിരുന്ന വെസ്റ്റേൺ [[വെസ്റ്റേൺ ഓസ്ട്രേലിയ|ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] വിറ്റെനൂം എന്നിവയാണ് ശ്രദ്ധേയമായ ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ, എന്നാൽ ആരോഗ്യ പ്രശ്‌നങ്ങൾ കാരണം 1966-ൽ അടച്ചുപൂട്ടി. കൻസാസ് - [[ഒക്‌ലഹോമ]] അതിർത്തിയിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇരട്ട കമ്മ്യൂണിറ്റികളായ [[കാൻസസ്|ട്രീസും]] പിച്ചറും ഒരു കാലത്ത് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്‌സിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ [[നാകം|സിങ്കിന്റെയും]] [[കറുത്തീയം|ലെഡിന്റെയും]] സ്രോതസ്സുകളിലൊന്നായിരുന്നു, എന്നാൽ ഒരു നൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി മൈൻ ടെയിലിംഗുകൾ അനിയന്ത്രിതമായി നീക്കംചെയ്യുന്നത് നഗരത്തിലെ കുട്ടികളിൽ ഭൂഗർഭജല മലിനീകരണത്തിനും [[ഈയം വിഷബാധ|ലെഡ് വിഷബാധയ്ക്കും]] കാരണമായി. ഒടുവിൽ ഒരു നിർബന്ധിത പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ ഏജൻസി വാങ്ങുന്നതിനും ഒഴിപ്പിക്കലിനും കാരണമാകുന്നു. സൈനിക ഉപയോഗം മൂലമുണ്ടാകുന്ന [[അമ്മ്യൂനീഷൻ|വെടിമരുന്ന്]] മൂലമുണ്ടാകുന്ന മലിനീകരണവും പ്രേത നഗരങ്ങളുടെ വികസനത്തിന് കാരണമായേക്കാം. [[ഡോർസെറ്റ്|ഡോർസെറ്റിലെ]] ടൈൻഹാം, [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] സൈനികാഭ്യാസത്തിനായി അഭ്യർത്ഥിച്ചു, സാധാരണ ഷെല്ലാക്രമണത്തിൽ നിന്ന് പൊട്ടിത്തെറിക്കാത്ത യുദ്ധോപകരണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതിനാൽ ജനവാസമില്ലാതെ തുടരുന്നു. == ലോകമെമ്പാടും == === ആഫ്രിക്ക === [[File:Kolmanskop_Ghost_Town_Buildings.jpg|ലഘുചിത്രം|കോൾമാൻസ്കോപ്പ്, [[നമീബിയ]] (2016); 1956 മുതൽ ഒരു പ്രേത നഗരം]] ചില ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ യുദ്ധങ്ങളും കലാപങ്ങളും പല പട്ടണങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും വിജനമാക്കിയിരിക്കുന്നു. 2003 മുതൽ, പ്രസിഡന്റ് ഫ്രാൻസ്വാ ബോസിസെ അധികാരത്തിൽ വന്നതിനുശേഷം, സായുധ വിമതരും സർക്കാർ സൈനികരും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം രൂക്ഷമായതിന്റെ ഫലമായി [[മദ്ധ്യ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്ക്|സെൻട്രൽ ആഫ്രിക്കൻ റിപ്പബ്ലിക്കിലെ]] ആയിരക്കണക്കിന് പൗരന്മാർക്ക് അവരുടെ വീടുകൾ വിട്ട് പലായനം ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതരായി. വിമതരെ പിന്തുണച്ചുവെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന പാവുവയ്ക്ക് സമീപമുള്ള ബിഗോംബോ ഡ്യൂക്സ് പോലുള്ള ഗ്രാമങ്ങൾ സർക്കാർ സൈനികർ കൊള്ളയടിക്കുന്നു. കൊല്ലപ്പെടാത്തവർക്ക് അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് രക്ഷപ്പെടുകയല്ലാതെ വേറെ വഴിയില്ല. പ്രദേശത്തെ അസ്ഥിരത സംഘടിതവും സുസജ്ജവുമായ കൊള്ളക്കാരെ ജനങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്താൻ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു, പലപ്പോഴും ഗ്രാമങ്ങളെ അവരുടെ ഉണർവിൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ആഫ്രിക്കയിലെ മറ്റിടങ്ങളിൽ, ദക്ഷിണ സുഡാനിലെ ഗോത്രവർഗ സംഘട്ടനത്തിനിടെ ലുകാങ്കോൾ പട്ടണം കത്തി നശിച്ചു. നാശത്തിന് മുമ്പ്, നഗരത്തിൽ 20,000 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു. [[ലിബിയൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം (2011)|2011 ലെ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിൽ]] ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് [[ലിബിയ|ലിബിയൻ]] പട്ടണമായ തവേർഗയിൽ ഏകദേശം 25,000 ജനസംഖ്യയുണ്ടായിരുന്നു, അതിനുശേഷം അത് ശൂന്യമായി തുടരുന്നു. ധാതു സമ്പന്നമായ ആഫ്രിക്കയിലെ പല പ്രേത നഗരങ്ങളും മുൻ ഖനന നഗരങ്ങളാണ്. ഇപ്പോൾ [[നമീബിയ]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ജർമ്മൻ തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ ആഫ്രിക്കയിൽ 1908-ലെ ഡയമണ്ട് റഷ് ആരംഭിച്ചതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, ജർമ്മൻ ഇംപീരിയൽ ഗവൺമെന്റ് ''സ്‌പെർജിബിയറ്റ്'' ( ''നിരോധിത മേഖല'' ) സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ഏക ഖനന അവകാശം അവകാശപ്പെട്ടു, <ref name="Handbook">{{Cite book|url=https://archive.org/details/namibiahandbookt0000ball <!-- access-date=24 May 2008 (deprecated) -->|title=Namibia Handbook: The Travel Guide|last=Santcross|first=Nick|last2=Ballard|first2=Sebastian|last3=Baker|first3=Gordon|publisher=[[Footprint Travel Guides|Footprint Handbooks]]|year=2001|isbn=1-900949-91-1}}</ref> പുതിയ സെറ്റിൽമെന്റിനെ ഫലപ്രദമായി കുറ്റകരമാക്കി. ഈ പ്രദേശത്തെ ചെറിയ ഖനന നഗരങ്ങളായ പോമോണ, എലിസബത്ത് ബേ, കോൾമാൻസ്‌കോപ്പ് എന്നിവയെ ഈ നിരോധനത്തിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയിരുന്നു, എന്നാൽ പുതിയ ഭൂമി അവകാശവാദങ്ങൾ നിരസിച്ചത് താമസിയാതെ അവയെല്ലാം പ്രേത നഗരങ്ങളാക്കി മാറ്റി. === ഏഷ്യ === [[File:Chenggong,_Kunming,_Yunnan_province.jpg|ലഘുചിത്രം|ചൈനയിലെ കുൻമിങ്ങിലെ ചെങ്കോങ് ജില്ലയിൽ ആളില്ലാത്ത പാർപ്പിട സമുച്ചയങ്ങൾ]] [[File:VOA_Herman_-_April_12_2011_Namie-04.jpg|ലഘുചിത്രം|[[ജപ്പാൻ ഭൂകമ്പവും സുനാമിയും (2011)|2011 ലെ തോഹോകു ഭൂകമ്പത്തെയും സുനാമിയെയും]] തുടർന്ന് [[ഫുക്കുഷിമ ആണവ അപകടങ്ങൾ|ഫുകുഷിമ ഡെയ്‌ചി ആണവ ദുരന്തത്തിന്റെ]] ഫലമായി [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലെ]] ഫുകുഷിമ പ്രിഫെക്ചറിലെ മറ്റ് നിരവധി പട്ടണങ്ങൾക്കൊപ്പം നാമി പട്ടണവും താൽക്കാലികമായി ഒഴിപ്പിച്ചു. നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന അണുനാശീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങളെത്തുടർന്ന്, നമിയുടെ നിരവധി ഭാഗങ്ങൾ താമസക്കാർക്കായി പൂർണ്ണമായി വീണ്ടും തുറന്നു, നഗരത്തിലെ കെട്ടിടങ്ങളുടെ പുനർനിർമ്മാണവും നവീകരണവും ഏറ്റെടുക്കാനും പ്രദേശത്തിന്റെ പുനരധിവാസം നടത്താനും അനുവദിക്കുന്നു. ]] ചൈനയിൽ നിരവധി വലിയ നഗര സ്വത്ത് വികസനങ്ങളുണ്ട്, ചിലപ്പോൾ "പ്രേത നഗരങ്ങൾ" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു, അവ നിർമ്മിച്ചതിന് ശേഷം അധികവും ആളൊഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. <ref>{{Cite book|title=Ghost Cities of China: The Story of Cities without People in the World's Most Populated Country|url=https://archive.org/details/ghostcitiesofchi0000shep|last=Shephard|first=Wade|date=2015|publisher=[[Zed Books]]|isbn=978-1-78360-218-6}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ [[ധനുഷ്കോടി]] പട്ടണം ഒരു പ്രേത നഗരമാണ്. 1964-ലെ രാമേശ്വരം ചുഴലിക്കാറ്റിൽ ഇത് നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് ജനവാസമില്ലാതെ തുടരുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/travel/destinations/story/dhanushkodi-ram-setu-adams-bridge-rameshwaram-tamil-nadu-travel-india-tourism-lifetr-343293-2016-09-26|title=Did you know? Dhanushkodi is the place where you can see the origin of the Ram Setu!|access-date=2020-05-02|last=Duttagupta|first=Samonway|website=India Today|language=en}}</ref> മുൻ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ]] ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട പല പട്ടണങ്ങളും വാസസ്ഥലങ്ങളും ആവശ്യമായ സേവനങ്ങൾ നൽകുന്നതിനായി ഗുലാഗ് ലേബർ ക്യാമ്പുകൾക്ക് സമീപം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഈ ക്യാമ്പുകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും 1950-കളിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, പട്ടണങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു പട്ടണം ബുട്ടുഗിചാഗ് (ലോവർ ബുതുഗിചാഗ് എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു) എന്നറിയപ്പെടുന്ന മുൻ ഗുലാഗ് ക്യാമ്പിന് സമീപമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വ്യാവസായികവൽക്കരണവും 1990-കളുടെ തുടക്കത്തിലെ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും കാരണം മറ്റ് പട്ടണങ്ങൾ വിജനമായിരുന്നു , സോവിയറ്റിനു ശേഷമുള്ള സംഘർഷങ്ങൾക്ക് കാരണമായി - ഒരു ഉദാഹരണം [[ജോർജ്ജിയ (രാജ്യം)|ജോർജിയയിലെ]] ടക്വാർചെലി, തുടക്കത്തിൽ അബ്ഖാസിയയിലെ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലമായി ജനസംഖ്യയിൽ ഗണ്യമായ കുറവുണ്ടായ ഒരു കൽക്കരി ഖനന പട്ടണമാണ്. 1990-കൾ. === അന്റാർട്ടിക്ക === [[File:Deception-Base.jpg|ലഘുചിത്രം|ഡിസെപ്ഷൻ ഐലൻഡിലെ വേലേഴ്‌സ് ബേയിലെ തകർന്ന ബ്രിട്ടീഷ് താവളം അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനത്താൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു]] [[അന്റാർട്ടിക്ക|അന്റാർട്ടിക്കയിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ഗോസ്റ്റ് ടൗൺ ഡിസെപ്ഷൻ ഐലൻഡിലാണ്, അവിടെ 1906-ൽ ഒരു നോർവീജിയൻ-ചിലിയൻ കമ്പനി തിമിംഗലവേട്ട സ്റ്റേഷൻ സ്ഥാപിച്ചു, അവർ തങ്ങളുടെ ഫാക്ടറി കപ്പലായ ''ഗോബർനാഡോർ ബോറിസിന്റെ'' താവളമായി ഉപയോഗിച്ചു. മറ്റ് തിമിംഗലവേട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ അതേപടി തുടർന്നു, 1914 ആയപ്പോഴേക്കും അവിടെ പതിമൂന്ന് ഫാക്ടറി കപ്പലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. [[മഹാസാമ്പത്തികമാന്ദ്യം|ഗ്രേറ്റ് ഡിപ്രഷൻ]] സമയത്ത് സ്റ്റേഷൻ ലാഭകരമാകുന്നത് അവസാനിപ്പിച്ചു, 1931 ൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1969-ൽ അഗ്നിപർവ്വത സ്ഫോടനത്തിൽ സ്റ്റേഷൻ ഭാഗികമായി നശിച്ചു. അന്റാർട്ടിക്കയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അന്റാർട്ടിക്ക പെനിൻസുലയിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിരവധി ശാസ്ത്ര-സൈനിക താവളങ്ങളും ഉണ്ട്. ദക്ഷിണ ജോർജിയയിലെ അന്റാർട്ടിക്ക് ദ്വീപിൽ 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ പകുതിയിൽ നിരവധി തിമിംഗല വേട്ടക്കാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ചില വർഷങ്ങളിൽ മൊത്തം ജനസംഖ്യ 2,000 കവിഞ്ഞു. ഗ്രിറ്റ്‌വികെൻ (1904-64ൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു), ലീത്ത് ഹാർബർ (1909-65), ഓഷ്യൻ ഹാർബർ (1909-20), ഹുസ്‌വിക് (1910-60), സ്‌ട്രോംനെസ് (1912-61), പ്രിൻസ് ഒലാവ് ഹാർബർ (1917-34) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട വാസസ്ഥലങ്ങൾ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ജീർണിച്ചു, ഗ്രിറ്റ്‌വിക്കനിലെ മ്യൂസിയം ക്യൂറേറ്ററുടെ കുടുംബം ഒഴികെ ഇക്കാലത്ത് ജനവാസമില്ലാതെ തുടരുന്നു. ഗ്രിറ്റ്‌വിക്കനിലെ ജെട്ടി, പള്ളി, വാസസ്ഥലങ്ങൾ, വ്യാവസായിക കെട്ടിടങ്ങൾ എന്നിവ അടുത്തിടെ സൗത്ത് ജോർജിയൻ സർക്കാർ നവീകരിച്ചു, ഇത് ഒരു ജനപ്രിയ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി മാറി. മറ്റ് ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ ചില ചരിത്ര കെട്ടിടങ്ങളും പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ട്. === യൂറോപ്പ് === [[File:Oradour-sur-Glane-Streets-1294.jpg|ലഘുചിത്രം|ജർമ്മൻ കൂട്ടക്കൊലയ്ക്ക് ശേഷം ഫ്രാൻസിലെ ഒറഡോർ-സുർ-ഗ്ലെയ്നിലെ പ്രധാന തെരുവിന് മാറ്റമില്ല.]] [[File:Jussarö_building1.jpg|ലഘുചിത്രം|ഫിൻലൻഡിലെ റാസെബർഗിലെ എകെനാസിലെ ജുസാറോ ദ്വീപിലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഖനന കെട്ടിടം.]] [[നഗരവത്കരണം|നഗരവൽക്കരണം]] - ഒരു രാജ്യത്തെ ഗ്രാമീണ ജനത നഗരങ്ങളിലേക്കുള്ള കുടിയേറ്റം - പല യൂറോപ്യൻ പട്ടണങ്ങളെയും ഗ്രാമങ്ങളെയും വിജനമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ബൾഗേറിയയിലെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങൾ ഇക്കാരണത്താൽ പ്രേത നഗരങ്ങളായി മാറുന്നു; 2011 ലെ സെൻസസ് സമയത്ത്, രാജ്യത്ത് 181 ജനവാസമില്ലാത്ത ജനവാസ കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. ഹംഗറിയിൽ, ഡസൻ കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുമെന്ന ഭീഷണിയിലാണ്. 1970-കളുടെ അവസാനത്തിൽ "ചത്ത" എന്ന് ഔദ്യോഗികമായി പ്രഖ്യാപിച്ച ആദ്യത്തെ ഗ്രാമം [[:hu:Gyűrűfű|ഗൈറോഫായിരുന്നു]], എന്നാൽ പിന്നീട് അത് ഒരു പരിസ്ഥിതി ഗ്രാമമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ജനവാസമില്ലാത്ത മറ്റ് ചില ഗ്രാമങ്ങൾ ചെറിയ ഗ്രാമീണ റിസോർട്ടുകളായി വിജയകരമായി സംരക്ഷിച്ചു, ഉദാഹരണത്തിന്, [[Kán, Hungary|Kán]], Tornakápolna, Szanticska, [[Gorica, Hungary|Gorica]], [[Révfalu]] . സ്പെയിനിൽ, പർവതപ്രദേശമായ ഐബീരിയൻ സിസ്റ്റത്തിന്റെ വലിയ മേഖലകളും [[പിറനീസ് പർവ്വതനിര|പൈറീനീസ്]] 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭം മുതൽ കനത്ത ജനവാസത്തിന് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്, സോളാന താഴ്‌വര പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രേത നഗരങ്ങളുടെ ഒരു നിര അവശേഷിപ്പിച്ചു. മലയോര ഗ്രാമ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പരമ്പരാഗത കാർഷിക രീതികളായ ചെമ്മരിയാട്, ആട് വളർത്തൽ, പ്രാദേശിക യുവാക്കൾ ഏറ്റെടുത്തില്ല, പ്രത്യേകിച്ചും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ ഗ്രാമീണ സ്പെയിനിൽ ഉണ്ടായ ജീവിതശൈലി മാറ്റങ്ങൾക്ക് ശേഷം. <ref>{{Cite web|url=http://www.diariodeteruel.net/comarcas/30412-sos-mundo-rural-aragones-alerta-de-la-despoblacion-de-los-pueblos.html|title=Sos Mundo Rural Aragonés alerta de la despoblación de los pueblos|access-date=11 April 2013|date=12 March 2013|publisher=Diario de Teruel|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315150215/http://www.diariodeteruel.net/comarcas/30412-sos-mundo-rural-aragones-alerta-de-la-despoblacion-de-los-pueblos.html|archive-date=15 March 2013}} [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> ഇറ്റലിയിലെ പ്രേത നഗരങ്ങളുടെ ഉദാഹരണങ്ങളിൽ ലുക്ക പ്രവിശ്യയിലെ ലാഗോ ഡി വാഗ്ലിക്ക് സമീപമുള്ള ഫാബ്രിഷ് ഡി കെരെഗ്ഗിൻ എന്ന മധ്യകാല ഗ്രാമം, [[ടസ്കനി|ടസ്കാനിയിൽ]], <ref>{{Cite web|url=http://www.italyundiscovered.com/2015/06/14/lake-of-vagli/|title=Lake of Vagli|access-date=17 February 2021|date=14 June 2015|website=Italy Undiscovered|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129010046/http://www.italyundiscovered.com/2015/06/14/lake-of-vagli/|archive-date=29 November 2020}}</ref> ചിത്രീകരണ സ്ഥലമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന ബസിലിക്കറ്റയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ആളൊഴിഞ്ഞ പർവതഗ്രാമമായ ക്രാക്കോ ഉൾപ്പെടുന്നു, <ref>{{Cite web|url=https://www.visititaly.eu/places-and-tours/craco-the-ghost-town-jewel-of-basilicata|title=Craco, the Ghost Town jewel of Basilicata|access-date=17 February 2021|website=visititaly.eu|archive-date=2022-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220115062724/https://www.visititaly.eu/places-and-tours/craco-the-ghost-town-jewel-of-basilicata|url-status=dead}}</ref> അരെസ്സോ പ്രവിശ്യയിലെ [[:it:Loro Ciuffenna|ലോറോ സിയുഫെന്ന മുനിസിപ്പാലിറ്റിയിലെ]] പ്രേത ഗ്രാമമായ റൊവേരയ, [[:it:Pratovalle|പ്രതോവല്ലെയ്ക്ക്]] സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത്]] ഇത് ഒരു പ്രധാന പക്ഷപാതപരമായ അടിത്തറയായിരുന്നു <ref>{{Cite web|url=https://resistenzatoscana.org/storie/rappresaglie_di_san_giustino/|title=Rappresaglie di San Giustino|access-date=20 October 2021|website=resistenzatoscana.org|language=it}} [[വർഗ്ഗം:CS1 maint: url-status]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> <ref>{{Cite web|url=https://arezzomassacri.weebly.com/loro-ciuffenna.html|title=Sui pendii occidentali del Pratomagno|access-date=20 October 2021|website=arezzomassacri.weebly.com|language=it}} [[വർഗ്ഗം:CS1 maint: url-status]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Italian-language sources (it)]] {{വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പുവരുത്തുക|date=October 2021}} [[വർഗ്ഗം:Articles lacking reliable references from October 2021]] </ref> <ref>{{Cite book|url=http://www.consiglio.regione.toscana.it/upload/eda/pubblicazioni/pub4086.pdf|title=Poppi 1944 Storia e storie di un paese nella Linea Gotica|last=Brezi|first=Alessandro|date=2018|publisher=Regione Toscana|isbn=978-88-85617-09-4|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129125845/http://www.consiglio.regione.toscana.it/upload/eda/pubblicazioni/pub4086.pdf|archive-date=2021-01-29}} [[വർഗ്ഗം:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> 1980-കളിൽ ഇവിടെ താമസിച്ചിരുന്ന അവസാനത്തെ കുടുംബം ഗ്രാമം വിട്ടപ്പോൾ ഇത് പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. [[Category:Articles with unsourced statements from September 2021]] . ഗ്രാമത്തിന്റെ വീണ്ടെടുക്കലിനായി രണ്ട് പദ്ധതികൾ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്: 2011-ൽ മോവിമെന്റോ ലിബെറോ പെർസിയോ "റൊവേരിയ ഇക്കോ - ലാബ്" എന്ന നിർദ്ദേശം, സുസ്ഥിരതയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, <ref>{{Cite web|url=https://it.scribd.com/document/67728479/Il-Progetto-Delle-Funzioni|title=Il Progetto delle Funzioni|access-date=17 October 2021|website=Scribd|publisher=Movimento Libero Perseo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://vimeo.com/13408245|title=Roveraia eco - lab|access-date=17 October 2021|website=Vimeo|publisher=Movimento Libero Perseo}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://sito2012.blogspot.com/2012/03/roveraia-un-progetto-ecosostenibile-di.html|title=Roveraia. Un progetto ecosostenibile di tutta eccellenza|access-date=17 October 2021|website=L'Evidenziatore del Web}}</ref> 2019 ൽ വീണ്ടെടുക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഒരു നിർദ്ദേശം ഉണ്ടായിരുന്നു. "Ecomuseum of Pratomagno" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മിശ്രിതമുള്ള ഗ്രാമം. <ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/dida-unifi/docs/ecomuseo_del_pratomagno_emma_amidei|title=Ecomuseo del Pratomagno by Emma Amidei|access-date=17 October 2021|website=Issuu|publisher=DIDA - Department of architecture, University of Florence}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/emmaamidei/docs/portfolio_amidei|title=Porfolio di architettura by Emma Amidei|access-date=17 October 2021|website=Issuu|publisher=Emma Amidei|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020051900/https://issuu.com/emmaamidei/docs/portfolio_amidei|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/emmaamidei/docs/portfolio_amidei_0409c0677fe129|title=Architecture porfolio by Emma Amidei|website=Issuu|publisher=Emma Amidei|access-date=2023-06-14|archive-date=2021-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020091953/https://issuu.com/emmaamidei/docs/portfolio_amidei_0409c0677fe129|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.koozarch.com/interviews/ecomuseum-of-pratomagno/|title=Ecomuseum of Pratomagno|access-date=17 October 2021|website=KooZA/rch|publisher=KooZA/rch}}</ref> യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡത്തിൽ, [[ബ്ലാക്ക് ഡെത്ത്]], കലാപങ്ങൾ, ചുറ്റുപാടുകൾ എന്നിവയുടെ ഫലമായി മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, ഈ പ്രക്രിയയിലൂടെ വലിയ അളവിലുള്ള കൃഷിഭൂമികൾ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലായി. ഈ സെറ്റിൽമെന്റുകളുടെ ദൃശ്യമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ ഉള്ളൂ എന്നതിനാൽ, അവയെ പൊതുവെ പ്രേത നഗരങ്ങളായി കണക്കാക്കില്ല; പകരം, അവയെ പുരാവസ്തു വൃത്തങ്ങളിൽ വിജനമായ മധ്യകാല ഗ്രാമങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ, യുദ്ധങ്ങളും വംശഹത്യയും ഒരു നഗരത്തിന്റെ ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. 1944-ൽ, അധിനിവേശ ജർമ്മൻ ''വാഫെൻ-എസ്എസ്'' സൈനികർ ഫ്രഞ്ച് ഗ്രാമമായ ഒറാഡോർ-സുർ-ഗ്ലെയ്നിലെ ഏതാണ്ട് മുഴുവൻ ജനങ്ങളെയും കൊലപ്പെടുത്തി. യുദ്ധാനന്തരം സമീപത്ത് ഒരു പുതിയ വാസസ്ഥലം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, എന്നാൽ പഴയ പട്ടണം പ്രസിഡന്റ് [[ചാൾസ് ഡി ഗാൾ|ചാൾസ് ഡി ഗല്ലെയുടെ]] ഉത്തരവനുസരിച്ച് സ്ഥിരമായ ഒരു സ്മാരകമായി ജനവാസരഹിതമാക്കി. ജർമ്മനിയിൽ, മുൻ കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ നിരവധി ചെറിയ പട്ടണങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാന രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നീട് പോളണ്ടിന്റെയും [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും]] ഭാഗമായിത്തീർന്നു, ചെറിയ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ പലതും പുനർനിർമ്മിക്കുകയോ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തില്ല, ഉദാഹരണത്തിന് Kłomino ( ''Westfalenhof'' ), Pstrąże ( ''Pstransse'' ), Janowa Góra ( ''Johannesberg'' ). ഇംഗ്ലണ്ടിലെ ചില ഗ്രാമങ്ങളും യുദ്ധസമയത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, പക്ഷേ വ്യത്യസ്ത കാരണങ്ങളാൽ. സാലിസ്ബറി സമതലത്തിലെ ഇംബർ, സ്റ്റാൻഫോർഡ് ബാറ്റിൽ ഏരിയയിലെ നിരവധി ഗ്രാമങ്ങൾ എന്നിവ ബ്രിട്ടീഷ്, യുഎസ് സൈനികരുടെ പരിശീലന മൈതാനമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് യുദ്ധ ഓഫീസ് കമാൻഡർ ചെയ്തു. ഇത് ഒരു താൽക്കാലിക നടപടിയാണ് ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും, താമസക്കാരെ ഒരിക്കലും തിരികെ പോകാൻ അനുവദിച്ചില്ല, അന്നുമുതൽ ഗ്രാമങ്ങൾ സൈനിക പരിശീലനത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചു. {{Convert|3|mi|0|abbr=out|disp=or}} southeast of Imber is Copehill Down, a deserted village purpose-built for training in urban warfare. യൂറോപ്പിനുള്ളിലെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിൽ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് ഒരു പങ്കുണ്ട്. 1986-ലെ [[ചെർണോബിൽ ദുരന്തം|ചെർണോബിൽ ദുരന്തത്തിന്]] ശേഷം, പ്രദേശത്തിനകത്ത് അപകടകരമായ റേഡിയേഷൻ അളവ് കാരണം [[പ്രിപ്യാറ്റ്]], ചെർണോബിൽ നഗരങ്ങൾ ഒഴിപ്പിച്ചു. ഇന്നത്തെ കണക്കനുസരിച്ച്, പ്രിപ്യാറ്റ് പൂർണ്ണമായും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, ചെർണോബിലിൽ 500 ഓളം നിവാസികളുണ്ട്. പോൾഫയിൽ, ആർഗിൽ, ബ്യൂട്ട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ അധിനിവേശത്തിന് മുമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രേത ഗ്രാമത്തിന്റെ യുകെയിലെ ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. സമീപത്തുള്ള ഒരു ഓയിൽ റിഗ് നിർമ്മാണ സൗകര്യത്തിന്റെ ആസൂത്രിതമായ വികസനം ഒരിക്കലും യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല, കെട്ടിട കരാറുകാർ അവരുടെ ജോലി പൂർത്തിയാക്കിയ നിമിഷം തൊഴിലാളികൾക്കും അവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്കും താമസിക്കാൻ നിർമ്മിച്ച ഒരു ഗ്രാമം വിജനമായി. === വടക്കേ അമേരിക്ക === [[File:RobsartHospital.jpg|ലഘുചിത്രം|റോബ്‌സാർട്ട് ഹോസ്പിറ്റൽ, സസ്‌കാച്ചെവാനിലെ റോബ്‌സാർട്ടിൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിരവധി കെട്ടിടങ്ങളിൽ ഒന്ന്]] ==== കാനഡ ==== [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]], [[ആൽബർട്ട|ആൽബെർട്ട]], [[ഒണ്ടാറിയോ|ഒന്റാറിയോ]], [[സസ്ക്കാറ്റ്ച്ചെവാൻ|സസ്‌കാച്ചെവൻ]], [[ന്യൂഫൗണ്ടൻലാൻഡ് ആന്റ് ലാബ്രഡോർ|ന്യൂഫൗണ്ട്‌ലാൻഡ്, ലാബ്രഡോർ,]] [[ക്യൂബെക്|ക്യൂബെക്ക്]] എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങളിൽ [[കാനഡ|കാനഡയിൽ]] നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളുണ്ട്. ചിലത് ലോഗിംഗ് പട്ടണങ്ങളോ ഇരട്ട ഖനന, ലോഗിംഗ് സൈറ്റുകളോ ആയിരുന്നു, പലപ്പോഴും കമ്പനിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വികസിപ്പിച്ചതാണ് . ആൽബെർട്ടയിലും സസ്‌കാച്ചെവാനിലും, ഭൂരിഭാഗം ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകളും ഒരു കാലത്ത് കർഷക സമൂഹങ്ങളായിരുന്നു, പട്ടണത്തിലൂടെയുള്ള റെയിൽവേ നീക്കം ചെയ്തതോ ഹൈവേയുടെ ബൈപ്പാസോ കാരണം അവ നശിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിലെ പ്രേത നഗരങ്ങൾ പ്രധാനമായും ഖനന പട്ടണങ്ങളും പ്രോസ്പെക്റ്റിംഗ് ക്യാമ്പുകളും ക്യാനറികളും ഒന്നോ രണ്ടോ സന്ദർഭങ്ങളിൽ വലിയ സ്മെൽട്ടർ, പൾപ്പ് മിൽ പട്ടണങ്ങളും ആയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിൽ വടക്കേ അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ മറ്റേതൊരു അധികാരപരിധിയേക്കാളും കൂടുതൽ പ്രേത നഗരങ്ങളുണ്ട്, 1,500-ലധികം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതോ അർദ്ധ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതോ ആയ പട്ടണങ്ങളും പ്രദേശങ്ങളും. <ref>Ramsey, Bruce (1963–1975). ''Ghost Towns of British Columbia". Vancouver: Mitchell Press.''</ref> അനിയോക്സ്, കിറ്റ്സോൾട്ട്, ഓഷ്യൻ ഫാൾസ് എന്നിവയാണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായവ. ബാർക്കർവില്ലെ പോലെയുള്ള ചരിത്രപരവും ഇക്കോ-ടൂറിസവും കാരണം ചില പ്രേത നഗരങ്ങൾ അവരുടെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ജനസംഖ്യയെയും പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു; ഒരിക്കൽ [[കംലൂപ്സ്|കംലൂപ്സിന്]] വടക്കുള്ള ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണമായിരുന്ന ഇത് ഇപ്പോൾ വർഷം മുഴുവനും പ്രവിശ്യാ മ്യൂസിയമാണ്. ക്യൂബെക്കിൽ, വാൽ-ജാൽബെർട്ട് ഒരു അറിയപ്പെടുന്ന ടൂറിസ്റ്റ് ഗോസ്റ്റ് നഗരമാണ്; 1901-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഒരു മെക്കാനിക്കൽ പൾപ്പ് മില്ലിന് ചുറ്റും പേപ്പർ മില്ലുകൾ രാസവസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ച് മരം നാരുകൾ തകർക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടു, 1927 ൽ മിൽ അടച്ചപ്പോൾ അത് ഉപേക്ഷിക്കുകയും 1960 ൽ ഒരു പാർക്കായി വീണ്ടും തുറക്കുകയും ചെയ്തു. ==== അമേരിക്ക ==== [[File:A363,_Rhyolite,_Nevada,_USA,_John_S_Cook_and_Company_building,_2004.jpg|ലഘുചിത്രം|സ്വർണ്ണ ഖനന നഗരമായ നെവാഡയിലെ റിയോലൈറ്റിലെ കുക്ക് ബാങ്ക് കെട്ടിടം]] അമേരിക്കൻ ഗ്രേറ്റ് പ്ലെയിൻസിൽ നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളോ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട [[അൺഇൻകോർപ്പറേറ്റഡ് പ്രദേശം|കമ്മ്യൂണിറ്റികളോ]] നിലവിലുണ്ട്, 1920 മുതൽ അവരുടെ ജനസംഖ്യയുടെ മൂന്നിലൊന്ന് നഷ്ടപ്പെട്ട ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങൾ. വടക്കൻ സമതല സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[മൊണ്ടാന]], [[നെബ്രാസ്ക]], [[വടക്കൻ ഡക്കോട്ട|നോർത്ത് ഡക്കോട്ട]], [[തെക്കൻ ഡക്കോട്ട|സൗത്ത് ഡക്കോട്ട]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ആയിരക്കണക്കിന് കമ്മ്യൂണിറ്റികൾ ഒരു റെയിൽ ലൈൻ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ റെയിൽ‌റോഡ് ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകളായി മാറി. ഇന്റർസ്റ്റേറ്റ് ഹൈവേ സംവിധാനം റെയിൽപാതകൾക്ക് പകരം ഗതാഗതത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മാർഗമായതിനാൽ നൂറുകണക്കിന് പട്ടണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പടിഞ്ഞാറൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും കിഴക്കൻ, തെക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും ഖനനത്തിലോ മിൽ നഗരങ്ങളിലോ ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകൾ സാധാരണമാണ്. ഈ പട്ടണങ്ങളിൽ തൊഴിൽ കുതിച്ചുചാട്ടം സൃഷ്ടിച്ച വിഭവങ്ങൾ ഒടുവിൽ തീർന്നുപോയപ്പോൾ കൂടുതൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമതയുള്ള മേഖലകൾ തേടി താമസക്കാർ പോകാൻ നിർബന്ധിതരാകുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഒരു പ്രേത നഗരത്തിൽ കാലിഫോർണിയയിലെ ബോഡിയിലെ പോലെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട നിരവധി കെട്ടിടങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ നെവാഡയിലെ റിയോലൈറ്റിലേതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്, മറ്റിടങ്ങളിൽ മുൻ കെട്ടിടങ്ങളുടെ അടിത്തറ മാത്രമേ അർക്കൻസാസിലെ ഗ്രേസോണിയയിൽ അവശേഷിക്കുന്നുള്ളൂ. ആസ്പൻ, ഡെഡ്‌വുഡ്, ഓട്‌മാൻ, ടോംബ്‌സ്റ്റോൺ, വിർജീനിയ സിറ്റി എന്നിങ്ങനെ ചരിത്രത്തിന്റെ ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യയുടെ ഭൂരിഭാഗവും നഷ്ടപ്പെട്ട പഴയ മൈനിംഗ് ക്യാമ്പുകളെ ചിലപ്പോൾ ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അവ നിലവിൽ സജീവമായ നഗരങ്ങളും നഗരങ്ങളും ആണ്. [[Category:Articles with unsourced statements from February 2012]] വ്യോമിംഗിലെ സൗത്ത് പാസ് സിറ്റി <ref>Weis, Norman D. (1971). Ghost Towns of the Northwest. Caldwell, Idaho, USA: Caxton Press. {{ISBN|0-87004-358-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-87004-358-7|0-87004-358-7]].</ref> പോലെയുള്ള നിരവധി യുഎസ് ഗോസ്റ്റ് ടൗണുകൾ ചരിത്രപരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ ദേശീയ രജിസ്റ്ററിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. [[File:Wickenburg_Vulture_Mine-Assay_office-1884-1.jpg|ലഘുചിത്രം|സ്വർണ്ണ ഖനന നഗരമായ അരിസോണയിലെ വുൾച്ചർ സിറ്റിയിലെ 1884 പരിശോധനാ ഓഫീസ്]] 2002 മുതൽ, കാലിഫോർണിയയിലെ ഒരു ഔദ്യോഗിക പ്രേത നഗരം പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള ശ്രമം, ബോഡി പട്ടണത്തിന്റെ അനുയായികൾക്കും തെക്കൻ കാലിഫോർണിയയിലെ കാലിക്കോയുടെ അനുയായികൾക്കും അംഗീകാരത്തിനുള്ള ഏറ്റവും അർഹമായ ഒത്തുതീർപ്പിനെക്കുറിച്ച് യോജിക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നപ്പോൾ സ്തംഭിച്ചു. ഒടുവിൽ ഒരു ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തി-ബോഡി ഔദ്യോഗിക സംസ്ഥാന ഗോൾഡ് റഷ് ഗോസ്റ്റ് ടൗണായി മാറി, കാലിക്കോയെ ഔദ്യോഗിക സ്റ്റേറ്റ് സിൽവർ റഷ് ഗോസ്റ്റ് ടൗണായി നാമകരണം ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=http://www.netstate.com/states/symb/towns/ca_gold_rush_ghost_town.htm|title=California State Gold Rush Ghost Town|access-date=28 December 2011|publisher=NetState}}</ref> മറ്റൊരു മുൻ ഖനന നഗരമായ മെക്സിക്കോയിലെ റിയൽ ഡി കാറ്റോർസ്, ''ദി ട്രഷർ ഓഫ് ദി സിയറ മാഡ്രെ'' (1948), <ref>{{Cite web|url=https://canadians.org/analysis/update-barlow-mexico-days-six-eight|title=BARLOW IN MEXICO (DAYS SIX TO EIGHT)|last=Barlow|first=Maude|date=2013|website=The Council of Canadians}} [[വർഗ്ഗം:CS1 maint: url-status]]</ref> ''ദി മെക്സിക്കൻ'' (2001), ''ബാൻഡിദാസ്'' (2006) തുടങ്ങിയ ഹോളിവുഡ് സിനിമകളുടെ പശ്ചാത്തലമായി ഉപയോഗിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0416496/locations|title=Bandidas (2006) Filming & Production|website=IMDb}} [[വർഗ്ഗം:CS1 maint: url-status]]</ref> === തെക്കേ അമേരിക്ക === 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലും, യൂറോപ്യൻ കുടിയേറ്റക്കാരുടെ ഒരു തരംഗം ബ്രസീലിലെത്തി നഗരങ്ങളിൽ സ്ഥിരതാമസമാക്കി, ഇത് ജോലിയും വിദ്യാഭ്യാസവും മറ്റ് അവസരങ്ങളും വാഗ്ദാനം ചെയ്തു, ഇത് മധ്യവർഗത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പുതുമുഖങ്ങളെ പ്രാപ്തമാക്കി. വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന റെയിൽവേ സംവിധാനത്തിനൊപ്പം വളരുന്ന ചെറുപട്ടണങ്ങളിലും പലരും താമസമാക്കി. 1930-കൾ മുതൽ നിരവധി ഗ്രാമീണ തൊഴിലാളികൾ വൻ നഗരങ്ങളിലേക്ക് മാറിയിട്ടുണ്ട്. ദിനോസർ ഫോസിൽ കുതിച്ചുചാട്ടത്തിന് ശേഷം മറ്റ് പ്രേത നഗരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. [[കൊളംബിയ|കൊളംബിയയിൽ]], 1985-ൽ ഒരു അഗ്നിപർവ്വതം പൊട്ടിത്തെറിച്ചു, അവിടെ അർമേറോ നഗരം ലാഹാറുകളാൽ വിഴുങ്ങി, ഇത് മൊത്തം 23,000 പേരെ കൊന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.earthmagazine.org/article/benchmarks-november-13-1985-nevado-del-ruiz-eruption-triggers-deadly-lahars|title=Benchmarks: November 13, 1985: Nevado del Ruiz eruption triggers deadly lahars|access-date=13 November 2016|website=Earth Magazine|publisher=American Geosciences Institute}}</ref> അർമേറോ ഒരിക്കലും പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടില്ല (അതിലെ നിവാസികൾ അടുത്തുള്ള നഗരങ്ങളിലേക്ക് വഴിതിരിച്ചുവിടപ്പെടുകയും അങ്ങനെ ഒരു പ്രേതനഗരമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു), എന്നാൽ [[ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ|ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ]] നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഇന്നും "വിശുദ്ധഭൂമി" ആയി നിലകൊള്ളുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Life at Risk: Biopolitics, Citizenship, and Security in Colombia|last=Zeiderman|first=Austin|publisher=Congress of the Latin American Studies Association|year=2009|pages=12|citeseerx=10.1.1.509.6961}}</ref> തെക്കേ അമേരിക്കയിലുടനീളമുള്ള നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങൾ ഒരു കാലത്ത് ഖനന ക്യാമ്പുകളോ തടി മില്ലുകളോ ആയിരുന്നു, ഉദാഹരണത്തിന്, ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് സാൾട്ട്പീറ്റർ യുദ്ധത്തിന്റെ അവസാനം മുതൽ സിന്തറ്റിക് ഉപ്പ്പീറ്റർ കണ്ടുപിടിക്കുന്നത് വരെ ചിലിയിൽ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച നിരവധി ഉപ്പ്പീറ്റർ മൈനിംഗ് ക്യാമ്പുകൾ. ഈ പട്ടണങ്ങളിൽ ചിലത്, [[അറ്റക്കാമ മരുഭൂമി|അറ്റകാമ മരുഭൂമിയിലെ]] ഹംബർസ്റ്റോൺ, സാന്താ ലോറ സാൾട്ട്പീറ്റർ വർക്കുകൾ എന്നിവ [[ലോകപൈതൃകസ്ഥാനം|യുനെസ്കോയുടെ ലോക പൈതൃക സൈറ്റുകളായി]] പ്രഖ്യാപിച്ചു. <ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1178/|title=Humberstone and Santa Laura Saltpeter Works|website=whc.unesco.org|publisher=UNESCO World Heritage Centre}} [[വർഗ്ഗം:CS1 maint: url-status]]</ref> === ഓഷ്യാനിയ === [[File:Ruins_at_Farina.JPG|ലഘുചിത്രം|വർഷങ്ങളോളം വരൾച്ചയ്ക്കും പൊടിക്കാറ്റിനും ശേഷം [[സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയ|സൗത്ത് ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] ഫരീന പട്ടണം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.]] സ്വർണ്ണ കുത്തൊഴുക്കുകളുടെ കുതിപ്പും മറ്റ് അയിരുകളുടെ ഖനനവും ഓസ്‌ട്രേലിയയിലും ന്യൂസിലൻഡിലും നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, കാലാവസ്ഥ, അല്ലെങ്കിൽ തടാകങ്ങളുടെ വലിപ്പം വർധിപ്പിക്കാൻ താഴ്വരകൾ മുങ്ങിമരണം എന്നിവ കാരണം മറ്റ് പട്ടണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ, വിക്ടോറിയ സ്വർണ്ണ തിരക്ക് നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു ( കാസിലിസ്, മൊലിയാഗുൾ പോലുള്ളവ), [[വെസ്റ്റേൺ ഓസ്ട്രേലിയ|പടിഞ്ഞാറൻ ഓസ്‌ട്രേലിയയിലെ]] സ്വർണ്ണ വേട്ട (ഉദാഹരണത്തിന്, ഓറ ബന്ദ, കനോന പട്ടണങ്ങൾ). ഇരുമ്പിന്റെയും മറ്റ് അയിരുകളുടെയും ഖനനം നഗരങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഹ്രസ്വമായി അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കാൻ കാരണമായി. ന്യൂസിലാൻഡിൽ, ഒട്ടാഗോ സ്വർണ്ണ തിരക്ക് സമാനമായി നിരവധി പ്രേത നഗരങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചു ( മാസെടൗൺ പോലുള്ളവ). ന്യൂസിലാന്റിലെ പ്രേത നഗരങ്ങളിൽ ഡെന്നിസ്റ്റണും സ്റ്റോക്ക്ടണും ഉൾപ്പെടെ സൗത്ത് ഐലൻഡിന്റെ വെസ്റ്റ് കോസ്റ്റ് മേഖലയിലെ നിരവധി കൽക്കരി ഖനന മേഖലകളും ഉൾപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ ചില പട്ടണങ്ങളുടെ നഷ്ടത്തിനും കാരണമായി, പ്രത്യേകിച്ച് ടെ വൈറോവ, "ദ ബരീഡ് വില്ലേജ്", 1886-ലെ മൗണ്ട് താരാവേര സ്‌ഫോടനത്തിൽ നശിച്ചു, കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് ആവർത്തിച്ചുള്ള വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് ശേഷം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒട്ടാഗോ നഗരമായ കെൽസോ . സൗത്ത് ദ്വീപിന്റെ പരുക്കൻ തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് മാർട്ടിൻസ് ബേ, പോർട്ട് ക്രെയ്ഗ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ആദ്യകാല വാസസ്ഥലങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു, പ്രധാനമായും വാസയോഗ്യമല്ലാത്ത ഭൂപ്രദേശം കാരണം. == ഗോസ്റ്റ് ടൗൺ ജനവാസം == കുറച്ച് പ്രേത നഗരങ്ങൾക്ക് രണ്ടാം ജീവിതം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, ഇത് വിവിധ കാരണങ്ങളാൽ സംഭവിക്കുന്നു.ഈ കാരണങ്ങളിൽ ഒന്ന് പൈതൃക വിനോദസഞ്ചാരം, താമസക്കാരെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു പുതിയ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, വാൽഹല്ല, വിക്ടോറിയ, ഓസ്‌ട്രേലിയ, 1914-ൽ സ്വർണ്ണ ഖനിയുടെ പ്രവർത്തനം നിർത്തിയതിനുശേഷം <ref>{{Cite web|url=http://www.walhalla.org.au/p2.htm#ghosts|title=Frequently-Asked Questions about Walhalla|access-date=12 January 2014|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2006–2013|website=walhalla.org.au|publisher=Walhalla Heritage and Development League Inc|archive-date=2022-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302144733/http://walhalla.org.au/p2.htm#ghosts|url-status=dead}}</ref> മിക്കവാറും വിജനമായിത്തീർന്നു, എന്നാൽ മറ്റ് ആകർഷകമായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള പ്രവേശനക്ഷമതയും സാമീപ്യവും കാരണം, ഈയിടെ സാമ്പത്തിക, അവധിക്കാല ജനസംഖ്യാ വർദ്ധനവ് ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 1986-ൽ ഒരു ടിൻ ഖനി അടച്ചതിനെത്തുടർന്ന് [[മലേഷ്യ|മലേഷ്യയിലെ]] സുംഗൈ ലെംബിംഗ് എന്ന മറ്റൊരു നഗരം 2001-ൽ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും അതിനുശേഷം ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി മാറുകയും ചെയ്തു. സ്പെയിനിലെ ലിയോണിലെ ഒരു ഗ്രാമമായ ഫോൺസ്ബാഡോൺ, മിക്കവാറും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടതും അമ്മയും മകനും മാത്രം താമസിക്കുന്നതുമായ ഗ്രാമമാണ്, സാന്റിയാഗോ ഡി കമ്പോസ്റ്റേലയിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ തീർഥാടകരുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന പ്രവാഹം കാരണം സാവധാനം പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചില പ്രേത നഗരങ്ങൾ (ഉദാ റിയാസ്, മുനോട്ടെല്ലോ ) യഥാക്രമം അഭയാർത്ഥികളും ഭവനരഹിതരുമാണ് . റിയാസിൽ, അഭയാർത്ഥികൾക്ക് പാർപ്പിടം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന ഇറ്റാലിയൻ ഗവൺമെന്റ് ധനസഹായം നൽകുന്ന ഒരു പദ്ധതിയിലൂടെയാണ് ഇത് നേടിയത്, മ്യൂനോട്ടെല്ലോയിൽ ഇത് ഒരു എൻ‌ജി‌ഒ ( [[Madrina Foundation|മഡ്രിന ഫൗണ്ടേഷൻ]] ) വഴിയാണ് പൂർത്തിയാക്കിയത്. <ref>[https://www.euronews.com/2020/12/30/spain-s-homeless-help-repopulate-rural-ghost-towns Spain's homeless help repopulate rural ghost towns]</ref> അൾജീരിയയിൽ, പുരാതന കാലത്തിന്റെ അവസാനത്തിനുശേഷം പല നഗരങ്ങളും കുഗ്രാമങ്ങളായി. അൾജീരിയയിലെ ഫ്രഞ്ച് കോളനിവൽക്കരണ സമയത്തും അതിനുശേഷവും ജനസംഖ്യയിലെ മാറ്റങ്ങളോടെ അവർ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചു. നിലവിൽ 1 ദശലക്ഷം ആളുകളുള്ള രാജ്യത്തെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ നഗരമായ ഓറാൻ, കോളനിവൽക്കരണത്തിന് മുമ്പ് ഏതാനും ആയിരം ആളുകൾ മാത്രമുള്ള ഒരു ഗ്രാമമായിരുന്നു. ഈജിപ്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ നഗരമായ [[അലക്സാണ്ട്രിയ]], പുരാതന കാലഘട്ടത്തിൽ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച ഒരു നഗരമായിരുന്നു, എന്നാൽ മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ അത് ക്ഷയിച്ചു. 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അത് നാടകീയമായ ഒരു പുനരുജ്ജീവനത്തിന് വിധേയമായി; 1806-ൽ 5,000 ജനസംഖ്യയിൽ നിന്ന്, 1882 ആയപ്പോഴേക്കും 200,000-ത്തിലധികം നിവാസികളുള്ള ഒരു നഗരമായി ഇത് വളർന്നു, <ref>{{Cite book|url={{GBurl|id=QjzYdCxumFcC|pg=PA33}}|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|last=Ágoston|first=Gábor|last2=Masters|first2=Bruce|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=978-1-4381-1025-7|page=33}}</ref> ഇപ്പോൾ നാല് ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ വസിക്കുന്നു. <ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/egypt/ The World Factbook – Egypt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104191953/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/egypt/ |date=2021-01-04 }}. Central Intelligence Agency. Retrieved 13 September 2012.</ref> == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{Commons category|Ghost towns}} ==അവലംബം== ax711odzj78mgi2fewr5y48aboscfjx 0 601764 4647893 4629581 2026-07-16T12:26:36Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647893 wikitext text/x-wiki {{prettyurl/wikidata}} {{Math topics TOC|exapnded=Relations}} വിവിധ ഘടകങ്ങൾക്ക് സാധ്യതകൾ നൽകുകയും ഫലത്തിന് സംഖ്യാപരമായ അനന്തരഫലങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്ന സിദ്ധാന്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രായോഗിക [[സംഭാവ്യത|പ്രോബബിലിറ്റി]] സിദ്ധാന്തത്തിന്റെയും വിശകലന തത്ത്വചിന്തയുടെയും ഒരു ശാഖയാണ് '''തീരുമാന സിദ്ധാന്തം'''.തീരുമാന സിദ്ധാന്തത്തിന് മൂന്ന് ശാഖകളുണ്ട്<ref>{{cite web |website=Dictionary.com |url=https://www.dictionary.com/browse/decision-theory |title=Decision theory Definition and meaning |access-date=2022-04-02}}</ref> . ===സാധാരണ തീരുമാന സിദ്ധാന്തം=== ഉത്തമ തീരുമാനങ്ങളുടെ കണ്ടെത്തലുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്.തികഞ്ഞ കൃത്യതയോടെ കണക്കുകൂട്ടാൻ കഴിവുള്ളതും ഏതെങ്കിലും അർത്ഥത്തിൽ പൂർണ്ണമായും യുക്തിസഹവുമായ ഒരു മികച്ച തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിനെ പരിഗണിച്ചാണ് ഉത്തമ തീരുമാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും നിർണ്ണയിക്കുന്നത്. ===പരമ്പരാഗത തീരുമാന സിദ്ധാന്തം=== തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നത് ചില സ്ഥിരമായ നിയമങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് എന്ന അനുമാനത്തിൽ നിർണ്ണയിക്കുന്നവയാണ് പരമ്പരാഗത തീരുമാന സിദ്ധാന്തം. ===വിവരണാത്മക തീരുമാന സിദ്ധാന്തം=== വ്യക്തികൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അവർ ചെയ്യുന്ന തീരുമാനങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് എടുക്കുന്നതെന്ന് വിവരണാത്മക തീരുമാന സിദ്ധാന്തം വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. മാനേജ്മെന്റ് സയൻസസിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വിശാലമായ മേഖലയാണ് ഡിസിഷൻ തിയറി, മാനേജ്മെന്റ് സയന്റിസ്റ്റുകൾ, മെഡിക്കൽ ഗവേഷകർ, ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ, ഡാറ്റാ സയന്റിസ്റ്റുകൾ, സൈക്കോളജിസ്റ്റുകൾ, ബയോളജിസ്റ്റുകൾ,<ref>{{cite journal | vauthors = Habibi I, Cheong R, Lipniacki T, Levchenko A, Emamian ES, Abdi A | title = Computation and measurement of cell decision making errors using single cell data | journal = PLOS Computational Biology | volume = 13 | issue = 4 | pages = e1005436 | date = April 2017 | pmid = 28379950 | pmc = 5397092 | doi = 10.1371/journal.pcbi.1005436 | bibcode = 2017PLSCB..13E5436H | url=https://www.researchgate.net/publication/315801756 |accessdate=2022-04-02}}</ref> സാമൂഹിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ, തത്ത്വചിന്തകർ<ref>Hansson, Sven Ove. "Decision theory: A brief introduction." (2005) Section 1.2: A truly interdisciplinary subject.</ref>, കമ്പ്യൂട്ടർ ശാസ്ത്രജ്ഞർ എന്നിവർ പഠിക്കുന്ന ഒരു ഇന്റർ ഡിസിപ്ലിനറി വിഷയമാണ് തീരുമാന സിദ്ധാന്തം. ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അനുഭവപരമായ പ്രയോഗങ്ങൾ സാധാരണയായി [[കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസ്|കമ്പ്യൂട്ടർ സയൻസിൽ]] നിന്നുള്ള സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ, വ്യതിരിക്തമായ ഗണിതശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ==സാധാരണവും വിവരണാത്മകവും== സാധാരണ തീരുമാന സിദ്ധാന്തം ഉത്തമ തീരുമാനങ്ങളുടെ കണ്ടെത്തലുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'ഉത്തമം' പലപ്പോഴും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ,തികഞ്ഞ കൃത്യതയോടെ കണക്കുകൂട്ടാൻ കഴിവുള്ളതും ഏതെങ്കിലും അർത്ഥത്തിൽ പൂർണ്ണമായ യുക്തിസഹവുമായ ഒരു മികച്ച തീരുമാനമെടുക്കുന്നതിനെ പരിഗണിച്ചാണ്. ഈ ഉത്തമ സമീപനത്തിന്റെ പ്രായോഗിക പ്രയോഗത്തെ (ആളുകൾ എങ്ങനെ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കണം) 'തീരുമാന വിശകലനം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആളുകളെ മികച്ച തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതിന് ടൂളുകൾ, രീതിശാസ്ത്രങ്ങൾ, സോഫ്റ്റ്‌വെയർ (തീരുമാന പിന്തുണാ സംവിധാനങ്ങൾ) എന്നിവ കണ്ടെത്തുന്നതിന് ലക്ഷ്യമിടുന്നു.<ref name=":5">{{cite book |last=MacCrimmon |first=Kenneth R. |chapter=Descriptive and normative implications of the decision-theory postulates |title=Risk and Uncertainty |publisher=Palgrave Macmillan |location=London |year=1968 |pages=3–32 |oclc=231114 }}</ref><ref name=":6">{{cite journal |last1=Slovic |first1=Paul |first2=Baruch |last2=Fischhoff |first3=Sarah |last3=Lichtenstein |title=Behavioral Decision Theory |journal=Annual Review of Psychology |volume=28 |issue=1 |year=1977 |pages=1–39 |doi=10.1146/annurev.ps.28.020177.000245 |hdl=1794/22385 |hdl-access=free }}</ref> തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നവർ ചില സ്ഥിരമായ നിയമങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പെരുമാറുന്നത് എന്ന അനുമാനത്തിൽ പലപ്പോഴും നിരീക്ഷിച്ച പെരുമാറ്റങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നതാണ് വിവരണാത്മക തീരുമാന സിദ്ധാന്തം.ഈ നിയമങ്ങൾക്ക് ഒരു നടപടിക്രമ ചട്ടക്കൂട് ഉണ്ടായിരിക്കാം (ഉദാ. ആമോസ് ത്വെർസ്കിയുടെ വശങ്ങൾ മോഡൽ വഴി ഒഴിവാക്കൽ) അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ആക്സിയോമാറ്റിക് ചട്ടക്കൂട് (ഉദാ. സ്റ്റോക്കാസ്റ്റിക് ട്രാൻസിറ്റിവിറ്റി ആക്സിയോംസ്), വോൺ ന്യൂമാൻ-മോർഗൻസ്റ്റേൺ സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന പെരുമാറ്റ ലംഘനങ്ങൾ, പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന യൂട്ടിലിറ്റി അനുമാനങ്ങൾ സമയ-പൊരുത്തമില്ലാത്ത യൂട്ടിലിറ്റി ഫംഗ്‌ഷനുകൾക്ക് (ഉദാ. ലെയ്‌ബ്‌സന്റെ ക്വാസി-ഹൈപ്പർബോളിക് ഡിസ്‌കൗണ്ടിംഗ്) ഒരു ഫങ്ഷണൽ ഫോം വ്യക്തമായി നൽകുക എന്നിവ വിവരണാത്മക തീരുമാന സിദ്ധാന്തത്തിനു ഉദാഹരങ്ങളാണ്.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> പ്രയോഗത്തിൽ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിനുള്ള കൂടുതൽ പരിശോധനകൾ അനുവദിക്കുന്നതിന് പോസിറ്റീവ് തീരുമാന സിദ്ധാന്തം നൽകുന്നതിനും പരമ്പരാഗത തീരുമാന സിദ്ധാന്തം ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. സമീപ ദശകങ്ങളിൽ ആളുകൾക്കു "ബിഹേവിയറൽ ഡിസിഷൻ തിയറി"യിൽ താൽപ്പര്യം വർധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.ഇത് ഉപയോഗപ്രദമായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുന്നതിന് പുനർമൂല്യനിർണയത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യുന്നു<ref>For instance, see: {{cite book |last=Anand |first=Paul |year=1993 |title=Foundations of Rational Choice Under Risk |url=https://archive.org/details/foundationsofrat00anan |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-823303-5 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Keren GB, Wagenaar WA |title=On the psychology of playing blackjack: Normative and descriptive considerations with implications for decision theory. | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-experimental-psychology-general_1985-06_114_2/page/133 |journal=Journal of Experimental Psychology: General |date=1985 |volume=114 |issue=2 |pages=133–158 |doi=10.1037/0096-3445.114.2.133 }}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{refbegin|2}} * {{cite journal |author1=Akerlof, George A. |author2=Yellen, Janet L. |title=Rational Models of Irrational Behavior |url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_1987-05_77_2/page/137 |journal=The American Economic Review |volume=77 |issue=2 |pages=137–142 |date=May 1987 |jstor=1805441}} * {{cite book |author=Anand, Paul |title=Foundations of Rational Choice Under Risk |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=1993 |isbn=978-0-19-823303-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/foundationsofrat00anan }} (''an overview of the philosophical foundations of key mathematical axioms in subjective expected utility theory – mainly normative'') * {{cite journal |author=Arthur, W. Brian |title=Designing Economic Agents that Act like Human Agents: A Behavioral Approach to Bounded Rationality |journal=The American Economic Review |volume=81 |issue=2 |pages=353–9 |date=May 1991|url=http://multiagent.martinsewell.com/Arth91.pdf}} * {{cite book | title = Statistical decision theory and Bayesian Analysis | url = https://archive.org/details/statisticaldecis0000berg | first = James O. | last = Berger | author-link = James Berger (statistician) | year = 1985 | edition = 2nd | publisher = Springer-Verlag | location = New York | isbn = 978-0-387-96098-2 | mr = 0804611 }} * {{cite book | title = Bayesian Theory | url = https://archive.org/details/bayesiantheory0000bern | author-link = José-Miguel Bernardo | last1 = Bernardo | first1 = José M. | author-link2 = Adrian Smith (academic) | last2 = Smith | first2 = Adrian F. M. | name-list-style = vanc | publisher = Wiley | year = 1994 | mr = 1274699 | isbn = 978-0-471-92416-6 }} * {{cite book |author1=Clemen, Robert |author2=Reilly, Terence |title=Making Hard Decisions with DecisionTools: An Introduction to Decision Analysis |publisher=Cengage|location=Stamford CT |year=2014 |edition=3rd |isbn=978-0-538-79757-3 }} ''(covers normative decision theory)'' * {{cite book| title=Decision-Making: An Experimental Approach| author=[[Donald Davidson (philosopher)|Donald Davidson]], [[Patrick Suppes]] and [[Sidney Siegel]]| publisher=[[Stanford University Press]]|year=1957}} * {{cite journal |author=de Finetti, Bruno |author-link=Bruno de Finetti |title=Probabilism: A Critical Essay on the Theory of Probability and on the Value of Science |journal=Erkenntnis |volume=31 |date=September 1989}} (translation of 1931 article) * {{cite journal |author=de Finetti, Bruno |title=La Prévision: ses lois logiques, ses sources subjectives |journal=Annales de l'Institut Henri Poincaré |year=1937}} : de Finetti, Bruno. "Foresight: its Logical Laws, Its Subjective Sources," (translation of the [http://www.numdam.org/item?id=AIHP_1937__7_1_1_0 1937 article] in French) in H. E. Kyburg and H. E. Smokler (eds), ''Studies in Subjective Probability,'' New York: Wiley, 1964. * de Finetti, Bruno. ''Theory of Probability'', (translation by [[AFM Smith]] of 1970 book) 2 volumes, New York: Wiley, 1974-5. * De Groot, Morris, ''Optimal Statistical Decisions''. Wiley Classics Library. 2004. (Originally published 1970.) {{ISBN|0-471-68029-X}}. * {{cite book |author1=Goodwin, Paul |author2=Wright, George |title=Decision Analysis for Management Judgment |url=https://archive.org/details/decisionanalysis0000good |publisher=Wiley |location=Chichester |year=2004 |isbn=978-0-470-86108-0 |edition=3rd }} ''(covers both normative and descriptive theory)'' * {{cite web|author=Hansson, Sven Ove |title=Decision Theory: A Brief Introduction |url=http://www.infra.kth.se/~soh/decisiontheory.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060705052730/http://www.infra.kth.se/~soh/decisiontheory.pdf |archive-date=July 5, 2006 }} * Khemani, Karan, [https://papers.ssrn.com/soL3/papers.cfm?abstract_id=647666 Ignorance is Bliss: A study on how and why humans depend on recognition heuristics in social relationships, the equity markets and the brand market-place, thereby making successful decisions], 2005. * Klebanov, Lev. B., Svetlozat T. Rachev and Frank J. Fabozzi, eds. (2009). ''Non-Robust Models in Statistics'', New York: Nova Scientific Publishers, Inc. * {{cite book |author=Leach, Patrick |title=Why Can't You Just Give Me the Number? An Executive's Guide to Using Probabilistic Thinking to Manage Risk and to Make Better Decisions |url=https://archive.org/details/whycantyoujustgi0000leac |publisher=Probabilistic |year=2006 |isbn=978-0-9647938-5-9 }} A rational presentation of probabilistic analysis. * {{cite journal | vauthors = Miller L | title = Cognitive risk-taking after frontal or temporal lobectomy--I. The synthesis of fragmented visual information | journal = Neuropsychologia | volume = 23 | issue = 3 | pages = 359–69 | year = 1985 | pmid = 4022303 | doi = 10.1016/0028-3932(85)90022-3 | s2cid = 45154180 }} * {{cite journal | vauthors = Miller L, Milner B | title = Cognitive risk-taking after frontal or temporal lobectomy--II. The synthesis of phonemic and semantic information | journal = Neuropsychologia | volume = 23 | issue = 3 | pages = 371–9 | year = 1985 | pmid = 4022304 | doi = 10.1016/0028-3932(85)90023-5 | s2cid = 31082509 }} * {{cite book|author=Morgenstern, Oskar|year=1976|publisher=New York University Press|chapter=Some Reflections on Utility|pages=[https://archive.org/details/selectedeconomic0000mach/page/65 65]–70|title=Selected Economic Writings of Oskar Morgenstern|url=https://archive.org/details/selectedeconomic0000mach|editor=Andrew Schotter|isbn=978-0-8147-7771-8}} * {{cite journal | last = North | first = D.W. | title = A tutorial introduction to decision theory | journal = IEEE Transactions on Systems Science and Cybernetics | volume = 4 | issue = 3 | year = 1968 | pages = 200–210 | doi = 10.1109/TSSC.1968.300114 | citeseerx = 10.1.1.352.8089 }} Reprinted in Shafer & Pearl. ''(also about normative decision theory)'' * {{cite journal| author=[[Peirce, Charles Sanders]] and [[Joseph Jastrow]]|year=1885|url=http://psychclassics.yorku.ca/Peirce/small-diffs.htm|title=On Small Differences in Sensation| journal=Memoirs of the National Academy of Sciences|volume=3|pages=73–83}} http://psychclassics.yorku.ca/Peirce/small-diffs.htm * {{cite book |author=Peterson, Martin |title=An Introduction to Decision Theory |url=https://archive.org/details/introductiontode0000pete |publisher=Cambridge University Press |year=2009 |isbn=978-0-521-71654-3 }} * {{cite book|author=Pfanzagl, J|year=1967|publisher=Princeton University Press|chapter=Subjective Probability Derived from the [[Oskar Morgenstern|Morgenstern]]-[[John von Neumann|von Neumann]] [[Expected utility|Utility Theory]]|pages=[https://archive.org/details/essaysinmathemat0000shub/page/237 237–251]|title=Essays in Mathematical Economics In Honor of Oskar Morgenstern|url=https://archive.org/details/essaysinmathemat0000shub|url-access=registration|editor=[[Martin Shubik]] }} * {{cite book|author=Pfanzagl, J. in cooperation with V. Baumann and H. Huber|year=1968|publisher=Wiley|chapter=Events, Utility and Subjective Probability|pages=[https://archive.org/details/theoryofmeasurem0000jpfa/page/195 195]–220|title=Theory of Measurement|url=https://archive.org/details/theoryofmeasurem0000jpfa}} * {{cite book |author=Raiffa, Howard |title=Decision Analysis: Introductory Lectures on Choices Under Uncertainty |url=https://archive.org/details/decisionanalysis0000howa |publisher=McGraw Hill |year=1997 |isbn=978-0-07-052579-5 }} * [[Frank P. Ramsey|Ramsey, Frank Plumpton]]; "Truth and Probability" ([https://web.archive.org/web/20030605070939/http://cepa.newschool.edu/het/texts/ramsey/ramsess.pdf PDF]), Chapter VII in ''The Foundations of Mathematics and other Logical Essays'' (1931). * {{cite book | last = Robert | first = Christian | title = The Bayesian Choice | url = https://archive.org/details/bayesianchoicefr0000robe | publisher = Springer | location = New York | year = 2007 | edition = 2nd | doi = 10.1007/0-387-71599-1 | isbn = 978-0-387-95231-4 | mr = 1835885 | series = Springer Texts in Statistics }} * {{cite book |editor1=Shafer, Glenn |editor2=Pearl, Judea |title=Readings in uncertain reasoning |url=https://archive.org/details/readingsinuncert00shaf |url-access=registration |publisher=Morgan Kaufmann |location=San Mateo, CA |year=1990 |isbn=9781558601253 }} * {{cite book |author=Smith, J.Q. |title=Decision Analysis: A Bayesian Approach |url=https://archive.org/details/decisionanalysis0000smit |publisher=Chapman and Hall |year=1988 |isbn=978-0-412-27520-3 }} {{refend}} {{Decision theory}} {{Decision theory paradoxes}} {{Industrial and applied mathematics}} {{Cybernetics}} {{Economics}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ഗണിതശാസ്ത്രശാഖകൾ]] s0jhmr481dcvv113vzb73u87645bwe2 0 602073 4647900 3969711 2026-07-16T12:33:52Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647900 wikitext text/x-wiki {{Infobox clothing type|image=Marilyn Monroe photo pose Seven Year Itch.jpg|type=വെളുത്ത ഐവറി കോക്ടെയ്ൽ വസ്ത്രം}} 1955-ൽ ബില്ലി വിൽഡർ സംവിധാനം ചെയ്ത ''ദ സെവൻ ഇയർ ഇച്ച്'' എന്ന ചിത്രത്തിലാണ് [[മരിലിൻ മൺറോ|മെർലിൻ മൺറോ]] വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചിരുന്നത്. വസ്ത്രലങ്കാരകനായ വില്യം ട്രാവില്ല സൃഷ്ടിച്ച ഈ വസ്ത്രം സിനിമയിലെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന രംഗത്തിലാണ് മെർലിൻ ധരിച്ചത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/32/William-Travilla.html|title=William Travilla Biography (1920–1990)|access-date=24 May 2011|publisher=Film Reference}}</ref> കാറ്റുള്ള സബ്‌വേ ഗ്രേറ്റിംഗിന് മുകളിൽ നിന്ന് പകർത്തിയ ഈ ചിത്രം ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="Shmoop">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_z8KYYa0sVwC&pg=PA21|title=History of Fashion in America: Shmoop US History Guide|last=Shmoop|date=11 July 2010|publisher=Shmoop University Inc|isbn=978-1-61062-141-0|page=21|access-date=24 May 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ഡിസൈൻ == [[File:Profiles in History Marilyn Monroe "Subway Dress".jpg|thumb|ഇളം നിറത്തിലുള്ള ഐവറി കോക്ടെയ്ൽ വസ്ത്രം]] 1950 കളിലും 1960 കളിലും പ്രചാരത്തിലിരുന്ന ഒരു ശൈലിയിലുള്ള ഇളം നിറത്തിലുള്ള ഐവറി കോക്ടെയ്ൽ വസ്ത്രമാണ് ഈ വസ്ത്രം. ഹാൾട്ടർ പോലെയുള്ള ബോഡിസിന് കഴുത്ത് വീഴുന്ന ഒരു കഴുത്ത് ഉണ്ട്, മൃദുവായി മിനുക്കിയ സെല്ലുലോസ് അസറ്റേറ്റ് (അപ്പോൾ ഒരു തരം റേയോണായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു) തുണികൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതാണ്,<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/style/article/marilyn-monroe-white-dress-remember-when/index.html|title=Remember when Marilyn Monroe's white cocktail dress made movie history?|access-date=2023-08-09|last=Lack|first=Hannah|date=2020-01-16|language=en}}</ref> അത് കഴുത്തിന് പിന്നിൽ കൂടിച്ചേർന്ന് ധരിക്കുന്നയാളുടെ കൈകളും തോളും പുറവും പുറത്ത് കാണാൻ പാകത്തിന് ആകുന്നു. സ്തനങ്ങൾക്ക് താഴെയുള്ള ഒരു ബാൻഡിൽ ഹാൾട്ടർ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. വസ്ത്രധാരണം അവിടെ നിന്ന് സ്വാഭാവിക അരക്കെട്ടിന് അനുയോജ്യമാണ്. മൃദുവും ഇടുങ്ങിയതുമായ ഒരു സെൽഫ് ബെൽറ്റ് ശരീരത്തിന് ചുറ്റും പൊതിഞ്ഞ്, മുന്നിൽ ക്രിസ്-ക്രോസ് ചെയ്ത ശേഷം അരയിൽ, മുൻവശത്ത് ഇടതുവശത്ത് ഒരു ചെറിയ വൃത്തിയുള്ള വില്ലിൽ കെട്ടി. അരക്കെട്ടിന് താഴെ മൃദുവായി മിനുക്കിയ പാവാടയുണ്ട്, അത് കാഫിന്റെ നടുവിലേക്കോ കാഫിന്റെ നീളത്തിന് താഴെയോ എത്തുന്നു.<ref>{{cite book|title=Marilyn Monroe: the biography|url=https://archive.org/details/marilynmonroe00dona|author=Spoto, Donald|publisher=Cooper Square Press|year=2001}}</ref> ബോഡിസിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ഒരു സിപ്പറും ഹാൾട്ടറിന്റെ പിൻഭാഗത്ത് ചെറിയ ബട്ടണുകളും ഉണ്ട്. == സ്വീകരണം == [[പ്രമാണം:Marilyn_Monroe_Sculpture_-_Birmingham_-_England_(28149453251).jpg|ലഘുചിത്രം| [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെ]] [[ബിർമിങ്ഹാം|ബർമിംഗ്ഹാമിലുള്ള]] മെർലിന്റെ ശിൽപം]] സിനിമ ചിത്രീകരിച്ച സമയത്ത് മെർലിന്റെ ഭർത്താവ് [[ജോ ഡിമാജ്ജിയോ|ജോ ഡിമാജിയോ]] വസ്ത്രത്തെ വെറുത്തിരുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="PigeonForge">{{Citation|last=Amy McRary|title=Debbie Reynolds' famous items once bound for Pigeon Forge go up for auction next month|date=1 May 2011|url=http://www.knoxnews.com/news/2011/may/01/famous-items-once-bound-pigeon-forge-go-auction-ne/|periodical=Knoxville News Sentinel}}</ref> എന്നാൽ അത് മെർലിന്റെ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഒരു ജനപ്രിയ ഘടകമാണ്. മെർലിന്റെ മരണത്തെ തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിൽ നടിയുടെ പല അനുകരണങ്ങളിലും പ്രതിനിധാനങ്ങളിലും മരണാനന്തര ചിത്രീകരണങ്ങളിലും വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച അവരുടെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരുന്നു. ഉദാഹരണമായി, 1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ടോമി'' എന്ന [[കെൻ റസ്സൽ]] ചിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന രംഗത്തിൽ ഈ വസ്ത്രത്തിൽ മൺറോയുടെ പൂർണ്ണ വലിപ്പത്തിലുള്ള പ്ലാസ്റ്റർ സാദൃശ്യം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും 21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലുടനീളം സിനിമയിൽ ഇത് അനുകരിക്കപ്പെട്ടു. 2004 ൽ ഇറങ്ങിയ ''[[ഷ്രെക്ക് 2|ഷ്രെക് 2]]'' ൽ ഫിയോണയും, 2007 ൽ ഇറങ്ങിയ ''ബ്ലേഡ്‌സ് ഓഫ് ഗ്ലോറി'' ൽ എമി പോഹെലറും, 2008 ൽ ഇറങ്ങിയ ''ദി ഹൗസ് ബണ്ണി'' ൽ [[അന്ന ഫാരിസ്|അന്ന ഫാരിസും]] ധരിച്ചിരുന്നു. 1984-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ദി വുമൺ ഇൻ റെഡ്'' എന്ന സിനിമയിൽ കെല്ലി ലെ ബ്രോക്ക് അതേ രംഗം ആവർത്തിച്ചിരുന്നു, പക്ഷേ ധരിച്ചിരുന്നത് ഒരു ചുവന്ന വസ്ത്രം ആയിരുന്നു. ''ഗ്ലാമർ'' മാഗസിൻ വെബ്സൈറ്റ് ഈ വസ്ത്രത്തെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വസ്ത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=http://www.glamour.com/fashion/2007/04/famous-dresses#slide=6|title=Marilyn Monroe|access-date=24 May 2011|date=31 March 2007|website=Glamour|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063542/http://www.glamour.com/fashion/2007/04/famous-dresses#slide=6|url-status=dead}}</ref> കാൻസർ റിസർച്ച് യു.കെ നടത്തിയ സമാനമായ സർവേയിൽ ഈ വസ്ത്രം എക്കാലത്തെയും ഐക്കണിക് സെലിബ്രിറ്റി ഫാഷൻ മുഹൂർത്തങ്ങളിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി.<ref>{{Cite web|url=http://www.metro.co.uk/lifestyle/843736-marilyn-monroes-white-dress-tops-iconic-celebrity-fashion-moments|title=Marilyn Monroe's white dress tops iconic celebrity fashion moments|access-date=24 May 2011|date=12 October 2010|publisher=Metro|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008053302/http://www.metro.co.uk/lifestyle/843736-marilyn-monroes-white-dress-tops-iconic-celebrity-fashion-moments|archive-date=8 October 2012}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://web.archive.org/web/20110305041618/http://www.marilyn-monroe-posters.com/white-dress.html ടൈംലെസ്: മെർലിൻ മൺറോയുടെ വെളുത്ത വസ്ത്രം] * [http://www.profilesinhistory.com/press-releases/debbie-reynolds-the-auction-press-release ചരിത്രത്തിലെ പ്രൊഫൈലുകൾ (ലേല പ്രഖ്യാപനം)] * [http://www.wnyc.org/story/marilyn-monroes-lost-skirt-scene "മെർലിൻ മൺറോയുടെ നീണ്ട-നഷ്ടപ്പെട്ട പാവാട രംഗം"] - ''സ്റ്റുഡിയോ 360-'' ൽ 2017 ജനുവരി 26-ന് 3cvrqzarrfi25svefi67oz92b3fzq3u 0 602627 4647879 4629624 2026-07-16T12:04:31Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647879 wikitext text/x-wiki {{pu|Free market}} {{economic systems sidebar}} {{liberalism sidebar}} [[സാമ്പത്തികശാസ്ത്രം|സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ]], വിൽപനക്കാരും വാങ്ങുന്നവരും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന സപ്ലൈയും ഡിമാൻഡും അനുസരിച്ച് സാധനങ്ങളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വില നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക [[വിപണി]] വ്യവസ്ഥയാണ് '''സ്വതന്ത്ര വിപണി'''. അത്തരം വിപണികൾ, മാതൃകാപരമായി, [[ഗവൺമെന്റ്|ഗവൺമെന്റിന്റെയോ]] മറ്റേതെങ്കിലും ബാഹ്യ അധികാരത്തിന്റെയോ ഇടപെടലില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിന്റെ വക്താക്കൾ അതിനെ, [[നികുതി|നികുതികളോ]] നിയന്ത്രണങ്ങളോ പോലുള്ള വിവിധ രീതികളിലൂടെ, വിതരണത്തിലും ഡിമാൻഡിലും സർക്കാർ ഇടപെടുന്ന ഒരു നിയന്ത്രിത വിപണിയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്‌തമായി കരുതുന്നു. അനുയോജ്യമായ ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ, ചരക്കുകളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വില നിശ്ചയിക്കുന്നത് പങ്കെടുക്കുന്നവരുടെ ബിഡുകളും ഓഫറുകളും മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ്. പൊളിറ്റിക്കൽ എക്കണോമി , ന്യൂ ഇൻസ്റ്റിറ്റിയൂഷണൽ ഇക്കണോമിക്സ്, ഇക്കണോമിക് സോഷ്യോളജി, [[രാഷ്ട്രതന്ത്രം|പൊളിറ്റിക്കൽ സയൻസ്]] തുടങ്ങിയ പഠന മേഖലകളിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ഒരു കോഓർഡിനേറ്റഡ് മാർക്കറ്റ് (ഏകോപിത വിപണി) എന്ന ആശയവുമായി സ്വതന്ത്ര കമ്പോള സങ്കൽപ്പത്തെ പണ്ഡിതന്മാർ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഈ മേഖലകളെല്ലാം നിലവിൽ നിലവിലുള്ള റൂൾ-മേക്കിംഗ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മാർക്കറ്റ് സിസ്റ്റങ്ങളിലെ പ്രാധാന്യം ഊന്നിപ്പറയുന്നു, വിതരണത്തിന്റെയും ഡിമാൻഡിന്റെയും ലളിതമായ ശക്തികൾക്ക് പുറമെ, ഉൽപാദന ഉൽപാദനവും വിതരണവും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് ആ ശക്തികൾക്ക് പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ഇടം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സമകാലിക ഉപയോഗത്തിലും ജനകീയ സംസ്കാരത്തിലും സ്വതന്ത്ര കമ്പോളങ്ങൾ സാധാരണയായി [[മുതലാളിത്തം|മുതലാളിത്തവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ചില രൂപങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്ര കമ്പോളങ്ങളും ഘടകങ്ങളാണ്. <ref>{{Cite book|title=Markets in the name of Socialism: The Left-Wing origins of Neoliberalism|last=Bockman|first=Johanna|publisher=Stanford University Press|year=2011|isbn=978-0804775663}}</ref> ചരിത്രപരമായി, സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ മറ്റ് സാമ്പത്തിക നയങ്ങളുടെ പര്യായമാല്യം ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന്, ''ലെയ്സെസ് ഫെയർ'' മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വക്താക്കൾ അതിനെ സ്വതന്ത്ര കമ്പോള മുതലാളിത്തം എന്ന് വിളിക്കുന്നു, കാരണം അവർ അത് ഏറ്റവും സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയെടുക്കുമെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. <ref name="Popper 1994">{{Cite book|title=The Open Society and Its Enemies|url=https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3|last=Popper|first=Karl|publisher=Routledge Classics|year=1994|isbn=978-0415610216|pages=[https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3/page/712 712]}}</ref> പ്രായോഗികമായി, ഹരിതഗൃഹ വാതക ഉദ്‌വമനം പോലുള്ള ബാഹ്യഘടകങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിന് ഗവൺമെന്റുകൾ സാധാരണയായി ഇടപെടുന്നു; കാർബൺ എമിഷൻ ട്രേഡിംഗ് പോലെയുള്ള മാർക്കറ്റുകൾ അവർ ഇതിനായി ഉപയോഗിച്ചേക്കാം. <ref>{{Cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/external.htm|title=Finance & Development|access-date=2022-09-15|website=Finance & Development {{!}} F&D|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915183424/https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/basics/external.htm|archive-date=2022-09-15}}</ref> == സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങൾ == === മുതലാളിത്തം === മുതലാളിത്തം എന്നത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഉത്പാദനവും ലാഭത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള അവയുടെ പ്രവർത്തനത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയാണ് . <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6|title=Comparing Economic Systems: A Political-Economic Approach|last=Zimbalist, Sherman and Brown|first=Andrew, Howard J. and Stuart|publisher=Harcourt College Pub|year=1988|isbn=978-0155124035|pages=[https://archive.org/details/comparingeconomi0000zimb_q8i6/page/6 6–7]|quote=Pure capitalism is defined as a system wherein all of the means of production (physical capital) are privately owned and run by the capitalist class for a profit, while most other people are workers who work for a salary or wage (and who do not own the capital or the product).}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Comparative Economics in a Transforming World Economy|url=https://archive.org/details/comparativeecono0000ross_v4p7|last=Rosser|first=Mariana V.|last2=Rosser|first2=J Barkley|publisher=MIT Press|year=2003|isbn=978-0262182348|page=[https://archive.org/details/comparativeecono0000ross_v4p7/page/7 7]|quote=In capitalist economies, land and produced means of production (the capital stock) are owned by private individuals or groups of private individuals organized as firms.}}</ref> <ref name=":1">Chris Jenks. ''Core Sociological Dichotomies''. "Capitalism, as a mode of production, is an economic system of manufacture and exchange which is geared toward the production and sale of commodities within a market for profit, where the manufacture of commodities consists of the use of the formally free labor of workers in exchange for a wage to create commodities in which the manufacturer extracts surplus value from the labor of the workers in terms of the difference between the wages paid to the worker and the value of the commodity produced by him/her to generate that profit." London; Thousand Oaks, CA; New Delhi. Sage. p. 383.</ref> <ref>{{Cite book|title=The Challenge of Global Capitalism : The World Economy in the 21st Century|last=Gilpin|first=Robert|publisher=Princeton University Press|year=2018|isbn=978-0691186474|oclc=1076397003}}</ref> മൂലധന ശേഖരണം, മത്സര വിപണികൾ, ഒരു വില വ്യവസ്ഥ, സ്വകാര്യ സ്വത്ത്, സ്വത്തവകാശം, സ്വമേധയാ വിനിമയം, കൂലിപ്പണി തുടങ്ങിയവയാണ് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ കേന്ദ്ര സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ. <ref>Heilbroner, Robert L. [http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053 "Capitalism"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171028232506/http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2008_C000053|date=28 October 2017}}. Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume, eds. ''The New Palgrave Dictionary of Economics''. 2nd {{Abbr|ed.|edition}} (Palgrave Macmillan, 2008) {{Doi|10.1057/9780230226203.0198}}.</ref> ഒരു മുതലാളിത്ത കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ, തീരുമാനങ്ങളെടുക്കലും നിക്ഷേപവും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് മൂലധന, ധനവിപണികളിലെ സമ്പത്ത്, സ്വത്ത് അല്ലെങ്കിൽ ഉൽപ്പാദന ശേഷി എന്നിവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ഓരോ ഉടമയുമാണ്, അതേസമയം ചരക്കുകളുടെയും സേവനങ്ങളുടെയും വിലകളും വിതരണവും പ്രധാനമായും നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ചരക്ക് സേവന വിപണികളിലെ മത്സരമാണ്. <ref>{{Cite book|title=The Global Economy and its Economic Systems|url=https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg|last=Gregory|first=Paul|last2=Stuart|first2=Robert|publisher=South-Western College Pub|year=2013|isbn=978-1285-05535-0|page=[https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg/page/41 41]|quote=Capitalism is characterized by private ownership of the factors of production. Decision making is decentralized and rests with the owners of the factors of production. Their decision making is coordinated by the market, which provides the necessary information. Material incentives are used to motivate participants.}}</ref> സാമ്പത്തിക [[ചരിത്രകാരൻ|വിദഗ്ധരും ചരിത്രകാരന്മാരും]] രാഷ്ട്രീയ സാമ്പത്തിക [[സമൂഹശാസ്ത്രം|വിദഗ്ധരും സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞരും]] മുതലാളിത്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ വിശകലനങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത കാഴ്ചപ്പാടുകൾ സ്വീകരിക്കുകയും പ്രായോഗികമായി അതിന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ''[[വ്യക്തിവാദം|ലയിസെസ് ഫെയർ]]'' അല്ലെങ്കിൽ ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് ക്യാപ്പിറ്റലിസം, സ്റ്റേറ്റ് [[സ്വതന്ത്ര വിപണി മുതലാളിത്തം|ക്യാപ്പിറ്റലിസം]], വെൽഫെയർ [[സ്വതന്ത്ര വിപണി മുതലാളിത്തം|ക്യാപ്പിറ്റലിസം]] എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[മുതലാളിത്തം|മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങൾ]] വ്യത്യസ്തമായ സ്വതന്ത്ര വിപണികൾ, പൊതു ഉടമസ്ഥത, <ref>{{Cite book|title=The Global Economy and its Economic Systems|url=https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg|last=Gregory and Stuart|first=Paul and Robert|publisher=South-Western College Pub|year=2013|isbn=978-1285-05535-0|page=[https://archive.org/details/globaleconomyits0000greg/page/107 107]|quote=Real-world capitalist systems are mixed, some having higher shares of public ownership than others. The mix changes when privatization or nationalization occurs. Privatization is when property that had been state-owned is transferred to private owners. [[Nationalization]] occurs when privately owned property becomes publicly owned.}}</ref> സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തിനുള്ള തടസ്സങ്ങൾ, ഭരണകൂടം അനുവദിച്ച സാമൂഹിക നയങ്ങൾ എന്നിവയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിവിധ മാതൃകകളിൽ [[വിപണി|വിപണിയിലെ]] മത്സരത്തിന്റെ അളവും ഇടപെടലിന്റെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പങ്ക്, അതുപോലെ തന്നെ രാഷ്ട്ര ഉടമസ്ഥതയുടെ വ്യാപ്തി എന്നിവ വ്യത്യസ്തമാണ്. <ref name="Modern Economics 1986, p. 54">''Macmillan Dictionary of Modern Economics'', 3rd Ed., 1986, p. 54.</ref> വ്യത്യസ്ത വിപണികൾ എത്രത്തോളം സ്വതന്ത്രമാണ് എന്നത് നിർവചിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും നയത്തിന്റെയും വിഷയങ്ങളാണ്. നിലവിലുള്ള മിക്ക മുതലാളിത്ത സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളും സമ്മിശ്ര സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകളാണ്, അത് സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ ഘടകങ്ങളെ രാഷ്ട്രിയ ഇടപെടലും ചില സന്ദർഭങ്ങളിൽ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണവും സംയോജിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. <ref name="Stilwell">Stilwell, Frank. "Political Economy: the Contest of Economic Ideas". First Edition. Oxford University Press. Melbourne, Australia. 2002.</ref> മാർക്കറ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ പല [[ഗവൺമെന്റ്|തരത്തിലുള്ള ഗവൺമെന്റിന്]] കീഴിലും വ്യത്യസ്ത കാലങ്ങളിലും സ്ഥലങ്ങളിലും സംസ്കാരങ്ങളിലും നിലവിലുണ്ട്. ആധുനിക മുതലാളിത്ത സമൂഹങ്ങൾ - [[പണം|പണത്തെ]] അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെ സാർവത്രികവൽക്കരണത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു, സ്ഥിരമായി വലിയതും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ തൊഴിലാളികളുടെ കൂലിക്ക് ജോലി ചെയ്യേണ്ട ( [[തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം]] ) ഒരു മുതലാളിത്ത വർഗ്ഗവും ഉൽപാദനോപാധികളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഒരു [[ബൂർഷ്വാസി|മുതലാളിത്ത വിഭാഗവും]] പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ വികസിച്ചു. [[വ്യവസായവിപ്ലവം|വ്യാവസായിക വിപ്ലവത്തിലേക്ക്]] നയിച്ച ഒരു പ്രക്രിയയാണിത്. വിവിധ തലങ്ങളിൽ നേരിട്ടുള്ള സർക്കാർ ഇടപെടലുകളുള്ള മുതലാളിത്ത സംവിധാനങ്ങൾ അതിനുശേഷം പാശ്ചാത്യ ലോകത്ത് ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുകയും വ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. മുതലാളിത്തം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുമായി ശക്തമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite journal|last=Sy|first=Wilson N.|date=18 September 2016|title=Capitalism and Economic Growth Across the World|location=Rochester, NY|doi=10.2139/ssrn.2840425|ssrn=2840425|quote=For 40 largest countries in the International Monetary Fund (IMF) database, it is shown statistically that capitalism, between 2003 and 2012, is positively correlated significantly to economic growth.}}</ref> === ജോർജിസം === [[ആഡം സ്മിത്ത്|ആദം സ്മിത്തിനെപ്പോലുള്ള]] ക്ലാസിക്കൽ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, സ്വതന്ത്ര വിപണി എന്ന പദം എല്ലാത്തരം സാമ്പത്തിക ആനുകൂല്യങ്ങളിൽ നിന്നും കുത്തകകളിൽ നിന്നും കൃത്രിമ ക്ഷാമങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമായ ഒരു വിപണിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. <ref name="Popper 1994">{{Cite book|title=The Open Society and Its Enemies|url=https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3|last=Popper|first=Karl|publisher=Routledge Classics|year=1994|isbn=978-0415610216|pages=[https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3/page/712 712]}}</ref> [[പൂർണ്ണ മത്സരകമ്പോളം|തികഞ്ഞ മത്സരത്തിന്റെ]] അഭാവത്തിൽ നിന്നുള്ള ലാഭം എന്ന് അവർ വിവരിക്കുന്ന എക്കണോമിക് റെൻ്റ് സ്വതന്ത്ര മത്സരത്തിലൂടെ കഴിയുന്നത്ര കുറയ്ക്കുകയോ ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്യണമെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് അവർ പറയുന്നു. സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഭൂമിയിലേക്കും മറ്റ് പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളിലേക്കുമുള്ള വരുമാനം ആണ് എക്കണോമിക് റെൻ്റ് എന്നാണ്, അത് അവയുടെ പൂർണ്ണമായ ഇലാസ്റ്റിക് സപ്ലൈ കാരണം കുറയ്ക്കാൻ കഴിയില്ല. <ref>[[Adam Smith]], ''[[The Wealth of Nations]]'' [[wikisource:The Wealth of Nations/Book V/Chapter 2|Book V, Chapter 2]], Part 2, Article I: Taxes upon the Rent of Houses.</ref> ചില സാമ്പത്തിക ചിന്തകർ ആ എക്കണോമിക് റെൻ്റ് നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു കമ്പോളത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമായി പങ്കിടേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഇത് വ്യാപാരത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുന്ന പതിവ് നികുതികളുടെ ആവശ്യകതയെ ഇല്ലാതാക്കുമെന്നും (ഡെഡ് വെയ്റ്റ് ലോസ് കാണുക) കൂടാതെ ഊഹക്കച്ചവടമോ കുത്തകയോ ഉള്ള ഭൂമിയും വിഭവങ്ങളും റിലീസ് ചെയ്യുമെന്നും, അതുവഴി മത്സരാധിഷ്ഠിത സ്വതന്ത്ര വിപണി സംവിധാനങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുമെന്നും പറയുന്നു. [[വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ]] "എല്ലാ കുത്തകയുടെയും മാതാവ് ഭൂമിയാണ്" എന്ന പ്രസ്താവനയിലൂടെ ഈ വീക്ഷണത്തെ പിന്തുണച്ചു. <ref>House Of Commons May 4th; King's Theatre, Edinburgh, July 17</ref> അമേരിക്കൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും സാമൂഹിക തത്ത്വചിന്തകനുമായ ഹെൻറി ജോർജ്ജ്, ഈ ആശയത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ വക്താവ്, മറ്റെല്ലാ നികുതികൾക്കും പകരമായി ഉയർന്ന ഭൂ നികുതിയിലൂടെ ഇത് പൂർത്തിയാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. <ref>Backhaus, "Henry George's Ingenious Tax," pp. 453–458.</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നവരെ പലപ്പോഴും ജോർജിസ്റ്റുകൾ ജിയോയിസ്റ്റുകൾ അല്ലെങ്കിൽ ജിയോലിബർട്ടേറിയൻമാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജനറൽ ഇക്വിലിബ്രിയം സിദ്ധാന്തം രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ച നിയോക്ലാസിക്കൽ ഇക്കണോമിക്‌സിന്റെ സ്ഥാപകരിലൊരാളായ ലിയോൺ വാൽറാസിന് സമാനമായ വീക്ഷണമുണ്ടായിരുന്നു. പ്രകൃതി വിഭവങ്ങളുടെയും ഭൂമിയുടെയും ഉടമസ്ഥത രാജ്യത്തിനായാൽ മാത്രമേ സ്വതന്ത്ര മത്സരം യാഥാർത്ഥ്യമാക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. കൂടാതെ, ആദായനികുതി ഒഴിവാക്കാം, കാരണം അത്തരം വിഭവങ്ങളും സംരംഭങ്ങളും സ്വന്തമാക്കുന്നതിലൂടെ പൊതു സേവനങ്ങൾക്ക് ധനസഹായം നൽകുന്നതിന് രാഷ്ട്രത്തിന് വരുമാനം ലഭിക്കും എന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. <ref>{{Cite book|title=Markets in the name of Socialism: The Left-Wing origins of Neoliberalism|last=Bockman|first=Johanna|publisher=Stanford University Press|year=2011|isbn=978-0804775663|page=21|quote=For Walras, socialism would provide the necessary institutions for free competition and social justice. Socialism, in Walras's view, entailed state ownership of land and natural resources and the abolition of income taxes. As owner of land and natural resources, the state could then lease these resources to many individuals and groups which would eliminate monopolies and thus enable free competition. The leasing of land and natural resources would also provide enough state revenue to make income taxes unnecessary, allowing a worker to invest his savings and become 'an owner or capitalist at the same time that he remains a worker.}}</ref> === ''ലൈസെസ്-ഫെയർ'' === വിലയിലും വേതനത്തിലും, സർക്കാർ [[നികുതി|നികുതികൾ]], [[സബ്‌സിഡി|സബ്‌സിഡികൾ]], താരിഫുകൾ, നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ പോലെയുള്ള വിപണി ഇതര സമ്മർദ്ദങ്ങളുടെ അഭാവത്തിന് ''ലൈസെസ്-ഫെയർ'' തത്വം മുൻഗണന നൽകുന്നു. ''ദി പ്യുവർ തിയറി ഓഫ് ക്യാപിറ്റലിൽ'', വിലയിൽ തന്നെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അതുല്യമായ വിവരങ്ങളുടെ സംരക്ഷണമാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് ഫ്രെഡ്രിക്ക് ഹയേക്ക് വാദിക്കുന്നു. <ref name="hayek_pure">Hayek, Friedrich (1941). ''The Pure Theory of Capital''.</ref> കാൾ പോപ്പർ പറയുന്നതനുസരിച്ച്, സ്വതന്ത്ര വിപണി എന്ന ആശയം വിരോധാഭാസമാണ്, കാരണം ഇടപെടലുകൾ തടയുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലെത്താൻ ഇടപെടലുകൾ ആവശ്യമാണ്. <ref name="Popper 1994">{{Cite book|title=The Open Society and Its Enemies|url=https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3|last=Popper|first=Karl|publisher=Routledge Classics|year=1994|isbn=978-0415610216|pages=[https://archive.org/details/opensocietyitsen0000unse_q1y3/page/712 712]}}</ref> ''ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ'' സാധാരണയായി [[മുതലാളിത്തം|മുതലാളിത്തവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെങ്കിലും, [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസവുമായി]] ബന്ധപ്പെട്ട സമാനമായ ഒരു സാമ്പത്തിക സിദ്ധാന്തമുണ്ട്. ഇടതുപക്ഷ അല്ലെങ്കിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് ''ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ'' എന്ന ഇത് ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് അനാർക്കിസം, ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് ആന്റി-ക്യാപ്പിലിസം, ഫ്രീ-മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസം എന്നീ പേരുകളിലും അറിയപ്പെടുന്നു. <ref>Chartier, Gary; Johnson, Charles W. (2011). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Brooklyn, NY:Minor Compositions/Autonomedia</ref> <ref>"It introduces an eye-opening approach to radical social thought, rooted equally in libertarian socialism and market anarchism." Chartier, Gary; Johnson, Charles W. (2011). ''Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty''. Brooklyn, NY: Minor Compositions/Autonomedia. p. back cover.</ref> ''ലെയ്‌സെസ്-ഫെയറിന്റെ'' വിമർശകർ വാദിക്കുന്നത് ഒരു യഥാർത്ഥ ''ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ'' സമ്പ്രദായം മുതലാളിത്ത വിരുദ്ധവും സോഷ്യലിസ്റ്റുമായിരിക്കും എന്നാണ്. <ref>Nick Manley, [http://c4ss.org/content/27009 "Brief Introduction To Left-Wing Laissez Faire Economic Theory: Part One"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210818131348/http://c4ss.org/content/27009|date=2021-08-18}}.</ref> <ref>Nick Manley, [https://c4ss.org/content/27062 "Brief Introduction To Left-Wing Laissez Faire Economic Theory: Part Two"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516192528/https://c4ss.org/content/27062|date=2021-05-16}}.</ref> ബെഞ്ചമിൻ ടക്കറിനെപ്പോലുള്ള അമേരിക്കൻ ഇൻഡ്യുവിജലിസ്റ്റ് അനാർക്കിസ്റ്റുകൾ തങ്ങളെ എക്കണോമിക് ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസ്റ്റുകളും പൊളിറ്റിക്കൽ ഇൻഡ്യുവിജലിസ്റ്റുകളും ആയി കരുതുന്നു, അതേസമയം അവരുടെ "അനാർക്കിസ്റ്റ് സോഷ്യലിസം" അല്ലെങ്കിൽ "[[വ്യക്തിവാദ അരാജകവാദികൾ|ഇൻഡ്യുവിജൽ]] അനാർക്കിസം" "കൺസിസ്റ്റൻ്റ് മാഞ്ചസ്റ്ററിസം" ആണെന്ന് വാദിക്കുന്നു. <ref>Tucker, Benjamin (1926). ''Individual Liberty: Selections from the Writings of Benjamin R. Tucker''. New York: Vanguard Press. pp. 1–19.</ref> === സോഷ്യലിസം === സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസത്തിന്റെ]] വിവിധ രൂപങ്ങൾ 19-ാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ നിലവിലുണ്ട്. സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ ആദ്യകാല ശ്രദ്ധേയരായ സോഷ്യലിസ്റ്റ് വക്താക്കളിൽ പിയറി-ജോസഫ് പ്രൂധോൺ, ബെഞ്ചമിൻ ടക്കർ, റിക്കാർഡിയൻ സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ ചൂഷണ സാഹചര്യങ്ങൾക്കുള്ളിൽ യഥാർത്ഥ സ്വതന്ത്ര കമ്പോളവും സ്വമേധയാ ഉള്ള വിനിമയവും നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് ഈ സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ വിശ്വസിച്ചു. ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രൂധോൺ നിർദ്ദേശിച്ച [[മ്യൂച്വലിസം|മ്യൂച്വലിസ്‌റ്റ്]] സിസ്റ്റം പോലുള്ള ഒരു സ്വതന്ത്ര-വിപണി സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന വിവിധ രൂപത്തിലുള്ള തൊഴിലാളി സഹകരണ സംഘങ്ങൾ മുതൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്തതും തുറന്നതുമായ വിപണികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ വരെ ഉൾപ്പെടുന്നു. സോഷ്യലിസത്തിന്റെ ഈ മാതൃകകളെ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ മറ്റ് രൂപങ്ങളുമായി (ഉദാ: ലാംഗ് മോഡൽ ) ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കരുത്, അവിടെ പൊതു ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള സംരംഭങ്ങൾ വിവിധ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണങ്ങളാൽ ഏകോപിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ മൂലധന വിലകൾ നാമമാത്രമായ വിലനിർണ്ണയത്തിലൂടെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു. ഫ്രീ മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തിന്റെ വക്താക്കളായ ജറോസ്ലാവ് വാനെക്, ഉൽപ്പാദന സ്വത്ത് സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയിൽ ആണെങ്കിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്ര വിപണി സാധ്യമല്ലെന്ന് വാദിക്കുന്നു. കൂടാതെ, സഹകരണവും സ്വയം നിയന്ത്രിതവുമായ സംരംഭങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലെ തൊഴിലാളികൾക്ക് അവരുടെ നിശ്ചിത വേതനം ലഭിക്കുന്നതിന് പുറമെ ലാഭത്തിന്റെ ഒരു പങ്ക് (അവരുടെ എന്റർപ്രൈസസിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള പ്രകടനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി) ലഭിക്കുമെന്നതിനാൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ശക്തമായ പ്രോത്സാഹനങ്ങളുണ്ടെന്ന് വനെക് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ലൂയിസ് ഒ കെൽസോ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിവിധ ചിന്തകർ വിഭാവനം ചെയ്തതുപോലെ ജീവനക്കാരുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കമ്പനികൾ മാനദണ്ഡമാണെങ്കിൽ, സഹകരണവും സ്വയം നിയന്ത്രിതവുമായ സംരംഭങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഉൽപ്പാദനക്ഷമത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ശക്തമായ പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ ഒരു സ്വതന്ത്ര കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ നേടിയേക്കാം. <ref>[http://www.ru.org/index.php/30-economics/357-cooperative-economics-an-interview-with-jaroslav-vanek "Cooperative Economics: An Interview with Jaroslav Vanek"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210817073532/http://www.ru.org/index.php/30-economics/357-cooperative-economics-an-interview-with-jaroslav-vanek|date=2021-08-17}}. Interview by Albert Perkins. Retrieved March 17, 2011.</ref> സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിലൂന്നിയ മുതലാളിത്തം വരുമാനത്തിന്റെ അമിതമായതും വികലമായതുമായ വിതരണത്തിലേക്കും സാമ്പത്തിക അസ്ഥിരതയിലേക്കും നയിക്കുന്നുവെന്നും അത് സാമൂഹിക അസ്ഥിരതയിലേക്കു നയിക്കുമെന്നും സോഷ്യലിസ്റ്റുകൾ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. സാമൂഹ്യക്ഷേമം, പുനർവിതരണ നികുതി, നിയന്ത്രണ നടപടികൾ എന്നിവയുടെ രൂപത്തിലുള്ള തിരുത്തൽ നടപടികൾ സമൂഹത്തിന് ഏജൻസി ചെലവുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സ്വയം നിയന്ത്രിത സോഷ്യലിസ്റ്റ് സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിൽ ഈ ചെലവുകൾ ആവശ്യമില്ല. <ref name="The Political Economy of Socialism 1982. pp. 197–198">''The Political Economy of Socialism'', by Horvat, Branko (1982), pp. 197–198.</ref> മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനം രണ്ട് പ്രധാന ദിശകളിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. സോഷ്യലിസം ഒരു സിദ്ധാന്തമെന്ന നിലയിൽ ജനാധിപത്യ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് യോജിച്ചതല്ലെന്നും <ref>{{Cite journal|last=Hayek|first=F.|date=1949-03-01|title=The Intellectuals and Socialism|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/uclrev/vol16/iss3/7|journal=University of Chicago Law Review|volume=16|issue=3|pages=417–433|doi=10.2307/1597903|jstor=1597903|issn=0041-9494|accessdate=2022-10-27|archivedate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027052633/https://chicagounbound.uchicago.edu/uclrev/vol16/iss3/7/}}</ref> ഏറ്റവും ദയയുള്ള രാഷ്ട്രം പോലും ഇതു നടപ്പാക്കുന്നതിൽ ഗുരുതരമായ പ്രശ്‌നങ്ങൾ അഭിമുഖീകരിക്കുമെന്നും സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരായ ഫ്രെഡറിക് ഹയക്കും ജോർജ്ജ് സ്റ്റിഗ്ലറും വാദിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Stigler|first=George J.|date=1992|title=Law or Economics?|url=https://www.jstor.org/stable/725548|journal=The Journal of Law & Economics|volume=35|issue=2|pages=455–468|doi=10.1086/467262|jstor=725548|issn=0022-2186|accessdate=2022-10-27|archivedate=2022-10-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027052632/https://www.jstor.org/stable/725548}}</ref> സോഷ്യലിസത്തെയും മാർക്കറ്റ് സോഷ്യലിസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള കൂടുതൽ ആധുനിക വിമർശനം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയിൽ പോലും സോഷ്യലിസത്തിന് കാര്യക്ഷമമായ ഫലത്തിൽ എത്തിച്ചേരാനാവില്ല എന്നാണ്. ജനാധിപത്യ ഭൂരിപക്ഷ ഭരണം സംരംഭങ്ങൾക്കും വ്യവസായങ്ങൾക്കും ഹാനികരമായിത്തീരുന്നുവെന്നും പലിശ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ രൂപീകരണം ഒപ്റ്റിമൽ മാർക്കറ്റ് ഫലത്തെ വളച്ചൊടിക്കുന്നുവെന്നുമാണ് ഈ വാദം. <ref>{{Cite journal|last=Shleifer|first=Andrei|last2=Vishny|first2=Robert W|date=1994|title=Politics of Market Socialism|url=https://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/politics_market_socialism.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202181443/http://scholar.harvard.edu/files/shleifer/files/politics_market_socialism.pdf|archivedate=2014-02-02|journal=Journal of Economic Perspectives|volume=8|issue=2|pages=165–176|doi=10.1257/jep.8.2.165}}</ref> == വിമർശനം == ഒരു ''ലെയ്‌സെസ്-ഫെയർ'' ഫ്രീ മാർക്കറ്റിന്റെ വിമർശകർ വാദിക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അത് വില നിശ്ചയിക്കുന്ന കുത്തകകളുടെ വികസനത്തിന് വിധേയമാകുമെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്നാണ്. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/cu31924096224799|title=The History of the Standard Oil Company|last=Tarbell|first=Ida|publisher=McClure, Phillips and Co.|year=1904|author-link=Ida Tarbell}}</ref> അത്തരം ന്യായവാദം സർക്കാർ ഇടപെടലിലേക്ക് നയിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഉദാണത്തിന് യുണൈറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ് ആന്റിട്രസ്റ്റ് നിയമം. സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തെ വിമർശിക്കുന്നവർ വാദിക്കുന്നത്, വിപണികളെ കൂടുതൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിന്, അത് കാര്യമായ വിപണി ആധിപത്യം, വിലപേശൽ ശക്തിയുടെ അസമത്വം അല്ലെങ്കിൽ വിവര അസമമിതി എന്നിവയിൽ കലാശിക്കുന്നുവെന്നാണ്. ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണിയുടെ വിമർശകർ പലപ്പോഴും വാദിക്കുന്നത് ചില വിപണി പരാജയങ്ങൾക്ക് സർക്കാർ ഇടപെടൽ ആവശ്യമാണെന്നാണ്. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/free-market|title=Free market|access-date=2022-10-15|website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020092442/https://www.britannica.com/topic/free-market|archive-date=2022-10-20}}</ref> സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരായ റൊണാൾഡ് കോസ്, മിൽട്ടൺ ഫ്രീഡ്മാൻ, [[ല്യുഡ്വിഗ് ഫോൻ മീസസ്|ലുഡ്‌വിഗ് വോൺ മിസെസ്]], ഫ്രെഡറിക് ഹയേക് എന്നിവർ വിപണിയിൽ സംഭവിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന വിപണിയിലെ പരാജയങ്ങളെ ആന്തരികമാക്കാനോ ക്രമീകരിക്കാനോ കഴിയുമെന്ന് വാദിക്കുന്നു. <ref name=":0" /> രണ്ട് പ്രമുഖ കനേഡിയൻ എഴുത്തുകാർ വാദിക്കുന്നത്, വലുതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ വ്യവസായങ്ങളിൽ മത്സരം ഉറപ്പാക്കാൻ ഗവൺമെന്റിന് ചില സമയങ്ങളിൽ ഇടപെടേണ്ടി വരുമെന്നാണ്. [[നയോമി ക്ലൈൻ|നവോമി ക്ലെയിൻ]] തന്റെ ''ദി ഷോക്ക് ഡോക്ട്രിൻ'' എന്ന കൃതിയിലൂടെ ഇത് ഏകദേശം പറയുമ്പോൾ ജോൺ റാൾസ്റ്റൺ സോൾ ഇത് കൂടുതൽ ഹാസ്യാത്മകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. <ref name="The End of Globalism. Saul, John">Saul, John ''The End of Globalism''.</ref> ഒരു സ്വതന്ത്ര കമ്പോളത്തിന് മാത്രമേ ആരോഗ്യകരമായ മത്സരം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നും അതിനാൽ കൂടുതൽ ബിസിനസ്സും ന്യായമായ വിലയും സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അതിന്റെ അനുയായികൾ വാദിക്കുമ്പോൾ, ഒരു സ്വതന്ത്ര വിപണി അതിന്റെ ശുദ്ധമായ രൂപത്തിൽ വിപരീത ഫലമുണ്ടാക്കുമെന്ന് എതിരാളികൾ പറയുന്നു. ക്ളീനും റാൾസ്റ്റണും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, കമ്പനികളെ ഭീമൻ കോർപ്പറേഷനുകളായി ലയിപ്പിക്കുന്നത് അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ നടത്തുന്ന വ്യവസായങ്ങളുടെയും ദേശീയ ആസ്തികളുടെയും സ്വകാര്യവൽക്കരണം പലപ്പോഴും മത്സരവും ന്യായമായ വിലയും നിർബന്ധമാക്കുന്നതിന് സർക്കാർ ഇടപെടൽ ആവശ്യമായി വരുന്ന മോണോപോളി അല്ലെങ്കിൽ ഒളിഗോപോളികൾക്ക് കാരണമാകുന്നുവെന്നാണ്. <ref name="The End of Globalism. Saul, John" /> കമ്പോള പരാജയത്തിന്റെ മറ്റൊരു രൂപമാണ് [[ഊഹക്കച്ചവടം]]. അമേരിക്കൻ തത്ത്വചിന്തകനും ഗ്രന്ഥകാരനുമായ കോർണൽ വെസ്റ്റ്, ''[[വ്യക്തിവാദം|ലയിസെസ് ഫെയർ]]'' സാമ്പത്തിക നയങ്ങൾക്കുള്ള പിടിവാശികളെ ഫ്രീ-മാര്ക്കറ്റ് ഫണ്ടമെന്റലിസം (സ്വതന്ത്ര കമ്പോള മൗലികവാദം) എന്ന് പരിഹസിച്ച് വിശേഷിപ്പിച്ചു. അത്തരം മാനസികാവസ്ഥ "പൊതുതാൽപ്പര്യത്തെ നിസ്സാരമാക്കുന്നു" എന്നും "പണത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന, വോട്ടെടുപ്പിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ലാഭത്തിന്റെ കോർപ്പറേറ്റ് ലക്ഷ്യങ്ങളോട് - പലപ്പോഴും പൊതുനന്മയുടെ ചെലവിൽ" മാറ്റിനിർത്തുന്നുവെന്നും വെസ്റ്റ് വാദിച്ചു. <ref>[http://www.theglobalist.com/cornel-west-democracy-matters/ "Cornel West: Democracy Matters"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015220208/http://www.theglobalist.com/cornel-west-democracy-matters/|date=2014-10-15}}, ''[[ഗ്ലോബലിസ്റ്റ്|The Globalist]]'', January 24, 2005. Retrieved October 9, 2014.</ref> അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയ തത്ത്വചിന്തകനായ [[മൈക്കിൾ ജെ. സാൻഡെൽ|മൈക്കൽ ജെ. സാൻഡൽ]] വാദിക്കുന്നത്, കഴിഞ്ഞ മുപ്പത് വർഷമായി അമേരിക്ക ഒരു കമ്പോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നതിൽ നിന്നും മാറി, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രവേശനം തുടങ്ങിയ സാമൂഹികവും നാഗരികവുമായ ജീവിതത്തിന്റെ വശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ എല്ലാം വിൽക്കുന്ന ഒരു കമ്പോള സമൂഹമായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നാണ്. <ref>[[മൈക്കിൾ ജെ. സാൻഡെൽ|Michael J. Sandel]] (June 2013). [http://www.ted.com/talks/michael_sandel_why_we_shouldn_t_trust_markets_with_our_civic_life Why we shouldn't trust markets with our civic life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150521110607/http://www.ted.com/talks/michael_sandel_why_we_shouldn_t_trust_markets_with_our_civic_life|date=2015-05-21}}. [[ടെഡ് (സമ്മേളനം)|TED]]. Retrieved January 11, 2015.</ref> സാമ്പത്തിക ചരിത്രകാരനായ കാൾ പോളാനി തന്റെ ''ദി ഗ്രേറ്റ് ട്രാൻസ്ഫോർമേഷൻ'' എന്ന പുസ്തകത്തിൽ കമ്പോളാധിഷ്‌ഠിത സമൂഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയത്തെ വളരെയധികം വിമർശിച്ചു, അത് സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനുള്ള ഏതൊരു ശ്രമവും മനുഷ്യ സമൂഹത്തെയും പൊതുനന്മയെയും ദുർബലപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു: <ref>Henry Farrell (July 18, 2014). [https://www.washingtonpost.com/blogs/monkey-cage/wp/2014/07/18/the-free-market-is-an-impossible-utopia/ The free market is an impossible utopia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915010202/http://www.washingtonpost.com/blogs/monkey-cage/wp/2014/07/18/the-free-market-is-an-impossible-utopia/|date=2015-09-15}}. ''[[ദ വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റ്|The Washington Post]].'' Retrieved January 11, 2015.</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YfpIs1Z6B2sC|title=The Great Transformation: The Political and Economic Origins of Our Time|last=Polanyi|first=Karl|date=2001-03-28|publisher=Beacon Press|isbn=978-0-8070-5642-4|pages=60|language=en|access-date=2023-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104145109/https://books.google.com/books?id=YfpIs1Z6B2sC&newbks=0&hl=en|archive-date=2023-01-04}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[Binary economics]] * [[Crony capitalism]] * [[സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണം]] * [[ഫ്രീഡം ഓഫ് ചോയിസ്]] * [[Free price system]] * [[Grey market]] * [[Left-wing market anarchism]] * [[Market economy]] * [[Neoliberalism]] * [[Participatory economics]] * [[Quasi-market]] * [[Self-managed economy]] * [[Transparency (market)]] {{Div col end}}  == അവലംബം == {{Reflist|30em}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{Refbegin|2}} * [[Jonathan H. Adler|Adler, Jonathan H.]] “Excerpts from ‘About Free-Market Environmentalism.’” In Environment and Society: A Reader, edited by Christopher Schlottmann, Dale Jamieson, Colin Jerolmack, Anne Rademacher, and Maria Damon, 259–264. [[New York University Press]], 2017. {{doi|10.2307/j.ctt1ht4vw6.38}}. * Althammer, Jörg.<!-- He's listed in the Garman WP --> “Economic Efficiency and Solidarity: The Idea of a Social Market Economy.” Free Markets with Sustainability and Solidarity, edited by Martin Schlag and Juan A. Mercaso, [[Catholic University of America Press]], 2016, pp.&nbsp;199–216, {{doi|10.2307/j.ctt1d2dp8t.14}}. * [[Mehrsa Baradaran|Baradaran, Mehrsa]]. “The Free Market Confronts Black Poverty.” The Color of Money: Black Banks and the Racial Wealth Gap, [[Harvard University Press]], 2017, pp.&nbsp;215–246, {{JSTOR|j.ctv24w649g.10}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TmLyGCJE-rIC|title=Nothing is Sacred: Economic Ideas for the New Millennium|author=Barro, R.J.|publisher=[[MIT Press]]|year=2003|isbn=978-0262250511|series=The MIT Press|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144733/https://books.google.com/books?id=TmLyGCJE-rIC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=n3CYDwAAQBAJ|title=Beyond the Invisible Hand: Groundwork for a New Economics|author=[[Kaushik Basu|Basu, K.]]|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2016|isbn=978-0691173696|lccn=2010012135|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144733/https://books.google.com/books?id=n3CYDwAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tloXAwAAQBAJ|title=The Free-Market Innovation Machine: Analyzing the Growth Miracle of Capitalism|author=Baumol, William J.|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2014|isbn=978-1400851638|author-link=William Baumol|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144734/https://books.google.com/books?id=tloXAwAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * [[Fred L. Block|Block, Fred]] and [[Margaret Somers|Somers, Margaret R.]] (2014). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674050716 The Power of Market Fundamentalism: Karl Polanyi's Critique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429085412/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674050716|date=2021-04-29}}.'' [[Harvard University Press]]. {{ISBN|0674050711}}. {{JSTOR|j.ctt6wpr3f.7}}. * Boettke, Peter J. [http://www.the-dissident.com/Boettke_CR.pdf "What Went Wrong with Economics?", ''Critical Review'' Vol. 11, No. 1, pp. 35, 58] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201024600/http://www.the-dissident.com/Boettke_CR.pdf|date=2007-12-01}}. * {{cite encyclopedia|last=Boudreaux|first=Donald|author-link=Donald Boudreaux|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|chapter=Free-Market Economy|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|chapter-url=https://sk.sagepub.com/reference/libertarianism/n114.xml|year=2008|publisher=[[SAGE Publishing|Sage]]; [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, CA|isbn=978-1412965804|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=187–189|title=Archived copy|access-date=2022-03-20|archive-date=2023-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109234738/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC|title=The Great Persuasion: Reinventing Free Markets since the Depression|author=Burgin, A.|publisher=Harvard University Press|year=2012|isbn=978-0674067431|lccn=2012015061|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144735/https://books.google.com/books?id=BnZ1qKdXojoC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * [[Chua Beng Huat|Chua, Beng Huat]]. “Disrupting Free Market: State Capitalism and Social Distribution.” ''Liberalism Disavowed: Communitarianism and State Capitalism in Singapore'', [[Cornell University Press]], 2017, pp.&nbsp;98–122, {{JSTOR|10.7591/j.ctt1zkjz35.7}}. * [[Harvey Cox|Cox, Harvey]] (2016). ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674659681 The Market as God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111195435/http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674659681|date=2016-11-11}}.'' Harvard University Press. {{ISBN|978-0674659681}}. * [[Jan Cremers|Cremers, Jan]] and Ronald Dekker. “Labour Arbitrage on European Labour Markets: Free Movement and the Role of Intermediaries.” ''Towards a Decent Labour Market for Low Waged Migrant Workers'', edited by Conny Rijken and Tesseltje de Lange, [[Amsterdam University Press]], 2018, pp.&nbsp;109–128, {{JSTOR|j.ctv6hp34j.7}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HHMlUcjfXPIC|title=Market Day in Provence|author=de La Pradelle, M. and Jacobs, A. and Katz, J.|publisher=University of Chicago Press|year=2006|isbn=978-0226141848|series=Fieldwork Encounters And Discoveries, Ed. Robert Emerson And Jack Katz|lccn=2005014063|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144736/https://books.google.com/books?id=HHMlUcjfXPIC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9NjBDwAAQBAJ|title=The Free-Market Family: How the Market Crushed the American Dream (and How It Can Be Restored)|author=Eichner, M.|publisher=Oxford University Press|year=2019|isbn=978-0190055486|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144740/https://books.google.com/books?id=9NjBDwAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BFg6lK48EX0C|title=Beyond Economic Man: Feminist Theory and Economics|author=Ferber, M.A. and Nelson, J.A.|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=2009|isbn=978-0226242088|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144742/https://books.google.com/books?id=BFg6lK48EX0C|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_oFbDwAAQBAJ|title=The New Stock Market: Law, Economics, and Policy|author=Fox, M.B. and Glosten, L. and Rauterberg, G.|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2019|isbn=978-0231543934|lccn=2018037234|access-date=2022-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024235604/https://books.google.com/books?id=_oFbDwAAQBAJ|archive-date=2022-10-24|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CE49HAiRugAC|title=Capitalism and Freedom|author=[[Milton Friedman|Friedman, M.]] and [[Rose Friedman|Friedman, R.D.]]|publisher=[[University of Chicago Press]]|year=1962|isbn=978-0226264011|series=Phoenix Book : business/economics|lccn=62019619|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118144746/https://books.google.com/books?id=CE49HAiRugAC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RoePU0zM7t4C|title=Partisan Politics in the Global Economy|author=Garrett, G. and Bates, R.H. and Comisso, E. and Migdal, J. and Lange, P. and Milner, H.|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0521446907|series=Cambridge Studies in Comparative Politics|lccn=97016731|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145248/https://books.google.com/books?id=RoePU0zM7t4C|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2OT8IsbJubsC|title=Limits to Competition|author=Group of Lisbon Staff and Cara, J.|publisher=[[MIT Press]]|year=1995|isbn=978-0262071642|lccn=95021461|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145247/https://books.google.com/books?id=2OT8IsbJubsC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-nYLSvgP2ekC|title=The Illusion of Free Markets: Punishment and the Myth of Natural Order|author=Harcourt, Bernard E.|publisher=[[Harvard University Press]]|year=2011|isbn=978-0674059368|author-link=Bernard Harcourt|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145248/https://books.google.com/books?id=-nYLSvgP2ekC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * [[Friedrich Hayek|Hayek, Friedrich A.]] (1948). ''Individualism and Economic Order''. Chicago: University of Chicago Press. vii, 271, [1]. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oCpor-DkFwwC|title=Economic Nationalism in a Globalizing World|author1=Helleiner, Eric|author2=Pickel, Andreas|publisher=[[Cornell University Press]]|year=2005|isbn=978-0801489662|series=Cornell studies in political economy|lccn=2004015590|author1-link=Eric Helleiner|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145248/https://books.google.com/books?id=oCpor-DkFwwC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * Higgs, Kerryn. “The Rise of Free Market Fundamentalism.” Collision Course: Endless Growth on a Finite Planet, [[The MIT Press]], 2014, pp.&nbsp;79–104, {{JSTOR|j.ctt9qf93v.11}}. * Holland, Eugene W. “Free-Market Communism.” Nomad Citizenship: Free-Market Communism and the Slow-Motion General Strike, NED-New edition, [[University of Minnesota Press]], 2011, pp.&nbsp;99–140, {{JSTOR|10.5749/j.ctttsw4g.8}}. * Hoopes, James. “Corporations as Enemies of the Free Market.” Corporate Dreams: Big Business in American Democracy from the Great Depression to the Great Recession, [[Rutgers University Press]], 2011, pp.&nbsp;27–32, {{JSTOR|j.ctt5hjgkf.8}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=PHs8DwAAQBAJ|title=Fighting Unemployment: The Limits of Free Market Orthodoxy|author=Howell, D.R.|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0195165852|series=Fighting Unemployment: The Limits of Free Market Orthodoxy|lccn=2004049283|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145249/https://books.google.com/books?id=PHs8DwAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * Jónsson, Örn D., and Rögnvaldur J. Sæmundsson. “Free Market Ideology, Crony Capitalism, and Social Resilience.” Gambling Debt: Iceland's Rise and Fall in the Global Economy, edited by E. Paul Durrenberger and Gisli Palsson, [[University Press of Colorado]], 2015, pp.&nbsp;23–32, {{JSTOR|j.ctt169wdcd.8}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ljaOAwAAQBAJ|title=Capitalism v. Democracy: Money in Politics and the Free Market Constitution|author=Kuhner, T.K.|publisher=[[Stanford University Press]]|year=2014|isbn=978-0804791588|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145252/https://books.google.com/books?id=ljaOAwAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * [[Robert Kuttner|Kuttner, Robert]], "The Man from Red Vienna" (review of Gareth Dale, ''[[Karl Polanyi]]: A Life on the Left'', [[Columbia University Press]], 381 pp.), ''[[The New York Review of Books]]'', vol. LXIV, no. 20 (21 December 2017), pp.&nbsp;55–57. "In sum, Polanyi got some details wrong, but he got the big picture right. Democracy cannot survive an excessively free market; and containing the market is the task of politics. To ignore that is to court [[fascism]]." (Robert Kuttner, p.&nbsp;57). * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=lTUAGqp7PRQC|title=The Path of Economic Growth|author=Lowe, A. and Adolph, L. and Pulrang, S. and Nell, E.J.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=1976|isbn=978-0521208888|lccn=75038186|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145253/https://books.google.com/books?id=lTUAGqp7PRQC|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MMGlDAAAQBAJ|title=Capitalism and Desire: The Psychic Cost of Free Markets|author=McGowan, T.|publisher=[[Columbia University Press]]|year=2016|isbn=978-0231542210|lccn=2016005309|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145254/https://books.google.com/books?id=MMGlDAAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * Mittermaier, Karl and Isabella Mittermaier. “Free-Market Dogmatism and Pragmatism.” In ''The Hand Behind the Invisible Hand: Dogmatic and Pragmatic Views on Free Markets and the State of Economic Theory'', 1st ed., 23–26. [[Bristol University Press]], 2020. {{doi|10.2307/j.ctv186grks.10}}. * Newland, Carlos. “Is Support for Capitalism Declining around the World? A Free-Market Mentality Index, 1990–2012.” The ''Independent Review'', vol. 22, no. 4, [[Independent Institute]], 2018, pp.&nbsp;569–583, {{JSTOR|26591762}}. * [[Roger Noriega|Noriega, Roger F.]], and Andrés Martínez-Fernández. "The Free-Market Moment: Making Grassroots Capitalism Succeed Where Populism Has Failed". [[American Enterprise Institute]], 2016, {{JSTOR|resrep03243}}. * Orłowska, Agnieszka. “Toward Mutual Understanding, Respect, and Trust: On Past and Present Dog Training in Poland.” ''Free Market Dogs: The Human-Canine Bond in Post-Communist Poland'', edited by Michał Piotr Pręgowski and Justyna Włodarczyk, [[Purdue University Press]], 2016, pp.&nbsp;35–60, {{doi|10.2307/j.ctt16314wm.7}}. * Ott, Julia C. “The ‘Free and Open Market’ Responds.” ''When Wall Street Met Main Street'', [[Harvard University Press]], 2011, pp. 36–54, {{JSTOR|j.ctt2jbtz3.5}}. * [[Filip Palda|Palda, Filip]] (2011) ''Pareto's Republic and the New Science of Peace'' 2011 [http://www.paretorepublic.com Home] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127013934/https://www.paretorepublic.com/|date=2022-01-27}} chapters online. Published by Cooper-Wolfling. {{ISBN|978-0987788009}}. * [[Thomas Philippon|Philippon, Thomas]]. “The Rise in Market Power.” ''The Great Reversal: How America Gave Up on Free Markets'', [[Harvard University Press]], 2019, pp.&nbsp;45–61, {{JSTOR|j.ctv24w62m5.7}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=qjwDEAAAQBAJ|title=Economics in Two Lessons: Why Markets Work So Well, and Why They Can Fail So Badly|author=Quiggin, John|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2019|isbn=978-0691217420|author-link=John Quiggin|access-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118145256/https://books.google.com/books?id=qjwDEAAAQBAJ|archive-date=2023-01-18|url-status=live}} * [[Alasdair Roberts (academic)|Roberts, Alasdair]]. “The Market Comes Back.” ''The End of Protest: How Free-Market Capitalism Learned to Control Dissent'', [[Cornell University Press]], 2013, pp.&nbsp;41–57, {{JSTOR|10.7591/j.ctt20d88nv.6}}. * [[Ron Robin|Robin, Ron]]. “Castrophobia and the Free Market: The Wohlstetters’ Moral Economy.” ''The Cold World They Made: The Strategic Legacy of Roberta and Albert Wohlstetter'', [[Harvard University Press]], 2016, pp. 118–138, {{JSTOR|j.ctv253f7gh.8}}. * [[Michael J. Sandel|Sandel, Michael J.]] (2013). ''What Money Can't Buy: The Moral Limits of Markets.'' [[Farrar, Straus and Giroux]]. {{ISBN|0374533652}}. * [[Stuart Sim|Sim, Stuart]]. “Neoliberalism, Financial Crisis, and Profit.” ''Addicted to Profit: Reclaiming Our Lives from the Free Market'', [[Edinburgh University Press]], 2012, pp.&nbsp;70–95, {{JSTOR|10.3366/j.ctt1g0b72g.9}}. * [[Joseph W. Singer|Singer, Joseph W.]] “Why Consumer Protection Promotes the Free Market.” ''No Freedom without Regulation: The Hidden Lesson of the Subprime Crisis'', [[Yale University Press]], 2015, pp.&nbsp;58–94, {{JSTOR|j.ctt175729r.5}}. * Sloman, Peter. “Welfare in a Neoliberal Age: The Politics of Redistributive Market Liberalism.” In ''The Neoliberal Age?: Britain since the 1970s'', edited by Aled Davies, Ben Jackson, and Florence Sutcliffe-Braithwaite, 75–93. [[UCL Press]], 2021. {{JSTOR|j.ctv1smjwgq.11}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=R35yljdyyIkC|title=Foundations in Public Economics|author=Starrett, D.A. and Hahn, F.H.|publisher=Cambridge University Press|year=1988|isbn=978-0521348010|series=Cambridge Economic Handbooks|lccn=87027892}} * [[Joseph Stiglitz|Stiglitz, Joseph]]. (1994). ''Whither Socialism?'' Cambridge, Massachusetts: MIT Press. * Symons, Michael. “Free The Market! (It's Been Captured by Capitalism).” ''Meals Matter: A Radical Economics Through Gastronomy'', [[Columbia University Press]], 2020, pp.&nbsp;225–246, {{JSTOR|10.7312/symo19602.15}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Y2cFPSEn4xMC|title=Free Markets and Social Justice|author=Sunstein, C.R.|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|isbn=978-0195356175|author-link=Cass Sunstein}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0|title=Government versus Markets: The Changing Economic Role of the State|author=Tanzi, V.|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2011|isbn=978-1139499736}}{{Dead link|date=June 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZEE9B2yU-kYC|title=Maynard's Revenge: The Collapse of Free Market Macroeconomics|author=Taylor, Lance|publisher=Harvard University Press|year=2011|isbn=978-0674059535|doi=10.2307/j.ctv1m592k8.12}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=LmmYDwAAQBAJ|title=Free Market Fairness|author=Tomasi, J.|publisher=[[Princeton University Press]]|year=2013|isbn=978-0691158143|lccn=2011037125}} pp.&nbsp;226–266, {{JSTOR|j.ctt7stpz.12}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l6ZbiqFND2IC|title=Economics After the Crisis: Objectives and Means|author=Turner, A.|publisher=MIT Press|year=2012|isbn=978-0262300995|series=Lionel Robbins Lectures|author-link=Adair Turner, Baron Turner of Ecchinswell}} * [[Paul Verhaeghe|Verhaeghe, Paul]] (2014). ''What About Me? The Struggle for Identity in a Market-Based Society.'' Scribe Publications. {{ISBN|1922247375}}. * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2uasvzh5paMC|title=Freer Markets, More Rules: Regulatory Reform in Advanced Industrial Countries|author=Vogel, S.K.|publisher=[[Cornell University Press]]|year=1998|isbn=978-0801485343|series=Cornell paperbacks|lccn=96005054|author-link=Steven K. Vogel}} * Zeitlin, Steve, and [[Bob Holman]]. “Free Market Flavor: Poetry of the Palate.” ''The Poetry of Everyday Life: Storytelling and the Art of Awareness'', 1st ed., [[Cornell University Press]], 2016, pp.&nbsp;127–131, {{JSTOR|10.7591/j.ctt1d2dmnj.17}}. {{Refend}}  == പുറം കണ്ണികൾ == * {{Commons category-inline|Free market}} * [https://www.britannica.com/topic/free-market "Free market"] at ''[[എൻസൈക്ലോപീഡിയ ബ്രിട്ടാനിക്ക|Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20070113041320/http://www.dallasfed.org/educate/free/index.html "Free Enterprise: The Economics of Cooperation"] looks at how communication, coordination and cooperation interact to make free markets work {{aspects of capitalism}} {{Age of Enlightenment}} {{Anarchism}} {{Neoliberalism}} {{libertarianism}} {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സാമ്പത്തിക പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ക്ലാസിക്കൽ ലിബറലിസം]] [[വർഗ്ഗം:അരാജകത്വവാദം]] obdnl50zbls4b5nrqnvfln6xria3x5c 0 604961 4648057 4570522 2026-07-16T16:30:19Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648057 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = ഫൈബ്രോമയാൾജിയ | image = Widespread Pain Index Areas with numbers.svg | caption = ഫൈബ്രോമയാൾജിയയുടെ വ്യാപകമായ വേദന സൂചികയ്ക്കുള്ള 19 വേദന മേഖലകളുടെ സ്ഥാനം | field = [[rheumatology]], [[neurology]]<ref>{{cite web |title=Neurology Now: Fibromyalgia: Is Fibromyalgia Real? {{!}} American Academy of Neurology |url=http://tools.aan.com/elibrary/neurologynow/?event=home.showArticle&id=ovid.com:/bib/ovftdb/01222928-200905050-00024 |website=tools.aan.com |access-date=1 June 2018 |date=October 2009 }}{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | pronounce = {{IPAc-en|ˌ|f|aɪ|b|r|oʊ|m|aɪ|ˈ|æ|l|dʒ|ə}}<ref>{{cite web|title=fibromyalgia|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/fibromyalgia|website=Collins Dictionaries|access-date=16 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004020527/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/fibromyalgia|archive-date=4 October 2015}}</ref> | synonyms = ഫൈബ്രോമയാൾജിയ സിൻഡ്രോം | symptoms = വ്യാപകമായ വേദന, ക്ഷീണം, ഉറക്ക പ്രശ്നങ്ങൾ<ref name="pmid21303476"/><ref name=JAMA2014/> | complications = | onset = മധ്യവയസ്സ്<ref name=NIH2014Tx/> | duration = ദീർഘകാലം<ref name="pmid21303476"/> | causes = അജ്ഞാതം<ref name=JAMA2014/><ref name=NIH2014Tx/> | risks = | diagnosis = മറ്റ് സാധ്യതയുള്ള കാരണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയതിന് ശേഷം ലക്ഷണങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി<ref name=JAMA2014/><ref name=NIH2014Tx/> | differential = [[Anemia]], [[Autoimmune disease|autoimmune disorders]] (such as [[ankylosing spondylitis]], [[polymyalgia rheumatica]], [[rheumatoid arthritis]], [[scleroderma]], or [[multiple sclerosis]]), [[Lyme disease]], [[osteoarthritis]], [[thyroid disease]]<ref>{{cite book| vauthors = Ferri FF |title=Ferri's differential diagnosis: a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders| url = https://archive.org/details/ferrisdifferenti0000ferr |date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0323076999|chapter=Chapter F|edition=2nd}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schneider MJ, Brady DM, Perle SM | title = Commentary: differential diagnosis of fibromyalgia syndrome: proposal of a model and algorithm for patients presenting with the primary symptom of chronic widespread pain | journal = Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics | volume = 29 | issue = 6 | pages = 493–501 | date = 2006 | pmid = 16904498 | doi = 10.1016/j.jmpt.2006.06.010 }}</ref> | prevention = | treatment = മതിയായ ഉറക്കവും വ്യായാമവും<ref name=NIH2014Tx/> | medication = [[Duloxetine]], [[milnacipran]], [[pregabalin]], [[gabapentin]]<ref name=NIH2014Tx/><ref name=Coch2017Gab/> | prognosis = സാധാരണ ആയുർദൈർഘ്യം<ref name=NIH2014Tx/> | frequency = 2%<ref name=JAMA2014/> | deaths = }} വിട്ടുമാറാത്ത [[വേദന]], ക്ഷീണം, ഉന്മേഷം ലഭിക്കാത്ത ഉണരൽ, മറവി, വയറുവേദന അല്ലെങ്കിൽ മലബന്ധം, [[വിഷാദം]] എന്നിവയാൽ നിർവചിക്കപ്പെട്ട ഒരു മെഡിക്കൽ അവസ്ഥയാണ് '''ഫൈബ്രോമയാൾജിയ'''.<ref name="Wolfe2016">{{Cite journal|display-authors=6|title=2016 Revisions to the 2010/2011 fibromyalgia diagnostic criteria|journal=Seminars in Arthritis and Rheumatism|volume=46|issue=3|pages=319–329|date=December 2016|pmid=27916278|doi=10.1016/j.semarthrit.2016.08.012}}</ref> [[ഇൻസോമ്നിയ|ഉറക്കമില്ലായ്മ]]<ref name="Wu-2017">{{Cite journal|title=Sleep disturbances in fibromyalgia: A meta-analysis of case-control studies|journal=Journal of Psychosomatic Research|volume=96|pages=89–97|date=May 2017|pmid=28545798|doi=10.1016/j.jpsychores.2017.03.011}}</ref>, പൊതുവായ ഹൈപ്പർസെൻസിറ്റിവിറ്റി എന്നിവയാണ് മറ്റ് ലക്ഷണങ്ങൾ.<ref name="Hauser2019">{{Cite journal|title=Fibromyalgia syndrome: under-, over- and misdiagnosis|journal=Clinical and Experimental Rheumatology|volume=37|issue=1 Suppl 116|pages=90–97|date=2019|pmid=30747096}}</ref><ref name="Arnold-2019">{{Cite journal|display-authors=6|title=AAPT Diagnostic Criteria for Fibromyalgia|journal=The Journal of Pain|volume=20|issue=6|pages=611–628|date=June 2019|pmid=30453109|doi=10.1016/j.jpain.2018.10.008}}</ref> ഫൈബ്രോമയാൾജിയയുടെ കാരണം അജ്ഞാതമാണ്. പക്ഷേ ജനിതകവും പാരിസ്ഥിതികവുമായ ഘടകങ്ങളുടെ സംയോജനം ഉൾപ്പെടുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="JAMA2014">{{Cite journal|title=Fibromyalgia: a clinical review|url=https://archive.org/details/sim_jama_2014-04-16_311_15/page/1546|journal=JAMA|volume=311|issue=15|pages=1547–1555|date=April 2014|pmid=24737367|doi=10.1001/jama.2014.3266}}</ref> പാരിസ്ഥിതിക ഘടകങ്ങളിൽ മാനസിക സമ്മർദ്ദം, ആഘാതം, ചില [[അണുബാധ|അണുബാധകൾ എന്നിവ]] ഉൾപ്പെടാം.<ref name="JAMA2014" /> കേന്ദ്ര നാഡീവ്യവസ്ഥയിലെ പ്രക്രിയകളുടെ ഫലമായാണ് വേദന പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഈ അവസ്ഥയെ "സെൻട്രൽ സെൻസിറ്റൈസേഷൻ സിൻഡ്രോം" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref name="JAMA2014" /><ref name="Central sensitivity and fibromyalgi">{{Cite journal|title=Central sensitivity and fibromyalgia|journal=Internal Medicine Journal|volume=51|issue=12|pages=1990–1998|date=December 2021|pmid=34139045|doi=10.1111/imj.15430}}</ref> ഫൈബ്രോമയാൾജിയയുടെ ചികിത്സക്കായി യൂറോപ്യൻ അലയൻസ് ഓഫ് അസോസിയേഷൻസ് ഫോർ റൂമറ്റോളജി എയറോബിക് വ്യായാമം ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു.<ref name="Macfarlane-2017">{{Cite journal|display-authors=6|title=EULAR recommendations for management of fibromyalgia|journal=Annals of the Rheumatic Diseases|volume=76|issue=12|pages=e54|date=December 2017|pmid=28476880|doi=10.1136/annrheumdis-2017-211587|url=https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/123698/1/EULAR%20recommendations%20for%20management%20of%20fibromyalgia%20%20ECHOY%20%20ANN%20RHEUM%20DIS.pdf}}</ref> മൈൻഡ്ഫുൾനെസ്, സൈക്കോതെറാപ്പി, [[അക്യുപങ്ചർ]], ഹൈഡ്രോതെറാപ്പി, ക്വിഗോങ്, [[യോഗം|യോഗ]], തായ് ചി തുടങ്ങിയ ധ്യാന വ്യായാമങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് ദുർബലമായ ശുപാർശകൾ നൽകിയിരിക്കുന്നു.<ref name="Macfarlane-2017" /> ഫൈബ്രോമയാൾജിയയുടെ ചികിത്സയിൽ മരുന്നുകളുടെ ഉപയോഗം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു.<ref name="Macfarlane-2017" /><ref name="Hauser2018">{{Cite journal|title=Facts and myths pertaining to fibromyalgia|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|volume=20|issue=1|pages=53–62|date=March 2018|pmid=29946212|pmc=6016048|doi=10.31887/dcns.2018.20.1/whauser}}</ref> ആന്റീഡിപ്രസന്റുകൾക്ക് ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ കഴിയും.<ref name="Mascarenhas-2021">{{Cite journal|title=Association of Therapies With Reduced Pain and Improved Quality of Life in Patients With Fibromyalgia: A Systematic Review and Meta-analysis|journal=JAMA Internal Medicine|volume=181|issue=1|pages=104–112|date=January 2021|pmid=33104162|pmc=7589080|doi=10.1001/jamainternmed.2020.5651}}</ref> ഫൈബ്രോമയാൾജിയയുടെ മാനേജ്മെന്റിനായി യുഎസ് [[ഫുഡ് ആൻഡ് ഡ്രഗ് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷൻ]] (എഫ്ഡിഎ) അംഗീകരിച്ച മരുന്നുകൾ ഡുലോക്സെറ്റിൻ, നോൺ-സ്റ്റിറോയ്ഡൽ ആൻറി-ഇൻഫ്ലമേറ്ററി മരുന്നുകൾ, മസിൽ റിലാക്സന്റുകൾ എന്നിവ മറ്റ് സാധാരണ സഹായകരമായ മരുന്നുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal|title=Update on Treatment Guideline in Fibromyalgia Syndrome with Focus on Pharmacology|language=English|journal=Biomedicines|volume=5|issue=2|pages=20|date=May 2017|pmid=28536363|pmc=5489806|doi=10.3390/biomedicines5020020}}</ref>കോഎൻസൈമും [[ജീവകം ഡി|വിറ്റാമിൻ ഡി]] സപ്ലിമെന്റുകളും വേദന കുറയ്ക്കുകയും ജീവിതനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യും.<ref name="Ibáñez-Vera-2018">{{Cite journal|date=2018|title=Therapeutic physical exercise and supplements to treat fibromyalgia|journal=Apunts. Medicina de l'Esport|volume=53|issue=197|pages=33–41|doi=10.1016/j.apunts.2017.07.001}}</ref> മിക്കവാറും എല്ലാ രോഗികളിലും ഫൈബ്രോമയാൾജിയ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇത് മരണത്തിനോ ടിഷ്യൂ നാശത്തിനോ കാരണമാകില്ല.<ref name="Hauser2018" /> == അവലംബം == <references /> [[വർഗ്ഗം:റുമറ്റോളജി]] [[വർഗ്ഗം:All articles with dead external links]] efd3vhceax8k3n9iss7ad53bfzn6mk2 0 605891 4647939 4100324 2026-07-16T13:10:44Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647939 wikitext text/x-wiki {{PU|Barbara Crampton}} {{Infobox person | name = ബാർബറ ക്രാംപ്ടൺ | image = Barbara Crampton - REPLACE (36878500514) (cropped).jpg | caption = ക്രാംപ്ടൺ 2017 ൽ. | birth_date = {{birth date and age|1958|12|27}} | birth_place = [[Levittown, New York|ലെവിറ്റൗൺ]], [[New York (state)|ന്യൂയോർക്ക്]], [[യു.എസ്.]] | education = [[കാസിൽടൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജ്]] (BA) | occupation = നടി | years_active = 1983–ഇതുവരെ | spouse = {{plainlist| *{{marriage|[[David Boyd (cinematographer)|ഡേവിഡ് ബോയ്ഡ്]]|1988|1990|reason=divorced}} *{{marriage|റോബർട്ട് ബ്ലെക്ക്മാൻ|2000}}}} | children = 3 }} '''ബാർബറ ക്രാംപ്ടൺ''' (ജനനം: ഡിസംബർ 27, 1958)<ref>{{cite web|url=https://rtv2-production-2-6.rottentomatoes.com/celebrity/barbara_crampton|title=Barbara Crampton Biography|access-date=July 15, 2022|work=[[Rotten Tomatoes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715202526/https://rtv2-production-2-6.rottentomatoes.com/celebrity/barbara_crampton|archive-date=July 15, 2022|url-status=dead}}</ref><ref name="soapbook">{{cite book|title=The Soap Opera Book|url=https://archive.org/details/soapoperabookwho0000unse|publisher=Todd Publications|year=1992|isbn=978-0-915-344239|editor1=Rout, Nancy E.|page=[https://archive.org/details/soapoperabookwho0000unse/page/71 71]|editor2=Buckley, Ellen}}</ref> ഒരു [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ]] നടിയും നിർമ്മാതാവുമാണ്. ഹൊറർ, ത്രില്ലർ സിനിമകളിൽ അഭിനയിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് 1980-കളിൽ ടെലിവിഷൻ സോപ്പ് ഓപ്പറകളിലൂടെ കരിയർ ആരംഭിച്ച അവർ പിന്തുടർന്ന ഇരു പാതകളും തുടർച്ചയായ അംഗീകാരം നേടുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.avclub.com/barbara-crampton-shows-why-she-s-a-horror-legend-in-the-1846678884|title=Barbara Crampton shows why she's a horror legend in the pulpy, uneven Jakob's Wife|access-date=30 October 2021|last1=Rife|first1=Katie|date=April 16, 2021|website=[[The A.V. Club]]}}</ref> ''ദി യംഗ് ആൻഡ് ദി റെസ്റ്റ്‌ലെസ്'' (1987-93, 1998-2002, 2006-07 & 2023) എന്ന [[സോപ്പ് ഓപ്പറ|സോപ്പ് ഓപ്പറയിലെ]] ലീന ലവ് എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പായിത്തന്നെ ''ഡേയ്‌സ് ഓഫ് ഔർ ലൈവ്‌സ്'' (1983-84) എന്ന ഡേ ടൈം സോപ്പ് ഓപ്പറയിലൂടെ ക്രാംപ്ടൺ ടെലിവിഷൻ രംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചിരുന്നു. പിന്നീടുള്ള അവളുടെ കരിയറിൽ, ടെലിവിഷൻ ഹൊറർ ആന്തോളജികളായ സിഫിയുടെ ''ചാനൽ സീറോ: ദി ഡ്രീം ഡോർ'' (2018), ഹുലു സ്ട്രീമിംഗ് സർവ്വീസസിൻറെ ''ഇൻ ടു ദ ഡാർക്ക്'' (2019), ഷഡർ സ്ട്രീമിംഗിൻറെ ''ക്രീപ്‌ഷോ'' (2021) എന്നിവയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ''ബോഡി ഡബിൾ'' (1984) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അവർ സിനിമയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചതെങ്കിലും ''റീ-ആനിമേറ്റർ'' (1985) എന്ന കോമഡി ഹൊറർ ചിത്രത്തിലെ മേഗൻ ഹാൽസി, ''ഫ്രം ബിയോണ്ട്'' (1986) എന്ന സയൻസ് ഫിക്ഷൻ ചിത്രത്തിലെ ഡോ. കാതറിൻ മക്‌മൈക്കൽസ് എന്നീ കഥാപാത്രങ്ങളാണ് അംഗീകാരം നേടിക്കൊടുത്തത്. പിന്നീട് ചോപ്പിംഗ് മാൾ (1986), പപ്പറ്റ് മാസ്റ്റർ (1989), കാസിൽ ഫ്രീക്ക് (1995), യു ആർ നെക്സ്റ്റ് (2011), വി ആർ സ്റ്റിൽ ഹിയർ (2015), ലിറ്റിൽ സിസ്റ്റർ (2016), പപ്പറ്റ് മാസ്റ്റർ: ദി ലിറ്റിലസ്റ്റ് റീച്ച് (2018), ക്രിട്ടിക്‌സ് ചോയ്‌സ് സൂപ്പർ അവാർഡുകൾക്ക് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ട ജോക്കബ്സ് വൈഫ് (20021) എന്നിവയാണ് അഭിനയ രംഗത്ത് ചിരപ്രതിഷ്ട നേടാൻ അവരെ സഹായിച്ച മറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ. == ആദ്യകാല ജീവിതം == [[ന്യൂയോർക്ക്|ന്യൂയോർക്കിലെ]] [[ലോംഗ് ഐലൻഡ്|ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ]] ലെവിറ്റൗണിൽ 1958 ഡിസംബർ 27 നാണ് ക്രാംപ്ടൺ ജനിച്ചത്.<ref name="soapbook2">{{cite book|title=The Soap Opera Book|url=https://archive.org/details/soapoperabookwho0000unse|publisher=Todd Publications|year=1992|isbn=978-0-915-344239|editor1=Rout, Nancy E.|page=[https://archive.org/details/soapoperabookwho0000unse/page/71 71]|editor2=Buckley, Ellen}}</ref> [[കത്തോലിക്കാസഭ|റോമൻ കത്തോലിക്കാ സഭാ]] മതവിശ്വാസിയായാണ് അവൾ വളർന്നത്.<ref>{{Cite web|url=http://screenanarchy.com/2016/07/draft-fantasia-2016-interview-zach-clark-and-barbara-crampton-talk-little-sister.html|title=Fantasia 2016 Interview: Barbara Crampton Talks LITTLE SISTER and Upcoming Films|date=29 July 2016}}</ref> [[വെർമോണ്ട്|വെർമോണ്ടിൽ]] വളർന്ന ക്രാംപ്ടണ് പിതാവ് ഒരു കാർണിവൽ പ്രദർശകൻ ആയിരുന്നതിനാൽ വേനൽക്കാലത്ത് കാർണിവലിനൊപ്പം രാജ്യം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കാൻ അവസരം ലഭിച്ചു. ഏഴാം ക്ലാസിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ വിദ്യാലയ നാടകങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചു തുടങ്ങിയ അവൾ ഹൈസ്കൂളിലെത്തിയപ്പോൾ അഭിനയം പഠിച്ചു. വെർമോണ്ടിലെ കാസിൽടൺ സ്റ്റേറ്റ് കോളേജിൽ ചേർന്ന അവർ അവിടെനിന്ന് തിയേറ്റർ ആർട്‌സിൽ ബാച്ച്ലർ ബിരുദം നേടി. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:അമേരിക്കൻ ചലച്ചിത്ര നടിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:1958-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] i7dos3blshzjqimuy51iin1qftaz840 0 609606 4648092 4143170 2026-07-16T17:36:20Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648092 wikitext text/x-wiki {{pu|Coma}} {{Infobox medical condition (new) | name = കോമ | field = [[Neurology|ന്യൂറോളജി]], [[psychiatry|സൈക്കാട്രി]] | symptoms = അബോധാവസ്ഥ | complications = [[Persistent vegetative state]], [[death]] | onset = | duration = Can vary from a few days to several years (longest recorded is 42 years) | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = | image = Comaventilator.jpg | alt = | caption = Image of a comatose man unresponsive to stimuli }} വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ, ദീർഘമായ അബോധാവസ്ഥയിൽ ഉള്ള ഒരു ശാരീരിക അവസ്ഥയാണ് '''കോമ'''. കോമയിൽ ആയ വ്യക്തിയെ ഉണർത്താൻ കഴിയില്ല, കൂടാതെ അവർക്ക് സാധാരണ ഉണർവ്-ഉറക്ക ചക്രവും, വേദനാജനകമായ ഉദ്ദീപനങ്ങളോടും പ്രകാശത്തിനോടോ ശബ്ദത്തിനോടോ ഉള്ള പ്രതികരണവും ഉണ്ടാവുകയില്ല.<ref name="RR">{{Cite book|title=Rapid Review Neuroscience 1st Ed|url=https://archive.org/details/neuroscience0000weyh|last=Weyhenmyeye, James A.|last2=Eve A. Gallman|publisher=Mosby Elsevier|year=2007|isbn=978-0-323-02261-3|pages=[https://archive.org/details/neuroscience0000weyh/page/177 177]–9}}</ref> സാധാരണ ശാരീരിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിലനിർത്താനുള്ള ശരീരത്തിന്റെ കഴിവില്ലായ്മ കാരണം വ്യക്തിക്ക് ശ്വസന, രക്തചംക്രമണ പ്രശ്നങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടാം. കോമയിലുള്ള ആളുകൾക്ക് അവരുടെ ആരോഗ്യം നിലനിർത്തുന്നതിനും [[ന്യുമോണിയ]] അല്ലെങ്കിൽ രക്തം കട്ടപിടിക്കുന്നത് പോലുള്ള സങ്കീർണതകൾ തടയുന്നതിനും പലപ്പോഴും വിപുലമായ വൈദ്യസഹായം ആവശ്യമാണ്.<ref>{{Citation|last=Huff|first=J. Stephen|title=Coma|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430722/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28613473|access-date=2023-03-19|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> കോമ രോഗികൾക്ക് ബോധപൂർവ്വം സംസാരിക്കാനോ ചലിക്കാനോ കഴിയില്ല.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Bordini|first=A.L.|last2=Luiz, T.F.|last3=Fernandes, M.|last4=Arruda, W. O.|last5=Teive, H. A.|year=2010|title=Coma scales: a historical review|journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria|volume=68|issue=6|pages=930–937|doi=10.1590/S0004-282X2010000600019|pmid=21243255}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Cooksley|first=Tim|last2=Holland|first2=Mark|date=2017-02-01|title=The management of coma|url=https://www.medicinejournal.co.uk/article/S1357-3039(16)30257-2/abstract|journal=Medicine|language=English|volume=45|issue=2|pages=115–119|doi=10.1016/j.mpmed.2016.12.001|issn=1357-3039}}</ref> കോമകൾ സ്വാഭാവിക കാരണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കിൽ വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായി കോമ പ്രേരിപ്പിക്കാം.<ref>{{Cite web|url=https://www.livescience.com/39483-what-is-a-medically-induced-coma.html|title=What Is a Medically Induced Coma?|access-date=2022-04-23|last=Marc Lallanilla|date=2013-09-06|website=livescience.com|language=en}}</ref> ചികിത്സാപരമായി, വൺ-സ്റ്റെപ്പ് കമാൻഡ് പിന്തുടരാനുള്ള സ്ഥിരമായ കഴിവില്ലായ്മയായി കോമയെ നിർവചിക്കാം.<ref>{{Cite web|url=https://www.glasgowcomascale.org/|title=The Glasgow structured approach to assessment of the Glasgow Coma Scale|access-date=2019-03-06|website=www.glasgowcomascale.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/coma|title=Coma - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|access-date=2022-04-28|website=www.sciencedirect.com}}</ref> ഗ്ലാസ്‌ഗോ കോമ സ്‌കെയിലിൽ ≥6 മണിക്കൂർ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന (GCS) ≤ 8 എന്ന സ്‌കോറായും ഇതിനെ നിർവചിക്കാം.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/glasgow-coma-scale|title=Glasgow Coma Scale - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|access-date=2022-04-23|website=www.sciencedirect.com}}</ref> ഒരു രോഗിക്ക് ബോധം നിലനിർത്താൻ, ഉണർവ്വിന്റെയും അവബോധത്തിന്റെയും ഘടകങ്ങൾ ആയ ശ്രദ്ധ, സെൻസറി പെർസെപ്ഷൻ, ഓർമ്മ, ഭാഷ, ടാസ്‌ക്കുകളുടെ നിർവ്വഹണം, താൽക്കാലികവും സ്ഥലപരവുമായ ഓറിയന്റേഷൻ, വൈജ്ഞാനിക കഴിവുകൾ എന്നിവ നിലനിർത്തണം.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Bordini|first=A.L.|last2=Luiz, T.F.|last3=Fernandes, M.|last4=Arruda, W. O.|last5=Teive, H. A.|year=2010|title=Coma scales: a historical review|journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria|volume=68|issue=6|pages=930–937|doi=10.1590/S0004-282X2010000600019|pmid=21243255}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Laureys|last2=Boly|last3=Moonen|last4=Maquet|date=2009|title=Coma|url=http://www.coma.ulg.ac.be/papers/vs/EncConsc_coma_2009.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020014648/http://www.coma.ulg.ac.be/papers/vs/EncConsc_coma_2009.pdf|archivedate=2014-10-20|journal=Encyclopedia of Neuroscience|volume=2|pages=1133–1142|doi=10.1016/B978-008045046-9.01770-8|isbn=9780080450469}}</ref> ഒരു ന്യൂറോളജിക്കൽ വീക്ഷണകോണിൽ, ബോധം നിലനിർത്തുന്നത് സെറിബ്രൽ കോർട്ടെക്‌സ് അല്ലെങ്കിൽ റെറ്റിക്യുലാർ ആക്റ്റിവേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (RAS) വഴിയാണ്.<ref name="med">{{Cite book|title=MedStudy Internal Medicine Review Core Curriculum: Neurology 11th Ed|url=https://archive.org/details/medstudyinternal0011unse|last=Hannaman, Robert A.|publisher=MedStudy|year=2005|isbn=1-932703-01-2|pages=(11–1) to (11–2)}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Persistent vegetative state: A medical minefield|journal=[[New Scientist]]|date=July 7, 2007|pages=40–3|url=https://www.newscientist.com/article/mg19526111.800-persistent-vegetative-state-a-medical-minefield.html?full=true}} See [https://www.newscientist.com/data/images/archive/2611/26111801.jpg diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826032542/https://www.newscientist.com/data/images/archive/2611/26111801.jpg|date=2017-08-26}}.</ref> == പദോൽപ്പത്തി == ഗാഢനിദ്ര എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഗ്രീക്ക് ഭാഷയിൽ നിന്നുള്ള 'കോമ' ({{Lang|grc|κῶμα}}) എന്ന പദം ഹിപ്പോക്രാറ്റിക് കോർപ്പസിലും (''എപ്പിഡെമിക്ക'') പിന്നീട് [[ഗലേൻ|ഗാലനും]] (എഡി രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട്) ഇതിനകം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. തുടർന്ന്, പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലം വരെ അറിയപ്പെടുന്ന ശാസ്ത്ര സാഹിത്യത്തിൽ ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. തോമസ് വില്ലിസിന്റെ (1621–1675) ''ഡി ആനിമ ബ്രൂട്ടോറം'' (1672) എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഈ പദം വീണ്ടും കണ്ടെത്തി, അവിടെ ആലസ്യം (പാത്തോളജിക്കൽ സ്ലീപ്പ്), 'കോമ' (കനത്ത ഉറക്കം), ''കാരസ്'' (ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അഭാവം), അപ്പോപ്ലെക്സി എന്നിവ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു. ''കാരസ്'' എന്ന പദം ഗ്രീക്കിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. 'കരോട്ടിഡ്' എന്ന പദത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ ഇത് ഇപ്പോഴും കാണാം. തോമസ് സിഡെൻഹാം (1624-89) പനിയുടെ പല സന്ദർഭങ്ങളിൽ 'കോമ' എന്ന പദം പരാമർശിച്ചു (സിഡൻഹാം, 1685).<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=coma&allowed_in_frame=0|title=''Coma'' Origin|dictionary=[[Online Etymology Dictionary]]|access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Wijdicks|first1=Eelco F. M.|last2=Koehler|first2=Peter J.|date=2008-03-01|title=Historical study of coma: looking back through medical and neurological texts|journal=Brain|volume=131|issue=3|pages=877–889|doi=10.1093/brain/awm332|pmid=18208847|issn=0006-8950|doi-access=free}}</ref> == അടയാളങ്ങളും ലക്ഷണങ്ങളും == കോമ അവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു വ്യക്തിയുടെ പൊതുവായ ലക്ഷണങ്ങൾ ഇവയാണ്: * സ്വമേധയാ കണ്ണുകൾ തുറക്കാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മ * ഉറക്ക-ഉണർവ് ചക്രം നിലവിലില്ല * ശാരീരിക (വേദനാജനകമായ) അല്ലെങ്കിൽ വാക്കാലുള്ള ഉത്തേജകങ്ങളോടുള്ള പ്രതികരണത്തിന്റെ അഭാവം * [[പ്യൂപ്പിൾ]] പ്രകാശത്തോട് പ്രതികരിക്കാത്തത് പോലെയുള്ള ഡിപ്രസ്ഡ് ബ്രെയിൻസ്റ്റം റിഫ്ലെക്സുകൾ * [[ഹൃദയസ്തംഭനം]] മൂലം കോമ ഉണ്ടാകുമ്പോൾ അസാധാരണമായ, ബുദ്ധിമുട്ടോടു കൂടിയ, അല്ലെങ്കിൽ ക്രമരഹിതമായ ശ്വാസോച്ഛ്വാസം അല്ലെങ്കിൽ ശ്വസനം തീരെ ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥ വരാം * ഗ്ലാസ്ഗോ കോമ സ്കെയിലിൽ 3 നും 8 നും ഇടയിലുള്ള സ്കോർ<ref>{{Cite web|url=http://www.unc.edu/~rowlett/units/scales/glasgow.htm|title=Glasgow Coma Scale|access-date=2010-12-07|last=Russ Rowlett|publisher=University of North Carolina at Chapel Hill|archive-url=https://web.archive.org/web/20180604074017/http://www.unc.edu/~rowlett/units/scales/glasgow.htm|archive-date=2018-06-04}}</ref><ref name="RR">{{Cite book|title=Rapid Review Neuroscience 1st Ed|url=https://archive.org/details/neuroscience0000weyh|last=Weyhenmyeye, James A.|last2=Eve A. Gallman|publisher=Mosby Elsevier|year=2007|isbn=978-0-323-02261-3|pages=[https://archive.org/details/neuroscience0000weyh/page/177 177]–9}}</ref> == കാരണങ്ങൾ == പല തരത്തിലുള്ള പ്രശ്‌നങ്ങൾ കോമയ്ക്ക് കാരണമാകും. നാൽപ്പത് ശതമാനം കോമ അവസ്ഥകളും ഡ്രഗ് പോയിസൺ മൂലമാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. <ref name="Liversedge 2010 337–339">{{Cite journal|last=Liversedge|first=Timothy|last2=Hirsch|first2=Nicholas|year=2010|title=Coma|journal=Anaesthesia & Intensive Care Medicine|volume=11|issue=9|pages=337–339|doi=10.1016/j.mpaic.2010.05.008}}</ref> ചില മരുന്ന് ഉപയോഗം അസെന്റിങ് റെറ്റിക്യുലാർ ആക്ടിവേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിലെ (എആർഎഎസ്) സിനാപ്റ്റിക് പ്രവർത്തനത്തെ തകരാറിലാക്കുകയോ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്യും, കൂടാതെ അത് തലച്ചോറിനെ ഉണർത്തുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുകയും ചെയ്യും. <ref name="Young 2009 32–47">{{Cite journal|last=Young|first=G.B.|year=2009|title=Coma|journal=Ann. N. Y. Acad. Sci.|volume=1157|issue=1|pages=32–47|bibcode=2009NYASA1157...32Y|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04471.x|pmid=19351354}}</ref> അസാധാരണമായ ഹൃദയമിടിപ്പ്, രക്തസമ്മർദ്ദം, അസാധാരണമായ ശ്വസനം, വിയർപ്പ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്ന, മരുന്നുകളുടെ ദ്വിതീയ ഫലങ്ങൾ എആർഎഎസ്-ന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ പരോക്ഷമായി ദോഷകരമായി ബാധിക്കുകയും കോമയിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്യും. ഡ്രഗ് പോയിസൺ ആണ് വലിയൊരു വിഭാഗം രോഗികൾക്കും കോമയുടെ കാരണം എന്നതിനാൽ ആശുപത്രികൾ ആദ്യം എല്ലാ കോമ രോഗികളെയും വെസ്റ്റിബുലാർ-ഓക്യുലാർ റിഫ്ലെക്സിലൂടെ കൃഷ്ണമണി വലുപ്പവും കണ്ണിന്റെ ചലനവും നിരീക്ഷിച്ച് പരിശോധിക്കുന്നു. (ചുവടെയുള്ള ''രോഗനിർണയം'' കാണുക.) <ref name="Young 2009 32–47" /> 25% കേസുകളും വരുന്ന കോമയുടെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റവും സാധാരണ കാരണം ഓക്സിജന്റെ അഭാവമാണ്, ഇത് സാധാരണയായി [[ഹൃദയസ്തംഭനം|ഹൃദയസ്തംഭനത്തിന്റെ]] ഫലമായി സഭവിക്കുന്നതാണ്. <ref name="Liversedge 2010 337–339">{{Cite journal|last=Liversedge|first=Timothy|last2=Hirsch|first2=Nicholas|year=2010|title=Coma|journal=Anaesthesia & Intensive Care Medicine|volume=11|issue=9|pages=337–339|doi=10.1016/j.mpaic.2010.05.008}}</ref> കേന്ദ്ര നാഡീവ്യൂഹത്തിന് (സിഎൻഎസ്) അതിന്റെ [[നാഡീകോശം|ന്യൂറോണുകൾക്ക്]] ധാരാളം ഓക്സിജൻ ആവശ്യമാണ്. ഹൈപ്പോക്സിയ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന [[മനുഷ്യമസ്തിഷ്കം|തലച്ചോറിലെ]] ഓക്സിജന്റെ അഭാവം മൂലം [[നാഡീകോശം|ന്യൂറോണുകൾക്ക്]] പുറത്ത് നിന്നുള്ള സോഡിയവും കാൽസ്യവും കുറയുകയും ഇൻട്രാ സെല്ലുലാർ കാൽസ്യം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് ന്യൂറോണുകളുടെ ആശയവിനിമയത്തെ ദോഷകരമായി ബാധിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Busl|first=K. M.|last2=Greer, D. M.|year=2010|title=Hypoxic-ischemic brain injury: Pathophysiology, neuropathology and mechanisms|journal=NeuroRehabilitation|volume=26|issue=1|pages=5–13|doi=10.3233/NRE-2010-0531|pmid=20130351}}</ref> മസ്തിഷ്കത്തിലെ ഓക്സിജന്റെ അഭാവം [[അഡിനോസിൻ ട്രൈഫോസ്ഫേറ്റ്|എടിപി]] ക്ഷീണത്തിനും സൈറ്റോസ്കെലിറ്റൺ കേടുപാടുകൾ, നൈട്രിക് ഓക്സൈഡ് ഉത്പാദനം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള സെല്ലുലാർ തകർച്ചയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. മസ്തിഷ്കാഘാതം, മസ്തിഷ്ക രക്തസ്രാവം അല്ലെങ്കിൽ മസ്തിഷ്ക ട്യൂമർ എന്നിവയിൽ നിന്നാണ് ഇരുപത് ശതമാനം കോമ അവസ്ഥകൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. <ref name="Liversedge 2010 337–339">{{Cite journal|last=Liversedge|first=Timothy|last2=Hirsch|first2=Nicholas|year=2010|title=Coma|journal=Anaesthesia & Intensive Care Medicine|volume=11|issue=9|pages=337–339|doi=10.1016/j.mpaic.2010.05.008}}</ref> സ്‌ട്രോക്ക് സമയത്ത്, തലച്ചോറിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തേക്കുള്ള രക്തയോട്ടം പരിമിതപ്പെടുത്തുകയോ തടയുകയോ ചെയ്യുന്നു. ഒരു [[മസ്തിഷ്കാഘാതം|ഇസ്കെമിക് സ്ട്രോക്ക്]], [[മസ്തിഷ്ക രക്തസ്രാവം]], അല്ലെങ്കിൽ ബ്രെയിൻ ട്യൂമർ എന്നിവ രക്തപ്രവാഹം പരിമിതപ്പെടുത്തിയേക്കാം. തലച്ചോറിലെ കോശങ്ങളിലേക്കുള്ള രക്തത്തിന്റെ അഭാവം ന്യൂറോണുകളിലേക്ക് ഓക്സിജൻ ലഭിക്കുന്നത് തടയുന്നു, തൽഫലമായി കോശങ്ങൾ തകരാറിലാവുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മസ്തിഷ്ക കോശങ്ങൾ മരിക്കുമ്പോൾ അത് എആർഎഎസ് പ്രവർത്തനത്തെ ബാധിച്ചേക്കാം, ഇത് അബോധാവസ്ഥയ്ക്കും കോമയ്ക്കും കാരണമാകും. ട്രോമാറ്റിക് ബ്രെയിൻ ഇഞ്ചുറി, അമിതമായ രക്തനഷ്ടം, [[പോഷകങ്ങളുടെ അപര്യാപ്തതമൂലമുണ്ടാകുന്ന അസുഖങ്ങൾ|പോഷകാഹാരക്കുറവ്]], ഹൈപ്പോഥെർമിയ, ഹൈപ്പർതേർമിയ, ഹൈപ്പർ അമോണിയ, <ref>{{Cite journal|last=Ali|first=Rimsha|last2=Nagalli|first2=Shivaraj|title=Hyperammonemia|journal=StatPearls|date=2022|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557504/|publisher=StatPearls Publishing|pmid=32491436}}</ref> അസാധാരണമായ ഗ്ലൂക്കോസ് അളവ്, കൂടാതെ മറ്റ് പല ജൈവ വൈകല്യങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നും കോമ കേസുകൾ ഉണ്ടാകാം. ട്രോമാറ്റിക് ബ്രെയിൻ ഇഞ്ചുറി സംഭവിച്ച 8 രോഗികളിൽ 1 പേർക്ക് കോമ അവസ്ഥ അനുഭവപ്പെടുന്നതായി പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Lombardi|first=Francesco FL|last2=Taricco|first2=Mariangela|last3=De Tanti|first3=Antonio|last4=Telaro|first4=Elena|last5=Liberati|first5=Alessandro|date=2002-04-22|title=Sensory stimulation for brain injured individuals in coma or vegetative state|journal=Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2002|issue=2|pages=CD001427|doi=10.1002/14651858.cd001427|pmid=12076410|issn=1465-1858|pmc=7045727}}</ref> [[ഹൃദയസ്തംഭനം]], [[ഹൃദയാഘാതം|മയോകാർഡിയൽ ഇൻഫ്രാക്ഷൻ]], [[അതാളത|ഹൃദയാഘാതം]], കാർഡിയോജനിക് ഷോക്ക്, മയോകാർഡിറ്റിസ്, പെരികാർഡിറ്റിസ് എന്നിവ കോമയുടെ ഹൃദയ സംബന്ധമായ കാരണങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കോമയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന ഒരേയൊരു ശ്വാസകോശ അവസ്ഥയാണ് റെസ്പിറേറ്ററി അറസ്റ്റ്, എന്നാൽ പല ശ്വാസകോശ അവസ്ഥകളും ബോധത്തിന്റെ അളവ് കുറയ്ക്കും, എങ്കിലും ഇത് കോമയിൽ എത്താറില്ല. കോമയുടെ മറ്റ് കാരണങ്ങളിൽ [[അപസ്മാരം]], കിഡ്നി പരാജയം, കരൾ പരാജയം, [[ഹൈപ്പർഗ്ലൈസീമിയ|ഹൈപ്പർ ഗ്ലൈസീമിയ]], [[ഹൈപ്പോഗ്ലൈസീമിയ]], [[മെനിഞ്ചൈറ്റിസ്]], [[എൻസെഫലൈറ്റിസ്]] തുടങ്ങിയ മസ്തിഷ്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അണുബാധകൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. == പത്തോഫിസിയോളജി == സെറിബ്രൽ കോർട്ടക്‌സിനോ റെറ്റിക്യുലാർ ആക്റ്റിവേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റത്തിനോ (RAS) രണ്ടിനുമോ ഉള്ള പരിക്കുകൾ ഒരു വ്യക്തിയെ കോമയിലേക്ക് നയിക്കാൻ പര്യാപ്തമാണ്. <ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/coma|title=Coma - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|access-date=2022-04-23|website=www.sciencedirect.com}}</ref> [[മസ്തിഷ്കം|തലച്ചോറിലെ]] [[സെറിബ്രം|സെറിബ്രത്തിന്റെ]] ന്യൂറൽ ടിഷ്യുവിന്റെ പുറം പാളിയാണ് സെറിബ്രൽ കോർട്ടെക്സ്. <ref>{{Cite book|title=Human anatomy|url=https://archive.org/details/humananatomy0000sala_v6k1|last=S.|first=Saladin, Kenneth|date=2011|publisher=McGraw-Hill|isbn=9780073525600|edition=3rd|location=New York|oclc=318191613}}</ref> സെറിബ്രൽ കോർട്ടക്സിൽ [[നാഡീകോശം|ന്യൂറോണുകളുടെ]] അണുകേന്ദ്രങ്ങൾ അടങ്ങിയ ഗ്രേ മാറ്റർ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അതേസമയം [[സെറിബ്രം|സെറിബ്രത്തിന്റെ]] ആന്തരികഭാഗം വൈറ്റ് മാറ്ററും [[നാഡീകോശം|ന്യൂറോണിന്റെ]] ആക്സോണുകളും ചേർന്നതാണ്. <ref>{{Citation|last=Mercadante|first=Anthony A.|title=Neuroanatomy, Gray Matter|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553239/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=31990494|access-date=2022-04-23|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> വൈറ്റ് മാറ്റർ താലമിക് പാതയിലൂടെയുള്ള സെൻസറി ഇൻപുട്ടിന്റെ റിലേയ്ക്കും സങ്കീർണ്ണമായ ചിന്ത ഉൾപ്പെടെയുള്ള മറ്റ് പല ന്യൂറോളജിക്കൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ഉത്തരവാദിയാണ്. മറുവശത്ത്, റെറ്റിക്യുലാർ ആക്റ്റിവേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (ആർഎഎസ്) എന്നത് റെക്റ്റികുലർ ഫോർമേഷൻ (ആർഎഫ്) ഉൾക്കൊള്ളുന്ന മസ്തിഷ്കവ്യവസ്ഥയിലെ കൂടുതൽ പ്രിമിറ്റീവ് ഘടനയാണ്. <ref name="StatPearls Publishing">{{Citation|last=Arguinchona|first=Joseph H.|title=Neuroanatomy, Reticular Activating System|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549835/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=31751025|access-date=2022-04-23|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> ആർഎഎസ്-ന്, അസെന്റിങ് ഡിസെന്റിങ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ട്രാക്റ്റ് ഉണ്ട്. അസെന്റിങ് ട്രാക്റ്റ്, അല്ലെങ്കിൽ അസെന്റിങ് റെറ്റിക്യുലാർ ആക്റ്റിവേറ്റിംഗ് സിസ്റ്റം (എആർഎഎസ്), അസറ്റൈൽ കോളിൻ ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുന്ന ന്യൂറോണുകളുടെ ഒരു സംവിധാനത്താൽ നിർമ്മിതമാണ്, ഇത് തലച്ചോറിനെ ഉണർത്താനും പ്രവർത്തനക്ഷമമാക്കാനും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/ascending-reticular-activating-system|title=Ascending Reticular Activating System - an overview {{!}} ScienceDirect Topics|access-date=2022-04-23|website=www.sciencedirect.com}}</ref> തലച്ചോറിന്റെ ഉത്തേജനം ആർഎഫ്-ൽ നിന്നും [[തലാമസ്|തലാമസിലൂടെയും]] തുടർന്ന് സെറിബ്രൽ കോർട്ടക്സിലൂടെയും ആരംഭിക്കുന്നു. <ref name="Young 2009 32–47">{{Cite journal|last=Young|first=G.B.|year=2009|title=Coma|journal=Ann. N. Y. Acad. Sci.|volume=1157|issue=1|pages=32–47|bibcode=2009NYASA1157...32Y|doi=10.1111/j.1749-6632.2009.04471.x|pmid=19351354}}</ref> എആർഎഎസ് പ്രവർത്തനത്തിലെ ഏതെങ്കിലും തകരാറുകൾ, ശരീരത്തെ അതിന്റെ ചുറ്റുപാടുകളെക്കുറിച്ച് അറിയുന്നതിൽ നിന്ന് തടയുന്നു. <ref name="StatPearls Publishing" /> ഉത്തേജനവും ബോധ കേന്ദ്രങ്ങളും ഇല്ലാതെ, ശരീരത്തിന് ഉണരാൻ കഴിയില്ല, അങ്ങനെ ശരീരം കോമ അവസ്ഥയിൽ എത്തുന്നു. <ref name="Traub 2016 777–793">{{Cite journal|last=Traub|first=Stephen J.|last2=Wijdicks|first2=Eelco F.|date=2016|title=Initial Diagnosis and Management of Coma|journal=Emergency Medicine Clinics of North America|volume=34|issue=4|pages=777–793|doi=10.1016/j.emc.2016.06.017|issn=1558-0539|pmid=27741988}}</ref> കോമയുടെ തീവ്രതയും രീതിയും അടിസ്ഥാന കാരണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. കോമയ്ക്ക് രണ്ട് പ്രധാന ഉപവിഭാഗങ്ങളുണ്ട്: സ്ട്രക്ച്ചറലും (ഘടനാപരം) ഡിഫ്യൂസ് ന്യൂറോണലും. <ref>{{Citation|last=Huff|first=J. Stephen|title=Coma|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430722/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=28613473|access-date=2022-04-23|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> ഒരു ഘടനാപരമായ കാരണത്തിന് ഉദാഹരണം ശാരീരിക സമ്മർദ്ദം അല്ലെങ്കിൽ ന്യൂറൽ ട്രാൻസ്മിഷനിലെ തടസ്സം പോലെയുള്ള സെല്ലുലാർ കേടുപാടുകൾ വരുത്തുന്ന ഒരു മെക്കാനിക്കൽ ശക്തിയാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Margaret A.|last2=Zachary|first2=James F.|date=2017|title=Mechanisms and Morphology of Cellular Injury, Adaptation, and Death|journal=Pathologic Basis of Veterinary Disease|pages=2–43.e19|doi=10.1016/B978-0-323-35775-3.00001-1|pmc=7171462|isbn=9780323357753}}</ref> ഡിഫ്യൂസ് കാരണങ്ങൾ മെറ്റാബോളിക് (ഉപാപചയ) അല്ലെങ്കിൽ ടോക്സിക് (വിഷ) ഉപഗ്രൂപ്പിന് കീഴിലാണ് വരുന്നത്. ടോക്സിൻ-ഇൻഡ്യൂസ്ഡ് കോമകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് പുറത്തുനിന്നുള്ള പദാർത്ഥം മൂലമാണ്, അതേസമയം മെറ്റാബോളിക്-ഇൻഡ്യൂസ്ഡ് കോമകൾ ഉണ്ടാകുന്നത് ശരീരത്തിലെ തെർമോൺഗുലേഷൻ അല്ലെങ്കിൽ അയോണിക് അസന്തുലിതാവസ്ഥ (ഉദാ: സോഡിയം) പോലുള്ള ആന്തരിക പ്രക്രിയകൾ മൂലമാണ്. <ref name="Traub 2016 777–793">{{Cite journal|last=Traub|first=Stephen J.|last2=Wijdicks|first2=Eelco F.|date=2016|title=Initial Diagnosis and Management of Coma|journal=Emergency Medicine Clinics of North America|volume=34|issue=4|pages=777–793|doi=10.1016/j.emc.2016.06.017|issn=1558-0539|pmid=27741988}}</ref> ഉദാഹരണത്തിന്, കഠിനമായ [[ഹൈപ്പോഗ്ലൈസീമിയ]] (രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ കുറവ്) അല്ലെങ്കിൽ ഹൈപ്പർകാപ്നിയ (രക്തത്തിലെ [[കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ്|കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡിന്റെ]] അളവ് വർദ്ധിക്കുന്നത്) ഒരു മെറ്റാബോളിക് ഡിഫ്യൂസ് ന്യൂറോണൽ അപര്യാപ്തതയുടെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഹൈപ്പോഗ്ലൈസീമിയ അല്ലെങ്കിൽ ഹൈപ്പർകാപ്നിയ തുടക്കത്തിൽ നേരിയ അസ്വസ്ഥതയ്ക്കും ആശയക്കുഴപ്പത്തിനും കാരണമാകുകയും ഒടുവിൽ പൂർണ അബോധാവസ്ഥയിലേക്ക് രോഗിയെ എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. <ref>{{Citation|title=Obtundation, stupor and coma Peter Dickinson|date=2012-03-15|url=http://dx.doi.org/10.1201/b15214-12|pages=140–155|periodical=Small Animal Neurological Emergencies|publisher=CRC Press|doi=10.1201/b15214-12|isbn=978-0-429-15897-1|access-date=2022-04-23}}</ref> നേരെമറിച്ച്, ഗുരുതരമായ ട്രോമാറ്റിക് ബ്രെയിൻ ഇഞ്ചുറി അല്ലെങ്കിൽ സബ്അരക്നോയിഡ് ഹേമറേജ് മൂലമുണ്ടാകുന്ന കോമ തൽക്ഷണം സംഭവിക്കാം. അതിനാൽ, ആരംഭ രീതി അടിസ്ഥാന കാരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കാം. <ref name="RR">{{Cite book|title=Rapid Review Neuroscience 1st Ed|url=https://archive.org/details/neuroscience0000weyh|last=Weyhenmyeye, James A.|last2=Eve A. Gallman|publisher=Mosby Elsevier|year=2007|isbn=978-0-323-02261-3|pages=[https://archive.org/details/neuroscience0000weyh/page/177 177]–9}}</ref> കോമയുടെ സ്ട്രക്ച്ചറലും ഡിഫ്യൂസ് ന്യൂറോണലും ആയ കാരണങ്ങൾ പരസ്പരം വേർതിരിച്ചു കാണേണ്ടതില്ല, കാരണം ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഒന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. ഉദാഹരണത്തിന്, ഹൈപ്പോഗ്ലൈസീമിയ പോലുള്ള ഉപാപചയ പ്രക്രിയയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന കോമ, അത് പരിഹരിക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിൽ സ്ട്രക്ച്ചറൽ കോമയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം. മറ്റൊരു ഉദാഹരണം, ഡിഫ്യൂസ് വൈകല്യം ആയ സെറിബ്രൽ എഡിമയാണ്, ഇതിലെ തലച്ചോറിലെ രക്തചംക്രമണത്തിന്റെ തടസ്സം മസ്തിഷ്ക വ്യവസ്ഥയുടെ ഇസ്കെമിയ എന്ന സ്ട്രക്ച്ചറൽ പ്രശ്നത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. <ref name="Traub 2016 777–793">{{Cite journal|last=Traub|first=Stephen J.|last2=Wijdicks|first2=Eelco F.|date=2016|title=Initial Diagnosis and Management of Coma|journal=Emergency Medicine Clinics of North America|volume=34|issue=4|pages=777–793|doi=10.1016/j.emc.2016.06.017|issn=1558-0539|pmid=27741988}}</ref> == രോഗനിർണയം == കോമയുടെ [[രോഗനിർണയം]] ലളിതമാണെങ്കിലും, അടിസ്ഥാന കാരണം കണ്ടെത്തുന്നത് വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതാണ്. രോഗി ശ്വാസനാളത്തിന്റെ സ്ഥിരത കൈവരിച്ച ശേഷം, ശ്വാസോച്ഛ്വാസം, രക്തചംക്രമണം (അടിസ്ഥാന എബിസികൾ) വിവിധ ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് പരിശോധനകൾ, ശാരീരിക പരിശോധനകൾ, ഇമേജിംഗ് ഉപകരണങ്ങൾ ([[സി.ടി സ്കാൻ|സിടി സ്കാൻ]], [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|എംആർഐ]] മുതലായവ) എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് കോമയുടെ അടിസ്ഥാന കാരണം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Thim|first=Troels|last2=Krarup|first2=Niels Henrik Vinther|last3=Grove|first3=Erik Lerkevang|last4=Rohde|first4=Claus Valter|last5=Løfgren|first5=Bo|date=2012-01-31|title=Initial assessment and treatment with the Airway, Breathing, Circulation, Disability, Exposure (ABCDE) approach|journal=International Journal of General Medicine|volume=5|pages=117–121|doi=10.2147/IJGM.S28478|issn=1178-7074|pmc=3273374|pmid=22319249}}</ref> അബോധാവസ്ഥയിലുള്ള ഒരാൾ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അബോധാവസ്ഥയുടെ കാരണം തിരിച്ചറിയാൻ ആശുപത്രി നിരവധി ഡയഗ്നോസ്റ്റിക് നടപടികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322872|title=First aid for unconsciousness: What to do and when to seek help|access-date=2022-04-23|date=2021-06-11|website=www.medicalnewstoday.com|language=en}}</ref> യങ്ങിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, <ref name="Young 2009 32–47"/> കോമയിൽ കഴിയുന്ന ഒരു രോഗിയുമായി ഇടപെടുമ്പോൾ ഇനിപ്പറയുന്ന നടപടികൾ കൈക്കൊള്ളണം: # ഒരു പൊതു പരിശോധനയും [[രോഗചരിത്രം|മെഡിക്കൽ ചരിത്ര]] പരിശോധനയും നടത്തുക # രോഗി യഥാർത്ഥ കോമ അവസ്ഥയിലാണെന്നും ലോക്ക്-ഇൻ അവസ്ഥയിലല്ലെന്നും അല്ലെങ്കിൽ സൈക്കോജെനിക് പ്രതികരണമില്ലായ്മ അനുഭവപ്പെടുന്നുണ്ടെന്നും ഉറപ്പാക്കുക. ലോക്ക്ഡ്-ഇൻ സിൻഡ്രോം ഉള്ള രോഗികൾക്ക് അവരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് സ്വമേധയാ ചലനമുണ്ട്, അതേസമയം [[Psychogenic coma|സൈക്കോജെനിക് കോമയുള്ള]] രോഗികൾ കണ്പോളകൾ തുറക്കുന്നതിനോട് പ്രതിരോധം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു, ഉയർത്തിയ മുകളിലെ കണ്പോള വിടുമ്പോൾ കണ്പോളകൾ പെട്ടെന്ന് പൂർണ്ണമായും അടയുന്നു (ഓർഗാനിക് കാരണങ്ങളാൽ ഉള്ള കോമകളിൽ കാണുന്നതിൽ (സാവധാനം, അസമമായും അപൂർണ്ണമായും) നിന്ന് വിപരീതമായി). <ref>{{Cite journal|last=Baxter|first=Cynthia L.|last2=White|first2=William D.|date=September 2003|title=Psychogenic Coma: Case Report|journal=The International Journal of Psychiatry in Medicine|volume=33|issue=3|pages=317–322|doi=10.2190/yvp4-3gtc-0ewk-42e8|pmid=15089013|issn=0091-2174}}</ref> # കോമയ്ക്ക് കാരണമായേക്കാവുന്ന മസ്തിഷ്കത്തിന്റെ സൈറ്റ് കണ്ടെത്തുക (ഉദാ: ബ്രെയിൻസ്റ്റെം, തലച്ചോറിന്റെ പിൻഭാഗം) ഗ്ലാസ്ഗോ കോമ സ്കെയിൽ ഉപയോഗിച്ച് കോമയുടെ തീവ്രത വിലയിരുത്തുക # ഏതെങ്കിലും [[ഡ്രഗ്]] ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ അതോ ഹൈപ്പോവെൻറിലേഷൻ / ഹൈപ്പർവെൻറിലേഷന്റെ ഫലമാണോ എന്നറിയാൻ രക്തപരിശോധന നടത്തുക # സെറം ഗ്ലൂക്കോസ്, കാൽസ്യം, സോഡിയം, പൊട്ടാസ്യം, മഗ്നീഷ്യം, ഫോസ്ഫേറ്റ്, യൂറിയ, ക്രിയാറ്റിനിൻ എന്നിവയുടെ അളവ് പരിശോധിക്കുക # തലച്ചോറിന്റെ അസാധാരണമായ പ്രവർത്തനം നിരീക്ഷിക്കാൻ [[സി.ടി സ്കാൻ|സിടി]] അല്ലെങ്കിൽ [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|എംആർഐ]] സ്കാനുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ബ്രെയിൻ സ്കാനുകൾ നടത്തുക # മസ്തിഷ്ക തരംഗങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുന്നത് തുടരുക, [[ഇ.ഇ.ജി.|ഇഇജി-കൾ]] ഉപയോഗിച്ച് രോഗിയുടെ സീഷ്വർ തിരിച്ചറിയുക === പ്രാഥമിക വിലയിരുത്തൽ === കോമയുടെ പ്രാരംഭ വിലയിരുത്തലിൽ, എവിപിയു (അലേർട്ട്, വോക്കൽ സ്റ്റിമുലേ, പെയിൻഫുൾ സ്റ്റിമുലേ, അൺറെസ്പോൺസീവ്) സ്കെയിലിൽ ഉത്തേജനങ്ങളോടുള്ള രോഗിയുടെ പ്രതികരണം വിലയിരുത്തി ബോധത്തിന്റെ അളവ് അളക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്.<ref>{{Citation|last=Romanelli|first=David|title=AVPU Score|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538431/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=30860702|access-date=2022-04-23|last2=Farrell|first2=Mitchell W.}}</ref> ഗ്ലാസ്‌ഗോ കോമ സ്കെയിൽ പോലെയുള്ള കൂടുതൽ വിപുലമായ സ്കെയിലുകൾ ഒരു വ്യക്തിയുടെ കണ്ണ് തുറക്കൽ, ചലനം, വാക്കാലുള്ള പ്രതികരണം എന്നിവ പോലെയുള്ള പ്രതികരണങ്ങളിലൂടെ അവരുടെ മസ്തിഷ്ക ക്ഷതത്തിന്റെ വ്യാപ്തി സൂചിപ്പിക്കാൻ കണക്കാക്കുന്നു.<ref>{{Citation|last=Jain|first=Shobhit|title=Glasgow Coma Scale|date=2022|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513298/|periodical=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=30020670|access-date=2022-04-23|last2=Iverson|first2=Lindsay M.}}</ref> രോഗിയുടെ സ്കോർ 3 (തലച്ചോറിലെ ഗുരുതരമായ പരിക്കും മരണവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു) മുതൽ 15 വരെ (മിതമായതോ മസ്തിഷ്ക പരിക്ക് ഇല്ലെന്നോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു) വ്യത്യാസപ്പെടാം.<ref>{{Cite journal|date=2022-02-07|title=Classification and Complications of Traumatic Brain Injury: Practice Essentials, Epidemiology, Pathophysiology|url=https://emedicine.medscape.com/article/326643-overview}}</ref> ആഴത്തിലുള്ള അബോധാവസ്ഥയിലുള്ളവരിൽ മുഖത്തും തൊണ്ടയിലും ഉള്ള പേശികളുടെ നിയന്ത്രണം കുറയുന്നതിനാൽ ശ്വാസംമുട്ടൽ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. തൽഫലമായി, കോമയുമായി ആശുപത്രിയിൽ എത്തുന്നവരെ സാധാരണയായി ഈ അപകടസാധ്യതയ്ക്ക് വിലയിരുത്തുന്നു (" എയർവേ മാനേജ്മെന്റ്"). ശ്വാസംമുട്ടാനുള്ള സാധ്യത കൂടുതലാണെന്ന് കരുതുകയാണെങ്കിൽ, ശ്വാസനാളത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഡോക്ടർമാർ വിവിധ ഉപകരണങ്ങൾ (ഓറോഫാറിംഗൽ എയർവേ, നാസോഫാറിംഗിയൽ എയർവേ അല്ലെങ്കിൽ എൻഡോട്രാഷ്യൽ ട്യൂബ് പോലുള്ളവ) ഉപയോഗിച്ചേക്കാം. === ഇമേജിംഗും ടെസ്റ്റിംഗും === ഇമേജിംഗ് നടപടികളിൽ പ്രധാനം തലച്ചോറിന്റെ [[സി.ടി സ്കാൻ|കംപ്യൂട്ടഡ് ടോമോഗ്രഫി]] (സിടി) സ്കാൻ ആണ്, കൂടാതെ തലച്ചോറിലെ രക്തസ്രാവം അല്ലെങ്കിൽ മസ്തിഷ്ക ഘടനകളുടെ [[ആന്ത്രവീക്കം|ഹെർണിയേഷൻ]] പോലുള്ള കോമയുടെ പ്രത്യേക കാരണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാൻ [[എം.ആർ.ഐ. സ്കാൻ|എംആർഐ]] സ്കാൻ നടത്തുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Haupt|first=Walter F|last2=Hansen|first2=Hans Christian|last3=Janzen|first3=Rudolf W C|last4=Firsching|first4=Raimund|last5=Galldiks|first5=Norbert|date=2015-04-16|title=Coma and cerebral imaging|journal=SpringerPlus|volume=4|pages=180|doi=10.1186/s40064-015-0869-y|issn=2193-1801|pmc=4424227|pmid=25984436}}</ref> [[ഇ.ഇ.ജി.|ഇഇജി]] പോലെയുള്ള പ്രത്യേക പരിശോധനകൾക്ക് കോർട്ടക്‌സിന്റെ പ്രവർത്തന നിലയെക്കുറിച്ചും സെമാന്റിക് പ്രോസസ്സിംഗ്, <ref name="Daltrozzo01">{{Cite journal|last=Daltrozzo J.|last2=Wioland N.|last3=Mutschler V.|last4=Lutun P.|last5=Jaeger A.|last6=Calon B.|last7=Meyer A.|last8=Pottecher T.|last9=Lang S.|year=2009c|title=Cortical Information Processing in Coma|url=http://daltrozzo.net78.net/papers/Daltrozzo_et_al_%202009.pdf|journal=Cognitive & Behavioral Neurology|volume=22|issue=1|pages=53–62|doi=10.1097/wnn.0b013e318192ccc8|pmid=19372771|accessdate=2011-05-11|archivedate=2011-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814063204/http://daltrozzo.net78.net/papers/Daltrozzo_et_al_%202009.pdf}}</ref> സീഷ്വർ സാന്നിധ്യം എന്നിവയും കാണിക്കാനാകും. <ref name="Daltrozzo02">{{Cite journal|last=Daltrozzo J.|last2=Wioland N.|last3=Mutschler V.|last4=Kotchoubey B.|year=2007|title=Predicting Coma and other Low Responsive Patients Outcome using Event-Related Brain Potentials: A Meta-analysis|url=http://daltrozzo.net78.net/papers/daltrozzo_et_al_2007a.pdf|journal=Clinical Neurophysiology|volume=118|issue=3|pages=606–614|doi=10.1016/j.clinph.2006.11.019|pmid=17208048|accessdate=2011-05-11|archivedate=2011-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814064819/http://daltrozzo.net78.net/papers/daltrozzo_et_al_2007a.pdf}}</ref> സ്കിൻ കൺഡക്റ്റൻസ് റെസ്പോൺസ് പോലുള്ള പ്രതികരണങ്ങൾ രോഗിയുടെ വൈകാരിക പ്രോസസ്സിംഗിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ഉൾക്കാഴ്ച നൽകിയേക്കാം. <ref name="Daltrozzo03">{{Cite journal|last=Daltrozzo J.|last2=Wioland N.|last3=Mutschler V.|last4=Lutun P.|last5=Calon B.|last6=Meyer A.|last7=Jaeger A.|last8=Pottecher T.|last9=Kotchoubey B.|year=2010a|title=Electrodermal Response in Coma and Other Low Responsive Patients|url=http://daltrozzo.net78.net/papers/Daltrozzo_et_al_2010b.pdf|journal=Neuroscience Letters|volume=475|issue=1|pages=44–47|doi=10.1016/j.neulet.2010.03.043|pmid=20346390|accessdate=2011-05-11|archivedate=2011-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814063212/http://daltrozzo.net78.net/papers/Daltrozzo_et_al_2010b.pdf}}</ref> ട്രോമാറ്റിക് ബ്രെയിൻ ഇൻജുറി (ടിബിഐ) ചികിത്സയിൽ, ഉപയോഗപ്രദമായ 4 പരിശോധനാ രീതികൾ തലയോട്ടി എക്സ്-റേ, ആൻജിയോഗ്രാഫി, കമ്പ്യൂട്ട് ടോമോഗ്രഫി (സിടി), മാഗ്നറ്റിക് റെസൊണൻസ് ഇമേജിംഗ് (എംആർഐ) എന്നിവയാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=Bruce|last2=Newberg|first2=Andrew|date=April 2005|title=Neuroimaging in Traumatic Brain Imaging|journal=NeuroRx|volume=2|issue=2|pages=372–383|doi=10.1602/neurorx.2.2.372|issn=1545-5343|pmc=1064998|pmid=15897957}}</ref> തലയോട്ടി എക്സ്-റേയ്ക്ക് രേഖീയ ഒടിവുകൾ, ഇംപ്രഷൻ ഫ്രാക്ചറുകൾ (എക്സ്പ്രഷൻ ഫ്രാക്ചറുകൾ), ബർസ്റ്റ് ഫ്രാക്ചറുകൾ എന്നിവ കണ്ടെത്താനാകും. <ref>{{Cite journal|last=Nakahara|first=Kuniaki|last2=Shimizu|first2=Satoru|last3=Utsuki|first3=Satoshi|last4=Oka|first4=Hidehiro|last5=Kitahara|first5=Takao|last6=Kan|first6=Shinichi|last7=Fujii|first7=Kiyotaka|date=January 2011|title=Linear fractures occult on skull radiographs: a pitfall at radiological screening for mild head injury|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20495486/|journal=The Journal of Trauma|volume=70|issue=1|pages=180–182|doi=10.1097/TA.0b013e3181d76737|issn=1529-8809|pmid=20495486}}</ref> അനൂറിസം, കരോട്ടിഡ് സൈനസ് ഫിസ്റ്റുല, ട്രോമാറ്റിക് വാസ്കുലർ ഒക്ലൂഷൻ, വാസ്കുലർ ഡിസെക്ഷൻ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംശയം തോന്നുമ്പോൾ ടിബിഐകൾക്ക് അപൂർവ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ആൻജിയോഗ്രാഫി ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Korkmazer|first=Bora|last2=Kocak|first2=Burak|last3=Tureci|first3=Ercan|last4=Islak|first4=Civan|last5=Kocer|first5=Naci|last6=Kizilkilic|first6=Osman|date=2013-04-28|title=Endovascular treatment of carotid cavernous sinus fistula: A systematic review|journal=World Journal of Radiology|volume=5|issue=4|pages=143–155|doi=10.4329/wjr.v5.i4.143|issn=1949-8470|pmc=3647206|pmid=23671750}}</ref> മസ്തിഷ്ക കോശങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള സാന്ദ്രതയിലെ മാറ്റങ്ങളും സബ്ഡ്യുറൽ, ഇൻട്രാസെറിബ്രൽ ഹെമറേജുകൾ പോലുള്ള രക്തസ്രാവങ്ങളും ഒരു സിടി സ്കാനിൽ കണ്ടെത്താനാകും. ദൈർഘ്യമേറിയ സ്കാനിംഗ് സമയമായതിനാലും ഒടിവുകൾ കണ്ടെത്താനാകാത്തതിനാലും അടിയന്തര സാഹചര്യങ്ങളിൽ എംആർഐകൾ ആദ്യ ചോയിസ് അല്ല. സിടി ഉപയോഗിച്ചാൽ കണ്ടെത്താനാകാത്ത മൃദുവായ ടിഷ്യൂകളുടെയും പിൻഭാഗത്തെ ഫോസയിലെ മുറിവുകളുടെയും ചിത്രീകരണത്തിനായി എംആർഐകൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite journal|last=Haupt|first=Walter F|last2=Hansen|first2=Hans Christian|last3=Janzen|first3=Rudolf W C|last4=Firsching|first4=Raimund|last5=Galldiks|first5=Norbert|date=2015|title=Coma and cerebral imaging|journal=SpringerPlus|language=en|volume=4|issue=1|pages=180|doi=10.1186/s40064-015-0869-y|issn=2193-1801|pmc=4424227|pmid=25984436}}</ref> === ശരീര ചലനങ്ങൾ === ഒക്യുലോസെഫാലിക് റിഫ്ലെക്സ് ടെസ്റ്റ് (ഡോൾസ് ഐ ടെസ്റ്റ്), ഒക്യുലോവെസ്റ്റിബുലാർ റിഫ്ലെക്സ് ടെസ്റ്റ് (കോൾഡ് കലോറിക് ടെസ്റ്റ്), [[കോർണിയൽ റിഫ്ലക്സ്|കോർണിയൽ റിഫ്ലെക്സ്]], ഗാഗ് റിഫ്ലെക്സ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേക റിഫ്ലെക്സ് ടെസ്റ്റുകളിലൂടെ മസ്തിഷ്ക വ്യവസ്ഥയുടെയും കോർട്ടിക്കൽ പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും വിലയിരുത്തൽ നടത്താം. <ref>{{Cite web|url=https://www.lhsc.on.ca/media/2014/download|title=Neurological Assessment Tips|date=2014|website=London Health Sciences Centre}}</ref> തലയോട്ടിയിലെ ഞരമ്പുകൾ ഇപ്പോഴും കേടുകൂടാതെയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ നല്ല സൂചകമാണ് റിഫ്ലെക്സുകൾ. [[ശാരീരിക പരിശോധന|ശാരീരിക പരിശോധനയുടെ]] ഒരു പ്രധാന ഭാഗമാണിത്. രോഗിയുടെ അബോധാവസ്ഥ കാരണം, പരിമിതമായ എണ്ണം ഞരമ്പുകൾ മാത്രമേ വിലയിരുത്താൻ കഴിയൂ. ഇതിൽ ക്രേനിയൽ നേർവ് നമ്പർ 2 (CN II), നമ്പർ 3 (CN III), നമ്പർ 5 (CN V), നമ്പർ 7 (CN VII), ക്രേനിയൽ നേർവ് 9, 10 (CN IX, CN X) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഭാവവും ശരീരഘടനയും വിലയിരുത്തലാണ് അടുത്ത ഘട്ടം. രോഗിയുടെ സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവായ നിരീക്ഷണം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. കോമ രോഗികളിൽ പലപ്പോഴും രണ്ട് സ്റ്റീരിയോടൈപ്പിക്കൽ പോസ്ചറുകൾ കാണപ്പെടുന്നു. ഡെക്കോർട്ടിക്കേറ്റ് പോസ്‌ചറിംഗ് എന്നത് രണ്ട് കാലുകളും നീട്ടി, കൈകൾ മുട്ടിന്റെ ഭാഗത്ത് വളച്ച് ശരീരത്തോട് ചേർത്തിരിക്കുന്ന ഒരു സ്റ്റീരിയോടൈപ്പിക്കൽ പോസ്‌ചറിംഗാണ്. അതേസമയം ഡീസെറിബ്രേറ്റ് പോസ്‌ചറിംഗ് എന്നത് കൈകളും കാലുകളും നീട്ടി പിടിക്കുന്ന ഒരു സ്റ്റീരിയോടൈപ്പിക്കൽ പോസ്‌ചറിംഗാണ്. കേന്ദ്ര നാഡീവ്യവസ്ഥയിൽ എവിടെയാണ് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ പോസ്ചറിംഗ് വളരെ പ്രധാനമാണ്. ഒരു ഡെക്കോർട്ടിക്കേറ്റ് പോസ്‌ചറിംഗ് റെഡ് ന്യൂക്ലിയസിനോ അതിനു മുകളിലോ ഉള്ള ഒരു മുറിവിനെ (കേടുപാടിന്റെ ഒരു പോയിന്റ്) സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതേസമയം ഡിസെറിബ്രേറ്റ് പോസ്‌ചറിംഗ് റെഡ് ന്യൂക്ലിയസിലോ അതിന് താഴെയോ ഉള്ള ഒരു മുറിവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. === പ്യൂപ്പിൾ വലിപ്പം === [[പ്യൂപ്പിൾ]] വലിപ്പം വിലയിരുത്തൽ പലപ്പോഴും കോമ പരിശോധനയുടെ നിർണായക ഭാഗമാണ്, കാരണം ഇത് കോമയുടെ കാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ നൽകും; പ്യൂപ്പിൾ വലിപ്പത്തിലെ സാധ്യമായ കണ്ടെത്തലുകൾക്കും അവയുടെ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്കുമുള്ള സാങ്കേതികവും വൈദ്യശാസ്ത്രപരവുമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശമാണ് ഇനിപ്പറയുന്ന പട്ടിക: <ref name="med"/> {| class="wikitable" !പ്യൂപ്പിൾ വലിപ്പം (ഇടത് കണ്ണും വലത് കണ്ണും) ! സാധ്യമായ വ്യാഖ്യാനം |- |[[പ്രമാണം:Darkblue.jpg|പകരം=Eyes open and pupils equal-dilation, normal size|250x250ബിന്ദു]] |വലിപ്പത്തിൽ തുല്യവും പ്രകാശത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്നതുമായ രണ്ട് പ്യൂപ്പിൾ ഉള്ള സാധാരണ കണ്ണ്. ഇതിനർത്ഥം രോഗി കോമയിൽ ആയിരിക്കില്ല, ഒരുപക്ഷേ അലസതയോ മയക്കുമരുന്നിന്റെ സ്വാധീനത്തിലോ ഉറക്കത്തിലോ ആയിരിക്കാം എന്നാണ്. |- |[[പ്രമാണം:Myosis_due_to_opiate_use.jpg|പകരം=Eyes open, pupils smaller than expected and equal|250x250ബിന്ദു]] | "പിൻപോയിന്റ്" പ്യൂപ്പിൾ ഹെറോയിൻ അല്ലെങ്കിൽ ഓപിയേറ്റിന്റെ  അമിത അളവ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഇത് കോമയ്ക്ക് കാരണമാകും. പിൻപോയിന്റ് പ്യൂപ്പിൾ പ്രകാശത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്നു (രണ്ട് കണ്ണുകളിലും). പോൺസിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുന്നതാണ് മറ്റൊരു സാധ്യത. <ref name="med"/> |- |[[പ്രമാണം:Anizokoria.JPG|പകരം=Eyes open, right pupil much larger than left|250x250ബിന്ദു]] | ഒരു കൃഷ്ണമണി വലുതും പ്രതികരിക്കാത്തതും മറ്റൊന്ന് സാധാരണവും ആണെങ്കിൽ അത് ഒക്യുലോമോട്ടർ നാഡി (ക്രെനിയൽ നാഡി നമ്പർ 3, സിഎൻ III) കേടുപാടുകൾ അല്ലെങ്കിൽ രക്തക്കുഴലുകളുടെ ഇടപെടലിന്റെ സാധ്യതയെ സൂചിപ്പിക്കാം. |- |[[പ്രമാണം:Cyclopentolate_1_percent_Pupils.jpg|പകരം=Eyes open, both pupils widely dilated|250x250ബിന്ദു]] | രണ്ട് പ്യൂപ്പിളും വലുതും പ്രകാശത്തോട് പ്രതികരിക്കാത്തതും ആണെങ്കിൽ അത് ചില മരുന്നുകളുടെ അമിത അളവ്, ഹൈപ്പോഥെർമിയ അല്ലെങ്കിൽ കടുത്ത അനോക്സിയ (ഓക്സിജന്റെ അഭാവം) എന്നിവ മൂലമാകാം. |} == ചികിത്സ == കോമയിലായ ആളുകൾക്കുള്ള ചികിത്സ കോമ അവസ്ഥയുടെ തീവ്രതയെയും കാരണത്തെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കും. അത്യാഹിത വിഭാഗത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചാൽ, കോമ രോഗികളെ ഉടൻ തന്നെ [[തീവ്ര പരിചരണവിഭാഗം|തീവ്രപരിചരണ വിഭാഗത്തിൽ]] (ICU) പ്രവേശിപ്പിക്കും, <ref name="Young 2009 32–47"/> അവിടെ രോഗിയുടെ ശ്വസനത്തിന്റെയും രക്തചംക്രമണത്തിന്റെയും പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പ്രഥമ പരിഗണന നൽകുന്നു. ശ്വസനത്തിന്റെയും രക്തചംക്രമണത്തിന്റെയും സ്ഥിരത, ഇൻ‌ട്യൂബേഷൻ, വെന്റിലേഷൻ, [[ഡ്രിപ്പ്|ഇൻട്രാവണസ്]] ദ്രാവകങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ രക്തം എന്നിവയുടെ ഉപയോഗത്തിലൂടെയും മറ്റ് പിന്തുണാ പരിചരണത്തിലൂടെയും നിലനിർത്തുന്നു. === തുടർ പരിചരണം === ഒരു രോഗി സ്ഥിരത കൈവരിക്കുകയും ഉടൻ അപകട നില മറികടക്കുകയും ചെയ്‌തുകഴിഞ്ഞാൽ, രോഗിയെ തീവ്ര പരിചരണത്തിൽ നിന്ന് സാധാരണ നിരീക്ഷണത്തിലേക്ക് മാറ്റാം. ഓരോ 2-3 മണിക്കൂറിലും രോഗികളെ വശം മാറ്റി കിടത്തുന്നത് കിടക്കയിൽ ഒരു വശത്തേക്ക് മാത്രം കിടക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായി ഉണ്ടാകുന്ന വ്രണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ നിർണായകമാണ്. [[ഫിസിക്കൽ തെറാപ്പി|ഫിസിക്കൽ തെറാപ്പിയുടെ]] ഉപയോഗത്തിലൂടെ രോഗികളെ ചലിപ്പിക്കുന്നത് എറ്റെലെക്റ്റാസിസ്, സങ്കോചങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് ഓർത്തോപീഡിക് വൈകല്യങ്ങൾ എന്നിവ തടയാൻ സഹായിക്കുന്നു. <ref name="sr">{{Cite web|url=http://medicalcenter.osu.edu/PatientEd/Materials/PDFDocs/dis-cond/general/coma.pdf|title=Coma|access-date=2010-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100627165642/http://medicalcenter.osu.edu/PatientEd/Materials/PDFDocs/dis-cond/general/coma.pdf|archive-date=2010-06-27}}</ref> വിഴുങ്ങാനുള്ള കഴിവില്ലായ്മ കാരണം കോമ രോഗികളിൽ ന്യുമോണിയ സാധാരണമാണ്. ഒരു കോമ രോഗിയുടെ ഗാഗ് റിഫ്ലെക്‌സിന്റെ അഭാവവും ഫീഡിംഗ് ട്യൂബിന്റെ ഉപയോഗവും അവരുടെ താഴത്തെ റെസ്പിറേറ്ററി ട്രാക്റ്റിൽ ഭക്ഷണമോ പാനീയമോ മറ്റ് ഖര ജൈവവസ്തുക്കളോ തങ്ങിനിൽക്കുന്നതിന് കാരണമാകും. ഇത് ആത്യന്തികമായി അണുബാധയിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാം, അതിന്റെ ഫലമായി ആസ്പിരേഷൻ ന്യുമോണിയ ഉണ്ടാകാം. <ref name="sr"/> കോമ രോഗികൾക്ക് അസ്വസ്ഥതയോ അപസ്മാരമോ വരാം. ഇത്തരം അവസ്ഥയിൽ, ട്യൂബുകളോ ഡ്രെസ്സിംഗുകളോ വലിച്ചിടുന്നത് തടയാനുള്ള നടപടികൾ എടുക്കണം, രോഗികൾ വീഴുന്നത് തടയാൻ കിടക്കയിൽ സൈഡ് റെയിലുകൾ ഉയർത്തി വയ്ക്കണം. <ref name="sr"/> === പരിചരിക്കുന്നവർ === രോഗബാധിതരായ രോഗികളുടെ കുടുംബാംഗങ്ങളിലും രോഗികളെ പരിചരിക്കുന്ന പ്രാഥമിക പരിചരണ ദാതാക്കളിലും കോമയെ സംബന്ധിച്ച് വൈവിധ്യമാർന്ന വൈകാരിക പ്രതികരണങ്ങളാണ് ഉള്ളത്. കോമയ്ക്ക് കാരണമാകുന്ന പരിക്കിന്റെ തീവ്രതയ്ക്ക് പരിക്ക് സംഭവിച്ചതിന് ശേഷം എത്ര സമയം കടന്നുപോയി എന്നതിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനമില്ലെന്ന് ഗവേഷണം തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite journal|last=Qadeer|first=Anam|last2=Khalid|first2=Usama|last3=Amin|first3=Mahwish|last4=Murtaza|first4=Sajeela|last5=Khaliq|first5=Muhammad F|last6=Shoaib|first6=Maria|date=2017-08-21|title=Caregiver's Burden of the Patients With Traumatic Brain Injury|journal=Cureus|volume=9|issue=8|pages=e1590|language=en|doi=10.7759/cureus.1590|issn=2168-8184|pmc=5650257|pmid=29062622}}</ref> നിരാശ, കോപം, നിഷേധം തുടങ്ങിയ സാധാരണ പ്രതികരണങ്ങൾ സാധ്യമാണ്. രോഗി പരിചരണത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ കോമാ അവസ്ഥയിലുള്ള രോഗിയുടെ കുടുംബാംഗങ്ങളുമായോ ആശ്രിതരുമായോ സൗഹാർദ്ദപരമായ ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും മെഡിക്കൽ സ്റ്റാഫുമായി ഒരു ബന്ധം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിലും കേന്ദ്രീകരിക്കണം. പ്രൈമറി കെയർ ടേക്കർമാർക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടെങ്കിലും, പ്രൈമറി കെയർ ടേക്കറുടെ ചുമതലകളുടെ ഭാരം താൽക്കാലികമായി ഒഴിവാക്കുന്നതിന് സെക്കൻഡറി കെയർ ടേക്കർമാർക്ക് ഒരു പങ്ക് വഹിക്കാനാകും. == മെച്ചപ്പെടൽ == കോമകൾ നിരവധി ദിവസം മുതൽ, അങ്ങേയറ്റത്തെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ, വർഷങ്ങൾ വരെ നീണ്ടുനിൽക്കും. ചില രോഗികൾ ക്രമേണ കോമയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നു, ചിലർ കുറഞ്ഞ ബോധാവസ്ഥയിലേക്ക് മാത്രം പുരോഗമിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ മരിക്കുന്നു. കോമയുടെ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ കാലയളവ് 42 വർഷമാണ്, [[അരുണ ഷാൻബാഗ് കേസ്|അരുണ ഷാൻബോഗ് കേസ്]]. <ref>[https://web.archive.org/web/20131212223430/https://www.miamiherald.com/2012/11/22/3109800/edwarda-obara-who-spent-4-decades.html Edwarda O'Bara, who spent 4 decades in a coma, dies at 59]</ref> <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-32776897 Aruna Shanba, who spent 42 years in coma.]</ref> രോഗിയുടെ ന്യൂറോളജിക്കൽ നാശത്തിന്റെ തീവ്രത അളക്കാൻ ഏതൊക്കെ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചു എന്നതിനെ ആശ്രയിച്ച് കോമായിൽ നിന്ന് വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള പ്രവചിച്ച സാധ്യതകൾ വ്യത്യാസപ്പെടും. വീണ്ടെടുക്കലിന്റെ പ്രവചനങ്ങൾ [[സ്ഥിതിഗണിതം|സ്ഥിതിവിവരക്കണക്ക്]] നിരക്കുകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. മസ്തിഷ്ക ക്ഷതം മൂലമുണ്ടാകുന്ന നാല് മാസത്തെ കോമയ്ക്ക് ശേഷം, ഭാഗികമായി കോമയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാനുള്ള സാധ്യത 15% ൽ താഴെയാണ്, പൂർണ്ണമായി വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള സാധ്യത വളരെ കുറവാണ്. <ref>{{Cite journal|last=Formisano R|last2=Carlesimo GA|last3=Sabbadini M|display-authors=etal|date=May 2004|title=Clinical predictors and neuropleropsychological outcome in severe traumatic brain injury patients|journal=Acta Neurochir (Wien)|volume=146|issue=5|pages=457–62|doi=10.1007/s00701-004-0225-4|pmid=15118882}}</ref> കോമയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാനുള്ള സാധ്യത നാഡീസംബന്ധമായ തകരാറിന്റെ കാരണം, സ്ഥാനം, തീവ്രത, വ്യാപ്തി എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു ആഴത്തിലുള്ള കോമ ആണെന്നത് സുഖം പ്രാപിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറയുന്നു എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ, മിതമായ കോമ വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള ഉയർന്ന സാധ്യതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. കോമ അവസ്ഥയിലുള്ള ഒരു വ്യക്തിയുടെ മരണത്തിന്റെ ഏറ്റവും സാധാരണമായ കാരണം [[ന്യുമോണിയ]] പോലുള്ള ദ്വിതീയ [[അണുബാധ|അണുബാധയാണ്]], ഇത് ദീർഘകാലം നിശ്ചലമായി കിടക്കുന്ന രോഗികളിൽ സംഭവിക്കാം. ഏറെ നാളുകൾക്ക് ശേഷം ആളുകൾ കോമയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നതായി റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. കോമ അവസ്ഥയിലെ 19 വർഷത്തിനുശേഷം, ടെറി വാലിസ് സ്വയമേവ സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും തന്റെ ചുറ്റുപാടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള അവബോധം വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/articles/2003/07/11/1057783356390.html|work=The Sydney Morning Herald|title=Mother stunned by coma victim's unexpected words|date=2003-07-12}}</ref> തലച്ചോറിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ച് ആറ് വർഷത്തോളം കോമ പോലുള്ള അവസ്ഥയിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയ ഒരു മനുഷ്യനെ 2003-ൽ ഡോക്ടർമാർ തലച്ചോറിനുള്ളിൽ ഇലക്ട്രോഡുകൾ സ്ഥാപിച്ച് ബോധത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു. ഡീപ് ബ്രെയിൻ സ്റ്റിമുലേഷൻ (ഡിബിഎസ്) എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഈ രീതി, തലച്ചോറിന് പരിക്കേറ്റ 38 കാരനായ അമേരിക്കൻ മനുഷ്യനിൽ ആശയവിനിമയം, സങ്കീർണ്ണമായ ചലനം, ഭക്ഷണശേഷി എന്നിവ വിജയകരമായി തിരിച്ച് കൊണ്ടുവന്നു.<ref>{{cite news |title=Electrodes stir man from six-year coma-like state |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/electrodes-stir-man-six-year-coma-state/ |work=Cosmos Magazine |date=2 August 2007 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306083843/http://www.cosmosmagazine.com/news/electrodes-stir-man-six-year-coma-state/ |archive-date=6 March 2014}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[മസ്തിഷ്‌കമരണം|മസ്തിഷ്ക മരണം]], കോർട്ടക്സിലെ പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അഭാവം * കോമ സ്കെയിൽ, കോമയുടെ തീവ്രത വിലയിരുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു സംവിധാനം * ലോക്ക്ഡ്-ഇൻ സിൻഡ്രോം, രോഗി ബോധാവസ്ഥയിലായിരിക്കുമ്പോൾ, കണ്ണുകളുടെ നേത്രപേശികൾ ഒഴികെ മിക്ക പേശികളുടെയും തളർച്ച * മരണത്തോടടുത്ത അനുഭവം, കോമ അവസ്ഥയിലുള്ള ആളുകൾ അനുഭവിക്കുന്നതായ അനുഭവത്തിന്റെ തരം. * പെർസിസ്റ്റന്റ് വെജിറ്റേറ്റീവ് അവസ്ഥ (വെജിറ്റേറ്റീവ് കോമ), ആഴത്തിലുള്ള കോമ. കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കാത്ത ബ്രെയിൻ സ്റ്റെമിനൊപ്പം കോർട്ടക്സിന് ക്ഷതം. * പ്രോസസ് ഓറിയന്റഡ് കോമ വർക്ക്, കോമ രോഗികളിൽ അവശിഷ്ട ബോധത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു സമീപനം. * സസ്പെൻഡട് ആനിമേഷൻ, പ്രധാന ബോഡി ഫംഗ്‌ഷനുകളുടെ താൽക്കാലിക വിരാമം അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷയം. == അവലംബം == {{Reflist}} == പുറം കണ്ണികൾ == {{Medical resources|DiseasesDB=16940|ICD10={{ICD10|R|40|2|r|40}}|ICD9={{ICD9|780.01}}|MeshID=D003128}} {{Disorders of consciousness}} {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:അടിയന്തരചികിത്സ]] 5dca9ovawy81tdu7xz0xwvx0axmc5ze 0 613958 4647997 4613706 2026-07-16T14:45:32Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647997 wikitext text/x-wiki {{PU|Alexander Archipelago}} '''{{Infobox islands|name=അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം|image_name=Alexander archipelago.jpg|image_caption=അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹത്തിൻ്റെ ഒരു [[മോഡിസ്]] ഫോട്ടോ|pushpin_map=USA Alaska|pushpin_map_width=220|coordinates={{coord|57|N|134|W|region:US-AK_type:isle_scale:4000000|display=title,inline}}|location=[[ശാന്ത സമുദ്രം]]|country=[[യു.എസ്.]]|country_admin_divisions_title=സംസ്ഥാനം|country_admin_divisions=[[അലാസ്ക]]}}'''<table class="infobox vcard"><caption class="infobox-title fn org">അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം</caption><tr><td colspan="2" class="infobox-image">[[പ്രമാണം:Alexander_archipelago.jpg|ചട്ടരഹിതം]]<div class="infobox-caption">അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹത്തിൻ്റെ ഒരു [[മോഡിസ്]] ഫോട്ടോ</div></td></tr><tr><td colspan="2" class="infobox-image"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:220px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:220px;padding:0"><div style="position:relative;width:220px">[[പ്രമാണം:USA_Alaska_location_map.svg|ശ്രേണി=notpageimage|220x220ബിന്ദു|അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം is located in Alaska]]<div class="od" style="top:71.429%;left:91.525%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[പ്രമാണം:Red_pog.svg|കണ്ണി=|ശ്രേണി=notpageimage|8x8ബിന്ദു|അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം]]</div><div class="pl" style="font-size:91%;width:6em;right:5px"><div>അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em"></div></div></div></div></td></tr><tr><th colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #efefef">Geography</th></tr><tr><th scope="row" class="infobox-label">Location</th><td class="infobox-data">[[ശാന്ത സമുദ്രം]]</td></tr><tr><th scope="row" class="infobox-label">Coordinates</th><td class="infobox-data"><span class="geo-inline"><templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BC_%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%AA%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%B9%E0%B4%82&params=57_N_134_W_region:US-AK_type:isle_scale:4000000 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">57°N</span> <span class="longitude">134°W</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">57°N 134°W</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">57; -134</span></span></span>]</span> [[വർഗ്ഗം:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B4%85%E0%B4%B2%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%BC_%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%AA%E0%B4%B8%E0%B4%AE%E0%B5%82%E0%B4%B9%E0%B4%82&params=57_N_134_W_region:US-AK_type:isle_scale:4000000 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">57°N</span> <span class="longitude">134°W</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">57°N 134°W</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">57; -134</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]]</td></tr><tr><th colspan="2" class="infobox-header" style="background-color: #efefef">Administration</th></tr><tr><td colspan="2" class="infobox-full-data"><div>[[യു.എസ്.]]</div></td></tr><tr><th scope="row" class="infobox-label">സംസ്ഥാനം</th><td class="infobox-data">[[അലാസ്ക]]</td></tr></table> '''അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹം''' ({{lang-ru|Архипелаг Александра}}) [[വടക്കേ അമേരിക്ക|വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ]] [[അലാസ്ക]] സംസ്ഥാനത്തിന് തെക്കുകിഴക്കൻ തീരത്തായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഏകദേശം 300 മൈൽ (480 കിലോമീറ്റർ) നീളമുള്ള ഒരു ദ്വീപസമൂഹമാണ് (ദ്വീപുകളുടെ കൂട്ടം). ഇതിൽ [[ശാന്തസമുദ്രം|പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ]] നിന്ന് കുത്തനെ ഉയർന്ന് ജലത്തിലാണ്ടുകിടക്കുന്ന തീരദേശ പർവതങ്ങളുടെ ഉപരി ഭാഗങ്ങളിലുള്ള ഏകദേശം 1,100 ദ്വീപുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആഴം കൂടിയ ചാനലുകളും [[ഫ്യോർഡ്|ഫ്യോർഡുകളും]] ഈ ദ്വീപുകളെ തമ്മിൽ വേർതിരിക്കുന്നതോടൊപ്പം അവയെ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് വിഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ക്രമരഹിതവും കുത്തനെയുള്ളതുമായ തീരപ്രദേശങ്ങലും ഇടതൂർന്ന നിത്യഹരിതവും മിതശീതോഷ്ണവുമായ [[മഴക്കാട്|മഴക്കാടുകളുമുള്ള]] ദ്വീപുകളിലെ മിക്കയിടങ്ങളിലും തോണിയിലോ വിമാനത്തിലോ മാത്രമേ എത്തിച്ചേരാനാകൂ. ഭൂരിഭാഗം ദ്വീപുകളും ടോംഗാസ് ദേശീയ വനത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണ്. ഭൂവിസ്തൃതിയുടെ ക്രമത്തിൽ, ഏറ്റവും വലിയ ദ്വീപുകൾ [[പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിത്സ് ദ്വീപ് (അലാസ്ക)|പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിൽസ് ദ്വീപ്]], [[ചിക്കാഗോഫ് ദ്വീപ്]], അഡ്മിറൽറ്റി ദ്വീപ്, ബാരനോഫ് ദ്വീപ്, റെവില്ലഗിഗെഡോ ദ്വീപ്, കുപ്രിയാനോഫ് ദ്വീപ്, കുയു ദ്വീപ്, എറ്റോലിൻ ദ്വീപ്, ഡാൾ ദ്വീപ്, [[റാങ്കൽ ദ്വീപ്]], മിറ്റ്കോഫ് ദ്വീപ്, സാരെംബോ ദ്വീപ്, കോസ്സിയൂസ്കോ ദ്വീപ്, ക്രൂസോഫ് ദ്വീപ്, ആനെറ്റ് ദ്വീപ്, ഗ്രാവിന ദ്വീപ്, യാക്കോബി ദ്വീപ് എന്നിവയാണ്. എല്ലാ ദ്വീപുകളും ദുർഘടവും ഇടതൂർന്ന വനനിരകളുള്ളതും വന്യജീവികളാൽ സമൃദ്ധവുമാണ്. ടിലിംഗിറ്റ്, കൈഗാനി ഹൈഡ എന്നീ ജനവിഭാഗങ്ങളാണ് ഈ പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശീയർ. ആനെറ്റ് ദ്വീപിൽ കാണപ്പെടുന്ന സിംഷിയൻ ജനത യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ പ്രദേശത്തു നിന്നുള്ളവരല്ല, മറിച്ച് 19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൻറെ അവസാനത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയയിൽ നിന്ന് ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് കുടിയേറിയവരാണ്. റിവില്ലഗിഗെഡോ ദ്വീപിലെ കെച്ചിക്കാനും ബാരനോഫ് ദ്വീപിലെ സിറ്റ്കയുമാണ് ദ്വീപുകളിലെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണങ്ങൾ. ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പട്ടണമായ ജുന്യൂവിലെ ഏറ്റവും ജനസാന്ദ്രമായ അയൽപക്കങ്ങൾ പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതെങ്കിലും നഗരത്തിൻറെ ഭാഗങ്ങൾ ദ്വീപസമൂഹത്തിൻറെ ഭാഗമായ ഡഗ്ലസ് ദ്വീപിലേയ്ക്കും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. വിനോദസഞ്ചാരം, മത്സ്യബന്ധനം, മരവ്യവസായം എന്നിവയാണ് ദ്വീപുകളിലെ പ്രധാന വ്യവസായങ്ങൾ. == ചരിത്രം == 1741-ൽ ഈ ദ്വീപസമൂഹം സന്ദർശിച്ച ആദ്യത്തെ യൂറോപ്യൻ വംശജനായ റഷ്യൻ നാവികൻ അലക്‌സി ചിരിക്കോവ് നോയെസ്, ബേക്കർ ദ്വീപുകൾ ([[പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിത്സ് ദ്വീപ് (അലാസ്ക)|പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിൽസ് ദ്വീപിൻറെ]] പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്തുനിന്നകലെ), ബാരനോഫ്, [[ചിക്കാഗോഫ് ദ്വീപ്|ചിക്കാഗോഫ്]], ക്രൂസോഫ്, യാക്കോബി ദ്വീപുകളുടെ തീരങ്ങൾ ദർശിച്ചു.<ref name="Golder1922">{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_7P0HAQAAIAAJ|title=Bering's voyages: an account of the efforts of the Russians to determine the relation of Asia and America|last=Golder|first=Frank Alfred and Leonhard Stejneger|publisher=American Geographical Society|year=1922|location=New York|page=[https://archive.org/details/bub_gb_7P0HAQAAIAAJ/page/n57 36]|quote=bering 1741 voyage.}}</ref> 1774-ൽ ജുവാൻ ജോസ് പെരെസ് ഹെർണാണ്ടസ് ഡാൾ ദ്വീപിൻ്റെ തെക്കൻ തീരം കാണുകയും,<ref name="Hayes2001">{{cite book|title=Historical atlas of the North Pacific Ocean: maps of discovery and scientific exploration, 1500–2000|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000haye_d4c4|last=Hayes|first=Derek|publisher=Douglas & McIntyre|year=2001|location=Vancouver}}</ref> തൊട്ടടുത്ത വർഷം ജുവാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ ഡി ലാ ബോഡേഗ വൈ ക്വാഡ്ര [[പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിത്സ് ദ്വീപ് (അലാസ്ക)|പ്രിൻസ് ഓഫ് വെയിൽസ് ദ്വീപിലെ]] ബുക്കാറേലി ഉൾക്കടലിൽ പ്രവേശിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="Hayes1999">{{cite book|title=Historical altas of the Pacific Northwest: Maps of exploration and discovery; British Columbia, Washington, Oregon, Alaska, Yukon|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000haye_i1k9|last=Hayes|first=Derek|publisher=Sasquatch Books|year=1999|location=Seattle}}</ref> 1792-ൽ ജാസിൻറോ കാമനോ റിവില്ലഗിഗെഡോ ദ്വീപും ഗ്രാവിന ദ്വീപുകളും ദർശിക്കുകയും  ക്ലാരൻസ് കടലിടുക്ക് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Hayes">{{cite book|title=America Discovered: A Historical Atlas of North American Exploration|url=https://archive.org/details/americadiscovere00dere|last=Hayes|first=Derek|publisher=Douglas & McIntyre|year=2004|location=Vancouver}}</ref> ജോർജ്ജ് വാൻകൂവറും അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആളുകളും 1793-ലും 1794-ലും ദ്വീപസമൂഹത്തിൽ വിപുലമായ ഒരു സർവേ നടത്തിക്കൊണ്ട്, റെവില്ലഗിഗെഡോയും അഡ്മിറൽറ്റി ദ്വീപുകളും ചുറ്റിക്കറങ്ങുകയും, കുയൂ ദ്വീപ്, ബാരനോഫ്, ചിക്കാഗോഫ് ദ്വീപുകളുടെ കിഴക്ക് വശങ്ങൾ, എറ്റോലിൻ, റാങ്കെൽ, സറെംബോ, മിറ്റ്കോഫ്, കുപ്രിയാനോഫ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവയുടെയെല്ലാം വിശദ വിവരങ്ങൾ പ്രമാണത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Vancouver1801">{{cite book|url=https://archive.org/details/avoyagediscover00vancgoog|title=A voyage of discovery to the North Pacific ocean, and round the world|last=Vancouver|first=George, and John Vancouver|publisher=J. Stockdale|year=1801|location=London}}</ref> ഒരു ദശാബ്ദത്തിനുള്ളിൽ റഷ്യക്കാർ ചിക്കാഗോഫിനെയും ബാരനോഫ് ദ്വീപുകളെയും വേർതിരിക്കുന്ന പെറിൽ കടലിടുക്ക് കടക്കുകയും തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ മറ്റ് പ്രധാന ദ്വീപുകളെ വേർതിരിക്കുന്ന കടലിടുക്കുകളും പാതകളും കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. 1844-ലെ ഒരു റഷ്യൻ ചാർട്ടിൽ കുപ്രിയാനോഫ് ദ്വീപ്, മിറ്റ്കോഫ്, എറ്റോലിൻ, റാങ്കൽ, വോറോങ്കോഫ്സ്കി ദ്വീപുകളിൽ നിന്നു വേർപെട്ടും സരെംബോ ദ്വീപുകൾ പരസ്പരം വേർപെട്ടും കിടക്കുന്നതായും കാണിക്കുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ പ്രാരംഭത്തിൽ ഈ ദ്വീപസമൂഹം മാരിടൈം രോമ വ്യാപാരത്തിൻ്റെ ഒരു കേന്ദ്രമായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. 1867-ൽ [[അലാസ്കയുടെ വില്പന|അലാസ്ക പർച്ചേസിലൂടെ]] ദ്വീപുകളുടെ നിയന്ത്രണം റഷ്യയിൽ നിന്ന് അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലേയ്ക്ക് എത്തി. ഡൊണാൾഡ് ഓർത്തിൻ്റെ ''അലാസ്ക സ്ഥലനാമ നിഘണ്ടു'' (പേജ് 64) അനുസരിച്ച്, 1867-ൽ യു.എസ്. കോസ്റ്റ് ആൻഡ് ജിയോഡെറ്റിക് സർവേയിൽ നിന്നാണ് അലക്സാണ്ടർ ദ്വീപസമൂഹത്തിന് അതിൻ്റെ പേര് ലഭിച്ചത്. റഷ്യയിലെ സാർ അലക്സാണ്ടർ II ൻ്റെ പേരാണ് ഈ ദ്വീപ് ശൃംഖലയ്ക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്നത്.<ref name="gnis">{{cite gnis|id=1420060|name=Alexander Archipelago|access-date=2018-05-22}}</ref> 1860-ലെ റഷ്യൻ അമേരിക്കയുടെ (അലാസ്ക) ഭൂപടത്തിൽ, ദ്വീപസമൂഹത്തെ കിംഗ് ജോർജ്ജ് മൂന്നാമൻ ദ്വീപസമൂഹം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. == അവലംബം == 3s3i79w32cb6hwpca5izgy8aeb6p2b0 3 622921 4647947 4114454 2026-07-16T13:20:29Z Aelxen 220403 [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Adri1fed]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Renamed user 6e42132616a3bcdfe9895b6c6a92cfc6]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Aelxen മാറ്റി: "[[Special:CentralAuth/Adri1fed|Adri1fed]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/Renamed user 6e42132616a3bcdfe9895b6c6a92cfc6|Renamed user 6e42132616a3bcdfe9895b6c6a92cfc6]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4114454 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Adri1fed | Adri1fed | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 10:26, 17 സെപ്റ്റംബർ 2024 (UTC) 6mlojcpsre03lhtzexg14t8p09j82ue 0 629426 4647982 4561593 2026-07-16T14:31:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647982 wikitext text/x-wiki {{Infobox military installation||name=Arippu Fort|partof=|location=[[Mannar, Sri Lanka|Mannar]], [[Sri Lanka]]|image=|caption=|map_type=Sri Lanka Northern Province|map_caption=|type=Defence [[fort]]|coordinates={{Coord|8.792592|N| 79.929653|E|display=inline,title}}|code=|built=|builder=[[Portugal|Portuguese]]|materials=[[Brick]]|height=|used=|condition=Ruins|open_to_public=|controlledby=|garrison=|current_commander=|commanders=|occupants=|battles=|events=}} ശ്രീലങ്കയിലെ ഒരു കോട്ടയാണ് '''അരിപ്പു കോട്ട''' (Romanized: Arippuk Köttai) '''അല്ലിറാണി കോട്ട''' എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. പോർച്ചുഗീസുകാർ നിർമ്മിച്ച് 1658-ൽ ഡച്ചുകാർക്ക് കൈമാറിയതാണിത്.<ref>{{Cite web|url=http://www.mannar.dist.gov.lk/index.php?option=com_phocagallery&view=detail&catid=1%3Amannar&id=4%3Aallirani-fort&tmpl=component&Itemid=59&lang=en|title=Allirani Fort|access-date=18 July 2015|publisher=Ministry of Public Administration & Home Affairs}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://amazinglanka.com/wp/arippu-fort/|title=Arippu Fort|access-date=9 November 2014}}</ref> [[മന്നാർ ദ്വീപ്|മന്നാർ ദ്വീപിൽ]] നിന്ന് 16 കിലോമീറ്റർ (9.9 മൈൽ) അകലെയുള്ള അരിപ്പുവിലാണ് ഈ ചെറിയ കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. രണ്ട് കൊത്തളങ്ങളുള്ള അരിപ്പു കോട്ട ഏതാണ്ട് ചതുരാകൃതിയിലാണ്. ഇംഗ്ലീഷ് കടൽ ക്യാപ്റ്റനും [[കട്ടൻ രാജവംശം|കണ്ട്യൻ രാജാവായ]] [[രാജസിംഗെ രണ്ടാമൻ|രാജസിംഗെ രണ്ടാമന്റെ]] പ്രശസ്ത ബ്രിട്ടീഷ് തടവുകാരനുമായ റോബർട്ട് നോക്സും കൂട്ടാളിയും പത്തൊൻപത് വർഷത്തെ തടവിന് ശേഷം രക്ഷപ്പെട്ട് 1679 ൽ അരിപ്പു കോട്ടയിലെത്തി.<ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/120304/Plus/plus_05.html|title=An ancient village, a ruin by the sea and stories of pearls from Taprobane|access-date=9 November 2014}}</ref> സിലോണിലെ ആദ്യത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ഫ്രെഡറിക് നോർത്ത്, ഇപ്പോൾ ഡോറിക് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബീച്ച് ഫ്രണ്ടിൽ തന്റെ ഔദ്യോഗിക വേനൽക്കാല വസതി നിർമ്മിക്കുകയും കോട്ടയെ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കുള്ള താമസസ്ഥലമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്തു. കോട്ട കെട്ടിടം പിന്നീട് ഒരു ഗസ്റ്റ് ഹൌസാക്കി മാറ്റിയെങ്കിലും ആഭ്യന്തരയുദ്ധം ഈ പ്രദേശത്തേക്ക് വ്യാപിച്ചതോടെ അത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. [[തമിഴർ|തമിഴ്]] രാജ്ഞിയായ അല്ലി റാണി മന്നാർ മേഖല ഭരിച്ചിരുന്നതായി ഒരു ഐതിഹ്യമുണഅട്. കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇന്ന് കാണാൻ കഴിയുന്ന സ്ഥലത്താണ് അവരുടെ കോട്ട സ്ഥിതി ചെയ്തതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://archives.dailynews.lk/2012/06/14/fea28.asp|title=Maha Vishnu's Temple Maha Kumbabheshekam|access-date=18 July 2015|publisher=Daily News (Sri Lanka)}}</ref><ref>{{Cite book|title=Hinduism a Scientific Religion: & Some Temples in Sri Lanka|last=Kulendiren, Pon|publisher=iUniverse|year=2012|isbn=978-1-4759-3673-5|pages=212}}</ref> കൂടാതെ, കുതിരമലൈ പ്രദേശം അല്ലി റാണിയുടെ കൊട്ടാരമായിരുന്നുവെന്നും ഐതിഹ്യം പറയുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/970518/plus11.html|title=The jewel of the deep|access-date=18 July 2015|publisher=Sunday Times (Sri Lanka)}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sangam.org/2011/08/Aryan_Theory_2.php|title=The Sinhalese of Ceylon and The Aryan Theory|access-date=18 July 2015}}</ref> എന്നാൽ, രാജ്ഞിയുടെ അസ്തിത്വത്തിന് പുരാവസ്തു തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. .<ref>{{Cite journal|last=Wisumperuma|first=Dhanesh|title=The Doric at Arippu: Its Date and Identification|journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka|date=2005|volume=51|issue=New Series|pages=79-96|url=https://www.jstor.org/stable/23731244|accessdate=18 December 2023}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} * {{Cite book|title=The Dutch Forts of Sri Lanka – The Military Monuments of Ceylon|url=https://archive.org/details/dutchfortsofsril0000nels|last=Nelson, W. A.|last2=de Silva, R. K.|date=2004|publisher=Sri Lanka Netherlands Association}} {{Forts in Sri Lanka}} [[വർഗ്ഗം:Coordinates on Wikidata]] [[വർഗ്ഗം:ശ്രീലങ്കയിലെ കോട്ടകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മന്നാർ ജില്ല]] bb48hudnn1a9zxlias2jpb4ts80tfb9 0 629439 4648063 4145651 2026-07-16T16:44:58Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648063 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Naga people (Lanka)}}{{multiple image | footer = | align = | caption_align = center | image1 = Seerani amman.jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = Cobra symbolism in a Sri Lankan Hindu statue of the [[Nainativu Nagapooshani Amman Temple]] | link1 = | image2 = Dambulla 06.jpg | width2 = | alt2 = | caption2 = According to Buddhist scripture the Naga king Muchalinda shielded the Buddha from getting wet in the rain by coiling round him and holding his large hood above the Buddha's head.<ref name="sunob">Godwin Witane . (2003). The growth of the cobra cult in Sri Lanka kuhanjith and indrajith ruled kingdoms of srilanka. Available: {{cite web |url=https://archives.sundayobserver.lk/2003/09/21/fea17.html |title=Online edition of Sunday Observer - Business |access-date=9 May 2016 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20031008212242/http://www.sundayobserver.lk/2003/09/21/fea17.html |archive-date=8 October 2003 }}. Last accessed 7 March 2010.</ref> | link2 = }}ഒരുകാലത്ത് [[ശ്രീലങ്ക]]യിലും [[ദക്ഷിണേന്ത്യ|ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ]] വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലും വസിച്ചിരുന്ന ഒരു പുരാതന ഗോത്രമാണ് '''നാഗാ ജനത'''യെന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. മഹാവംശം, മണിമേഖല, മഹാഭാരതം തുടങ്ങിയ നിരവധി പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളിലും മറ്റ് സംസ്‌കൃതം, പാലി സാഹിത്യങ്ങളിലും നാഗങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. ഭൂഗർഭ ലോകത്ത് വസിക്കുന്ന സർപ്പങ്ങളുടെ രൂപമെടുക്കുന്ന -മനുഷ്യരുടെ ഒരു വിഭാഗമായാണ് അവരെ പൊതുവെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite book|title=Journal of the Ceylon branch of the Royal Asiatic society# The Arya Kingdom in North Ceylon|volume=VII, part II |author=Senarath Paranavitana|date=1961|page=181|publisher=Colombo apothecaries Co. Ltd|language=en|author-link=Senarath Paranavitana }}</ref>{{refn|group=note|In the Mahavamsa as indeed in the ancient Sanskrit and Pali literature in general, the Nagas are never represented as human beings, but as a class of superhuman beings, who inhabited a subterranean world.}} ജാഫ്നയിലെ നാഗദീപ, ഗമ്പഹയിലെ കല്യാണി തുടങ്ങിയ ചില സ്ഥലങ്ങൾ അവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|JCBRAS, S. Paranavitana|1961|p=181}} മണി അഖിത (മണി നാഗ), മഹോദര തുടങ്ങിയ ശ്രീലങ്കൻ ഇതിഹാസങ്ങളിലെ ചില നാഗ രാജാക്കന്മാരുടെ പേരുകൾ സംസ്‌കൃത സാഹിത്യത്തിൽ അമാനുഷിക നാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ കാണപ്പെടുന്നു{{refn|group=note|Mahabharata, Bhandarkar oriental research institute edition, Adiparva, chapter 31, v.15}}, മണിനാഗയുടെ ആരാധന ഇന്ത്യയിൽ മധ്യകാലഘട്ടം വരെ നിലനിന്നിരുന്നു.<ref>{{Cite book|title=Epigraphia Indica|volume=XXVIII Part VI|editor=B.Ch.Chhabra |date=1950|pages=330–334|language=en|title-link=Epigraphia Indica}}</ref> ജാഫ്ന ഉപദ്വീപിനെ തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ നകനാട് എന്നും പാലി സാഹിത്യത്തിൽ നാഗദീപ എന്നും ഗ്രീക്ക് ഭൂമിശാസ്ത്രവിജ്ഞാനഗ്രന്ഥത്തിൽ നാഗാദിബ എന്നും പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite book|title=Historical topography of ancient and medieval Ceylon|publisher=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society, New Series (Vol VI)|last=Nicholas|first=C.W.|date=1963|pages=10|language=en|quote=Other obvious identifications are Nagadiba with Nagadipa or Nakadiva (the Jaffna peninsula) and Rhogandanoi with the inhabitants of Rohana (Ruhuna).}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.archaeology.lk/claudius-ptolemys-sri-lankan-map/|title=Claudius Ptolemy's Sri Lankan Map|date=2 November 2020|publisher=Archaeology.lk|isbn=|pages=|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SkFuAAAAMAAJ|title=The evolution of an ethnic identity: the Tamils in Sri Lanka c. 300 BCE to c. 1200 CE|last=Intirapālā|first=Kārttikēcu|date=2005|publisher=M.V. Publications for the South Asian Studies Centre, Sydney|isbn=9780646425467|pages=172|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SCIDFTjeDD4C&q=nagadibois|title=Geographical Aspects of the Northern Province, Sri Lanka|last=Rajeswaran|first=S. T. B.|date=2012|publisher=Governor's Office, Department of Geography|location=University of Jaffna|pages=61|language=en}}</ref> ജാഫ്നയിലെ ഉടുതുറൈയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മി ആലേഖനം ചെയ്ത നാണയത്തിലും ജാഫ്ന ഉപദ്വീപിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന തമിഴ്നാട്ടിലെ പുതുക്കോട്ടയിൽ നിന്നുള്ള തമിഴ് ലിഖിതത്തിലും നാഗഭൂമി എന്ന പേര് കണ്ടെത്തിരുന്നു.<ref>K. Rajan - Situating the Beginning of Early Historic Times in Tamil Nadu: Some Issues and Reflections (2008) p.56-57 </ref> == പദോൽപ്പത്തി == സംസ്കൃതം, പാലി, സിംഹള, തമിഴ് ഭാഷകളിൽ "നാഗ" എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം "പാമ്പ്" അല്ലെങ്കിൽ "സർപ്പം" എന്നാണ്. == ഉത്ഭവം == മനോഗരൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, "യക്ഷന്മാരും നാഗങ്ങളും [...] ശ്രീലങ്കയിലെ ആദിമ ഗോത്രങ്ങളാണെന്ന് ചില പണ്ഡിതന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്".{{sfn|Manogaran|1987|p=21}} കെ. ഇന്ദ്രപാലനെപ്പോലുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ അവരെ ബിസി മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ തമിഴ് സംസ്‌കാരത്തോടും ഭാഷയോടും ഇഴുകിച്ചേരാൻ തുടങ്ങിയ ഒരു പുരാതന ഗോത്രമായി കണക്കാക്കുന്നു.{{sfn|Indrapala|2005|p=172,174}}{{efn|Kathiragesu Indrapala writes that "In the traditions preserved in the early Sri Lankan chronicles as well as in the early Tamil literary works the Nagas appear as a distinct group".{{sfn|Indrapala|2005|p=173}} He further writes that "the adoption of the Tamil language was helping the Nagas in the Tamil chiefdoms to be assimilated into the major ethnic group there".{{sfn|Indrapala|2005|p=174}}}}അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 9-ആം നൂറ്റാണ്ടിൻ്റെ അവസാനത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ ആ സമയത്തിന് വളരെ മുമ്പുതന്നെ, നാഗർ ദ്വീപിലെ രണ്ട് പ്രധാന വംശീയ വിഭാഗങ്ങളായി ലയിച്ചു. വി. കനകസഭായ് പറയുന്നതനുസരിച്ച്, തെക്കേ ഇന്ത്യയിലും വടക്ക്-കിഴക്കൻ ശ്രീലങ്കയിലും വ്യാപകമായിരുന്ന ഒളിയാർ, പരതവർ, മറവർ, പറയർ,<ref>{{Cite web |title=Castes and tribes of Southern Indian |url=http://www.indianculture.gov.in › ca... Castes and Tribes of Southern India Vol. I-A and B {{!}} INDIAN CULTURE}}</ref>കല്ലാർ, പള്ളി<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZbhLAAAAYAAJ|title=Tamil Studies|last=Aiyangar|first=Muttusvami Srinivasa |date=1914|publisher=Guardian Press|pages=69|language=en}}</ref>എയിനാർ എന്നിവരെല്ലാം നാഗ ഗോത്രങ്ങളാണ്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C|title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago|last=Kanakasabhai|first=V.|date=1904|publisher=Asian Educational Services|isbn=9788120601505|language=en}}</ref>നിരവധി എഴുത്തുകാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അവർ ഒരു ദ്രാവിഡ ഗോത്രമായിരിക്കാം.<ref name="saf">Laura Smid (2003). South Asian folklore: an encyclopedia : Afghanistan, Bangladesh, India, Pakistan, Sri Lanka. Great Britain: Routledge. 429.</ref>{{sfn|Manogaran|1987|p=21}}സംഘസാഹിത്യത്തിന് സംഭാവന നൽകിയ പല തമിഴ് കവികളും അവരുടെ നാഗ വംശജരെ സൂചിപ്പിക്കാൻ നാഗാ ഉപസർഗ്ഗങ്ങളും പ്രത്യയങ്ങളും അവരുടെ പേരുകളിൽ ചേർത്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ukHRAAAAMAAJ&q=naga+descent|title=South India and Ceylon|last=Pillay|first=Kolappa Pillay Kanakasabhapathi|date=1963|publisher=University of Madras|pages=37|language=en}}</ref>{{Sfn|Indrapala|2005|p=174}} == ആദ്യകാല അവലംബങ്ങൾ == [[File:082 Buddha and the Naga Throne (20256361649).jpg|thumb|ബുദ്ധൻ്റെ നാഗദീപ സന്ദർശനം. കേലാനിയ രാജ മഹാവിഹാരത്തിൽ നിന്നുള്ള വിശദാംശങ്ങൾ]] === മഹാവംശം === ബുദ്ധൻ തൻ്റെ രണ്ടാമത്തെ ദ്വീപ് സന്ദർശന വേളയിൽ, രത്നങ്ങൾ പതിച്ച സിംഹാസനം കൈവശം വയ്ക്കുന്നതിനെച്ചൊല്ലി നാഗദീപത്തിലെ രണ്ട് നാഗരാജാക്കൻമാരായ ചൂലോദരനും മഹോദരനും തമ്മിലുള്ള തർക്കം പരിഹരിച്ചതായി ചരിത്രരേഖ പറയുന്നു. നന്ദി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിന് നാഗരാജാക്കന്മാർ ഈ സിംഹാസനം ഒടുവിൽ ബുദ്ധന് സമർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നാഗദീപത്തിൽ ഒരു രാജായതന വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ (കിരി പാലു) ആരാധനാ വസ്തുവായി ഉപേക്ഷിച്ചു.<ref>{{Cite book|title=Mahawamsa, Chapter 1, vv. 44–70 (English translation)|last=Geiger|first=W.|date=1950|pages=5–8|language=en}}</ref> അതിനുശേഷം ഈ സ്ഥലം നൂറ്റാണ്ടുകളായി ദ്വീപിലെ ബുദ്ധമതക്കാരുടെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധമായ ആരാധനാലയങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. മഹാവംശത്തിലെ നാഗദീപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങളും മറ്റ് പാലി രചനകളും പുരാവസ്തു, എപ്പിഗ്രാഫിക്കൽ തെളിവുകളും ചേർന്ന്, മഹാവംശത്തിലെ നാഗദീപമാണ് ഇന്നത്തെ ജാഫ്ന ഉപദ്വീപെന്ന് സ്ഥാപിക്കുന്നത്.<ref>{{Cite book|title=Journal of the Ceylon branch of the Royal Asiatic society#Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon|volume=VI, Special number|author=C.W. Nicholas|year=1963|page=83|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Journal of the Ceylon branch of the Royal Asiatic society# Nagadipa and Buddhist Remains in Jaffna (Part I)|volume=XXVI (no.70) |author=Paul E. Pieris|date=1917|pages=11–30|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Journal of the Ceylon branch of the Royal Asiatic society# Nagadipa and Buddhist Remains in Jaffna (Part II)|volume=XXVIII (no.72) |author=Paul E. Pieris|date=1919|pages=40–60|language=en}}</ref> ജ്ഞാനോദയത്തിനുശേഷം എട്ടാം വർഷത്തിൽ, നാഗദീപത്തിലെ നാഗ രാജാവിൻ്റെ അമ്മാവനായ കല്യാണിയിലെ (ഇന്നത്തെ കേളനിയ) നാഗ രാജാവായ മണിയക്കിതയുടെ ക്ഷണപ്രകാരം ബുദ്ധൻ മൂന്നാമതും ദ്വീപ് സന്ദർശിച്ചതായി വൃത്താന്തം പറയുന്നു. {{sfn|JCBRAS, C.W. Nicholas|1963|p=119}} === രാമായണം === ഇന്ത്യൻ ഇതിഹാസമായ രാമായണത്തിൽ, പുരാണ ദ്വീപായ ലങ്കയെ ശ്രീലങ്കയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ലങ്കയിലെ നിവാസികളെ മനുഷ്യരെക്കൂടാതെ പ്രധാനമായും രാക്ഷസന്മാരായും യക്ഷന്മാരായും നാഗന്മാരായും ഇതിൽ പരാമർശിക്കുന്നു.{{sfn|Manogaran|1987|p=21}}രാവണൻ്റെ പുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്ത് നാഗ രാജകുമാരിയായ സുലോചനയെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചിരുന്നത്.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KKh5AAAAMAAJ&q=Sulochana+naga|title=Rāmāyaṇa tradition in historical perspective|last=Saklani|first=Dinesh Prasad|date=2006|publisher=Pratibha Prakashan|isbn=9788177021295|language=en}}</ref> === മണിമേഖലൈ === തമിഴ് ഇതിഹാസമായ മണിമേഖലയിൽ, ബുദ്ധനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ഇരിപ്പിടമോ പാദപീഠമോ ഉണ്ടായിരുന്ന മണിപല്ലവം എന്ന ചെറിയ ദ്വീപിലേക്ക് നായികയെ അത്ഭുതകരമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു. മണിപല്ലവത്തിലെ ഇരിപ്പിടം ബുദ്ധൻ നാഗദേശത്തെ രണ്ട് രാജാക്കന്മാരെ അനുരഞ്ജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ ഉപയോഗിച്ചതാണെന്നും അത് ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രനാണ് മണിപല്ലവം സ്ഥാപിച്ചതെന്നും ഐതിഹ്യം പറയുന്നു. {{refn|group=note|Manimekalai, V. Saminatha Aiyar, Cantos X-XII, Madras (1921)}}<ref>{{Cite book|title=Manimekalai in its Historical Setting|url=https://archive.org/details/dli.ernet.277134|author=S. Krishnaswami Aiyangar|location=London|date=1928|page=129|language=en}}</ref>ജാഫ്ന ഉപദ്വീപിലെ മണിപല്ലവം ഭരിച്ചിരുന്ന മഹാനായ നാഗ രാജാവായ വലൈ വാനൻ്റെയും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രാജ്ഞിയായ വസമയിലൈയുടെയും മകൾ, രാജകുമാരി പിള്ളി വലൈ, ആദ്യകാല ചോള രാജാവായ കിള്ളിവളവനുമായി ദ്വീപിൽ ഒരു ബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്നു. ഈ കൂട്ടുകെട്ടിൽ നിന്നാണ് തൊണ്ടൈ ഈളം തിരയ്യർ എന്ന രാജകുമാരൻ ജനിച്ചത്. പല്ലവ രാജവംശത്തിൻ്റെ ആദ്യകാല പൂർവ്വികനായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്ന് ചരിത്രകാരന്മാർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.<ref name="Gangoly">{{cite book|title=The art of the Pallavas, Volume 2 of Indian Sculpture Series|author=Ordhendra Coomar Gangoly|publisher=G. Wittenborn, 1957|page=2}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Q2QEAAAAYAAJ|title=Buddhism among Tamils in pre-colonial Tamilakam and Īlam: Prologue. The Pre-Pallava and the Pallava period|last1=Schalk|first1=Peter|last2=Veluppillai|first2=A.|last3=Nākacāmi|first3=Irāmaccantiran̲|date=2002|publisher=Almqvist & Wiksell|isbn=9789155453572|pages=148|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Ancient Jaffna|url=https://archive.org/details/ancientjaffna00muda|author=C. Rasanayagam|location=Madras|date=1926|pages=[https://archive.org/details/ancientjaffna00muda/page/n63 26]–28|language=en}}</ref> അദ്ദേഹം കാഞ്ചീപുരത്ത് നിന്ന് തൊണ്ടൈ നാട് ഭരിച്ചിരുന്നു. ഈ കൂടിച്ചേരലിനെ തുടർന്നാണ് പുരാതന തമിഴ് സാഹിത്യത്തിൽ നൈനത്തീവിനെ മണിപ്പല്ലവം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ചോള-നാഗ വംശത്തിലെ രാജകുടുംബങ്ങൾ ദ്വീപിൻ്റെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളായ നാഗപട്ടണം, തമിഴകത്തിൻ്റെ തൊണ്ടൈ നാട് എന്നിവ ഭരിച്ചിരുന്നു.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.280921|quote=chola manipallavam.|title=Mysore Gazetteer|last1=Rao|first1=Conjeeveram Hayavadana|last2=Rice|first2=Benjamin Lewis|date=1930|publisher=Government Press|pages=519|language=en}}</ref> ബുദ്ധമതം തമിഴകത്ത് എത്തിയപ്പോഴേക്കും, കാവേരിപൂമ്പുഹാർപട്ടണം മുതൽ കടലിനക്കരെയുള്ള നാഗനാടിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന പുരാതന തമിഴ്‌നാട് ചിലപ്പതികാരം (5-6-ആം നൂറ്റാണ്ട്), മണിമേഖലാ (സി.ഇ. 6-ആം നൂറ്റാണ്ട്) എന്നീ ഇരട്ട ഇതിഹാസങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wl7T45yhh1sC&q=naga&pg=PA182|title=Manimekhalai: The Dancer with the Magic Bowl|last1=Cāttan̲ār|last2=Kōpālayyar|first2=Ti Vē|date=1 January 1989|publisher=New Directions Publishing|isbn=9780811210980|language=en}}</ref>തമിഴ് ഇതിഹാസമനുസരിച്ച് ഈ ദ്വീപ് നാഗനാട്, ഇളങ്കൈതീവം എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് പ്രദേശങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="Institute of Asian Studies">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EjptAAAAMAAJ&q=nakanatu|title=Journal of the Institute of Asian Studies|date=1991|publisher=Institute of Asian Studies|pages=31|language=en}}</ref> ദ്രാവിഡ പദമായ ചേരൻ (നാഗ എന്നർത്ഥം), തീവ് (ദ്വീപ് എന്നർത്ഥം) എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ് നാഗനാട് അല്ലെങ്കിൽ ചേരൻതീവ് എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഈ ദ്വീപ് .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J8ELAAAAIAAJ&q=seres|title=Selected writings|last=Gunasegaram|first=Samuel Jeyanayagam|date=1985|publisher=Wim Gunasegaram|pages=33|language=en}}</ref> ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} {{reflist|group=note}} ==അവലംബം== {{reflist}} ===ഗ്രന്ഥസൂചിക=== {{refbegin}} * {{citation |first=Chelvadurai |last=Manogaran |year=1987 |title=Ethnic conflict and reconciliation in Sri Lanka |publisher=University of Hawaii Press}} {{refend}} tn1p0wb5wme98votajxjhp328zli4cq 0 650142 4648042 4587565 2026-07-16T16:09:00Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ജുമ അൽ മാജിദ് | other_names = | image = Juma-al-majid.png | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1930}} | birth_place = | death_date = | nationality = ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റ്സ് | education = | occupation = ജുമ അൽ മാജിദ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനും ഉടമസ്ഥനും | spouse = | children = ഹന , ഖാലിദ് അൽ മാജിദ് <ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/juma-al-majid--a-philanthropist-a-restorer-of-heritage-1.63821143|title=Juma Al Majid — A philanthropist, a restorer of heritage|first=Shafaat|last=Shahbandari|website=Gulf News}}</ref> | parents = | relatives = | website = {{url|https://www.al-majid.com}}<ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/uae/juma-al-majid--a-philanthropist-a-restorer-of-heritage-1.63821143 | title=Juma al Majid — A philanthropist, a restorer of heritage | date=8 May 2019 |website=Gulf News}}</ref><ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/uae/who-is-juma-al-majid-from-humble-beginnings-as-the-son-of-a-pearl-diver-to-leading-dubai-business-magnate-philanthropist-1.1557308020028 | title=Who is Juma al Majid? From humble beginnings as the son of a pearl diver, to leading Dubai business magnate, philanthropist | date=8 May 2019 |website=Gulf News}}</ref><ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/entertainment/arts-culture/knowledge-should-not-be-for-sale-juma-al-majid-1.2097395 | title=Knowledge should not be for sale: Juma al Majid | date=28 September 2017 |website=Gulf News}}</ref> | networth = }} [[UAE|ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റിലെ]] ഒരു പ്രമുഖ ബിസിനസുകാരനും രാഷ്ട്രീയ ഉപദേഷ്ടാവും ജീവകാരുണ്യപ്രവർത്തകനുമാണ് ജുമാ അൽ മാജിദ് (ജനനം:1930, ദുബായ്, യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്). <ref>{{cite book |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili0000davi |last=Davidson |first=Christopher M. |page=[https://archive.org/details/dubaivulnerabili0000davi/page/156 156] |year=2009 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-70035-1 }}</ref> ജുമാ അൽ മാജിദ് ഹോൾഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനും ചെയർമാനുമാണ്. 2016 ൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ധനികരായ അറബികളിൽ ഒരാളായി അൽ മാജിദ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.forbesmiddleeast.com/en/lists/people/pname/juma-al-majid/pid/13171/|title=The World's Richest Arabs|work=Forbes Middle East|access-date=23 November 2016|archive-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124024651/http://www.forbesmiddleeast.com/en/lists/people/pname/juma-al-majid/pid/13171/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/who-is-juma-al-majid-from-humble-beginnings-as-the-son-of-a-pearl-diver-to-leading-dubai-business-magnate-philanthropist-1.1557308020028|title=Who is Juma Al Majid? From humble beginnings as the son of a pearl diver, to leading Dubai business magnate, philanthropist|website=Gulf News|date=8 May 2019 }}</ref><ref name="auto3">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/business/juma-al-majid-a-life-in-service-1.717158|title=Juma Al Majid: A life in service|website=Gulf News|date=24 November 2010 }}</ref> യുഎഇ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പുരോഗതിക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. വ്യാപാരം, ഉൽപ്പാദനം, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവയിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കൂട്ടായ്മയായ ജുമാ അൽ മാജിദ് ഗ്രൂപ്പ് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിപാലനം, മേഖലയിലെ സാംസ് കാരികവും സാമൂഹികവുമായ സംരംഭങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ജുമ അൽ മാജിദിന് അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/books/juma-al-majid-s-quest-for-universal-knowledge-brings-the-world-s-treasures-online-1.721033|title=Juma Al Majid's quest for universal knowledge brings the world's treasures online|first=Melissa|last=Gronlund|website=The National}}</ref> ദുബായ് ഇക്കണോമിക് കൗൺസിൽ ചെയർമാൻ, യുഎഇ സെൻട്രൽ ബാങ്ക് വൈസ് ചെയർമാൻ, എമിറേറ്റ്സ് ബാങ്ക് ഇന്റർനാഷണൽ ലിമിറ്റഡ് വൈസ് ചെയർമാൻ, ദുബായ് ചേംബർ ഓഫ് കൊമേഴ്സ് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രി ഡയറക്ടർ, അൽ-നിസ്ർ പബ്ലിഷിംഗ് (ഗൾഫ് ന്യൂസ്) ബോർഡ് അംഗം തുടങ്ങിയ പദവികൾ വഹിച്ചു. <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/376009|title=Dubai Chamber Of Commerce And Industry Restructured As Three Separate Entities To Support The City's Ambitions As A Global Business Hub|website=Entrepreneur|date=30 June 2021 }}</ref><ref name="auto2">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/arts-culture/knowledge-should-not-be-for-sale-juma-al-majid-1.2097395|title=Knowledge should not be for sale: Juma Al Majid|website=Gulf News|date=28 September 2017 }}</ref> 1950 ൽ അദ്ദേഹം ജുമാ അൽ മാജിദ് ഹോൾഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് പിന്നീട് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ട്രാവൽ ആൻഡ് ടൂറിസം, ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി, നിക്ഷേപങ്ങൾ, ഓട്ടോമൊബൈൽസ്, കരാർ, വാണിജ്യം എന്നിവയാണ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രമുഖ വ്യാപാര മേഖലകൾ .<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/why-taj-handed-back-the-dubai-palace-hotel-to-juma-al-majid-group/articleshow/51191084.cms?from=mdr|title=Why Taj handed back the Dubai palace hotel to Juma Al Majid Group|work=The Economic Times}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1930-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:എമറാത്തി വ്യാപാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] re8vybkhhnmcqmzxlj4vvr3kpsshdu1 0 662527 4647977 4590940 2026-07-16T14:17:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647977 wikitext text/x-wiki അപ്പർ പാലിയോലിത്തിക്കിനും [[നവീനശിലായുഗം|നവീനശിലായുഗത്തിനും]] ഇടയിലുള്ള പുരാവസ്തു കാലഘട്ടമാണ് '''മെസോലിത്തിക്ക്''' (ഗ്രീക്ക് : μέσος, മെസോസ് 'മിഡിൽ' + λίθος, ലിത്തോസ് 'കല്ല്') . എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക് എന്ന പദം പലപ്പോഴും മെസോലിത്തിക്കിനു പര്യായമായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്, പ്രത്യേകിച്ച് വടക്കൻ യൂറോപ്പിന് പുറത്ത് ലെവന്റ്, കോക്കസസ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ. [[നവീനശിലായുഗം|യുറേഷ്യയുടെ]] വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ മെസോലിത്തിക്കിന്റെ സമയപരിധികൾ വ്യത്യസ്തമാണ്. യൂറോപ്പിലെയും പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യയിലെയും [[ഹണ്ടർ ഗാതറർ|വേട്ടയാടുന്ന സംസ്കാരങ്ങളുടെ]] അവസാന കാലഘട്ടത്തെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് അവസാന ഹിമാനിക്കും [[നവീനശിലായുഗ വിപ്ലവം|നവീനശിലായുഗവിപ്ലവത്തിനുമിടയിൽ]]. യൂറോപ്പിൽ ഈ കാലഘട്ടം ഏകദേശം ബി.സി.ഇ 15,000 മുതൽ 5,000 വരെയാണ് ; തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യയിൽ (എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക് ) ഏകദേശം ബി.സി.ഇ 20,000 മുതൽ 10,000 വരെയാണ്. [[File:OpgravingStevoort.jpg|thumb|OpgravingStevoort|മെസോലിത്തിക്ക് നിർമ്മിതികൾ]] മെസോലിത്തിക്കുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംസ്കാരം വ്യത്യസ്തപ്രദേശങ്ങൾക്കിടയിൽ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇത് പ്രധാനമായും വേട്ടക്കാരന്റെ ജീവിതരീതി തുടരുന്നവരുടെ എണ്ണത്തിലുള്ള കുറവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പാലിയോലിത്തിക്ക് കാലത്തെ സാധാരണ ആയുധങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ പരിഷ്കരിച്ചതും ചെറിയതുമായ ആയുധങ്ങളാണ് മെസോലിത്തിക്കിലേത്. പ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ച്, [[കളിമൺപാത്രനിർമാണം|മൺപാത്രങ്ങളുടെയും]] തുണിത്തരങ്ങളുടെയും ഉപയോഗം മെസോലിത്തിക്കിലെ ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ കാണപ്പെടാം. എന്നാൽ പൊതുവെ കൃഷിയുടെ സൂചനകൾ നവീന ശിലായുഗത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. കടലിനോടോ അല്ലെങ്കിൽ ഉൾനാടൻ ജലത്തോടോ അടുത്ത നല്ല ഭക്ഷണം ലഭ്യമാകന്ന സ്ഥലത്താണ് കൂടുതൽ സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നത്. മെസോലിത്തിക്ക് സമൂഹങ്ങൾ സങ്കീർണ്ണമായി കാണപ്പെടുന്നില്ല. ശ്മശാനങ്ങൾ വളരെ ലളിതമാണ്. നേരെമറിച്ച് വലിയ ശ്മശാനങ്ങൾ നവീന ശിലായുഗത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. ==പദോല്പത്തി== "പാലിയോലിത്തിക്ക്", "നിയോലിത്തിക്ക്" എന്നീ പദങ്ങൾ ജോൺ ലുബ്ബോക്ക് 1865-ൽ തന്റെ കൃതിയായ പ്രീ-ഹിസ്റ്റോറിക് ടൈംസിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. "മെസോലിത്തിക്ക്" 1866-ൽ ഹോഡർ വെസ്‌ട്രോപ്പ് ഒരു വിഭാഗമായി ചേർത്തു. വെസ്‌ട്രോപ്പിന്റെ നിർദ്ദേശം ഉടൻ തന്നെ വിവാദമായി. ജോൺ ഇവാൻസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു ബ്രിട്ടീഷ് സ്കൂൾ ഒരു ഇന്റർമീഡിയറ്റിന്റെ ആവശ്യമില്ലെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. ഗബ്രിയേൽ ഡി മോർട്ടിലറ്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള യൂറോപ്യൻ ശാസ്ത്രജ്ഞർ പാലിയോലിത്തിക്കിനും നിയോലിത്തിക്കിനും ഇടയിൽ ഒരു വിടവ് ഉണ്ടെന്ന് ഉറപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു. [[ഗോർഡൻ ചൈൽഡ്|ഗോർഡൻ ചൈൽഡിന്റെ]] കൃതിയായ ദി ഡോൺ ഓഫ് യൂറോപ്പിന്റെ (1947) കാലമായപ്പോഴേക്കും, പാലിയോലിത്തിക്കിനും നിയോലിത്തിക്കിനുമിടയിലുള്ള ഒരു പരിവർത്തന കാലഘട്ടം തീർച്ചയായും ഉപയോഗപ്രദമായ ഒരു ആശയമാണെന്ന് നിർണ്ണയിക്കാൻ മതിയായ വിവരങ്ങൾ നിലവിലിരുന്നു. <ref>{{cite book|last1=Linder|first1=F.|title=Social differentiering i mesolitiska jägar-samlarsamhällen|date=1997|publisher=Institutionen för arkeologi och antik historia, Uppsala universitet|location=Uppsala.}}</ref> എന്നിരുന്നാലും, "മെസോലിത്തിക്ക്", "എപ്പിപാലിയോലിറ്റിക്" എന്നീ പദങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായ ഉപയോഗ രീതികളോടെ തുടരുന്നു. വടക്കൻ യൂറോപ്പിലെ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ, ഉദാഹരണത്തിന്, ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ, ജർമ്മനി, സ്കാൻഡിനേവിയ, ഉക്രെയ്ൻ, റഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പുരാവസ്തു സൈറ്റുകൾക്ക്, "മെസോലിത്തിക്ക്" എന്ന പദം മിക്കവാറും എപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങളിലെ പുരാവസ്തുഗവേഷണത്തിൽ, "എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക്" എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. "എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക്" ചിലപ്പോൾ "മെസോലിത്തിക്ക്" എന്നതിനൊപ്പം അപ്പർ പാലിയോലിത്തിക്കിന്റെ അവസാനത്തിനും മെസോലിത്തിക്കിനും ഇടയിലുള്ള കാലഘട്ടത്തിനും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. <ref>"final Upper Paleolithic industries occurring at the end of the [[Last glacial period|final glaciation]] which appear to merge technologically into the Mesolithic" {{cite book|editor1-last=Bahn|editor1-first=Paul|title=The Penguin archaeology guide|date=2002|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=978-0-14-051448-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/penguinarchaeolo0000unse}}</ref> "മെസോലിത്തിക്ക്" ഒരു ഇന്റർമീഡിയറ്റ് കാലഘട്ടത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, ചില എഴുത്തുകാർ കൃഷിയിലേക്ക് തിരിയാത്ത വേട്ടയാടുന്ന സംസ്കാരങ്ങൾക്ക് "എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക്" എന്ന പദം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, എന്നാൽ നട്ടുഫിയൻ സംസ്കാരം പോലെ നവീനശിലായുഗവിപ്ലവം നടന്ന സംസ്കാരങ്ങൾക്കായി "മെസോലിത്തിക്ക്" എന്ന പദം ഉപയോഗിക്കുന്നു. മറ്റ് രചയിതാക്കൾ "മെസോലിത്തിക്ക്" എന്നത് ലാസ്റ്റ് ഗ്ലേഷ്യൽ മാക്സിമത്തിന് (അവസാനഹിമാനി) ശേഷമുള്ള വേട്ടയാടുന്ന സംസ്കാരങ്ങളെ അവർ കാർഷികമേഖലയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിനു വിധേയമായോ അല്ലയോ എന്നു കണക്കാക്കാതെ അവരെ കുറിക്കാനുള്ള പൊതുവായ പദമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ, പുരാവസ്തു ഉപശാഖകൾക്കിടയിൽ പദാവലി വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, യൂറോപ്യൻ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ "മെസോലിത്തിക്ക്" വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു, അതേസമയം "എപ്പിപാലിയോലിത്തിക്ക്" കിഴക്കൻ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ കൂടുതൽ സാധാരണമാണ്. ==യൂറോപ്പ്== [[File:Большой шигирский идол.jpg|thumb|Большой шигирский идол|ഷിഗിർ വിഗ്രഹം]] ഏകദേശം 15,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണ് [[ബാൾക്കൻ|ബാൾക്കണിൽ]] മെസോലിത്തിക്ക് യുഗം ആരംഭിക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ, 14,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ്, വടക്കൻ [[സ്പെയിൻ|സ്പെയിനിലെയും]] തെക്കൻ [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിലെയും]] ഫ്രാങ്കോ-കാന്റാബ്രിയൻ മേഖലയിലാണ് ആദ്യകാല മെസോലിത്തിക്ക് അഥവാ അസീലിയൻ ആരംഭിക്കുന്നത്. യൂറോപ്പിന്റെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിൽ, മെസോലിത്തിക്ക് 11,500 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ആരംഭിക്കുന്നു. ([[ഹോളോസീൻ|ഹോളോസീനിന്റെ]] ആരംഭം). അവസാന ഹിമയുഗം അവസാനിച്ചപ്പൊൾ കൂടുതൽ പാരിസ്ഥിതികപ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിച്ച പ്രദേശങ്ങൾക്ക് സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന, കൂടുതൽ വ്യക്തമായ മെസോലിത്തിക് യുഗമുണ്ട്. <ref>"final Upper Paleolithic industries occurring at the end of the [[Last glacial period|final glaciation]] which appear to merge technologically into the Mesolithic" {{cite book|editor1-last=Bahn|editor1-first=Paul|title=The Penguin archaeology guide|date=2002|publisher=Penguin Books|location=London|isbn=978-0-14-051448-3|url-access=registration|url=https://archive.org/details/penguinarchaeolo0000unse}}</ref> ഉദാഹരണത്തിന്, വടക്കൻ യൂറോപ്പിൽ, ചൂടുള്ള കാലാവസ്ഥ സൃഷ്ടിച്ച ചതുപ്പുനിലങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സമൃദ്ധമായ ഭക്ഷണസാധനങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സമൂഹങ്ങൾക്ക് നന്നായി ജീവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങൾ, മാഗ്ലെമോസിയൻ, അസീലിയൻ സംസ്കാരങ്ങൾ പോലെയുള്ള വ്യതിരിക്തമായ മനുഷ്യ സംസ്കാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. മെസോലിത്തിക്ക് യുഗത്തിൽ മൈക്രോലിത്തിക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു ചെയ്ത കല്ല് ഉപകരണങ്ങൾ ( മൈക്രോലിത്തുകൾ ) സാധാരണമാണ്. എന്നാൽ അയർലൻഡ്, പോർച്ചുഗലിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ, ഐൽ ഓഫ് മാൻ, ടൈറേനിയൻ ദ്വീപുകൾ തുടങ്ങിയ ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ, മെസോലിത്തിക്കിൽ ഒരു പ്രത്യേകതരത്തിലുള്ള മാക്രോലിത്തിക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു.<ref>{{cite thesis|last1=Driscoll|first1=Killian|title=The early prehistory in the west of Ireland: Investigations into the social archaeology of the Mesolithic, west of the Shannon, Ireland.|date=2006|url=http://lithicsireland.ie/mlitt_mesolithic_west_ireland_chap_3.html|publisher=National University of Ireland, Galway}}</ref> നിയോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിൽ, മൈക്രോലിത്തിക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യയ്ക്ക് പകരം മാക്രോലിത്തിക്ക് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു മിനുക്കിയ കല്ല്, മഴു പോലുള്ള ശിലാ ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർദ്ധിച്ചു. ആചാരപരമായ അല്ലെങ്കിൽ [[ജ്യോതിഃശാസ്ത്രം|ജ്യോതിശാസ്ത്രപരമായ]] പ്രാധാന്യമുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചതിന് ചില തെളിവുകളുണ്ട്. [[സ്റ്റോൺഹെൻജ്|സ്റ്റോൺഹെഞ്ച്]], [[വൃദ്ധിക്ഷയം|ചന്ദ്രന്റെ വൃദ്ധിക്ഷയങ്ങളെ]] പ്രതിഫലിപ്പിക്കുമെന്ന് കരുതുന്ന വ്യത്യസ്ത വലിപ്പത്തിലുള്ള ദ്വാരങ്ങളുള്ള സ്കോട്ട്‌ലൻഡിലെ വാറൻ ഫീൽഡിലെ "ചന്ദ്ര കലണ്ടർ"എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇവ രണ്ടും എകദേശം ബി.സി.ഇ എട്ടാം സഹസ്രാബ്ദത്തിലേതെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. <ref>{{cite web | url =http://intarch.ac.uk/journal/issue34/gaffney_index.html| title =Time and a Place: A luni-solar 'time-reckoner' from 8th millennium BC Scotland|work=[[Internet Archaeology]] | author=V. Gaffney|access-date = 16 July 2013|display-authors=etal}}</ref> മെസോലിത്തിക്കിൽ മനുഷ്യർ യൂറോപ്പിലെ കാടുകളുടെ പരിസ്ഥിതിയെസ്വാധീനിച്ചു. അവർ ഹേസൽനട്ടു പോലുള്ള അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട സസ്യങ്ങൾ യൂറോപ്യൻ കാടുകളിൽ നിവേശിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|last=Paschall|first=Max|date=2020-07-22|title=The Lost Forest Gardens of Europe|url=https://www.shelterwoodforestfarm.com/blog/the-lost-forest-gardens-of-europe|access-date=2021-01-05|website=Shelterwood Forest Farm|language=en-US}}</ref> " നിയോലിത്തിക്ക് പാക്കേജ്" (കൃഷി, കന്നുകാലി വളർത്തൽ, മിനുക്കിയ കല്ല് മഴുക്കൾ, തടി വീടുകൾ, മൺപാത്രങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ) യൂറോപ്പിലേക്ക് വ്യാപിച്ചതോടെ, മെസോലിത്തിക്ക് ജീവിതരീതി പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെടുകയും ഒടുവിൽ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്തു. ജനസംഖ്യയുടെ വലിപ്പം, സസ്യഭക്ഷണങ്ങളുടെ ഉപയോഗം തുടങ്ങിയ മെസോലിത്തിക്ക് അനുരൂപങ്ങൾ കൃഷിയിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിന്റെ തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite book|editor1-last=Price|editor1-first=Douglas|title=Europe's first farmers|url=https://archive.org/details/europesfirstfarm0000unse|date=2000|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge|isbn=978-0521665728}}</ref> വ്യത്യസ്തമായ ലോകവീക്ഷണങ്ങളും ചിന്താഗതികളും, കൃഷിരീതിയുടെ സജീവമായ നിരാകരണം എന്നിവയുടെ ഫലമായി മറ്റ് മെസോലിത്തിക്ക് സമൂഹങ്ങൾ നവീനശിലായുഗ പാക്കേജിനെ നിരസിച്ചു.<ref name="Furholt">{{cite journal |last1=Furholt |first1=Martin |title=Mobility and Social Change: Understanding the European Neolithic Period after the Archaeogenetic Revolution |journal=Journal of Archaeological Research |date=2021 |volume=10.1007/s10814-020-09153-x |issue=4 |pages=481–535 |doi=10.1007/s10814-020-09153-x |doi-access=free |hdl=10852/85345 |hdl-access=free }}</ref> ഹേഗനിൽ നിന്നുള്ള ഒരു സാമ്പിളിൽ, മെസോലിത്തിക്ക് ജനതയുടെ പിൻഗാമികൾ ആ പ്രദേശത്ത് കർഷക സംഘങ്ങൾ വന്നതിന് ശേഷവും 2000 വർഷത്തിലേറെയായി ഭക്ഷണം തേടുന്ന ഒരു ജീവിതശൈലി നിലനിർത്തിയതായി കാണപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite journal|last1=Bollongino|first1=R.|last2=Nehlich|first2=O.|last3=Richards|first3=M. P.|last4=Orschiedt|first4=J.|last5=Thomas|first5=M. G.|last6=Sell|first6=C.|last7=Fajkosova|first7=Z.|last8=Powell|first8=A.|last9=Burger|first9=J.|title=2000 Years of Parallel Societies in Stone Age Central Europe|journal=Science|date=2013|volume=342|issue=6157|pages=479–81|doi=10.1126/science.1245049|pmid=24114781|url=http://pdfs.semanticscholar.org/1591/e7a03439c5d75aa20eb76b7ffe572ae19435.pdf|bibcode=2013Sci...342..479B |s2cid=206552000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505015156/http://pdfs.semanticscholar.org/1591/e7a03439c5d75aa20eb76b7ffe572ae19435.pdf|archive-date=5 May 2020 |url-status=dead}}</ref> അത്തരം സമൂഹങ്ങളെ "ഉപനിയോലിത്തിക്ക് " എന്ന് വിളിക്കുന്നു. വേട്ടയാടുന്ന ജനസമൂഹങ്ങൾക്ക് നിലവിലുള്ള കർഷക സമൂഹങ്ങളുമായുള്ള സംയോജനം മൂലം കാർഷിക ജീവിതശൈലി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.<ref name="Furholt"/> വടക്ക്-കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ, കൃഷിക്ക് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത പ്രദേശങ്ങളിൽ വേട്ടയാടലും മത്സ്യബന്ധന ജീവിതശൈലിയും മെസോലിത്തിക്കിൽ തുടർന്നു വന്നു. സ്കാൻഡിനേവിയയിൽ മെസോലിത്തിക്കിനു തെളിവുകളൊന്നുമില്ല. ===കല=== [[File:Lovers 9000BC british museum.jpg|thumb|കമിതാക്കൾ, കാലഘട്ടം 9000 ബി.സി.ഇ യോടടുത്ത്]] അപ്പർ പാലിയോലിത്തിക്ക്, നിയോലിത്തിക്ക് എന്നിവയുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, മെസോലിത്തിക്കിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച കലാസൃഷ്ടികളുടെ എണ്ണം കുറവാണ്. അപ്പർ പാലിയോലിത്തിക്കിൽ നിന്നുള്ള [[ലിബേറിയൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ ബേസിനിലെ ശിലാചിത്രങ്ങൾ|ഐബേരിയൻ മെഡിറ്ററേനിയൻ ബേസിനിലെ ശിലാചിത്രങ്ങൾ]], അപ്പർ പാലിയോലിത്തിക്കിലെ ഗുഹാചിത്രങ്ങളുടേതുപോലെ അറിയപ്പെടുന്നതല്ലെങ്കിലും ആ കാലഘട്ടത്തിൽ ആകമാനം വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നതും ഗുഹാചിത്രങ്ങളുമായി വ്യക്തമായ വൈരുദ്ധ്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നവയുമാണ്. ശിലാചിത്രങ്ങൾ മിക്കവാറും തുറന്നു കിടക്കുന്ന പാറക്കെട്ടുകളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതും മൃഗങ്ങളേക്കാൾ മനുഷ്യരുടെ രൂപങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയതുമാണ്. വസ്ത്രങ്ങളുടേയും നൃത്തം, പോരാട്ടം, വേട്ടയാടൽ, ഭക്ഷണം ശേഖരിക്കൽ എന്നിവയുടേയും രംഗങ്ങൾ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. പാലിയോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്ന രൂപങ്ങളേക്കാൾ ചെറുതാണ് ഈ ശിലാചിത്രങ്ങളുടേതെങ്കിലും അവ കൂടുതൽ ചിത്രരൂപത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>Sandars, Nancy K., ''Prehistoric Art in Europe'', Penguin (Pelican, now Yale, History of Art), pp. 87–96, 1968 (nb 1st edn.)</ref> വടക്കൻ യൂറോപ്പിൽ നിന്ന് ആംബറിലും ബ്രിട്ടനിൽ നിന്ന് തോടിലുമുള്ള പെൻഡന്റുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref>[https://www.york.ac.uk/news-and-events/news/2016/research/mesolithic-shale-pendant/ "11,000 year old pendant is earliest known Mesolithic art in Britain"], University of York</ref> [[യൂറാൽ പർവ്വതനിര|യുറാലുകളിലെ]] ശിലാകലകൾ പാലിയോലിത്തിക്കിനു ശേഷമുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ മറ്റിടങ്ങൾക്ക് സമാനമായ മാറ്റങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ഷിഗിർ വിഗ്രഹം അന്നത്തെ കാലത്ത് നിർമ്മിതികൾക്കുപയോഗിച്ചരുന്ന വളരെ സാധാരണമായ ഒരു സാമഗ്രിയായിരുന്നിരിക്കാവുന്ന തടി കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവയിൽ അപൂർവമായി അവശേഷിച്ച ഒരു പുരാവസ്തുവാണ്. ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങളാൽ കൊത്തിയെടുത്ത ലാർച്ച് മരത്തിലുള്ള ഒരു പലകയാണിത്. പലകയുടെ മുകൾ ഭാഗത്തായി ഒരു മനുഷ്യന്റെ തലയുണ്ട്. ഇപ്പോൾ ശകലങ്ങളായെങ്കിലും ഉണ്ടാക്കുമ്പോൾ പ്രത്യക്ഷത്തിൽ 5 മീറ്ററിലധികം ഉയരമുണ്ടാകുമായിരുന്നു ഈ പ്രതിമക്ക്.<ref>{{cite web |url=https://www.livescience.com/62404-shigir-idol-age-and-new-face.html |title=This Eerie, Human-Like Figure Is Twice As Old As Egypt's Pyramids |last=Geggel |first=Laura |work=[[Live Science]] |date=25 April 2018 |access-date=28 April 2018}}</ref> ===സെറാമിക് മെസോലിത്തിക്ക്=== 9,000 മുതൽ 5,850 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് വടക്ക്-കിഴക്കൻ [[യൂറോപ്പ്|യൂറോപ്പ്]], [[സൈബീരിയ|സൈബീരിയ]], ചില തെക്കൻ യൂറോപ്യൻ, [[ഉത്തരാഫ്രിക്ക|വടക്കേ ആഫ്രിക്ക]] എന്നിവിടങ്ങളിൽ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രജ്ഞർ "സെറാമിക് മെസോലിത്തിക്ക്" എന്ന കാലഘട്ടത്തെ പ്രത്യേകമായി വേർതിരിക്കുന്നു. റഷ്യൻ പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ അത്തരം മൺപാത്ര നിർമ്മാണ സംസ്കാരങ്ങളെ നിയോലിത്തിക്ക് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ അവിടങ്ങളിൽ കൃഷി ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ മൺപാത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന മെസോലിത്തിക്ക് സംസ്കാരം മറ്റ് നിയോലിത്തിക്ക് സംസ്കാരങ്ങളുടെ അനുബന്ധം ആയി കാണാവുന്നതാണ്. സൈബീരിയയിലെ [[ബൈകാൽ തടാകം|ബൈക്കൽ തടാകത്തിന്]] ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശത്താണ് ഇത്തരത്തിലുള്ള മൺപാത്രങ്ങൾ ആദ്യമായി കാണപ്പെടുന്നത്. 9,000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് റഷ്യയിലെ വോൾഗയിലെ എൽഷാൻ അല്ലെങ്കിൽ യെൽശങ്ക അല്ലെങ്കിൽ സമര സംസ്കാരത്തിൽ ഈ മൺപാത്രങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. അവിടെ നിന്ന് അവ ഡൈനിപ്പർ-ഡൊണറ്റ്സ് സംസ്കാരം വഴി കിഴക്കൻ ബാൾട്ടിക്കിലെ നർവ സംസ്കാരത്തിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു. തീരപ്രദേശത്ത് പടിഞ്ഞാറോട്ട് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ഇത് [[ഡെന്മാർക്ക്|ഡെൻമാർക്കിലെ]] എർട്ടെബോൾ സംസ്കാരത്തിലും വടക്കൻ ജർമ്മനിയിലെ എല്ലെർബെക്കിലും താഴ്ന്ന രാജ്യങ്ങളിലെ (ബെൽജിയം, നെതർലാന്റ്സ്)അനുബന്ധ സ്വിഫ്റ്റർബാന്റ് സംസ്കാരത്തിലും കാണപ്പെടുന്നു. ===നെയ്ത്ത്=== ചെരുപ്പുകളും കൊട്ടയും നിർമ്മിക്കാൻ പാകത്തിനായി നെയ്ത്ത് വിദ്യ വികസിച്ചിരുന്നു. കൊട്ടകൾ മികച്ച രീതിയിൽ നിർമ്മിച്ചതും ചായങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതുമായിരുന്നു. തെക്കൻ സ്പെയിനിലെ [[ക്യൂവ ഡി ലോസ് മുർസിലാഗോസിൽ]] 2023-ൽ 9,500 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് കൊട്ടകൾ നിർമ്മിച്ചതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.<ref>''Hunter-Gatherers Were Making Baskets 9,500 Years Ago, Researchers Say'' by Rachel Chaundler, The New York Times 30 September 2023 Science, updated 3 October 2023</ref><ref>{{Cite journal |last1=Martínez-Sevilla |first1=Francisco |last2=Herrero-Otal |first2=Maria |last3=Martín-Seijo |first3=María |last4=Santana |first4=Jonathan |last5=Lozano Rodríguez |first5=José A. |last6=Maicas Ramos |first6=Ruth |last7=Cubas |first7=Miriam |last8=Homs |first8=Anna |last9=Martínez Sánchez |first9=Rafael M. |last10=Bertin |first10=Ingrid |last11=Barroso Bermejo |first11=Rosa |last12=Bueno Ramírez |first12=Primitiva |last13=de Balbín Behrmann |first13=Rodrigo |last14=Palomo Pérez |first14=Antoni |last15=Álvarez-Valero |first15=Antonio M. |date=2023-09-27 |title=The earliest basketry in southern Europe: Hunter-gatherer and farmer plant-based technology in Cueva de los Murciélagos (Albuñol) |journal=Science Advances |language=en |volume=9 |issue=39 |article-number=eadi3055 |doi=10.1126/sciadv.adi3055 |issn=2375-2548 |pmc=10530072 |pmid=37756397|bibcode=2023SciA....9I3055M }}</ref> ==പടിഞ്ഞാറൻ യൂറേഷ്യയ്ക്ക് പുറത്ത് "മെസോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടം"== ഇന്ത്യയുടെ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ, ഏകദേശം 12,000 നും 8,000 നും ഇടയിൽ മെസോലിത്തിക്ക്, ഉപയോഗത്തിലുള്ള ഒരു ആശയമായി തുടരുന്നു. ചൈനയിലെ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ പാലിയോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക് എന്നീ ആശയങ്ങൾ ഉപയോഗപ്രദമാണെങ്കിലും, മെസോലിത്തിക് എന്ന ആശയം ചൈനയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉപയോഗപ്രദമായി കണക്കാക്കുന്നില്ല. അമേരിക്കൻ പുരാവസ്തുകാലഘട്ടത്തിൽ, മെസോ-ഇന്ത്യൻ കാലഘട്ടം, ഒരു പരിധിവരെ മെസോലിത്തിക്ക് കാലഘട്ടത്തിനു തുല്യമായി കണക്കാക്കുന്നു. ==അവലംബം== {{Reflist}} 14f9gqy6kw98ce7vddcdzvwsul8s438 0 665202 4647926 4643667 2026-07-16T12:56:55Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647926 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Calidris subminuta - Pak Thale.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Calidris subminuta'' |volume=2016 |article-number=e.T22693392A93402557 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693392A93402557.en |access-date=11 November 2021}}</ref> | taxon = Calidris subminuta | authority = ([[Alexander von Middendorff|Middendorff]], 1853) | synonyms = ''Erolia subminuta'' }} ജലാശയങ്ങൾക്കടുത്തും തീരപ്രദേശങ്ങളിലുമായി കാണപ്പെടുന്ന ചെറിയ ഒരിനം നീർപ്പക്ഷിയാണ് '''വിരലൻ മണലൂതി''' (long-toed stint ''Calidris subminuta''). പുരാതന ഗ്രീക്ക് പദമായ കാലിഡ്രിസ് അല്ലെങ്കിൽ സ്കാലിഡ്രിസിൽ നിന്നാണ് ഈ ജനുസിന്റെ നാമം ഉണ്ടായതു . ചാരനിറത്തിലുള്ള ചില ജലാശയ പക്ഷികളെ സൂചിപ്പിക്കാൻ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ ഈ പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. സബ് മൈന്യൂട്ട എന്ന സ്പീഷീസ് നാമമാകട്ടെ - സബ് (അർത്ഥം - സാമ്യമുള്ള), മൈന്യൂട്ട (അർത്ഥം - ചെറിയത്) - കുരുവി മണലൂതി (little stint - ''Calidris minuta'') യുമായുള്ള ഇതിന്റെ സാമ്യം കാരണം വന്നതാണ് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. എന്നാൽ കാലിഡ്രസ് ജനുസ്സിൽ തന്നെയുള്ള [[ടെമ്മിങ്കി മണലൂതി]] (Temminck's stint) യാണ് വിരലൻ മണലൂതിയുമായി ഏറ്റവുമധികം ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നത് എന്ന് പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു <ref>{{Cite journal |last=Černý |first=David |last2=Natale |first2=Rossy |date=2022-12 |title=Comprehensive taxon sampling and vetted fossils help clarify the time tree of shorebirds (Aves, Charadriiformes) |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1055790322002330 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |language=en |volume=177 |pages=107620 |doi=10.1016/j.ympev.2022.107620}}</ref>. ദേശാടനക്കാരായ ഇവ [[പാലിയാർട്ടിക് മേഖല|വടക്കൻ ഏഷ്യ]]യിലാണ് പ്രജനനം നടത്തുന്നത് <ref>{{Citation|title=Calidris subminuta (Middendorf). Long-toed Stint. Bécasseau à longs doigts.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0167|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-06-24}}</ref>. ശൈത്യകാലത്ത് ഭൂമിയുടെ തെക്കു ഭാഗത്തേക്കു നീങ്ങി, തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യ, ഓസ്‌ട്രേലിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ യൂറോപ്പിൽ വളരെ അപൂർവമായി മാത്രമേ വിരലൻ മണലൂതിയെ കാണാറുള്ളൂ. മഞ്ഞ നിറമുള്ള കാലുകളും നേർത്തു കുറുകിയ കറുത്ത കൊക്കുകളുമുള്ള ഈ പക്ഷി പ്രായപൂർത്തിയായിക്കഴിഞ്ഞാൽ തൂവലുകൾക്ക് തവിട്ടു നിറവും ഉള്ളിൽ കറുത്ത പൊട്ടുകളുമുണ്ടാകും.അടിഭാഗത്തെ തൂവലുകൾക്ക് വെളുത്ത നിറമാണ്. തലയുടെ മുകൾഭാഗം തവിട്ടു നിറം. കണ്ണിന് മുകളിൽ നേരിയ പുരിക അടയാളമുണ്ട്. ശൈത്യകാലത്ത് വിരലൻ മണലൂതിയുടെ നിറം മാറി ദേഹത്തിന്റെ മുകൾഭാഗം ചാരനിറമാകുന്നു.കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ നിറം മുതിർന്നവരിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. മറ്റു മണലൂതികളിൽ നിന്നും വിരലൻമണലൂതികളെ വേർതിരിച്ചറിയുക പ്രയാസമാണ്. അതുപോലെ വടക്കേ അമേരിക്കയിൽ കണ്ടുവരുന്ന least sandpiper (''Calidris minutilla'')യുമായും വിരലൻമണലൂതിക്ക് വളരെയധികം സാദൃശ്യമുണ്ട്‍.നേർത്തു നീണ്ട കഴുത്ത്, നീണ്ട വിരലുകൾ, കൂടുതൽ തിളക്കമാർന്ന നിറം, കട്ടി കുറഞ്ഞ ചിറകുപട്ട എന്നിവ വിരലൻ മണലൂതിയെ വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു. ചെളി നിറഞ്ഞ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇരതേടുന്ന ഇവ പ്രധാനമായും ചെറിയ ക്രസ്റ്റേഷ്യനുകൾ, പ്രാണികൾ, ഒച്ചുകൾ എന്നിവയെ ഭക്ഷിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ നീണ്ട കൊക്കുകൾ കൊണ്ട് മണ്ണ് തുരന്ന് ഇരയെ പുറത്തെടുക്കുന്നു. പ്രജനന രീതികളെക്കുറിച്ചു പരിമിതമായ അറിവ് മാത്രമേ ഉള്ളു എങ്കിലും തറയിലാണ് ഇവ കൂടുണ്ടാക്കുന്നത് എന്നും ആൺ പക്ഷികൾ തങ്ങളുടെ ഇണയെ ആകർഷിക്കാൻ പലതരം പറക്കലുകൾ നടത്തുന്നതായും വ്യക്തമായിട്ടുണ്ട്. == വിവരണം == 13 മുതൽ 16 സെന്റിമീറ്റർ വരെ (5 മുതൽ 6.3 ഇഞ്ച്) മാത്രം നീളവും, 26.5 മുതൽ 30.5 സെന്റിമീറ്റർ (10.4 മുതൽ 12.0 ഇഞ്ച്) വരെ ചിറകളവുകളുമുള്ള വളരെ ചെറിയ പക്ഷിയാണ് വിരലൻ മണലൂതി. ഭാരം ഏകദേശം 25 ഗ്രാം വരും. തല ചെറുത്, കുറുകിയ, അറ്റം കൂർത്ത നേരെയുള്ള കൊക്കുകൾ, നേർത്ത കഴുത്ത്, ഉരുണ്ട വയറും നീണ്ട കാലുകളും, വിരലുകൾ - വിശിഷ്യാ നടുവിരലുകൾ നീണ്ടതും നേർത്തതുമായിരിക്കും .ചിറകിലെ മേൽത്തൂവലുകൾക്ക് ഏകദേശം വാലിനോളം തന്നെ നീളമുണ്ടാകും <ref>{{Citation|title=Calidris subminuta (Middendorf). Long-toed Stint. Bécasseau à longs doigts.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0167|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-06-26}}</ref>. നിലത്തുവെച്ചു കണ്ടാൽ [https://en.wikipedia.org/wiki/Red-necked_stint Red-necked stint] - ''Calidris ruficollis'' മായി തെറ്റിപ്പോകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെങ്കിലും ചെറുതും ആകർഷകവുമായ ശരീരം കൊണ്ട് വിരലൻ മണലൂതിയെ നമുക്ക് വേർതിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കും. ഇവ പറക്കുമ്പോൾ കേൾപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദവും മറ്റു സാൻഡ് പൈപ്പറുകളിൽ നിന്നും വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ് <ref>{{Citation|title=Calidris subminuta (Middendorf). Long-toed Stint. Bécasseau à longs doigts.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0167|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-06-26}}</ref>. === വിതരണവും ആവാസ വ്യവസ്ഥയും === ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളത്തിലെ സൈബീരിയയിലാണ് വിരലൻ മണലൂതി പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. വേനൽക്കാലമാണ് പ്രജനന കാലം. ഇവയുടെ പ്രജനന രീതികളെക്കുറിച്ച് പരിമിതമായ അറിവുകൾ മാത്രമേയുള്ളു. പ്രജനന സ്ഥലങ്ങൾ [[ചുക്ചി ഉപദ്വീപ്]], കൊര്യാക് പീഠഭൂമി, കമാണ്ടർ ദ്വീപുകൾ, കുറിൽ ദ്വീപുകൾ, ഒഖോറ്റ്സ്ക് കടലിനു സമീപത്തെ കര, വെർഖോയാൻസ്കി ജില്ലയുടെ വടക്കു ഭാഗം, [[ഒബി നദി]]ക്കും [[ഇർട്ടൈഷ് നദി|ഇർത്തിഷ് നദി]]ക്കും ചുറ്റുമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ്. പ്രജനന കാലത്തിനുശേഷം ഇത് ചൈന, ഇന്തോചൈന, മലേഷ്യ, ഫിലിപ്പീൻസ് എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ തെക്കോട്ടും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ബർമ്മ, ബംഗ്ലാദേശ്, നേപ്പാൾ, ശ്രീലങ്ക, മാൽദ്വീപ് ദ്വീപുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും കുടിയേറുന്നു. ന്യു ഗിനിയ, ആസ്‌ത്രേലിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ (ഉത്തരാർദ്ധ ഗോളം) ഇവ ശീതകാല അതിഥികളും ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടൻ, സ്വീഡൻ, സൗത്ത് ആഫ്രിക്ക, മെലനേഷ്യ, ഹവായി, യു എസ് എയുടെ തെക്കു പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗങ്ങൾ, ബെറിങ്ങ് കടലിനു പ്രാന്ത പ്രദേശങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നാടോടികളുമാണ്. തണുപ്പിൽ നിന്നും രക്ഷ നേടാനായി ആഴമില്ലാത്ത ശുദ്ധജല തടാകങ്ങൾ, കായലുകൾ, ചതുപ്പുകളും, വെള്ളപ്പൊക്ക സാധ്യാതാപ്രദേശങ്ങൾ, മൺതിട്ടകൾ, അഴുക്കുജല കുഴികൾ എന്നിവിടങ്ങളിലായി വിരലൻ മണലൂതി താമസിക്കുന്നു. ശൈത്യകാല പരിധിയിൽ ആഴമില്ലാത്ത ശുദ്ധജലം അല്ലെങ്കിൽ ഉപ്പുവെള്ള പ്രദേശങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, ചതുപ്പുകൾ, വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, ലഗൂണുകൾ, ചെളി തീരങ്ങൾ, മലിനജല കുളങ്ങൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ തണ്ണീർത്തടാക ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ ഇത് സന്ദർശിക്കുന്നു.<ref name="Australian">{{Cite web|url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=861|title=''Calidris subminuta'' — Long-toed Stint|access-date=2014-02-18|website=Species Profile and Threats Database|publisher=Australian Government: Department of the Environment}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=861 "''Calidris subminuta'' — Long-toed Stint"]. </cite></ref> ===ജീവിത രീതി=== നീണ്ട വിരലുകളുള്ള ഇവ നനഞ്ഞ ആവാസ വ്യവസ്ഥകളിൽ ഭക്ഷണം തേടുകയും കൊക്ക് ഉപയോഗിച്ച് ഇര പിടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.മോളസ്കുകൾ, ക്രസ്റ്റേഷ്യനുകൾ, ഉഭയജീവികൾ, പ്രാണികൾ, മറ്റ് അകശേരുക്കൾ, വിത്തുകൾ മുതലായവയാണ് ആഹാരം. മൃദുവായ ചെളിയിലെ മാളങ്ങളിലോ ജലാശയങ്ങൾക്കു സമീപം വളരുന്ന ചെറു ചെടികൾക്കിടയിലോ ആണ് കൂടു കൂട്ടുന്നത് <ref>{{Citation|title=Calidris subminuta (Middendorf). Long-toed Stint. Bécasseau à longs doigts.|url=https://doi.org/10.5040/9781472926999.0167|work=The Birds of Africa|publisher=Academic Press Limited|access-date=2026-07-04}}</ref>.റഷ്യയിൽ തുന്ദ്ര, ടൈഗ, തുറന്ന പുൽമേടുകൾ, ചതുപ്പുകൾ എന്നിവ കൂടി അടങ്ങുന്നു.പായലുകൾ, പുല്ലുകൾ, ചെറു ചെടികൾ എന്നിവയാൽ നന്നായി മറയ്ക്കപ്പെട്ട, പുല്ലു വിരിച്ച ചെറു കുഴികളിലാണ് വിരലൻ മണലൂതി മുട്ടയിടുന്നത് <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22693392a93402557.en|title=Calidris subminuta: BirdLife International|access-date=2026-07-04|date=2016-10-01}}</ref>. ===സ്ഥിതി വിവരക്കണക്കുകൾ=== വിരലൻ മണലൂതിക്ക് വളരെ വിപുലമായ ആവാസമേഖലയാണുള്ളത്; ആഗോളതലത്തിൽ ഇവയുടെ എണ്ണം 10,000-ത്തിനും 1,00,000-ത്തിനും ഇടയിലാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഏകദേശം 25,000 പ്രജനന ജോഡികൾ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഇവയുടെ എണ്ണത്തിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമല്ലെങ്കിലും, IUCN ഇവയെ 'ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ആശങ്കയുള്ളവ' (Least Concern) എന്ന വിഭാഗത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇവയ്ക്ക് പ്രത്യേക ഭീഷണികളൊന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. നീളമുള്ള കാലുകൾക്ക് വളരെ വിശാലമായ ശ്രേണിയുണ്ട്, ആഗോളതലത്തിൽ 10,000 മുതൽ 100,000 വരെ വ്യക്തികൾ ഉണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 25, 000 പ്രജനന ജോഡികളുടെ പ്രദേശത്ത് ഉണ്ടാകാം. ജനസംഖ്യയുടെ പ്രവണത അജ്ഞാതമാണെങ്കിലും ഐയുസിഎൻ ഈ പക്ഷിയെ ഏറ്റവും ആശങ്കയില്ലാത്തതായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേക ഭീഷണികളൊന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല <ref>{{Cite journal |last=IUCN |date=2016-10-01 |title=Calidris subminuta: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22693392A93402557 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22693392/93402557 |language=en |doi=<nowiki>10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22693392a93402557.en. retrieved 11 november 2021.]].</nowiki>}}</ref>. == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == തുടർവായനക്ക് == * [[Lars Jonsson (bird artist)|Jonsson, Lars]] & [[Peter J. Grant]] (1984) Identification of stints and peeps ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 77(7):293-315 * Alström, Per & Urban Olsson (1989) The identification of juvenile Red-necked and Long-toed Stints ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 82(8):360-372 * Round, Philip D. (1996) Long-toed Stint in Cornwall: the first record for the Western Palearctic ''[[British Birds (magazine)|British Birds]]'' 89(1):12-24 == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == {{Wikispecies|Calidris subminuta}} * [http://www.oiseaux.net/birds/photos/long-toed.stint.html Oiseaux] Photos {{Scolopacidae|1}} {{Taxonbar|from=Q845969}} [[Category:Calidris|long-toed stint]] [[Category:Wading birds]] [[Category:Birds of North Asia]] [[Category:Wintering birds of Indomalaya]] [[Category:Wintering birds of Oceania]] [[Category:Birds described in 1853|long-toed stint]] [[Category:Taxa named by Alexander von Middendorff]] {{Scolopacidae|1}}{{Taxonbar}} [[വർഗ്ഗം:നീർപ്പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐ.യു.സി.എൻ. ചുവന്ന പട്ടിക പ്രകാരം സ്ഥിതി ഒട്ടും ആശങ്കാജനകമല്ലാത്ത ജീവികൾ]] 2v5rph98pf1jxlajqs6klh252svb70s 0 665213 4648103 4645080 2026-07-16T17:48:09Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 3 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648103 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി | image = American Golden Plover (7458262530).jpg | image_caption = Adult summer plumage, [[Churchill, Manitoba]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Pluvialis dominica'' | volume = 2016 | article-number = e.T22693740A93420396 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22693740A93420396.en |access-date=15 February 2022 }}</ref> | genus = Pluvialis | species = dominica | authority = ([[Philipp Ludwig Statius Müller|Müller, PLS]], 1776) | synonyms = ''Pluvialis dominica dominica'' | range_map = Pluvialis dominica map.svg }} '''അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി''' അഥവാ അമേരിക്കൻ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ (പ്ലൂവിയലിസ് ഡൊമിനിക്ക) ഇടത്തരം വലിപ്പമുള്ള ഒരിനം പ്ലോവറാണ്. മഴ വരുന്ന അവസരങ്ങളിൽ ഇവ കൂട്ടം കൂടി വരും എന്ന ഒരു വിശ്വാസമുള്ളതുകൊണ്ട് "മഴ" എന്നർത്ഥം വരുന്ന പ്ലൂവിയ എന്ന ലാറ്റിൻ വാക്കിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ജനുസ് നാമം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത്. ഡോമിനിക്ക എന്ന സ്പീഷിസ് പേര് [[സാന്റോ ഡൊമനിഗോ|സാന്റോ ഡൊമിംഗോ]] എന്ന സ്ഥലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. [[വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസ്|വെസ്റ്റ് ഇൻഡീസിൽ]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം [[ഹിസ്പാനിയോള]] എന്ന പേരിലാണ് ഇപ്പോൾ അറിയപ്പെടുന്നത് <ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London}}</ref>. ==ശരീര ഘടന== നീളം : 24–28 cm (9+1⁄2–11 in) ഭാരം : 122–194 g (4+5⁄16–6+13⁄16 oz) ചിറകിന്റെ വിസ്‌തൃതി : 65–67 cm (25+1⁄2–26+1⁄2 in) == വിവരണം == അമേരിക്കൻപൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ മുഖം, കഴുത്ത്, നെഞ്ച്, വയറ് എന്നിവ പ്രജനനകാലത്ത് കറുപ്പുനിറത്തിലാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. തലയുടെ മുകൾഭാഗവും കഴുത്തിന്റെ പിൻഭാഗവും വെളുപ്പിൽ സ്വർണ്ണ നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികളോടു കൂടിയതാണ്.അത് നെഞ്ചിന്റെ വശങ്ങളിലേക്ക് നീളുന്നു.പിൻഭാഗത്തും കറുപ്പും വെളുപ്പും പുള്ളികളായി കാണുന്നു. അതിൽ മങ്ങിയ സ്വർണ്ണ പൊട്ടുകളുമുണ്ടാകും. പ്രജനന കാലത്തെ പെൺപക്ഷിയും കാഴ്ചയിൽ ആൺപക്ഷിയെപ്പോലെ തന്നെ ആയിരിക്കും. എന്നാൽ അവയുടെ ദേഹത്തെ കറുപ്പ് നിറം കുറവായിരിക്കും. ശൈത്യകാലത്ത് ഇണപ്പക്ഷികൾക്ക് ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള മുകൾഭാഗവും, ഇളം ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലുള്ള അടിഭാഗവും, വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള പുരികവും ഉണ്ടാകും. കൊക്കുകളും തലയും ചെറുതായിരിക്കും. യൂറോപ്യൻ, പസഫിക് എന്നീ രണ്ട് പൊൻമണൽക്കോഴികളുമായി ഇതിന് സാമ്യമുണ്ട്. വെളുത്ത കക്ഷീയ തൂവലുകൾ ഉള്ള യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയേക്കാൾ (പ്ലൂവിയലിസ് ആപ്രികേറിയ) ചെറുതും മെലിഞ്ഞതും താരതമ്യേന നീളമുള്ളതുമായ കാലുകളുള്ളതാണ് അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി. ചാരനിറത്തിലുള്ള കക്ഷീയ തൂവലുകൾ പങ്കിടുന്ന പസഫിക് പൊൻമണൽക്കോഴിയോട് (പ്ലൂവിയലിസ് ഫുൾവ) ഇതിന് കൂടുതൽ സാമ്യമുണ്ട്; ഒരിക്കൽ ഇതിനെ "ലെസ്സർ ഗോൾഡൻ പ്ലോവർ" എന്ന പേരിൽ ഒരേ സ്പീഷീസായി കരുതിയിരുന്നു <ref>{{Cite journal |last=Sangster |first=George |last2=Knox |first2=Alan G. |last3=Helbig |first3=Andreas J. |last4=Parkin |first4=David T. |date=2002-01 |title=Taxonomic recommendations for European birds |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x |journal=Ibis |language=en |volume=144 |issue=1 |pages=153–159 |doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x |issn=0019-1019}}</ref>. പസഫിക് പൊൻമണൽക്കോഴി അമേരിക്കൻ ഇനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് മെലിഞ്ഞതാണ്, ചിറകുകൾ നീളം കുറഞ്ഞതും കാലുകൾ നീളമുള്ളതുമാണ്, സാധാരണയായി പിൻഭാഗം കൂടുതൽ മഞ്ഞനിറമായിരിക്കും. പ്രജനന സമയത്ത് അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിക്ക് കറുത്ത അടിവയറും അടിവാലുമുണ്ട്, അതേസമയം പസഫിക്, യൂറോപ്യൻ പൊൻമണൽക്കോഴികൾക്ക് പാർശ്വങ്ങളിലും അടിവാലിലും വെളുത്ത നിറമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, പ്രജനനേതരസമയങ്ങളിൽ-പ്രത്യേകിച്ച് വേനലിന്റെ ആദ്യ മാസങ്ങളിൽ ഇവയുടെ നിറം ഭാഗികമായി കറുപ്പും വെളുപ്പും ഇടകലർന്നതായതിനാൽ ഈ മൂന്നു പക്ഷികളേയും വേർതിരിച്ചറിയുക പ്രയാസമാണ്. മറ്റൊരു പ്രകടമായ വ്യത്യാസം, ശരത്കാലത്ത് പ്രജനനാനന്തര തൂവൽ മാറ്റം അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഒരു മാസം അല്ലെങ്കിൽ അതിലധികം വൈകിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് സാധാരണയായി സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയാണ്. എന്നാൽ പസഫിക്ക് പൊൻമണൽക്കോഴികളിൽ ഇത് ഓഗസ്റ്റിൽ തന്നെ നടക്കും <ref>{{Cite book |last=Hayman |first=Peter |title=Shorebirds: an identification guide to the waders of the world |last2=Marchant |first2=John |last3=Prater |first3=Tony |date=1986 |publisher=Croom Helm |isbn=978-0-7099-2034-2 |location=London {}}</ref><ref>{{Cite book |last=Svensson |first=Lars |title=Collins bird guide: the most complete field guide to the birds of Britain and Europe |url=https://archive.org/details/collinsbirdguide0000sven |last2=Grant |first2=Peter J. |last3=Mullarney |first3=Killian |last4=Zetterström |first4=Dan |last5=Christie |first5=David A. |last6=Svensson |first6=Lars |date=1999 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-00-219728-1 |location=London}}</ref> == വിതരണം == അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയുടെ പ്രജനന കേന്ദ്രം വടക്കൻ [[കാനഡ|കാനഡയിലും]] [[അലാസ്ക|അലാസ്കയിലുമുള്ള]] ആർട്ടിക്ക് തുന്ദ്ര പ്രദേശങ്ങളിലാണ്. [[കാനഡ|കാനഡയി]]<nowiki/>ലെ [[ബാഫിൻ ദ്വീപ്]] മുതൽ യൂക്കൺ പ്രദേശവും വടക്കൻ [[ബ്രിട്ടീഷ് കൊളംബിയ]] വരെയും ഇവ കാണപ്പെടുന്നു. വരണ്ട തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് നിലത്താണ് കൂടുണ്ടാക്കുന്നത്. ദേശാടനപ്രിയരായ ഇവർ ശീതകാലത്ത് ഇവ [[തെക്കേ അമേരിക്ക|തെക്കൻ അമേരിക്ക]]<nowiki/>യുടെ തെക്കുഭാഗത്തേക്കു ദേശാടനം നടത്തുന്നു. ദീർഘവൃത്താകൃതിയിലുള്ള ദേശാടന പാതയിലൂടെയാണ് സഞ്ചാരം. വടക്കോട്ടുള്ള യാത്രയിൽ [[ജനുവരി]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ [[മദ്ധ്യ അമേരിക്ക]] വഴി സഞ്ചരിക്കുന്നു <ref>{{Cite journal |last=Strewe |first=Ralf |last2=Navarro |first2=Cristobal |date=2021-07-09 |title=New distributional records and conservation importance of the San Salvador Valley, Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia |url=https://doi.org/10.59517/oc.e15 |journal=Ornitología Colombiana |issue=1 |pages=29–41 |doi=10.59517/oc.e15 |issn=1794-0915}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Aguilera-Ortega |first=Julio Eduardo |date=2020-10-22 |title=Efectos ecológicos del fuego sobre la avifauna de un bosque en El Salvador |url=https://doi.org/10.28947/hrmo.2021.22.1.490 |journal=Huitzil Revista Mexicana de Ornitología |volume=22 |issue=1 |doi=10.28947/hrmo.2021.22.1.490 |issn=1870-7459}}</ref>.കൂടാതെ വടക്കോട്ട് അവസാനമായി കടക്കുന്നതിന് മുമ്പ് ഇല്ലിനോയിസ് പോലുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഇവ വലിയ കൂട്ടങ്ങളായി തങ്ങാറുണ്ട്.ശരത്കാലത്ത്, അവ കൂടുതൽ കിഴക്കൻ ദിശയിലേക്ക് പറന്ന്, പടിഞ്ഞാറൻ [[അറ്റ്‌ലാന്റിക് മഹാസമുദ്രം]], [[കരീബിയൻ കടൽ]] എന്നിവയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ [[പാറ്റഗോണിയ മരുഭൂമി]]<nowiki/>യിലെ ശൈത്യകാല പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പറക്കുന്നു. 40,000 കിലോമീറ്ററിലധികം (25,000 മൈൽ) നീളുന്ന, ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ദേശാടന പാതകളിലൊന്ന് ഈ പക്ഷിയുടേതാണ്. ഇതിൽ 3,900 കിലോമീറ്റർ (2,400 മൈൽ) ദൂരം തുറന്ന സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെയാണ്; ഈ സമയത്ത് ഭക്ഷണത്തിനോ വെള്ളത്തിനോ വേണ്ടി അതിന് എവിടെയും ഇറങ്ങാൻ കഴിയില്ല. യാത്രയ്ക്ക് മുൻപ് ശരീരത്തിൽ സംഭരിച്ചുവെച്ച കൊഴുപ്പ് ഉപയോഗിച്ചാണ് അത് ഈ ഘട്ടം പിന്നിടുന്നത്. ഇത് പശ്ചിമ യൂറോപ്പിൽ ശരത്കാലത്ത് സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും വളരെ അപൂർവമായ ദേശാടന പക്ഷിയാണ്. സാധാരണയായി ഗ്രേറ്റ് ബ്രിട്ടനിൽ വർഷത്തിൽ ഏകദേശം 20–25 തവണ മാത്രമേ ഇവയെ കാണാറുള്ളൂ. വസന്തകാലത്തിലെ രേഖപ്പെടുത്തലുകൾ ഇതിലും അപൂർവമാണ് <ref>{{Cite journal |last=Harrop |first=Andrew H. J. |last2=Collinson |first2=J. Martin |last3=Dudley |first3=Steve P. |last4=Kehoe |first4=Chris |date=2013-06-18 |title=The British List: A Checklist of Birds of Britain (8th edition) |url=https://doi.org/10.1111/ibi.12069 |journal=Ibis |volume=155 |issue=3 |pages=635–676 |doi=10.1111/ibi.12069 |issn=0019-1019}}</ref>. ദേശാടന സമയങ്ങളും രീതികളും താരതമ്യം ചെയ്തപ്പോൾ, എസ്കിമോ കർല്യൂസ് എന്ന പക്ഷിയും അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴിയും ചേർന്നാണ് നീണ്ട 65 ദിവസത്തെ കപ്പൽ യാത്രക്ക് ശേഷം 1492 ഒക്ടോബർ ആദ്യം ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ ശ്രദ്ധയെ അടുത്തുള്ള അമേരിക്കകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് എന്നാണ് കരുതേണ്ടത് <ref>{{Cite journal |last=James |first=Paul C. |date=1987-01-01 |title=Eskimo Curlew: A Vanishing Species?, by J.B. Gallop, T.W. Barry and E.H. Iversen |url=https://doi.org/10.14430/arctic2009 |journal=ARCTIC |volume=40 |issue=1 |doi=10.14430/arctic2009 |issn=1923-1245}}</ref> == സ്വഭാവ സവിശേഷതകൾ == === പ്രജനനം === നിലത്തെ മണ്ണ് ചെറുതായി വകഞ്ഞു മാറ്റി ആ കുഴിയിൽ കല്പായൽ, പുല്ല്, ഇലകൾ എന്നിവ വിരിച്ചാണ് ഈ പക്ഷി കൂടുണ്ടാക്കുന്നത്. പ്രജനന സമയങ്ങളിൽ അടുത്തുള്ള പക്ഷികളോട് ആക്രമണ സ്വഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും. ചില [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>കൾ ശീതകാല ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലും ഇത് പോലെ സ്വന്തമായി ഒരിടം നിലനിർത്തുന്നതായി കാണാറുണ്ട് <ref>{{Cite book |last=Hauber |first=Mark E. |title=The book of eggs: a lifesize guide to the eggs of six hundred of the world's bird species |url=https://archive.org/details/bookofeggslifesi0000haub |date=2014 |publisher=The University of Chicago Press |isbn=978-0-226-05778-1 |location=Chicago ; London}}</ref> [[അമേരിക്കൻ പൊൻമണൽക്കോഴി]]<nowiki/>സാധാരണയായി നാല് മുട്ടകൾ ഇടുന്നു. ഈ മുട്ടകൾ വെളുപ്പ് മുതൽ ഇളം മഞ്ഞ-തവിട്ടു നിറം വരെയുള്ളതായിരിക്കും, അതിൽ കറുപ്പും തവിട്ടും നിറത്തിലുള്ള പുള്ളികൾ കാണപ്പെടും. മുട്ടയുടെ വലിപ്പം സാധാരണയായി ഏകദേശം 48 × 33 മില്ലീമീറ്റർ ആണ്. ഇവ ഏകദേശം 26–27 ദിവസങ്ങൾ ശേഷം വിരിയിക്കുന്നു. == ഭക്ഷണം == ഈ പക്ഷികൾ സാധാരണയായി ടുണ്ട്ര പ്രദേശങ്ങൾ, വയലുകൾ, കടൽത്തീരങ്ങൾ, കടൽതിരമാലകൾ എത്തുന്ന സമതലങ്ങൾ (tidal flats) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടുന്നു. സാധാരണയായി കാഴ്ചയുടെ സഹായത്താലാണ് ഇവ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണങ്ങൾ: മണ്ണിരകൾ, നത്തകൾ, കീടങ്ങൾ ,കീടങ്ങളുടെ ലാർവകൾ , ഓടുള്ള ജലപ്രാണികൾ,മത്സ്യങ്ങൾ ,പഴങ്ങൾ / ബെറികൾ ,വിത്തുകൾ == നില (Status) == 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം വലിയ തോതിൽ ഈ പക്ഷികളെ വേട്ടയാടിയതിനാൽ ഇവയുടെ ജനസംഖ്യ വളരെ കുറയുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് കുറച്ചുകൂടി വർധിച്ചെങ്കിലും ജനസംഖ്യ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായി പുനരുജ്ജീവിച്ചിട്ടില്ല. ==അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കാനഡയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലാസ്കയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] 21xgk8cpyizooosdywyy8hd7nzo8ufr 0 665214 4647880 4646555 2026-07-16T12:06:01Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647880 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Blue-and-white flycatcher | image = Wiki-c-ooruri.jpg | image_caption = Blue-and-white flycatcher, male, [[Hokkaido]], [[Japan]] | image2 = Cyanoptila cyanomelana female.JPG | image2_caption = Blue-and-white flycatcher, female, [[Japan]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2017 |amends=2016 |title=''Cyanoptila cyanomelana'' |volume=2017 |article-number=e.T103758039A111161222 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T103758039A111161222.en |access-date=28 May 2018}}</ref> | genus = Cyanoptila | species = cyanomelana | authority = ([[Temminck]], 1829) }} ഓൾഡ് വേൾഡ് ഫ്ലൈകാച്ചർ കുടുംബമായ മസ്കിക്കാപ്പിഡേയിലെ ഒരു [[ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ|ദേശാടന]] ഗാനപക്ഷിയാണ് നീലയും വെള്ളയും നിറമുള്ള ഫ്ലൈകാച്ചറുകൾ (സയനോപ്റ്റില സയനോമെലാന). ജാപ്പനീസ് ഫ്ലൈകാച്ചർ എന്നും ഈ ഇനം അറിയപ്പെടുന്നു. [[ജപ്പാൻ]], [[കൊറിയ]], വടക്കുകിഴക്കൻ [[ചൈന]]<nowiki/>യുടെ ചില ഭാഗങ്ങൾ, റഷ്യൻ ഫാർ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഇത് പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ഇവ പ്രധാനമായും [[വിയറ്റ്നാം]], [[കംബോഡിയ]], [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്ലൻഡ്]], [[സുമാത്ര]], [[ബോർണിയോ]] തുടങ്ങിയ തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലാണ് ശൈത്യകാലം ചെലവഴിക്കുന്നത് . ഈ പക്ഷിവർഗ്ഗത്തെ 2014ൽ ശ്രീലങ്കയിലെ സിൻഹരാജ മഴക്കാടുകളിൽ ഒരു സന്ദർശക പക്ഷിയായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. == വർഗ്ഗീകരണവും പദപ്രയോഗവും == ഈ പക്ഷിവർഗ്ഗത്തെ 1829 ൽ [[കോൺറാഡ് ജേക്കബ് ടെമിങ്ക്|കോയൻറാഡ് യാക്കോബ് ടെമ്മിങ്ക്]] ആണ് ആദ്യമായി വിവരിച്ചത്.തുടക്കത്തിൽ ''മസ്കിക്കപ്പ സയനോമെലന'' എന്ന ശാസ്ത്രീയ നാമത്തിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ ചിറകിന്റെ നീളവും കൊക്കിന്റെ അളവുകളും ഉൾപ്പെടെ മറ്റ് ഫ്ലൈകാച്ചറുകളിൽ നിന്നുള്ള ഘടനാപരമായ വ്യത്യാസങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ 1847 ൽ [[എഡ്‌വേഡ് ബ്ലിത്|എഡ്വേർഡ് ബ്ലിത്ത്]] ഇതിനെ ''സയനോപ്റ്റില എന്ന'' മറ്റൊരു ജനുസ്സിലേക്ക് മാറ്റുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite journal |last=Blyth |first=Edward |date=1847 |title=Notices and Descriptions of various New or Little Known Species of Birds |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/40130243 |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |publisher=Bishop's College Press |volume=16 (1847) |page=124 |issn=0368-1068 |access-date=2026-02-21}}</ref> ജനുസ്സ് നാമം പുരാതന ഗ്രീക്കിൽ നിന്നാണ് വന്നത്. "കുവാനോസ്" എന്നാൽ കടും നീല,"പ്റ്റിലോൺ" എന്നാൽ തൂവലുകൾ.സ്പീഷീസ് നാമമായ ''സയനോമെലനയും'' "കുവാനോസ്" എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് വന്നത്,അതി''നോടൊപ്പം "മെലാസ്"'' ,"മെലാ''നോസ്"'' എന്നിവ ചേർന്ന് കടും കറുപ്പ് എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names: From Aalge to Zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |edition=1. Aufl. |location=London |page=127}}</ref> === ഉപവർഗ്ഗങ്ങൾ === രണ്ട് ഉപജാതികൾ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുഃ <ref name="IOC">{{Cite web|url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/chats/|title=Chats, Old World flycatchers – IOC World Bird List|access-date=2026-02-21|date=2025-02-20|website=IOC World Bird List – Version 14.2}}</ref> * ''സി. സി. സയനോമെലന'' <small> (ടെമ്മിങ്ക്, 1829) </small> -ജപ്പാനിലും തെക്കൻ കുരിൽ ദ്വീപുകളിലും പ്രജനനം നടത്തുന്ന ഈ ഇനം [[മ്യാൻമാർ|മ്യാൻമർ]], [[തായ്‌ലാന്റ്|തായ്ലൻഡ്]], ഗ്രേറ്റർ സുന്ദാസ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ തെക്ക് ശൈത്യകാലത്തേക്ക് [[ദേശാടനപ്പക്ഷികൾ|കുടിയേറുന്നു]]. * ''സി. സി. ഇന്റർമീഡിയ'' (Weigold, 1922) -വടക്കുകിഴക്കൻ ചൈന (ഹെയ്ലോങ്ജിയാങ് തെക്ക് നിന്ന് വടക്കുകിഴക്ക് ഹെബെയ്, [[ബെയ്‌ജിങ്ങ്‌|ബീജിംഗ്]] വടക്ക് കിഴക്ക് തെക്കുകിഴക്കൽ [[റഷ്യ]] (അമുർ ഒബ്ലാസ്റ്റ്, പ്രിമോർസ്കി ക്രൈ, [[കൊറിയ|കൊറിയൻ ഉപദ്വീപ്]]) എന്നിവിടങ്ങളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ചൈനയിലെ കൂടുതൽ തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് നിന്നുള്ള മുൻ മൂന്നാമത്തെ ഉപജാതിയായ സാപ്പിയുടെ ഫ്ലൈകാച്ചർ ''സി. കുമറ്റിലിസ്'' ഇപ്പോൾ ഒരു പ്രത്യേക ഇനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=Leader |first=Paul J. |last2=Carey |first2=Geoff J. |date=2012 |title=Zappey's Flycatcher ''Cyanoptila cumatilis'', a forgotten Chinese breeding endemic |url=https://biostor.org/reference/251077 |journal=Forktail |volume=28 |pages=121–128}}</ref> == വിവരണം == നീലയും വെള്ളയും നിറത്തിലുള്ള ഈ പാറ്റപിടിയൻ പക്ഷി 16-17സെന്റിമീറ്റർ നീളവും ശരാശരി 25 ഗ്രാം ഭാരവുമുള്ള വലിയൊരു പക്ഷിയാണ്. ആൺ പക്ഷിയ്ക്ക് കടും കൊബാൾട്ട് നീല നിറമാണ്. മുഖം മുതൽ നെഞ്ചിൻ്റെ മുകൾ ഭാഗം വരെയും വശങ്ങളിലും കറുപ്പ് നിറവും അടിവശത്തിന്റെ ബാക്കി ഭാഗം വെള്ള നിറവുമാണ്. പുറം വാലിലെ തൂവലുകളുടെ അടിഭാഗത്ത് പ്രകടമായ ഒരു വെളുത്ത പാടും കാണാം. പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത ആൺപക്ഷികൾക്ക് മുതിർന്ന ആൺ പക്ഷികളെപ്പോലെ നീല ചിറകുകലാണുള്ളത്,എങ്കിലും ബാക്കി പെൺ പക്ഷികളെപ്പോലെ തവിട്ടുനിറത്തിലാണ്.<ref>{{Cite book |last=Myers |first=Susan |url=https://books.google.com/books?id=iLynCwAAQBAJ |title=Birds of Borneo: Sabah, Sarawak, Brunei and Kalimantan |last2=Allen |first2=Richard |date=2016 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4729-2445-2 |edition=2nd |series=Helm field guides |location=London New York, NY |pages=}}</ref>&nbsp;&nbsp; ശരാശരി പെൺപക്ഷി ആൺപക്ഷിയേക്കാൾ ചെറുതാണ്, തലയും മുഖവും മുകൾഭാഗവും ചാര-തവിട്ട് നിറത്തിലും, തൊണ്ടയുടെ മധ്യഭാഗത്തിന്റെ താഴത്തെ ഭാഗം ഇളം തവിട്ട് നിറത്തിലുമാണ്,, ചെറുപ്പക്കാരായ ആൺപക്ഷികൾ വളരെ സാമ്യമുള്ളവയാണ്.<ref>{{Cite journal |last=Wang |first=Bin Liu, Libo |last2=Xue |first2=Dandan |last3=Xu |first3=Peng |last4=An |first4=Yuting |last5=Lu |first5=Changhu |date=2021 |title=The Function of a Migration Corridor for a Passerine: A Case Study Based on Age and Gender of Blue-and-white Flycatcher (Cyanoptila cyanomelana) |journal=Pakistan Journal of Zoology |volume=53 |issue=5 |doi=10.17582/journal.pjz/20190620040649 |issn=0030-9923 |doi-access=free}}</ref> മറ്റ് തവിട്ട് നിറമുള്ള പാറ്റപിടിയന്മാരേക്കാൾ ചെറിയ തലയാണ് പെൺപക്ഷിക്ക് ഉള്ളത്.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ebird.org/ebird/species/bawfly2|title=Blue-and-white Flycatcher|access-date=2025-02-02|website=[[eBird]]|language=en}}</ref>വിസിലടികൾ പോലെ തോന്നിക്കുന്നതും വിഷാദം നിറഞ്ഞതുമായ ശബ്ദമാണ് ഇവ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നത് . <ref name=":0">{{Cite web|url=https://ebird.org/ebird/species/bawfly2|title=Blue-and-white Flycatcher|access-date=2025-02-02|website=[[eBird]]|language=en}}</ref> == പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രം == === ആവാസവ്യവസ്ഥ === നീലയും വെള്ളയും കലർന്ന പാറ്റപിടിയന്മാർ പ്രധാനമായും താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ വനങ്ങളിലും 1200 മീറ്റർ വരെയുള്ള മലയോര വനങ്ങളിലുമാണ് പ്രജനനം നടത്തുന്നത്. പ്രജനന കാലമല്ലാത്തപ്പോൾ ഇവ തീരദേശ വനങ്ങൾ, കുറ്റിക്കാടുകൾ, പാർക്കുകൾ, പൂന്തോട്ടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്നു. ബോർണിയോയിൽ ശൈത്യകാലത്ത് ഇവ 1850 മീറ്റർ വരെ ഉയരമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ കഴിയാറുണ്ട്.<ref>{{Cite journal |last=Bishop |first=K. D. |date=2017-08-21 |title=J. A. Eaton, B. van Balen, N. W. Brickle, and F. E. Rheindt, <i>Birds of the Indonesian archipelago: Greater Sundas and Wallacea</i> |journal=Emu - Austral Ornithology |volume=117 |issue=4 |pages=388–389 |bibcode=2017EmuAO.117..388B |doi=10.1080/01584197.2017.1364149 |issn=0158-4197}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Clement |first=Peter |last2=Marks |first2=Jeffrey S. |date=2020 |title=Blue-and-white Flycatcher (Cyanoptila cyanomelana), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bawfly2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bawfly2.01 |issn=2771-3105 |url-access=subscription}}</ref>&nbsp;&nbsp;ഇവ സാധാരണയായി രാവിലെയാണ് കൂടുതൽ സജീവമാകുന്നത്. .<ref>{{Cite journal |last=Jeong |first=Young-Hun |last2=Choi |first2=Sung-Hwan |last3=Banjade |first3=Maniram |last4=Jin |first4=Seon-Deok |last5=Park |first5=Seon-Mi |last6=Kunwar |first6=Binod |last7=Oh |first7=Hong-Shik |date=2024-02-26 |title=Spatiotemporal Niche Separation among Passeriformes in the Halla Mountain Wetland of Jeju, Republic of Korea: Insights from Camera Trap Data |journal=Animals |volume=14 |issue=5 |page=724 |doi=10.3390/ani14050724 |issn=2076-2615 |pmc=10930397 |pmid=38473109 |doi-access=free}}</ref> === പ്രജനനം === പ്രജനനകാലം മെയ് അവസാനം മുതൽ ഓഗസ്റ്റ് ആദ്യം വരെ നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു. പായലുകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇവ പ്രധാനമായും കൂടുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി പാറക്കെട്ടുകളിലെ വിള്ളലുകൾ, മരങ്ങളുടെ വേരുകൾക്കിടയിൽ, അരുവിയുടെ വശങ്ങൾ,മരപ്പൊത്തുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് ഇവ കൂടുകൂട്ടാറുള്ളത്.ഒരു തവണ നാല് മുതൽ ആറ് മുട്ടകൾ വരെ ഇവയിടും.പെൺകിളികളാണ് 14 മുതൽ 15 ദിവസം വരെ മുട്ട വിരിയിക്കാനായി അടയിരിക്കുന്നത്.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Clement |first=Peter |last2=Marks |first2=Jeffrey S. |date=2020 |title=Blue-and-white Flycatcher (Cyanoptila cyanomelana), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/bawfly2/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.bawfly2.01 |issn=2771-3105 |url-access=subscription}}</ref> ആൺകിളികളെ അപേക്ഷിച്ച് കുഞ്ഞുങ്ങളെ പരിചരിക്കുന്നതിൽ കൂടുതൽ സമയവും ഊർജ്ജവും ചെലവഴിക്കുന്നത് പെൺകിളികളാണ്.<ref>{{Cite journal |last=YANG |first=Canchao |last2=LIANG |first2=Wei |last3=ANTONOV |first3=Anton |last4=CAI |first4=Yan |last5=STOKKE |first5=Bård G. |last6=FOSSØY |first6=Frode |last7=MOKSNES |first7=Arne |last8=RØSKAFT |first8=Eivin |date=2012-03-01 |title=Diversity of parasitic cuckoos and their hosts in China |journal=Chinese Birds |volume=3 |issue=1 |pages=9–32 |bibcode=2012AvRes...3....9Y |doi=10.5122/cbirds.2012.0004 |issn=1674-7674 |hdl-access=free}}</ref> === ഭക്ഷണക്രമം === ഇവ പ്രധാനമായും പ്രാണികളെയും അവയുടെ ലാർവകളെയുമാണ് ഭക്ഷണമാക്കുന്നത്.കൂടാതെ പോക്ക് വീഡ് പോലുള്ള സസ്യങ്ങളുടെ പഴങ്ങളും കഴിക്കാറുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.oiseaux-birds.com/card-blue-white-flycatcher.html|title=Blue-and-white Flycatcher|access-date=2024-04-21|website=www.oiseaux-birds.com}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Liu |first=Bin |last2=Wang |first2=Guohai |last3=An |first3=Yuting |last4=Xue |first4=Dandan |last5=Wang |first5=Libo |last6=Lu |first6=Changhu |date=2021-06-22 |title=Similar seed dispersal systems by local frugivorous birds in native and alien plant species in a coastal seawall forest |journal=PeerJ |volume=9 |doi=10.7717/peerj.11672 |issn=2167-8359 |pmc=8231312 |pmid=34221739 |doi-access=free}}</ref> == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == ഈ വർഗത്തിൽപ്പെട്ട ജീവികളുടെ എണ്ണം കുറഞ്ഞ് വരികയാണെങ്കിലും,ഇവയുടെ വിപുലമായ വ്യാപനവും വലിയ ജനസംഖ്യയും കണക്കിലെടുത്ത് ഐയുസിഎൻ റെഡ് ലിസ്റ്റിൽ ഇവയെ കുറഞ്ഞ ആശങ്കയുള്ളവ എന്ന വിഭാഗത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.<ref>{{Cite web|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/blue-and-white-flycatcher-cyanoptila-cyanomelana|title=Blue-and-white Flycatcher ''Cyanoptila cyanomelana''|access-date=2025-02-03|last=[[BirdLife International]]|website=[[BirdLife International]] DataZone|language=en}}</ref> == ഗാലറി == <gallery mode="packed" heights="180"> പ്രമാണം:Cyanoptila_cyanomelana_269191645.jpg|Adult male, [[തായ്‌വാൻ|Taiwan]] പ്രമാണം:Cyanoptila_cyanomelana_male.JPG|Rear view, Japan പ്രമാണം:4G4A4641B.jpg|Adult male പ്രമാണം:Blue_and_white_flycatcher.jpg|In [[ഇന്ത്യ|India]] പ്രമാണം:Cyanoptila_cyanomelana_juveniles_male_front.JPG|Immature male, note the blue wings പ്രമാണം:Cyanoptila_cyanomelana_juveniles_male.JPG|Immature male </gallery>{{Reflist}} * ഡെൽ ഹോയോ, ജെ. എലിയറ്റ്, എ. & ക്രിസ്റ്റി ഡി. (എഡിറ്റർമാർ) (2006). ''ലോകത്തിലെ പക്ഷികളുടെ കൈപ്പുസ്തകം''. വാല്യം 11: പഴയ ലോക ഫ്ലൈകാച്ചേഴ്സ് മുതൽ പഴയ ലോക വാർബ്ലറുകൾ വരെ ലിൻക്സ് എഡിഷനുകൾ. ISBN [[പ്രത്യേകം:BookSources/84-96553-06-X|<bdi>84-96553-06-X</bdi>]].{{ISBN|84-96553-06-X}}&nbsp; * {{Field guide birds of the world|Cyanoptila cyanomelana}} [[വർഗ്ഗം:ജപ്പാനിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:കൊറിയയിലെ പക്ഷികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഐ.യു.സി.എൻ. ചുവന്ന പട്ടിക പ്രകാരം സ്ഥിതി ഒട്ടും ആശങ്കാജനകമല്ലാത്ത ജീവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] mbwopnc2p9ue8pj80xr30zldi9c5wcb 0 665291 4647951 4606577 2026-07-16T13:24:18Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647951 wikitext text/x-wiki എംബെറിസിഡേ എന്ന ബണ്ടിംഗ് കുടുംബത്തിലെ ഒരു പാസറൈൻ പക്ഷിയാണ് കറുത്ത തലയുള്ള ബണ്ടിംഗ് (എംബെറിസ മെലനോസെഫല). തെക്ക്-കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിൽ കിഴക്ക് ഇറാനിലേക്ക് ഇത് പ്രജനനം നടത്തുകയും ശൈത്യകാലത്ത് പ്രധാനമായും ഇന്ത്യയിലേക്ക് കുടിയേറുകയും ചെയ്യുന്നു, ചില വ്യക്തികൾ തെക്ക്-കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലേക്ക് കൂടുതൽ നീങ്ങുന്നു. അതിൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ, ഇത് തുറന്ന പുൽമേടുകളിൽ കാണപ്പെടുന്നു, അവിടെ അവർ ധാന്യങ്ങളും വിത്തുകളും തേടി ആട്ടിൻകൂട്ടമായി പറക്കുന്നു. പ്രായപൂർത്തിയായ പുരുഷന്മാർക്ക് മഞ്ഞ അടിഭാഗം, ചെസ്റ്റ്നട്ട് പുറം, കറുത്ത തല എന്നിവ കൊണ്ട് നന്നായി അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ബ്രീഡിംഗ് തൂവലുകളിൽ പ്രായപൂർത്തിയായ പെൺപക്ഷികൾ മങ്ങിയ പുരുഷന്മാരെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു. മറ്റ് തൂവലുകളിൽ, അവയ്ക്ക് അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ചുവന്ന തലയുള്ള ബണ്ടിംഗിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ പ്രയാസമാണ്, കൂടാതെ വടക്കൻ ഇറാനിലെ അവയുടെ പ്രജനന ശ്രേണികളുടെ ഓവർലാപ്പ് മേഖലയിലുള്ള രണ്ട് സ്പീഷീസുകൾക്കിടയിൽ സ്വാഭാവിക സങ്കരീകരണം സംഭവിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=IUCN |date=2016-10-01 |title=Emberiza melanocephala: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22720990A89314245 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22720990/89314245 |language=en |doi=10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22720990a89314245.en. retrieved 11 november 2021.}}</ref> '''ടാക്സോണമി''' 1769-ൽ ഓസ്ട്രിയൻ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ജിയോവാനി അൻ്റോണിയോ സ്‌കോപോളി എംബെറിസ മെലനോസെഫല എന്ന ദ്വിനാമത്തിൽ കറുത്ത തലയുള്ള ബണ്ടിംഗിനെ ഔപചാരികമായി വിവരിച്ചു.[2] സ്ലൊവേനിയയിലെ കാർണിയോളയാണ് തരം പ്രദേശം.[3] ഈ ഇനം ഏകരൂപമാണ്: ഉപജാതികളൊന്നും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.[4] എംബെറിസ എന്ന ജനുസ്സിൻ്റെ പേര് പഴയ ജർമ്മൻ എംബ്രിറ്റ്സ് എന്ന ബണ്ടിംഗിൽ നിന്നാണ്, കൂടാതെ നിർദ്ദിഷ്ട മെലനോസെഫലയിൽ "കറുപ്പ്" എന്നർത്ഥമുള്ള പുരാതന ഗ്രീക്ക് മേളകളും "തല" എന്നർത്ഥം വരുന്ന കെഫാലെയും സംയോജിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=IUCN |date=2016-10-01 |title=Emberiza melanocephala: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22720990A89314245 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22720990/89314245 |language=en |doi=10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22720990a89314245.en. retrieved 11 november 2021.}}</ref> '''വിവരണം''' ഈ പക്ഷിക്ക് 15 സെൻ്റീമീറ്റർ (5.9 ഇഞ്ച്) നീളമുണ്ട്, ഒരു ഞാങ്ങണയെക്കാൾ വലുതും നീളമുള്ള വാലുമുണ്ട്. ബ്രീഡിംഗ് ആണിന് ഇളം മഞ്ഞ നിറത്തിലുള്ള അടിഭാഗം, ചെസ്റ്റ്നട്ട് മുകൾഭാഗം, കറുത്ത ഹുഡ് എന്നിവയുണ്ട്. ഇളം അടിവശം, ചാര-തവിട്ട് നിറമുള്ള പുറം, ചാരനിറത്തിലുള്ള തല എന്നിവയുള്ള പുരുഷൻ്റെ കഴുകിയ പതിപ്പാണ് പെൺ. പ്രായപൂർത്തിയാകാത്തത് സമാനമാണ്, പക്ഷേ ദ്വാരം മഞ്ഞയാണ്, കറുത്ത തലയുള്ളവയ്ക്ക് തൊണ്ടയേക്കാൾ ഇരുണ്ട കവിളുകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ചുവന്ന തലയുള്ള ബണ്ടിംഗിൻ്റെ അനുബന്ധ തൂവലുകളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ പ്രയാസമാണ്. ആദ്യ വർഷത്തിലെ പുരുഷന്മാർക്ക് ചാരനിറത്തിലുള്ള കിരീടവും പുറകിൽ ചെസ്റ്റ്നട്ടിൻ്റെയും ചാരനിറത്തിൻ്റെയും പാടുകളുമുണ്ട്. താഴത്തെ മുതുകിനെ അപേക്ഷിച്ച് കിരീടത്തിൽ കൂടുതൽ വരകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും ആദ്യ വർഷത്തെ പെൺപക്ഷികൾക്ക് പെൺ ചുവന്ന തലയുള്ള ബണ്ടിംഗുകളിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താൻ പ്രയാസമാണ്. ദ്വാരം മഞ്ഞയാണ്.<ref>{{Cite book |last=Scopoli |first=Giovanni Antonio |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.44861 |title=Ioannis Antonii Scopoli ... Annus I-[V] historico-naturalis ... |last2=Scopoli |first2=Giovanni Antonio |date=1769 |publisher=Sumtib. C.G. Hilscheri |location=Lipsiae}}</ref> കറുപ്പും ചുവപ്പും തലയുള്ള ബണ്ടിംഗുകൾ ക്രെസ്റ്റഡ് ബണ്ടിംഗിനൊപ്പം ഒരു ക്ലേഡ് ഉണ്ടാക്കുന്ന സഹോദരി ഇനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Cottrell |first=G. William |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.14581 |title=Check-list of birds of the world |last2=Greenway |first2=James C. |last3=Mayr |first3=Ernst |last4=Paynter |first4=Raymond A. |last5=Peters |first5=James Lee |last6=Traylor |first6=Melvin A. |date=1931 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge}}</ref> '''വിതരണവും ആവാസ വ്യവസ്ഥയും''' കറുത്ത തലയുള്ള ബണ്ടിംഗ് കൃഷി ഭൂമി ഉൾപ്പെടെയുള്ള തുറസ്സായ സ്‌ക്രബ് പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. ശൈത്യകാലത്ത് അവർ ഏഷ്യയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു, കാർഷിക വയലുകളിലും പുൽമേടുകളിലും വലിയ ആട്ടിൻകൂട്ടങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. വളയമുള്ള ഒരു വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ കുടിയേറ്റം ഏകദേശം 7,000 കിലോമീറ്ററാണ്. ഏഴ് ദിവസം കൊണ്ട് 1000 കിലോമീറ്റർ പറന്നതായി മറ്റൊരു വളയമുള്ള പക്ഷി നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടു. കുടിയേറ്റ സമയത്ത് പുരുഷന്മാർ ശുദ്ധമായ ആട്ടിൻകൂട്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും പെൺപക്ഷികൾക്ക് വളരെ മുമ്പേ ശൈത്യകാലത്ത് എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.[8] ഇന്ത്യയ്ക്കുള്ളിലെ ശീതകാലം പ്രധാനമായും പടിഞ്ഞാറൻ, ഉത്തരേന്ത്യയിൽ തെക്ക് വടക്കൻ കർണാടക വരെ വ്യാപിക്കുന്നു.[9] ശൈത്യകാലത്ത്, മുള്ളുള്ള അക്കേഷ്യ മരങ്ങളിൽ അവ വലിയ സാമുദായിക വേരുകളുണ്ടാക്കുന്നു, പലപ്പോഴും മഞ്ഞ തൊണ്ടയുള്ള കുരുവികൾ പോലെയുള്ള മറ്റ് ഇനങ്ങളുമായി ചേരുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Cottrell |first=G. William |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.14581 |title=Check-list of birds of the world |last2=Greenway |first2=James C. |last3=Mayr |first3=Ernst |last4=Paynter |first4=Raymond A. |last5=Peters |first5=James Lee |last6=Traylor |first6=Melvin A. |date=1931 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge}}</ref> പ്രധാന പ്രജനന മേഖല തെക്ക്-കിഴക്കൻ യൂറോപ്പ് മുതൽ മധ്യേഷ്യ വരെ വ്യാപിക്കുന്നു. കിഴക്കൻ ജപ്പാൻ, ചൈന, ഹോങ്കോങ്, തായ്‌ലൻഡ്, ലാവോസ്, ദക്ഷിണ കൊറിയ, മലേഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ മഞ്ഞുകാലികൾ കാണപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും പ്രധാനമായും ഇന്ത്യയിലാണ് ശീതകാല സ്ഥലങ്ങൾ.[10] വടക്ക് യൂറോപ്പിൽ നോർവേ വരെ വേനൽക്കാല വാഗ്രൻ്റ് ഉണ്ടാകാം.<ref>{{Citation|last=Winkler|first=David W.|title=Sylviid Warblers, Parrotbills, and Allies (Sylviidae)|date=2020-03-04|url=https://doi.org/10.2173/bow.sylvii1.01|work=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology|access-date=2026-03-10|last2=Billerman|first2=Shawn M.|last3=Lovette|first3=Irby J.}}</ref> '''പെരുമാറ്റവും പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രവും''' പുൽമേടുകളിൽ വിത്ത്തേടുമ്പോൾ കറുത്ത തലയുള്ള ബണ്ടിംഗ് ആട്ടിൻകൂട്ടത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. അവർ വേനൽക്കാലത്ത് പ്രജനനം നടത്തുന്നു, താഴ്ന്ന മുൾപടർപ്പിലോ നിലത്തോ ഒരു കൂടുണ്ടാക്കുന്നു. ഉണങ്ങിയ പുല്ല് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചതും മുടി കൊണ്ട് നിരത്തിയതുമായ ഒരു കപ്പാണ് കൂട്.[11] നാല് മുതൽ ആറ് വരെ മുട്ടകളാണ് ക്ലച്ചിലുള്ളത്. ഏകദേശം 13 ദിവസത്തിന് ശേഷം മുട്ടകൾ വിരിയുന്നു, ഏകദേശം 10 ദിവസത്തിന് ശേഷം കുഞ്ഞുങ്ങൾ പറന്നുപോകും. അതിൻ്റെ സ്വാഭാവിക ഭക്ഷണത്തിൽ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുമ്പോൾ പ്രാണികളും അല്ലാത്തപക്ഷം വിത്തുകളും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ബൾഗേറിയയിൽ, പക്ഷികൾ കൂടുണ്ടാക്കുന്ന പരുത്തി മുൾപ്പടർപ്പിൻ്റെ (ഓനോപോർഡം അകാന്തിയം) തണ്ടിൻ്റെ തകർച്ച ഉയർന്ന മരണനിരക്കിന് കാരണമായി; ഇത് ഒരു പാരിസ്ഥിതിക കെണിയുടെ ഉദാഹരണമായി കരുതപ്പെടുന്നു.[12] വടക്കൻ ഇറാനിൽ, ചുവന്ന തലയുള്ള ബണ്ടിംഗുമായി റേഞ്ച് ഓവർലാപ്പുചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രദേശമുണ്ട്, കൂടാതെ പ്രകൃതിദത്ത സങ്കരയിനങ്ങളും സാധാരണമാണ്[13] എന്നിരുന്നാലും തന്മാത്രാ ഡാറ്റ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് രണ്ട് സ്പീഷിസുകൾക്കിടയിൽ ഗണ്യമായ ജനിതക വ്യത്യാസമുണ്ടെന്ന്.<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London}}</ref> ചുവന്ന തലയുള്ള ബണ്ടിംഗ് പോലെ, എന്നാൽ മറ്റ് പല എംബെറിസ ബണ്ടിംഗുകളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി, ഇതിന് ഒരു വർഷത്തിൽ രണ്ട് മൗൾട്ടുകൾ ഉണ്ട്. പ്രജനന മേഖലയിലേക്ക് മടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പുള്ള ശൈത്യകാലത്ത് ഇത് ഒരു മോൾട്ടിന് വിധേയമാകുന്നു, പ്രജനനത്തിന് ശേഷം മറ്റൊന്ന്. ഇളം പക്ഷികൾ മൃദുവായ തൂവലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് പറന്നുയരുകയും പിന്നീട് ദേശാടനത്തിന് മുമ്പ് ഒരു ജുവനൈൽ തൂവലായി മാറുകയും പിന്നീട് അവയുടെ ശീതകാല ക്വാർട്ടേഴ്‌സിൽ ഉരുകിയ ശേഷം മുതിർന്ന തൂവലുകൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Jobling |first=James A. |title=The Helm dictionary of scientific bird names: from aalge to zusii |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |date=2010 |publisher=Christopher Helm |isbn=978-1-4081-2501-4 |location=London}}</ref> ശൈത്യകാലത്ത് അവരുടെ കോൾ ഒരൊറ്റ കുറിപ്പ് ട്വീറ്റ് അല്ലെങ്കിൽ സോഫ്റ്റ് zrit ആണ്.[8] ഈ ഗാനത്തിൽ ഉച്ചത്തിലുള്ള സ്‌ട്രോഫുകളുടെ ഒരു പരമ്പര അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, അവ ഓരോന്നും ഉയർന്ന കഠിനമായ കുറിപ്പുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു, അത് പെട്ടെന്ന് നിർത്തുന്നതിന് മുമ്പ് ചില വ്യക്തമായ മങ്ങിയ കുറിപ്പുകൾ ഇടകലർന്ന് ഒരു ജംഗ്ലിംഗ് മിക്‌സിലേക്ക് വേഗത്തിലാക്കുന്നു.<ref>{{Citation|last=Rasmussen|first=Pamela C.|title=Birds of south Asia. 2: Attributes and status|date=2012|edition=2. ed|publisher=Smithsonian National Museum of Natural History [u.a.]|isbn=978-84-96553-87-3|access-date=2026-03-10|last2=Anderton|first2=John C.}}</ref> '''നില''' ഈ ഇനത്തിന് വലിയ ശ്രേണിയും അജ്ഞാത പ്രവണതയുള്ള ഒരു വലിയ ജനസംഖ്യയുമുണ്ട്. ഈ മാനദണ്ഡങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി, IUCN ഈ ഇനത്തെ "കുറഞ്ഞ ആശങ്ക" എന്ന് തരംതിരിക്കുന്നു. ആഗോള ജനസംഖ്യ 7.6 മുതൽ 27.5 ദശലക്ഷം വരെ പ്രായപൂർത്തിയായ വ്യക്തികളാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite journal |last=IUCN |date=2016-10-01 |title=Emberiza melanocephala: BirdLife International: The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T22720990A89314245 |url=https://www.iucnredlist.org/species/22720990/89314245 |language=en |doi=10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22720990a89314245.en. retrieved 11 november 2021. scopoli, giovanni antonio (1769). annus historico-naturalis (in latin). vol. part 1. lipsiae [leipzig]: sumtib. c.g. hilscheri. p. 142. paynter, raymond a. jr, ed. (1970). check-list of birds of the world. vol. 13. cambridge, massachusetts: museum of comparative zoology. p. 27. gill, frank; donsker, david; rasmussen, pamela, eds. (2020). "sylviid babblers, parrotbills, white-eyes". ioc world bird list version 11.1. international ornithologists' union. retrieved 17 may 2021. jobling, james a. (2010). the helm dictionary of scientific bird names. london, united kingdom: christopher helm. pp. 145, 246. isbn 978-1-4081-2501-4. rasmussen, pamela c.; anderton, john c. (2012). birds of south asia. the ripley guide. vol. 2: attributes and status (2nd ed.). washington d.c. and barcelona: smithsonian national museum of natural history and lynx edicions. p. 556. isbn 978-84-96553-87-3. alström, p; olsson, u; lei, f; wang h; gao, w; sundberg, p (2008). "phylogeny and classification of the old world emberizini (aves, passeriformes)" (pdf). molecular phylogenetics and evolution. 47 (3): 960–973. bibcode:2008molpe..47..960a. doi:10.1016/j.ympev.2007.12.007. pmid 18411062. archived from the original (pdf) on 4 april 2024. retrieved 12 may 2012. ali, s & ripley, sd (1999). handbook of the birds of india and pakistan. volu}}</ref> et4okllbupp4znvmkrp5afj4t0gc9r1 0 665880 4648006 4614004 2026-07-16T14:53:37Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648006 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mundari language}} {{short description|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന മുണ്ടാ ഭാഷയെക്കുറിച്ചാണ്}} {{About|കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന മുണ്ടാ ഭാഷയെക്കുറിച്ചാണ്|ആഫ്രിക്കയിൽ സംസാരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു നീലോട്ടിക്ക് ഭാഷയെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ|മന്ദാരി ഭാഷാഭേദം}} {{Infobox language | name = മുണ്ടാരി | altname = <span style="font-size:100%;line-height:1.65;">{{lang|unr-Nagm|𞓞𞓐𞓪𞓐 𞓖𞓕𞓦𞓕𞓣}} , ''ഹോറോ ജഗർ''</span> | nativename = {{huge|{{lang|unr-Nagm|𞓧𞓟𞓨𞓜𞓕𞓣𞓚}}}}<span style="font-size:100%;line-height:1.65;"><br /><small>{{lang|unr-Orya|ମୁଣ୍ଡାରୀ}} • {{lang|unr-Deva|मुंडारी}} • {{lang|unr-Beng|মুন্ডারি}}</small></span> | pronunciation = {{IPA|unr|muɳɖaːriː|}} | states = [[ഇന്ത്യ]], [[ബംഗ്ലാദേശ്]], [[നേപ്പാൾ]] | region = കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെ [[ഛോട്ടാ നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി|ഛോട്ടാ നാഗ്പൂർ പീഠഭൂമിയിലും]], വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും. *​[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] *​[[ഒഡീഷ]] (വടക്കൻ ജില്ലകളിൽ ഗണ്യമായ ന്യൂനപക്ഷം) *​[[പശ്ചിമ ബംഗാൾ]] (തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ജില്ലകളിൽ ന്യൂനപക്ഷം) *​[[ആസാം]] (ന്യൂനപക്ഷം) പ്രധാനമായും [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിലെ]] [[രാജ്ഷാഹി ഡിവിഷൻ|രാജ്ഷാഹി ഡിവിഷനിലും]], കൂടാതെ [[രംഗ്പൂർ ഡിവിഷൻ|രംഗ്പൂർ]], [[സിലറ്റ് ഡിവിഷൻ|സിലറ്റ്]] ഡിവിഷനുകളിലെ ചില പ്രദേശങ്ങളിലും *​[[നോഗോൺ ജില്ല]] (ഏകദേശം 2,500 പേർ സംസാരിക്കുന്നു)<ref>{{cite web |url=http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2022-07-28-14-31-b21f81d1c15171f1770c661020381666.pdf |script-title=bn:জনশুমারি ও গৃহগণনা ২০২২: প্রাথসিক প্রতিবেদন |trans-title=Census and Housing Census 2022: Preliminary Report |website=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |page=32 |language=bn}}</ref> ​[[നേപ്പാൾ|നേപ്പാളിലെ]] [[കോശി മേഖല|കോശി മേഖലയിൽ]] ഏകദേശം 7,700 പേർ സംസാരിക്കുന്നു. *[[മൊറാംഗ് ജില്ല]] *​[[സുൻസാരി ജില്ല]] | ethnicity = [[മുണ്ഡ|മുണ്ഡകൾ]] | speakers = 1.6 ദശലക്ഷം | date = 2011 സെൻസസ് | map = Munda languages map.svg | mapcaption = <center><small>മുണ്ട ഭാഷ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ ഗണ്യമായ സാന്നിധ്യമുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ ചുവപ്പ് നിറത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.</center></small> | ref = {{efn|2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ 1,128,228 പേർ മുണ്ടാരിയും 505,922 പേർ മുണ്ടയും തങ്ങളുടെ മാതൃഭാഷയായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്; ആകെ 1,634,150 വ്യക്തികൾ അഥവാ ഏകദേശം 1.6 ദശലക്ഷം ആളുകൾ വരും ഇത്.<ref name=MTCensus2011>{{cite web|title=C-16: Population by mother tongue, India - 2011 |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10191/download/13303/DDW-C16-STMT-MDDS-0000.XLSX}}</ref>}}<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210306112822/https://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf |archive-date=6 March 2021}}</ref> | familycolor = [[ആസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|ഓസ്‌ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ]] | fam2 = [[മുണ്ട ഭാഷകൾ|മുണ്ട]] | fam3 = വടക്കൻ മുണ്ട | fam4 = [[ഖേർവാരിയൻ ഭാഷകൾ|ഖേർവാറിയൻ]] | fam5 = മുണ്ടാറിൿ | dia1 = ഹസട | dia2 = നാഗുരി | dia3 = തമരിയ | dia4 = കേരഃ (കുറുഖ് സംസാരിക്കുന്നവർ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു ക്രിയോൾ ഭാഷ.) | script = [[മുണ്ടാരി ബാനി]] (''മാതൃലിപി'')<br>മറ്റുള്ളവ: *[[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]] *[[ദേവനാഗരി]] *[[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] *[[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]] | lc1 = unr | ld1 = Mundari | lc2 = unx | ld2 = Munda | image = Shukla Mundari.svg | imagecaption = <small>''മുണ്ടാരി'' എന്ന് മുണ്ടാരി ബാനി ലിപിയിൽ എഴുതിയിരിക്കുന്നു.</small> | nation = {{IND}} *[[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] (ഔദ്യോഗിക) | map2 = Lang Status 80-VU.svg | mapcaption2 = <center><small>യുനെസ്കോയുടെ ലോകത്തെ അപകടഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷകളുടെ അറ്റ്ലസിൽ മുണ്ടാരിയെ ഒരു 'ദുർബല' ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.</center></small> | notice = IPA }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[ഛോട്ടാ നാഗ്‌പൂർ പീഠഭൂമി|ഛോട്ടാ നാഗ്പൂർ പീഠഭൂമി]] പ്രദേശത്തെ തദ്ദേശീയരായ [[മുണ്ഡ]] [[ആദിവാസി|ഗോത്രവർഗ്ഗക്കാർ]] സംസാരിക്കുന്ന, [[ആസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിക് ഭാഷകൾ|ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യാറ്റിൿ]] ഭാഷാകുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ഒരു [[മുണ്ട ഭാഷകൾ|മുണ്ട ഭാഷയാണ്]] '''മുണ്ടാരി''' (<small>[[മുണ്ടാരി ബാനി]]:</small> {{lang|unr-Nagm|𞓧𞓟𞓨𞓜𞓕𞓣𞓚}}, <small>[[ലത്തീൻ]]:</small> ''Muṇḍārī'', [[അന്താരാഷ്ട്ര ശബ്ദലിപി|ഐ.പി.എ.]]: {{IPA|unr|muɳɖaːriː}}). 1.5 ദശലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ ഇത് മാതൃഭാഷയായി സംസാരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.omniglot.com/writing/mundari.htm|title=Mundari alphabet, pronunciation and description}}</ref> [[ഹോ ഭാഷ|ഹോ]], [[സന്താലി ഭാഷ|സന്താലി]] ഭാഷകളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ളതാണ് ഇത്. [[ഭൂമിജ് ഭാഷ|ഭൂമിജിനൊപ്പം]] ഈ നാല് ഭാഷകളാണ് മുണ്ട ഭാഷകുടുംബത്തിലെ പ്രധാന കണ്ണികൾ.<ref>{{Cite web|url=https://omniglot.com/writing/mundaribani.htm|title=Mundari Bani}}</ref> മുണ്ടാരി [[ഝാർഖണ്ഡ്‌]] സംസ്ഥാനത്തിലെ ഒരു അധിക ഔദ്യോഗിക ഭാഷയാണ്. കിഴക്കൻ ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളായ [[ഒഡീഷ|ഒഡീഷയിലും]] [[പശ്ചിമ ബംഗാൾ|പശ്ചിമ ബംഗാളിലും]], അയൽരാജ്യമായ [[ബംഗ്ലാദേശ്|ബംഗ്ലാദേശിലെ]] വടക്കൻ രംഗ്പൂർ ഡിവിഷനിലും ഇത് സംസാരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം ഗണ്യമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ മുണ്ടാരി ഒരു പ്രധാന ന്യൂനപക്ഷ ഭാഷയായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, അത് സംസാരിക്കുന്നവർ പലപ്പോഴും [[ഹിന്ദി|ഹിന്ദിയിലോ]] മറ്റൊരു [[ഭാരതത്തിലെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷകൾ|സംസ്ഥാന ഭാഷയിലോ]] ദ്വിഭാഷികളാണ്. വ്യാകരണപരമായ ബന്ധങ്ങൾ അറിയിക്കുന്നതിനായി വേരുകളിലേക്ക് ഒന്നിലധികം അഫിക്സുകൾ ചേർക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ രൂപഘടനയുടെ സവിശേഷതയുള്ള ഒരു സംയോജന ഭാഷയാണ് മുണ്ടാരി.<ref name="Andersen2008">{{Cite book |last=Andersen |first=Gregory D. S. |title=The Munda Languages |url=https://archive.org/details/mundalanguages0000unse |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=978-0415328906 |pages=[https://archive.org/details/mundalanguages0000unse/page/121 121]–150 |chapter=Mundari}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAndersen2008">Andersen, Gregory D. S. (2008). </cite></ref> ചരിത്രപരമായി വാമൊഴിയായിട്ടാണ് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടിരുന്നതെങ്കിലും, മുണ്ടാരി ഇപ്പോൾ നിരവധി ലിപികളിൽ എഴുതപ്പെടുന്നുണ്ട്; മുണ്ടാരി എഴുതുന്നതിനായി രോഹിദാസ് സിംഗ് നാഗ് പ്രത്യേകമായി വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത 'മുണ്ടാരി ബാനി'യാണ് ഇവയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയം.<ref>{{Cite web|url=http://www.oneindia.com/2006/05/15/bms-to-intensify-agitation-on-mundari-language-1147760918.html|title=BMS to intensify agitation on Mundari language|access-date=4 April 2018|website=oneindia.com}}</ref> [[ദേവനാഗരി]], [[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]], [[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]], [[ലത്തീൻ അക്ഷരമാല|ലത്തീൻ]] ലിപികളിലും ഇത് എഴുതപെടാറുണ്ട്. [[യുനെസ്കോ|യുനെസ്കോയുടെ]] ലോകത്തെ അപകടഭീഷണി നേരിടുന്ന ഭാഷകളുടെ അറ്റ്ലസിൽ മുണ്ടാരിയെ ഒരു '''ദുർബല''<nowiki/>' ഭാഷയായി തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref>{{Cite book |last=Moseley |first=Christopher |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000187026/PDF/187026eng.pdf.multi |title=Atlas of the World's Languages in Danger |date=2010 |publisher=UNESCO Publishing |isbn=978-92-3-104096-2 |editor-last=Moseley |editor-first=Christopher |edition=3rd |location=Paris |page=205 |format=PDF |access-date=22 February 2025}}</ref> സവിശേഷമായ വ്യാകരണ ഘടനയും [[ദക്ഷിണേഷ്യ]] ഓസ്ട്രോ-ഏഷ്യൻ സംസാരിക്കുന്നവരുടെ കുടിയേറ്റ രീതികൾ മനസിലാക്കുന്നതിൽ വഹിക്കുന്ന പങ്കും കാരണം ഇത് വിപുലമായ ഭാഷാപരമായ പഠന വിഷയമായി തുടരുന്നു. == ലിപി == {{main|മുണ്ടാരി ബാനി}} [[File:MundariLanguageScript.jpg|thumb|മുണ്ടാരി ബാനി ലിപിയുടെ മാതൃക]] 1980-കളിൽ [[രോഹിദാസ് സിംഗ് നാഗ്]] വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത തനതായ [[മുണ്ടാരി ബാനി]] (<small>മുണ്ടാരി:</small> {{lang|unr|{{Script|Nagm|{{small|𞓧𞓟𞓨𞓜𞓕𞓣𞓚 𞓗𞓕𞓨𞓚}}}}}}) ലിപിയിലാണ് മുണ്ടാരി ഭാഷ പ്രധാനമായും എഴുതുന്നത്. സാഹിത്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, കമ്പ്യൂട്ടിംഗ് എന്നീ മേഖലകളിൽ ഇതിന്റെ ഉപയോഗം ഇപ്പോൾ വർദ്ധിച്ചുവരുന്നുണ്ട്. പ്രകൃതിയിലെ രൂപങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി രൂപകല്പന ചെയ്തിട്ടുള്ള ഈ ലിപിയിൽ 27 അക്ഷരങ്ങളും 5 ഉച്ചാരണചിഹ്നങ്ങളുമുണ്ട്. ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട് എഴുതുന്ന ഈ ലിപിയിൽ വലിയക്ഷര-ചെറിയക്ഷര വ്യത്യാസങ്ങളില്ല. കൂടാതെ വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾക്ക് അന്തർലീനമായ സ്വരശബ്ദങ്ങളുമില്ല. അക്ഷരങ്ങളെ അഞ്ച് കൂട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഓരോ കൂട്ടവും ആരംഭിക്കുന്നത് ഒരു പ്രധാന സ്വരാക്ഷരത്തിലാണ്. വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങളുടെ പേരിലെ ആദ്യ അക്ഷരം അവ ഉൾപ്പെടുന്ന കൂട്ടത്തിലെ സ്വരാക്ഷരവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web|title=L2/21-031: Proposal to Encode the Mundari Bani Script in the Universal Character Set |first1=Lawrence |last1=Wolf-Sonkin |first2=Biswajit |last2=Mandal |url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21031-mundari-bani.pdf |date=8 January 2021|access-date=19 February 2026}}</ref> {| class="wikitable letters-table" |- |+ മുണ്ടാരി വ്യഞ്ജനാക്ഷരങ്ങൾ<ref name="unicode 2021">{{cite web|title=L2/21-031: Proposal to Encode the Mundari Bani Script in the Universal Character Set |first1=Lawrence |last1=Wolf-Sonkin |first2=Biswajit |last2=Mandal |url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21031-mundari-bani.pdf |date=8 January 2021|access-date=10 May 2021}}</ref><br />({{lang|unr|𞓗𞓐𞓖𞓕 𞓗𞓕𞓨𞓚}} {{transliteration|unr|Boja Bani}})  | {{letter|l=unr|s=Nagm|ch=𞓐|ml=ഒ|ipa=/o/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓐𞓑|tops=ഒപ്|l=unr|s=Nagm|ch=𞓑|ml=പ|ipa=/p/|color=red|}} | {{letter|top=𞓐𞓒|l=unr|s=Nagm|ch=𞓒|iso=l|ipa=/l/|color=red|}} | {{letter|top=𞓐𞓓|l=unr|s=Nagm|ch=𞓓|iso=y|ipa=/j/|color=red|}} | {{letter|top=𞓐𞓔|l=unr|s=Nagm|ch=𞓔|iso=ṅ|ipa=/ŋ/|color=red|}} |-  | {{letter|l=unr|s=Nagm|ch=𞓕|iso=a|ipa=/a/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓕𞓖|l=unr|s=Nagm|ch=𞓖|iso=j|ipa=/d͡ʑ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓕𞓗|l=unr|s=Nagm|ch=𞓗|iso=b|ipa=/b/|color=red|}} | {{letter|top=𞓕𞓘|l=unr|s=Nagm|ch=𞓘|iso=ñ|ipa=/ɲ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓕𞓙|l=unr|s=Nagm|ch=𞓙|iso=ḥ|ipa=/ʔ/|color=red|}} |-  | {{letter|l=unr|s=Nagm|ch=𞓚|iso=i|ipa=/i/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓚𞓛|l=unr|s=Nagm|ch=𞓛|iso=s|ipa=/s̪/|color=red|}} | {{letter|top=𞓚𞓜|l=unr|s=Nagm|ch=𞓜|iso=ḍ|ipa=/ɖ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓚𞓝|l=unr|s=Nagm|ch=𞓝|iso=t|ipa=/t̪/|color=red|}} | {{letter|top=𞓚𞓞|l=unr|s=Nagm|ch=𞓞|iso=h|ipa=/h/|color=red|}} |-  | {{letter|l=unr|s=Nagm|ch=𞓟|iso=u|ipa=/u/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓟𞓠|l=unr|s=Nagm|ch=𞓠|iso=ch|ipa=/t͡ʃ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓟𞓡|l=unr|s=Nagm|ch=𞓡|iso=d|ipa=/d̪/|color=red|}} | {{letter|top=𞓟𞓢|l=unr|s=Nagm|ch=𞓢|iso=k|ipa=/k/|color=red|}} | {{letter|top=𞓟𞓣|l=unr|s=Nagm|ch=𞓣|iso=r|ipa=/ɾ/|color=red|}} |-  | {{letter|l=unr|s=Nagm|ch=𞓤|iso=e|ipa=/e/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓤𞓥|l=unr|s=Nagm|ch=𞓥|iso=ṇ|ipa=/ɳ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓤𞓦|l=unr|s=Nagm|ch=𞓦|iso=g|ipa=/g/|color=red|}} | {{letter|top=𞓤𞓧|l=unr|s=Nagm|ch=𞓧|iso=m|ipa=/m/|color=red|}} | {{letter|top=𞓤𞓨|l=unr|s=Nagm|ch=𞓨|iso=n|ipa=/ɳ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓤𞓩|l=unr|s=Nagm|ch=𞓩|iso=ṭ|ipa=/ʈ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓤𞓪|l=unr|s=Nagm|ch=𞓪|iso=ṛ / ḷ|ipa=/ɽ/,/ɭ/|color=red|}} |}  {| class="wikitable letters-table" |- |+ മുണ്ടരി ഉച്ചാരണചിഹ്നങ്ങൾ<br />( {{lang|unr|𞓝𞓐𞓔}} {{transliteration|unr|Toṅ/Tong}} )  | {{അക്ഷരങ്ങൾ|top=𞓐𞓖𞓐𞓡|l=unr|s=Nagm|ch=𞓫|iso=OJOD|color=red|}} | {{letter|top=𞓧𞓟𞓬𞓞𞓐𞓣|l=unr|s=Nagm|ch=◌𞓬|iso=MUHOR|ipa=/◌̃/|color=red|}} | {{letter|top=𞓝𞓐𞓓𞓐𞓣|l=unr|s=Nagm|ch=◌𞓭|iso=TOYOR|ipa=/ʷ/|color=red|}} | {{letter|top=𞓚𞓢𞓚𞓣|l=unr|s=Nagm|ch=◌𞓮|iso=IKIR|ipa=/ː/|color=blue|}} | {{letter|top=𞓛𞓟𞓝𞓟𞓙|l=unr|s=Nagm|ch=◌𞓯|iso=SUTUH|color=red|}} |} മുണ്ടരി ബാനിക്ക് പുറമെ [[ഒഡിയ ലിപി|ഒഡിയ]], [[ദേവനാഗരി]], [[ബംഗാളി ലിപി|ബംഗാളി]] എന്നീ ലിപികളിലും ഈ ഭാഷ എഴുതാറുണ്ട്. == ഉദാഹരണ വാചകങ്ങൾ == മുണ്ടാരിയിൽ എഴുതിയ [[അന്താരാഷ്ട്ര മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനം|സാർവത്രിക മനുഷ്യാവകാശ പ്രഖ്യാപനത്തിന്റെ]] വകുപ്പ് 1 ആണ് ഇനിപ്പറയുന്ന വാചകം: <ref>{{Cite web|url=https://omniglot.com/writing/mundari.htm|title=Mundari Alphabet and Language|access-date=15 February 2026|website=Omniglot.com}}</ref> === മുണ്ടാരി ലിപി === {{Block indent|{{lang|unr-Nagm|𞓝𞓐𞓨𞓐𞓗-𞓱: 𞓛𞓐𞓗𞓤𞓨 𞓞𞓐𞓪𞓐 𞓢𞓐𞓢𞓤𞓮 𞓧𞓕𞓨𞓕𞓣𞓔 𞓐𞓜𞓐𞓙 𞓐𞓢𞓝𞓚𞓓𞓕𞓣 𞓢𞓐𞓣𞓤𞓓𞓕𞓦 𞓑𞓕𞓚𞓝𞓚 𞓗𞓕𞓗𞓐𞓝 𞓣𞓤 𞓖𞓐𞓨𞓐𞓧 𞓖𞓐𞓣𞓐𞓔𞓤𞓝𞓤 𞓕𞓡𞓕𞓨𞓕𞓡 𞓐𞓜𞓐𞓦 𞓗𞓐𞓣𞓕𞓗𞓐𞓣𞓚 𞓨𞓕𞓧𞓕𞓢𞓕𞓨𞓕. 𞓚𞓨𞓢𞓟𞓦𞓢𞓤 𞓛𞓤𞓥𞓕 𞓐𞓜𞓐𞓦 𞓖𞓚𞓮𞓭 𞓑𞓤𞓪𞓤𞓦 𞓖𞓚𞓭𞓟𞓣𞓤𞓓𞓕𞓙 𞓤𞓨𞓤𞓧𞓢𞓐 𞓨𞓕𞓧𞓕𞓢𞓕𞓨𞓕 𞓐𞓜𞓐𞓙 𞓚𞓨𞓢𞓟𞓙 𞓒𞓐𞓙𞓝𞓤 𞓞𞓕𞓦𞓤𞓓𞓕 𞓗𞓐𞓓𞓕 𞓒𞓤𞓢𞓕 𞓖𞓕𞓦𞓕𞓣 𞓗𞓕𞓢𞓕𞓝𞓚𞓘𞓕𞓙.}}}} === ഒഡിയ ലിപി === {{Block indent|{{lang|unr-Orya|ତୋନୋବ୍ ୧. - ସୋବେନ ହୋଡ଼ୋକୋ କେ ମନରଂଗ ଓଡ଼ୋଃ ଅକ୍ତିୟାର କୋ ରେଅଃ ତଇତି-ବାବତ ରେ ଜନମ ଜୋରୋଂଗ୍ଏତେ ଅହ୍ଡାନଡ ଓଡ଼ୋଃ ବରା ବରୀ ନମା କନା। ଇନକୁ କେ ସେଂଡ଼ାଁ ଓଡ଼ୋଃ-ଜୀ ପେଡେଃ, ଜୀଉ ରେଅଃ ଏନେମକୋ ନମା କନା ଓଡ଼ୋଃ ଇନକୁ ଲୋଓଃତେ ହଗେଆ-ୱୋଆ ଲେକା ଜଗର ବକଡ଼ ଲଗାତିଂଗ୍ଅଃ।}}}} === ദേവനാഗരി ലിപി === {{Block indent|{{lang|unr-deva|तोनोब् १. - सोबेन होड़ोको के मनरंग ओडोओ अक्तियार को रेअः पइति-बाबत रे जनम जोरोंग्एते अह्डानड ओड़ोओ बराबरी नमा कना। इनकु के सेंड़ॉ ओड़ोओ-जी पेडेः, जीउ रेअः एनेमको नमा कना ओड़ोओ इनकु लोओःते हगेया-वोया लेका जगर बकर लगातिंग्अः॥}}}} === ബംഗാളി ലിപി === {{Block indent|{{lang|unr-Beng|তোনোব্ ১. - সোবেন হোড়োকো কে মনরংগ ওড়োও অক্তিয়ার কো রেঅঃ পইতি-বাবত রে জনম জোরোংগ্এতে অহ্ডানড ওড়োও বরাবরী নমা কনা। ইনকু কে সেংড়াঁ ওড়োও-জী পেডেঃ, জীউ রেঅঃ এনেমকো নমা কনা ওড়োও ইনকু লোওঃতে হগেয়া-ওয়োয়া লেকা জগর বকড় লগাতিংগ্অঃ।}}}} === ലത്തീൻ വൽക്കരണം === {{Block indent|Tonob'-Mod: Soben hoḷo kokew manarng oḍoḥ oktiyar koreyag paiti babot re jonom jorongete adanad oḍog borabori namakana. Inkugke seṇa oḍog jīw peḷeg jī ureyaḥ enemko namakana oḍoḥ inkuḥ loḥte hageya boya leka jagar bakatiñaḥ.}} === ഐ.പി.എ. അനുലേഖനം === {{Block indent|t̪onob-mod̪: soben hoɽoko ke manaraŋɡa oɽoo akt̪iaːra ko reʔ pait̪i-baːbat̪a re d͡ʑanama d͡ʑoroŋɡʔet̪e ahɖaːnaɖa oɽoo baraːbariː namaː kanaː. inku ke seŋɽãː oɽoo-d͡ʑiː peɽeː, d͡ʑiːu reʔ enemako namaː kanaː oɽoo inku looːt̪e haɡeaː-woaː lekaː d͡ʑaɡara bakara laɡaːt̪ŋɡʔ.}} === മലയാളം === {{Block indent|'''വകുപ്പ് ൧:''' മനുഷ്യരെല്ലാവരും തുല്യാവകാശങ്ങളോടും അന്തസ്സോടും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുംകൂടി ജനിച്ചിട്ടുള്ളവരാണ്‌. അന്യോന്യം ഭ്രാതൃഭാവത്തോടെ പെരുമാറുവാനാണ്‌ മനുഷ്യന് വിവേകബുദ്ധിയും മനസാക്ഷിയും സിദ്ധമായിരിക്കുന്നത്‌.}} ==കുറിപ്പുകൾ== {{notelist}} ==അവലംബങ്ങൾ== {{reflist}} {{Languages of Bangladesh|state=collapsed}} {{Languages of India|state=collapsed}} {{മുണ്ടാ ഭാഷകൾ|state=expanded}} jpselmonqzqlkf04pdn0ceukigkzgvd 0 666604 4647957 4646554 2026-07-16T13:41:46Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647957 wikitext text/x-wiki കടലിൽ ജീവിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ് വരയൻ തിരവെട്ടി (''Calonectris leucomelas'') . പ്രായപൂർത്തിയായ പക്ഷിയുടെ ശരാശരി നീളം ഏകദേശം 48 സെ.മീ (19 ഇഞ്ച്) ആണ്, കൂടാതെ അതിന്റെ ചിറകുകളുടെ വിസ്തൃതി ഏകദേശം 122 സെ.മീ (48 ഇഞ്ച്) വരെയാണ്. == വിവരണം ==   വരയൻ തിരവെട്ടി പ്രധാനമായി മത്സ്യങ്ങളെയും കണവകളെയും ആണ് ഭക്ഷിക്കുന്നത്.സമുദ്രത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ഈ പക്ഷി ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി മത്സ്യബന്ധന ബോട്ടുകൾ പിന്തുടരുന്നത് സാധാരണമാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ജപ്പാനിലെ ആഞ്ചോവി മത്സ്യബന്ധന മേഖലകളിൽ ഇത് കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു. മത്സ്യബന്ധന സമയത്ത് വെള്ളത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന ചെറിയ മത്സ്യങ്ങളും മറ്റും പിടിക്കാൻ ഇത് ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ മത്സ്യബന്ധന വലകളിൽ ഇത് കുടുങ്ങുകയും അതുവഴി മരണപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുപോലെ നീളത്തിൽ വലിച്ചിട്ട മത്സ്യബന്ധന നൂലിൽ ഇര  കഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, കുരുക്കുകളിൽ കുടുങ്ങി മുങ്ങിമരിക്കുന്ന സംഭവങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു. വരയൻ തിരവെട്ടി മാളങ്ങളിലാണ്  കൂടുകൂട്ടാറ്. ഇത് സാധാരണമായി കാടുകളിലുള്ള കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങളെയാണ് കൂടുതലായി ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും. [[Image:Streaked Shearwater.ogv|thumb|300px|left|Off Gold Coast, Australia]] വരയൻ തിര വെട്ടി വ്യാപകമായും ധാരാളമായും കാണപ്പെടുന്ന ഒ രു പക്ഷിയാണ്.എന്നിരുന്നാലും മത്സ്യബന്ധന വലകളിൽ കുടുങ്ങുന്നത് മൂലവും, പൂച്ചകളും എലികളും പോലുള്ള ജീവികളുടെ ഇരയാകുന്നതുമൂലം ചില മരണങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ചില സ്വദേശീയ മനുഷ്യ സമൂഹങ്ങൾ ഇത് വേട്ടയാടുകയും ഭക്ഷണത്തിന് ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. == വിതരണം == വരയൻ തിരവെട്ടി എന്നാ കടൽ പക്ഷി പ്രധാനമായും തുറസായ സമുദ്ര പ്രദേശങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നവയാണ് ,പക്ഷേ ചില സമയങ്ങളിൽ തീരത്തോട് ചേർന്ന ജലങ്ങളിലും ഇവ കാണപ്പെടാറുണ്ട്.ഇവയുടെ പ്രധാന വ്യാപനം പെസഫിക് സമുദ്രത്തിലാണ്.ജപ്പാൻ, കൊറിയൻ ഉപദ്വീപ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ കടൽത്തീരത്തിന് പുറത്തുള്ള ദ്വീപുകളിലാണ് ഇവ കൂടുകൂട്ടുന്നത്.<ref>{{Cite journal |last=Yamamoto |first=Takashi |last2=Takahashi |first2=Akinori |last3=Katsumata |first3=Nobuhiro |last4=Sato |first4=Katsufumi |last5=Trathan |first5=Philip N. |date=2010-10 |title=At-Sea Distribution and Behavior of Streaked Shearwaters ( Calonectris leucomelas ) During the Nonbreeding Period |url=https://academic.oup.com/auk/article/127/4/871-881/5148672 |journal=The Auk |language=en |volume=127 |issue=4 |pages=871–881 |doi=10.1525/auk.2010.10029}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lane |first=Selwyn George |date=1983-08-30 |title=From Field and Study: Streaked Shearwater Calonectris leucomelas in Australia |url=https://doi.org/10.5962/p.310527 |journal=The Western Australian Naturalist |volume=15 |issue=6 |pages=148–148 |doi=10.5962/p.310527 |issn=0726-9609}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Gibson |first=J.D. |date=1975-06-15 |title=Streaked shearwaters (Calonectris leucomelas) in the Coral Sea |url=https://doi.org/10.63172/104288gvevnh |journal=Notornis |volume=22 |issue=2 |pages=176 |doi=10.63172/104288gvevnh |issn=0029-4470}}</ref>പ്രജനനം കാലം കഴിഞ്ഞതിനുശേഷം ഇവ ദീർഘദൂരം കുടിയേറ്റം നടത്തുന്ന പക്ഷികളാണ്. ദക്ഷിണ ദിശയിലേക്ക് സഞ്ചരിച്ച് വടക്കൻ ന്യൂ ഗിനിയ , അറഫൂറ സമുദ്രം, ദക്ഷിണ ചൈന സമുദ്രം എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം തേടി സഞ്ചരിക്കുന്നു<ref>{{Cite journal |last=Yamamoto |first=Takashi |last2=Takahashi |first2=Akinori |last3=Katsumata |first3=Nobuhiro |last4=Sato |first4=Katsufumi |last5=Trathan |first5=Philip N. |date=2010-10 |title=At-Sea Distribution and Behavior of Streaked Shearwaters ( Calonectris leucomelas ) During the Nonbreeding Period |url=https://academic.oup.com/auk/article/127/4/871-881/5148672 |journal=The Auk |language=en |volume=127 |issue=4 |pages=871–881 |doi=10.1525/auk.2010.10029}}</ref>.കൂടാതെ, ഈ പക്ഷികളെ അമേരിക്കയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരങ്ങളിലും<ref>{{Citation|title=Catch and Release in Marine Recreational Fisheries|date=2002|url=https://doi.org/10.47886/9781888569308.ch8|work=Catch and Release in Marine Recreational Fisheries|editor-last=Prince|editor-first=Eric D.|publisher=American Fisheries Society|isbn=978-1-888569-30-8|access-date=2026-04-17|editor2-last=Ortiz|editor2-first=Mauricio|editor3-last=Venizelos|editor3-first=Arietta}}</ref>, ഇന്ത്യയുടെ തെക്കൻ തീരങ്ങളിലും<ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.18356/20c6b040-en|title=Deep sea and offshore/pelagic habitats|access-date=2026-04-17|last=Obura|first=David|date=2016-03-15}}</ref>, ന്യൂസിലാൻഡിലും<ref>{{Cite journal |last=Scofield |first=R. Paul |last2=Christie |first2=Derek |last3=Palma |first3=Ricardo L. |last4=Tennyson |first4=Alan J.D. |date=2010-12-15 |title=First record of streaked shearwater (Calonectris leucomelas) in New Zealand |url=https://doi.org/10.63172/151908xwlvst |journal=Notornis |volume=57 |issue=4 |pages=212 |doi=10.63172/151908xwlvst |issn=0029-4470}}</ref> കണ്ടതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. വളരെ അപൂർവമായി, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഏറെ അകലെ ഉള്ള വയോമിംഗ് പ്രദേശത്തും ഒരു സാമ്പിൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്<ref>{{Cite book |last=Howell |first=Steve N. G. |title=Petrels, albatrosses, and storm-petrels of North America: a photographic guide |last2=Patteson |first2=J. Brian |last3=Shearwater |first3=Debra |date=2012 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-69 1-14211-1 |location=Princeton [N.J.]}}</ref>. == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|last=Dunn |first=Jon L. |year=2017 |title=National Geographic Field Guide to the Birds of North America |url=https://archive.org/details/nationalgeograph0000unse_s5m8 |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic Society |isbn=978-1-4262-1835-4}} * '' Seabirds, an Identification Guide'' by Peter Harrison, (1983) {{ISBN|0-7470-1410-8}} * ''Handbook of the Birds of the World Vol 1'', Josep del Hoyo editor, {{ISBN|84-87334-10-5}} == External links == {{Commons category|Calonectris leucomelas}} {{Wikispecies|Calonectris leucomelas}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3927&m=0 BirdLife species factsheet] * [http://www.oiseaux.net/photos/franck.ambrosini/puffin.leucomele.1.html#monde Oiseaux] photo {{Taxonbar|from=Q181320}} {{Authority control}} [[Category:Calonectris|streaked shearwater]] [[Category:Birds of the Philippines]] [[Category:Birds of Japan]] [[Category:Birds of Palau]] [[Category:Birds of the Pacific Ocean]] [[Category:Birds described in 1835|streaked shearwater]] [[Category:Articles containing video clips]] അവലംബം {{Procellariiformes-stub}} nkyuvm9s0erwy0qw9f0lb26xky60k15 0 666643 4648052 4646485 2026-07-16T16:22:30Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648052 wikitext text/x-wiki {{draft article}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{speciesbox | name = കാനക്കത്രിക | image = Hill Swallow (Hirundo domicola) by Dharani Prakash.jpg | image_caption = ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ നിന്നും | genus = Hirundo | species = domicola | authority = [[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1841 | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22712284/0 |title=''Hirundo domicola'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}</ref> }} കാനക്കത്രിക (''Hirundo domicola'') സ്വാലോ കുടുംബത്തിലെ ചെറിയൊരു പക്ഷിയാണ്. ഇവ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നത് ദക്ഷിണേന്ത്യയിലും ശ്രീലങ്കയിലും ആണ്. സ്ഥിരമായി ഒരു സ്ഥലത്ത് തന്നെ താമസിക്കുന്ന ഇവർ ചില സമയങ്ങളിൽ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് ചെറിയ ദൂരങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാറുമുണ്ട്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളിൽ മാത്രം കണ്ടിരുന്ന ഇവർ പതിയെ പതിയെ കാടുകൾ തേടി മലമ്പ്രദേശത്തിലുള്ള വനത്തിലേക്ക് താമസം മാറിയിരിക്കുന്നു<ref name=":0">{{Cite book |last=Turner |first=Angela K. |title=Swallows & martins: an identification guide and handbook |url=https://archive.org/details/swallowsmartinsi00turn |last2=Rose |first2=Chris |date=1989 |publisher=Houghton Mifflin |isbn=978-0-395-51174-9 |location=Boston}}</ref>. മുമ്പ് ഇത് പെസഫിക് സ്വലോയുടെ ഒരു ഉപവിഭാഗമായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു<ref>{{Cite journal |last=Patel |first=Bharati |last2=Sivaraman |first2=Sreejith |last3=Balakrishnan |first3=Peroth |date=2023-07-28 |title=Nesting Ecology of Plum-headed Parakeet &lt;i&gt;Himalayapsitta cyanocephala&lt;/i&gt; (Linnaeus, 1766) in the Southern Western Ghats, India |url=https://doi.org/10.17087/jbnhs/2023/v120/154792 |journal=Journal of the Bombay Natural History Society (JBNHS) |doi=10.17087/jbnhs/2023/v120/154792 |issn=2454-1095}}</ref>.[[File:HirundoDomicolaGould.jpg|left|thumb|Hill swallow, painting by John Gould]] == <small>വിവരണം</small> == കാനക്കത്രികക്ക് ഏകദേശം 13 സെ.മീ. വരെ നീളമുണ്ട്. നീല നിറത്തോടുകൂടിയുള്ള പിൻഭാഗവും  അവിടെവിടങ്ങളായി തവിട്ട് നിറത്തോടു കൂടിയുള്ള വാലുകളും ചിറകുകളുമാണ് ഉള്ളത് .മുഖവും കഴുത്തും ചുവപ്പ് നിറത്തിലും  ശരീരത്തിന്റെ താഴത്തെ ഭാഗം മങ്ങിയ ഇരുണ്ട നിറത്തിലുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത് .നീളം കുറഞ്ഞതും അധികം പിളരാത്തതുമായ വാല് കാരണം, ഇത് 'വയൽക്കോതി കത്രിക (barn swallow), അതുമായി അടുത്ത ബന്ധമുള്ള 'വെൽക്കം സ്വാലോ' (welcome swallow) എന്നിവയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരിക്കുന്നു<ref name=":0" />. == സ്വഭാവ രീതികൾ == === പ്രത്യുല്പാദനം === ചെളി ഉപയോഗിച്ച് കപ്പ് ആകൃതിയിലുള്ള ചെറിയ കൂട് നിർമ്മിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ് കാനക്കത്രിക. ചെളി കൊക്കിൽ ശേഖരിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന്  പാറയുടെ അരികുകളിലോ കെട്ടിടങ്ങളിലോ പാലങ്ങളിലോ ടണലുകൾ പോലെയുള്ള മനുഷ്യനിർമ്മിത ഘടനകളിലോ ആണ് ഇവ കൂടുതലായി കൂട് നിർമ്മിക്കുന്നത്. കൂടിന്റെ ഉള്ളിൽ മൃദുവായ വസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കും. സാധാരണയായി പരമാവധി നാലു മുട്ടകൾ വരെയാണ് ഇടുന്നത്. പ്രജനന പരിസ്ഥിതിശാസ്ത്രത്തെ കുറിച്ച് കേരളത്തിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനത്തിലും മുതികുളം സംരക്ഷിത വനങ്ങളിലും വിശദമായ പഠനങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടുണ്ട്<ref>{{Cite journal |last=Balakrishnan |first=Peroth |date=2011-01-26 |title=Breeding biology of the Grey-headed Bulbul Pycnonotus priocephalus (Aves: Pycnonotidae) in the Western Ghats, India |url=https://doi.org/10.11609/jott.o2381.1415-24 |journal=Journal of Threatened Taxa |volume=3 |issue=1 |pages=1415–1424 |doi=10.11609/jott.o2381.1415-24 |issn=0974-7893}}</ref>. === തീറ്റ === മറ്റു സ്വാലോകളെയും സ്വിഫ്റ്റുകളെയും പോലെ തന്നെ ആകാശത്ത് പറന്ന് കീടങ്ങളെ പിടിച്ച് ഭക്ഷിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ് കാനക്കത്രിക. ഇത് വളരെ വേഗത്തിൽ പറക്കും. പറക്കുന്നതിനിടയിൽ തന്നെ ഈ പക്ഷി കീടങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് ഈച്ചകളെ, പിടിച്ച് ഭക്ഷിക്കുന്നു<ref>{{Cite book |last=Turner |first=Angela |title=Swallows & martins: an identification guide and handbook |url=https://archive.org/details/swallowsmartinsi00turn |last2=Rose |first2=Chris |date=1989 |publisher=Houghton Mifflin |isbn=978-0-395-51174-9 |location=Boston}}</ref>. == അവലംബം == tspsntv0sv58dlmd0gmf5q0ze6n4218 0 669114 4648013 4643603 2026-07-16T15:04:04Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 2 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648013 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Madeira cake}}{{Infobox food | name = Madeira cake | image = Cherry madeira cake.jpg | image_size = 300px | caption = Cherry Madeira cake with [[whipped cream]] and [[tea]] | alternate_name = | place_of_origin = [[England]] | region = | creator = | course = Tea or breakfast | type = [[Sponge cake]] | served = | main_ingredient = | variations = | calories = | other = }} പരമ്പരാഗത ഇംഗ്ലീഷ് പാചകരീതിയിലെ ഒരു സ്പോഞ്ച് അല്ലെങ്കിൽ ബട്ടർ കേക്കാണ് '''മദീര കേക്ക്'''. == ഉത്ഭവം == [[Madeira|മദീര ദ്വീപുകളിൽ]] നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചതെന്ന് ചിലപ്പോൾ തെറ്റായി കരുതപ്പെടുന്നു. പക്ഷേ വാസ്തവത്തിൽ 1800 കളുടെ മധ്യത്തിൽ ഇംഗ്ലണ്ടിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നതും പലപ്പോഴും കേക്കിനൊപ്പം വിളമ്പുന്നതുമായ ദ്വീപുകളിൽ നിന്നുള്ള [[Madeira wine|മദീര വീഞ്ഞിന്റെ]] പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=chef>{{cite book|title=The Pastry Chef's Companion: A Comprehensive Resource Guide for the Baking and Pastry Professional|url=https://archive.org/details/pastrychefscompa0000rins|first1=Glenn|last1=Rinsky|first2=Laura|last2=Halpin Rinsky|publisher=John Wiley and Sons|year=2008|isbn=978-0-470-00955-0|page=[https://archive.org/details/pastrychefscompa0000rins/page/170 170]}}</ref><ref>{{cite book|title=The Essential Baking Cookbook|url=https://archive.org/details/essentialbakingc0000unse|publisher=Murdoch Books|year=2005|isbn=978-1-74045-542-8|page=[https://archive.org/details/essentialbakingc0000unse/page/59 59]}}</ref><ref>{{cite news|title=A slice and a sip|work=[[The Record (Bergen County)|The Record]]|location=Woodland Park|date=5 March 1997|first=Patricia|last=Mack}}</ref><ref>{{cite news|title=Paradise island|work=[[Chester Chronicle]]|location=Chester|date=10 March 2011|first=Debbie|last=Murray}}</ref> മദീരക്കാർ സ്വന്തമായി പരമ്പരാഗത കേക്ക് [[Bolo de mel|ബൊളോ ഡി മെൽ]] നിർമ്മിക്കുന്നുണ്ട്. ഇരുണ്ട, എരിവുള്ള, തേൻ രുചിയുള്ള ഈ കേക്ക് വളരെ വ്യത്യസ്തമാണ്.<ref>{{cite news|title=Island Fling: Class of Madeira and a Touch of lemon Scotland in the Tropics|work=[[Daily Record (Scotland)|Daily Record]]|date=22 June 1996|last=Nouillan|first=Mark}}</ref><ref>{{cite news|title=Strolling through a Corner of Paradise|work=[[North Wales Daily Post|Daily Post]]|location=Liverpool|date=27 January 2007|first=Laura|last=Wurzal}}</ref> == കേക്ക് == ഉറച്ചതും എന്നാൽ തവിട്ടുനിറമുള്ള കേക്ക് ചായയോടൊപ്പമോ (ചിലപ്പോൾ) പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിനോ കഴിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി നാരങ്ങയുടെ രുചിയും ഇതിന് ചേർക്കുന്നു.<ref name=simple>{{cite web|title=English Madeira Cake|url=http://www.cookitsimply.com/recipe-0010-0o12363.html|year=2010|access-date=17 April 2015|work=cookitsimply}}</ref> ഇപ്പോൾ, ഇംഗ്ലീഷുകാർ മദീര കേക്ക് പലപ്പോഴും ചായയോ മദ്യമോ ഉപയോഗിച്ചാണ് വിളമ്പുന്നത്.<ref name=cake />18 അല്ലെങ്കിൽ 19 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ തദ്ദേശീയമായ ഒരു പാചകക്കുറിപ്പിൽ നിന്നാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്<ref name=chef /><ref name=cake>{{cite web|url=http://www.themediadrome.com/content/articles/food_articles/cake_history.htm|work=The Mediadrome|title=The Peerless Cake Baker: The Surprising History of The Cake|first=Helen |last=Stringer|access-date=17 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629001714/http://www.themediadrome.com/content/articles/food_articles/cake_history.htm|archive-date=29 June 2009|date=10 July 2001}}</ref> . മദീര കേക്ക് ഒരു [[Pound cake|പൗണ്ട് കേക്കിനോ]] മഞ്ഞ കേക്കിനോ സമാനമാണ്.<ref>{{cite news|title=Pound for Pound, a Dessert Heavyweight|work=[[Winnipeg Free Press]]|location=Winnipeg|date=29 March 2014|last=Muller|first=Keith}}</ref><ref>{{cite news|title=Microwave cake baking offers improved textural properties|work=Emerging Food R&D Report|date=1 April 2007}}</ref> എലിസ ആക്ടൺ തന്റെ [[Modern Cookery for Private Families|മോഡേൺ കുക്കറി ഫോർ പ്രൈവറ്റ് ഫാമിലീസിൽ]] (1845) പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ആദ്യകാല പാചകക്കുറിപ്പുകളിൽ ഒന്ന് :ആണിത്<ref>{{cite news|title=Cake which raised the spirits|work=[[The Herald (Glasgow)|The Herald]]|location=Glasgow|date=16 November 2002|first=Catherine|last=Brown}}</ref> {{quote|ഒരു നല്ല മദീര കേക്ക്: നാല് പുതിയ മുട്ടകൾ കഴിയുന്നത്ര കട്ടി കുറയുന്നതുവരെ അടിക്കുക, തുടർന്ന്, അവ അടിക്കുന്നത് തുടരുക, ഇനിപ്പറയുന്ന ചേരുവകൾ അവ എഴുതിയ ക്രമത്തിൽ സാവധാനത്തിൽ ഇടുക: ആറ് ഔൺസ് ഉണങ്ങിയതും അരിച്ചെടുത്തതുമായ പഞ്ചസാര; മാവ്, ഉണക്കി അരിച്ചെടുത്തതും; ലയിപ്പിച്ച നാല് ഔൺസ് വെണ്ണയും; പുതിയ ഒരു നാരങ്ങയുടെ തൊലി; ഇവയെല്ലാം കൂടി കേക്ക് വാർത്തെടുക്കുന്നതിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ഒരു ടീസ്പൂൺ കാർബണേറ്റ് സോഡയിൽ നന്നായി അടിക്കുക: തുടർന്ന് ഒരു മണിക്കൂർ മിതമായ ചൂടുള്ള അടുപ്പിൽ ചുടേണം.}} == അവലംബം== {{reflist|2}} {{Cakes}} {{English cuisine}} [[വർഗ്ഗം:കേക്കുകൾ]] fbtg3rxxvqzlccigqjrml3ay7qfugdf 0 669118 4647919 4644006 2026-07-16T12:48:11Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 1 book for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4647919 wikitext text/x-wiki {{pu|Bashanosaurus}} {{Automatic taxobox | fossil_range = [[Middle Jurassic]] ([[Bathonian]]), {{fossil range|167.5|164.5}} | image = Bashanosaurus Skeletal.svg | image_caption = Skeletal reconstruction | taxon = Bashanosaurus | authority = Dai et al., [[2022 in archosaur paleontology|2022]] | type_species = {{extinct}}'''''Bashanosaurus primitivus''''' | type_species_authority = Dai et al., 2022 }} [[ചൈന|ചൈനയിലെ]] യുനാങ് കൌണ്ടിയിൽ, മധ്യ ജുറാസ്സിക് കാലത്തു ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു [[ദിനോസർ]] ആണ് '''ബാഷനോസോറസ്'''. ഈ ജനുസ്സിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അഡ്രാറ്റിക്ലിറ്റ്, ''[[Isaberrysaura|ഇസബെറിസോറ]]'', ''[[Thyreosaurus|തൈറിയോസോറസ്]]''  തുടങ്ങിയ  ഏറ്റവും അടിസ്ഥാന സ്റ്റെഗോസോറുകളിൽ ഒന്നായ ഇത്, അതിൽ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സ്റ്റെഗോസറുകളിൽ ഒന്നാണ്.   == കണ്ടെത്തലും നാമകരണവും == [[ഹോളോടൈപ്പ്]] മാതൃകയായ [[Chongqing Laboratory of Geoheritage Protection and Research|സിഎൽജിപിആർ]] വി <ഐഡി1], ഒരു [[Dorsal vertebra|ഡോർസൽ]], രണ്ട് [[Caudal vertebrae|കാഡൽ കശേരുക്കൾ]], വലത് [[Scapulocoracoid|സ്കാപുലോകോറാകോയിഡ്]], ഒരു ഭാഗിക ഇടത് ഹിൻഡ്ലിമ്പ് (ഫെമർ, [[Tibia|ടിബിയ]], [[Fibula|ഫൈബുല]], ഒരു [[Metatarsal|മെറ്റാറ്റാർസൽ]]) നിരവധി ശകല വാരിയെല്ലുകൾ, മൂന്ന് ഡെർമൽ കവചങ്ങൾ (രണ്ട് പ്ലേറ്റുകളും ഒരു നട്ടെല്ലും) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രണ്ടാമത്തെ മാതൃക, സിഎൽജിപിആർ വി 00006-2, അഞ്ച് ഡോർസൽ കശേരുക്കൾ, വലത് ടിബിയ, ഫൈബുല, ഭാഗിക വാരിയെല്ലുകൾ, അപൂർണ്ണമായ ഡെർമൽ പ്ലേറ്റ് എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മൂന്നാമത്തെ മാതൃകയായ CLGPR V 00006-3, ഒരൊറ്റ ഡോർസൽ കശേരുക്കളാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.<ref name="Bashanosaurus">{{Cite journal |last=Dai |first=Hui |last2=Li |first2=Ning |last3=Maidment |first3=Susannah C. R. |last4=Wei |first4=Guangbiao |last5=Zhou |first5=Yuxuan |last6=Hu |first6=Xufeng |last7=Ma |first7=Qingyu |last8=Wang |first8=Xunqian |last9=Hu |first9=Haiqian |last10=Peng |first10=Guangzhao |year=2022 |title=New Stegosaurs from the Middle Jurassic Lower Member of the Shaximiao Formation of Chongqing, China |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=5 |doi=10.1080/02724634.2021.1995737 |s2cid=247267743 |doi-access=free}}</ref> 2022-ൽ, ഹുയി ഡൈയും സഹപ്രവർത്തകരും ''ബാഷനോസോറസ്'' പ്രിമിറ്റിവസിന്റെ ഈ ഫോസിൽ അവശിഷ്ടങ്ങളെ ഒരു [[Basal (phylogenetics)|അടിസ്ഥാന]] പുതിയ ജനുസ്സായും ബേസൽ സ്റ്റെഗോസോറിയൻ ഇനമായും വർഗീകരിച്ചു. ഫോസിലുകൾ കണ്ടെത്തിയ സ്ഥലമായ ചോങ്കിംഗിന്റെ പുരാതന നാമമായ ബാഷൻ, പല്ലിയെന്നു അർത്ഥം വരുന്ന [[ഗ്രീക്ക് ഭാഷ|ഗ്രീക്ക്]] "സൌറോസ്" എന്നിവ സംയോജിപ്പിച്ചാണ് '''ബാഷനോസോറസ്''<nowiki/>' എന്ന പേരിട്ടത്.<ref name="Bashanosaurus">{{Cite journal |last=Dai |first=Hui |last2=Li |first2=Ning |last3=Maidment |first3=Susannah C. R. |last4=Wei |first4=Guangbiao |last5=Zhou |first5=Yuxuan |last6=Hu |first6=Xufeng |last7=Ma |first7=Qingyu |last8=Wang |first8=Xunqian |last9=Hu |first9=Haiqian |last10=Peng |first10=Guangzhao |year=2022 |title=New Stegosaurs from the Middle Jurassic Lower Member of the Shaximiao Formation of Chongqing, China |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=5 |doi=10.1080/02724634.2021.1995737 |s2cid=247267743 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDaiLiMaidmentWei2022">Dai, Hui; Li, Ning; Maidment, Susannah C. R.; Wei, Guangbiao; Zhou, Yuxuan; Hu, Xufeng; Ma, Qingyu; Wang, Xunqian; Hu, Haiqian; Peng, Guangzhao (2022). [[doi:10.1080/02724634.2021.1995737|"New Stegosaurs from the Middle Jurassic Lower Member of the Shaximiao Formation of Chongqing, China"]]. ''Journal of Vertebrate Paleontology''. '''41''' (5) e1995737. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1080/02724634.2021.1995737|10.1080/02724634.2021.1995737]]</span>. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:247267743 247267743].</cite></ref> [[പ്രമാണം:Bashanosaurus_primitivus.png|ലഘുചിത്രം|ജീവിതത്തിന്റെ പുനർനിർമ്മാണം]]  ഒരു സ്റ്റെഗോസോർ എന്ന നിലയിൽ, ''ബാഷനോസോറസ്'' ഒരു ചതുപ്പുനില വാസിയായ  സസ്യഭുക്കായിരിക്കാം, കഴുത്തിൽ നിന്ന് വാൽ അറ്റം വരെ ഇവയുടെ മുകൾഭാഗത്ത് വലിയ പ്ലേറ്റുകളും മുള്ളുകളും ചേർന്ന ഒരു ജോഡി വരിയുണ്ടാകും. ഈ കവചങ്ങൾ-പ്രത്യേകിച്ച് വാലിൻറെ അറ്റത്തുള്ളവ- മാംസഭോജികളായ  ദിനോസറുകളിൽ നിന്നും  പ്രതിരോധ ഘടനകളായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം . .<ref name="Bashanosaurus">{{Cite journal |last=Dai |first=Hui |last2=Li |first2=Ning |last3=Maidment |first3=Susannah C. R. |last4=Wei |first4=Guangbiao |last5=Zhou |first5=Yuxuan |last6=Hu |first6=Xufeng |last7=Ma |first7=Qingyu |last8=Wang |first8=Xunqian |last9=Hu |first9=Haiqian |last10=Peng |first10=Guangzhao |year=2022 |title=New Stegosaurs from the Middle Jurassic Lower Member of the Shaximiao Formation of Chongqing, China |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=5 |doi=10.1080/02724634.2021.1995737 |s2cid=247267743 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDaiLiMaidmentWei2022">Dai, Hui; Li, Ning; Maidment, Susannah C. R.; Wei, Guangbiao; Zhou, Yuxuan; Hu, Xufeng; Ma, Qingyu; Wang, Xunqian; Hu, Haiqian; Peng, Guangzhao (2022). [[doi:10.1080/02724634.2021.1995737|"New Stegosaurs from the Middle Jurassic Lower Member of the Shaximiao Formation of Chongqing, China"]]. ''Journal of Vertebrate Paleontology''. '''41''' (5) e1995737. [[ഡിജിറ്റൽ ഓബ്ജക്റ്റ് ഐഡന്റിഫയർ|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1080/02724634.2021.1995737|10.1080/02724634.2021.1995737]]</span>. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:247267743 247267743].</cite></ref><ref name="BashanosaurusPress">{{Cite web|url=https://www.nhm.ac.uk/discover/news/2022/march/new-stegosaur-dinosaur-species-could-be-oldest-ever-discovered.html|title=New stegosaur dinosaur species could be the oldest ever discovered|access-date=2024-03-04|last=Ashworth|first=James|date=2022-03-04|website=Natural History Museum|language=en}}</ref> === വലിപ്പം. === [[പ്രമാണം:Bashanosaurus_Size_Comparison.svg|ലഘുചിത്രം|മനുഷ്യനെ അപേക്ഷിച്ച് ബാഷനോസോറസിന്റെ വലിപ്പം]] ''ബാഷനോസോറസ്'' ഒരു ചെറിയ സ്റ്റെഗോസോറാസ് ആയിരുന്നു .  ബാഷനോസോറസിന് ഏകദേശം 3 മീറ്റർ (9.8 ) നീളമുണ്ടായിരിക്കാമെന്ന് കണക്കാക്കുന്നു.  താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ചുങ്കിംഗോസോറസിന് ശരാശരി വലിപ്പമുണ്ടായിരുന്നു, ഏകദേശം 4 മുതൽ 5 മീറ്റർ വരെ നീളമുണ്ട്.^[3] ഏകദേശം 4 മീറ്റർ (13 ) നീളവും 500 കിലോഗ്രാം (1,100 പൌണ്ട്) ശരീരഭാരവുമുള്ള ഇവയ്ക്കു ഹുയാങ്കോസോറസിന് സമാനമായ വലിപ്പമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അനുമാനിക്കുന്നു .  <ref name="G.S.Paul2016">{{Cite book |last=Paul |first=Gregory S. |title=The Princeton Field Guide to Dinosaurs |url=https://archive.org/details/princetonfieldgu0000paul_o1r9 |publisher=Princeton University Press |year=2016 |isbn=978-0-691-16766-4 |edition=2nd |location=Princeton, New Jersey |pages=[https://archive.org/details/princetonfieldgu0000paul_o1r9/page/243 243]}}</ref>   == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[വർഗ്ഗം:Articles with 'species' microformats]] [[വർഗ്ഗം:ജുറാസ്സിക് കാലത്തെ ദിനോസറുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഏഷ്യൻ ദിനോസറുകൾ]] ix2zyxu96vjh0dbysdvuhihg6t70i9f 4 669127 4647914 4643744 2026-07-16T12:41:32Z Ranjithsiji 22471 added afd 4647914 wikitext text/x-wiki {{Afd top| മായ്ച്ചു}} ===[[:പി.കെ. ഏട്ടനുണ്ണി രാജ]]=== :{{la|പി.കെ. ഏട്ടനുണ്ണി രാജ}} – (<includeonly>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പി.കെ. ഏട്ടനുണ്ണി രാജ|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/ജൂലൈ 2026#{{anchorencode:പി.കെ. ഏട്ടനുണ്ണി രാജ}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/%E0%B4%AA%E0%B4%BF.%E0%B4%95%E0%B5%86._%E0%B4%8F%E0%B4%9F%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B4%A8%E0%B5%81%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%A3%E0%B4%BF_%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%9C Stats]</span>) ശ്രദ്ധേയതയില്ല [[ഉപയോക്താവ്:Ajeeshkumar4u|Ajeeshkumar4u]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ajeeshkumar4u|സംവാദം]]) 07:07, 5 ജൂലൈ 2026 (UTC) {{Afd bottom}} 7ebnxxkc4o5ucjbb6kz0vn6k9uzs6aq 0 669201 4648167 4647756 2026-07-17T04:05:41Z Amsabith 208057 മഖ്സൂർ മൗലിദിനെ പറ്റി വിവരങ്ങൾ ചേർത്തു 4648167 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയ മാലയാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തു.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 93 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു ഗ്രന്ഥം ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ഓതി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} pjrbslkz3rphb3glyclfv4udm7th9id 4648168 4648167 2026-07-17T04:10:52Z Amsabith 208057 4648168 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു കൃതി ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ചൊല്ലി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 63 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} 5c8dkuqitad1rpwdmt8v1pdiugc24cn 4648169 4648168 2026-07-17T04:17:24Z Amsabith 208057 4648169 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു കൃതി ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ചൊല്ലി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 63 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} s8co30oflj4o0fchxlr91ev0nl71yur 4648176 4648169 2026-07-17T04:45:56Z Amsabith 208057 /* റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും */ 4648176 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്.[[പ്രമാണം:Maqsoor Maulid book page.jpg|thumb|കുഞ്ഞിപ്പൊക്കർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്‌സൂർ മൗലിദിന്റെ പുറംചട്ട (92 വർഷം പഴക്കമുള്ളത്)]] അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു കൃതി ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ചൊല്ലി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 63 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} mqdzz7u7yaproblib1be01zalf8xpx6 4648177 4648176 2026-07-17T04:47:04Z Amsabith 208057 4648177 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്.[[പ്രമാണം:Maqsoor Maulid book page.jpg|thumb|അബ്ദുൽ ഖാദിർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്‌സൂർ മൗലിദിന്റെ പുറംചട്ട (92 വർഷം പഴക്കമുള്ളത്)]] അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു കൃതി ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ചൊല്ലി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 63 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} jvgd0w7mtijjuh7oz8c858p7xyka5mm 4648178 4648177 2026-07-17T04:50:21Z Amsabith 208057 4648178 wikitext text/x-wiki {{Notability}} == ജീവിത രേഖ == [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ]] ജില്ലയിലെ [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ|കൊടുങ്ങല്ലൂരി]]<nowiki/>ൽ നിന്ന് 18 കിലോമീറ്റർ അപ്പുറം [[കനോലി കനാൽ|കനോലി കനാലി]]<nowiki/>ന്റെ തീരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു ഗ്രാമപ്രദേശമാണ് [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊൻമാനിക്കുടം.<ref>{{Cite web|url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Thrissur/Mathilakam/Perinjanam|title=Perinjanam Village|access-date=2026-07-16}}</ref> പണ്ടുകാലത്ത് അറിവുള്ളവരും പണ്ഡിതന്മാരും ജീവിച്ചിരുന്ന പ്രദേശം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ പെരിയജ്ഞാനം ഉള്ളവരുടെ പ്രദേശം ലോപിച്ചാണ് പെരിഞ്ഞനം എന്ന പേരുണ്ടായത് എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=http://med.iiab.me/kiwix/wikipedia_ml_all_maxi_2019-05/A/%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%9E%E0%B5%8D%E0%B4%9E%E0%B4%A8%E0%B4%82|title=പെരിഞ്ഞനം|access-date=2026-07-16}}</ref> ഈ പ്രദേശത്ത് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും സൂഫിയുമായിരുന്നു ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ നക്ഷബന്ദി. 1238-ൽ കൂർമത്ത് അബൂബക്കർ ഹാജിയുടെയും ഭാര്യ [[ഊരകം, തൃശ്ശൂർ|ഊരകം]] ചങ്കരതോപ്പ് മൂസ ഹാജിയുടെ മകൾ മറിയമിന്റെയും മകനായി ജനിച്ചു.<ref name=":2">{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref><ref name=":0" /> ദീർഘകാലത്തെ പഠനവും ആത്മീയ യാത്രകൾക്കും ശേഷം ഇദ്ദേഹം പറവൂരിനടുത്തുള്ള ചേന്ദമംഗലം പള്ളിയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. ഈ സമയത്ത് ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ മസ്ഊദ്, അസൈനാർ, ഓലക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ, കല്ലിപ്പറമ്പിൽ അമ്മുക്കുഞ്ഞി തുടങ്ങിയവർ ശൈഖിനെ കാണാൻ പോവുകയും പൊന്മാനിക്കുടത്തേക്ക് ക്ഷണിക്കുകയും ചെയ്തു. ഉദ്ദേശം 115 വർഷം മുമ്പാണ് ശൈഖ് ഇവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. ആദ്യം ചെമ്പിട്ട വീട്ടിൽ അസൈനാരുടെ വീട്ടിൽ താമസിക്കുകയും പിന്നീട് തൻറെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പള്ളി നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. പൊന്മാനിക്കുടത്തുകാർ അന്നുവരെ പുതിയകാവ് ജുമാ മസ്ജിദ് ആയിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. പ്രദേശത്തെ പ്രമുഖനായ ഉഴവത്ത് നൂഹ് കുട്ടി ആയിരുന്നു പള്ളിക്കുവേണ്ടി രണ്ടര ഏക്കറോളം സ്ഥലം വഖഫ് ചെയ്തത്. ഈ പള്ളിയാണ് ഇന്ന് പൊൻമാനിക്കുടം ജുമഅത്ത് മസ്ജിദ് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref name=":1" /> == കുടുംബം == പൊന്മാനിക്കൊടുത്തുവെച്ച് വൈവാഹിക ജീവിതം നയിച്ചു. ഒലവക്കോട് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ കദീജയാണ് ആദ്യ ഭാര്യ. അവരുടെ വിയോഗാനന്തരം സഹോദരി കൊച്ചായിശയെ വിവാഹം ചെയ്തു. കൈപ്പമംഗലം പേപ്പറമ്പിൽ അഹ്മദ് മുസ്ലിയാരുടെ മകൾ മറിയം, ഫറോക്കിലെ തറയിൽ മൊയ്തീൻ സാഹിബിന്റെ മകൾ മറിയം എന്നിവരാണ് മറ്റു രണ്ടു ഭാര്യമാർ. മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ മറിയമിലാണ് പൊൻമാനിക്കുടം മഹ്മൂദ് മുസ്ലിയാർ ജനിച്ചത്. അവസാന ഭാര്യയിൽ മൂന്നു മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു അതിൽ ഹസ്ബുള്ള ബകരി ഉൾപ്പെടെ മൂന്നു സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ ബകരിയുടെ മറ്റൊരു പുത്രനാണ് റഹ്മത്തുള്ള അൽബകരി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ ഭാര്യയാണ് കയ്യ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ഖദീജ. ഈ ദമ്പതിമാരുടെ മകനാണ് കെ ആർ നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇംഗ്ലീഷ് മീഡിയം സ്കൂൾ, ശരീഅത്ത് കോളേജ്, ഹിഫ്ളുൽ ഖുർആൻ കോളേജ് ഉൾപ്പെടെ ആയിരത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ആശ്രയമായ മഹമൂദിയ്യ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ ശില്പിയാണ് നസറുദ്ദീൻ ദാരിമി. ഇദ്ദേഹത്തിൻറെ മകൻ മുഹമ്മദ് ഹസീൻ ബകരിയാണ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിലവിലെ സാരഥി.<ref name=":0" /> == യാത്ര == പിതാവിനോട് കൂടെയുള്ള മക്കയിലേക്കുള്ള യാത്രയായിരുന്നു ആദ്യ വിദൂര യാത്ര. അവിടെ നിന്നാണ് സൂഫി പണ്ഡിതനായ ഖലീൽ ഹംദി ബാദുഷ എന്നവരുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത്. ശേഷം ഒരു വർഷം ഖലീൽ ഹംദിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം അവിടെ താമസിച്ച് നക്ഷബന്ദി ത്വരീക്കത്തിലെ ഖിലാഫത്തും ബൈഅതിനുള്ള അധികാരവും നേടി.<ref name=":1">{{Cite book |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ടു ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |pages=19-20 |language=Malayalam}}</ref> == പഠനം == പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസം പിതാവിൽ നിന്ന് നേടി. ശേഷം പ്രസിദ്ധമായ [[തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദ്|തിരൂരങ്ങാടി വലിയ ജുമാ മസ്ജിദിൽ]] പഠനം നടത്തി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ ആരാധനകളിൽ ജാഗ്രത പാലിച്ചിരുന്നു. ശേഷം അന്ന് കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപരിപഠന കേന്ദ്രമായ [[പൊന്നാനി വിളക്കത്തിരിക്കൽ|പൊന്നാനി]] വലിയ ജമാഅത്ത് പള്ളിയിൽ വിവിധ ഫന്നുകളിൽ ഏഴു വർഷം പഠിച്ചു. പണ്ഡിതനും സൂഫിവര്യനുമായിരുന്ന പഴയകത്ത് കുഞ്ഞിബാവ മുസ്ലിയാർ ആയിരുന്നു പൊന്നാനിയിലെ പ്രധാന ഉസ്താദ്. <ref name=":0">{{Cite book |last=ദാരിമി |first=KR Nasrudhin |title=മുസ്രിസിൽ പ്രഭ ചൊരിഞ്ഞ രണ്ട് ചരിത്ര പുരുഷന്മാർ |publisher=Mahmoodiyya Students Association |year=2009 |edition=1 st |pages=13-28 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=മൗലവി |first=പി എം കുട്ടി |title=ഹസ്രത്ത് ശൈഖ് ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ധീൻ |edition=1st |pages=4-20 |language=മലയാളം}}</ref> == ശിഷ്യ വലയം == മതപണ്ഡിതൻ എന്നതിന് പുറമേ ആത്മീയ മേഖലയിലെ മുർഷിദ് (ആത്മീയ ഗുരു) ആയിരുന്നു ഇദ്ദേഹം. പറമ്പിൽ ബസാർ കമാലുദ്ദീൻ ഉമറുൽ ഖാദിരി, സഹോദരൻ മുറ്റിച്ചൂർ അഹമ്മദ് ഹാജി, കൈപ്പമംഗലം അബ്ദുൽ കരീം ഹാജി എന്നിവരുടെ എല്ലാം ആത്മീയ ഗുരുവായ [[അയിലക്കാട്]] സിറാജുദ്ദീൻ ഖാദിരി, [[കണിയാപുരം]] അബ്ദുറസാഖ് മസ്താൻ, ആലുവായ് അബൂബക്കർ മുസ്ലിയാർ, [[മതിലകം]] ബാപ്പുട്ടി മുസ്ലിയാർ കാളത്തോട് കമ്മുകുട്ടി മുസ്ലിയാർ, സയ്യിദ് കോയ തങ്ങൾ ആന്ത്രോത്ത് എന്നിവർ ഇദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നും ഇജാസത്ത് (ആത്മീയ സമ്മതങ്ങൾ) വാങ്ങിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":0" /> == റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും == [[പ്രമാണം:Rahmooth Mala.jpg|thumb|റഹ്മൂത്ത് മാലയുടെ പുറം ചട്ട]] പൊൻമാനിക്കുടം ഉണ്ണിമുഹിയുദ്ദീൻ [[നഖ്ശബന്ദിയ്യ|നക്ഷബന്ദി]]<nowiki/>യെ പറ്റിയുള്ള ആധികാരികമായ വിവരണങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുള്ളതാണ് [[നൈലുൽ ബറകാത്ത്]] റഹ്മൂത്ത് മാലയും മഖ്സൂർ മൗലിദും.<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200513_20200513_1728 |title=പൊന്മാനിക്കുടം ഉണ്ണി മുഹ്യുദ്ധീൻ ബകരി(റ)മാല, റഹ്‌മത് മാല, നൈലുൽ ബറകാത് |date=2020-05-13}}</ref> [[ആന്ത്രോത്ത്]] ദ്വീപിലെ സയ്യിദ് മുഹമ്മദ് ഖാദിരി സൈദ് കോയ തങ്ങളാണ് മാലപ്പാട്ട് രചിച്ചത്. കേരളത്തിലെ തനതായ മാപ്പിളപ്പാട്ട്/മാലപ്പാട്ട് ശൈലിയിലാണ് ഈ കൃതി. അറബി മലയാളം ലിപി ഉപയോഗിച്ച് രണ്ട് കോളങ്ങളിലായാണ് വരികൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഉദ്ദേശം 60 വർഷം രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കൃതി 1985 ഒൿടോബർ 20 ന് [[പരപ്പനങ്ങാടി]] ബയാനിയ്യ ലിത്തോ പ്രസ്സാണ് ആദ്യമായി പബ്ലിഷ് ചെയ്തത്.<ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> ഹിജ്റ 1352 ദുൽഹിജ്ജ 11ന് (1934 മാർച്ച് 27) അതായത് 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്സൂർ മൗലിദും പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref name=":2" />[[പ്രമാണം:Maqsoor Maulid book page.jpg|thumb|അബ്ദുൽ ഖാദിർ മുസ്ലിയാർ രചിച്ച മഖ്‌സൂർ മൗലിദിന്റെ പുറംചട്ട (92 വർഷം പഴക്കമുള്ളത്)]] അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൈപ്പടയിൽ എഴുതപ്പെട്ട ആ ചെറു കൃതി ഇപ്പോഴും സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 3 ബൈത്തും വിവരണങ്ങളും പ്രാർത്ഥനയും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ മൗലിദ് അദ്ദേഹത്തിൻറെ ആണ്ട് ദിനത്തിൽ പ്രദേശവാസികൾ പ്രത്യേകമായി ചൊല്ലി വരുന്നുണ്ട് .<ref>{{Cite book |last=Shamveel irumbuchola |url=http://archive.org/details/20200505_20200505_1652 |title=പൊന്മാനിക്കുടം മൗലിദ്, രചയിതാവിന്റെ കയ്യെഴുത്ത്പ്രതി |date=2020-05-05 |language=Malayalam}}</ref><ref>{{Cite book |last=സയ്യിദ് പി പി റ്റി മുഹമ്മദ്‌ ഖാദിരി |first=സൈദ് കോയ തങ്ങൾ |title=നൈലുൽ ബറകാത് റഹ്മൂത്ത് മാല |edition=1st |pages=1-20}}</ref> == മരണം == [[ക്രിസ്ത്വബ്ദം|ക്രിസ്താബ്ദം]] 1927 സെപ്റ്റംബർ 19 ന് ([[ഇസ്‌ലാമിക കലണ്ടർ|ഹിജ്റ വർഷം]] 1346 റബീഉൽ അവ്വൽ 22) ഉച്ചയോടടുത്ത സമയം അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. 63 വയസ്സായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. [[പെരിഞ്ഞനം]] പൊന്മാനിക്കുടം ജുമാഅത്ത് പള്ളിക്കു സമീപത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതികശരീരം കബറടക്കിയത്.<ref name=":0" /> == അവലംബം == {{Reflist}} hx1xbrp8d6nepteu04jeuxncdwkevxw 0 669211 4648105 4647389 2026-07-16T17:55:20Z InternetArchiveBot 146798 Bluelink 16 books for [[വിക്കിപീഡിയ:പരിശോധനായോഗ്യത|പരിശോധനായോഗ്യത]] (20260715)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 4648105 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Infobox poem |name = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |image = Whitman poem When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd Sequel page 3.jpg |image_size = 300px |caption = The poem's first page in the 1865 edition of ''Sequel to Drum-Taps'' |author = [[Walt Whitman]] |written = {{start date|1865}} |first = ''[[Sequel to Drum-Taps]]'' (1865) |country = United States |language = English |form = [[Pastoral elegy]] |meter = [[Free verse]] |rhyme = |publisher = Gibson Brothers<br />(Washington, DC) |publication_date = 1865 |lines = 206 |wikisource = Leaves of Grass (1882)/Memories of President Lincoln/When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd }}ഒരു വിലാപഗാനം എന്ന നിലയിൽ അമേരിക്കൻ കവി [[Walt Whitman|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] (1819–1892) പ്രസിഡന്റ് എബ്രഹാം ലിങ്കണിനുവേണ്ടി എഴുതിയ ഒരു നീണ്ട കവിതയാണ് '''വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്''' . 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, ആ വർഷം ഏപ്രിൽ 14-ന് പ്രസിഡന്റിന്റെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന് ദേശീയ ദുഃഖാചരണത്തിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ കവിത എഴുതപ്പെട്ടത്. 206 വരികളിലായി എഴുതിയ ഈ കവിത, ഒരു ഗ്രാമീണവിലാപകാവ്യം ആണ്. കവിത വീണുപോയ ഒരു പ്രസിഡന്റിനെ കുറിച്ചുള്ള പദപ്രയോഗമാണെങ്കിലും, വിറ്റ്മാൻ ലിങ്കണെ പേരെടുത്ത് പരാമർശിക്കുകയോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന്റെ സാഹചര്യങ്ങൾ കവിതയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. പകരം, [[സൈറിംഗ|ലൈലാക്ക്]] പൂക്കളുടെ ചിത്രാലങ്കാരങ്ങൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ), [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] എന്നിവയുൾപ്പെടെ ഗ്രാമീണവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ ബിംബങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര തന്നെ അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൂടാതെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വീകാര്യതയിലേക്കും അറിവിലേക്കും നീങ്ങുന്നതിൽ ഗ്രാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൻറെ എഴുതപ്പെടാത്ത ശ്രേണി അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൊലപാതകത്തിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഫലപ്രദമായി അവസാനിച്ച [[അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം|അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെ]] (1861–1865) അവ്യക്തമായി മനഃകല്പനകളിലൂടെ പരാമർശിക്കുന്ന കവിതയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദയനീയതയെയും അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. 1855-ൽ അദ്ദേഹം ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ആദ്യ പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് പത്ത് വർഷത്തിന് ശേഷം എഴുതിയ "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്", അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു നാടകത്തിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവത്താൽ മയപ്പെടുത്തിയ സ്വത്വത്തിന്റെയും പ്രണയാതുരതയും വിറ്റ്മാന്റെ കാവ്യാത്മക ദർശനത്തിന്റെ പക്വതയെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ലിങ്കൺ മരിച്ച സമയത്ത് അച്ചടിച്ചുവന്ന യുദ്ധത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന വേഗത്തിൽ എഴുതിയ കവിതാസമാഹാരത്തിന്റെ തുടർച്ചയുടെ ഭാഗമായും വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിത ഉൾപ്പെടുത്തി. ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് എന്നീ തലക്കെട്ടുകളിൽ ശേഖരിച്ച ഈ കവിതകൾ, "വികാരവിക്ഷോഭം മുതൽ മഹാവ്യസനം വരെ, വിദൂര നിരീക്ഷണം മുതൽ ഇടപഴകൽ വരെ, വിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് രാജിയിലേക്ക്", "അഹംബോധത്തേക്കാൾ ചരിത്രത്തിൽ കൂടുതൽ ഉൽക്കണ്ഠ, അമേരിക്കയുടെ വിപുലമായ വാഗ്ദാനത്തേക്കാൾ അതിന്റെ വർത്തമാനത്തിന്റെയും ഭാവിയുടെയും അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ ബോധവാന്മാരാകുക" എന്നീ വൈകാരിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.{{sfn|Gutman|1998}}1865 ലെ ശരത്കാലത്തിൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" - ഡ്രം-ടാപ്‌സ്, സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ് വരെയുള്ള മറ്റ് 42 കവിതകൾക്കൊപ്പം 1867 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നാലാമത്തെ പതിപ്പോടെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതിയ നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ്. തന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച കവിതകളിൽ ഒന്നായി വിറ്റ്മാൻ ഈ കവിതയെ കണക്കാക്കിയില്ലെങ്കിലും, ഫലത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റിന്റെ]] [[The Waste Land|ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്]] ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിലെ പ്രശംസ നേടിയ കവിതകളുമായി ഇതിനെ താരതമ്യം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. == എഴുത്തിന്റെ ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും == 1850 കളുടെ അവസാനത്തിലും 1860 കളുടെ തുടക്കത്തിലും, 'ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്' എന്ന കവിത പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ വിറ്റ്മാൻ ഒരു കവി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ പ്രശസ്തി നേടിയെടുത്തു. വിറ്റ്മാൻ വ്യക്തമായി അമേരിക്കൻ മഹാകാവ്യം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ബൈബിളിലെ [[King James Version|കിംഗ് ജെയിംസ് ]] കേഡൻസുകളിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് ഒരു സ്വതന്ത്ര വാക്യ ശൈലി വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു.[[File:Stockholm-lilac.jpg|thumb|right|Common lilac (''[[Syringa vulgaris]]'')]] 1855 ൽ ആദ്യമായി പുറത്തിറങ്ങിയ ഈ ചെറിയ വാല്യം ചിലർ വിവാദപരമായി കണക്കാക്കി. വിമർശകർ വിറ്റ്മാന്റെ വാക്യത്തെ "ആക്ഷേപഗർഭമായി" എന്ന് ആക്രമിച്ചു. {{sfn|Loving|1999|p=414}} എന്നിരുന്നാലും, അമേരിക്കൻ അനുഭവജ്ഞാനാതീതമായ ഉപന്യാസകാരൻ, പ്രഭാഷകൻ, കവി [[Ralph Waldo Emerson|റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സൺ]] എന്നിവരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. ഇത് വിറ്റ്മാന്റെ കവിതകളിൽ ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ കാരണമായി. {{sfn|Kaplan|1980}}{{sfn|Callow|1992|p=232}}{{sfn|Reynolds|1995|p=340}} അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹം ആദ്യം ആർമി പേമാസ്റ്റേഴ്സ് ഓഫീസിലും പിന്നീട് [[Bureau of Indian Affairs|ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ അഫയേഴ്സിലും]] പിന്നിട് നിരവധി സർക്കാർ ഓഫീസുകളിലും ആയി ജോലി നേടി.{{sfn|Loving|1999|p=283}}{{sfn|Callow|1992|p=293}} ഒരു "ആശുപത്രി മിഷനറി" ആയി അദ്ദേഹം സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ സന്നദ്ധസേവനത്തിനു തയ്യാറായി.{{sfn|Peck|2015|p=64}} അത് മരണത്തെയും യുവത്വത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത, യുദ്ധത്തിന്റെ ക്രൂരത, ദേശസ്‌നേഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പര്യാലോചിക്കപ്പെട്ടു. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രങ്ങളും നൽകികൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുദ്ധകാല അനുഭവങ്ങളാണ് കവിതയെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. {{sfn|Whitman|1961|p=1:68–70}} വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ്ജ് വാഷിംഗ്ടൺ വിറ്റ്മാൻ 1864 സെപ്റ്റംബർ 30 ന് വിർജീനിയയിൽ തടവുകാരനായി പിടിക്കപ്പെട്ടു. വിർജീനിയയിലെ റിച്ച്മണ്ടിനടുത്തുള്ള രാഷ്ട്രീയസഖ്യത്തിൽപെട്ട യുദ്ധത്തടവുകാരുടെ ഒരു ക്യാമ്പായ ലിബ്ബി ജയിലിൽ അഞ്ച് മാസത്തോളം തടവിലായിരുന്നു.{{sfn|Loving|1975}}1865 ഫെബ്രുവരി 24 ന്, ആരോഗ്യസ്ഥിതി മോശമായതിനാൽ ജോർജിന് നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവധി ലഭിച്ചു. വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരനെ കാണാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ അമ്മയുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി. {{sfn|Loving|1999|p=281–283}}ബ്രൂക്ലിൻ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ആഭ്യന്തയുദ്ധ കവിതാസമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ കരാർ ഒപ്പിട്ടു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} ആഭ്യന്തരയുദ്ധം അവസാനിച്ചു കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, 1865 ഏപ്രിൽ 14 ന്, ഫോർഡ് തിയേറ്ററിൽ ഒരു നാടകം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനിടെ പ്രസിഡന്റ് [[എബ്രഹാം ലിങ്കൺ|എബ്രഹാം ലിങ്കണിനെ]] [[ജോൺ വിൽക്കിസ് ബൂത്ത്|ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്]] വെടിവച്ചു കൊന്നു. അതിന്റെ പിറ്റേന്ന് രാവിലെ ലിങ്കൺ മരിച്ചു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ അമ്മയുടെ വീട്ടിലായിരുന്നു. ദുഃഖത്തോടെ അദ്ദേഹം വാതിലിനു പുറത്ത് ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞുനിന്ന മുറ്റത്തേക്ക് കാലെടുത്തുവച്ചു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, സ്പെസിമെൻ ഡെയ്‌സിൽ ലിങ്കൺ മരിച്ച ദിവസത്തെ കാലാവസ്ഥയും സാഹചര്യങ്ങളും വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. അവിടെ അദ്ദേഹം എഴുതി: {{blockquote|കാലാവസ്ഥ പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ധാരാളം ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ പൂത്തുലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സംഭവങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാതെ തന്നെ അവയിൽ പ്രവേശിച്ച് അവയ്ക്ക് നിറം നൽകുന്ന ആ വ്യാമോഹങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ, ഈ പൂക്കളുടെ കാഴ്ചയും ഗന്ധവും ആ ദിവസത്തെ വലിയ ദുരന്തത്തെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും എന്നെ ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അത് ഒരിക്കലും മായുകില്ല.{{sfn|Whitman|1882|p=310}}}} കൊല്ലപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു ലിങ്കൺ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം അമേരിക്കയിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്ന വൈകാരിക സ്വാധീനം ചെലുത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിന് ശേഷമുള്ള മൂന്ന് ആഴ്ചകളിൽ, ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അമേരിക്കക്കാർ രാജ്യവ്യാപകമായി നടന്ന ഒരു പൊതു ദുഃഖാചരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അതിൽ ഒരു പൊതു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങായ [[State funeral|സംസ്ഥാന ശവസംസ്കാരവും]], വാഷിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ന്യൂയോർക്ക് വഴി [[സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡ്, ഇല്ലിനോയി|ഇല്ലിനോയിസിലെ സ്പ്രിംഗ്ഫീൽഡിലേക്കുള്ള]] 1,700 മൈൽ (2,700 കിലോമീറ്റർ) പടിഞ്ഞാറോട്ടുള്ള ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ യാത്രയും ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Swanson|2006|p=213}}{{sfn|Sandburg|1936|p=394}} 1865 ഏപ്രിൽ 19-നാണ് ലിങ്കന്റെ പൊതു ശവസംസ്കാരം നടന്നത്.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}} ഏപ്രിൽ 21 വരെ ബ്രൂക്ലിനിൽ നിന്ന് രാജ്യ തലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകാത്തതിനാൽ, വാഷിംഗ്ടണിലെ ലിങ്കണിന്റെ പൊതുചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തില്ലെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് വിശ്വസിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ഏപ്രിൽ 24-ന് ആചരിച്ചതുപോലെ, ശവസംസ്കാര ട്രെയിൻ വന്നതിനുശേഷം ന്യൂയോർക്കിൽ നടന്ന ചടങ്ങുകളിൽ വിറ്റ്മാൻ പങ്കെടുത്തിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര, പൊതു പരിപാടികൾ, നീണ്ട ട്രെയിൻ യാത്ര എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ വിവരണങ്ങൾ "മറ്റൊരാൾമുഖേനയുള്ള വിവരങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതായിരിക്കാം" എന്ന് ലവിംഗ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ന്യൂയോർക്കിൽ നിന്ന് വാഷിംഗ്ടണിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വൈറ്റ്മാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ന്യൂയോർക്കിലേക്കുള്ള യാത്രാമധ്യേ ലിങ്കന്റെ ഫ്യൂണറൽ ട്രെയിൻ ഒരുപക്ഷേ [[ഹാരിസ്ബർഗ്ഗ്, പെൻസിൽവാനിയ|പെൻസിൽവാനിയയിലെ ഹാരിസ്ബർഗിൽ]] വച്ച് കടന്നുപോയിരിക്കാമെന്ന് അദ്ദേഹം സമ്മതിക്കുന്നു .{{sfn|Loving|1999|p=289}} തന്റെ ആദ്യകാല ഭവനമായ [[Walt Whitman Birthplace State Historic Site|വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജന്മസ്ഥല സംസ്ഥാന ചരിത്ര സ്ഥലമായ]] വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ ജൻമസ്ഥലത്ത് നിന്നുള്ള ലൈലാക്കുകളുടെ മനഃകല്പന വിറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചിരിക്കാം. അവിടെ ഫാംഹൗസ് വാതിൽപ്പടിയിൽ ഇപ്പോഴും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകൾ കാണാം.{{sfn|Schmidt|Rendon|2008|p=47}} == പ്രസിദ്ധീകരണ ചരിത്രം == [[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|right|thumb|മാത്യു ബ്രാഡി (1823–1896) എടുത്ത ചിത്രം വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ.]] 1865 ഏപ്രിൽ 1-ന്, ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ വൈകാരിക അനുഭവങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന 72 പേജുള്ള 43 കവിതകളുടെ ഒരു സമാഹാരമായ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനായി ബ്രൂക്ലിൻ പ്രിന്ററായ പീറ്റർ എക്ലറുമായി വിറ്റ്മാൻ ഒരു കരാർ ഒപ്പിട്ടിരുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} രണ്ടാഴ്ച കഴിഞ്ഞ് ലിങ്കൺ കൊല്ലപ്പെട്ട സമയത്ത് ഡ്രം-ടാപ്സ് അച്ചടിച്ചിരുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ എഴുതിയ "[[Hush'd Be the Camps To-Day|ഹഷ്ഡ് ബി ദി ക്യാമ്പ്സ് ടു-ഡേ]]" എന്ന ഒരു കവിത ശേഖരത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ വിറ്റ്മാൻ അച്ചടി വൈകിപ്പിച്ചു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}}{{sfn|Whitman|Eckler|1865|p=69}}കവിതയുടെ ഉപശീർഷകം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഈ കവിത ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന് നാല് ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം 1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് എഴുതിയതാണെന്നാണ്.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} വിറ്റ്മാൻ എഴുതിയ സ്വന്തംകവിതയിൽ തൃപ്തനല്ലാത്തതിനാൽ ലിങ്കന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉചിതമായ കവിത എഴുതാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.{{Sfn|Genoways|2006|p=534}}{{Sfn|Allen|1997|p=197–198}} വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ വിറ്റ്മാൻ, കൊലപാതകത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന "വെൻ ലിലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്", "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!" എന്നീ രണ്ട് കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുന്ന പതിനെട്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ലഘുലേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാൻ ഗിബ്സൺ ബ്രദേഴ്‌സുമായി കരാർ ഒപ്പിട്ടു. ഡ്രം-ടാപ്‌സിന്റെ പകർപ്പുകൾക്കൊപ്പം ലഘുലേഖ ഉൾപ്പെടുത്താനാണ് അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചത്. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} 24 പേജുള്ള ശേഖരത്തിന് "സീക്വൽ ടു ഡ്രം-ടാപ്‌സ്" എന്ന തലക്കെട്ടും "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർ-യാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" എന്ന ഉപശീർഷകവും ഉണ്ടായിരുന്നു. {{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} ആദ്യത്തെ ഒമ്പത് പേജുകളിലായി പേരിട്ട കവിത നിറഞ്ഞു നിന്നു.{{sfn|Whitman|1865|p=3–11}}ഒക്ടോബറിൽ, ലഘുലേഖ അച്ചടിച്ചതിനുശേഷം, ഡ്രം-ടാപ്‌സുമായി സംയോജിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് മടങ്ങി.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} 1867-ൽ വില്യം ഇ. ചാപ്പിൻ അച്ചടിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ നാലാം പതിപ്പിന്റെ അനുബന്ധമായി ഡ്രം-ടാപ്‌സിലും സീക്വലിലും നിന്നുള്ള കവിതകൾ വിറ്റ്മാൻ ഡ്രം-ടാപ്‌സിലേക്ക് ചേർത്തു. {{sfn|Whitman|1867}}{{sfn|Eiselein|n.d.}}{{sfn|Mancuso|n.d.}}വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ തന്റെ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന സമാഹാരം പരിഷ്കരിച്ചു. കൂടാതെ ഓരോ അധിക പതിപ്പിലും പുതിയ കവിതകൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിതകളിൽ പലപ്പോഴും പരിഷ്കരണങ്ങളും കവിതകളുടെ ക്രമത്തിന്റെ പുനഃക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യ പതിപ്പ് (1855) പന്ത്രണ്ട് കവിതകളുടെ ഒരു ചെറിയ ലഘുലേഖയായിരുന്നു.{{Sfn|Gailey|2006|p=409–410}} നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, ശേഖരത്തിൽ ഏകദേശം 400 കവിതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Anon.|2005}} "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്ന നാലാമത്തെ പതിപ്പിൽ (1867) - "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" എന്ന കവിത ആദ്യമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയത് അതിൽ ആയിരുന്നു. 236 കവിതകളുടെ ഒരു ശേഖരമായി ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് മാറി. {{Sfn|Seery|2011|p=127}} നെബ്രാസ്ക-ലിങ്കൺ സർവകലാശാലയിലെ സാഹിത്യ പ്രൊഫസർ കെന്നത്ത് പ്രൈസും അയോവ സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എഡ് ഫോൾസവും 1867-ലെ പതിപ്പിനെ "എല്ലാ പതിപ്പുകളിലും വച്ച് ഏറ്റവും അശ്രദ്ധമായി അച്ചടിച്ചതും ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ചതുമായ പതിപ്പ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. എറാറ്റയും ടൈപ്പ്‌സെറ്ററുകളുമായുള്ള വൈരുദ്ധ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} പുസ്തകത്തിന് അഞ്ച് വ്യത്യസ്ത ഫോർമാറ്റുകളിൽ ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകളും ചിലതിൽ ഡ്രം-ടാപ്‌സ് കവിതകൾ അല്ലാത്തവയും ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പ്രൈസും ഫോൾസവും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.{{sfn|Price|Folsom|2005|p=98}} "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്", അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്ന് ലിങ്കൺ കവിതകൾ "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ", "Hush'd be the Camps To-today", "The Dust Was Once the Man" (1871) എന്നിവ Leaves of Grass-ന്റെ തുടർന്നുള്ള പതിപ്പുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. എന്നിരുന്നാലും വിറ്റ്മാന്റെ 1871-ലെയും 1881-ലെയും പതിപ്പുകളിൽ ഇത് ഡ്രം-ടാപ്‌സിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തിയിരുന്നു. 1871-ലെ പതിപ്പിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നാല് ലിങ്കൺ കവിതകൾ "President Lincoln's Burial Hymn" എന്ന പേരിൽ ഒരു ക്ലസ്റ്ററായി പട്ടികപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1881-ലെ പതിപ്പിൽ, ഈ ക്ലസ്റ്ററിനെ "Memories of President Lincoln" എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു.{{sfn|Whitman|1980|p=lxii, lxvii}}{{sfn|Whitman|1871–1872|p=32–40}}{{sfn|Whitman|1881}} ഈ പതിപ്പിന് ശേഷം ശേഖരം ഗണ്യമായി പരിഷ്കരിച്ചില്ല - എന്നിരുന്നാലും പിന്നീടുള്ള പതിപ്പുകളിൽ പുതിയ കവിതകൾ ചേർത്തു.{{sfn|Renner|n.d.}}1855-ൽ കവിതകൾ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനുശേഷം, ലീവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ഒരിക്കലും അച്ചടിച്ചിട്ടില്ല. കൂടാതെ കവിതാ സമാഹാരങ്ങളിൽ പതിവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന നിരവധി കവിതകളിൽ ഒന്നാണ് "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്".{{sfn|Harvard}}{{sfn|Norton}}{{sfn|Parini|2006|p=187–194}}{{sfn|Parini|1995|pp=217–224}} == വിശകലനവും വ്യാഖ്യാനവും == [[File:Lincoln assassination slide c1900 - Restoration.jpg|thumb|alt=Image of Lincoln being shot by Booth while sitting in a theater booth.|ഫോർഡ്സ് തിയേറ്ററിലെ പ്രസിഡൻഷ്യൽ ബൂത്തിൽ ഇടത്തുനിന്ന് വലത്തോട്ട്, കൊലയാളി ജോൺ വിൽക്സ് ബൂത്ത്, എബ്രഹാം ലിങ്കൺ, മേരി ടോഡ് ലിങ്കൺ, ക്ലാര ഹാരിസ്, ഹെൻറി റാത്ത്ബോൺ എന്നിവരെ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. ]] === ഘടന === "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" എന്ന കവിത ഒരു ആത്മാവിലാപം ആണ്. 206 വരികൾ നീളമുള്ള ഒരു നീണ്ട കവിതയായ (ചില സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം 207), ഇത് [[വിലാപകാവ്യം|വിലാപകാവ്യ]]ത്തിന്റെയും സംഭവവിവരണ കവിതയുടെയും ഒരു പ്രധാന ഉദാഹരണമായി ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു.{{sfn|Greene|2012|p=398,911}} 1881-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഇന്നുവരെ പുനഃപ്രസിദ്ധീകരിച്ച അതിന്റെ അവസാന രൂപത്തിൽ, കവിതയെ 5 അല്ലെങ്കിൽ 6 വരികൾ മുതൽ 53 വരികൾ വരെ നീളമുള്ള ശ്ശോകം അല്ലെങ്കിൽ പദ്യശകലം പതിനാറ് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}}കവിതയ്ക്ക് ഒരു സ്ഥിരമായ മെട്രിക് പാറ്റേൺ ഇല്ല, കൂടാതെ ഓരോ വരിയുടെയും നീളം ഏഴ് അക്ഷരങ്ങൾ മുതൽ ഇരുപത് അക്ഷരങ്ങൾ വരെ വ്യത്യാസപ്പെടുന്നു. സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ കാത്തി റുഗോഫ് പറയുന്നത് "കവിതയ്ക്ക്... വിശാലമായ വ്യാപ്തിയുണ്ടെന്നും ശക്തമായ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പ്രഭാഷകനെയും സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംഭവവിവരണത്തിന്റെയും ഉയർന്ന ഗാനരചനാ ചിത്രങ്ങളുടെയും ഒരു നിര ഇതിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നുവെന്നുമാണ്."{{sfn|Rowe|1997|p=134–135}} 1865-ൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ് " എന്ന കവിതയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് 21 ശ്ശോകങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}} 1867-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ നാലാം പതിപ്പിൽ ഈ ഘടനയോടൊപ്പം ഇത് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1867}}1871 ആയപ്പോഴേക്കും, വിറ്റ്മാൻ 19 ഉം 20 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ഒന്നായി സംയോജിപ്പിച്ചു. കവിതയിൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ ആകെ 20 എണ്ണം ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Whitman|1871–1872}} എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്-ന്റെ ഏഴാം പതിപ്പിന് (1881), അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാല രചനയിലെ അവസാന ഏഴ് ശ്ശോകങ്ങൾ ഇന്ന് വായനക്കാർക്ക് പരിചിതമായ 16 ശ്ശോകങ്ങളുള്ള കവിതയുടെ അവസാന മൂന്ന് ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു{{sfn|Whitman|1881|p=255–262}} 1881-ലെ പതിപ്പിന്, 14, 15, 16 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള ആദ്യകാല ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 14-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു; 17 ഉം 18 ഉം അക്കങ്ങളുള്ള ശ്ശോകങ്ങൾ പരിഷ്കരിച്ച 15-ാമത്തെ ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു. 1865-ൽ 19, 20, 21 എന്നീ അക്കങ്ങളുള്ള മുൻശ്ശോകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വരികൾ 1881-ൽ പരിഷ്കരിച്ച 16-ാമത്തെയും അവസാനത്തെയും ശ്ശോകങ്ങളുമായി സംയോജിപ്പിച്ചു.{{sfn|Rowe|1997|p=149, n.7}}സാഹിത്യ നിരൂപകയും ഹാർവാർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫസറുമായ [[Helen Vendler|ഹെലൻ വെൻഡ്ലറുടെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, പതിന്നാലാം ഖണ്ഡത്തിലെ അതിന്റെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയതും ഗാനാത്മകവുമായ നിമിഷം ഈ കവിതയിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ അതിന്റെ വിവേചനപരമായ പാരമ്യത്തിലെത്തുന്നു. പതിനഞ്ചാം ഖണ്ഡത്തിൽ 'രാത്രിയിൽ നിന്നുള്ള വീണ്ടെടുക്കലുകൾ' എന്ന ഒരു ശ്ശോകത്തോടെയാണ് അവസാനിക്കുന്നത്."{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} === ആഖ്യാനം === വിറ്റ്മാന്റെ "വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്" വീണുപോയ പ്രസിഡന്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലാപഗീതമാണെങ്കിലും, അതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരോ മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാഹചര്യങ്ങളോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പൂക്കളുടെ ക്ഷണികവും ഹ്രസ്വകാലവുമായ സൗന്ദര്യവുമായി ലിങ്കന്റെ പൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെ ഇതിൽ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നു. ഇത് വിചിത്രമല്ല; "പരമ്പരാഗതമായി വിലാപത്തിന് സാർവത്രിക പ്രയോഗം അനുവദിക്കുന്നതിന് ചരമവിലാപത്തിൽ മരിച്ചയാളുടെ പേര് പരാമർശിക്കുന്നില്ല" എന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് പറയുന്നു.{{sfn|Loving|1999|p=100}}റുഗോഫിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കവിതയുടെ ആഖ്യാനം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു പ്രഭാഷകൻ ഇങ്ങനെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു: {{blockquote|''ഞാൻ സ്നേഹിക്കുന്നവന്റെ' മരണത്തിൽ പ്രഭാഷകൻ ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും മരണത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വന്തം ബോധത്തെയും മരണത്തിൽ തന്നെ വിരോധാഭാസമായി കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസത്തെയും കുറിച്ചുള്ള തന്റെ വളർന്നുവരുന്ന അവബോധം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സംഭവവിവരണത്തിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ പേര് പരാമർശിക്കാതെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയുടെ യാത്രയെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമോ അതിന്റെ കാരണങ്ങളോ പരാമർശിക്കാതെ 'യുദ്ധത്തിലെ കൊല്ലപ്പെട്ട സൈനികരുടെ' ദർശനങ്ങളെ ചിത്രീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിയലുകൾ അതിരുകടന്നതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. തന്ത്രരഹിതമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കക്കാരനും യുദ്ധം എന്താണെന്ന് മനസ്സിലാവാതിരിക്കാൻ വഴിയില്ല. ഒടുവിൽ, 'പക്ഷിയുടെ ഹർഷഗീതത്തിൽ', മരണത്തെ ആവാഹിക്കുകയും വ്യക്തിവൽക്കരിക്കുകയും ആഘോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഗാനം പ്രഭാഷകൻ വിവരിക്കുന്നു.{{sfn|Rugoff|2000|p=134–135}}}} വെൻഡ്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, പ്രഭാഷകന്റെ ആദ്യ പ്രവൃത്തി ലൈലാക്ക് മുൾപടർപ്പിൽ നിന്ന് ഒരു വള്ളി പൊട്ടിക്കുക എന്നതാണ് (വരി 17), തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്രയ്ക്കിടെ ലിങ്കന്റെ ശവപ്പെട്ടിയിൽ വയ്ക്കുന്നു (വരി 44–45):{{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} {{Poem quote|text=Here, coffin that slowly passes, I give you my sprig of lilac.|char=|sign=|title=|source=}} === ശൈലിയും സാങ്കേതിക വിദ്യകളും === [[File:Parade, Pennsylvania Avenue, Lincoln's Time. Washington, DC, circa 1865., ca. 1910 - 1950 - NARA - 518225.tif|thumb|right|1865 ഏപ്രിൽ 19-ന് പെൻസിൽവാനിയ അവന്യൂവിൽ ലിങ്കന്റെ ശവസംസ്കാര ഘോഷയാത്ര]] ബൈബിളിലെ കിംഗ് ജെയിംസ് പരിഭാഷയിലെ {{sfn|Miller|1962}}{{sfn|Kaplan|1980}}പദസമുച്ചയങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളുടെയും സൗന്ദര്യശാസ്ത്രം, സംഗീതാത്മകത, താളക്രമം എന്നിവ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്മാന്റെ ജീവചരിത്രകാരന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. {{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} ബെെബിൾ പ്രകാരമുള്ള കവിതയ്ക്ക് പൊതുവായുള്ള സമാന്തരവാദത്തിന്റെ നിരവധി സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Drum|1911}}{{sfn|Casanowicz|1901–1906}} വിറ്റ്മാൻ എൻഡ് റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, കവിതയിലുടനീളം അദ്ദേഹം ആന്തരിക റൈം ഉപയോഗിക്കുന്നു. വിറ്റ്മാന്റെ കവിത സ്ഥിരമായ മാതൃകയോ പ്രാസമോ ഉപയോഗിക്കുന്നില്ലെങ്കിലും, മറ്റ് കാവ്യാത്മക സങ്കേതങ്ങളുടെയും പാറ്റേണുകളുടെയും അച്ചടക്കമുള്ള ഉപയോഗം ഒരു ഘടനാബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.{{sfn|Boulton|1953}} ഗ്രീക്ക്, റോമൻ പുരാതന കാവ്യ പാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഒരു ധ്യാനാത്മക ഗാന വിഭാഗമായ ഗാമീണവിലാപകാവ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി സാഹിത്യ സങ്കേതങ്ങൾ ഈ കവിതയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Parini|2006|p=129–130}}{{sfn|Hinz|1972|p=35–54}}{{sfn|Chase|1955|p=140-145}}{{sfn|Adams|1957|p=479-487}}{{sfn|Ramazani|1994}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ [[Harold Bloom|ഹരോൾഡ് ബ്ലൂം]] എഴുതുന്നു, "രാഷ്ട്രത്തിന് ഗുണപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഒരു മാർഗമായി, രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി വിലാപഗാനം പലപ്പോഴും ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്."{{sfn|Bloom|1999|p=91}}ഒരു ഗാമീണവിലാപ കവിയുടെ ദുഃഖത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യാൻ ഗ്രാമീണ പ്രതിച്ഛായ ഉപയോഗിക്കുന്നു - "മരണത്തോടുള്ള കാവ്യാത്മക പ്രതികരണം", അത് "മരണത്തെ സാങ്കൽപ്പികമായി സ്വീകാര്യമായ ഒരു രൂപത്തിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യാൻ, മരണം ചോദ്യം ചെയ്തതിനെ വീണ്ടും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു- സംതൃപ്തിയുടെ ഗാമീണവിലാപകാവ്യ സങ്കല്പത്തിന്റെ സമഗ്രത". ഒരു വിലാപഗാനം, "ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതം തന്നെ നിലയ്ക്കുമ്പോൾ, ആ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥം പോസിറ്റീവ് മൂല്യമുള്ള ഒന്നായി സംരക്ഷിക്കാനും" ശ്രമിക്കുന്നു.{{sfn|Shore|1985|p=86–87}}{{sfn|Hamilton|1990|p=618}} ഒരു സാധാരണ ഗാമീണവിലാപകാവ്യത്തിൽ "വിലാപകരുടെ ഘോഷയാത്ര, ഒരു ശവവണ്ടിയുടെയോ ശവക്കുഴിയുടെയോ അലങ്കാരം, പൂക്കളുടെ പട്ടിക, ഋതുക്കളുടെ മാറ്റം, മരിച്ച വ്യക്തിയെ ഒരു നക്ഷത്രവുമായോ മറ്റ് സ്ഥിരമായ പ്രകൃതി വസ്തുക്കളുമായോ ഉള്ള ബന്ധം" എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സവിശേഷതകൾ അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. {{sfn|Zeiger|2006|p=243}}{{sfn|Cuddon|2012}}മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച, വിലാപം, ദുഃഖം, കോപം, സമാശ്വാസം എന്നിവയുടെ പ്രകടനങ്ങൾ, മരണത്തിന്റെ അനിവാര്യതയെയും അമർത്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യാശയെയും കവി ഒരേസമയം അംഗീകരിക്കുന്നത് എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.{{sfn|Zeiger|2006}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് പെറിൻ വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ നീണ്ട സംഗീത വരികൾ വാക്യഘടനാ സമാന്തരത്വം, ആവർത്തനം, കാറ്റലോഗിംഗ് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സാങ്കേതിക വിദ്യകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392, at 383}} ആവർത്തനം എന്നത് ഒരു പ്രാസംഗികനോ കവിയോ വികാരത്തിന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഊന്നൽ നൽകാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു മാർഗ്ഗമാണ്. കൂടാതെ "ഒരേ ശബ്ദത്തിന്റെ ആവർത്തനത്തിലൂടെ ഒരു ചാലക താളം സൃഷ്ടിക്കുക, അത് കവിതയുടെ വികാരത്തെ തീവ്രമാക്കുകയും ചെയ്യും"..{{sfn|Anaphora}} ഒരു ജപത്തിനോട് സാമ്യമുള്ള ഒരു സമാന്തരത്വത്തിന്റെ രൂപമായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Anaphora}}ഈ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ നേടിയെടുക്കാൻ, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ വൈകാരിക പ്രതികരണം രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിന് ക്ലാസിക്കൽ കവിതയ്ക്കും വിലാപകാവ്യത്തിനും പൊതുവായുള്ള നിരവധി സാഹിത്യ, ഭാഷാലങ്കാരമുള്ള അർത്ഥസൂചനകാക്ഷരങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.. വാറന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ "വരികളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഒരു വാക്കിന്റെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ അനഫോറ ഉപയോഗിക്കുന്നു; വരികളുടെ അവസാനം ഒരേ വാക്കുകളുടെയോ വാക്യത്തിന്റെയോ ആവർത്തനമായ എപ്പിസ്ട്രോഫ്, ആദ്യ, അവസാന പദങ്ങളുടെ ആവർത്തനമായ സിംപ്ലോസ് (അനാഫോറയുടെയും എപ്പിസ്ട്രോഫിന്റെയും സംയോജിത ഉപയോഗം) എന്നിവ ഉപയോഗിക്കുന്നു.{{sfn|Warren|2009|p=377–392}} രാജ ശർമ്മയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ അനാഫോറ ഉപയോഗം വായനക്കാരനെ "ശ്വാസം നിർത്താതെ നിരവധി വാചകങ്ങൾ ഉരുവിടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ശ്വാസതടസ്സം മന്ത്രവാദ ഗുണത്തിന് കാരണമാകുന്നു". {{sfn|Sharma}} കവിതയിലെ ഈ ആശയം പണ്ഡിതന്മാർ "കാറ്റലോഗിംഗ്" എന്ന് വിളിക്കുന്ന വിപുലമായ ഗാനരചനയുടെ ചട്ടക്കൂടും ആണ്.{{sfn|Sharma|p=40–41}}{{sfn|Magnus|1989|p=137ff}}{{sfn|Hollander|2006|p=183}} താളം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് സമാന്തരതയും ആവർത്തനവും ഉപയോഗിക്കുന്ന കാറ്റലോഗിംഗിന്റെ നിരവധി ഉദാഹരണങ്ങൾ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിലുണ്ട്. {{sfn|Warren|2009|p=377–392}} പണ്ഡിതനായ ബെറ്റി എർക്കില വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചികയെ "overarching figure of Leaves of Grass" എന്ന് വിളിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്തു: {{blockquote|എല്ലാറ്റിന്റെയും പരസ്പരബന്ധവും സവിശേഷതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകസൂചിക താരതമ്യചിന്തനം, കല്പന സംബന്ധം, ഉപമ എന്നിവയിലൂടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. വിവിധ ലിങ്കിംഗ് ഉപകരണങ്ങളിലൂടെ അതേ സമയം തന്നെ തന്റെ കവിതയെ ഒറ്റ വരിയിൽ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി. അതേ സമയം തന്നെ അദ്ദേഹം ഈ വരി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. നാനാത്വത്തിൽ ഏകത്വത്തിന്റെ ഒരു മൊത്തത്തിലുള്ള മാതൃക വിറ്റ്മാൻ നെയ്യുന്നുണ്ട്.{{sfn|Erkkila|1989|p=88}}}} ഡാനിയൽ ഹോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ "അനഫോറ എന്ന മുഖമുദ്രയുള്ള ഒരു കവിയാണ്".{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}}അനാഫോറിക് കവിതയുടെ ആവശ്യകതയെ "തുടക്കങ്ങളുടെ കവിത" എന്നാണ് ഹോഫ്മാൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ വരിയുടെയും തുടക്കത്തിൽ അതിന്റെ ആവർത്തനവും സമാനതയും വിറ്റ്മാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. "എല്ലാ വ്യതിയാനങ്ങളും വ്യതിചലനങ്ങളും അളക്കുന്നതിനുള്ള മാനദണ്ഡം വളരെ അത്യാവശ്യമാണെന്നും... തുടർന്നുള്ളത് വ്യത്യസ്തമാണെന്നും, സമാന്തരങ്ങളും തുടർന്നുള്ള വാക്കുകളും വാക്യങ്ങളും ഉപവാക്യങ്ങളും കവിതയ്ക്ക് അതിന്റെ മാധുര്യവും ആകർഷണീയതയും ശക്തിയും നൽകുന്നു" എന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. {{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} കൂടാതെ, ഈ പരിഹാരം വിറ്റ്മാനെ "ഈണം അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയബോധം വ്യത്യാസപ്പെടുത്താനും, ആവേശം ഉണ്ടാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ വ്യംഗ്യോക്തിയിൽ വീഴ്ത്താനും" സഹായിക്കുന്നു.{{sfn|Hoffmann|1994|p=11-12}} അത്തരം നാമാവലികൾ "ഭാവനാത്മകവും ആവേശഭരിതവുമായ മനസ്സിന്റെ" രൂപാന്തരീകരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിന്റെ അഭിപ്രായത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ പണ്ഡിതനായ സ്റ്റാൻലി കോഫ്മാൻ വിറ്റ്മാന്റെ പുസ്തകസൂചിക രീതി വിശകലനം ചെയ്തു. കോഫ്മാന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, "പ്രപഞ്ചം ആത്മാവിന്റെയും അതിന്റെ വസ്തുക്കളുടെയും ബാഹ്യവൽക്കരണമായതിനാലും, അവയ്ക്ക് പിന്നിലുള്ള ഒരേഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതിനാലും, പദങ്ങളെ പേരിടുന്ന കവിത പ്രകൃതിയുടെ മുഴുവൻ ഉദ്ദേശ്യത്തെയും വഹിക്കുന്നു. അവ പ്രതീകങ്ങളായി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്" അങ്ങനെ, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ, വാക്കുകളുടെ (വസ്തുക്കളുടെ) ഒരു പട്ടിക മനസ്സിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമല്ല, അതിന്റെ പ്രകടനങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും സമൃദ്ധിയെക്കുറിച്ചും ഉയർന്ന ഒരു ബോധം നൽകുന്നതിൽ ഫലപ്രദമാകും.{{sfn|Coffman|1954|p=225–232}}എന്ന് എമേഴ്‌സൺ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. == തീമുകളും പ്രതീകാത്മകതയും == ===ചിഹ്നങ്ങളുടെ ഒരു ത്രിത്വം: "Lilac and star and bird twined"=== വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ മൂന്ന് പ്രധാന രൂപങ്ങളോ ചിത്രങ്ങളോ ഉണ്ട്. അവയെ "ത്രിത്വം" ന്റെ ചിഹ്നങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ [[David S. Reynolds|ഡേവിഡ് എസ്. റെയ്നോൾഡ്സ്]] ഇതിനെ ആത്മകഥാപരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു:{{sfn|Reynolds|1995}}{{sfn|Loving|1999|p=288}} # ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ കവിയുടെ ലിങ്കണിനോടുള്ള സ്ഥിരമായ പ്രണയത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു; # വീണുപോയ നക്ഷത്രം (ശുക്രൻ) ലിങ്കണാണ്; # [[ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ്]] മരണത്തെയോ അതിന്റെ മന്ത്രത്തെയോ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ===="Lilac blooming perennial"==== പ്രൈസും ഫോൾസമും പറയുന്നതനുസരിച്ച്, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ അമ്മയുടെ വീട്ടുമുറ്റത്ത് വിരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ലൈലാക്കുകളെ കണ്ടുമുട്ടിയത് പൂക്കൾ "ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഓർമ്മയുമായി ആന്തരികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു" എന്ന് പറയാൻ കാരണമായി..{{sfn|Price|Folsom|2005|p=91}} ഗ്രിഗറി ഐസലീൻ പറയുന്നതനുസരിച്ച്: {{blockquote|ലൈലാക്ക് പൂക്കൾ സ്നേഹം, വസന്തം, ജീവിതം, ഭൗമിക ലോകം, പുനർജന്മം, ചാക്രിക സമയം, ഒരു ക്രിസ്തു രൂപം (അങ്ങനെ ആശ്വാസം, മോചനം, ആത്മീയ പുനർജന്മം), ഒരു പിതൃ രൂപം, ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം, ഇന്ദ്രിയ സമാശ്വാസത്തിന്റെ കാരണക്കാരൻ എന്നിവയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഈ ലൈലാക്ക് പൂക്കൾക്ക് എല്ലാ അർത്ഥങ്ങളെല്ലാം പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ കഴിയും അല്ലെങ്കിൽ അവയൊന്നും പ്രതിനിധീകരിക്കാനാവില്ല. അവ വെറും ലൈലാക്ക് പൂക്കളാകാം{{sfn|Eiselein|1996|p=70}}}} === "വലിയ നക്ഷത്രം പടിഞ്ഞാറൻ ആകാശത്ത് നിശ്ചിതസമയത്തിനു മുമ്പേ വീണു" === [[File:Venus-pacific-levelled.jpg|thumb|right|വിറ്റ്മാന്റെ "പടിഞ്ഞാറൻ വീഴുന്ന നക്ഷത്രം" ആയ ശുക്രൻ, പസഫിക് സമുദ്രത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചു]] ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തിന് ആഴ്ചകൾക്ക് മുമ്പ്, വൈകുന്നേരം ആകാശത്ത് ശുക്രൻ ഗ്രഹം തിളങ്ങുന്നത് വിറ്റ്മാൻ നിരീക്ഷിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഈ നിരീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതി. "സമീപകാലത്ത് ഇവിടെ ചില രാത്രികളേക്കാൾ അതിമനോഹരമായ സൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ ഭൂമിയിലോ ആകാശത്തിലോ ഉള്ളത് ഒരിക്കലും അറിയില്ലായിരുന്നു. വൈകുന്നേരത്തിന്റെ ആദ്യ മണിക്കൂറുകളിൽ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രമായ ശുക്രൻ, ഇത്രയും വലുതും വ്യക്തവുമായിരുന്നില്ല; അത് എന്തോ പറയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. മനുഷ്യരാശിയുമായി, നമ്മളുമായി, അത് ആഹ്ലാദകരമായ ബന്ധം പുലർത്തുന്നതുപോലെ"{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}{{sfn|Whitman|1882–1883|p=65–66}} കവിതയിൽ, വിറ്റ്മാൻ നക്ഷത്രത്തിന്റെ തിരോധാനത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു: {{poemquote| O powerful, western, fallen star! O shades of night! O moody, tearful night! O great star disappear'd! O the black murk that hides the star! (lines 7–9)|char=|sign=|title=|source=}} സാഹിത്യ പണ്ഡിതയായ പട്രീഷ്യ ലീ യോങ്‌യു ലിങ്കണെ വീണുപോയ നക്ഷത്രമായി സമർത്ഥിക്കുന്നു.{{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} കൂടാതെ, "വീഴുന്ന ശക്തമായ പടിഞ്ഞാറൻ നക്ഷത്രം" എന്നതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യാത്മകതയെ "പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിലുള്ള ശ്രോതസ്സ്" എന്നതുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുകയും "കവിയിൽ ശക്തമായ, വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാരങ്ങൾ ഉണർത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ മരണത്തിന്റെ ഒരു രൂപകമായി അതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അത് നിരപരാധിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വന്തം മരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ആദ്യത്തേതും തുടർച്ചയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതുമായ കലാപത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.". {{sfn|Yongue|1984|p=12–20}} വിറ്റ്മാന്റെ നക്ഷത്രം "അമേരിക്കയുടെ വീണുപോയ സ്വന്തം നക്ഷത്രം" ആണെന്ന് ജീവചരിത്രകാരിയായ ബെറ്റ്സി എർക്കില എഴുതുന്നു. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ബന്ധത്തെ "കൊലപാതകത്തിന്റെ രാത്രിയിലെ ബൂത്തിന്റെ നിലവിളിയെ - സിക് സെമ്പർ ടൈറാനിസിനെ - ചെറുക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ-കാവ്യാത്മക മിത്ത്" എന്നും അടിസ്ഥാന അമേരിക്കൻ സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുപകരം റദ്ദാക്കാൻ ചായ്‌വുള്ള ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യ നേതാവെന്ന നിലയിൽ ലിങ്കണിന്റെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനപ്രിയ പ്രതിച്ഛായയെക്കുറിച്ചും" വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Erkkila|1989|p=228–229}} അമർത്യമെന്ന് തോന്നുന്ന ഈ നക്ഷത്രം, അമേരിക്കയെക്കുറിച്ചുള്ള ലിങ്കന്റെ ദർശനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു - അനുരഞ്ജനത്തിന്റെയും ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും അല്ലെങ്കിൽ സ്വത്വത്തിന്റെയും ഒരു ദർശനം, അമേരിക്കക്കാർ അത് പിന്തുടരുന്നത് തുടരാൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്താൽ മാത്രമേ പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയൂ.{{sfn|Rowe|1997|p=159}}{{sfn|Mack|2002|p=125}} എന്നിരുന്നാലും, "നക്ഷത്രം താണുപോകുന്നു, അത് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകുന്നു." എന്ന നക്ഷത്രത്തിന്റെ പ്രതീകത്തിലൂടെയുള്ള വ്യക്തിപരമായ അമർത്യത എന്ന ആശയത്തെ കവിത തള്ളിക്കളയുന്നുവെന്ന് വെൻഡ്ലർ പറയുന്നു: {{sfn|Vendler|2006|p=191–206}} === "ലജ്ജാശീലനും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ ഒരു പക്ഷി" === [[File:HermitThrush63.jpg|thumb|right|കവിതയിൽ വിറ്റ്മാന്റെ ആൾട്ടർ ഈഗോ ആയി ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് (കാതറസ് ഗുട്ടാറ്റസ്) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.]] 1865-ലെ വേനൽക്കാലത്ത്, വിറ്റ്മാന്റെ സുഹൃത്തും, പ്രകൃതി എഴുത്തുകാരനുമായ [[John Burroughs|ജോൺ ബറോസ്]] (1837–1921), വനങ്ങളിലെ ഒരു നീണ്ട അവധിക്കാലം കഴിഞ്ഞ് ട്രഷറി വകുപ്പിലെ തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്ക് വാഷിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. "ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് പറയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നുവെന്നും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന കവിതകളിലൊന്നിൽ ഞാൻ നൽകിയ വിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ഉപയോഗിച്ചതായും" ബറോസ് ഓർമ്മിച്ചു.{{sfn|Reynolds|1995|p=445}}"പ്രകൃതിയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച ശബ്ദം... ഒരു പ്രഭാത സംഗീതത്തേക്കാൾ ഒരു സായാഹ്നത്തിന്റെ ശബ്ദം... ഒരാൾക്ക് ഏറ്റവും മികച്ച നിമിഷങ്ങളിൽ ലഭിക്കുന്ന ശാന്തവും മധുരവുമായ ഗാംഭീര്യത്തിന്റെ ശബ്ദം" എന്നാണ് ബറോസ് ഈ ത്രഷിന്റെ ഗാനത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഈ വിഷയത്തിൽ ബറോസുമായുള്ള സംഭാഷണങ്ങളുടെ സമൃദ്ധമായ കുറിപ്പുകൾ വിറ്റ്മാൻ എടുത്തു. "സൂര്യാസ്തമയത്തിനുശേഷം അവ പലപ്പോഴും പാടുന്നു... വളരെ ഒറ്റപ്പെട്ടതാണ്... തണലുള്ളതും ഇരുണ്ടതുമായ സ്ഥലങ്ങൾ അവ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു... അവയുടെ ഗാനം ഒരു സ്തുതിഗീതമാണ്... ചതുപ്പുനിലങ്ങളിൽ - വളരെ ഒഴിഞ്ഞുമാറുന്നശീലമാണ്... ഫാം ഹൗസുകൾക്ക് സമീപം ഒരിക്കലും പാടുന്നില്ല - ഒരിക്കലും കുടിയേറിപ്പാർക്കുന്നില്ല - ഗൗരവമേറിയ പ്രാഥമിക വനങ്ങളുടെയും പ്രകൃതിയുടെയും ശുദ്ധവും വിശുദ്ധവുമായ പക്ഷിയാണ്" എന്നാണ് അദ്ദേഹം ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ബറോസ് 1865 മെയ് മാസത്തിൽ ഒരു ഉപന്യാസം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അതിൽ അദ്ദേഹം ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ "വളരെ ലജ്ജാശീലവും ഏകാന്തവുമായ ഒരു അപൂർവ പക്ഷി" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. "സാധാരണയായി ഈർപ്പമുള്ളതും ചതുപ്പുനിലമുള്ളതുമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ മാത്രം അവ കാണപ്പെടുന്നു". {{sfn|Burroughs|1895|loc=vol. 1|p=223}} ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് "വിറ്റ്മാന്റെ ജന്മദേശമായ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഒരു സാധാരണ പക്ഷി" ആയിരുന്നുവെന്ന് ലവിംഗ് കുറിക്കുന്നു. {{sfn|Loving|1999|p=289, n.85}}ജീവചരിത്രകാരൻ [[Justin Kaplan|ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ]] വിറ്റ്മാന്റെ കുറിപ്പുകളും കവിതയിലെ വരികളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എടുത്തുകാട്ടുന്നു:{{sfn|Kaplan|1980|p=307–310}} {{poemquote| In the swamp in secluded recesses, A shy and hidden bird is warbling a song. Solitary the thrush The hermit withdrawn to himself, avoiding the settlements, Sings by himself a song. (lines 18–22)}} റെയ്നോൾഡ്സിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, വിറ്റ്മാൻ ആദ്യ വ്യക്തിയായ കഥാകാരനെ സ്വയം ""ഞാൻ ശക്തിയില്ലാത്തവനാണ് - എന്റെ നിസ്സഹായനായ ആത്മാവേ" എന്നു സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ "ലജ്ജാശീലനും മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമായ പക്ഷിയായും" "രക്തസ്രാവമുള്ള തൊണ്ട" ഉപയോഗിച്ച് മരണത്തെ പാടുന്ന ഒരു പക്ഷിയായി തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നു. {{sfn|Reynolds|1995|p=444}}വിറ്റ്മാന്റെ{{sfn|Aspiz|1985|p=216–233,227}} മനഃപൂർവ്വമായ ഒരു ആൾട്ടർ ഈഗോ ആയി ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ കാണുന്നു. അതിന്റെ ഗാനം "കവിയുടെ ഉൾക്കാഴ്ചയുടെ ഉറവിടം" ആയി കാണുന്നു.{{sfn|Rugoff|1985|p=257–271}} "ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിനെ ഒരു അമേരിക്കൻ പക്ഷിയാണെന്നും, ലിങ്കണെക്കുറിച്ചുള്ള കവിതയിൽ വിറ്റ്മാൻ അതിനെ സ്വന്തമാക്കിയെന്നും മില്ലർ എഴുതുന്നു. 'ഉണങ്ങിയ പുല്ല് പാടുന്നത്' പുല്ലിന്റെ ഇലകളിലേക്കുള്ള ഒരു ചരിഞ്ഞ സൂചനയായി പോലും നമുക്ക് കണക്കാക്കാം." {{sfn|Miller|2005|p=418}} പണ്ഡിതനായ ജെയിംസ് എഡ്വിൻ മില്ലർ പറയുന്നത്, "വിറ്റ്മാന്റെ ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് ലിങ്കന്റെ മരണത്തോടും, എല്ലാ മരണത്തോടും, "ശക്തമായ വിടുതൽ" എന്ന നിലയിൽ അനുരഞ്ജനത്തിന്റെ ഉറവിടമായി മാറുന്നു" എന്നാണ് {{sfn|Miller|2005|p=419}} "പ്രിയപ്പെട്ട പ്രസിഡന്റിന്റെ മരണത്തിൽ ദുഃഖിക്കാൻ കവി ചതുപ്പിലേക്ക് പിൻവാങ്ങുന്നു, ഇരുണ്ട പൈൻ മരങ്ങളിൽ പാടുന്ന ഏകാന്ത ഹെർമിറ്റ് ത്രഷിന്റെ ശബ്ദങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു... പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ കവിയുടെ മാനസികാവസ്ഥയുമായി പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. അവ പുതുക്കലും പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ച പ്രചോദനവും നൽകുന്നു. അവ അദ്ദേഹത്തെ വേലിയേറ്റങ്ങളാൽ ഭൂമിയുടെ താളത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്നു" എന്നും സമയബോധത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിക്കുന്നുവെന്നും കില്ലിംഗ്സ്വർത്ത് എഴുതുന്നു.{{Sfn|Killingsworth|2006|pp=311–325, 322}} == പൈതൃകം == === ഇൻഹ്ളൂൻസ് ഓൺ എലിയറ്റ്സ് ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ് === [[File:Thomas Stearns Eliot 1920 snapshot by Lady Ottoline Morrell.jpg|thumb|right|T.&nbsp;S. Eliot in 1920, in a photo taken by [[Lady Ottoline Morrell]]|alt="Portrait of T.S. Eliot in a parlour"]] [[ടി.എസ്. എലിയറ്റ്|ടി.എസ്. എലിയറ്റ്]] (1888–1965) തന്റെ 'ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡ്' (1922) എന്ന കവിതയ്ക്ക് രൂപം നൽകിയത് വിറ്റ്മാന്റെ വിലാപകാവ്യത്തിൽ നിന്നാണ് എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിശ്വസിക്കുന്നു..{{Sfn|Oser|1998|p=150}}{{Sfn|Bloom|2007|p=104}}{{Sfn|Lehman|2016|p=94}} കവിതയിൽ, എലിയറ്റ് അതിന്റെ ആദ്യ വരികളിലും "ഉണങ്ങിയ പുല്ല് പാടുന്നത്", "പൈൻ മരങ്ങളിൽ ഹെർമിറ്റ് ത്രഷ് പാടുന്നത്" എന്നിവയെക്കുറിച്ചും പിന്നീടുള്ള ഭാഗങ്ങളിൽ ലൈലാക്കുകളെയും ഏപ്രിലിനെയും പ്രാധാന്യത്തോടെ പരാമർശിക്കുന്നു. {{sfn|Eliot|1922|p=355,357}} വിറ്റ്‌മാൻ ലൈലാക്കുകളും ഹെർമിറ്റ് ത്രഷും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച സ്വന്തം വരികൾ കവിതയുടെ ഒരേയൊരു "നല്ല വരികൾ" മാത്രമാണെന്ന് എലിയറ്റ് എഴുത്തുകാരനായ ഫോർഡ് മഡോക്സ് ഫോർഡിനോട് പറഞ്ഞു. {{sfn|Eliot|1971|p=129}}"വിറ്റ്‌മാന്റെ കവിത നമുക്ക് ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡിന്റെ രൂപകല്പനയും ചിത്രങ്ങളും മാത്രമല്ല... മറിച്ച് അതിന്റെ സ്വരവും പദകവും, രണ്ട് കവിതകളെയും ഒരു ധ്യാനമാക്കി മാറ്റുന്ന സ്ഥിരതയുള്ള ആൻഡാന്റേയും" എന്ന് ക്ലിയോ മക്നെല്ലി കിയേഴ്‌സ് എഴുതുന്നു. {{sfn|Kearns|1986|p=150}} "നിങ്ങളുടെ കൂടെ എപ്പോഴും നടക്കുന്ന മൂന്നാമത്തെയാൾ ആരാണ്" എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡിലെ ഭാഗം, പര്യവേക്ഷകനായ ഏണസ്റ്റ് ഷാക്കിൾട്ടണിന്റെ ആദ്യകാല അന്റാർട്ടിക്ക് പര്യവേഷണത്തെ പരാമർശിക്കുന്നതാണെന്ന് എലിയറ്റ് സമ്മതിച്ചെങ്കിലും,{{sfn|Eliot|1922|loc=lines 360–366}}{{sfn|Ackerley|1984|p=514}}{{sfn|Rainey|2005|p=117–118}} എമ്മാവൂസിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ നടക്കുന്ന തന്റെ രണ്ട് ശിഷ്യന്മാരുമായി യേശു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിന് ബന്ധമുണ്ടെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു (ലൂക്കോസ് 24:13–35){{sfn|Eliot|1974|p=147–148}}{{sfn|Miller|1977|p=113}}{{sfn|Bentley|1990|p=179,183}}എന്നിരുന്നാലും, വിറ്റ്മാനുമായുള്ള ഒരു സാധ്യതയുള്ള ബന്ധവും, പതിനാലാമത്തെ പദ്യശകലത്തിലെ ഒരു ഭാഗവും മരണം എന്റെ ഒരു വശത്ത് നടക്കുന്നതായി അറിയുന്നതിലൂടെ, / മരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്ത എന്റെ മറുവശത്തേക്ക് അടുത്ത് നടക്കുന്നതായി, / ഞാൻ കൂട്ടാളികളോടൊപ്പം നടുവിൽ" (വരികൾ 121–123) നടക്കുന്നതായും അലൻ ഷുകാർഡ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.{{sfn|Shucard|1998|p=203}} 1950-കളുടെ ആരംഭത്തിൽ, ജോൺ പീറ്റർ മുതൽ പണ്ഡിതന്മാരും നിരൂപകരും എലിയറ്റിന്റെ കവിത "ഒരു പുരുഷ സുഹൃത്തിന്റെ" കവിതയാണോ എന്ന് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. {{sfn|Peter|1952|p=242–66}} 1920-കളിൽ എലിയറ്റ് ഫേബർ & ഫേബറിനായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച കവിത ഇംഗ്ലീഷ് കവിയും എലിയറ്റ് ജീവചരിത്രകാരനുമായ സ്റ്റീഫൻ സ്പെൻഡർ, ഇത് ഒരു വിലാപകാവ്യമാണെന്ന് അനുമാനിച്ചു,{{sfn|Miller|2005|p=130–135}}ഒരുപക്ഷേ, സാഹിത്യ അഭിരുചികളുള്ള ഒരു ഫ്രഞ്ച് മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിയായ [[Jean Jules Verdenal|ജീൻ ജൂൾസ് വെർഡെനലിന്]] (1890–1915), മില്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1915-ൽ ഗാലിപ്പോളി കാമ്പെയ്‌നിനിടെ മരിച്ചു. 1910-ലും 1911-ലും പാരീസും പരിസര പ്രദേശങ്ങളും പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യുന്നതിനായി എലിയറ്റ് വെർഡെനലിനൊപ്പം ഗണ്യമായ സമയം ചെലവഴിച്ചു. വേർപിരിയലിനുശേഷം വർഷങ്ങളോളം ഇരുവരും കത്തിടപാടുകൾ നടത്തി. {{sfn|Miller|2005|p=133}}മില്ലറുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, 1911 ഏപ്രിലിൽ ഒരു യാത്രയ്ക്കിടെ, "ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് ലക്സംബർഗ് ഗാർഡൻ കുറുകെ വന്ന് ലൈലാക്ക് പൂക്കളുടെ ഒരു ശാഖ വീശിക്കൊണ്ട്" വെർഡെനലിനെ എലിയറ്റ് ഓർമ്മിച്ചു {{sfn|Miller|2005|p=133}}ഇരുവരും പാരീസിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശത്തുള്ള ഒരു പൂന്തോട്ടത്തിലേക്ക് പോയി. പിന്നീട് 1912 ഏപ്രിലിൽ വെർഡെനലും 1920 ഡിസംബറിൽ എലിയറ്റും.അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ വിഷാദ ഘട്ടങ്ങളിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് യാത്ര ആവർത്തിച്ചു -{{sfn|Miller|2005|p=7–8,133}} "ദി വേസ്റ്റ് ലാൻഡിലെ ഈ നിർണായക നിമിഷത്തിൽ എലിയറ്റ് വിറ്റ്‌മാന്റെ 'ലൈലാക്‌സ്' എന്ന കവിത ആവിർഭവിപ്പിച്ചതിന്റെ എല്ലാ സൂചനകളും നമ്മൾ പിന്തുടരുകയാണെങ്കിലും അതിന്റെ ഉത്ഭവം ആഴത്തിൽ അനുഭവപ്പെട്ട ഒരു മരണത്തിൽ അതായത് ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട സുഹൃത്തിന്റെ മരണത്തിൽ കൂടിയാണെന്ന് നമുക്ക് അനുമാനിക്കാം.... എന്നാൽ വിറ്റ്മാൻ കവിതയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, എലിയറ്റിന്റെ വേസ്റ്റ് ലാൻഡിന് 'ജലതീരങ്ങളിൽ' നിന്ന് പിൻവാങ്ങാനും മരണത്തിന്റെ സന്തോഷകരമായ കരോൾ ആലപിക്കാനും ഒരു ഹെർമിററ് ത്രഷും ഇല്ല. " എന്ന് മില്ലർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. {{sfn|Miller|2005|p=419}}"എലിയറ്റിന്റെ നീണ്ട കവിത, അത് ആദ്യം സങ്കൽപ്പിക്കുകയും എഴുതുകയും ചെയ്ത രൂപത്തിൽ, സമാനമായ രൂപങ്ങളിലുള്ള വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വന്തം പരീക്ഷണങ്ങളുടെ മുൻ‌തൂക്കം ഇല്ലാതെ സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല" എന്ന് അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.{{sfn|Miller|2005|p=419}} === സംഗീത പശ്ചാത്തലങ്ങൾ === യൂറോപ്പിലെയും അമേരിക്കയിലെയും വിവിധ സംഗീതസംവിധായകർ വിറ്റ്മാന്റെ കവിതകൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു വശത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളെ വിമർശകർ "സംഗീതരഹിതം" എന്ന് വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. മറുവശത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപുലമായ, ഗാനരചനാ ശൈലിയും ആവർത്തനവും "സംഗീത രചനാ പ്രക്രിയയെ" അനുകരിക്കുന്നുവെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. {{sfn|Sullivan|1999|p=95ff}}വിറ്റ്മാന് "വോക്കൽ സംഗീതത്തോട് ആദ്യകാല, അവബോധജന്യമായ ഒരു വിലമതിപ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് അദ്ദേഹം തന്നെ സമ്മതിച്ചതുപോലെ, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ചു" എന്ന് ജാക്ക് സള്ളിവൻ എഴുതുന്നു. {{sfn|Sullivan|1999|p=97}} വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയെ സജ്ജമാക്കിയ ആദ്യ രചനകളിലൊന്നായ [[Charles Villiers Stanford|ചാൾസ് വില്ലിയേഴ്‌സ് സ്റ്റാൻഫോർഡിന്റെ]] എലിജിയാക് ഓഡ്, ഓപ്. 21 (1884), ബാരിറ്റോൺ, സോപ്രാനോ സോളോയിസ്റ്റുകൾ, കോറസ്, ഓർക്കസ്ട്ര എന്നിവയ്ക്കായി നാല് ചലനങ്ങളുള്ള ഒരു കവിത{{sfn|Town|2003|p=73–102, at 78}} വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളേക്കാൾ വിശാലമായ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കാമെന്ന് സള്ളിവൻ അവകാശപ്പെടുന്നു.{{sfn|Sullivan|1999|p=98}} === ഹാർട്ട്മാൻ === 1936-ൽ, ജർമ്മൻ സംഗീതസംവിധായകൻ കാൾ അമാഡിയസ് ഹാർട്ട്മാൻ (1905–1963) വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭാഗത്തിന്റെ ജർമ്മൻ വിവർത്തനം ഒരു ആൾട്ടോ സോളോയിസ്റ്റിനും ഓർക്കസ്ട്രയ്ക്കും വേണ്ടി സ്കോർ ചെയ്ത ഒരു കാന്റാറ്റയ്ക്കായി സജ്ജമാക്കാൻ തുടങ്ങി. ലാമെന്റോ, കാന്റേറ്റ് (ട്രാൻസ്. 'കാന്ററ്റ'), സിംഫണിഷെസ് ഫ്രാഗ്മെന്റ് ('സിംഫോണിക് ഫ്രാഗ്മെന്റ്'), അൻസർ ലെബൻ ('നമ്മുടെ ജീവിതം'){{sfn|Chapman|2006|p=47}} എന്നിവയുൾപ്പെടെ വിവിധ തലക്കെട്ടുകൾ നൽകി. {{sfn|Sullivan|1999|p=116}} വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയിൽ നിന്നുള്ള ഭാഗങ്ങളും മറ്റ് മൂന്ന് കവിതകളിൽ നിന്നുള്ള ഭാഗങ്ങളും കാന്ററ്റയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.{{sfn|Chapman|2006}} "പൊതുവേ ദുഷ്‌കരവും പ്രതീക്ഷയില്ലാത്തതുമായ ജീവിതം, എന്നിരുന്നാലും ഒരു ആശയവും മരണത്താൽ ശ്വാസംമുട്ടിക്കപ്പെടില്ല" എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയ കവിതയെ സ്വതന്ത്രമായി സ്വീകരിച്ചതായി ഹാർട്ട്മാൻ കത്തിടപാടുകളിലൂടെ പ്രസ്താവിച്ചു. {{sfn|Chapman|2006|p=36–37}}{{sfn|McCredie|1982|p=57}}{{sfn|Kater|2000|p=90}}പിന്നീട് ഹാർട്ട്മാൻ തന്റെ കവിതയുടെ പശ്ചാത്തലം ഫ്രൂഹ്ലിംഗ് ('സ്പ്രിംഗ്') എന്ന രണ്ടാമത്തെ പ്രസ്ഥാനമായി ഉൾപ്പെടുത്തി. ഈ കവിതയെ അദ്ദേഹം തന്റെ ആദ്യ സിംഫണി വെർസുച്ച് ഐൻസ് റിക്വിയം ('അറ്റംപ്റ്റ് അറ്റ് എ റിക്വിയം') എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു. നാസി കാലഘട്ടത്തിൽ ജർമ്മനിയിലെ സംഗീത പ്രകടനത്തിൽ നിന്ന് ഹാർട്ട്മാൻ തന്റെ രചനകൾ പിൻവലിച്ചു. 1948 മെയ് വരെ ഫ്രാങ്ക്ഫർട്ട് ആം മെയിനിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചപ്പോൾ മാത്രമാണ് ഈ കവിത അവതരിപ്പിച്ചത്. {{sfn|Chapman|2006|p=45}} അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സിംഫണി നാസി ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധമായി കാണപ്പെടുന്നു. ഹാർട്ട്മാന്റെ പശ്ചാത്തലം [[ഇഗോർ സ്ട്രാവിൻസ്കി|ഇഗോർ സ്ട്രാവിൻസ്കി]]യുടെ ബാലെ [[The Rite of Spring|ദി റൈറ്റ് ഓഫ് സ്പ്രിംഗിന്റെ]] ഉദ്ദേശ്യങ്ങളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അവിടെ അത് "സീസണിലെ സ്വാഭാവിക പ്രതിഭാസത്തിന്റെ പ്രതിനിധാനമല്ല. മറിച്ച് സീസണിന്റെ ക്ഷണികമായ ആർദ്രതയ്ക്കും സൗന്ദര്യത്തിനും നേരെ മൂർച്ചയുള്ള ആശ്വാസത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച ആചാരപരമായ ആവിഷ്കരണം ആയിരുന്നു." {{sfn|Chapman|2006|p=3}} === ഹിൻഡെമിത്ത് === 1945 ഏപ്രിൽ 12-ന് പ്രസിഡന്റ് ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഡെലാനോ റൂസ്‌വെൽറ്റിന്റെ മരണത്തിൽ അനുശോചനം രേഖപ്പെടുത്തുന്നതിനായി വിറ്റ്മാന്റെ ഉദ്ധരണി സംഗീതം പകർന്നുകൊണ്ട് അമേരിക്കൻ കണ്ടക്ടർ റോബർട്ട് ഷായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗായകസംഘമായ റോബർട്ട് ഷാ കോറൽ സംഘവും ജർമ്മൻ സംഗീതസംവിധായകൻ പോൾ ഹിൻഡെമിത്തിനെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധസമയത്ത് ഹിൻഡെമിത്ത് അമേരിക്കയിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd: A Requiem for those we love എന്നായിരുന്നു ഈ കവിതയുടെ പേര്. ഹിൻഡെമിത്ത് കവിതയെ 11 ഭാഗങ്ങളായി ക്രമീകരിച്ചു. മെസോ-സോപ്രാനോ, ബാരിറ്റോൺ സോളോയിസ്റ്റുകൾ, മിക്സഡ് ഗായകസംഘം (SATB), പൂർണ്ണ ഓർക്കസ്ട്ര എന്നിവയ്ക്കായി സ്കോർ ചെയ്തു. 1946 ഏപ്രിൽ 20-ന് ഷായാണ് ഇത് പ്രദർശിപ്പിച്ചത്. സംഗീതജ്ഞനായ ഡേവിഡ് ന്യൂമെയർ ഈ രചനയെ ഹിൻഡെമിത്തിന്റെ "ഏക അമേരിക്കൻ കൃതി" ആയി കണക്കാക്കുന്നു{{sfn|Sullivan|1999|p=122}} പോൾ ഹ്യൂം ഇതിനെ "ഒരു പ്രതിഭയുടെ സൃഷ്ടിയാണെന്നും അതിന്റെ പ്രകടനത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്ന പ്രതിഭയുടെ സാന്നിധ്യം നമുക്ക് മഹത്വവും ആഴമേറിയതും ചലനാത്മകവുമായ മഹത്വവും നൽകി" എന്നും അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചു. {{sfn|Noss|1989|p=188}} ഹിൻഡെമിത്ത് തന്റെ രചനയിൽ ഗാസ എന്ന ജൂത മെലഡി കൂടി ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.{{sfn|Chapman|2006|p=40, n.10}} === വെയിൽ, ഹ്യൂസ്, റൈസ് === സ്ട്രീറ്റ് സീൻ (1946) എന്ന ഓപ്പറയിൽ വിറ്റ്മാന്റെ കവിത പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഇത് സംഗീതസംവിധായകൻ കർട്ട് വെയിൽ, കവിയും ഗാനരചയിതാവുമായ ലാങ്സ്റ്റൺ ഹ്യൂസ്, നാടകകൃത്ത് എൽമർ റൈസ് എന്നിവരുടെ സഹകരണത്തോടെയാണ് നിർമ്മിച്ചത്. 1929-ൽ നാടകത്തിനുള്ള [[പുലിറ്റ്‌സർ സമ്മാനം|പുലിറ്റ്സർ സമ്മാനം]] നേടിയ തന്റെ നാടകം അതേ പേരിൽ റൈസ് ഓപ്പറയ്ക്കായി സ്വീകരിച്ചു. 1947 ജനുവരിയിൽ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച ഓപ്പറയിൽ, കവിതയുടെ മൂന്നാമത്തെ ഖണ്ഡിക ആദ്യ ആക്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ "റിമെമ്പർ ദാറ്റ് ഐ കെയർ" എന്ന യുഗ്മഗാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഗാനരൂപത്തിൽ ചൊല്ലുന്നു. ഓപ്പറയുടെ അവസാനത്തിൽ "ഡോണ്ട് ഫോർഗെറ്റ് ദി ലൈലാക് ബുഷ്" എന്ന യുഗ്മഗാനത്തിൽ ഈ കവിത വീണ്ടും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ കവിതക്ക് മികച്ച ഒറിജിനൽ സ്കോറിനുള്ള ആദ്യത്തെ ടോണി അവാർഡ് വെയിലിന് ലഭിച്ചു {{sfn|Sullivan|1999|p=119–122}}{{sfn|Hinton|2012|p=381–385}} == 1990 കൾ മുതൽ == ആഫ്രിക്കൻ-അമേരിക്കൻ സംഗീതസംവിധായകൻ ജോർജ്ജ് ടി. വാക്കർ ജൂനിയർ (1922–2018) വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയായ Lilacs for voice and orchestra യ്ക്കും വേണ്ടി സജ്ജമാക്കി. ഇതിന് 1996-ലെ സംഗീതത്തിനുള്ള പുലിറ്റ്‌സർ സമ്മാനം ലഭിച്ചു.{{sfn|Fischer|Fischer|2001|p=xlvi}}{{sfn|Fischer|1988|p=278}}{{sfn|Walker|2009|p=228}} വിറ്റ്മാന്റെ വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് "മനോഹരവും ഉണർത്തുന്നതുമായ ഗാനരചനാ ഗുണം" ഉള്ള "അഭിനിവേശമുള്ളതും എന്നാൽ വളരെ അമേരിക്കൻ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഈ കവിത 1996 ഫെബ്രുവരി 1-ന് ബോസ്റ്റൺ സിംഫണി ഓർക്കസ്ട്രയാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. {{sfn|Fischer|Fischer|2001|p=xlvi}}{{sfn|Fischer|1988|p=278}}{{sfn|Brennan|Clarage|1999|p=451}}സംഗീതസംവിധായകൻ [[George Crumb|ജോർജ്ജ് ക്രംബ്]] (1929-2022) സോപ്രാനോയ്ക്കും ആംപ്ലിഫൈഡ് പിയാനോയ്ക്കുമുള്ള എട്ട് ഭാഗങ്ങളുള്ള ഗാനചക്രമായ അപ്പാരീഷനിൽ (1979) ഡെത്ത് കരോളിനെ സജ്ജമാക്കി.{{sfn|Clifton|2008|p=40}} 1964-ൽ അവരുടെ ശതാബ്ദി വാർഷികത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി ഒരു കാന്ററ്റയായി കവിത സജ്ജീകരിക്കാൻ ബെർക്ക്‌ലിയിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാല അമേരിക്കൻ നിയോക്ലാസിക്കൽ സംഗീതസംവിധായകനായ റോജർ സെഷൻസിനെ (1896–1985) നിയോഗിച്ചു. 1970-കൾ വരെ സെഷൻസ് ഈ കവിതയുടെ രചന പൂർത്തിയാക്കിയില്ല. 1968-ൽ ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ പരസ്പരം കൊല്ലപ്പെട്ട പൗരാവകാശ പ്രസ്ഥാന നേതാവ് മാർട്ടിൻ ലൂഥർ കിംഗ് ജൂനിയറിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് [[റോബർട്ട് എഫ്. കെന്നഡി]]യുടെയും ഓർമ്മകൾക്കായി ഈ കവിത സമർപ്പിച്ചു. {{sfn|Steinberg|2005|pp=252–255}}{{sfn|Rugoff|1985|pp=257–271, at 270}} 1921-ൽ സെഷൻസ് ആദ്യമായി ഇലവ്‌സ് ഓഫ് ഗ്രാസുമായി പരിചയപ്പെടുകയും തന്റെ സുഹൃത്ത് ജോർജ്ജ് ബാർട്ട്ലെറ്റിന്റെ മരണത്തോടുള്ള പ്രതികരണമായി കവിത സജ്ജീകരിക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നിരുന്നാലും ആ ആദ്യകാല ശ്രമത്തിലെ രേഖാചിത്രങ്ങളൊന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ഏകദേശം അമ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹം വീണ്ടും ഉദ്ധരണിയിലേക്ക് മടങ്ങി. സോപ്രാനോ, കോൺട്രാൾട്ടോ, ബാരിറ്റോൺ സോളോയിസ്റ്റുകൾ, മിക്സഡ് കോറസ്, ഓർക്കസ്ട്ര എന്നിവയ്ക്കായി ഒരു കവിത രചിച്ചു. "വിറ്റ്മാന്റെ കവിതയുടെ ബൈബിൾ ഗാംഭീര്യത്തെയും സംഗീത പ്രവാഹത്തെയും അതിശയനീയമായി പ്രതിവാദിക്കുന്നതായി ഈ സംഗീതത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ, ചതുപ്പിൽ നിന്ന് പാടുന്ന ചാര-തവിട്ട് നിറമുള്ള പക്ഷിയുടെയും ലൈലാക്കുകളുടെ അതിശക്തമായ സുഗന്ധത്തിന്റെയും ആവിർഭാവത്തിൽ, അദ്ദേഹം ഈ നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രകൃതിക്ക് എഴുതിയ മഹത്തായ പ്രണയലേഖനങ്ങളിൽ ഒന്ന് നമുക്ക് നൽകുന്നു" എന്ന് ഈ കവിതയെ വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. {{sfn|Steinberg|2005|pp=346–347}} 2004-ൽ, അമേരിക്കൻ സംഗീതസംവിധായകൻ ജെന്നിഫർ ഹിഗ്ഡൺ ബ്രൂക്ലിൻ ഫിൽഹാർമോണിക്കിൽ നിന്നുള്ള ഒരു കമ്മീഷനിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, ഡോറിയാർഡ് ബ്ലൂം എന്ന സോളോ ബാരിറ്റോൺ, ഓർക്കസ്ട്ര എന്നിവയ്ക്കായി കവിതയെ സംഗീതത്തിലേക്ക് മാറ്റി. 2005 ഏപ്രിൽ 16-ന്, സംഘാടകൻ മൈക്കൽ ക്രിസ്റ്റിയുടെ കീഴിൽ ബാരിറ്റോൺ എൻമോൺ ഫോർഡും ബ്രൂക്ലിൻ ഫിൽഹാർമോണിക്കും ചേർന്നാണ് ഈ കവിത ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചത്.{{sfn|Higdon|2006}}{{sfn|Kozinn|2005}} [[Steve Dobrogosz|സ്റ്റീവ് ഡോബ്രോഗോസ്]] ആണ് ഈ കവിതയ്ക്ക് സംഗീതം നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 2006 ൽ അതിന്റെ ഒരു സിഡി പുറത്തിറങ്ങി. ==അവലംബം== {{Reflist|21em}} ==Sources== === Books === {{div col|colwidth=45em}} *{{Cite book|last=Allen|first=Gay Wilson|author-link=Gay Wilson Allen|url=https://books.google.com/books?id=jOiQ0QzvmqoC&q=%22Sequel+to+drum-taps%22+%22O+Captain%21+My+Captain%21%22&pg=PA86|title=A Reader's Guide to Walt Whitman|date=1997|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-0488-4|location=Syracuse, New York|language=en}} * {{Cite web|author=Anon.|year=2005|title=Revising Himself: Walt Whitman and ''Leaves of Grass''|type=exhibition record|publisher=[[Library of Congress]]|url=https://www.loc.gov/exhibits/whitman/leavesofgrass.html |access-date=2025-05-09}} *{{cite book | last = Aspiz | first = Harold | editor1-last = LeMaster | editor1-first = J. R. | editor2-last = Kummings | editor2-first = Donald D. | chapter = Science and Pseudoscience |title=Walt Whitman: An Encyclopedia | year = 1985 | publisher = Routledge | location = New York }} *{{cite book | last = Bentley | first = Joseph | title = Reading ''The Waste Land'': Modernism and the Limits of Interpretation | year = 1990 | publisher = University of Massachusetts Press | location = Amherst }} *{{cite book | editor-last = Bloom | editor-first = Harold | editor-link = Harold Bloom | url = https://archive.org/details/waltwhitman00bloo | url-access = registration | title = Walt Whitman | year = 1999 | publisher = Chelsea House Publishers | location = Broomall, Pennsylvania }} * {{Cite book|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|url=https://books.google.com/books?id=tMHfQmqxEL0C|title=T.S. Eliot's The Waste Land|date=2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-7910-9307-8}} *{{cite book | last = Boulton | first = Marjorie|author-link=Marjorie Boulton | url = https://archive.org/details/anatomyofpoetry0000boul | url-access = limited | title = The Anatomy of Poetry | year = 1953 | publisher = Routledge & Kegan | location = London }} *{{cite book | last1 = Brennan | first1 = Elizabeth A. | last2 = Clarage | first2 = Elizabeth C. | url = https://archive.org/details/whoswhoofpulitze00bren | title = Who's Who of Pulitzer Prize Winners | year = 1999 | isbn = 978-1-57356-111-2 }} *{{cite book | last = Burroughs | first = John | author-link = John Burroughs | title = "The Return of the Birds" in ''The Writings of John Burroughs'' | year = 1895 | publisher = Houghton Mifflin | location = Boston }} *{{cite book | last = Callow | first = Philip | url = https://archive.org/details/fromnoontostarry0000call | url-access = registration | title = From Noon to Starry Night: A Life of Walt Whitman | year = 1992 | publisher = Ivan R. Dee | location = Chikago }} *{{cite book | last = Casanowicz | first = I.M. | url = https://www.jewishencyclopedia.com/articles/11902-parallelism-in-hebrew-poetry | title = "Parallelism in Hebrew Poetry" in ''The Jewish Encyclopedia'' | year = 1901–1906 | publisher = Funk and Wagnalls | location = New York }} <!-- Singer, Isidore, Adler, Cyrus, et al. (editors) --> *{{cite book | last = Chapman | first = David Allen | url = https://getd.libs.uga.edu/pdfs/chapman_david_a_200612_ma.pdf | title = "Ich Sitze und Schaue" from ''Genesis, Evolution, and Interpretation of K. A. Hartmann's First Symphony'' | year = 2006 | publisher = University of Georgia (thesis) | location = Athens, Georgia }} <!-- Chapman, David Allen, Jr. --> *{{cite book | last = Chase | first = Richard | url = https://archive.org/details/waltwhitmanrecon00chas | url-access = registration | title = Walt Whitman Reconsidered | year = 1955 | publisher = William Sloan | location = New York }} *{{cite book | last = Clifton | first = Keith E. | url = https://archive.org/details/recentamericanar00clif | url-access = registration | title = Recent American Art Song: A Guide | year = 2008 | publisher = Scarecrow Press | location = Lanham, Maryland | isbn = 9780810862104 }} *{{cite journal | last = Coffman | first = Stanley K. | title = 'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry|journal=[[Modern Philology]] | date = May 1954 | volume=51|number=4|pages=225–232 | doi = 10.1086/389013 | jstor=435171 }} <!-- Coffman, Stanley K., Jr., "'Crossing Brooklyn Ferry': A Note on the Catalogue Technique in Whitman's Poetry", ''Modern Philology'' 51(4) (May, 1954): 225-232; referring to Emerson, Ralph Waldo, "The Poet" (essay), ''Essays'' (Oxford, 1927), 270. This essay can be found in several editions of Emerson's essays, including: Richardson, Robert D., Jr. (editor), ''Ralph Waldo Emerson: Selected Essays, Lectures and Poems'' (New York: Bantam Books, 1990), 207–228. --> *{{cite book | last = Cuddon | first = J. A. | editor-last = Kastan | editor-first = David Scott | title = "Elegy" in ''Dictionary of Literary Terms and Literary Theory'' | year = 2012 | publisher = John Wiley & Sons | location = Chichester, West Sussex, UK }} *{{cite book | last = Drum | first = Walter | url = https://www.newadvent.org/cathen/11473a.htm | title = "Parallelism" in ''The Catholic Encyclopedia'' | year = 1911 | publisher = Robert Appleton | location = New York | volume = 11 }} *{{cite book | last = Eiselein | first = Gregory | title = Literature and Humanitarian Reform in the Civil War Era | year = 1996 | publisher = Indiana University Press|isbn=9780253330420 }} * {{Cite web|last=Eiselein|first=Gregory|author-mask=2|date=n.d.|title='Drum-Taps' (1865)|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_434.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}} *{{cite book | last = Eliot | first = T(homas) S(tearns) | author-link = T. S. Eliot | url = http://www.bartleby.com/201/1.html | title = The Waste Land | year = 1922 | publisher = Horace Liveright | location = New York }} *{{cite book | last = Eliot | first = T(homas) S(tearns) | editor-last = Eliot | editor-first = Valerie | title = [[The Waste Land]]: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts | year = 1971 | publisher = Harcourt Brace Jovanovich | location = New York |author-mask=2}} *{{cite book | last = Eliot | first = T(homas) S(tearns) | editor-last = Eliot | editor-first = Valerie | title = The Waste Land: A Facsimile and Transcript of the Original Drafts, Including the Annotations of Ezra Pound | year = 1974 | publisher = Houghton Mifflin Harcourt | location = New York |author-mask=2}} *{{cite book | last = Erkkila | first = Betty | title = Whitman the Political Poet | url = https://archive.org/details/unset0000unse_d9c9 | year = 1989 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford/New York }} *{{cite book | last = Fischer | first = Heinz-Dietrich|author-link=:de:Heinz-Dietrich Fischer | title = The Pulitzer Prize Archive | year = 1988 | publisher = [[K. G. Saur]] | isbn = 978-3-598-30170-4 }} *{{cite book | last1 = Fischer | first1 = Heinz-Dietrich | last2 = Fischer | first2 = Erika J. | title = Musical Composition Awards 1943–1999 | year = 2001 | isbn = 978-3-598-30185-8 | author-mask=with }} * {{Cite book|last=Gailey|first=Amanda|title=A Companion to Walt Whitman|url=https://archive.org/details/companiontowaltw0000unse_f0l5|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=[https://archive.org/details/companiontowaltw0000unse_f0l5/page/409 409]–438|language=en|chapter=The Publishing History of ''Leaves of Grass''}} *{{Cite book|last=Genoways|first=Ted|url=https://books.google.com/books?id=2uTCiN347lMC|title=A Companion to Walt Whitman|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-2093-7|editor-last=Kummings|editor-first=Donald D.|location=Hoboken, New Jersey|pages=522–537|language=en|chapter=Civil War Poems in "Drum-Taps" and "Memories of President Lincoln"}} *{{cite book | editor-last = Greene | editor-first = Roland | at = ch. "Elegy" and "Narrative Poetry"|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics | year = 2012 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton | edition = 4th }} *{{cite book | last = Gutman | first = Huck | editor1-last = LeMaster | editor1-first = J. R. | editor2-last = Kummings | editor2-first = Donald D. | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html | chapter = 'Drum-Taps' (1865)|title=Walt Whitman: An Encyclopedia | year = 1998 | publisher = Garland Publishing | location = New York }} *{{cite book | last = Hamilton | first = A. C. | title = The Spencer Encyclopedia | year = 1990 | publisher = University of Toronto Press | location = Toronto/Buffalo }} * {{cite web |last=Higdon |first=Jennifer |author-link=Jennifer Higdon |title=Jennifer Higdon's 'Dooryard Bloom' |publisher=[[NPR]] |date=15 January 2006 |url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5158279 |access-date=August 14, 2015}} *{{cite book | last = Hinton | first = Stephen|author-link=Stephen Hinton | title = Weill's Musical Theater: Stages of Reform | year = 2012 | publisher = University of California Press | location = Berkeley }} *{{cite book | last = Hoffmann | first = Daniel | editor-last = Sill | editor-first = Geoffrey M. | chapter = 'Hankering, Gross, Mystical, Nude': Whitman's 'Self' and the American Tradition|title=Walt Whitman of Mickle Street: A Centennial Collection | year = 1994 | publisher = University of Tennessee Press | location = Knoxville }} *{{cite book | last = Hollander | first = John|author-link=John Hollander | editor-last = Bloom | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom | chapter = Whitman's Difficult Availability|title=Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman | year = 2006 | publisher = Chelsea House | location = New York }} *{{cite book | last = Kaplan | first = Justin|author-link=Justin Kaplan | url = https://archive.org/details/waltwhitmanlife00kapl | url-access = registration | title = Walt Whitman: A Life | year = 1980 | publisher = Simon and Schuster | location = New York | isbn = 9780671225421 }} *{{cite book | last = Kater | first = Michael H.|author-link=Michael Hans Kater | url = https://archive.org/details/composersofnazie0000kate | url-access = registration | title = Composers of the Nazi Era: Eight Portraits | year = 2000 | publisher = Oxford University | location = New York | isbn = 978-0-19-509924-9 }} *{{cite book | last = Kearns | first = Cleo McNelly | editor-last = Bloom | editor-first = Harold|editor-link=Harold Bloom | title = Realism, Politics, and Literary Persona in ''The Waste Land'' | year = 1986 | publisher = Chelsea House | location = New York }} * {{cite book | last = Killingsworth | first = M. Jimmie | editor1-last = Kummings | editor1-first = Donald D. | chapter =Nature |title=A Companion to Walt Whitman | url = https://archive.org/details/companiontowaltw0000unse_f0l5 | date = 2006 | publisher = John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-2093-7 | location = Hoboken, New Jersey|pages=[https://archive.org/details/companiontowaltw0000unse_f0l5/page/311 311]–325 }} * {{cite news|last=Kozinn |first=Allan |author-link=Allan Kozinn |title=A Celebration of Brooklyn, via Whitman|newspaper=[[The New York Times]] |date=April 18, 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/04/18/arts/music/a-celebration-of-brooklyn-via-whitman.html |access-date=August 14, 2015}} * {{Cite book|last=Lehman|first=Robert S.|url=https://books.google.com/books?id=upmhDAAAQBAJ|title=Impossible Modernism: T. S. Eliot, Walter Benjamin, and the Critique of Historical Reason|date=2016|publisher=Stanford University Press|isbn=978-1-5036-0014-0|language=en}} * {{cite book | last = Loving | first = Jerome M. | title = Civil War Letters of George Washington Whitman | year = 1975 | publisher = Duke University Press | location = Durham, North Carolina }} *{{cite book | last = Loving | first = Jerome | url = https://archive.org/details/waltwhitmansongo00lovi | url-access = registration | title = Walt Whitman: The Song of Himself | year = 1999 | publisher = University of California Press | location = Berkeley | isbn = 9780520214279 |author-mask=2}} <!-- passim --> *{{cite book | last = Mack | first = Stephen John | url = https://archive.org/details/pragmaticwhitman0000mack | url-access = registration|via=[[Internet Archive]] | title = The Pragmatic Whitman: Reimagining American Democracy | year = 2002 | publisher = University of Iowa Press | location = Iowa City | isbn = 9781587294242 }} *{{cite book | last = Magnus | first = Laury | title = The Track of the Repetend: Syntactic and Lexical Repetition in Modern Poetry | url = https://archive.org/details/trackofrepetends0000magn | year = 1989 | publisher = AMS Press | location = Brooklyn }} * {{Cite web|last=Mancuso|first=Luke|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1867 edition|type=assessment|url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_24.html|access-date=2021-02-01|website=The Walt Whitman Archive}} *{{cite book | last = McCredie | first = Andres | title = Karl Amadeus Hartmann: Thematic Catalogue of His Works | year = 1982 | publisher = C. F. Peters | location = New York }} *{{cite book | last = Miller | first = James E. | url = http://www.whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_83.html | title = Walt Whitman | year = 1962 | publisher = Twayne Publishers | location = New York }} <!-- Miller, James E., Jr. --> *{{cite book | last = Miller | first = James E. | url = https://archive.org/details/tseliotspersonal0000mill | url-access = registration | title = T. S. Eliot's Personal Waste Land: Exorcism of the Demons | year = 1977 | publisher = Pennsylvania State University Press | location = State College, Pennsylvania |author-mask=2}} *{{cite book | last = Miller | first = James Edwin | title = T.S. Eliot: The Making of an American poet, 1888–1922 | url = https://archive.org/details/tseliotmakingofa0000mill | year = 2005 | publisher = Penn State Press | location = State College, Pennsylvania |author-mask=2}} *{{cite book | last = Noss | first = Luther | title = Paul Hindemith in the United States | url = https://archive.org/details/paulhindemithinu0000noss | year = 1989 | publisher = University of Illinois Press | location = Chicago }} * {{Cite book|last=Oser|first=Lee|url=https://books.google.com/books?id=e9NAMdI3rQkC|title=T.S. Eliot and American Poetry|date=1998|publisher=University of Missouri Press|isbn=978-0-8262-1181-1|language=en}} *{{cite book | editor-last = Parini | editor-first = Jay | editor-link = Jay Parini | title = The Columbia Anthology of American Poetry | url = https://books.google.com/books?id=GRU1ZIhpSiYC&pg=PA217 | year = 1995 | publisher = Columbia University Press | location = New York | isbn = 9780231081221 }} *{{cite book | editor-last = Parini | editor-first = Jay | title = The Wadsworth Anthology of Poetry | url = https://books.google.com/books?id=7dFohviLlOkC&pg=PA187 | year = 2006 | publisher = Thompson Wadsworth | location = Boston | isbn = 1413004733 |editor-mask=2}} *{{cite book | last = Peck | first = Garrett | title = Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet | year = 2015 | publisher = The History Press | location = Charleston, South Carolina | isbn = 9781626199736 }} *{{cite book | editor1-last = Price | editor1-first = Kenneth | editor2-last = Folsom | editor2-first = Ed | title = Re-Scripting Walt Whitman: An Introduction to His Life and Work | url = https://archive.org/details/rescriptingwaltw0000fols | url-access = registration | year = 2005 | publisher = Blackwell Publishing | location = Malden, Massachusetts }} *{{cite book | editor-last = Rainey | editor-first = Lawrence S. | title = The Annotated Waste Land with Eliot's Contemporary Prose | year = 2005 | publisher = Yale University Press | location = New Haven }} *{{cite book | last = Ramazani | first = Jahan | title = Poetry of Mourning: The Modern Elegy from Hardy to Heaney | url = https://archive.org/details/poetryofmourning0000rama | year = 1994 | publisher = University of Chicago Press | location = Chicago }} * {{Cite web|first=Dennis K.|last=Renner|date=n.d.|title=''Leaves of Grass'', 1881–82 edition|type=assessment|work=The Walt Whitman Archive |url=https://whitmanarchive.org/criticism/current/encyclopedia/entry_26.html|access-date=2021-02-01}} *{{cite book | last = Reynolds | first = David S. | title = Walt Whitman's America: A Cultural Biography | url = https://archive.org/details/waltwhitmansamer00reyn | year = 1995 | publisher = Vintage Books | location = New York }} *{{cite book | last = Rowe | first = John Carlos | title = At Emerson's Tomb: The Politics of Classic American Literature | url = https://archive.org/details/atemersonstombpo0000rowe | year = 1997 | publisher = Columbia University Press | location = New York }} * {{cite book | last = Rugoff | first = Kathy | editor1-last = LeMaster | editor1-first = J. R. | editor2-last = Kummings | editor2-first = Donald D. | chapter = Opera and Other Kinds of Music |title=Walt Whitman: An Encyclopedia | year = 1985 | publisher = Routledge | location = New York }} *{{cite book | last = Rugoff | first = Kathy | editor-last = Kramer | editor-first = Lawrence | title = "Three American Requiems: Contemplating 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd'" in ''Walt Whitman and Modern Music: War, Desire and the Trials of Nationhood'' | year = 2000 | publisher = Garland Press | location = New York | volume = 1 |author-mask=2}} *{{cite book | last = Sandburg | first = Carl | title = Abraham Lincoln: The War Years IV | url = https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80459 | year = 1936 | publisher = Harcourt, Brace & World | location = New York }} *{{cite book |last1=Schmidt |first1=Shannon McKenna |last2=Rendon |first2=Joni |year=2008 |title=Novel Destinations: Literary Landmarks from Jane Austen's Bath to Ernest Heminway's Key West |url=https://archive.org/details/noveldestination00schm |location=Washington, D.C. |publisher=National Geographic |isbn=978-1-4262-0277-3}} * {{Cite book|last=Seery|first=John|url=https://books.google.com/books?id=sexFAKjmMYYC|title=A Political Companion to Walt Whitman|date=2011|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2655-5|language=en}} *{{cite book | last = Sharma | first = Raja | title = Walt Whitman's Poetry-An Analytical Approach }} *{{cite book | last = Shore | first = David R. | title = Spenser and the Poetics of Pastoral: A Study of the World of Colin Clout | year = 1985 | publisher = McGill University Press | location = Montreal }} *{{cite book | last = Shucard | first = Alan | editor1-last = LeMaster | editor1-first = J. R. | editor2-last = Kummings | editor2-first = Donald D. | chapter = Eliot, T. S. (1888–1965) |title=Walt Whitman: An Encyclopedia | year = 1998 | publisher = Routledge | location = New York }} *{{cite book | last = Steinberg | first = Michael | title = Choral Masterworks: A Listener's Guide | url = https://archive.org/details/choralmasterwork00stei | year = 2005 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford/New York }} *{{cite book | last = Sullivan | first = Jack | title = Manhunt: New World Symphonies: How American Culture Changed European Music | year = 1999 | isbn = 978-0-300-07231-0 | url = https://archive.org/details/newworldsymphoni00sull }} *{{cite book | last = Swanson | first = James | title = Manhunt: The 12-Day Chase for Lincoln's Killer | year = 2006 | publisher = HarperCollins | location = New York }} *{{cite book | last = Town | first = Stephen | editor1-last = Adams | editor1-first = Byron | editor2-last = Wells | editor2-first = Robin | title = "''Full of fresh thoughts'': Vaughan Williams, Whitman, and the Genesis of ''A Sea Symphony''", in Adams, Byron, and Wells, Robin (editors), ''Vaughan Williams Essays'' | year = 2003 | publisher = Ashgate Publishing | location = Aldershot }} *{{cite book | last = Vendler | first = Helen | author-link=Helen Vendler | title = "Poetry and the Meditation of Value: Whitman on Lincoln", in Bloom, Harold. ''Bloom's Modern Critical Views: Walt Whitman'' | year = 2006 | publisher = Chelsea House | location = New York }} *{{cite book | last = Walker | first = George | author-link = George Walker (composer) | title = Reminiscences of an American Composer and Pianist | url = https://archive.org/details/reminiscencesofa0000walk | year = 2009 | isbn = 978-0-8108-6940-0 }} *{{cite book | last = Warren | first = James Perrin | editor-last = Kummings | editor-first = Donald D. | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212 | title = "Style" in ''A Companion to Walt Whitman'' | year = 2009 | publisher = John Wiley & Sons | location = Chichester, West Sussex, UK }} * {{cite book | last = Zeiger | first = Melissa | editor-last = Kastan | editor-first = David Scott | title = "Elegy" in ''The Oxford Encyclopedia of British Literature'' | year = 2006 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford }} * {{cite book | title = English Poetry III: From Tennyson to Whitman | year = 2001 | publisher =Bartleby | ref = {{sfnref|Harvard}} |series=The Harvard Classics 3|chapter=821. When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|chapter-url=https://www.bartleby.com/42/821.html|orig-year=1909–1914}} * {{cite book | title = English Poetry from Tennyson to Whitman | publisher = W. W. Norton & Co | location = New York | ref = {{sfnref|Norton}} |series=The Norton Anthology of American Literature}} {{div col end}} ==== പ്രാഥമിക സ്രോതസ്സുകൾ ==== {{div col|colwidth=45em}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | chapter = Hush'd Be the Camps To-Day|title=''Drum-Taps'' | url = https://archive.org/details/waltwhitmansdrum00whit | year = 1865 | publisher = Peter Eckler | location = Brooklyn | ref = {{sfnref|Whitman|Eckler|1865}} }} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | title = Sequel to Drum-Taps. When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd and other poems | year = 1865 | publisher = Gibson Brothers | location = Washington |author-mask=2}} <!-- The poem's subtitle indicates it was written on 19 April 1865—four days after Lincoln's death. --> *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | editor1-last = Price | editor1-first = Kenneth | editor2-last = Folsom | editor2-first = Ed | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1867/poems/212 | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=[[Leaves of Grass]] | year = 1867 | publisher = William E. Chapin | location = New York |author-mask=2}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1871/clusters/218 | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd|title=Leaves of Grass | year = 1871–1872 | publisher = J.S. Redfield | location = New York |author-mask=2}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | chapter = When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd |title=Leaves of Grass | year = 1881 | publisher = James R. Osgood | location = Boston | edition = 7th | chapter-url = http://www.whitmanarchive.org/published/LG/1881/poems/193 |author-mask=2}} <!-- 7th Edition – Boston: James R. Osgood; Philadelphia: Rees Welsh; Philadelphia: David McKay --> *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | chapter = The Weather.—Does it sympathize with these times?|title=Specimen Days and Collect | url = https://archive.org/details/specimendayscoll00whitrich | year = 1882–1883 |author-mask=2}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | chapter = Death of Abraham Lincoln. Lecture deliver'd in New York, April 14, 1879—in Philadelphia, '80—in Boston, '81|title=Specimen Days and Collect | url = https://archive.org/details/specimendayscoll00whit | year = 1882 | publisher = Rees Welsh & Company | location = Philadelphia |author-mask=2}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | editor-last = Miller | editor-first = Edwin Haviland | title = The Correspondence | year = 1961 | publisher = New York University Press | location = New York | volume = 1 |author-mask=2}} *{{cite book | last = Whitman | first = Walt | editor1-last = Bradley | editor2-last = Scully | title = Leaves of Grass: A Textual Variorum of the Printed Poems | year = 1980 | publisher = New York University Press | location = New York | volume = 1 |author-mask=2}} {{div col end}} === ജേണലുകൾ=== {{div col|colwidth=45em}} * {{cite journal | last = Ackerley | first = C. J. | title = Eliot's ''The Waste Land'' and Shackleton's ''South'' | year = 1984 | journal = [[Notes and Queries]] | volume = 31 | issue = 4 | pages = 514–515 | doi = 10.1093/nq/31-4-514 }} * {{cite journal | last = Adams | first = Richard P. | title = Whitman's 'Lilacs' and the Tradition of Pastoral Elegy | year = 1957 | journal = Bucknell Review }} * {{cite journal | last = Hinz | first = Evelyn J. | title = Whitman's 'Lilacs': The Power of Elegy | year = 1972 | journal = Bucknell Review }} * {{cite journal | last = Peter | first = John | author-link = John Peter (novelist) | title = A New Interpretation of ''The Waste Land'' | year = 1952 | journal = Essays in Criticism | issue = 3 | pages = 242–266 | doi = 10.1093/eic/II.3.242 }} <!-- also "A New Interpretation of The Waste Land", ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 140–64; and "Postscript". ''Essays in Criticism'' XIX(3) (April 1969): 165–75. --> * {{cite journal | last = Yongue | first = Patricia Lee | url = http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&context=wwqr | archive-url = https://web.archive.org/web/20100807181729/http://ir.uiowa.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1043&context=wwqr | url-status = dead | archive-date = 7 August 2010 | title = Violence in Whitman's 'When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd' | year = 1984 | journal = Walt Whitman Quarterly Review | doi = 10.13008/2153-3695.1043 }} {{div col end}} === ഓൺലൈൻ ഉറവിടങ്ങൾ === *{{cite web | url =https://poets.org/glossary/anaphora | title = Poetic Technique: Anaphora | publisher = American Academy of Poets | ref = {{sfnref|Anaphora}} }} ===കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്=== * Cavitch, Max. 2007. ''American Elegy: The Poetry of Mourning from the Puritans to Whitman''. University of Minnesota Press. {{ISBN|0-8166-4893-X}} * {{cite book|last=Olmstead|first=Andrew|title=Roger Sessions: A Biography|url=https://archive.org/details/rogersessionsbio0000olms|year=2008|publisher=Routledge|location=New York|ref=none}} * {{cite book|last=Whitman|first=Walt|title=[[Leaves of Grass]]|year=1891–1892|publisher=David McKay|location=Philadelphia|ref=none}} ==ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ== {{commons category}} * [http://www.whitmanarchive.org The Walt Whitman Archive] * [http://www.poetryfoundation.org/poem/174748 "When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd"] at the Poetry Foundation website * [http://www.bartleby.com/42/821.html "When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd"] from ''[[Harvard Classics|The Harvard Classics]]'' via Bartleby.com {{Walt Whitman}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}}{{Abraham Lincoln}} [[വർഗ്ഗം:കവിതകൾ]] mk5xgtwhjrdygjbbcu17aszypxnef9p 0 669218 4647899 4646172 2026-07-16T12:33:21Z Ranjithsiji 22471 add sd 4647899 wikitext text/x-wiki {{SD|സ്വയം എഴുതിയ ലേഖനം}} {{മായ്ക്കുക/ലേഖനം}} [[പ്രമാണം:MANOJ PULIMATH.jpg|ലഘുചിത്രം]] = '''മനോജ് പുളിമാത്ത്''' = അധ്യാപകൻ, കാവ്യാലാപകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, സർഗ്ഗ പ്രഭാഷകൻ. എന്നീ നിലകളിൽ ശ്രദ്ധ നേടിയ പ്രതിഭ.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCU_LY3aUASEFL0HiU-Cm6NQ|title=എൻ്റെ മലയാളംEnte malayalam|access-date=2026-07-10|language=ml-IN}}</ref> പുളിമാത്ത് കട്ടക്കാലിൽ വീട്ടിൽ  തലമുറകൾക്ക് അക്ഷരമധുരം പകർന്നു നൽകിയ അധ്യാപകൻ മണിരാജൻ പിള്ളയുടെയും ശോഭിനി യുടെയും മകൻ,പ്രശസ്ത കഥകളി ആശാൻ ആയിരുന്ന പുളിമാത്ത് മാധവൻ പിള്ളയുടെ ചെറുമകൻ. പുളിമാത്ത് സർക്കാർ എൽ പി സ്കൂളിലും കാരേറ്റ് ദേവസ്വം ബോർഡ് ഹൈസ്കൂളിലും നിലമേൽ എൻഎസ്എസ് കോളേജ്, എംജി കോളേജ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം. പാരലൽ കോളേജ് അധ്യാപന രംഗത്തിലൂടെ അധ്യാപക ജീവിതത്തിലേക്ക്. 2001ൽ സർക്കാർ സർവീസിൽ. നഗരൂർ വെഞ്ഞാറമൂട് ആലങ്കോട് വാമനപുരം എന്നീ സ്കൂളുകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇപ്പോൾ കൊടുവഴന്നൂർ ഗവൺമെന്റ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലെ മലയാളം അധ്യാപകൻ. 2014ലെ സംസ്ഥാന സർക്കാർ പാഠപുസ്തക സമിതിയിലെ അംഗം, സംസ്ഥാനതല അധ്യാപക പരിശീലകൻ.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UCU_LY3aUASEFL0HiU-Cm6NQ|title=എൻ്റെ മലയാളംEnte malayalam|access-date=2026-07-10|website=Youtube|language=ml-IN}}</ref> 2018 സംസ്ഥാന സർക്കാർ ടെലിവിഷൻ പുരസ്കാരം നേടിയ വിക്ടേഴ്സ് ചാനൽ സംപ്രേഷണം ചെയ്ത ബാലകവിതകൾ എന്ന കുട്ടികൾക്കുള്ള പരിപാടിയുടെ അവതാരകനായി ഏറെ ശ്രദ്ധ നേടി. സംസ്ഥാനത്തിൽ അങ്ങോളമിങ്ങോളം നിരവധി സ്കൂളുകളിൽ സാഹിത്യ ശില്പശാലകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിവരുന്നു. വിദ്യാർഥികാലം മുതൽ കാവ്യാലാപനവേദികളിൽ സജീവസാന്നിധ്യമായിരുന്നു. ഒരു ലക്ഷത്തിലേറെ വരിക്കാർ ഉള്ള "എന്റെ മലയാളം" യൂട്യൂബ് ചാനലിലൂടെ പാഠപുസ്തക കവിതകൾ മനോഹരമായി ചൊല്ലി അവതരിപ്പിച്ചും ഭാഷാ ക്ലാസുകൾ ഏറ്റവും ആധികാരികമായി കൈകാര്യം ചെയ്തും കേരളത്തിലെ മുഴുവൻ അധ്യാപകർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും ഏറെ പരിചിതൻ. കേരളത്തിലെകവിതാ ക്ലാസ്സ്‌മുറികളിൽ നിറഞ്ഞുകേൾക്കുന്ന ശബ്ദം. മലയാളത്തിലെ പ്രശസ്തമായ ഒട്ടനവധി കവിതകൾക്കും പുതിയ എഴുത്തുകാരുടെ കവിതകൾക്കും സ്വന്തം ശബ്ദത്തിലൂടെ നവമാധ്യമങ്ങളിൽ ശക്തമായ സ്ഥാനം നേടിക്കൊടുത്തു. കേരളത്തിലെ ഒട്ടുമുക്കാൽ സ്കൂളുകളിലും വായനദിനത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കേൽക്കുന്ന "വായിക്കണം നമ്മൾ വായിക്കണം.." എന്ന് തുടങ്ങുന്ന 'പുസ്തകച്ചങ്ങാതി' എന്ന കവിതയും "വായിക്കുവാൻ എനിക്കേറെയിഷ്ടം.." എന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന 'വായനക്കാലം' എന്ന കവിതയും വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിനെ അനുസ്മരിച്ചു എഴുതിയ 'ഖൽബിലേറിയ സുൽത്താൻ' എന്ന ഗാനവും കേരളം ഏറ്റെടുത്ത  രചനകൾ ആണ്. നിരവധി ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിക്കുകയും ആൽബങ്ങളായി പുറത്തിറക്കുകയും ചെയ്തു.നിരവധി സാംസ്കാരിക വേദികളിൽ സർഗ്ഗ പ്രഭാഷണങ്ങളിലൂടെ ആസ്വാദകരെ കയ്യിലെടുക്കുന്ന നല്ലൊരു പ്രഭാഷകൻ കൂടിയാണ്. ആകാശവാണിയിൽ സ്ഥിരമായി നിരവധി സാഹിത്യ പ്രഭാഷണങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. ഭാര്യ മഞ്ജുഷ  ജലസേചന വകുപ്പിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥ. ലളിതഗാനം വയലിൻ എന്നിവയിൽ സംസ്ഥാന കലോത്സവ പ്രതിഭയും യുവ സംഗീത സംവിധായകനുമായ മാധവ് മനോജ് (എൻജിനീയറിങ് വിദ്യാർഥി ), ഏഴാം ക്ലാസ് വിദ്യാർത്ഥിയായ യാദവ് മനോജ് എന്നിവർ മക്കൾ. " നല്ല വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ആരെയും മാറ്റാൻ കഴിയും ഒരു നല്ല അധ്യാപകന് എല്ലാം മാറ്റാൻ കഴിയും " (അജ്ഞാതം ) jqtamb17olwecmx8ioyk8yat0iofppi 4 669221 4647897 4646449 2026-07-16T12:32:56Z Ranjithsiji 22471 /* Manoj pulimath */ മറുപടി 4647897 wikitext text/x-wiki ===[[:Manoj pulimath]]=== {{REMOVE THIS TEMPLATE WHEN CLOSING THIS AfD|?}} :{{la|Manoj pulimath}} – (<includeonly>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/Manoj pulimath|View AfD]]</includeonly><noinclude>[[വിക്കിപീഡിയ:ഒഴിവാക്കാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള ലേഖനങ്ങൾ/പത്തായം/ജൂലൈ 2026#{{anchorencode:Manoj pulimath}}|View log]]</noinclude>{{int:dot-separator}} <span class="plainlinks">[https://tools.wmflabs.org/jackbot/snottywong/cgi-bin/votecounter.cgi?page=%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BF%E0%B4%AA%E0%B5%80%E0%B4%A1%E0%B4%BF%E0%B4%AF:%E0%B4%92%E0%B4%B4%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B5%BB_%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A7%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%A4%E0%B4%AF%E0%B5%81%E0%B4%B3%E0%B5%8D%E0%B4%B3_%E0%B4%B2%E0%B5%87%E0%B4%96%E0%B4%A8%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE/Manoj_pulimath Stats]</span>) ശ്രദ്ധേയത തെളിയിക്കുന്നതിനുള്ള അവലംബങ്ങൾ കാണുന്നില്ല. ലേഖനകർത്താവ് തന്നെക്കുറിച്ചുതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചത്. മായ്ക്കുന്നതിന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. [[ഉപയോക്താവ്:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px;">Vijayan Rajapuram </span>{വിജയൻ രാജപുരം}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Vijayanrajapuram|<span style="color:green;font-size:13px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 17:36, 10 ജൂലൈ 2026 (UTC) :മായ്ക്കാവുന്ന താൾ-- [[ഉപയോക്താവ്:Irshadpp|Irshadpp]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Irshadpp|സംവാദം]]) 11:31, 11 ജൂലൈ 2026 (UTC) ::വേഗത്തിൽ മായ്ക്കണം. സ്വയം എഴുതിയ ലേഖനം [[ഉപയോക്താവ്:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:13px;">രൺജിത്ത് സിജി </span>{Ranjithsiji}]][[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:Ranjithsiji|<span style="color:green;font-size:20px; font-weight:bold;" title="സംവാദം"> ✉</span>]] 12:32, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) 0vhhxzhdfjwa8yj898md2r607kwlvpm 0 669263 4647901 4647670 2026-07-16T12:34:31Z Ranjithsiji 22471 ലേഖനം നന്നാക്കാനുള്ള ചെറുതിരുത്തലുകൾ 4647901 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Roshan Abdul Rahoof | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1998|04|23|df=y}} | birth_place = [[Guruvayur]], [[Thrissur]] | death_date = | death_place = | occupation = Actor, Dancer | years_active = 2019 | known_for = | notable_works = ''[[Oru Adaar Love]]'' }} പ്രധാനമായും മലയാള ചിത്രങ്ങളിൽ അഭിനയിക്കുന്ന നടനാണ് '''റോഷൻ അബ്ദുൾ റഹൂഫ്'''. ഒമർ ലുലു സംവിധാനം ചെയ്ത '''ഒരു അഡാർ ലവ്''' എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിനയരംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ചിത്രത്തിലെ '''മാണിക്യ മലരായ പൂവി''' എന്ന ഗാനവും ക്ലാസ് മുറി രംഗം ഉൾപ്പെടുത്തിയ ടീസറും പുറത്തിറങ്ങിയതിനെ തുടർന്ന് റോഷനും സഹനടി പ്രിയ പ്രകാശ് വാര്യരും സാമൂഹികമാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപക ശ്രദ്ധ നേടി. == ജീവിതവും കരിയറും == അബുദാബിയിലാണ് റോഷൻ ജനിച്ചത്. തൃശൂർ ജില്ലയിലെ ഗുരുവായൂർ സ്വദേശിയാണ്. അബുദാബിയിലെ സ്കോളേഴ്സ് ഇന്ത്യൻ സ്കൂൾ, ചാവക്കാട് '''രാജാ സീനിയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂൾ''' എന്നിവിടങ്ങളിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഐ. സി. എ കോളേജിൽ നിന്ന് ബിരുദം നേടി. 2016-ൽ സഹോദരൻ റയീസ് അബ്ദുൽ റഹൂഫിനൊപ്പം '''ഡി3 – ഡി4 ഡാൻസ്''' എന്ന നൃത്ത റിയാലിറ്റി പരിപാടിയുടെ മൂന്നാം സീസണിൽ മത്സരാർത്ഥിയായി പങ്കെടുത്തു പിതാവ് അബ്ദുൾ റസൂഫ് ആണ്. റയീസ്, റാഷിദ്, സീഷ നാസ്, റിൻസിയ സിയ എന്നിങ്ങനെ നാല് സഹോദരങ്ങളുണ്ട്. == ചലച്ചിത്രങ്ങൾ == * ''എല്ലാ സിനിമകളും പരമ്പരകളും മലയാള ഭാഷയിലാണ്.'' === സിനിമകൾ === {| class="wikitable sortable" !വർഷം. !തലക്കെട്ട് !റോൾ ! class="unsortable" |കുറിപ്പുകൾ |- |2019 |''[[ഒരു അഡാർ ലവ്|ഒരു അടാർ ലവ് ]]'' |റോഷൻ | |- | rowspan="2" |2024 |''എൽ. എൽ. ബി.'' |റോഷൻ | |- |''ആനന്ദപുരം ഡയറീസ്'' |ആദിത്യൻ |<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/malayalam/aanandhapuram-diaries-a-heartwarming-tale-of-a-womans-determination-and-resilience-review-108153783|title=Aanandhapuram Diaries: A Heartwarming Tale Of A Woman's Determination And Resilience|access-date=2025-05-17|date=2024-03-02|website=Times Now|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 |''റോന്ത്'' |റോഷൻ |<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/May/15/roshan-mathew-and-dileesh-pothans-ronth-gets-a-release-date|title=Roshan Mathew and Dileesh Pothan's Ronth gets a release date|access-date=2025-05-17|last=Features|first=C. E.|date=2025-05-15|website=Cinema Express|language=en}}</ref> |- |''ഒരു ശൈത്യകാല രാത്രിയിൽ ആണെങ്കിൽ'' |അഭി | |} {{Pending series key}} {| class="wikitable sortable" !വർഷം. !തലക്കെട്ട് !റോൾ !പ്ലാറ്റ്ഫോം ! class="unsortable" |റഫ. |- |2026|| {{Pending series|Cousins and Kalyanams}} || {{TBA}} |[[ഹോട്ട്സ്റ്റാർ|ജിയോഹോട്ട്സ്റ്റാർ]] | |} == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * {{IMDb name|nm9648061}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളചലച്ചിത്രനടന്മാർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1998-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] i3yqwhp46v0l12i28w8ltcty4nhx9ij 0 669277 4647903 4647160 2026-07-16T12:35:45Z Ranjithsiji 22471 add sd 4647903 wikitext text/x-wiki {{SD|പരീക്ഷണം}} പച്ചകുതിര ചിത്രം നാടൻ : ദിലീപ് നടി :ഗോപിക crkigp52gj1geyr61v48h0nmv22kxss 4648185 4647903 2026-07-17T05:03:21Z Ajeeshkumar4u 108239 /* */ 4648185 wikitext text/x-wiki #redirect[[പച്ചക്കുതിര (ചലച്ചിത്രം)]] kvifcz36o1kcx4uvskht1vgtaji24d3 118 669290 4647904 4647299 2026-07-16T12:36:47Z Ranjithsiji 22471 [[വളരെ വലിയ തോതിലുള്ള സംയോജനം]] എന്ന താൾ [[കരട്:വളരെ വലിയ തോതിലുള്ള സംയോജനം]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Ranjithsiji മാറ്റി: ലേഖനത്തിൽ കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ വേണം 4647299 wikitext text/x-wiki ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അല്ലെങ്കിൽ കോടിക്കണക്കിന് എംഒഎസ് ട്രാൻസിസ്റ്ററുകൾ ഒരൊറ്റ ചിപ്പിലേക്ക് സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരു [[ഇൻ്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട്|ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട്]] സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് വെരി-ലാർജ് സ്കെയിൽ ഇന്റഗ്രേഷൻ. (വിഎൽഎസ്ഐ). 1970 കളിൽ എംഒഎസ് ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട് (മെറ്റൽ ഓക്സൈഡ് സെമികണ്ടക്ടർ ചിപ്പുകൾ) വികസിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് സങ്കീർണ്ണമായ അർദ്ധചാലക, [[വിദൂരാശയവിനിമയം|വാർത്താവിനിമയ]]<nowiki/>സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് വിഎൽഎസ്ഐ ആരംഭിച്ചത്. മൈക്രോപ്രൊസസ്സറുകളും മെമ്മറി ചിപ്പുകളും വിഎൽഎസ്ഐ ഉപകരണങ്ങളാണ്. വിഎൽഎസ്ഐ സാങ്കേതികവിദ്യ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, മിക്ക ഐസികൾക്കും അവർക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന പരിമിതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ഇലക്ട്രോണിക് സർക്യൂട്ടിൽ ഒരു [[സെൻട്രൽ പ്രൊസസിങ് യൂണിറ്റ്|സിപിയു]], [[റീഡ് ഒൺലി മെമ്മറി|റോം]], [[റാൻഡം ആക്സസ് മെമ്മറി|റാം]], മറ്റ് ഗ്ലൂ ലോജിക് എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കാം. ഇവയെല്ലാം [[ഒരു ചിപ്പിലെ സിസ്റ്റം|ഒരു ചിപ്പിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ വിഎൽഎസ്ഐ ഐസി ഡിസൈനർമാരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. 1qtpqj4n69yvnw0wvsfv23mlp1ufi1m 4647905 4647904 2026-07-16T12:37:16Z Ranjithsiji 22471 add draft 4647905 wikitext text/x-wiki {{Draft article}} ദശലക്ഷക്കണക്കിന് അല്ലെങ്കിൽ കോടിക്കണക്കിന് എംഒഎസ് ട്രാൻസിസ്റ്ററുകൾ ഒരൊറ്റ ചിപ്പിലേക്ക് സംയോജിപ്പിച്ച് ഒരു [[ഇൻ്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട്|ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട്]] സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ് വെരി-ലാർജ് സ്കെയിൽ ഇന്റഗ്രേഷൻ. (വിഎൽഎസ്ഐ). 1970 കളിൽ എംഒഎസ് ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് സർക്യൂട്ട് (മെറ്റൽ ഓക്സൈഡ് സെമികണ്ടക്ടർ ചിപ്പുകൾ) വികസിപ്പിക്കുകയും പിന്നീട് സങ്കീർണ്ണമായ അർദ്ധചാലക, [[വിദൂരാശയവിനിമയം|വാർത്താവിനിമയ]]<nowiki/>സാങ്കേതികവിദ്യകൾ പ്രാപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തതോടെയാണ് വിഎൽഎസ്ഐ ആരംഭിച്ചത്. മൈക്രോപ്രൊസസ്സറുകളും മെമ്മറി ചിപ്പുകളും വിഎൽഎസ്ഐ ഉപകരണങ്ങളാണ്. വിഎൽഎസ്ഐ സാങ്കേതികവിദ്യ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, മിക്ക ഐസികൾക്കും അവർക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന പരിമിതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു ഇലക്ട്രോണിക് സർക്യൂട്ടിൽ ഒരു [[സെൻട്രൽ പ്രൊസസിങ് യൂണിറ്റ്|സിപിയു]], [[റീഡ് ഒൺലി മെമ്മറി|റോം]], [[റാൻഡം ആക്സസ് മെമ്മറി|റാം]], മറ്റ് ഗ്ലൂ ലോജിക് എന്നിവ അടങ്ങിയിരിക്കാം. ഇവയെല്ലാം [[ഒരു ചിപ്പിലെ സിസ്റ്റം|ഒരു ചിപ്പിലേക്ക്]] ചേർക്കാൻ വിഎൽഎസ്ഐ ഐസി ഡിസൈനർമാരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു. 4unruehk2kulmwttfec9d55qwjkt7gi 118 669293 4647906 4647348 2026-07-16T12:38:03Z Ranjithsiji 22471 [[ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ]] എന്ന താൾ [[കരട്:ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Ranjithsiji മാറ്റി: അപൂർണ്ണ വിവർത്തനം. കൂടുതൽ വിവരം വേണം 4647348 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ,''Angela Suzanne Paxton'' നീ അലൻ, ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്നുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരിയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്നു. ബെയ്ലറിൽവെച്ച്, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടി. 1986 ൽ അവർ വിവാഹിതരായി. .<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിൽ കണക്ക് പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമി ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> [[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == പരാമർശങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 7ey8z71pjn33snpkuetw5daoumyhvb8 4647907 4647906 2026-07-16T12:38:20Z Ranjithsiji 22471 add draft 4647907 wikitext text/x-wiki {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ,''Angela Suzanne Paxton'' നീ അലൻ, ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്നുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരിയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്നു. ബെയ്ലറിൽവെച്ച്, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടി. 1986 ൽ അവർ വിവാഹിതരായി. .<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിൽ കണക്ക് പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമി ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> [[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == പരാമർശങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 79dbnzduc8lt4fb90ivnrq3yfpypvmo 4648220 4647907 2026-07-17T08:31:00Z A09 156773 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 4648220 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ,''Angela Suzanne Paxton'' നീ അലൻ, ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്ത് നിന്നുള്ള ഒരു അമേരിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാരിയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിച്ചു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്നു. ബെയ്ലറിൽവെച്ച്, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടി. 1986 ൽ അവർ വിവാഹിതരായി. .<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിൽ കണക്ക് പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമി ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> [[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == പരാമർശങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] homikhobj7wfdmo1qflq8xf1au3hju7 4648237 4648220 2026-07-17T10:22:11Z Malikaveedu 16584 4648237 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മ മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതി കളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.. ടെക്സസിലെ വാക്കോ ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്നു. ബെയ്ലറിൽവെച്ച്, വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടി. 1986 ൽ അവർ വിവാഹിതരായി. .<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പബ്ലിക് സ്കൂളുകളിൽ കണക്ക് പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമി ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> [[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == പരാമർശങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] d020h6oyq8lidbg7npqgl9d83n1xoh0 4648238 4648237 2026-07-17T10:29:54Z Malikaveedu 16584 4648238 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> [[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == പരാമർശങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] j6lwiaf4byivxlasj93y62ng8jdzpny 4648239 4648238 2026-07-17T10:37:02Z Malikaveedu 16584 4648239 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] mj2vzgwwfwqr4c7fpfu5dry1scjms66 4648240 4648239 2026-07-17T10:49:08Z Malikaveedu 16584 /* രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം */ 4648240 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 6ktj3f7i4jq8x2qaerlogw3eh94add3 4648241 4648240 2026-07-17T10:52:41Z Malikaveedu 16584 4648241 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = 2026-ൽ പാക്സ്റ്റൺ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref name="Texas Tribune 5/28" /><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref> 31 അംഗ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. 2023 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് കെൻ പാക്സ്റ്റൺ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടു. 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ സെനറ്റ് ബിൽ 13 കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ബിൽ സ്കൂൾ ലൈബ്രറി കാറ്റലോഗുകളുടെ നിയന്ത്രണം ലൈബ്രേറിയൻമാരിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ നിയമിക്കുന്ന രക്ഷകർത്താക്കളുടെ ബോർഡുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും സ്കൂൾ ബോർഡിന്റെ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഏത് ലൈബ്രറി പുസ്തകവും ഷെൽഫുകളിൽ നിന്ന് ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://saobserver.com/texas-advances-bill-criminalizing-teachers-for-assigning-catcher-in-the-rye/|title=Texas Advances Bill Criminalizing Teachers for Assigning Catcher in the Rye|access-date=2025-03-27|date=2025-03-25|website=[[San Antonio Observer]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/03/05/texas-school-library-book-bans-senate-bill/|title=Texas Senate approves bill changing how schools select library books|access-date=2025-03-27|last=Acharya|first=Pavan|date=2025-03-05|website=The Texas Tribune|language=en}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 5f5lrgvbqijgz6cd37bae8n9idcje5g 4648242 4648241 2026-07-17T10:53:46Z Malikaveedu 16584 4648242 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = പാക്സ്റ്റൺ 2026-ൽ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref> 31 അംഗ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. 2023 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് കെൻ പാക്സ്റ്റൺ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടു. 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ സെനറ്റ് ബിൽ 13 കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ബിൽ സ്കൂൾ ലൈബ്രറി കാറ്റലോഗുകളുടെ നിയന്ത്രണം ലൈബ്രേറിയൻമാരിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ നിയമിക്കുന്ന രക്ഷകർത്താക്കളുടെ ബോർഡുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും സ്കൂൾ ബോർഡിന്റെ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഏത് ലൈബ്രറി പുസ്തകവും ഷെൽഫുകളിൽ നിന്ന് ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://saobserver.com/texas-advances-bill-criminalizing-teachers-for-assigning-catcher-in-the-rye/|title=Texas Advances Bill Criminalizing Teachers for Assigning Catcher in the Rye|access-date=2025-03-27|date=2025-03-25|website=[[San Antonio Observer]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/03/05/texas-school-library-book-bans-senate-bill/|title=Texas Senate approves bill changing how schools select library books|access-date=2025-03-27|last=Acharya|first=Pavan|date=2025-03-05|website=The Texas Tribune|language=en}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 4yhabi501lw9d3x7q2m1ezhexe0nwnl 4648244 4648242 2026-07-17T11:00:38Z Malikaveedu 16584 4648244 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = പാക്സ്റ്റൺ 2026-ൽ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ ടെക്സസ് സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് ടെക്സസിലെ ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാൻ കഴിയാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള അവളുടെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെ ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഗണിതശാസ്ത്രം പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായ വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref> 31 അംഗ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. 2023 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് കെൻ പാക്സ്റ്റൺ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടു. 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ സെനറ്റ് ബിൽ 13 കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ബിൽ സ്കൂൾ ലൈബ്രറി കാറ്റലോഗുകളുടെ നിയന്ത്രണം ലൈബ്രേറിയൻമാരിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ നിയമിക്കുന്ന രക്ഷകർത്താക്കളുടെ ബോർഡുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും സ്കൂൾ ബോർഡിന്റെ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഏത് ലൈബ്രറി പുസ്തകവും ഷെൽഫുകളിൽ നിന്ന് ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://saobserver.com/texas-advances-bill-criminalizing-teachers-for-assigning-catcher-in-the-rye/|title=Texas Advances Bill Criminalizing Teachers for Assigning Catcher in the Rye|access-date=2025-03-27|date=2025-03-25|website=[[San Antonio Observer]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/03/05/texas-school-library-book-bans-senate-bill/|title=Texas Senate approves bill changing how schools select library books|access-date=2025-03-27|last=Acharya|first=Pavan|date=2025-03-05|website=The Texas Tribune|language=en}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1990-കളിൽ ടെക്സസിലെ ഫ്രിസ്കോയിൽ ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ ഇവാഞ്ചലിക്കൽ മെഗാചർച്ചായ സ്റ്റോൺബ്രിയർ കമ്മ്യൂണിറ്റി ചർച്ച് സ്ഥാപിക്കാൻ ആഞ്ചലയും കെൻ പാക്സ്റ്റണും സഹായിച്ചു. പിന്നീട് ദമ്പതികൾ മെഗാചർച്ച് പ്രെസ്റ്റൺവുഡ് ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ചർച്ചിൽ ചേർന്നു.<ref name="Texas Tribune 5/285">{{cite news |last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> 2025 ജൂലൈ 10-ന് ട്വിറ്ററിൽ കൊടുത്തഒരു പോസ്റ്റിൽ, പാക്സ്റ്റൺ "ബൈബിളിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷിച്ചു... വിവാഹം ഒരു പവിത്രമായ ഉടമ്പടിയാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഞാൻ അനുരഞ്ജനത്തിനായി ആത്മാർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കുന്നു... എന്നാൽ സമീപകാല കണ്ടെത്തലുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, ഈ വിവാഹ ബന്ധത്തിൽ തുടരുന്നത് ദൈവത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ എന്നോടോ എന്റെ കുട്ടികളോടോ കെന്നിനോടോ ഉള്ള സ്നേഹമാണെന്നോ ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="CBSFalcon20250711">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=AngelaPaxtonTX|number=1943366217479393512|title=Today, after 38 years of marriage, I filed for divorce on biblical grounds.}}</ref> കെൻ പാക്സ്റ്റൺ തെറ്റുകാരനാണെന്നും വ്യഭിചാരം ചെയ്തുവെന്നും 2024 ജൂൺ മുതൽ ദമ്പതികൾ ഒരുമിച്ച് താമസിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കോടതി ഫയലിംഗിൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="CBSFalcon202507112">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] i1bcw8mbmd26o66c4i9lfotlegergbg 4648246 4648244 2026-07-17T11:16:58Z Malikaveedu 16584 4648246 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = പാക്സ്റ്റൺ 2026-ൽ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ടെക്സസ്]] സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. ഒരു [[റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി]] അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് [[ടെക്സസ്|ടെക്സസിലെ]] ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തു വളർത്തിയത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള തന്റെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽനിന്ന് ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ [[ഗണിതം|ഗണിതശാസ്ത്രം]] പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായിരുന്ന വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref> 31 അംഗ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. 2023 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് കെൻ പാക്സ്റ്റൺ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടു. 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ സെനറ്റ് ബിൽ 13 കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ബിൽ സ്കൂൾ ലൈബ്രറി കാറ്റലോഗുകളുടെ നിയന്ത്രണം ലൈബ്രേറിയൻമാരിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ നിയമിക്കുന്ന രക്ഷകർത്താക്കളുടെ ബോർഡുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും സ്കൂൾ ബോർഡിന്റെ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഏത് ലൈബ്രറി പുസ്തകവും ഷെൽഫുകളിൽ നിന്ന് ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://saobserver.com/texas-advances-bill-criminalizing-teachers-for-assigning-catcher-in-the-rye/|title=Texas Advances Bill Criminalizing Teachers for Assigning Catcher in the Rye|access-date=2025-03-27|date=2025-03-25|website=[[San Antonio Observer]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/03/05/texas-school-library-book-bans-senate-bill/|title=Texas Senate approves bill changing how schools select library books|access-date=2025-03-27|last=Acharya|first=Pavan|date=2025-03-05|website=The Texas Tribune|language=en}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1990-കളിൽ ടെക്സസിലെ ഫ്രിസ്കോയിൽ ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ ഇവാഞ്ചലിക്കൽ മെഗാചർച്ചായ സ്റ്റോൺബ്രിയർ കമ്മ്യൂണിറ്റി ചർച്ച് സ്ഥാപിക്കാൻ ആഞ്ചലയും കെൻ പാക്സ്റ്റണും സഹായിച്ചു. പിന്നീട് ദമ്പതികൾ മെഗാചർച്ച് പ്രെസ്റ്റൺവുഡ് ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ചർച്ചിൽ ചേർന്നു.<ref name="Texas Tribune 5/285">{{cite news |last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> 2025 ജൂലൈ 10-ന് ട്വിറ്ററിൽ കൊടുത്തഒരു പോസ്റ്റിൽ, പാക്സ്റ്റൺ "ബൈബിളിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷിച്ചു... വിവാഹം ഒരു പവിത്രമായ ഉടമ്പടിയാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഞാൻ അനുരഞ്ജനത്തിനായി ആത്മാർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കുന്നു... എന്നാൽ സമീപകാല കണ്ടെത്തലുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, ഈ വിവാഹ ബന്ധത്തിൽ തുടരുന്നത് ദൈവത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ എന്നോടോ എന്റെ കുട്ടികളോടോ കെന്നിനോടോ ഉള്ള സ്നേഹമാണെന്നോ ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="CBSFalcon20250711">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=AngelaPaxtonTX|number=1943366217479393512|title=Today, after 38 years of marriage, I filed for divorce on biblical grounds.}}</ref> കെൻ പാക്സ്റ്റൺ തെറ്റുകാരനാണെന്നും വ്യഭിചാരം ചെയ്തുവെന്നും 2024 ജൂൺ മുതൽ ദമ്പതികൾ ഒരുമിച്ച് താമസിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കോടതി ഫയലിംഗിൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="CBSFalcon202507112">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] 1pyrlkp2tw9ltk1k7duvk93b5j7h7ns 4648247 4648246 2026-07-17T11:18:57Z Malikaveedu 16584 4648247 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=unsupervised crosswiki machine translation abuse <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Draft article}} {{Infobox officeholder | name = ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ | image = Angela Paxton - 55329869684 (cropped).jpg | caption = പാക്സ്റ്റൺ 2026-ൽ | office = ടെക്സസ് സെനറ്റിന്റെ ഭൂരിപക്ഷ നേതാവ് | termstart = സെപ്റ്റംബർ 16, 2023 | termend = ജനുവരി 14, 2025 | predecessor = | successor = | termstart1 = 2023 ജനുവരി 25 | termend1 = ജൂലൈ 17, 2023 | predecessor1 = | successor1 = | state_senate2 = ടെക്സസ്. | district2 = ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 | termstart2 = 2019 ജനുവരി 8 | termend2 = | predecessor2 = | successor2 = | birth_name = ആഞ്ചല സൂസന്ന അലൻ | birth_date = {{birth date and age|1963|2|14}} | birth_place = ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ്, ടെക്സസ്. | death_date = | death_place = | party = [[Republican Party (United States)|റിപ്പബ്ലിക്കൻ]] | spouse = {{marriage|[[കെൻ പാക്സ്റ്റൺ]]|1986|2024|end=sep}} | children = 4 | education = [[ബെയ്‌ലർ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[ബാച്ചിലർ ഓഫ് സയൻസ്|ബിഎസ്]])<br>[[ഹ്യൂസ്റ്റൺ–ക്ലിയർ ലേക്ക് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി]] ([[മാസ്റ്റർ ഓഫ് എഡ്യൂക്കേഷൻ|എംഇഡി]]) | signature = Angela Paxton Signature.png | website = [https://senate.texas.gov/member.php?d=8 Office website]<br /> [https://www.angelapaxton.com/ Campaign website] }} '''ആഞ്ചല സുസെയ്ൻ പാക്സ്റ്റൺ''', (മുമ്പ്, അലൻ; ജനനം ഫെബ്രുവരി 14, 1963), [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] [[ടെക്സസ്]] സംസ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകയാണ്. ഒരു [[റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി]] അംഗമായ അവർ 2019 മുതൽ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 നെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ഭർത്താവും ടെക്സസിലെ നിലവിലെ അറ്റോർണി ജനറലുമായ കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി അടുത്ത ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. 2025 ജൂലൈയിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്ന് വിവാഹമോചനത്തിനുള്ള അപേക്ഷ നൽകി. അവർ ഒരു എളിമയുള്ള പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്.<ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും കരിയറും == പാക്സ്റ്റൺ 1963 ഫെബ്രുവരി 14 ന് [[ടെക്സസ്|ടെക്സസിലെ]] ന്യൂ ബ്രൗൺഫെൽസ് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. മാതാവ് ഒരു കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായിരുന്ന കാലത്താണ് ആഞ്ചല ജനിച്ചത്. ഒരു കുടുംബം മാതാവിൽനിന്ന് അവളെ ദത്തെടുക്കുകയായിരുന്നു. കുട്ടികളുണ്ടാകാത്ത ദമ്പതികളാണ് അവളെ ദത്തെടുത്തു വളർത്തിയത്. ഗർഭഛിദ്ര വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള തന്റെ പ്രതിബദ്ധതയ്ക്ക് പിന്നീട് ഈ വസ്തുതയാണ് കാരണമായതെന്ന് അവർ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/282">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> ടെക്സസിലെ വാക്കോ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ബെയ്ലർ സർവകലാശാലയിൽ ചേർന്ന അവർ തന്റെ കുടുംബത്തിൽനിന്ന് ആദ്യമായി കോളേജിൽ ചേർന്ന വ്യക്തിയായി മാറി. ബെയ്ലർ സർവ്വകലാശാലയിൽവച്ചാണ് അക്കാലത്ത് വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയുടെ പ്രസിഡന്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ഭാവി ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണുമായി ഏഞ്ചല കണ്ടുമുട്ടിയത്. 1986 ൽ ഇരുവരും വിവാഹിതരായി.<ref>{{Cite web|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/article/ken-paxton-impeachment-angela-wife-texas-ag-18121662.php|title=Who is state Sen. Angela Paxton? What to know about the wife of embattled Texas AG Ken Paxton|access-date=6 September 2023|date=27 May 2023|website=Houston Chronicle}}</ref> തുടർന്ന് ഹ്യൂസ്റ്റൺ-ക്ലിയർ ലേക്ക് സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസം ഐഛികമായി ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടി. ബിരുദാനന്തര ബിരുദം നേടിയ ശേഷം പാക്സ്റ്റൺ [[കോളിൻ കൗണ്ടി (ടെക്സസ്)|കോളിൻ കൌണ്ടി]] പൊതുവിദ്യാലയങ്ങളിൽ [[ഗണിതം|ഗണിതശാസ്ത്രം]] പഠിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് ടെക്സസിലെ ലെഗസി ക്രിസ്ത്യൻ അക്കാദമിയിൽ ഗൈഡൻസ് കൌൺസിലറായി ജോലി ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/28" /> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == കോൺഗ്രസിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നതിനായി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി അംഗമായിരുന്ന വാൻ ടെയ്‌ലർ ടെക്സസ് സെനറ്റിലെ തന്റെ സീറ്റ് ഒഴിഞ്ഞപ്പോൾ, 2017 സെപ്റ്റംബറിൽ ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8 ലേക്കുള്ള മത്സരത്തിൽ പാക്സ്റ്റൺ പങ്കെടുത്തു. റിപ്പബ്ലിക്കൻ പ്രൈമറിയിൽ വ്യവസായിയായ ഫിലിപ്പ് ഹഫിൻസിനെതിരെയാണ് പാക്സ്റ്റൺ മത്സരിച്ചത്. രണ്ട് പ്രചാരണങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഏകദേശം 10 മില്യൺ ഡോളറിലധികം ചെലവഴിച്ച ഈ മത്സരം, ടെക്സസ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചെലവേറിയ സെനറ്റ് പ്രൈമറി മത്സരമായിരുന്നു. ഈ മത്സരത്തിൽ ഭർത്താവിന്റെ പ്രചാരണം അവർക്ക് 2 മില്യൺ ഡോളർ വായ്പ ഉറപ്പുനൽകി. പാക്സ്റ്റൺ പ്രൈമറിയിൽ ഒമ്പത് പോയിന്റുകൾക്ക് വിജയിക്കുകയും പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് എതിരാളിയായ മാർക്ക് ഫാരിസിനെ നേരിയ വ്യത്യാസത്തിന് പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.<ref name="Texas Tribune 5/283">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>https://www.ourcampaigns.com/RaceDetail.html?RaceID=840141</ref> 2019 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ ഭർത്താവിന് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇളവുകൾ നൽകാനുള്ള അധികാരത്തിന് സഹായിക്കുന്ന സെനറ്റ് ബിൽ 860 അവതരിപ്പിച്ചു. ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ ശ്രമമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ഈ നിർദ്ദേശം, അംഗീകൃത വ്യക്തികൾക്ക് സംസ്ഥാന ബോർഡിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാതെ തന്നെ നിക്ഷേപ ഉപദേഷ്ടാക്കളായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=https://www.texastribune.org/2019/02/16/ken-paxton-angela-securities-regulations-texas-attorney-general-power/|title=Sen. Angela Paxton files bill that would allow her husband, Texas Attorney General Ken Paxton, to issue exemptions from securities regulations|date=February 17, 2019|website=The Texas Tribune}}</ref> സ്റ്റേറ്റ് സെക്യൂരിറ്റീസ് നിയമം മാറ്റുന്നതിനുള്ള തന്റെ ബില്ലിന്, ഭർത്താവ് കെൻ പാക്സ്റ്റണിനെതിരെ നിക്ഷേപകരെ വഞ്ചിച്ചതിന് ചുമത്തിയ ക്രിമിനൽ കേസുമായി "അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ല" എന്ന് പാക്സ്റ്റൺ പറഞ്ഞു.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/dfw/news/sen-angela-paxton-bill-change-state-securities-law-husband-criminal-case/|title=Sen. Angela Paxton Says Bill To Change State Securities Law 'Has Literally Nothing To Do' With Husband's Criminal Case|date=February 19, 2019|website=CBS DFW}}</ref> 2023 മെയ് 27-ന് ടെക്സസ് അറ്റോർണി ജനറലായിരിക്കെ അവരുടെ ഭർത്താവിനെ ടെക്സസ് ഹൗസ് ഓഫ് റെപ്രസന്റേറ്റീവ്സ് ഇംപീച്ച് ചെയ്തു. ഈ വിചാരണയിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ പാക്സ്റ്റൺ വിസമ്മതിച്ചപ്പോൾ, ഭർത്താവിന്റെ ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിഷയത്തിൽ വോട്ടുചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ടെക്സസ് സെനറ്റ് അവരെ വിലക്കി..<ref name="Texas Tribune 5/284">{{cite news|last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/05/31/us/texas-senator-angela-paxton.html|title=How Angela Paxton Could Help Decide the Fate of Her Embattled Husband, Ken|newspaper=[[The New York Times]]|first=J. David|last=Goodman|date=2023-05-31|accessdate=2023-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/texas-sen-angela-paxton-barred-voting-husbands-impeachment-100293895|title=Texas Sen. Angela Paxton barred from voting in husband's impeachment trial|access-date=2023-09-05|website=ABC News|language=en}}</ref> 31 അംഗ ടെക്സസ് സെനറ്റിൽ 2023 സെപ്റ്റംബർ 5 ന് ഇംപീച്ച്‌മെന്റ് വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. 2023 സെപ്റ്റംബർ 16-ന് കെൻ പാക്സ്റ്റൺ എല്ലാ കുറ്റങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനാക്കപ്പെട്ടു. 2025 ഫെബ്രുവരിയിൽ, പാക്സ്റ്റൺ സെനറ്റ് ബിൽ 13 കൊണ്ടുവന്നു. ഈ ബിൽ സ്കൂൾ ലൈബ്രറി കാറ്റലോഗുകളുടെ നിയന്ത്രണം ലൈബ്രേറിയൻമാരിൽ നിന്ന് സ്കൂൾ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ നിയമിക്കുന്ന രക്ഷകർത്താക്കളുടെ ബോർഡുകളിലേക്ക് മാറ്റുകയും സ്കൂൾ ബോർഡിന്റെ തീരുമാനം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഏത് ലൈബ്രറി പുസ്തകവും ഷെൽഫുകളിൽ നിന്ന് ഉടനടി നീക്കം ചെയ്യാൻ മാതാപിതാക്കളെ അനുവദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://saobserver.com/texas-advances-bill-criminalizing-teachers-for-assigning-catcher-in-the-rye/|title=Texas Advances Bill Criminalizing Teachers for Assigning Catcher in the Rye|access-date=2025-03-27|date=2025-03-25|website=[[San Antonio Observer]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.texastribune.org/2025/03/05/texas-school-library-book-bans-senate-bill/|title=Texas Senate approves bill changing how schools select library books|access-date=2025-03-27|last=Acharya|first=Pavan|date=2025-03-05|website=The Texas Tribune|language=en}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == 1990-കളിൽ ടെക്സസിലെ [[ഫ്രിസ്കോ (ടെക്സസ്)|ഫ്രിസ്കോയിൽ]] ഒരു ക്രിസ്ത്യൻ ഇവാഞ്ചലിക്കൽ മെഗാചർച്ചായ സ്റ്റോൺബ്രിയർ കമ്മ്യൂണിറ്റി ചർച്ച് സ്ഥാപിക്കാൻ ആഞ്ചലയും കെൻ പാക്സ്റ്റണും സഹായിച്ചു. പിന്നീട് ദമ്പതികൾ മെഗാചർച്ച് പ്രെസ്റ്റൺവുഡ് ബാപ്റ്റിസ്റ്റ് ചർച്ചിൽ ചേർന്നു.<ref name="Texas Tribune 5/285">{{cite news |last1=Klibanoff|first1=Eleanor|title=All eyes on Sen. Angela Paxton as Texas Senate takes up her husband's removal|url=https://www.texastribune.org/2023/05/28/texas-angela-paxton/|access-date=31 May 2023|publisher=[[Texas Tribune]]|date=2023-05-28}}</ref> 2025 ജൂലൈ 10-ന് ട്വിറ്ററിൽ കൊടുത്തഒരു പോസ്റ്റിൽ, പാക്സ്റ്റൺ "ബൈബിളിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിവാഹമോചനത്തിന് അപേക്ഷിച്ചു... വിവാഹം ഒരു പവിത്രമായ ഉടമ്പടിയാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു, ഞാൻ അനുരഞ്ജനത്തിനായി ആത്മാർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കുന്നു... എന്നാൽ സമീപകാല കണ്ടെത്തലുകളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, ഈ വിവാഹ ബന്ധത്തിൽ തുടരുന്നത് ദൈവത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നതോ അല്ലെങ്കിൽ എന്നോടോ എന്റെ കുട്ടികളോടോ കെന്നിനോടോ ഉള്ള സ്നേഹമാണെന്നോ ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="CBSFalcon20250711">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref><ref>{{Cite tweet|user=AngelaPaxtonTX|number=1943366217479393512|title=Today, after 38 years of marriage, I filed for divorce on biblical grounds.}}</ref> കെൻ പാക്സ്റ്റൺ തെറ്റുകാരനാണെന്നും വ്യഭിചാരം ചെയ്തുവെന്നും 2024 ജൂൺ മുതൽ ദമ്പതികൾ ഒരുമിച്ച് താമസിച്ചിട്ടില്ലെന്നും കോടതി ഫയലിംഗിൽ ആരോപിക്കപ്പെട്ടു.<ref name="CBSFalcon202507112">{{cite news|last1=Falcon|first1=Julia|last2=Lucia|first2=Andrea|last3=Jenkins|first3=S. E.|title=Texas Sen. Angela Paxton files for divorce from Attorney General Ken Paxton, court records show|url=https://www.cbsnews.com/texas/news/texas-sen-angela-paxton-divorce-ag-ken-paxton/|access-date=11 July 2025|work=CBS Texas|publisher=CBS News|date=10 July 2025}}</ref>[[പ്രമാണം:Rand_Paul,_Ken_Paxton,_Angela_Paxton,_Wade_Emmert_&_Steve_Munisteri_(16409502515).jpg|ലഘുചിത്രം|2015-ൽ ഡാളസ് കൗണ്ടി റിപ്പബ്ലിക്കൻ പാർട്ടി പരിപാടിയിൽ പാക്സ്റ്റൺ, അവരുടെ മുൻ ഭർത്താവ് കെൻ, മറ്റ് റിപ്പബ്ലിക്കൻ രാഷ്ട്രീയക്കാർ എന്നിവരോടൊപ്പം.]] {{Election box begin no change|title=ടെക്സസ് സെനറ്റ്, ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് 8, പൊതുതിരഞ്ഞെടുപ്പ്, 2024<ref name="Texas Election Night Results">{{cite web | url=https://results.texas-election.com/races?expandOfcType=DISTRICT%20OFFICES | title=Texas Election Night Results }}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link no change|party=റിപ്പബ്ലിക്കൻ|candidate=ആഞ്ചല പാക്സ്റ്റൺ|votes=269743|percentage=59.36}} {{Election box candidate with party link no change|party=ഡെമോക്രാറ്റിക്|candidate=റേച്ചൽ മെല്ലോ|votes=184642|percentage=40.64}} {{Election box end}} == അവലംബങ്ങൾ == [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1963-ൽ ജനിച്ചവർ]] iqq6tr6dc9i2dybobx1keef2i2twwxw 0 669296 4648161 4647803 2026-07-17T00:34:30Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648161 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല; പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] ts73jfpwb37hytx6dq0t3wvhs22tejm 4648162 4648161 2026-07-17T00:41:49Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648162 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] fde3t6dohzsllfql8radn0p7jhqhpbh 4648163 4648162 2026-07-17T00:55:28Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648163 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം <ref>Callow, 232.</refഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] ap7wqnizload2eygcu354z8ovxfqfub 4648164 4648163 2026-07-17T00:57:20Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648164 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] nuaedvzr079jqtdg4dywqzqbkf1qsbz 4648166 4648164 2026-07-17T04:03:37Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648166 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> 1855 ജൂലൈ 11-ന്, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാന്റെ പിതാവ് 65-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു.<ref>Kaplan, 229.</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, ചിലർ അധിക്ഷേപകരമായ ലൈംഗിക വിഷയങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങളിൽ വിമർശനാത്മക പ്രതികരണങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടാം പതിപ്പ് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച് ബെയിൻഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രസാധകർ അത് മിക്കവാറും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നില്ല.<ref>Reynolds, 348.</ref> അവസാനം, 1856 ഓഗസ്റ്റിൽ 20<ref>Kaplan, 207.</ref> അധിക കവിതകളുമായി പതിപ്പ് റീട്ടെയിലിലേക്ക് പോയി.<ref>Callow, 238.</ref> 1860-ൽ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പരിഷ്കരിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തിറക്കി,<ref>Loving, 238.</ref> 1867-ൽ അത് വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിരവധി തവണയും. ആമോസ് ബ്രോൺസൺ ആൽക്കോട്ട്, ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാർ വിറ്റ്മാനെ സന്ദർശിക്കാൻ തക്കവിധം കവിതയെ പ്രശംസിച്ചു.<ref>Reynolds, 363.</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] 358jqo6993e5vl6axzwgawkkxgqdnkv 4648170 4648166 2026-07-17T04:18:17Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648170 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> 1855 ജൂലൈ 11-ന്, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാന്റെ പിതാവ് 65-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു.<ref>Kaplan, 229.</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, ചിലർ അധിക്ഷേപകരമായ ലൈംഗിക വിഷയങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങളിൽ വിമർശനാത്മക പ്രതികരണങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടാം പതിപ്പ് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച് ബെയിൻഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രസാധകർ അത് മിക്കവാറും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നില്ല.<ref>Reynolds, 348.</ref> അവസാനം, 1856 ഓഗസ്റ്റിൽ 20<ref>Kaplan, 207.</ref> അധിക കവിതകളുമായി പതിപ്പ് റീട്ടെയിലിലേക്ക് പോയി.<ref>Callow, 238.</ref> 1860-ൽ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പരിഷ്കരിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തിറക്കി,<ref>Loving, 238.</ref> 1867-ൽ അത് വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിരവധി തവണയും. ആമോസ് ബ്രോൺസൺ ആൽക്കോട്ട്, ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാർ വിറ്റ്മാനെ സന്ദർശിക്കാൻ തക്കവിധം കവിതയെ പ്രശംസിച്ചു.<ref>Reynolds, 363.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ ആദ്യ സമയത്ത്, വിറ്റ്മാന് സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നു. വീണ്ടും ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനായി അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനായി. പ്രത്യേകിച്ച് 1857 മെയ് മാസത്തിൽ ബ്രൂക്ലിനിലെ ഡെയ്‌ലി ടൈംസിൽ. <ref>Callow, 225.</ref> ഒരു എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ, അദ്ദേഹം പത്രത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും പുസ്തക അവലോകനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുകയും എഡിറ്റോറിയലുകൾ എഴുതുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 368.</ref> 1859-ൽ അദ്ദേഹം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കിയതാണോ അതോ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചതാണോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല. <ref>Loving, 228.</ref>സാധാരണയായി വിശദമായ നോട്ട്ബുക്കുകളും ജേണലുകളും സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന വിറ്റ്മാൻ 1850-കളുടെ അവസാനത്തിൽ തന്നെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിപ്പിച്ചുള്ളൂ. <ref>Reynolds, 375.</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] 3idyriavusfgccjkg0o8ix5mhy324d5 4648171 4648170 2026-07-17T04:26:09Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് */ 4648171 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> 1855 ജൂലൈ 11-ന്, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാന്റെ പിതാവ് 65-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു.<ref>Kaplan, 229.</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, ചിലർ അധിക്ഷേപകരമായ ലൈംഗിക വിഷയങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങളിൽ വിമർശനാത്മക പ്രതികരണങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടാം പതിപ്പ് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച് ബെയിൻഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രസാധകർ അത് മിക്കവാറും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നില്ല.<ref>Reynolds, 348.</ref> അവസാനം, 1856 ഓഗസ്റ്റിൽ 20<ref>Kaplan, 207.</ref> അധിക കവിതകളുമായി പതിപ്പ് റീട്ടെയിലിലേക്ക് പോയി.<ref>Callow, 238.</ref> 1860-ൽ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പരിഷ്കരിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തിറക്കി,<ref>Loving, 238.</ref> 1867-ൽ അത് വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിരവധി തവണയും. ആമോസ് ബ്രോൺസൺ ആൽക്കോട്ട്, ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാർ വിറ്റ്മാനെ സന്ദർശിക്കാൻ തക്കവിധം കവിതയെ പ്രശംസിച്ചു.<ref>Reynolds, 363.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ ആദ്യ സമയത്ത്, വിറ്റ്മാന് സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നു. വീണ്ടും ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനായി അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനായി. പ്രത്യേകിച്ച് 1857 മെയ് മാസത്തിൽ ബ്രൂക്ലിനിലെ ഡെയ്‌ലി ടൈംസിൽ. <ref>Callow, 225.</ref> ഒരു എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ, അദ്ദേഹം പത്രത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും പുസ്തക അവലോകനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുകയും എഡിറ്റോറിയലുകൾ എഴുതുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 368.</ref> 1859-ൽ അദ്ദേഹം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കിയതാണോ അതോ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചതാണോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല. <ref>Loving, 228.</ref>സാധാരണയായി വിശദമായ നോട്ട്ബുക്കുകളും ജേണലുകളും സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന വിറ്റ്മാൻ 1850-കളുടെ അവസാനത്തിൽ തന്നെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിപ്പിച്ചുള്ളൂ. <ref>Reynolds, 375.</ref> === ആഭ്യന്തരയുദ്ധ വർഷങ്ങൾ === [[File:Manuscript Whitman Broadway 1861.jpg|thumb|upright=1|"ബ്രോഡ്‌വേ, 1861" എന്നതിനായുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി]] [[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|thumb|upright=1|മാത്യു ബ്രാഡി എടുത്ത 1862-ലെ വിറ്റ്മാന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ]]]] അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, യൂണിയനുവേണ്ടിയുള്ള ദേശസ്നേഹ റാലി ആഹ്വാനമായി വിറ്റ്മാൻ തന്റെ കവിത "ബീറ്റ്! ബീറ്റ്! ഡ്രംസ്!" പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref>Callow, 283.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ് യൂണിയൻ സൈന്യത്തിന്റെ 51-ാമത് ന്യൂയോർക്ക് ഇൻഫൻട്രി റെജിമെന്റിൽ ചേരുകയും യുദ്ധമുന്നണിയുടെ വിശദമായ കത്തുകൾ വിറ്റ്മാന് അയയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 410.</ref>1862 ഡിസംബർ 16-ന്, ന്യൂയോർക്ക് ട്രിബ്യൂണിലെ വിർജീനിയയിലെ ഫ്രെഡറിക്സ്ബർഗ് യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയവരും പരിക്കേറ്റവരുമായ സൈനികരുടെ പട്ടികയിൽ "ഫസ്റ്റ് ലെഫ്റ്റനന്റ് ജി. ഡബ്ല്യു. വിറ്റ്മോർ" ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തന്റെ സഹോദരൻ ജോർജിനെ പരാമർശിക്കുമെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ആശങ്കപ്പെട്ടു. <ref name=Kaplan268>Kaplan, 268.</ref><ref> അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ തെക്കോട്ട് പോയി; വഴിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പണസഞ്ചി മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=Reynolds411>Reynolds, 411.</ref> "രാവും പകലും നടന്നു, വാഹനമോടിക്കാൻ കഴിയാതെ, വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ ശ്രമിച്ചു. വലിയ ആളുകളുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു", വിറ്റ്മാൻ പിന്നീട് എഴുതി<ref>Callow, 286.</ref> ഒടുവിൽ ജോർജ്ജിനെ ജീവനോടെ കണ്ടെത്തി, കവിളിൽ ആഴത്തിലല്ലാത്ത ഒരു മുറിവ് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. <ref name=Kaplan268/>പരിക്കേറ്റ സൈനികരെയും അവരുടെ മുറിച്ചുമാറ്റിയ കൈകാലുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളെയും കണ്ടതിലൂടെ വളരെയധികം അസ്വസ്ഥനായ വിറ്റ്മാൻ, ഒരിക്കലും ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് മടങ്ങരുത് എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ 1862 ഡിസംബർ 28 ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോയി.<ref name=Reynolds411/> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] dfi8arq30vx12qhjhk8f2wan623i3sf 4648172 4648171 2026-07-17T04:26:33Z Meenakshi nandhini 99060 /* ആഭ്യന്തരയുദ്ധ വർഷങ്ങൾ */ 4648172 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> 1855 ജൂലൈ 11-ന്, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാന്റെ പിതാവ് 65-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു.<ref>Kaplan, 229.</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, ചിലർ അധിക്ഷേപകരമായ ലൈംഗിക വിഷയങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങളിൽ വിമർശനാത്മക പ്രതികരണങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടാം പതിപ്പ് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച് ബെയിൻഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രസാധകർ അത് മിക്കവാറും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നില്ല.<ref>Reynolds, 348.</ref> അവസാനം, 1856 ഓഗസ്റ്റിൽ 20<ref>Kaplan, 207.</ref> അധിക കവിതകളുമായി പതിപ്പ് റീട്ടെയിലിലേക്ക് പോയി.<ref>Callow, 238.</ref> 1860-ൽ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പരിഷ്കരിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തിറക്കി,<ref>Loving, 238.</ref> 1867-ൽ അത് വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിരവധി തവണയും. ആമോസ് ബ്രോൺസൺ ആൽക്കോട്ട്, ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാർ വിറ്റ്മാനെ സന്ദർശിക്കാൻ തക്കവിധം കവിതയെ പ്രശംസിച്ചു.<ref>Reynolds, 363.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ ആദ്യ സമയത്ത്, വിറ്റ്മാന് സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നു. വീണ്ടും ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനായി അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനായി. പ്രത്യേകിച്ച് 1857 മെയ് മാസത്തിൽ ബ്രൂക്ലിനിലെ ഡെയ്‌ലി ടൈംസിൽ. <ref>Callow, 225.</ref> ഒരു എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ, അദ്ദേഹം പത്രത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും പുസ്തക അവലോകനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുകയും എഡിറ്റോറിയലുകൾ എഴുതുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 368.</ref> 1859-ൽ അദ്ദേഹം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കിയതാണോ അതോ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചതാണോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല. <ref>Loving, 228.</ref>സാധാരണയായി വിശദമായ നോട്ട്ബുക്കുകളും ജേണലുകളും സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന വിറ്റ്മാൻ 1850-കളുടെ അവസാനത്തിൽ തന്നെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിപ്പിച്ചുള്ളൂ. <ref>Reynolds, 375.</ref> === ആഭ്യന്തരയുദ്ധ വർഷങ്ങൾ === [[File:Manuscript Whitman Broadway 1861.jpg|thumb|upright=1|"ബ്രോഡ്‌വേ, 1861" എന്നതിനായുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി]] [[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|thumb|upright=1|മാത്യു ബ്രാഡി എടുത്ത 1862-ലെ വിറ്റ്മാന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ]] അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, യൂണിയനുവേണ്ടിയുള്ള ദേശസ്നേഹ റാലി ആഹ്വാനമായി വിറ്റ്മാൻ തന്റെ കവിത "ബീറ്റ്! ബീറ്റ്! ഡ്രംസ്!" പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref>Callow, 283.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ് യൂണിയൻ സൈന്യത്തിന്റെ 51-ാമത് ന്യൂയോർക്ക് ഇൻഫൻട്രി റെജിമെന്റിൽ ചേരുകയും യുദ്ധമുന്നണിയുടെ വിശദമായ കത്തുകൾ വിറ്റ്മാന് അയയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 410.</ref>1862 ഡിസംബർ 16-ന്, ന്യൂയോർക്ക് ട്രിബ്യൂണിലെ വിർജീനിയയിലെ ഫ്രെഡറിക്സ്ബർഗ് യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയവരും പരിക്കേറ്റവരുമായ സൈനികരുടെ പട്ടികയിൽ "ഫസ്റ്റ് ലെഫ്റ്റനന്റ് ജി. ഡബ്ല്യു. വിറ്റ്മോർ" ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തന്റെ സഹോദരൻ ജോർജിനെ പരാമർശിക്കുമെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ആശങ്കപ്പെട്ടു. <ref name=Kaplan268>Kaplan, 268.</ref><ref> അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ തെക്കോട്ട് പോയി; വഴിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പണസഞ്ചി മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=Reynolds411>Reynolds, 411.</ref> "രാവും പകലും നടന്നു, വാഹനമോടിക്കാൻ കഴിയാതെ, വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ ശ്രമിച്ചു. വലിയ ആളുകളുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു", വിറ്റ്മാൻ പിന്നീട് എഴുതി<ref>Callow, 286.</ref> ഒടുവിൽ ജോർജ്ജിനെ ജീവനോടെ കണ്ടെത്തി, കവിളിൽ ആഴത്തിലല്ലാത്ത ഒരു മുറിവ് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. <ref name=Kaplan268/>പരിക്കേറ്റ സൈനികരെയും അവരുടെ മുറിച്ചുമാറ്റിയ കൈകാലുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളെയും കണ്ടതിലൂടെ വളരെയധികം അസ്വസ്ഥനായ വിറ്റ്മാൻ, ഒരിക്കലും ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് മടങ്ങരുത് എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ 1862 ഡിസംബർ 28 ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോയി.<ref name=Reynolds411/> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] pu9zmhoa8x7sv7cr8oop1kc63f85x6e 4648173 4648172 2026-07-17T04:30:20Z Meenakshi nandhini 99060 /* ആഭ്യന്തരയുദ്ധ വർഷങ്ങൾ */ 4648173 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Walt Whitman}}{{Infobox person | name = Walt Whitman | image = Walt Whitman - George Collins Cox.jpg | caption = Whitman in 1887 | birth_name = Walter Whitman Jr. | birth_date = {{birth date|1819|5|31}} | birth_place = [[Huntington, New York]], U.S. | death_date = {{death date and age|1892|3|26|1819|5|31}} | death_place = [[Camden, New Jersey]], U.S. | burial_place = [[Harleigh Cemetery, Camden]], New Jersey, U.S. | signature = Walt Whitman signature.svg | occupation = {{hlist|Poet|essayist|journalist}} }}ഒരു അമേരിക്കൻ കവിയും, ഉപന്യാസകാരനും, പത്രപ്രവർത്തകനുമായിരുന്നു '''വാൾട്ടർ വിറ്റ്മാൻ ജൂനിയർ''' (/ˈhwɪtmən/; മെയ് 31, 1819 – മാർച്ച് 26, 1892) രണ്ട് നോവലുകളും എഴുതിയ. അദ്ദേഹത്തെ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലും ലോക സാഹിത്യത്തിലും ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള കവികളിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വിറ്റ്മാൻ തന്റെ രചനകളിൽ അതീന്ദ്രിയതയും യാഥാർത്ഥ്യവാദവും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. '''ഗദ്യകവിതകളുടെ പിതാവ്''' എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വിളിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name=Reynolds314/> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ വിവാദപരമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് 1855-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്, ചിലർ അതിന്റെ പ്രത്യക്ഷമായ ഇന്ദ്രിയതയ്ക്ക് വിഷയവ്യസനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ലോങ്ങ് ഐലൻഡിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ ജനിച്ച വിറ്റ്മാൻ, കുട്ടിക്കാലത്ത് ബ്രൂക്ലിനിലാണ് ജീവിച്ചത്. കൂടാതെ തന്റെ കരിയറിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അദ്ദേഹം അവിടെ ചെലവഴിച്ചു. 11 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം ഉപേക്ഷിച്ച് ജോലിക്ക് പോയി. പത്രപ്രവർത്തകനായും, അധ്യാപകനായും, സർക്കാർ ക്ലാർക്കായും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്തു. 1855-ൽ ആദ്യമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച വിറ്റ്മാന്റെ പ്രധാന കവിതാസമാഹാരമായ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് ന്റെ ധനസഹായം സ്വന്തം പണം ആയിരുന്നു. ആ കവിത പ്രശസ്തി നേടി. ഒരു അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസത്തിലൂടെ സാധാരണക്കാരിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഈ കവിത. 1892-ൽ മരിക്കുന്നതുവരെ വിറ്റ്മാൻ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് വികസിപ്പിക്കുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധകാലത്ത്, അദ്ദേഹം വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോകുകയും അവിടെ പരിക്കേറ്റവരെ പരിചരിക്കുന്ന ആശുപത്രികളിൽ ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകൾ പലപ്പോഴും നഷ്ടത്തിലും ശാന്തിവരുത്തുന്നതിലും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ വളരെയധികം ആരാധിച്ചിരുന്ന എബ്രഹാം ലിങ്കന്റെ കൊലപാതകത്തെക്കുറിച്ച്, "ഓ ക്യാപ്റ്റൻ! മൈ ക്യാപ്റ്റൻ!", "[[വെൻ ലൈലാക്സ് ലാസ്റ്റ് ഇൻ ദി ഡോർയാർഡ് ബ്ലൂംഡ്]]" എന്നിവയുൾപ്പെടെ നിരവധി കവിതകൾ അദ്ദേഹം രചിക്കുകയും ലിങ്കണെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രഭാഷണം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ജീവിതാവസാനത്തിൽ പക്ഷാഘാതം അനുഭവിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂജേഴ്‌സിയിലെ കാംഡനിലേക്ക് താമസം മാറി. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം കൂടുതൽ ക്ഷയിച്ചു. 72-ാം വയസ്സിൽ അദ്ദേഹം മരിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം ഒരു പൊതു പരിപാടിയായിരുന്നു.<ref name=Loving480/><ref name=Reynolds589>Reynolds, 589.</ref> കവിതയിൽ വിറ്റ്‌മാന്റെ സ്വാധീനം ശക്തമായി തുടരുന്നു. കലാ ചരിത്രകാരിയായ മേരി ബെറൻസൺ എഴുതി, " പുല്ലിന്റെ ഇലകൾ ഇല്ലാതെ അതായത് വാൾട്ട് വിറ്റ്‌മാൻ ഇല്ലാതെ, നിങ്ങൾക്ക് അമേരിക്കയെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.... അദ്ദേഹം പറയുന്നതുപോലെ, 'നവീനമായ' ആ നാഗരികത അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചരിത്രത്തിന്റെ തത്ത്വചിന്ത പഠിക്കുന്ന ഏതൊരു വിദ്യാർത്ഥിക്കും അദ്ദേഹത്തെ കൂടാതെ ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല."<ref name="Reynolds, 4">Reynolds, 4.</ref> ആധുനിക കവി [[എസ്രാ പൗണ്ട്|എസ്ര പൗണ്ട്]] വിറ്റ്‌മാനെ "അമേരിക്കയുടെ കവി.... അദ്ദേഹം അമേരിക്കയാണ്" എന്ന് ഉറക്കെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞു.<ref name="ReferenceA">Pound, Ezra. "Walt Whitman", ''Whitman'', Roy Harvey Pearce, ed., Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc., 1962: 8.</ref> [[Poetry Foundation|പോയട്രി ഫൗണ്ടേഷന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ, അദ്ദേഹം "[[ഹോമർ]], [[വിർജിൽ]], [[ഡാന്റെ]], [[ഷേക്സ്പിയർ]] എന്നിവരുടെ പിൽക്കാല പിൻഗാമിയായ അമേരിക്കയുടെ ലോക കവിയാണ് ."<ref name=":Poetry Foundation">{{cite web| title=Walt Whitman| url=https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| website=Poetry Foundation| access-date=July 4, 2024| archive-date=July 4, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20240704233359/https://www.poetryfoundation.org/poets/walt-whitman| url-status=live}}</ref> == ജീവിതവും ജോലിയും == === ആദ്യകാല ജീവിതം === [[File:Corner of Henry and Cranberry Streets.png|thumb|1825-ൽ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറി അസോസിയേഷൻ]] 1819 മെയ് 31-ന് ന്യൂയോർക്കിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിൽ, ക്വേക്കർമാരായ വാൾട്ടർ, ലൂയിസ വാൻ വെൽസർ വിറ്റ്മാൻ <ref>Miller, 17.</ref> എന്നിവരുടെ ഒമ്പത് മക്കളിൽ രണ്ടാമനായി വിറ്റ്മാൻ ജനിച്ചു. <ref>{{cite encyclopedia |title=Walt Whitman |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |date=January 12, 2024 |url=https://www.britannica.com/biography/Walt-Whitman |quote=His ancestry was typical of the region: his mother, Louisa Van Velsor, was Dutch, and his father, Walter Whitman, was of English descent. |access-date=January 20, 2024 }}</ref> ഇംഗ്ലീഷ്, ഡച്ച് വംശജരായ പിതാവിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹത്തെ വേർതിരിച്ചറിയാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഉടൻ തന്നെ "വാൾട്ട്" എന്ന് വിളിപ്പേര് ലഭിച്ചു. <ref name=Loving29>Loving, 29.</ref> നാലാം വയസ്സിൽ, വിറ്റ്മാൻ കുടുംബത്തോടൊപ്പം ഹണ്ടിംഗ്ടണിൽ നിന്ന് ബ്രൂക്ലിനിലേക്ക് താമസം മാറി. ആസ്തിയില്ലാത്തതിനാൽ നിരവധി വീടുകളിൽ താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>Loving, 30.</ref> കുടുംബത്തിന്റെ പ്രയാസകരമായ സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, പൊതുവെ അസ്വസ്ഥനും അസന്തുഷ്ടനുമായിരുന്ന തന്റെ ബാല്യകാലം വൈറ്റ്മാൻ ഓർമ്മിച്ചു. <ref>Reynolds, 24.</ref>പിന്നീട് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിച്ച ഒരു സന്തോഷകരമായ നിമിഷം, 1825 ജൂലൈ 4-ന് ബ്രൂക്ലിനിൽ ലഫായെറ്റ് ബ്രൂക്ലിൻ അപ്രന്റീസസ് ലൈബ്രറിയുടെ മൂലക്കല്ല് സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ആഘോഷ വേളയിൽ മാർക്വിസ് ഡി ലഫായെറ്റ് അദ്ദേഹത്തെ വായുവിലേക്ക് ഉയർത്തി കവിളിൽ ചുംബിച്ചപ്പോഴാണ്. <ref>Reynolds, 33–34.</ref>പിന്നീട് ആ സ്ഥാപനത്തിൽ ഒരു ലൈബ്രേറിയനായി വിറ്റ്മാൻ ജോലി ചെയ്തു.<ref>{{cite book|title=Brooklyn!, 3rd Edition: The Ultimate Guide to New York's Most Happening Borough|author=Ellen Freudenheim, Anna Wiener|year=2004|page=339|isbn=9780312323318|publisher=[[St. Martin's Press]]}}</ref> പതിനൊന്നാമത്തെ വയസ്സിൽ വിറ്റ്മാൻ തന്റെ ഔപചാരിക സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം അവസാനിപ്പിച്ചു <ref>Loving, 32.</ref> കൊണ്ട് സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന കുടുംബത്തെ സഹായിക്കാൻ ജോലി തേടി. രണ്ട് അഭിഭാഷകരുടെ ഓഫീസ് ബോയ് ആയിരുന്നു അദ്ദേഹം. പിന്നീട് സാമുവൽ ഇ. ക്ലെമെന്റ്സ് എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് വാരികയായ ദി പാട്രിയറ്റിന്റെ അപ്രന്റീസും ബൂത്തിലെ പ്രിന്ററുമായിരുന്ന അദ്ദേഹം <ref>Reynolds, 44.</ref> അവിടെ വെച്ചാണ് വിറ്റ്മാൻ പ്രിന്റിംഗ് പ്രസ്സിനെയും ടൈപ്പ് സെറ്റിംഗിനെയും കുറിച്ച് പഠിച്ചത്. <ref>Kaplan, 74.</ref>ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾക്കായി ഫില്ലർ മെറ്റീരിയലിന്റെ "കാല്പനിക കവിതകൾ" അദ്ദേഹം എഴുതിയിരിക്കാം. <ref>Callow, 30.</ref>ക്വേക്കർ മന്ത്രി ഏലിയാസ് ഹിക്‌സിന്റെ മൃതദേഹം കുഴിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തലയിൽ പ്ലാസ്റ്റർ അച്ചുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ക്ലെമന്റ്സും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രണ്ട് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref>Callow, 29.</ref> താമസിയാതെ ക്ലെമെന്റ്സ് പാട്രിയറ്റ് വിട്ടു. ഒരുപക്ഷേ വിവാദത്തിന്റെ ഫലമായിട്ടായിരിക്കാം.<ref>Loving, 34.</ref> === കരിയർ === [[File:Walt Whitman, age 28, 1848.png|thumb|upright=1|1848-ൽ 28 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ വിറ്റ്മാൻ]] അടുത്ത വേനൽക്കാലത്ത് വിറ്റ്മാൻ ബ്രൂക്ലിനിലെ മറ്റൊരു പ്രിന്ററായ എറാസ്റ്റസ് വർത്തിംഗ്ടണിൽ ജോലി ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45>Reynolds, 45.</ref> വസന്തകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം ന്യൂയോർക്കിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ വെസ്റ്റ് ഹിൽസിലേക്ക് മടങ്ങി. പക്ഷേ വിറ്റ്മാൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും പ്രമുഖ വിഗ് വാരിക പത്രമായ ലോംഗ്-ഐലൻഡ് സ്റ്റാറിന്റെ എഡിറ്ററായ ആൽഡൻ സ്പൂണറുടെ കടയിൽ ജോലിയിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref name=Reynolds45/> ദി സ്റ്റാറിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ പ്രാദേശിക ലൈബ്രറിയുടെ സ്ഥിരം രക്ഷാധികാരിയായി. ഒരു ടൗൺ ഡിബേറ്റിംഗ് സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം നാടകങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ തുടങ്ങി. <ref>Callow, 32.</ref> ന്യൂയോർക്ക് മിററിൽ തന്റെ ആദ്യകാല കവിതകളിൽ ചിലത് അജ്ഞാതമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref>Kaplan, 79.</ref>1835 മെയ് മാസത്തിൽ 16 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, വിറ്റ്മാൻ സ്റ്റാറും ബ്രൂക്ലിനും വിട്ടു.<ref>Kaplan, 77.</ref> ഒരു കമ്പോസിറ്ററായി ജോലി ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് മാറി<ref>Callow, 35.</ref> എന്നിരുന്നാലും, പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങളിൽ, വിറ്റ്മാന് എവിടെയാണെന്ന് ഓർമ്മിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.<ref name=Kaplan81>Kaplan, 81.</ref> കൂടുതൽ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടിവന്നു. പ്രിന്റിംഗ് ആൻഡ് പബ്ലിഷിംഗ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റിലെ ഗുരുതരമായ തീപിടുത്തം,<ref name=Kaplan81/> [[Panic of 1837|1837 ലെ പാനിക്]] വരെ നയിച്ച സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലുണ്ടായ പൊതുവായ തകർച്ച എന്നിവ കാരണം. <ref>Loving, 36.</ref>1836 മെയ് മാസത്തിൽ, അദ്ദേഹം വീണ്ടും ലോംഗ് ഐലൻഡിലെ ഹെംപ്‌സ്റ്റെഡിൽ താമസിക്കുന്ന കുടുംബത്തോടൊപ്പം ചേർന്നു. <ref>Callow, 36.</ref> 1838 ലെ വസന്തകാലം വരെ വിറ്റ്മാൻ വിവിധ സ്കൂളുകളിൽ ഇടയ്ക്കിടെ പഠിപ്പിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും ഒരു അധ്യാപകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം തൃപ്തനായിരുന്നില്ല.<ref>Loving, 37.</ref> അധ്യാപന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്കിലെ ഹണ്ടിംഗ്ടണിലേക്ക് മടങ്ങി. ലോംഗ്-ഐലൻഡർ എന്ന സ്വന്തം പത്രം സ്ഥാപിച്ചു. വിറ്റ്മാൻ പ്രസാധകൻ, എഡിറ്റർ, പ്രസ്മാൻ, വിതരണക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം ഇതു കൂടാതെ ഹോം ഡെലിവറി പോലും ചെയ്തു. പത്ത് മാസത്തിനുശേഷം, പ്രസിദ്ധീകരണം ഇ. ഒ. ക്രോവലിനു വിറ്റു. അതിന്റെ ആദ്യ ലക്കം 1839 ജൂലൈ 12 ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name=Reynolds60>Reynolds, 60.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ കീഴിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ലോംഗ്-ഐലൻഡറിന്റെ അറിയപ്പെടുന്ന പകർപ്പുകളൊന്നുമില്ല. <ref>Loving, 38.</ref> 1839 ലെ വേനൽക്കാലത്തോടെ, ജമൈക്കയിലെ ക്വീൻസിലെ ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ജെയിംസ് ജെ. ബ്രെന്റൺ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ലോംഗ് ഐലൻഡ് ഡെമോക്രാറ്റിൽ ടൈപ്പ്സെറ്ററായി ജോലി കണ്ടെത്തി. <ref name=Reynolds60/> താമസിയാതെ അദ്ദേഹം അവിടെ നിന്ന് പോയി. 1840 ലെ ശൈത്യകാലം മുതൽ 1841 ലെ വസന്തകാലം വരെ പഠിപ്പിക്കാൻ വീണ്ടും ശ്രമിച്ചു. <ref>Kaplan, 93–94.</ref> ഒരു കഥ, ഒരുപക്ഷേ അപ്പോക്രിഫൽ, 1840 ൽ ന്യൂയോർക്കിലെ സൗത്തോൾഡിലെ ഒരു അധ്യാപന ജോലിയിൽ നിന്ന് വിറ്റ്മാനെ പുറത്താക്കിയതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു. ഒരു പ്രാദേശിക പ്രസംഗകൻ അദ്ദേഹത്തെ "സോഡോമൈറ്റ്" എന്ന് വിളിച്ചതിന് ശേഷം, വിറ്റ്മാനെ ടാർ ചെയ്ത് തൂവലുകൾ കൊണ്ട് മൂടിയിരുന്നു. ജീവചരിത്രകാരൻ ജസ്റ്റിൻ കപ്ലാൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നത് ഈ കഥ അസത്യമായിരിക്കാം എന്നാണ്, കാരണം അതിനുശേഷം വിറ്റ്മാൻ പതിവായി പട്ടണത്തിൽ അവധിക്കാലം ചെലവഴിച്ചിരുന്നു.<ref>Kaplan, 87.</ref>ജീവചരിത്രകാരൻ ജെറോം ലവിംഗ് ഈ സംഭവത്തെ ഒരു "മിത്ത്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>Loving, 514.</ref> ഈ സമയത്ത്, 1840-ലെ ശൈത്യകാലത്തിനും 1841 ജൂലൈയ്ക്കും ഇടയിൽ മൂന്ന് പത്രങ്ങളിൽ "സൺ-ഡൗൺ പേപ്പേഴ്സ് - ഫ്രം ദി ഡെസ്ക് ഓഫ് എ സ്കൂൾ മാസ്റ്റർ" എന്ന പേരിൽ പത്ത് എഡിറ്റോറിയലുകളുടെ ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഈ ഉപന്യാസങ്ങളിൽ, അദ്ദേഹം ഒരു പരികല്പന പ്രതിച്ഛായ സ്വീകരിച്ചു. തന്റെ കരിയറിൽ ഉടനീളം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയാണിത്. <ref>Stacy, 25.</ref> മെയ് മാസത്തിൽ വിറ്റ്മാൻ ന്യൂയോർക്ക് സിറ്റിയിലേക്ക് താമസം മാറി. പാർക്ക് ബെഞ്ചമിൻ സീനിയറിന്റെയും റൂഫസ് വിൽമോട്ട് ഗ്രിസ്‌വോൾഡിന്റെയും മേൽനോട്ടത്തിൽ ന്യൂ വേൾഡിൽ ഒരു താഴ്ന്ന തലത്തിലുള്ള ജോലി ചെയ്തു.<ref>Callow, 56.</ref>അദ്ദേഹം വിവിധ പത്രങ്ങളിൽ ഹ്രസ്വകാലത്തേക്ക് ജോലി തുടർന്നു. 1842-ൽ അദ്ദേഹം അറോറയുടെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. 1846 മുതൽ 1848 വരെ അദ്ദേഹം ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിന്റെ എഡിറ്ററായിരുന്നു. <ref>Stacy, 6.</ref> രണ്ടാമത്തെ പത്രത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും സംഗീത നിരൂപണ മേഖലയിലായിരുന്നു. ഈ സമയത്താണ് ബെല്ലിനി, ഡോണിസെറ്റി, വെർഡി എന്നിവരുടെ കവിതകളുടെ അവതരണങ്ങൾ അവലോകനം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ഇറ്റാലിയൻ ഓപ്പറയുടെ അർപ്പണബോധമുള്ള ആരാധകൻ ആയി മാറിയത്. ഈ പുതിയ താൽപ്പര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതകളിലെ രചനയെ സ്വാധീനിച്ചു. പിന്നീട് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "പക്ഷേ ഓപ്പറയ്ക്ക്, എനിക്ക് ഒരിക്കലും ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എഴുതാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല."<ref>{{cite journal|title= Walt Whitman's Conversion To Opera|author=Brasher, Thomas L.|editor=Judith Tick, Paul E. Beaudoin|journal=Music in the USA: A Documentary Companion|publisher=Oxford University Press|year=2008|page=207}}</ref> 1840-കളിൽ, ജോൺ നീൽ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ബ്രദർ ജോനാഥൻ മാസിക ഉൾപ്പെടെ <ref>{{cite book | last = Merlob | first = Maya | editor2-last = Carlson | editor2-first = David J. | editor1-last = Watts | editor1-first = Edward | chapter = Chapter 5: Celebrated Rubbish: John Neal and the Commercialization of Early American Romanticism | title = John Neal and Nineteenth Century American Literature and Culture | publisher = Bucknell University Press | location = Lewisburg, Pennsylvania | year = 2012 | isbn = 978-1-61148-420-5 | page = 119, n18}}</ref>വിറ്റ്മാൻ വിവിധ ആനുകാലികങ്ങൾക്ക് ഫ്രീലാൻസ് ഫിക്ഷനും കവിതയും സംഭാവന ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 83–84.</ref> 1848-ൽ ഡെമോക്രാറ്റിക് പാർട്ടിയുടെ സ്വതന്ത്ര മണ്ണിന്റെ "ബാൺബേണർ" വിഭാഗത്തോടൊപ്പം പക്ഷം ചേർന്നതിന് ശേഷം വിറ്റ്മാന് ബ്രൂക്ലിൻ ഈഗിളിലെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പാർട്ടിയുടെ യാഥാസ്ഥിതിക അല്ലെങ്കിൽ "ഹങ്കർ" വിഭാഗത്തിൽ പെട്ട പത്രത്തിന്റെ ഉടമയായ ഐസക് വാൻ ആൻഡനെതിരെ വിറ്റ്മാൻ നിലകൊണ്ടു. <ref>Stacy, 87–91.</ref> സ്വതന്ത്ര വെള്ളക്കാരുടെ തൊഴിലാളികൾക്കും പുതുതായി കോളനിവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട പടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് മാറുന്ന വടക്കൻ ബിസിനസുകാർക്കും അടിമത്തം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണിയെക്കുറിച്ച് ആശങ്കാകുലരായിരുന്ന ഫ്രീ സോയിൽ പാർട്ടിയുടെ 1848-ലെ സ്ഥാപക കൺവെൻഷനിൽ വിറ്റ്മാൻ ഒരു പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുന്നയാളായ വില്യം ലോയ്ഡ് ഗാരിസൺ പാർട്ടി തത്ത്വചിന്തയെ "വെളുത്ത മാനിസം" എന്ന് പരിഹസിച്ചു.<ref name="google">{{cite book|title=Louisa May Alcott on Race, Sex, and Slavery|author1=Alcott, Louisa May|author2=Elbert, Sarah|author1-link=Louisa May Alcott|author2-link=Sarah Elbert |date=1997|publisher=Northeastern University Press|isbn=978-1555533076|url=https://books.google.com/books?id=6g6kwxBDzxoC}}</ref> ഫ്രാങ്ക്ലിൻ ഇവാൻസ് (1842)<ref>{{Cite web |last=Lulloff |first=William G. |title=Franklin Evans; or The Inebriate |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry81 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>, ദി ഹാഫ്-ബ്രീഡ് (1846)<ref>{{Cite web |last=McGuire |first=Patrick |title=The Half-Breed: A Tale of the Western Frontier |url=https://whitmanarchive.org/item/encyclopedia_entry135 |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref> എന്നീ രണ്ട് നോവലുകൾ മുമ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതിനു ശേഷം, 1852-ൽ അദ്ദേഹം ന്യൂയോർക്കിലെ ദി സൺഡേ ഡിസ്‌പാച്ചിന്റെ ആറ് ഭാഗങ്ങളായി ലൈഫ് ആൻഡ് അഡ്വഞ്ചേഴ്‌സ് ഓഫ് ജാക്ക് എംഗിൾ എന്ന മറ്റൊരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name="jack" /> 1858-ൽ, മോസ് വെൽസർ എന്ന തൂലികാനാമത്തിൽ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗ് എന്ന 47,000 വാക്കുകളുള്ള ഒരു പരമ്പര വിറ്റ്മാൻ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref name=schuessler>{{cite news|last= Schuessler |first= Jennifer |title= Found: Walt Whitman's Guide to 'Manly Health' |date= April 29, 2016 |access-date= May 1, 2016 |newspaper= [[The New York Times]] |url= https://www.nytimes.com/2016/04/30/books/walt-whitman-promoted-a-paleo-diet-who-knew.html |quote= Now, Whitman's self-help-guide-meets-democratic-manifesto is being published online in its entirety by a scholarly journal, in what some experts are calling the biggest new Whitman discovery in decades.}}</ref><ref name= wwqr-vol33-iss3>{{cite journal|title= Special Double Issue: Walt Whitman's Newly Discovered 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |access-date= May 1, 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |url= http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|archive-url= https://web.archive.org/web/20160502103230/http://ir.uiowa.edu/wwqr/vol33/iss3/|url-status= dead|archive-date= May 2, 2016}}</ref> താടി, നഗ്നമായി സൂര്യസ്നാനം നടത്തുക, സുഖപ്രദമായ ഷൂസ്, തണുത്ത വെള്ളത്തിൽ ദിവസവും കുളിക്കൽ, മാംസം മിക്കവാറും കഴിക്കൽ, ധാരാളം ശുദ്ധവായു, എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ എഴുന്നേൽക്കൽ എന്നിവ ഈ സ്വയം സഹായ ഗൈഡ് ശുപാർശ ചെയ്യുന്നു. ഇന്നത്തെ എഴുത്തുകാർ മാൻലി ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ട്രെയിനിംഗിനെ "വിചിത്രം",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "വളരെ അതിശയോക്തി",<ref>{{cite journal |last= Cueto |first= Emma |title= Walt Whitman's Advice Book For Men Has Just Been Discovered And Its Contents Are Surprising |date= May 2, 2016 |journal= [[Bustle (magazine)|Bustle]] |access-date= May 2, 2016 |url= http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |quote= And there are lots of other tidbits that, with a little modern rewording, would be right at home in the pages of a modern men's magazine—or even satirizing modern ideas about manliness because they're so over the top. |archive-date= May 8, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508070441/http://www.bustle.com/articles/158277-walt-whitmans-advice-book-for-men-has-just-been-discovered-and-its-contents-are-surprising |url-status= live }}</ref> "ഒരു കപട ശാസ്ത്ര ലഘുലേഖ", <ref>{{cite journal|last= Turpin |first= Zachary |title= Introduction to Walt Whitman's 'Manly Health and Training' |date=Winter–Spring 2016 |journal= Walt Whitman Quarterly Review |issn= 0737-0679 |volume= 33 |number= 3 |page= 149 |doi=10.13008/0737-0679.2205 |quote= a pseudoscientific tract|doi-access= free }}</ref> "മാമൂൽവിരുദ്ധമായ" എന്നൊക്കെ വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. <ref name=schuessler/> === ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് === [[File:Walt Whitman, steel engraving, July 1854.jpg|thumb|upright=1|Whitman in July 1854, aged 35, from the [[Book frontispiece|frontispiece]] to ''[[Leaves of Grass]]'' from a lost [[daguerreotype]] by [[Gabriel Harrison]]]] "പതിവ് പ്രതിഫലങ്ങൾക്കായി" വർഷങ്ങളോളം മത്സരിച്ചതിന് ശേഷം, ഒരു കവിയാകാൻ താൻ തീരുമാനിച്ചുവെന്ന് വിറ്റ്മാൻ അവകാശപ്പെട്ടു. <ref>Kaplan, 185.</ref> അക്കാലത്തെ സാംസ്കാരിക അഭിരുചികൾക്ക് അനുയോജ്യമായ വൈവിധ്യമാർന്ന ജനപ്രിയ സാഹിത്യ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹം ആദ്യം പരീക്ഷിച്ചു. <ref>Loving, 154.</ref> 1850-ൽ തന്നെ, മരണം വരെ അദ്ദേഹം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പരിഷ്കരിക്കുകയും ചെയ്ത ഒരു കവിതാസമാഹാരം<ref>Miller, 55.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കവിതകൾ എഴുതാൻ തുടങ്ങി. <ref>Loving, 154.</ref> കൂടാതെ ബൈബിളിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു താളക്രമം ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട് വിറ്റ്മാൻ ഒരു വ്യതിരിക്ത അമേരിക്കൻ ഇതിഹാസം എഴുതാൻ ഉദ്ദേശിച്ചു<ref>Miller, 155.</ref> <ref>Kaplan, 187.</ref>1855 ജൂൺ അവസാനം, വിറ്റ്മാൻ തന്റെ സഹോദരന്മാരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തികൊണ്ട് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച ആദ്യ പതിപ്പായ "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" പുറത്തിറക്കി. ജോർജ്ജ് "ഇത് വായിക്കാൻ യോഗ്യമല്ലെന്ന് കരുതി".<ref name=Callow226>Callow, 226.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് വിറ്റ്മാൻ തന്നെ പണം നൽകി <ref>Kaplan, 185.</ref> ജീവനക്കാർ വാണിജ്യ ജോലികളിൽ നിന്നുള്ള ഇടവേളകളിൽ ഒരു പ്രാദേശിക പ്രിന്റ് ഷോപ്പിൽ നിന്ന് ആകെ 795 കോപ്പികൾ അച്ചടിച്ചു.<ref>Reynolds, 85.</ref> ഒരു രചയിതാവിന്റെയും പേര് വെളിപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. പകരം, ടൈറ്റിൽ പേജിന് അഭിമുഖമായി സാമുവൽ ഹോളിയർ വരച്ച ഒരു ഛായാചിത്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു<ref>Callow, 227.</ref> എന്നാൽ "വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ, ഒരു അമേരിക്കക്കാരൻ, പരുക്കന്മാരിൽ ഒരാൾ, കോസ്മോസ്, ക്രമരഹിതൻ, ജഡികൻ, കാമഭ്രാന്തൻ, വികാരാധീനനല്ല, പുരുഷന്മാർക്കോ സ്ത്രീകൾക്കോ ​​മുകളിലോ അവരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടോ നിൽക്കുന്നില്ല, എളിമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ എളിമയുള്ളവനല്ല എന്നെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന വിവരണത്തിൽ 500 വരികൾ ഉണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.whitmanarchive.org/criticism/reviews/leaves1855/anc.00019.html |title=Review of ''Leaves of Grass'' (1855) |website=[[Walt Whitman Archive]]}}</ref>കവിതയുടെ ഉദ്ഘാടന വാല്യത്തിന് മുമ്പ് 827 വരികളുള്ള ഒരു ഗദ്യ ആമുഖം ഉണ്ടായിരുന്നു. തുടർന്നുള്ള പേരില്ലാത്ത പന്ത്രണ്ട് കവിതകളിൽ ആകെ 2315 വരികളുണ്ട്. അതിൽ 1336 വരികൾ ആദ്യത്തെ പേരില്ലാത്ത കവിതയുടേതാണ്. പിന്നീട് അതിനെ "സോംഗ് ഓഫ് മൈസെൽഫ്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു. പുസ്തകത്തിന് ഏറ്റവും ശക്തമായ പ്രശംസ ലഭിച്ചത് റാൽഫ് വാൾഡോ എമേഴ്‌സണിൽ നിന്നാണ്. അദ്ദേഹം വിറ്റ്മാന് അഞ്ച് പേജുള്ള ഒരു മുഖസ്തുതി നിറഞ്ഞ കത്ത് എഴുതുകയും സുഹൃത്തുക്കളോട് പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>Kaplan, 203.</ref>എമേഴ്‌സൺ ഇതിനെ "അമേരിക്ക ഇതുവരെ സംഭാവന ചെയ്തിട്ടുള്ളതിൽ വച്ച് ഏറ്റവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനവും" എന്ന് വിളിച്ചു. <ref name=":Poetry Foundation"/> അമേരിക്കയുടെ ചില വശങ്ങൾ "ഇതുവരെ പാടപ്പെടാത്തവയാണ്. എന്നിട്ടും അമേരിക്ക നമ്മുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഒരു കവിതയാണ്" എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് എമേഴ്‌സൺ അദ്ദേഹത്തെ ആദ്യത്തെ യഥാർത്ഥ അമേരിക്കൻ കവിയെന്നു വിളിച്ചു. <ref>{{Cite web |last=Staff |first=Harriet |date=2024-07-18 |title=Ralph Waldo Emerson Found His Poets in Whitman & Dickinson |url=https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |access-date=2024-07-18 |website=Poetry Foundation |language=en |archive-date=July 18, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718190807/https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2015/09/ralph-waldo-emerson-found-his-poets-in-whitman-dickinson |url-status=live }}</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് എന്ന കൃതിയുടെ ആദ്യ പതിപ്പ് എമേഴ്‌സന്റെ പ്രശംസ കാരണം ഗണ്യമായ താൽപ്പര്യം ഉണർത്തുകയും<ref>Callow, 232.</ref>വ്യാപകമായി വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 340.</ref> പക്ഷേ ഇടയ്ക്കിടെ കവിതയുടെ "അധികമായി വർണ്ണിക്കുന്ന" സ്വഭാവത്തിന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു.<ref>Loving, 414.</ref> ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ പീറ്റർ ലെസ്ലി എമേഴ്‌സണിന് എഴുതി, പുസ്തകത്തെ "ചപ്പുചവറുകൾ, അശുദ്ധം & അശ്ലീലം" എന്നും രചയിതാവിനെ "ഒരു കപട കഴുത" എന്നും വിളിച്ചു. <ref>Kaplan, 211.</ref> രണ്ടാം പതിപ്പിന്റെ നട്ടെല്ലിൽ സ്വർണ്ണ ഇലയിൽ "ഒരു മികച്ച കരിയറിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ഞാൻ നിങ്ങളെ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു" എന്ന് എമേഴ്‌സന്റെ കത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഉദ്ധരണി വിറ്റ്‌മാൻ എഴുതി. ഈ പ്രവർത്തനത്തെക്കുറിച്ച്, നോട്രെ ഡാം സർവകലാശാലയിലെ ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസർ എമെറിറ്റ ലോറ ഡാസോ വാൾസ് <ref>{{Cite web|url=https://english.nd.edu/people/laura-walls/|title=Laura Walls &#124; Department of English &#124; University of Notre Dame|access-date=July 21, 2024|archive-date=July 21, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240721113637/https://english.nd.edu/people/laura-walls/|url-status=live}}</ref> എഴുതി: "ഒറ്റ അടിയിൽ, എമേഴ്‌സന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ തന്നെ, വിറ്റ്‌മാൻ പത്രത്തിലേക്കു നവീന വാർത്തക്കുറിപ്പിന് ജന്മം നൽകി." <ref>[[Laura Dassow Walls|Walls, Laura Dassow]] ''Henry David Thoreau: A Life'', 394. Chicago and London: [[The University of Chicago Press]], 2017. {{ISBN|978-0-226-59937-3}}</ref> 1855 ജൂലൈ 11-ന്, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്ക് ശേഷം, വിറ്റ്മാന്റെ പിതാവ് 65-ാം വയസ്സിൽ മരിച്ചു.<ref>Kaplan, 229.</ref> ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസിന്റെ ആദ്യ പതിപ്പിന് ശേഷമുള്ള മാസങ്ങളിൽ, ചിലർ അധിക്ഷേപകരമായ ലൈംഗിക വിഷയങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയ കാര്യങ്ങളിൽ വിമർശനാത്മക പ്രതികരണങ്ങൾ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രണ്ടാം പതിപ്പ് ഇതിനകം അച്ചടിച്ച് ബെയിൻഡ് ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പ്രസാധകർ അത് മിക്കവാറും പുറത്തിറക്കിയിരുന്നില്ല.<ref>Reynolds, 348.</ref> അവസാനം, 1856 ഓഗസ്റ്റിൽ 20<ref>Kaplan, 207.</ref> അധിക കവിതകളുമായി പതിപ്പ് റീട്ടെയിലിലേക്ക് പോയി.<ref>Callow, 238.</ref> 1860-ൽ ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പരിഷ്കരിച്ച് വീണ്ടും പുറത്തിറക്കി,<ref>Loving, 238.</ref> 1867-ൽ അത് വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി. കൂടാതെ വിറ്റ്മാന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നിരവധി തവണയും. ആമോസ് ബ്രോൺസൺ ആൽക്കോട്ട്, ഹെൻറി ഡേവിഡ് തോറോ എന്നിവരുൾപ്പെടെ നിരവധി പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാർ വിറ്റ്മാനെ സന്ദർശിക്കാൻ തക്കവിധം കവിതയെ പ്രശംസിച്ചു.<ref>Reynolds, 363.</ref> "ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ്" എന്ന പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ ആദ്യ സമയത്ത്, വിറ്റ്മാന് സാമ്പത്തിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നു. വീണ്ടും ഒരു പത്രപ്രവർത്തകനായി അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ നിർബന്ധിതനായി. പ്രത്യേകിച്ച് 1857 മെയ് മാസത്തിൽ ബ്രൂക്ലിനിലെ ഡെയ്‌ലി ടൈംസിൽ. <ref>Callow, 225.</ref> ഒരു എഡിറ്റർ എന്ന നിലയിൽ, അദ്ദേഹം പത്രത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും പുസ്തക അവലോകനങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യുകയും എഡിറ്റോറിയലുകൾ എഴുതുകയും ചെയ്തു. <ref>Reynolds, 368.</ref> 1859-ൽ അദ്ദേഹം ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കിയതാണോ അതോ പോകാൻ തീരുമാനിച്ചതാണോ എന്ന് വ്യക്തമല്ല. <ref>Loving, 228.</ref>സാധാരണയായി വിശദമായ നോട്ട്ബുക്കുകളും ജേണലുകളും സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന വിറ്റ്മാൻ 1850-കളുടെ അവസാനത്തിൽ തന്നെക്കുറിച്ച് വളരെ കുറച്ച് വിവരങ്ങൾ മാത്രമേ അവശേഷിപ്പിച്ചുള്ളൂ. <ref>Reynolds, 375.</ref> === ആഭ്യന്തരയുദ്ധ വർഷങ്ങൾ === [[File:Manuscript Whitman Broadway 1861.jpg|thumb|upright=1|"ബ്രോഡ്‌വേ, 1861" എന്നതിനായുള്ള വിറ്റ്മാന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി]] [[File:Walt Whitman - Brady-Handy restored.png|thumb|upright=1|മാത്യു ബ്രാഡി എടുത്ത 1862-ലെ വിറ്റ്മാന്റെ ഒരു ഫോട്ടോ]] അമേരിക്കൻ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, യൂണിയനുവേണ്ടിയുള്ള ദേശസ്നേഹ റാലി ആഹ്വാനമായി വിറ്റ്മാൻ തന്റെ കവിത "ബീറ്റ്! ബീറ്റ്! ഡ്രംസ്!" പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. <ref>Callow, 283.</ref> വിറ്റ്മാന്റെ സഹോദരൻ ജോർജ് യൂണിയൻ സൈന്യത്തിന്റെ 51-ാമത് ന്യൂയോർക്ക് ഇൻഫൻട്രി റെജിമെന്റിൽ ചേരുകയും യുദ്ധമുന്നണിയുടെ വിശദമായ കത്തുകൾ വിറ്റ്മാന് അയയ്ക്കാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു.<ref>Reynolds, 410.</ref>1862 ഡിസംബർ 16-ന്, ന്യൂയോർക്ക് ട്രിബ്യൂണിലെ വിർജീനിയയിലെ ഫ്രെഡറിക്സ്ബർഗ് യുദ്ധത്തിൽ വീണുപോയവരും പരിക്കേറ്റവരുമായ സൈനികരുടെ പട്ടികയിൽ "ഫസ്റ്റ് ലെഫ്റ്റനന്റ് ജി. ഡബ്ല്യു. വിറ്റ്മോർ" ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തന്റെ സഹോദരൻ ജോർജിനെ പരാമർശിക്കുമെന്ന് വിറ്റ്മാൻ ആശങ്കപ്പെട്ടു. <ref name=Kaplan268>Kaplan, 268.</ref><ref> അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ഉടൻ തന്നെ തെക്കോട്ട് പോയി; വഴിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പണസഞ്ചി മോഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.<ref name=Reynolds411>Reynolds, 411.</ref> "രാവും പകലും നടന്നു, വാഹനമോടിക്കാൻ കഴിയാതെ, വിവരങ്ങൾ അറിയാൻ ശ്രമിച്ചു. വലിയ ആളുകളുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു", വിറ്റ്മാൻ പിന്നീട് എഴുതി<ref>Callow, 286.</ref> ഒടുവിൽ ജോർജ്ജിനെ ജീവനോടെ കണ്ടെത്തി, കവിളിൽ ആഴത്തിലല്ലാത്ത ഒരു മുറിവ് മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. <ref name=Kaplan268/>പരിക്കേറ്റ സൈനികരെയും അവരുടെ മുറിച്ചുമാറ്റിയ കൈകാലുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളെയും കണ്ടതിലൂടെ വളരെയധികം അസ്വസ്ഥനായ വിറ്റ്മാൻ, ഒരിക്കലും ന്യൂയോർക്കിലേക്ക് മടങ്ങരുത് എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ 1862 ഡിസംബർ 28 ന് വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിലേക്ക് പോയി.<ref name=Reynolds411/> വാഷിംഗ്ടൺ ഡി.സി.യിൽ, വിറ്റ്മാന്റെ സുഹൃത്ത് ചാർലി എൽഡ്രിഡ്ജ് അദ്ദേഹത്തെ ആർമി പേമാസ്റ്ററുടെ ഓഫീസിൽ പാർട്ട് ടൈം ജോലി നേടാൻ സഹായിച്ചു. ഇത് വിറ്റ്മാന് സൈനിക ആശുപത്രികളിൽ നഴ്‌സായി സന്നദ്ധസേവനം ചെയ്യാൻ സമയം നൽകി.<ref>Callow, 293.</ref>1863-ൽ ന്യൂയോർക്ക് പത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച "ദി ഗ്രേറ്റ് ആർമി ഓഫ് ദി സിക്ക്" എന്ന പുസ്തകത്തിലും 12 വർഷത്തിനുശേഷം മെമ്മോറാണ്ട ഡ്യൂറിംഗ് ദി വാർ എന്ന പുസ്തകത്തിലും അദ്ദേഹം ഈ അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിരുന്നു. <ref>Kaplan, 273.</ref> തുടർന്ന്, ഒരു സർക്കാർ തസ്തിക ലഭിക്കുന്നതിന് സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇത്തവണ എമേഴ്‌സണെ ബന്ധപ്പെട്ടു. <ref>Callow, 297.</ref>മറ്റൊരു സുഹൃത്തായ ജോൺ ട്രോബ്രിഡ്ജ്, എമേഴ്‌സണിൽ നിന്ന് ട്രഷറി സെക്രട്ടറി സാൽമൺ പി. ചേസിന് ഒരു ശുപാർശ കത്ത് കൈമാറി. വിറ്റ്മാന് ആ വകുപ്പിൽ ഒരു സ്ഥാനം നൽകുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, ലീവ്സ് ഓഫ് ഗ്രാസ് പോലുള്ള ഒരു ദുഷ്‌പേരുള്ള പുസ്തകത്തിന്റെ രചയിതാവിനെ നിയമിക്കാൻ ചേസ് ആഗ്രഹിച്ചില്ല. <ref>Callow, 295.</ref> ==Notes== {{notelist}} ==References== {{Reflist|20em}} {{Walt Whitman|state=expanded}} {{When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd}} {{Shakespeare authorship question}} {{Hall of Fame for Great Americans}} {{Portal bar|Biography|Poetry|New Jersey|New York (state)}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Whitman, Walt}} [[വർഗ്ഗം:1819-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1892-ൽ മരിച്ചവർ]] optbnqw98ffpo08pbqoh3udcavob3se 118 669301 4647910 4647825 2026-07-16T12:39:50Z Ranjithsiji 22471 [[ഡോ. അഭിദീപ് ചൌധരി]] എന്ന താൾ [[കരട്:ഡോ. അഭിദീപ് ചൌധരി]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Ranjithsiji മാറ്റി: അപൂർണ്ണവിവർത്തനം 4647825 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Abhideep Chaudhary | image = | alt = | education = MBBS, MS, FACS, FRCS (Glasgow), Multiorgan Transplant Surgery Fellowship (Pittsburgh, USA) | occupation = ഹെപ്പറ്റോബിലിയറി-പാൻക്രിയാറ്റിക് ആൻഡ് ലിവർ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് സർജൻ | known_for = ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദാതാവിന്റെ കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ, HPB ശസ്ത്രക്രിയ }} ഒരു ഇന്ത്യൻ ഹെപ്പറ്റോപാൻക്രിയാറ്റോബിലിയറി, ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് സർജനാണ് '''അഭിദീപ് ചൌധരി'''. ഡൽഹിയിലെ ബിഎൽകെ-മാക്സ് സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റലിലെ ഹെപ്പാറ്റോ-പാൻക്രിയാറ്റോ-ബിലിയറി (എച്ച്പിബി) സർജറി ആൻഡ് ലിവർ ട്രാൻസ്പ്ലാന്റേഷൻ വകുപ്പിന്റെ വൈസ് ചെയർമാനും മേധാവിയുമായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന അദ്ദേഹം വാർഷിക എൽടിഎസ്ഐസിഒഎൻ കോൺഗ്രസ് സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ലിവർ ട്രാൺസ്പ്ലാന്റേഷൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (എൽടിഎസ്ഐ) പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Nov/22/india-becomes-leading-nation-in-living-donor-liver-transplantation|title=India becomes leading nation in living donor liver transplantation|access-date=2025-11-24|last=Srivastava|first=Ashish|date=2025-11-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/11/22/des64-health-liver-transplants-experts.html|title=India a leader in living-donor liver transplants due to infra regulatory oversight Experts- The Week|access-date=2025-11-24|website=www.theweek.in}}</ref> ജീവനുള്ള ദാതാവിന്റെ [[കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]], ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ, ഇ അണുബാധകൾ തടയുന്നതിനുള്ള പൊതു വാദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പേരിലാണ് ചൌധരി അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/paediatric-liver-transplant-is-a-challenge/|title=Paediatric liver transplant is a challenge|access-date=2025-11-24|website=The Tribune|language=en}}</ref> == പൊതുജനാരോഗ്യ അഭിഭാഷകൻ == 2025 ലെ മൺസൂൺ കാലത്ത് ഡൽഹിയിൽ [[ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്-എ|ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ]], ഇ കേസുകൾ വർദ്ധിക്കുന്നതായി ചൌധരി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇന്ത്യാ ടുഡേയ്ക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, തന്റെ ആശുപത്രിയിലെ ഔട്ട്പേഷ്യന്റ് വിഭാഗത്തിൽ അക്യൂട്ട് വൈറൽ ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ മൂന്നിൽ കൂടുതൽ വർദ്ധനവ് ഉണ്ടായതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/health/story/hepatitis-india-monsoon-spike-vaccines-hygiene-unsafe-medical-practices-2762375-2025-07-28|title=Hepatitis in India: A preventable disease still claiming lives|access-date=2025-11-24|last=Clarance|first=Daphne|date=2025-07-28|website=India Today|language=en}}</ref> ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് പല രോഗികൾക്കും അറിയില്ലെന്ന് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ അദ്ദേഹം, സ്വയം ചികിത്സിക്കുന്ന മഞ്ഞപ്പിത്തത്തിന്റെ അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ച് എടുത്തുപറയുകയും, രോഗനിർണയം വൈകുന്നത് ജീവൻ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന സങ്കീർണതകളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തു. ശുചിത്വവും പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പും നിലനിർത്താൻ പൌരന്മാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചതായി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് ഉദ്ധരിച്ചു, തന്റെ ആശുപത്രിയിൽ അക്യൂട്ട് വൈറൽ ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ 40 ശതമാനം വർദ്ധനവുണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നും ഹെപ്പറ്റൈറ്റുകൾ എ, ഇ എന്നിവ പ്രധാനമായും തടയാൻ കഴിയുന്ന രോഗങ്ങളാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2025/Jul/29/opds-full-with-hepatitis-a-e-cases-as-monsoon-picks-pace|title=OPDs full with Hepatitis A, E cases as monsoon picks pace|access-date=2025-11-24|date=2025-07-29|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> 2025 ജൂലൈയിൽ ലോക ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ദിനത്തിൽ സംസാരിച്ച ചൌധരി ''[[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]'' പറഞ്ഞു, മിക്ക രോഗികൾക്കും ഹെപ്പറ്റൈറ്റ്സ് വാക്സിനേഷനെക്കുറിച്ച് അറിയില്ലെന്നും ഗർഭകാലത്ത് ഹെപ്പറ്റൈറ്റുകൾ മാരകമാകുമെന്നും ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് ആവശ്യമുള്ള ഗുരുതരമായ കരൾ തകരാറിന് കാരണമാകുമെന്നും പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://ddnews.gov.in/energy-drinks-are-emerging-as-a-new-cause-of-liver-damage-among-youth/|title=Energy drinks are emerging as a new cause of liver damage among youth|access-date=16 July 2026|website=DD News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/lifestyle/fitness/india-leads-in-living-donor-liver-transplants-worldwide-who-need-liver-transplant-2025-11-23|title=India leads in living donor liver transplants worldwide|access-date=16 July 2026|website=Amar Ujala|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/news/national-world-liver-day-how-to-take-care-of-liver-amidst-increasing-diseases-experts-gave-special-tips-23921398.html|title=World Liver Day: How to take care of liver amidst increasing diseases|access-date=16 July 2026|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/photogallery/lifestyle/health-energy-drinks-are-more-dangerous-than-alcohol-rum-tequila-liver-deteriorating-fast-in-youths-towards-liver-transplant-say-doctors-2-10398434.html|title=Energy drinks are more dangerous than alcohol, say doctors|access-date=16 July 2026|website=News18 हिन्दी|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/hi/state/india-becomes-the-highest-number-of-living-donor-liver-transplants-in-the-world-delhi-news-dls25112203673|title=भारत जीवित दाता लिवर प्रत्यारोपण में विश्व में अग्रणी बना|access-date=16 July 2026|website=ETV Bharat|language=hi}}</ref> == ഇതും കാണുക == == പരാമർശങ്ങൾ == <references /> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വരർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] 2evio1qvpdd2tpngaoume2fz1mwvj07 4647912 4647910 2026-07-16T12:40:09Z Ranjithsiji 22471 add draft 4647912 wikitext text/x-wiki {{Draft article}} {{Infobox person | name = Abhideep Chaudhary | image = | alt = | education = MBBS, MS, FACS, FRCS (Glasgow), Multiorgan Transplant Surgery Fellowship (Pittsburgh, USA) | occupation = ഹെപ്പറ്റോബിലിയറി-പാൻക്രിയാറ്റിക് ആൻഡ് ലിവർ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് സർജൻ | known_for = ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ദാതാവിന്റെ കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ, HPB ശസ്ത്രക്രിയ }} ഒരു ഇന്ത്യൻ ഹെപ്പറ്റോപാൻക്രിയാറ്റോബിലിയറി, ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് സർജനാണ് '''അഭിദീപ് ചൌധരി'''. ഡൽഹിയിലെ ബിഎൽകെ-മാക്സ് സൂപ്പർ സ്പെഷ്യാലിറ്റി ഹോസ്പിറ്റലിലെ ഹെപ്പാറ്റോ-പാൻക്രിയാറ്റോ-ബിലിയറി (എച്ച്പിബി) സർജറി ആൻഡ് ലിവർ ട്രാൻസ്പ്ലാന്റേഷൻ വകുപ്പിന്റെ വൈസ് ചെയർമാനും മേധാവിയുമായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന അദ്ദേഹം വാർഷിക എൽടിഎസ്ഐസിഒഎൻ കോൺഗ്രസ് സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ലിവർ ട്രാൺസ്പ്ലാന്റേഷൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (എൽടിഎസ്ഐ) പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Nov/22/india-becomes-leading-nation-in-living-donor-liver-transplantation|title=India becomes leading nation in living donor liver transplantation|access-date=2025-11-24|last=Srivastava|first=Ashish|date=2025-11-22|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2025/11/22/des64-health-liver-transplants-experts.html|title=India a leader in living-donor liver transplants due to infra regulatory oversight Experts- The Week|access-date=2025-11-24|website=www.theweek.in}}</ref> ജീവനുള്ള ദാതാവിന്റെ [[കരൾ മാറ്റിവയ്ക്കൽ]], ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ, ഇ അണുബാധകൾ തടയുന്നതിനുള്ള പൊതു വാദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പേരിലാണ് ചൌധരി അറിയപ്പെടുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/paediatric-liver-transplant-is-a-challenge/|title=Paediatric liver transplant is a challenge|access-date=2025-11-24|website=The Tribune|language=en}}</ref> == പൊതുജനാരോഗ്യ അഭിഭാഷകൻ == 2025 ലെ മൺസൂൺ കാലത്ത് ഡൽഹിയിൽ [[ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ്-എ|ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ]], ഇ കേസുകൾ വർദ്ധിക്കുന്നതായി ചൌധരി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. ഇന്ത്യാ ടുഡേയ്ക്ക് നൽകിയ അഭിമുഖത്തിൽ, തന്റെ ആശുപത്രിയിലെ ഔട്ട്പേഷ്യന്റ് വിഭാഗത്തിൽ അക്യൂട്ട് വൈറൽ ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ മൂന്നിൽ കൂടുതൽ വർദ്ധനവ് ഉണ്ടായതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/health/story/hepatitis-india-monsoon-spike-vaccines-hygiene-unsafe-medical-practices-2762375-2025-07-28|title=Hepatitis in India: A preventable disease still claiming lives|access-date=2025-11-24|last=Clarance|first=Daphne|date=2025-07-28|website=India Today|language=en}}</ref> ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പിന്റെ ആവശ്യകതയെക്കുറിച്ച് പല രോഗികൾക്കും അറിയില്ലെന്ന് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ അദ്ദേഹം, സ്വയം ചികിത്സിക്കുന്ന മഞ്ഞപ്പിത്തത്തിന്റെ അപകടങ്ങളെക്കുറിച്ച് എടുത്തുപറയുകയും, രോഗനിർണയം വൈകുന്നത് ജീവൻ അപകടപ്പെടുത്തുന്ന സങ്കീർണതകളിലേക്ക് നയിച്ചേക്കാമെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തു. ശുചിത്വവും പ്രതിരോധ കുത്തിവയ്പ്പും നിലനിർത്താൻ പൌരന്മാരോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചതായി ന്യൂ ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ് ഉദ്ധരിച്ചു, തന്റെ ആശുപത്രിയിൽ അക്യൂട്ട് വൈറൽ ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് കേസുകളിൽ 40 ശതമാനം വർദ്ധനവുണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്നും ഹെപ്പറ്റൈറ്റുകൾ എ, ഇ എന്നിവ പ്രധാനമായും തടയാൻ കഴിയുന്ന രോഗങ്ങളാണെന്നും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2025/Jul/29/opds-full-with-hepatitis-a-e-cases-as-monsoon-picks-pace|title=OPDs full with Hepatitis A, E cases as monsoon picks pace|access-date=2025-11-24|date=2025-07-29|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> 2025 ജൂലൈയിൽ ലോക ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് ദിനത്തിൽ സംസാരിച്ച ചൌധരി ''[[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]'' പറഞ്ഞു, മിക്ക രോഗികൾക്കും ഹെപ്പറ്റൈറ്റ്സ് വാക്സിനേഷനെക്കുറിച്ച് അറിയില്ലെന്നും ഗർഭകാലത്ത് ഹെപ്പറ്റൈറ്റുകൾ മാരകമാകുമെന്നും ഹെപ്പറ്റൈറ്റിസ് എ ട്രാൻസ്പ്ലാൻറ് ആവശ്യമുള്ള ഗുരുതരമായ കരൾ തകരാറിന് കാരണമാകുമെന്നും പറഞ്ഞു.<ref>{{Cite web|url=https://ddnews.gov.in/energy-drinks-are-emerging-as-a-new-cause-of-liver-damage-among-youth/|title=Energy drinks are emerging as a new cause of liver damage among youth|access-date=16 July 2026|website=DD News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/lifestyle/fitness/india-leads-in-living-donor-liver-transplants-worldwide-who-need-liver-transplant-2025-11-23|title=India leads in living donor liver transplants worldwide|access-date=16 July 2026|website=Amar Ujala|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/news/national-world-liver-day-how-to-take-care-of-liver-amidst-increasing-diseases-experts-gave-special-tips-23921398.html|title=World Liver Day: How to take care of liver amidst increasing diseases|access-date=16 July 2026|website=Dainik Jagran|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindi.news18.com/photogallery/lifestyle/health-energy-drinks-are-more-dangerous-than-alcohol-rum-tequila-liver-deteriorating-fast-in-youths-towards-liver-transplant-say-doctors-2-10398434.html|title=Energy drinks are more dangerous than alcohol, say doctors|access-date=16 July 2026|website=News18 हिन्दी|language=hi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.etvbharat.com/hi/state/india-becomes-the-highest-number-of-living-donor-liver-transplants-in-the-world-delhi-news-dls25112203673|title=भारत जीवित दाता लिवर प्रत्यारोपण में विश्व में अग्रणी बना|access-date=16 July 2026|website=ETV Bharat|language=hi}}</ref> == ഇതും കാണുക == == പരാമർശങ്ങൾ == <references /> [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ഭിഷഗ്വരർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] npucc88a0crybm4jtb9hqx74ji30gz1 3 669302 4647928 2026-07-16T12:58:41Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4647928 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Prabhulal Prabhu | Prabhulal Prabhu | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 12:58, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) 6mpq19vglphpbml78t8fl1hvfoxq6bk 3 669303 4647948 2026-07-16T13:20:29Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4647948 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Aelxen | Aelxen | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 13:20, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) 0red3926oy94kf4024th64uo54z6iz2 0 669304 4647987 2026-07-16T14:37:50Z സതീഷ്ആർവെളിയം 25878 'മനുഷ്യരിലും മറ്റ് പ്രൈമേറ്റുകളിലും സൈക്ലോസ്പോറിയാസിസ് എന്ന വയറിളക്ക രോഗത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു കോക്സിഡിയൻ പരാദമാണ് '''സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ്'''. 1980 കളിൽ ക...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4647987 wikitext text/x-wiki മനുഷ്യരിലും മറ്റ് പ്രൈമേറ്റുകളിലും സൈക്ലോസ്പോറിയാസിസ് എന്ന വയറിളക്ക രോഗത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു കോക്സിഡിയൻ പരാദമാണ് '''സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ്'''. 1980 കളിൽ കോക്സിഡിയൻ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പുതിയ രോഗകാരിയായി ആദ്യം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. 1990 കളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരണം ആദ്യമായി വന്നത്. മലം കലർന്ന ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി കേസുകളിലൂടെ അവബോധം വർദ്ധിക്കുന്നതുവരെ വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാ രാജ്യങ്ങളിൽ വയറിളക്ക രോഗത്തിന്റെ ഒരു പ്രാദേശിക കാരണമായും വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ സഞ്ചാരികളുടെ വയറിളക്കത്തിനും ഭക്ഷ്യജന്യ അണുബാധകൾക്കും കാരണമായും സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. === സ്പോറോസിസ്റ്റുകൾ === സ്പോറോസിസ്റ്റുകളുടെ ഗോളാകൃതി കാരണം ഈ ഇനത്തെ സൈക്ലോസ്പോറ ജനുസ്സിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പെറുവിലെ ലിമയിലുള്ള കയേറ്റാനോ ഹെറേഡിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയെയാണ് പ്രത്യേക പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അവിടെയാണ് ആദ്യകാല രോഗവ്യാപനവും (എപ്പിഡെമിയോളജിക്കൽ) വർഗ്ഗീകരണവും (ടാക്സോണമിക്) ആയി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത്. സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് ഒരു എപ്പികോംപ്ലെക്സായ സിസ്റ്റ് രൂപപ്പെടുന്ന കോക്സിഡിയാ പ്രോട്ടോസോവനാണ്, ഇത് സൈക്ലോസ്പോറിയാസിസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന വയറിളക്കത്തിന് കാരണമാകുന്നു. രൂപഘടനയുടെ കാര്യത്തിൽ, ഇതിന് 7.5–10 μm വ്യാസമുള്ള ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ഊസിസ്റ്റുകളുണ്ട്, കൂടാതെ 50-nm കട്ടിയുള്ള ഒരു ആവരണവും ഉണ്ട്,. ഒരു ഊസിസ്റ്റിൽ രണ്ട് സ്‌പോറോസിസ്റ്റുകളും ഓരോ സ്‌പോറോസിസ്റ്റിലും രണ്ട് സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനാൽ ഊസിസ്റ്റ് ഫോർമുല O.2.2 ആണ്. === ആതിഥേയജീവി === സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിന്റെ സ്ഥിരീകരിച്ച ഏക ആതിഥേയജീവികൾ മനുഷ്യരാണ്. അതിന്റെ ജീവിതചക്രം മനുഷ്യന്റെ എപ്പിത്തീലിയാ കോശങ്ങളിലും ദഹനനാളത്തിലും അന്തർലീനമായി ജീവിക്കുന്നു. സൈക്ലോസ്‌പോറ കയേറ്റനെൻസിസിന്റെ ഒരു ഊസിസ്റ്റ് ചെറുകുടലിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അത് മ്യൂക്കോസയെ ആക്രമിക്കുന്നു, അവിടെ അത് ഏകദേശം ഒരു ആഴ്ച ഇൻകുബേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പരാദം പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുകുടലിന്റെ ഒരു ഭാഗമായ ജെജുനത്തെ ബാധിക്കുന്നു. നേപ്പാളിൽ സൈക്ലോസ്‌പോറിയാസിസ് രോഗനിർണയം നടത്തിയ ഒമ്പത് രോഗികളിൽ, എല്ലാവർക്കും ചെരുകുടലിലെ പാളിയായ ലാമിന പ്രൊപ്രിയയുടെ വീക്കം ഉണ്ടായിരുന്നു, ലാമിന പ്രൊപ്രിയയിലെ പ്ലാസ്മയുടെ വർദ്ധനവും കാണപ്പെട്ടു. ഡുവോഡിനൽ ആസ്പിറേറ്റുകളിലും ഊസിസ്റ്റുകളെ കണ്ടെത്തി. === അണുബാധ === മലം, വായ് എന്നീ വഴിയിലൂടെയാണ് അണുബാധ പകരുന്നത്, മലം കലർന്ന ഭക്ഷണത്തിലൂടെയോ വെള്ളത്തിലൂടെയോ ഒരാൾ ഊസിസ്റ്റുകൾ കഴിക്കുമ്പോഴാണ് അണുബാധ ആരംഭിക്കുന്നത്. ആതിഥേയന്റെ ദഹനനാളത്തിലെ വിവിധ രാസവസ്തുക്കൾ ഊസിസ്റ്റുകൾ പുറത്തുവരാനും സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ പുറത്തുവിടാനും കാരണമാകുന്നു; സാധാരണയായി, ഓരോ ഊസിസ്റ്റിലും രണ്ടെണ്ണം കാണപ്പെടുന്നു. ഈ സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ എപ്പിത്തീലിയാ കോശങ്ങളെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം, അവ മീറോഗോണിക്ക് വിധേയമാകുന്നു, ഇത് നിരവധി പുത്രി മീറോസോയിറ്റുകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന അലൈംഗിക പുനരുൽപാദനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. ഈ പുത്രികാകോശങ്ങൾ ഒന്നുകിൽ പുതിയ ആതിഥേയ കോശങ്ങളെ ബാധിച്ച് മറ്റൊരു മീറോഗോണി തുടങ്ങുകയോ ഗാമെറ്റോഗോണി വഴി ലൈംഗിക പ്രത്യുൽപാദനം സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യാം: പുത്രികാമീറോസോയിറ്റുകൾ പുരുഷ മാക്രോഗാമോണ്ടുകളായി മാറുന്നു - ഇവ നിരവധി മൈക്രോഗാമോണ്ടുകളായി മാറുന്നു - സ്ത്രീ മാക്രോഗാമോണ്ടുകളും. സ്ത്രീ മാക്രോഗാമോണ്ടുമായി പുരുഷ മൈക്രോഗാമിറ്റ് സംയോജനത്തിലൂടെ ബീജസങ്കലനം നടന്നതിനുശേഷം, സൈഗോട്ട് ഒരു ഓസിസ്റ്റായി പക്വത പ്രാപിക്കുകയും ഹോസ്റ്റ് കോശത്തെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് അത് മലത്തിനൊപ്പം കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കടന്നുപോകുന്ന ഓസിസ്റ്റുകൾ ഉടനടി പകർച്ചവ്യാധിയല്ല. സ്പോർയുലേഷൻ ഒന്ന് മുതൽ ആഴ്ചകൾ വരെ എടുത്തേക്കാം, അതായത് വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് പകരാൻ സാധ്യതയില്ല. ഇത് സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിനെ ക്രിപ്റ്റോസ്പോറിഡിയം പാർവത്തിൽ നിന്ന് - സമാനമായ രോഗത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ജീവി - വേർതിരിക്കുന്നു, കാരണം സൈക്ലോസ്പോറ പാർവം ഊസിസ്റ്റുകൾ ആതിഥേയജീവിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നാലുടൻ പകർച്ചവ്യാധിയാകും. === ചരിത്രം === മാർക്കസ് & ഫ്രിയാൻ (1993) ആണ് ഇവയെ ആദ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. മനുഷ്യരിൽ സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ട് ആഷ്ഫോർഡ് (1979) നൽകിയതാണ്. അവർ പാപുവ ന്യൂ ഗിനിയയിലെ മൂന്ന് വ്യക്തികളുടെ മലത്തിൽ ഐസോസ്പോറ പോലുള്ള കോക്കിഡിയയെ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബന്ധത്തിലെ ഫോട്ടോമൈക്രോഗ്രാഫുകൾ ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നതിന് രൂപശാസ്ത്രപരമായി സമാനമായ ഒരു ജീവിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. 1980 കളിൽ സൈക്ലോസ്പോറയുടെ സാധ്യതയുള്ള കോക്കിഡിയൽ സ്വഭാവം മാർക്കസ് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഈ വിഷയത്തിൽ തന്റെ ആശയങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല. പിന്നീട്, നരാൻഗോ തുടങ്ങിയവർ (1989) വിട്ടുമാറാത്ത വയറിളക്കമുള്ള നിരവധി പെറുവിയക്കാരിൽ നിന്ന് ഇതേ ജീവിയായിരിക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയും ക്രിപ്റ്റോസ്പോറിഡിയം മ്യൂറിസ്-ലൈക്ക് എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റ് ഗവേഷകർ കരുതിയത് ബീജരഹിതമായ ഓസിസ്റ്റുകൾ സയനോബാക്ടീരിയയുമായി കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളതാണെന്നാണ്, കൂടാതെ "സയനോബാക്ടീരിയം പോലുള്ള ശരീരം" അല്ലെങ്കിൽ CLB എന്ന പേര് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രചരിച്ചു (ചിലപ്പോൾ, രചയിതാക്കൾ "കോസിഡിയൻ പോലുള്ള ശരീരം" അല്ലെങ്കിൽ CLB എന്ന പദവും ഉപയോഗിച്ചു). ഒടുവിൽ, ഒർട്ടേഗ എറ്റ് ആൽ (1992) ഒരു അമൂർത്ത റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, അവർ ഓസിസ്റ്റുകളെ ബീജസങ്കലനം ചെയ്ത് പുറംതള്ളുകയും ചെയ്തു, ഇത് സൈക്ലോസ്പോറ ജനുസ്സിൽ പരാദത്തിന് സ്ഥാനം നൽകി. ഈ സമയത്ത് അവർ സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് എന്ന പേരും സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, അമൂർത്തത്തിൽ ഒരു രൂപശാസ്ത്ര വിവരവും അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, സി. കയേറ്റനെൻസിസ് സാങ്കേതികമായി ഒരു നോമെൻ ന്യൂഡം (വിവരണമില്ലാത്ത ഒരു സ്പീഷീസ്) ആയി മാറി. ഒർട്ടേഗ എറ്റ് ആൽ (1993) പിന്നീട് ഈ കോക്കിഡിയനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചെങ്കിലും, പേര് സാധൂകരിക്കുന്നതിന് 1994 വരെ പൂർണ്ണമായ രൂപശാസ്ത്ര വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല.[7] അതിനാൽ, ഈ പരാദത്തിന്റെ ശരിയായ പേര് Cyclospora cayetanensis Ortega, Gilman, & Sterling, 1994 എന്നാണ്, കൂടാതെ ട്രിവിയലെ എന്ന നാമത്തിന്റെ പദോൽപ്പത്തി പെറുവിലെ ലിമയിലുള്ള Cayetano Heredia യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. C. cayetanensis ഒരു nomen nudum ആയിരുന്ന ഈ രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ, പൂർണ്ണമായ രൂപാന്തര വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനും പേര് മാറ്റാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആർക്കും അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരുന്നു. fyco6eggg1cit3p04peklwm1evhnpa4 4647988 4647987 2026-07-16T14:38:14Z സതീഷ്ആർവെളിയം 25878 4647988 wikitext text/x-wiki മനുഷ്യരിലും മറ്റ് പ്രൈമേറ്റുകളിലും സൈക്ലോസ്പോറിയാസിസ് എന്ന വയറിളക്ക രോഗത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു കോക്സിഡിയൻ പരാദമാണ് '''സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ്'''. 1980 കളിൽ കോക്സിഡിയൻ സ്വഭാവമുള്ള ഒരു പുതിയ രോഗകാരിയായി ആദ്യം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. 1990 കളുടെ തുടക്കത്തിലാണ് ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവരണം ആദ്യമായി വന്നത്. മലം കലർന്ന ഇറക്കുമതി ചെയ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിരവധി കേസുകളിലൂടെ അവബോധം വർദ്ധിക്കുന്നതുവരെ വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ഇത് അജ്ഞാതമായിരുന്നു. ഉഷ്ണമേഖലാ രാജ്യങ്ങളിൽ വയറിളക്ക രോഗത്തിന്റെ ഒരു പ്രാദേശിക കാരണമായും വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ സഞ്ചാരികളുടെ വയറിളക്കത്തിനും ഭക്ഷ്യജന്യ അണുബാധകൾക്കും കാരണമായും സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്. === സ്പോറോസിസ്റ്റുകൾ === സ്പോറോസിസ്റ്റുകളുടെ ഗോളാകൃതി കാരണം ഈ ഇനത്തെ സൈക്ലോസ്പോറ ജനുസ്സിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പെറുവിലെ ലിമയിലുള്ള കയേറ്റാനോ ഹെറേഡിയ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയെയാണ് പ്രത്യേക പേര് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അവിടെയാണ് ആദ്യകാല രോഗവ്യാപനവും (എപ്പിഡെമിയോളജിക്കൽ) വർഗ്ഗീകരണവും (ടാക്സോണമിക്) ആയി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത്. സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് ഒരു എപ്പികോംപ്ലെക്സായ സിസ്റ്റ് രൂപപ്പെടുന്ന കോക്സിഡിയാ പ്രോട്ടോസോവനാണ്, ഇത് സൈക്ലോസ്പോറിയാസിസ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന വയറിളക്കത്തിന് കാരണമാകുന്നു. രൂപഘടനയുടെ കാര്യത്തിൽ, ഇതിന് 7.5–10 μm വ്യാസമുള്ള ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ഊസിസ്റ്റുകളുണ്ട്, കൂടാതെ 50-nm കട്ടിയുള്ള ഒരു ആവരണവും ഉണ്ട്,. ഒരു ഊസിസ്റ്റിൽ രണ്ട് സ്‌പോറോസിസ്റ്റുകളും ഓരോ സ്‌പോറോസിസ്റ്റിലും രണ്ട് സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനാൽ ഊസിസ്റ്റ് ഫോർമുല O.2.2 ആണ്. === ആതിഥേയജീവി === സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിന്റെ സ്ഥിരീകരിച്ച ഏക ആതിഥേയജീവികൾ മനുഷ്യരാണ്. അതിന്റെ ജീവിതചക്രം മനുഷ്യന്റെ എപ്പിത്തീലിയാ കോശങ്ങളിലും ദഹനനാളത്തിലും അന്തർലീനമായി ജീവിക്കുന്നു. സൈക്ലോസ്‌പോറ കയേറ്റനെൻസിസിന്റെ ഒരു ഊസിസ്റ്റ് ചെറുകുടലിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, അത് മ്യൂക്കോസയെ ആക്രമിക്കുന്നു, അവിടെ അത് ഏകദേശം ഒരു ആഴ്ച ഇൻകുബേറ്റ് ചെയ്യപ്പെടുന്നു. പരാദം പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുകുടലിന്റെ ഒരു ഭാഗമായ ജെജുനത്തെ ബാധിക്കുന്നു. നേപ്പാളിൽ സൈക്ലോസ്‌പോറിയാസിസ് രോഗനിർണയം നടത്തിയ ഒമ്പത് രോഗികളിൽ, എല്ലാവർക്കും ചെരുകുടലിലെ പാളിയായ ലാമിന പ്രൊപ്രിയയുടെ വീക്കം ഉണ്ടായിരുന്നു, ലാമിന പ്രൊപ്രിയയിലെ പ്ലാസ്മയുടെ വർദ്ധനവും കാണപ്പെട്ടു. ഡുവോഡിനൽ ആസ്പിറേറ്റുകളിലും ഊസിസ്റ്റുകളെ കണ്ടെത്തി. === അണുബാധ === മലം, വായ് എന്നീ വഴിയിലൂടെയാണ് അണുബാധ പകരുന്നത്, മലം കലർന്ന ഭക്ഷണത്തിലൂടെയോ വെള്ളത്തിലൂടെയോ ഒരാൾ ഊസിസ്റ്റുകൾ കഴിക്കുമ്പോഴാണ് അണുബാധ ആരംഭിക്കുന്നത്. ആതിഥേയന്റെ ദഹനനാളത്തിലെ വിവിധ രാസവസ്തുക്കൾ ഊസിസ്റ്റുകൾ പുറത്തുവരാനും സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ പുറത്തുവിടാനും കാരണമാകുന്നു; സാധാരണയായി, ഓരോ ഊസിസ്റ്റിലും രണ്ടെണ്ണം കാണപ്പെടുന്നു. ഈ സ്‌പോറോസോയിറ്റുകൾ എപ്പിത്തീലിയാ കോശങ്ങളെ ആക്രമിച്ചതിനുശേഷം, അവ മീറോഗോണിക്ക് വിധേയമാകുന്നു, ഇത് നിരവധി പുത്രി മീറോസോയിറ്റുകളെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന അലൈംഗിക പുനരുൽപാദനത്തിന്റെ ഒരു രൂപമാണ്. ഈ പുത്രികാകോശങ്ങൾ ഒന്നുകിൽ പുതിയ ആതിഥേയ കോശങ്ങളെ ബാധിച്ച് മറ്റൊരു മീറോഗോണി തുടങ്ങുകയോ ഗാമെറ്റോഗോണി വഴി ലൈംഗിക പ്രത്യുൽപാദനം സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്യാം: പുത്രികാമീറോസോയിറ്റുകൾ പുരുഷ മാക്രോഗാമോണ്ടുകളായി മാറുന്നു - ഇവ നിരവധി മൈക്രോഗാമോണ്ടുകളായി മാറുന്നു - സ്ത്രീ മാക്രോഗാമോണ്ടുകളും. സ്ത്രീ മാക്രോഗാമോണ്ടുമായി പുരുഷ മൈക്രോഗാമിറ്റ് സംയോജനത്തിലൂടെ ബീജസങ്കലനം നടന്നതിനുശേഷം, സൈഗോട്ട് ഒരു ഓസിസ്റ്റായി പക്വത പ്രാപിക്കുകയും ഹോസ്റ്റ് കോശത്തെ വിഘടിപ്പിക്കുകയും തുടർന്ന് അത് മലത്തിനൊപ്പം കടന്നുപോകുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, കടന്നുപോകുന്ന ഓസിസ്റ്റുകൾ ഉടനടി പകർച്ചവ്യാധിയല്ല. സ്പോർയുലേഷൻ ഒന്ന് മുതൽ ആഴ്ചകൾ വരെ എടുത്തേക്കാം, അതായത് വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാളിലേക്ക് പകരാൻ സാധ്യതയില്ല. ഇത് സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിനെ ക്രിപ്റ്റോസ്പോറിഡിയം പാർവത്തിൽ നിന്ന് - സമാനമായ രോഗത്തിന് കാരണമാകുന്ന ഒരു അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ജീവി - വേർതിരിക്കുന്നു, കാരണം സൈക്ലോസ്പോറ പാർവം ഊസിസ്റ്റുകൾ ആതിഥേയജീവിയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നാലുടൻ പകർച്ചവ്യാധിയാകും. === ചരിത്രം === മാർക്കസ് & ഫ്രിയാൻ (1993) ആണ് ഇവയെ ആദ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്. മനുഷ്യരിൽ സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ട് ആഷ്ഫോർഡ് (1979) നൽകിയതാണ്. അവർ പാപുവ ന്യൂ ഗിനിയയിലെ മൂന്ന് വ്യക്തികളുടെ മലത്തിൽ ഐസോസ്പോറ പോലുള്ള കോക്കിഡിയയെ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബന്ധത്തിലെ ഫോട്ടോമൈക്രോഗ്രാഫുകൾ ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നതിന് രൂപശാസ്ത്രപരമായി സമാനമായ ഒരു ജീവിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. 1980 കളിൽ സൈക്ലോസ്പോറയുടെ സാധ്യതയുള്ള കോക്കിഡിയൽ സ്വഭാവം മാർക്കസ് മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു, പക്ഷേ ഈ വിഷയത്തിൽ തന്റെ ആശയങ്ങൾ ഔദ്യോഗികമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല. പിന്നീട്, നരാൻഗോ തുടങ്ങിയവർ (1989) വിട്ടുമാറാത്ത വയറിളക്കമുള്ള നിരവധി പെറുവിയക്കാരിൽ നിന്ന് ഇതേ ജീവിയായിരിക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുകയും ക്രിപ്റ്റോസ്പോറിഡിയം മ്യൂറിസ്-ലൈക്ക് എന്ന് വിളിക്കുകയും ചെയ്തു. മറ്റ് ഗവേഷകർ കരുതിയത് ബീജരഹിതമായ ഓസിസ്റ്റുകൾ സയനോബാക്ടീരിയയുമായി കൂടുതൽ സാമ്യമുള്ളതാണെന്നാണ്, കൂടാതെ "സയനോബാക്ടീരിയം പോലുള്ള ശരീരം" അല്ലെങ്കിൽ CLB എന്ന പേര് സാഹിത്യത്തിൽ പ്രചരിച്ചു (ചിലപ്പോൾ, രചയിതാക്കൾ "കോസിഡിയൻ പോലുള്ള ശരീരം" അല്ലെങ്കിൽ CLB എന്ന പദവും ഉപയോഗിച്ചു). ഒടുവിൽ, ഒർട്ടേഗ എറ്റ് ആൽ (1992) ഒരു അമൂർത്ത റിപ്പോർട്ട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു, അവർ ഓസിസ്റ്റുകളെ ബീജസങ്കലനം ചെയ്ത് പുറംതള്ളുകയും ചെയ്തു, ഇത് സൈക്ലോസ്പോറ ജനുസ്സിൽ പരാദത്തിന് സ്ഥാനം നൽകി. ഈ സമയത്ത് അവർ സൈക്ലോസ്പോറ കയേറ്റനെൻസിസ് എന്ന പേരും സൃഷ്ടിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, അമൂർത്തത്തിൽ ഒരു രൂപശാസ്ത്ര വിവരവും അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ, സി. കയേറ്റനെൻസിസ് സാങ്കേതികമായി ഒരു നോമെൻ ന്യൂഡം (വിവരണമില്ലാത്ത ഒരു സ്പീഷീസ്) ആയി മാറി. ഒർട്ടേഗ എറ്റ് ആൽ (1993) പിന്നീട് ഈ കോക്കിഡിയനെക്കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിശദാംശങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചെങ്കിലും, പേര് സാധൂകരിക്കുന്നതിന് 1994 വരെ പൂർണ്ണമായ രൂപശാസ്ത്ര വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചില്ല. അതിനാൽ, ഈ പരാദത്തിന്റെ ശരിയായ പേര് Cyclospora cayetanensis Ortega, Gilman, & Sterling, 1994 എന്നാണ്, കൂടാതെ ട്രിവിയലെ എന്ന നാമത്തിന്റെ പദോൽപ്പത്തി പെറുവിലെ ലിമയിലുള്ള Cayetano Heredia യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. C. cayetanensis ഒരു nomen nudum ആയിരുന്ന ഈ രണ്ട് വർഷങ്ങളിൽ, പൂർണ്ണമായ രൂപാന്തര വിവരണം പ്രസിദ്ധീകരിക്കാനും പേര് മാറ്റാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആർക്കും അങ്ങനെ ചെയ്യാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരുന്നു. 0lt6m3jlya0ypfttcok809ua7c3dv1k 0 669305 4648025 2026-07-16T15:31:20Z Vinayaraj 25055 '{{Infobox scientist | name = നീന ഗുപ്ത | image = Nari Shakti Puraskar to Neena Gupta for her excellence in Mathematics (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|11|24}} | birth_place = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[India|ഇന്ത്യ]] | nationality = I...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648025 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = നീന ഗുപ്ത | image = Nari Shakti Puraskar to Neena Gupta for her excellence in Mathematics (cropped).jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1984|11|24}} | birth_place = [[Kolkata|കൊൽക്കത്ത]], [[West Bengal|പശ്ചിമ ബംഗാൾ]], [[India|ഇന്ത്യ]] | nationality = [[India|ഇന്ത്യൻ]] | fields = [[Mathematics|ഗണിതശാസ്ത്രം]] | workplaces = [[Indian Statistical Institute|ഐ.എസ്.ഐ കൊൽക്കത്ത]], [[Tata Institute of Fundamental Research|ടി.ഐ.എഫ്.ആർ]] | alma_mater = [[Indian Statistical Institute|ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്]], [[Bethune College|ബേഥൂൺ കോളേജ്]] | doctoral_advisor = അമർത്യ കുമാർ ദത്ത | known_for = [[Zariski cancellation problem|സാരിസ്കി കാൻസലേഷൻ പ്രോബ്ലം]] | awards = [[Shanti Swarup Bhatnagar Prize for Science and Technology|ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം]] (2019)<br>[[Ramanujan Prize|രാമാനുജൻ പുരസ്കാരം]] (2021)<br>[[Nari Shakti Puraskar|നാരി ശക്തി പുരസ്കാരം]] (2021)<br>[[Infosys Prize|ഇൻഫോസിസ് പ്രൈസ്]] (2024) }} [[Kolkata|കൊൽക്കത്തയിലെ]] [[Indian Statistical Institute|ഇൻഡ്യൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിലെ]] (ISI) സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്സ് ആൻഡ് മാത്തമാറ്റിക്സ് യൂണിറ്റിലെ പ്രൊഫസറും ഒരു ഇൻഡ്യൻ [[Mathematician|ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞയുമാണ്]] '''നീന ഗുപ്ത''' (ജനനം: 24 നവംബർ 1984).<ref name="Bhavana">{{cite journal |last=Dutta |first=Amartya Kumar |date=January 2025 |title=Neena Gupta: Blazing a Trail |journal=Bhāvanā |volume=9 |issue=1}}</ref><ref name="ISI Workers">{{cite web |title=Scientific Workers |url=https://www.isical.ac.in/~smu/workers.html |publisher=Indian Statistical Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703112211/https://www.isical.ac.in/~smu/workers.html |archive-date=3 July 2019 |access-date=15 November 2018}}</ref> 1949-ൽ ഓസ്കാർ സാരിസ്കി മുന്നോട്ടുവെച്ച '[[Zariski cancellation problem|സാരിസ്കി കാൻസലേഷൻ പ്രോബ്ലം]]' (Zariski Cancellation Problem) പരിഹരിച്ചതിലൂടെയാണ് അവർ പ്രധാനമായും അറിയപ്പെടുന്നത്. [[Commutative algebra|കമ്മ്യൂട്ടേറ്റീവ് ആൾജിബ്ര]] (commutative algebra), [[Affine algebraic geometry|അഫൈൻ ആൾജിബ്രായിക് ജ്യാമിതി]] (affine algebraic geometry) എന്നിവയാണ് അവരുടെ പ്രധാന ഗവേഷണ മേഖലകൾ.<ref name="Mint">{{cite news |last=D'Souza |first=Dilip |date=23 December 2021 |title=Neena Gupta: in love with mathematics |work=Mint |url=https://www.livemint.com/opinion/columns/neena-gupta-in-love-with-mathematics-11640280590861.html}}</ref> == വിദ്യാഭ്യാസം == നീന ഗുപ്ത 2006-ൽ [[Bethune College|ബേഥൂൺ കോളേജിൽ]] നിന്ന് മാത്തമാറ്റിക്സിൽ ഓണേഴ്സ് ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് 2008-ൽ [[Indian Statistical Institute|ഇൻഡ്യൻ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടിൽ]] നിന്ന് മാത്തമാറ്റിക്സിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (M.Math),<ref name="Bethune">{{cite web |title=Alumnus Page |publisher=Bethune College |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915144933/http://www.bethunecollege.ac.in/alumni/BethuneCollege-AlumnusPage.htm |archive-date=15 September 2016 |access-date=5 September 2016}}</ref> 2011-ൽ അമർത്യ കുമാർ ദത്തയുടെ കീഴിൽ കമ്മ്യൂട്ടേറ്റീവ് ആൾജിബ്രയിൽ പിഎച്ച്.ഡിയും കരസ്ഥമാക്കി. "Some results on Laurent polynomial fibrations and Quasi A*-algebras" എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ഗവേഷണ പ്രബന്ധത്തിന്റെ വിഷയം.<ref name="MathGenealogy">{{MathGenealogy |id=163013}}</ref> == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == 2008 മുതൽ 2012 വരെ കൊൽക്കത്ത ഐ.എസ്.ഐ-യിൽ ശ്യാമപ്രസാദ് മുഖർജി റിസർച്ച് ഫെലോ ആയിരുന്നു അവർ. മുംബൈയിലെ [[Tata Institute of Fundamental Research|ടാറ്റാ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഫണ്ടമെന്റൽ റിസർച്ചിലെ]] (TIFR) സന്ദർശക പദവിക്ക് ശേഷം, 2012-ൽ ഐ.എസ്.ഐ കൊൽക്കത്തയിൽ ഇൻസ്‌പയർ (INSPIRE) ഫാക്കൽറ്റിയായി ചേർന്നു.<ref name="INSA Inspire">{{cite web |title=INSA 2012 INSPIRE Fellowships |publisher=INSA |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828135805/http://insaindia.res.in/INSPIRE_2012.php |archive-date=28 August 2016 |access-date=28 August 2016}}</ref> 2014 മുതൽ അവർ അവിടെ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതിക മേഖലയിലെ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബഹുമതികളിലൊന്നായ [[Shanti Swarup Bhatnagar Prize for Science and Technology|'ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം']] (2019 - ഗണിതശാസ്ത്ര വിഭാഗം) അവർക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="TOI">{{cite news |last=Pandey |first=Jhimli Mukherjee |date=28 September 2019 |title=Kolkata mathematician wins Bhatnagar award, youngest recipient till date |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/kolkata-mathematician-wins-bhatnagar-award-youngest-recipient-till-date/articleshow/71339174.cms}}</ref> 2022-ൽ അവർക്ക് [[Ramanujan Prize|ഐ.സി.ടി.പി രാമാനുജൻ പുരസ്കാരവും]] (ICTP Ramanujan award) ലഭിച്ചു. രാമം പരിമല (1987), സുജാത രാംദൊരൈ (2004) എന്നിവർക്ക് ശേഷം ഈ പുരസ്കാരം നേടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ മൂന്നാമത്തെ വനിതയാണ് നീന ഗുപ്ത. നീന ഗുപ്തയ്ക്ക് 2014-ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമിയുടെ യങ് സയന്റിസ്റ്റ് അവാർഡും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="INSA Young">{{cite web |title=Young Scientists Awards |publisher=INSA |date=19 September 2015 |url=http://www.insaindia.res.in/young_sci_awards.php |access-date=28 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919205128/http://www.insaindia.res.in/young_sci_awards.php |archive-date=19 September 2015}}</ref> അവർ വിജയകരമായി പരിഹരിച്ച 'സാരിസ്കി കാൻസലേഷൻ പ്രോബ്ലം'<ref name="Zariski Paper">{{cite journal |last=Gupta |first=Neena |date=1 January 2014 |title=On the cancellation problem for the affine space A3 in characteristic p |journal=Inventiones Mathematicae |volume=195 |issue=1 |pages=279–288 |doi=10.1007/s00222-013-0455-2 |issn=1432-1297}}</ref><ref name="Bar-Ilan">{{cite web |title=On the Zariski Cancellation Problem |publisher=Bar-Ilan University |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828135914/http://math.biu.ac.il/node/1483 |archive-date=28 August 2016 |access-date=28 August 2016}}</ref> അവരെ 2013-ൽ ടി.ഐ.എഫ്.ആർ അലുമ്നി അസോസിയേഷൻ നൽകുന്ന പ്രഥമ 'സരസ്വതി കൗശിക് മെഡലിന്' അർഹയാക്കി.<ref name="TIFR Cowsik">{{cite web |title=TIFR Endowment Fund Awards |publisher=TIFR |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229032646/http://www.tifr.res.in/~taaa/end_awards.html |archive-date=29 December 2016 |access-date=28 August 2016}}</ref> == പ്രധാന പുരസ്കാരങ്ങളും ബഹുമതികളും == * [[Asian Scientist|ഏഷ്യൻ സയന്റിസ്റ്റ് 100]] (2025, 2022, 2020) * [[Infosys Prize|ഇൻഫോസിസ് പ്രൈസ് - ഗണിതശാസ്ത്രം]] (2024) * [[Emmy Noether Lecturer|എമ്മി നോയ്തർ ലക്ചറർ]] (Emmy Noether Lecturer) - അമേരിക്കൻ മാത്തമാറ്റിക്കൽ സൊസൈറ്റി തെരഞ്ഞെടുത്തത് (2025) * [[The World Academy of Sciences|ട്വാസ്-കാസ് (TWAS-CAS) യങ് സയന്റിസ്റ്റ് അവാർഡ്]] (2023) * [[Indian National Science Academy|ഫെലോ ഓഫ് ഇൻഡ്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] (INSA) (2023) * [[Nari Shakti Puraskar|നാരി ശക്തി പുരസ്കാരം]] (2021) - ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതിയിൽ നിന്നും സ്വീകരിച്ചത്. * [[Indian National Science Academy|യങ് സയന്റിസ്റ്റ് അവാർഡ് - ഇൻഡ്യൻ നാഷണൽ സയൻസ് അക്കാദമി]] (2014) * സരസ്വതി കൗശിക് മെഡൽ - ടി.ഐ.എഫ്.ആർ അലുമ്നി അസോസിയേഷൻ (2013) == അവലംബം == {{reflist}} [[Category:Indian mathematicians|ഇന്ത്യക്കാരായ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[Category:Indian women scientists|ഇന്ത്യയിലെ വനിതാ ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[Category:1984 births|1984-ൽ ജനിച്ചവർ]] brc3ntzqjatfb5878ynebvwq9a22tp8 4648026 4648025 2026-07-16T15:32:48Z Vinayaraj 25055 [[നീന ഗുപ്ത]] എന്ന താളിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുന്നു 4648026 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[നീന ഗുപ്ത]] i5xv6n241taa4fq5d6jw4070yvgk1ms 1 669306 4648043 2026-07-16T16:10:05Z ~2026-40217-65 220410 /* dtjdtj ftgj ftgjtj */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4648043 wikitext text/x-wiki == dtjdtj ftgj ftgjtj == fjkcf j [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40217-65|&#126;2026-40217-65]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40217-65|talk]]) 16:10, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) 4sv5xeln7x848yualvlylqy5ujcaa88 4648115 4648043 2026-07-16T18:10:53Z TheWikiholic 77980 താൾ ശൂന്യമാക്കി 4648115 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 669307 4648111 2026-07-16T18:07:53Z Jas.yayas 83870 '{{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = <!-- ഫോട്ടോയുടെ പേര് മാത്രം നൽകുക (ഉദാഹരണത്തിന്: Sebastian_James.jpg) --> | caption...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = <!-- ഫോട്ടോയുടെ പേര് മാത്രം നൽകുക (ഉദാഹരണത്തിന്: Sebastian_James.jpg) --> | caption = | birth_place = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = | alma_mater = [[ഐ.ഐ.ടി. ഡൽഹി]], [[ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാല]] | occupation = സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധൻ, പ്രൊഫസർ, മുൻ ഐ.ആർ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ | employer = [[ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[ലോകബാങ്ക്]], [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | known_for = നികുതി നയം, നികുതി പരിഷ്കരണം | website = {{URL|https://arivu.space/}} }} '''ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്''' (Dr. Sebastian S. James) ഒരു പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും, പൊതുനയ വിദഗ്ദ്ധനും, മുൻ ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനുമാണ്. വേൾഡ് ബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, നിലവിൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറും സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറുമാണ്. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി പരിഷ്കരണം, നികുതി പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ (Tax Incentives), പൊതുനയം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം ആഗോളതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വിദഗ്ദ്ധനാണ്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരള പശ്ചാത്തലമുള്ള സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനമായ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (IIT) ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തമായ ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും, പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പി.എച്ച്.ഡിയും കരസ്ഥമാക്കി. == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == === സിവിൽ സർവീസ് === ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസിൽ (IRS - Income Tax) ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ നികുതി ഭരണത്തിലും ധനനയ രൂപീകരണത്തിലും ഈ കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം സജീവ പങ്കുവഹിച്ചു. === ലോകബാങ്ക് (World Bank) === ലോകബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി (Senior Economist) 15 വർഷത്തിലധികം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ നാൽപ്പതിലധികം രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി ഘടന പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനും നികുതി ലളിതവൽക്കരണത്തിനും (Tax Simplification) അദ്ദേഹം ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുന്നതിൽ നികുതി ആനുകൂല്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ധനനയ രൂപീകരണത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. === അക്കാദമിക് രംഗം === ലോകബാങ്കിലെ സേവനത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും അക്കാദമിക് രംഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു: * ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സാൻഫോർഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. * സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. == കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും == കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും പാരിസ്ഥിതിക നയങ്ങളിലും സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് സജീവമായ താല്പര്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിലെ കുട്ടനാട്, വയനാട്, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും കുടിയേറ്റ നിരക്കിനെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദമായ പഠനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ കാർബൺ ടാക്സ് (Carbon Tax) പോലുള്ള നൂതന നികുതി നയങ്ങൾ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവുകളും ആഗോള അനുഭവങ്ങളും കേരളത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും പകർന്നുനൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സംരംഭമാണ് '''അറിവ് സ്പേസ് (Arivu.space)'''. ഇതിലൂടെ കേരളത്തിലെ വിവിധ കോളേജുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങളും സെമിനാറുകളും നടത്തിവരുന്നു. == പ്രധാന രചനകൾ == * ''A Handbook for Tax Simplification'' (World Bank) * ''Policy Options for the Taxation of Agriculture Land and Agricultural Income in India'' * ''The Effectiveness of Tax Incentives in Attracting Investment'' (പഠന റിപ്പോർട്ട്) == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ] * [https://blogs.worldbank.org/en/team/s/sebastian-james വേൾഡ് ബാങ്ക് ബ്ലോഗ് പ്രൊഫൈൽ] * [https://arivu.space/ അറിവ് സ്പേസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകർ]] p15dg8wqr8r08qcywkam5q706vrk8w1 4648120 4648111 2026-07-16T18:14:46Z Jas.yayas 83870 4648120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = <!-- ഫോട്ടോയുടെ പേര് മാത്രം നൽകുക (ഉദാഹരണത്തിന്: Sebastian_James.jpg) --> | caption = | birth_place = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = | alma_mater = [[ഐ.ഐ.ടി. ഡൽഹി]], [[ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാല]] | occupation = സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധൻ, പ്രൊഫസർ, മുൻ ഐ.ആർ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ | employer = [[ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[ലോകബാങ്ക്]], [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | known_for = നികുതി നയം, നികുതി പരിഷ്കരണം | website = {{URL|https://arivu.space/}} }} '''ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്''' (Dr. Sebastian S. James) ഒരു പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും, പൊതുനയ വിദഗ്ദ്ധനും, മുൻ ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനുമാണ്. വേൾഡ് ബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, നിലവിൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറും സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറുമാണ്. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി പരിഷ്കരണം, നികുതി പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ (Tax Incentives), പൊതുനയം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം ആഗോളതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വിദഗ്ദ്ധനാണ്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരള പശ്ചാത്തലമുള്ള സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനമായ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (IIT) ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തമായ ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും, പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പി.എച്ച്.ഡിയും കരസ്ഥമാക്കി. == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == === സിവിൽ സർവീസ് === ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസിൽ (IRS - Income Tax) ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ നികുതി ഭരണത്തിലും ധനനയ രൂപീകരണത്തിലും ഈ കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം സജീവ പങ്കുവഹിച്ചു. === ലോകബാങ്ക് (World Bank) === ലോകബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി (Senior Economist) 15 വർഷത്തിലധികം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ നാൽപ്പതിലധികം രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി ഘടന പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനും നികുതി ലളിതവൽക്കരണത്തിനും (Tax Simplification) അദ്ദേഹം ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുന്നതിൽ നികുതി ആനുകൂല്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ധനനയ രൂപീകരണത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. === അക്കാദമിക് രംഗം === ലോകബാങ്കിലെ സേവനത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും അക്കാദമിക് രംഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു: * ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സാൻഫോർഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. * സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. == കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും == കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും പാരിസ്ഥിതിക നയങ്ങളിലും സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് സജീവമായ താല്പര്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിലെ കുട്ടനാട്, വയനാട്, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും കുടിയേറ്റ നിരക്കിനെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദമായ പഠനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ കാർബൺ ടാക്സ് (Carbon Tax) പോലുള്ള നൂതന നികുതി നയങ്ങൾ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവുകളും ആഗോള അനുഭവങ്ങളും കേരളത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും പകർന്നുനൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സംരംഭമാണ് '''അറിവ് സ്പേസ് (Arivu.space)'''. ഇതിലൂടെ കേരളത്തിലെ വിവിധ കോളേജുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങളും സെമിനാറുകളും നടത്തിവരുന്നു. == പ്രധാന രചനകൾ == * ''A Handbook for Tax Simplification'' (World Bank) * ''Policy Options for the Taxation of Agriculture Land and Agricultural Income in India'' * ''The Effectiveness of Tax Incentives in Attracting Investment'' (പഠന റിപ്പോർട്ട്) == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ] * [https://blogs.worldbank.org/en/team/s/sebastian-james വേൾഡ് ബാങ്ക് ബ്ലോഗ് പ്രൊഫൈൽ] * [https://arivu.space/ അറിവ് സ്പേസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [https://www.linkedin.com/in/sebastian-james-49755a1/ Linkedin] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകർ]] h9tyn0xq8vq3h0xsaeu27njgh546sw3 4648122 4648120 2026-07-16T18:15:20Z A09 156773 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 4648122 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Spam <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> {{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = <!-- ഫോട്ടോയുടെ പേര് മാത്രം നൽകുക (ഉദാഹരണത്തിന്: Sebastian_James.jpg) --> | caption = | birth_place = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = | alma_mater = [[ഐ.ഐ.ടി. ഡൽഹി]], [[ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാല]] | occupation = സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധൻ, പ്രൊഫസർ, മുൻ ഐ.ആർ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ | employer = [[ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[ലോകബാങ്ക്]], [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | known_for = നികുതി നയം, നികുതി പരിഷ്കരണം | website = {{URL|https://arivu.space/}} }} '''ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്''' (Dr. Sebastian S. James) ഒരു പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും, പൊതുനയ വിദഗ്ദ്ധനും, മുൻ ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനുമാണ്. വേൾഡ് ബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, നിലവിൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറും സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറുമാണ്. വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി പരിഷ്കരണം, നികുതി പ്രോത്സാഹനങ്ങൾ (Tax Incentives), പൊതുനയം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം ആഗോളതലത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വിദഗ്ദ്ധനാണ്. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരള പശ്ചാത്തലമുള്ള സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനമായ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (IIT) ഡൽഹിയിൽ നിന്നും ബിരുദം നേടി. തുടർന്ന് സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തമായ ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും, പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പി.എച്ച്.ഡിയും കരസ്ഥമാക്കി. == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == === സിവിൽ സർവീസ് === ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസിൽ (IRS - Income Tax) ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ നികുതി ഭരണത്തിലും ധനനയ രൂപീകരണത്തിലും ഈ കാലയളവിൽ അദ്ദേഹം സജീവ പങ്കുവഹിച്ചു. === ലോകബാങ്ക് (World Bank) === ലോകബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി (Senior Economist) 15 വർഷത്തിലധികം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ നാൽപ്പതിലധികം രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി ഘടന പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനും നികുതി ലളിതവൽക്കരണത്തിനും (Tax Simplification) അദ്ദേഹം ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. നിക്ഷേപം ആകർഷിക്കുന്നതിൽ നികുതി ആനുകൂല്യങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം നടത്തിയ പഠനങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ധനനയ രൂപീകരണത്തിൽ നിർണ്ണായക സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്. === അക്കാദമിക് രംഗം === ലോകബാങ്കിലെ സേവനത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും അക്കാദമിക് രംഗത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞു: * ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സാൻഫോർഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പ്രൊഫസറായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. * സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. == കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും == കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും പാരിസ്ഥിതിക നയങ്ങളിലും സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് സജീവമായ താല്പര്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിലെ കുട്ടനാട്, വയനാട്, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും കുടിയേറ്റ നിരക്കിനെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദമായ പഠനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ കാർബൺ ടാക്സ് (Carbon Tax) പോലുള്ള നൂതന നികുതി നയങ്ങൾ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവുകളും ആഗോള അനുഭവങ്ങളും കേരളത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും പകർന്നുനൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സംരംഭമാണ് '''അറിവ് സ്പേസ് (Arivu.space)'''. ഇതിലൂടെ കേരളത്തിലെ വിവിധ കോളേജുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങളും സെമിനാറുകളും നടത്തിവരുന്നു. == പ്രധാന രചനകൾ == * ''A Handbook for Tax Simplification'' (World Bank) * ''Policy Options for the Taxation of Agriculture Land and Agricultural Income in India'' * ''The Effectiveness of Tax Incentives in Attracting Investment'' (പഠന റിപ്പോർട്ട്) == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ] * [https://blogs.worldbank.org/en/team/s/sebastian-james വേൾഡ് ബാങ്ക് ബ്ലോഗ് പ്രൊഫൈൽ] * [https://arivu.space/ അറിവ് സ്പേസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [https://www.linkedin.com/in/sebastian-james-49755a1/ Linkedin] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകർ]] 83x1gfp8am1p2fp7raju94l1ezydde3 4648126 4648122 2026-07-16T18:24:03Z Jas.yayas 83870 4648126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = Sebastian_S_James_Economist.jpg | caption = ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | birth_place = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = | alma_mater = [[ഐ.ഐ.ടി. ഡൽഹി]], [[ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാല]] | occupation = സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധൻ, പ്രൊഫസർ, മുൻ ഐ.ആർ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ | employer = [[ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[ലോകബാങ്ക്]], [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | title = ധനകാര്യ ഉപദേശകൻ (ഫിസ്കൽ അഫയേഴ്സ്), പഞ്ചാബ് സർക്കാർ | known_for = നികുതി നയം, നികുതി പരിഷ്കരണം, പൊതുനയം | website = {{URL|https://arivu.space/}} }} '''ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്''' (Dr. Sebastian S. James) ഒരു പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും, പൊതുനയ വിദഗ്ദ്ധനും, മുൻ ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനുമാണ്.<ref name="duke-bio">{{cite web |url=https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ |title=Sebastian S. James Profile - Duke University |publisher=Duke Center for International Development |accessdate=2026-07-16}}</ref> വേൾഡ് ബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം,<ref name="duke-bio" /> നിലവിൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറും സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറുമാണ്. കൂടാതെ അദ്ദേഹം പഞ്ചാബ് സർക്കാരിന്റെ ധനകാര്യ ഉപദേശകനായും (Advisor - Fiscal Affairs) പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="patiala-news">{{cite web |url=https://www.royalpatiala.in/former-iitan-irs-officer-and-duke-university-professor-appointed-as-punjab-govts-advisor-granted-secretary-rank/ |title=Former IITan, IRS officer and Duke University professor appointed as Punjab Govt's advisor; granted Secretary Rank |publisher=Royal Patiala |date=2024-10-11 |accessdate=2026-07-16}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരള പശ്ചാത്തലമുള്ള സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനമായ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (IIT) ഡൽഹിയിൽ നിന്നും 1993-ൽ ബിരുദം നേടി.<ref name="duke-bio" /> തുടർന്ന് സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തമായ ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (MPA - 2004), പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പി.എച്ച്.ഡിയും (2007) കരസ്ഥമാക്കി.<ref name="duke-bio" /> == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == === സിവിൽ സർവീസ് (1996 - 2002) === ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസിൽ (IRS) ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിൽ ടാക്സ് പോളിസി യൂണിറ്റിന്റെ അണ്ടർ സെക്രട്ടറിയായും (Under Secretary - Tax Policy), ഇൻകം ടാക്സ് ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="duke-bio" /> ഇന്ത്യയിലെ ധനനയ രൂപീകരണത്തിലും നികുതി നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. === ലോകബാങ്ക് (World Bank) === ലോകബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി (Senior Economist) 15 വർഷത്തിലധികം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="duke-bio" /> ഈ കാലയളവിൽ ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ നാൽപ്പതിലധികം വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി ഘടന പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനും നികുതി ലളിതവൽക്കരണത്തിനും അദ്ദേഹം ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. === പഞ്ചാബ് സർക്കാർ ധനകാര്യ ഉപദേശകൻ (2024 മുതൽ) === 2024 ഒക്ടോബറിൽ പഞ്ചാബ് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ ധനകാര്യ വകുപ്പിന്റെ ഉപദേശകനായി (Advisor - Fiscal Affairs) നിയമിച്ചു.<ref name="patiala-news" /> ഭാരത സർക്കാരിന്റെ 'സെക്രട്ടറി' പദവിയോടെയാണ് (Secretary Rank) ഈ പദവിയിൽ അദ്ദേഹം നിയമിതനായത്.<ref name="patiala-news" /> പഞ്ചാബ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ധനസമാഹരണം, കടം പുനഃക്രമീകരിക്കൽ, റവന്യൂ-മൂലധന ചെലവുകളുടെ യുക്തിസഹമാക്കൽ എന്നിവയിൽ സർക്കാരിനെ സഹായിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുമതല.<ref name="duke-news">{{cite web |url=https://dcid.sanford.duke.edu/news/sebastian-james-appointed-fiscal-affairs-advisor-government-punjab-india/ |title=Sebastian James appointed fiscal affairs advisor to Government of Punjab, India |publisher=Duke Center for International Development |date=2024-10-16 |accessdate=2026-07-16}}</ref> === അക്കാദമിക് രംഗം === 2023 മുതൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സാൻഫോർഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പ്രൊഫസറായി (Professor of the Practice) സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.<ref name="duke-bio" /> കൂടാതെ സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായും വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. == കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും == കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും പാരിസ്ഥിതിക നയങ്ങളിലും സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് സജീവമായ താല്പര്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിലെ കുട്ടനാട്, വയനാട്, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും കുടിയേറ്റ നിരക്കിനെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദമായ പഠനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ കാർബൺ ടാക്സ് (Carbon Tax) പോലുള്ള നൂതന നികുതി നയങ്ങൾ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവുകളും ആഗോള അനുഭവങ്ങളും കേരളത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും പകർന്നുനൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സംരംഭമാണ് '''അറിവ് സ്പേസ് (Arivu.space)'''. ഇതിലൂടെ കേരളത്തിലെ വിവിധ കോളേജുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങളും സെമിനാറുകളും നടത്തിവരുന്നു. == പ്രധാന രചനകൾ == * ''A Handbook for Tax Simplification'' (World Bank, 2009) * ''Tax Incentives Around The World'' (Columbia University Press, 2016) * ''The Effectiveness of Tax Incentives in Attracting Investment'' (പഠന റിപ്പോർട്ട്) == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ] * [https://blogs.worldbank.org/en/team/s/sebastian-james വേൾഡ് ബാങ്ക് ബ്ലോഗ് പ്രൊഫൈൽ] * [https://arivu.space/ അറിവ് സ്പേസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [https://www.linkedin.com/in/sebastian-james-49755a1/ ലിങ്ക്ഡ്ഇൻ പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകർ]] f80oc3ju3ci3ukdlhattk3mrji4dofg 4648181 4648126 2026-07-17T05:01:04Z Ajeeshkumar4u 108239 Ajeeshkumar4u എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്]] എന്ന താൾ [[സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശൈലി 4648126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ഡോ. | name = സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | honorific_suffix = | native_name = Sebastian S. James | native_name_lang = en | image = Sebastian_S_James_Economist.jpg | caption = ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ് | birth_place = [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യ]] | citizenship = [[ഇന്ത്യ]] | education = | alma_mater = [[ഐ.ഐ.ടി. ഡൽഹി]], [[ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാല]] | occupation = സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധൻ, പ്രൊഫസർ, മുൻ ഐ.ആർ.എസ്. ഉദ്യോഗസ്ഥൻ | employer = [[ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]], [[ലോകബാങ്ക്]], [[സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി]] | title = ധനകാര്യ ഉപദേശകൻ (ഫിസ്കൽ അഫയേഴ്സ്), പഞ്ചാബ് സർക്കാർ | known_for = നികുതി നയം, നികുതി പരിഷ്കരണം, പൊതുനയം | website = {{URL|https://arivu.space/}} }} '''ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്''' (Dr. Sebastian S. James) ഒരു പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞനും, പൊതുനയ വിദഗ്ദ്ധനും, മുൻ ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനുമാണ്.<ref name="duke-bio">{{cite web |url=https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ |title=Sebastian S. James Profile - Duke University |publisher=Duke Center for International Development |accessdate=2026-07-16}}</ref> വേൾഡ് ബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ 15 വർഷത്തിലേറെ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം,<ref name="duke-bio" /> നിലവിൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ പ്രൊഫസറും സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറുമാണ്. കൂടാതെ അദ്ദേഹം പഞ്ചാബ് സർക്കാരിന്റെ ധനകാര്യ ഉപദേശകനായും (Advisor - Fiscal Affairs) പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="patiala-news">{{cite web |url=https://www.royalpatiala.in/former-iitan-irs-officer-and-duke-university-professor-appointed-as-punjab-govts-advisor-granted-secretary-rank/ |title=Former IITan, IRS officer and Duke University professor appointed as Punjab Govt's advisor; granted Secretary Rank |publisher=Royal Patiala |date=2024-10-11 |accessdate=2026-07-16}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == കേരള പശ്ചാത്തലമുള്ള സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ സാങ്കേതിക സ്ഥാപനമായ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ടെക്നോളജി (IIT) ഡൽഹിയിൽ നിന്നും 1993-ൽ ബിരുദം നേടി.<ref name="duke-bio" /> തുടർന്ന് സിവിൽ സർവീസ് പരീക്ഷ വിജയിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസ് (IRS) ഉദ്യോഗസ്ഥനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി അമേരിക്കയിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പ്രശസ്തമായ ഹാർവാർഡ് സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്നും പബ്ലിക് അഡ്മിനിസ്ട്രേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും (MPA - 2004), പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പി.എച്ച്.ഡിയും (2007) കരസ്ഥമാക്കി.<ref name="duke-bio" /> == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == === സിവിൽ സർവീസ് (1996 - 2002) === ഇന്ത്യൻ റെവന്യൂ സർവീസിൽ (IRS) ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. ഈ കാലയളവിൽ ഇന്ത്യൻ ധനകാര്യ മന്ത്രാലയത്തിൽ ടാക്സ് പോളിസി യൂണിറ്റിന്റെ അണ്ടർ സെക്രട്ടറിയായും (Under Secretary - Tax Policy), ഇൻകം ടാക്സ് ഡെപ്യൂട്ടി കമ്മീഷണറായും അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="duke-bio" /> ഇന്ത്യയിലെ ധനനയ രൂപീകരണത്തിലും നികുതി നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. === ലോകബാങ്ക് (World Bank) === ലോകബാങ്ക് ഗ്രൂപ്പിൽ സീനിയർ ഇക്കണോമിസ്റ്റായി (Senior Economist) 15 വർഷത്തിലധികം അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="duke-bio" /> ഈ കാലയളവിൽ ആഫ്രിക്ക, ഏഷ്യ, ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ നാൽപ്പതിലധികം വികസ്വര രാജ്യങ്ങളിലെ നികുതി ഘടന പരിഷ്കരിക്കുന്നതിനും നികുതി ലളിതവൽക്കരണത്തിനും അദ്ദേഹം ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിച്ചു. === പഞ്ചാബ് സർക്കാർ ധനകാര്യ ഉപദേശകൻ (2024 മുതൽ) === 2024 ഒക്ടോബറിൽ പഞ്ചാബ് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തെ ധനകാര്യ വകുപ്പിന്റെ ഉപദേശകനായി (Advisor - Fiscal Affairs) നിയമിച്ചു.<ref name="patiala-news" /> ഭാരത സർക്കാരിന്റെ 'സെക്രട്ടറി' പദവിയോടെയാണ് (Secretary Rank) ഈ പദവിയിൽ അദ്ദേഹം നിയമിതനായത്.<ref name="patiala-news" /> പഞ്ചാബ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ധനസമാഹരണം, കടം പുനഃക്രമീകരിക്കൽ, റവന്യൂ-മൂലധന ചെലവുകളുടെ യുക്തിസഹമാക്കൽ എന്നിവയിൽ സർക്കാരിനെ സഹായിക്കുകയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുമതല.<ref name="duke-news">{{cite web |url=https://dcid.sanford.duke.edu/news/sebastian-james-appointed-fiscal-affairs-advisor-government-punjab-india/ |title=Sebastian James appointed fiscal affairs advisor to Government of Punjab, India |publisher=Duke Center for International Development |date=2024-10-16 |accessdate=2026-07-16}}</ref> === അക്കാദമിക് രംഗം === 2023 മുതൽ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ സാൻഫോർഡ് സ്കൂൾ ഓഫ് പബ്ലിക് പോളിസിയിൽ പ്രൊഫസറായി (Professor of the Practice) സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു.<ref name="duke-bio" /> കൂടാതെ സ്റ്റാൻഫോർഡ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായും വിദ്യാർത്ഥികളെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. == കേരളവുമായുള്ള ബന്ധവും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളും == കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക വികസനത്തിലും പാരിസ്ഥിതിക നയങ്ങളിലും സെബാസ്റ്റ്യൻ ജെയിംസ് സജീവമായ താല്പര്യം പുലർത്തുന്നുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം കേരളത്തിലെ കുട്ടനാട്, വയനാട്, കോട്ടയം, ആലപ്പുഴ തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും കുടിയേറ്റ നിരക്കിനെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം വിശദമായ പഠനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെ നേരിടാൻ കാർബൺ ടാക്സ് (Carbon Tax) പോലുള്ള നൂതന നികുതി നയങ്ങൾ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തണം എന്ന വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹം നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ട് വെച്ചിട്ടുണ്ട്. തന്റെ അറിവുകളും ആഗോള അനുഭവങ്ങളും കേരളത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും നയരൂപകർത്താക്കൾക്കും പകർന്നുനൽകുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ അദ്ദേഹം വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത സംരംഭമാണ് '''അറിവ് സ്പേസ് (Arivu.space)'''. ഇതിലൂടെ കേരളത്തിലെ വിവിധ കോളേജുകളിലും സർവ്വകലാശാലകളിലും അദ്ദേഹം പ്രഭാഷണങ്ങളും സെമിനാറുകളും നടത്തിവരുന്നു. == പ്രധാന രചനകൾ == * ''A Handbook for Tax Simplification'' (World Bank, 2009) * ''Tax Incentives Around The World'' (Columbia University Press, 2016) * ''The Effectiveness of Tax Incentives in Attracting Investment'' (പഠന റിപ്പോർട്ട്) == അവലംബം == <references /> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [https://dcid.sanford.duke.edu/profile/sebastian-s-james/ ഡ്യൂക്ക് യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രൊഫൈൽ] * [https://blogs.worldbank.org/en/team/s/sebastian-james വേൾഡ് ബാങ്ക് ബ്ലോഗ് പ്രൊഫൈൽ] * [https://arivu.space/ അറിവ് സ്പേസ് ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] * [https://www.linkedin.com/in/sebastian-james-49755a1/ ലിങ്ക്ഡ്ഇൻ പ്രൊഫൈൽ] [[വർഗ്ഗം:മലയാളികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞർ]] [[വർഗ്ഗം:സിവിൽ സർവീസ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ]] [[വർഗ്ഗം:ഡ്യൂക്ക് സർവ്വകലാശാലയിലെ അധ്യാപകർ]] f80oc3ju3ci3ukdlhattk3mrji4dofg 3 669308 4648138 2026-07-16T18:41:59Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4648138 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Aminavj | Aminavj | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:41, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) akf97r7bwc5snupkmuttqh0bjqr5ekm 1 669309 4648153 2026-07-16T19:07:48Z ~2026-40167-79 220420 /* നാരായണൻ കുട്ടി അഭിനയിച്ച ബെൻജോൺസൺ എന്ന ചലച്ചിത്രം എവിടെ */ പുതിയ ഉപവിഭാഗം 4648153 wikitext text/x-wiki == നാരായണൻ കുട്ടി അഭിനയിച്ച ബെൻജോൺസൺ എന്ന ചലച്ചിത്രം എവിടെ == നിങ്ങൾ നാരായണൻ കുട്ടി അഭിനയിച്ച ബെൻജോൺസൺ എന്ന സിനിമ filmographyഇൽ കൊടുക്കണം നിർബന്ധmaa [[പ്രത്യേകം:സംഭാവനകൾ/&#126;2026-40167-79|&#126;2026-40167-79]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:&#126;2026-40167-79|talk]]) 19:07, 16 ജൂലൈ 2026 (UTC) sf2j5dwcakxqclyagv2f7ecae1urjb5 6 669310 4648174 2026-07-17T04:34:08Z Amsabith 208057 ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ ബകരിയെക്കുറിച്ചുള്ള മാലപ്പാട്ടിന്റെ പുറംചട്ട. അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് രചിച്ചത്. 4648174 wikitext text/x-wiki == ചുരുക്കം == ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ ബകരിയെക്കുറിച്ചുള്ള മാലപ്പാട്ടിന്റെ പുറംചട്ട. അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് രചിച്ചത്. == അനുമതി == {{PD-India}} g7wfpkifm3mqftiy1iu4djp1okbe8rl 4648175 4648174 2026-07-17T04:35:28Z Amsabith 208057 /* ചുരുക്കം */ തെറ്റിയ വാക്ക് തിരുത്തി 4648175 wikitext text/x-wiki == ചുരുക്കം == ഉണ്ണി മുഹിയുദ്ദീൻ ബകരിയെക്കുറിച്ചുള്ള മൗലിദിന്റെ പുറംചട്ട. അബ്ദുൽ ഖാദർ മുസ്ലിയാർ 92 വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് രചിച്ചത്. == അനുമതി == {{PD-India}} q26ghygf1ep3dj2k25ecil3itqa29xg 0 669311 4648182 2026-07-17T05:01:05Z Ajeeshkumar4u 108239 Ajeeshkumar4u എന്ന ഉപയോക്താവ് [[ഡോ. സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്]] എന്ന താൾ [[സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശൈലി 4648182 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[സെബാസ്റ്റ്യൻ എസ്. ജെയിംസ്]] 5gl2gkbtpywhfnt635l4zwwej7mzkfi 0 669312 4648205 2026-07-17T06:15:31Z Saul0fTarsus 6737 '{{Infobox military person | name = യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു | native_name = יוֹנָתָן נְתַנְיָהוּ | native_name_lang = he | birth_date = March 13, 1946 | death_date = {{death date and age|1976|7|4|1946|3|13}} | birth_place = New York City, US | death_place = [[Entebbe]], Uganda | image = Yonatan Netanyahu ca 1974.jpg | alt...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648205 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു | native_name = יוֹנָתָן נְתַנְיָהוּ | native_name_lang = he | birth_date = March 13, 1946 | death_date = {{death date and age|1976|7|4|1946|3|13}} | birth_place = New York City, US | death_place = [[Entebbe]], Uganda | image = Yonatan Netanyahu ca 1974.jpg | alt = Headshot of Yonatan Netanyahu | caption = Last known photo of Netanyahu, taken shortly before his death in [[Entebbe raid|Operation Entebbe]]<ref>[http://followmethemovie.com/gallery/ ''Follow Me'' image gallery] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203020345/http://followmethemovie.com/gallery/ |date=February 3, 2013 }}</ref> | nickname = Yoni ({{lang|he|יוֹנִי}}) | branch = [[Israeli Ground Forces|Ground Forces]] | service_years = 1964–1976 | rank = ''[[Sgan Aluf]]'' | commands = [[Sayeret Matkal]] | unit = [[Paratroopers Brigade]] | battles = {{tree list}} * [[Arab–Israeli conflict]] ** [[Six-Day War]] ** [[War of Attrition]] ** [[Yom Kippur War]] ** [[ഓപ്പറേഷൻ എന്റബെ]]{{KIA}} {{tree list/end}} | awards = [[Medal of Distinguished Service]] | other_work = | alma_mater = {{ubl | [[Harvard University]] | [[Hebrew University of Jerusalem]] }} | spouse = {{marriage|Tirza Goodman|1967|1972|reason=div}} | relations = {{ubl | [[Nathan Mileikowsky]] (grandfather) | [[Benzion Netanyahu]] (father) | [[Elisha Netanyahu]] (uncle) | [[Benjamin Netanyahu]] (brother) | [[Iddo Netanyahu]] (brother) | [[Nathan Netanyahu]] (cousin) | [[Yair Netanyahu]] (nephew) }} }} ഇസ്രായേൽ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ആയിരുന്നു '''യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു''' ({{Langx|he|יוֹנָתָן "יוֹנִי" נְתַנְיָהוּ}}, {{IPA|he|jonaˈtan ˈjoni netanˈjahu|pron}}; March 13, 1946 – July 4, 1976). ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons category|Jonathan Netanyahu|Yonatan&nbsp;Netanyahu}} * {{OL author|OL220345A}} fnk6ucb13w72pws8ks5vq04ufu4qqna 4648207 4648205 2026-07-17T06:19:54Z Saul0fTarsus 6737 4648207 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | name = യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു | native_name = יוֹנָתָן נְתַנְיָהוּ | native_name_lang = he | birth_date = March 13, 1946 | death_date = {{death date and age|1976|7|4|1946|3|13}} | birth_place = New York City, US | death_place = [[Entebbe]], Uganda | image = Yonatan Netanyahu ca 1974.jpg | alt = Headshot of Yonatan Netanyahu | caption = Last known photo of Netanyahu, taken shortly before his death in [[Entebbe raid|Operation Entebbe]]<ref>[http://followmethemovie.com/gallery/ ''Follow Me'' image gallery] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203020345/http://followmethemovie.com/gallery/ |date=February 3, 2013 }}</ref> | nickname = Yoni ({{lang|he|יוֹנִי}}) | branch = [[Israeli Ground Forces|Ground Forces]] | service_years = 1964–1976 | rank = ''[[Sgan Aluf]]'' | commands = [[Sayeret Matkal]] | unit = [[Paratroopers Brigade]] | battles = {{tree list}} * [[Arab–Israeli conflict]] ** [[Six-Day War]] ** [[War of Attrition]] ** [[Yom Kippur War]] ** [[ഓപ്പറേഷൻ എന്റബെ]]{{KIA}} {{tree list/end}} | awards = [[Medal of Distinguished Service]] | other_work = | alma_mater = {{ubl | [[Harvard University]] | [[Hebrew University of Jerusalem]] }} | spouse = {{marriage|Tirza Goodman|1967|1972|reason=div}} | relations = {{ubl | [[Nathan Mileikowsky]] (grandfather) | [[Benzion Netanyahu]] (father) | [[Elisha Netanyahu]] (uncle) | [[Benjamin Netanyahu]] (brother) | [[Iddo Netanyahu]] (brother) | [[Nathan Netanyahu]] (cousin) | [[Yair Netanyahu]] (nephew) }} }} ഇസ്രായേൽ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ആയിരുന്നു '''യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു''' ({{Langx|he|יוֹנָתָן "יוֹנִי" נְתַנְיָהוּ}}, {{IPA|he|jonaˈtan ˈjoni netanˈjahu|pron}}; March 13, 1946 – July 4, 1976). ഇസ്രായേലി പ്രൊഫസറായ ബെൻസിയോൺ നെതന്യാഹുവിന്റെ മൂത്ത മകനും, ഇസ്രായേൽ പ്രധാനമന്ത്രി ബെഞ്ചമിൻ നെതന്യാഹുവിന്റെ സഹോദരനുമായ യോനാഥൻ ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലാണ് ജനിച്ചത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെറുപ്പകാലത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും അമേരിക്കയിലായിരുന്നു. അവിടെയാണ് അദ്ദേഹം ഹൈസ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയത്. ആറുദിന യുദ്ധത്തിൽ (Six-Day War) ഇസ്രായേൽ സൈന്യത്തിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച ശേഷം, അദ്ദേഹം ഹാർവാർഡ് സർവകലാശാലയിൽ കുറച്ചുകാലം പഠിച്ചു. തുടർന്ന് 1968-ൽ ജെറുസലേമിലെ ഹീബ്രു സർവകലാശാലയിലേക്ക് മാറിയെങ്കിലും, അധികം വൈകാതെ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇസ്രായേലിൽ വീണ്ടും സൈനിക സേവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം 'സയറത് മത്കാൽ' (Sayeret Matkal) എന്ന പ്രത്യേക സൈനിക വിഭാഗത്തിൽ ചേരുകയും, യോം കിപ്പൂർ യുദ്ധത്തിലെ (Yom Kippur War) മികച്ച പ്രവർത്തനത്തിന് 'മെഡൽ ഓഫ് ഡിസ്റ്റിംഗ്വിഷ്ഡ് സർവീസ്' (Medal of Distinguished Service) ബഹുമതിക്ക് അർഹനാവുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം, അദ്ദേഹത്തോടുള്ള ആദരസൂചകമായി 'ഓപ്പറേഷൻ എന്റബെ' (Operation Entebbe) എന്ന സൈനിക ദൗത്യത്തിന്റെ പേര് "ഓപ്പറേഷൻ യോനാഥൻ" എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{commons category|Jonathan Netanyahu|Yonatan&nbsp;Netanyahu}} * {{OL author|OL220345A}} qk317ut2k8c5fo5ggj2md38b8f6xxq0 0 669313 4648206 2026-07-17T06:15:36Z Saul0fTarsus 6737 #REDIRECT [[യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു]] 4648206 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[യോനാഥാൻ നെതന്യാഹു]] 9ltwhcrv276rrstmrjml7zyespj1z92 0 669314 4648208 2026-07-17T06:25:55Z Saul0fTarsus 6737 '{{Infobox national military | name = ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന | native_name = {{Noitalics|{{nobold|צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל}}}} | image = [[File:Badge of the Israeli Defense Forces 2022 version.svg|165px|alt=IDF Emblem, containing a sword wrapped in an olive branch inside a Star of David]] | alt = | caption = [[Israel Defense Forces Emblem|Emblem]] | image2 = [...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648208 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന | native_name = {{Noitalics|{{nobold|צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל}}}} | image = [[File:Badge of the Israeli Defense Forces 2022 version.svg|165px|alt=IDF Emblem, containing a sword wrapped in an olive branch inside a Star of David]] | alt = | caption = [[Israel Defense Forces Emblem|Emblem]] | image2 = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|border|190px]] | caption2 = Standard | alt2 = Standard of the IDF, featuring the IDF emblem and the Israeli flag | motto = | founded = {{Start date and age|1948|05|26|df=yes}} | current_form = | disbanded = | branches = {{unbulletedlist|{{army|Israel}}|{{air force|Israel}}|{{navy|Israel}}}} | headquarters = | flying_hours = | website = {{URL|https://www.idf.il/en/|idf.il}} <!-- Leadership -->| commander-in-chief = | commander-in-chief_title = | chief minister = {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]] | chief minister_title = [[Prime Minister of Israel|Prime Minister]] | minister = {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]] | minister_title = [[Defense Minister of Israel|Defense Minister]] | chief_of_staff = {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]] | chief_of_staff_title = [[Chief of the General Staff (Israel)|Chief of the General Staff]] <!-- Manpower -->| age = 17 | conscription = 24–34 months | active = 169,500<ref name=IISS1>{{cite book| url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| title=The Military Balance 2023| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=15 February 2023| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page=331| isbn=9781032508955| access-date=18 October 2023| archive-date=1 March 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074652/https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| url-status=live}}</ref> | ranked = | reserve = 465,000<ref name=IISS1 /> | deployed = <!-- Financial --> | amount = {{USD|46.5 billion|link=yes}} (2024)<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2025|title=Trends in Military Expenditure 2024|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf#page=2 |access-date=28 April 2025 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref><br />([[List of countries by military expenditures|ranked 12th]]) | percent_GDP = 8.8% (2024)<ref name="SIPRI-2020"/> <!-- Industrial -->| domestic_suppliers = {{bulletedlist|[[Israel Aerospace Industries]]|[[Israel Weapon Industries]]|[[Elbit Systems]]|[[Elisra]]|[[Elta Systems|Elta]]|[[Rafael Advanced Defense Systems|Rafael]]|[[Israel Shipyards]]}} | foreign_suppliers = * {{flag|United States}} * {{flag|Germany}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Italy}} * {{flag|France}} * {{flag|India}} | imports = | exports = <!-- Related articles --> | history = [[Israeli–Palestinian conflict]] <small>(1948–present)</small><br />[[1948 Arab–Israeli War]] <small>(1948–1949)</small><br />[[Reprisal operations]] <small>(1951–1956)</small><br />[[Suez Crisis]] <small>(1956)</small><br />[[Six-Day War]] <small>(1967)</small><br />[[War of Attrition]] <small>(1967–1970)</small><br />[[Yom Kippur War]] <small>(1973)</small><br />[[1978 South Lebanon conflict|Operation Litani]] <small>(1978)</small><br />[[1982 Lebanon War]] <small>(1982–1985)</small><br />[[South Lebanon conflict (1982–2000)|South Lebanon conflict]] <small>(1985–2000)</small><br />[[First Intifada]] <small>(1987–1993)</small><br />[[Second Intifada]] <small>(2000–2005)</small><br />[[2006 Lebanon War]] <small>(2006)</small><br />[[Gaza War (2008–2009)]] <small>(2008–2009)</small><br />[[Israeli–Syrian ceasefire line incidents during the Syrian civil war]] <small>(2012–present)</small><br />[[2012 Gaza War]] <small>(2012)</small><br />[[2014 Gaza War]] <small>(2014)</small><br />[[2021 Israel–Palestine crisis]] <small>(2021)</small><br />[[Gaza war]] <small>(2023–present)</small><br />[[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] <small>(2023–present)</small><br />[[Israeli invasion of Syria (2024–present)|Israeli invasion of Syria]] <small>(2024–present)</small><br />[[Twelve-Day War]] <small>(2025)</small><br />[[2026 Iran war]] <small>(2026–present)</small><br /> [[Military operations conducted by the Israel Defense Forces|Others]] | ranks = [[Israel Defense Forces ranks]] }} ഇസ്രായേലിന്റെ ദേശീയ സൈന്യമാണ് '''ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന''' (IDF; ഹീബ്രു: צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, റോമനൈസ്ഡ്: Tsva Hagana le-Yisra'el, അർത്ഥം: 'ഇസ്രായേലിന്റെ പ്രതിരോധത്തിനായുള്ള സൈന്യം'). 'ത്സഹൽ' (Tzahal - צה״ל) എന്ന ഹീബ്രു ചുരുക്കപ്പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേൽ കരസേന, വ്യോമസേന, നാവികസേന എന്നീ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഈ സൈന്യം. ഇസ്രായേൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏക സൈനിക വിഭാഗമാണിത്. ചീഫ് ഓഫ് ജനറൽ സ്റ്റാഫ് (Chief of the General Staff) ആണ് ഐ.ഡി.എഫ്-നെ നയിക്കുന്നത്; ഇദ്ദേഹം പ്രതിരോധ മന്ത്രിക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. 87a5a29enucbstsyw0ek0dqc0mlowwq 4648209 4648208 2026-07-17T06:26:49Z Saul0fTarsus 6737 4648209 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന | native_name = {{Noitalics|{{nobold|צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל}}}} | image = [[File:Badge of the Israeli Defense Forces 2022 version.svg|165px|alt=IDF Emblem, containing a sword wrapped in an olive branch inside a Star of David]] | alt = | caption = [[Israel Defense Forces Emblem|Emblem]] | image2 = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|border|190px]] | caption2 = Standard | alt2 = Standard of the IDF, featuring the IDF emblem and the Israeli flag | motto = | founded = {{Start date and age|1948|05|26|df=yes}} | current_form = | disbanded = | branches = {{unbulletedlist|{{army|Israel}}|{{air force|Israel}}|{{navy|Israel}}}} | headquarters = | flying_hours = | website = {{URL|https://www.idf.il/en/|idf.il}} <!-- Leadership -->| commander-in-chief = | commander-in-chief_title = | chief minister = {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]] | chief minister_title = [[Prime Minister of Israel|Prime Minister]] | minister = {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]] | minister_title = [[Defense Minister of Israel|Defense Minister]] | chief_of_staff = {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]] | chief_of_staff_title = [[Chief of the General Staff (Israel)|Chief of the General Staff]] <!-- Manpower -->| age = 17 | conscription = 24–34 months | active = 169,500<ref name=IISS1>{{cite book| url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| title=The Military Balance 2023| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=15 February 2023| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page=331| isbn=9781032508955| access-date=18 October 2023| archive-date=1 March 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074652/https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| url-status=live}}</ref> | ranked = | reserve = 465,000<ref name=IISS1 /> | deployed = <!-- Financial --> | amount = {{USD|46.5 billion|link=yes}} (2024)<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2025|title=Trends in Military Expenditure 2024|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf#page=2 |access-date=28 April 2025 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref><br />([[List of countries by military expenditures|ranked 12th]]) | percent_GDP = 8.8% (2024)<ref name="SIPRI-2020"/> <!-- Industrial -->| domestic_suppliers = {{bulletedlist|[[Israel Aerospace Industries]]|[[Israel Weapon Industries]]|[[Elbit Systems]]|[[Elisra]]|[[Elta Systems|Elta]]|[[Rafael Advanced Defense Systems|Rafael]]|[[Israel Shipyards]]}} | foreign_suppliers = * {{flag|United States}} * {{flag|Germany}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Italy}} * {{flag|France}} * {{flag|India}} | imports = | exports = <!-- Related articles --> | history = [[Israeli–Palestinian conflict]] <small>(1948–present)</small><br />[[1948 Arab–Israeli War]] <small>(1948–1949)</small><br />[[Reprisal operations]] <small>(1951–1956)</small><br />[[Suez Crisis]] <small>(1956)</small><br />[[Six-Day War]] <small>(1967)</small><br />[[War of Attrition]] <small>(1967–1970)</small><br />[[Yom Kippur War]] <small>(1973)</small><br />[[1978 South Lebanon conflict|Operation Litani]] <small>(1978)</small><br />[[1982 Lebanon War]] <small>(1982–1985)</small><br />[[South Lebanon conflict (1982–2000)|South Lebanon conflict]] <small>(1985–2000)</small><br />[[First Intifada]] <small>(1987–1993)</small><br />[[Second Intifada]] <small>(2000–2005)</small><br />[[2006 Lebanon War]] <small>(2006)</small><br />[[Gaza War (2008–2009)]] <small>(2008–2009)</small><br />[[Israeli–Syrian ceasefire line incidents during the Syrian civil war]] <small>(2012–present)</small><br />[[2012 Gaza War]] <small>(2012)</small><br />[[2014 Gaza War]] <small>(2014)</small><br />[[2021 Israel–Palestine crisis]] <small>(2021)</small><br />[[Gaza war]] <small>(2023–present)</small><br />[[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] <small>(2023–present)</small><br />[[Israeli invasion of Syria (2024–present)|Israeli invasion of Syria]] <small>(2024–present)</small><br />[[Twelve-Day War]] <small>(2025)</small><br />[[2026 Iran war]] <small>(2026–present)</small><br /> [[Military operations conducted by the Israel Defense Forces|Others]] | ranks = [[Israel Defense Forces ranks]] }} ഇസ്രായേലിന്റെ ദേശീയ സൈന്യമാണ് '''ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന''' (IDF; ഹീബ്രു: צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, റോമനൈസ്ഡ്: Tsva Hagana le-Yisra'el, അർത്ഥം: 'ഇസ്രായേലിന്റെ പ്രതിരോധത്തിനായുള്ള സൈന്യം'). 'ത്സഹൽ' (Tzahal - צה״ל) എന്ന ഹീബ്രു ചുരുക്കപ്പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേൽ കരസേന, വ്യോമസേന, നാവികസേന എന്നീ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഈ സൈന്യം. ഇസ്രായേൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏക സൈനിക വിഭാഗമാണിത്. ചീഫ് ഓഫ് ജനറൽ സ്റ്റാഫ് (Chief of the General Staff) ആണ് ഐ.ഡി.എഫ്-നെ നയിക്കുന്നത്; ഇദ്ദേഹം പ്രതിരോധ മന്ത്രിക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Sister project links |wikt=IDF |commons=Category:Israel Defense Forces |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no}} <!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> * {{Official website}} rgq2744lfoeodcnn8qsqu58bu8geioq 4648212 4648209 2026-07-17T06:31:11Z Saul0fTarsus 6737 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648212 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന | native_name = {{Noitalics|{{nobold|צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל}}}} | image = [[File:Badge of the Israeli Defense Forces 2022 version.svg|165px|alt=IDF Emblem, containing a sword wrapped in an olive branch inside a Star of David]] | alt = | caption = [[Israel Defense Forces Emblem|Emblem]] | image2 = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|border|190px]] | caption2 = Standard | alt2 = Standard of the IDF, featuring the IDF emblem and the Israeli flag | motto = | founded = {{Start date and age|1948|05|26|df=yes}} | current_form = | disbanded = | branches = {{unbulletedlist|{{army|Israel}}|{{air force|Israel}}|{{navy|Israel}}}} | headquarters = | flying_hours = | website = {{URL|https://www.idf.il/en/|idf.il}} <!-- Leadership -->| commander-in-chief = | commander-in-chief_title = | chief minister = {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]] | chief minister_title = [[Prime Minister of Israel|Prime Minister]] | minister = {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]] | minister_title = [[Defense Minister of Israel|Defense Minister]] | chief_of_staff = {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]] | chief_of_staff_title = [[Chief of the General Staff (Israel)|Chief of the General Staff]] <!-- Manpower -->| age = 17 | conscription = 24–34 months | active = 169,500<ref name=IISS1>{{cite book| url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| title=The Military Balance 2023| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=15 February 2023| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page=331| isbn=9781032508955| access-date=18 October 2023| archive-date=1 March 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074652/https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| url-status=live}}</ref> | ranked = | reserve = 465,000<ref name=IISS1 /> | deployed = <!-- Financial --> | amount = {{USD|46.5 billion|link=yes}} (2024)<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2025|title=Trends in Military Expenditure 2024|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf#page=2 |access-date=28 April 2025 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref><br />([[List of countries by military expenditures|ranked 12th]]) | percent_GDP = 8.8% (2024)<ref name="SIPRI-2020"/> <!-- Industrial -->| domestic_suppliers = {{bulletedlist|[[Israel Aerospace Industries]]|[[Israel Weapon Industries]]|[[Elbit Systems]]|[[Elisra]]|[[Elta Systems|Elta]]|[[Rafael Advanced Defense Systems|Rafael]]|[[Israel Shipyards]]}} | foreign_suppliers = * {{flag|United States}} * {{flag|Germany}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Italy}} * {{flag|France}} * {{flag|India}} | imports = | exports = <!-- Related articles --> | history = [[Israeli–Palestinian conflict]] <small>(1948–present)</small><br />[[1948 Arab–Israeli War]] <small>(1948–1949)</small><br />[[Reprisal operations]] <small>(1951–1956)</small><br />[[Suez Crisis]] <small>(1956)</small><br />[[Six-Day War]] <small>(1967)</small><br />[[War of Attrition]] <small>(1967–1970)</small><br />[[Yom Kippur War]] <small>(1973)</small><br />[[1978 South Lebanon conflict|Operation Litani]] <small>(1978)</small><br />[[1982 Lebanon War]] <small>(1982–1985)</small><br />[[South Lebanon conflict (1982–2000)|South Lebanon conflict]] <small>(1985–2000)</small><br />[[First Intifada]] <small>(1987–1993)</small><br />[[Second Intifada]] <small>(2000–2005)</small><br />[[2006 Lebanon War]] <small>(2006)</small><br />[[Gaza War (2008–2009)]] <small>(2008–2009)</small><br />[[Israeli–Syrian ceasefire line incidents during the Syrian civil war]] <small>(2012–present)</small><br />[[2012 Gaza War]] <small>(2012)</small><br />[[2014 Gaza War]] <small>(2014)</small><br />[[2021 Israel–Palestine crisis]] <small>(2021)</small><br />[[Gaza war]] <small>(2023–present)</small><br />[[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] <small>(2023–present)</small><br />[[Israeli invasion of Syria (2024–present)|Israeli invasion of Syria]] <small>(2024–present)</small><br />[[Twelve-Day War]] <small>(2025)</small><br />[[2026 Iran war]] <small>(2026–present)</small><br /> [[Military operations conducted by the Israel Defense Forces|Others]] | ranks = [[Israel Defense Forces ranks]] }} ഇസ്രായേലിന്റെ ദേശീയ സൈന്യമാണ് '''ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന''' (IDF; ഹീബ്രു: צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, റോമനൈസ്ഡ്: Tsva Hagana le-Yisra'el, അർത്ഥം: 'ഇസ്രായേലിന്റെ പ്രതിരോധത്തിനായുള്ള സൈന്യം'). 'ത്സഹൽ' (Tzahal - צה״ל) എന്ന ഹീബ്രു ചുരുക്കപ്പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേൽ കരസേന, വ്യോമസേന, നാവികസേന എന്നീ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഈ സൈന്യം. ഇസ്രായേൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏക സൈനിക വിഭാഗമാണിത്. ചീഫ് ഓഫ് ജനറൽ സ്റ്റാഫ് (Chief of the General Staff) ആണ് ഐ.ഡി.എഫ്-നെ നയിക്കുന്നത്; ഇദ്ദേഹം പ്രതിരോധ മന്ത്രിക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Sister project links |wikt=IDF |commons=Category:Israel Defense Forces |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no}} <!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> * {{Official website}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] pelszyxip1dlad665yaoml8aga3ezz5 4648213 4648212 2026-07-17T06:31:54Z Saul0fTarsus 6737 /* പുറം കണ്ണികൾ */ 4648213 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military | name = ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന | native_name = {{Noitalics|{{nobold|צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל}}}} | image = [[File:Badge of the Israeli Defense Forces 2022 version.svg|165px|alt=IDF Emblem, containing a sword wrapped in an olive branch inside a Star of David]] | alt = | caption = [[Israel Defense Forces Emblem|Emblem]] | image2 = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|border|190px]] | caption2 = Standard | alt2 = Standard of the IDF, featuring the IDF emblem and the Israeli flag | motto = | founded = {{Start date and age|1948|05|26|df=yes}} | current_form = | disbanded = | branches = {{unbulletedlist|{{army|Israel}}|{{air force|Israel}}|{{navy|Israel}}}} | headquarters = | flying_hours = | website = {{URL|https://www.idf.il/en/|idf.il}} <!-- Leadership -->| commander-in-chief = | commander-in-chief_title = | chief minister = {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]] | chief minister_title = [[Prime Minister of Israel|Prime Minister]] | minister = {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]] | minister_title = [[Defense Minister of Israel|Defense Minister]] | chief_of_staff = {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]] | chief_of_staff_title = [[Chief of the General Staff (Israel)|Chief of the General Staff]] <!-- Manpower -->| age = 17 | conscription = 24–34 months | active = 169,500<ref name=IISS1>{{cite book| url=https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| title=The Military Balance 2023| author1=International Institute for Strategic Studies| author-link1=International Institute for Strategic Studies| date=15 February 2023| publisher=[[Routledge]]| location=[[London]]| page=331| isbn=9781032508955| access-date=18 October 2023| archive-date=1 March 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20230301074652/https://www.iiss.org/publications/the-military-balance/the-military-balance-2023| url-status=live}}</ref> | ranked = | reserve = 465,000<ref name=IISS1 /> | deployed = <!-- Financial --> | amount = {{USD|46.5 billion|link=yes}} (2024)<ref name="SIPRI-2020">{{Cite web |date=April 2025|title=Trends in Military Expenditure 2024|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2025-04/2504_fs_milex_2024.pdf#page=2 |access-date=28 April 2025 |publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]}}</ref><br />([[List of countries by military expenditures|ranked 12th]]) | percent_GDP = 8.8% (2024)<ref name="SIPRI-2020"/> <!-- Industrial -->| domestic_suppliers = {{bulletedlist|[[Israel Aerospace Industries]]|[[Israel Weapon Industries]]|[[Elbit Systems]]|[[Elisra]]|[[Elta Systems|Elta]]|[[Rafael Advanced Defense Systems|Rafael]]|[[Israel Shipyards]]}} | foreign_suppliers = * {{flag|United States}} * {{flag|Germany}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Italy}} * {{flag|France}} * {{flag|India}} | imports = | exports = <!-- Related articles --> | history = [[Israeli–Palestinian conflict]] <small>(1948–present)</small><br />[[1948 Arab–Israeli War]] <small>(1948–1949)</small><br />[[Reprisal operations]] <small>(1951–1956)</small><br />[[Suez Crisis]] <small>(1956)</small><br />[[Six-Day War]] <small>(1967)</small><br />[[War of Attrition]] <small>(1967–1970)</small><br />[[Yom Kippur War]] <small>(1973)</small><br />[[1978 South Lebanon conflict|Operation Litani]] <small>(1978)</small><br />[[1982 Lebanon War]] <small>(1982–1985)</small><br />[[South Lebanon conflict (1982–2000)|South Lebanon conflict]] <small>(1985–2000)</small><br />[[First Intifada]] <small>(1987–1993)</small><br />[[Second Intifada]] <small>(2000–2005)</small><br />[[2006 Lebanon War]] <small>(2006)</small><br />[[Gaza War (2008–2009)]] <small>(2008–2009)</small><br />[[Israeli–Syrian ceasefire line incidents during the Syrian civil war]] <small>(2012–present)</small><br />[[2012 Gaza War]] <small>(2012)</small><br />[[2014 Gaza War]] <small>(2014)</small><br />[[2021 Israel–Palestine crisis]] <small>(2021)</small><br />[[Gaza war]] <small>(2023–present)</small><br />[[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] <small>(2023–present)</small><br />[[Israeli invasion of Syria (2024–present)|Israeli invasion of Syria]] <small>(2024–present)</small><br />[[Twelve-Day War]] <small>(2025)</small><br />[[2026 Iran war]] <small>(2026–present)</small><br /> [[Military operations conducted by the Israel Defense Forces|Others]] | ranks = [[Israel Defense Forces ranks]] }} ഇസ്രായേലിന്റെ ദേശീയ സൈന്യമാണ് '''ഇസ്രയേൽ പ്രതിരോധ സേന''' (IDF; ഹീബ്രു: צְבָא הֲגָנָה לְיִשְׂרָאֵל, റോമനൈസ്ഡ്: Tsva Hagana le-Yisra'el, അർത്ഥം: 'ഇസ്രായേലിന്റെ പ്രതിരോധത്തിനായുള്ള സൈന്യം'). 'ത്സഹൽ' (Tzahal - צה״ל) എന്ന ഹീബ്രു ചുരുക്കപ്പേരിലും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇസ്രായേൽ കരസേന, വ്യോമസേന, നാവികസേന എന്നീ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഈ സൈന്യം. ഇസ്രായേൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെ ഏക സൈനിക വിഭാഗമാണിത്. ചീഫ് ഓഫ് ജനറൽ സ്റ്റാഫ് (Chief of the General Staff) ആണ് ഐ.ഡി.എഫ്-നെ നയിക്കുന്നത്; ഇദ്ദേഹം പ്രതിരോധ മന്ത്രിക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== {{Sister project links |wikt=IDF |commons=Category:Israel Defense Forces |b=no |n=no |q=no |s=no |v=no |species=no}} <!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> * {{Official website|https://www.idf.il/}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] syj4d0brbbtewolfnrlux3pvkwf8oni 0 669315 4648216 2026-07-17T06:56:23Z Saul0fTarsus 6737 '{{Infobox company | name = Rafael Advanced Defense Systems Ltd. | logo = Rafael Advanced Defense Systems Logo.svg | logo_size = 250px | caption = | type = [[Government-owned corporation]] | traded_as = | fate = | predecessor = Science Corps | successor = | founded = {{start date and age|1948}} |...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648216 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Rafael Advanced Defense Systems Ltd. | logo = Rafael Advanced Defense Systems Logo.svg | logo_size = 250px | caption = | type = [[Government-owned corporation]] | traded_as = | fate = | predecessor = Science Corps | successor = | founded = {{start date and age|1948}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location_city = [[Kiryat Bialik]] | hq_location_country = Israel | num_locations = | area_served = | key_people = [[Yoav Har-Even]] ([[CEO]] and [[President (corporate title)|President]]) | industry = [[Arms industry|Defense]], [[Aerospace]] | products = Military aerospace<br />Missiles<br />[[Artillery|Ordnance]]<br />Defense electronics<br />Protection systems<br />Naval systems | services = | revenue = {{profit}}$4.850 billion [[United States dollar|USD]] (2024)<ref name=israeldefense>{{cite web|url=https://www.rafael.co.il/press/rafael-registers-record-breaking-year-in-sales-orders/|title=RAFAEL Registers Record Breaking Year in Sales & Orders|website=www.rafael.co.il/}}</ref> | operating_income = | net_income = {{profit}}$159 million [[United States dollar|USD]] (2024)<ref name=israeldefense /> | assets = | equity = | owner = [[State of Israel]] | num_employees = 10,000 | divisions = Missiles and NCW Division<br />Ordnance and Protection Division<br />Manor – Advanced Defense Technologies Division | subsidiaries = RDC (RAFAEL Development Corporation) | website = {{URL|www.rafael.co.il}} | footnotes = | intl = }} ഒരു ഇസ്രായേലി പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യാ കമ്പനിയാണ് '''റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്''' ({{langx|he|רפאל - מערכות לחימה מתקדמות בע"מ}}). ആയുധങ്ങളും സൈനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള 'ദേശീയ പ്രതിരോധ ഗവേഷണ വികസന ലബോറട്ടറി' (National R&D Defense Laboratory) ആയാണ് ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. തുടർന്ന് 2002-ൽ ഇതിനെ ഒരു ലിമിറ്റഡ് കമ്പനിയായി മാറ്റി<ref>{{cite web|url=http://duns100.dundb.co.il/ts.cgi?tsscript=comp_eng&duns=600024863|title=Globes Dun's 100 - Rafael Advanced Defense Systems Ltd.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514133537/http://duns100.dundb.co.il/ts.cgi?tsscript=comp_eng&duns=600024863|archive-date=2013-05-14}}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} == പുറം കണികൾ == {{Commons category}} *{{Official website|www.rafael.co.il|Rafael official website}} *[http://www.rdc.co.il Rafael Development Corporation] *[https://web.archive.org/web/20050129014441/http://www.eurosatory.mod.gov.il/pdfs/rafae1.pdf Rafael at EurpStory 2004] *[http://www.rafael.co.il/web/rafnew/events/lic-05.htm Rafael at the LIC-2005 conference] *[https://rafael-uk.com Rafael UK] {{Rafael Advanced Defense Systems}} {{Automotive industry in Israel}} 1h6xub8sbe8qcb3zmkyfd97o2cmea3i 4648218 4648216 2026-07-17T06:56:52Z Saul0fTarsus 6737 [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] ചേർത്തു [[വിക്കിപീഡിയ:ഹോട്ട്കാറ്റ്|ഹോട്ട്ക്യാറ്റ്]] ഉപയോഗിച്ച് 4648218 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Rafael Advanced Defense Systems Ltd. | logo = Rafael Advanced Defense Systems Logo.svg | logo_size = 250px | caption = | type = [[Government-owned corporation]] | traded_as = | fate = | predecessor = Science Corps | successor = | founded = {{start date and age|1948}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location_city = [[Kiryat Bialik]] | hq_location_country = Israel | num_locations = | area_served = | key_people = [[Yoav Har-Even]] ([[CEO]] and [[President (corporate title)|President]]) | industry = [[Arms industry|Defense]], [[Aerospace]] | products = Military aerospace<br />Missiles<br />[[Artillery|Ordnance]]<br />Defense electronics<br />Protection systems<br />Naval systems | services = | revenue = {{profit}}$4.850 billion [[United States dollar|USD]] (2024)<ref name=israeldefense>{{cite web|url=https://www.rafael.co.il/press/rafael-registers-record-breaking-year-in-sales-orders/|title=RAFAEL Registers Record Breaking Year in Sales & Orders|website=www.rafael.co.il/}}</ref> | operating_income = | net_income = {{profit}}$159 million [[United States dollar|USD]] (2024)<ref name=israeldefense /> | assets = | equity = | owner = [[State of Israel]] | num_employees = 10,000 | divisions = Missiles and NCW Division<br />Ordnance and Protection Division<br />Manor – Advanced Defense Technologies Division | subsidiaries = RDC (RAFAEL Development Corporation) | website = {{URL|www.rafael.co.il}} | footnotes = | intl = }} ഒരു ഇസ്രായേലി പ്രതിരോധ സാങ്കേതികവിദ്യാ കമ്പനിയാണ് '''റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ് ലിമിറ്റഡ്''' ({{langx|he|רפאל - מערכות לחימה מתקדמות בע"מ}}). ആയുധങ്ങളും സൈനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളും വികസിപ്പിക്കുന്നതിനായി ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള 'ദേശീയ പ്രതിരോധ ഗവേഷണ വികസന ലബോറട്ടറി' (National R&D Defense Laboratory) ആയാണ് ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. തുടർന്ന് 2002-ൽ ഇതിനെ ഒരു ലിമിറ്റഡ് കമ്പനിയായി മാറ്റി<ref>{{cite web|url=http://duns100.dundb.co.il/ts.cgi?tsscript=comp_eng&duns=600024863|title=Globes Dun's 100 - Rafael Advanced Defense Systems Ltd.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514133537/http://duns100.dundb.co.il/ts.cgi?tsscript=comp_eng&duns=600024863|archive-date=2013-05-14}}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} == പുറം കണികൾ == {{Commons category}} *{{Official website|www.rafael.co.il|Rafael official website}} *[http://www.rdc.co.il Rafael Development Corporation] *[https://web.archive.org/web/20050129014441/http://www.eurosatory.mod.gov.il/pdfs/rafae1.pdf Rafael at EurpStory 2004] *[http://www.rafael.co.il/web/rafnew/events/lic-05.htm Rafael at the LIC-2005 conference] *[https://rafael-uk.com Rafael UK] {{Rafael Advanced Defense Systems}} {{Automotive industry in Israel}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്രയേൽ]] te00cvb147dch0l6y2ev8g63ft639ni 0 669316 4648217 2026-07-17T06:56:29Z Saul0fTarsus 6737 #REDIRECT [[റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ്]] 4648217 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ്]] 24g9es1zg9ntpz5kn3zhslivvxxd8ye 10 669317 4648219 2026-07-17T06:58:01Z Saul0fTarsus 6737 ' {{Navbox |name = റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ് |title = Military equipment produced by [[Rafael Advanced Defense Systems]] |listclass = hlist |image = [[File:RAFAEL_logo.png|180px|border]] |group1 = Missiles, rockets, and projectiles |list1 = * [[Barak 1]]{{sup|1}} * [[Python (missile)#Derby|Derby]] * [[Spike Firefly|L-Spike 1x]] * Luz (missil...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4648219 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = റാഫേൽ അഡ്വാൻസ്‌ഡ് ഡിഫെൻസ് സിസ്റ്റംസ് |title = Military equipment produced by [[Rafael Advanced Defense Systems]] |listclass = hlist |image = [[File:RAFAEL_logo.png|180px|border]] |group1 = Missiles, rockets, and projectiles |list1 = * [[Barak 1]]{{sup|1}} * [[Python (missile)#Derby|Derby]] * [[Spike Firefly|L-Spike 1x]] * [[Luz (missile)|Luz]] * [[MATADOR]]{{sup|2}} * [[Popeye (missile)|Popeye]] * [[Python (missile)|Python]] * [[Python (missile)#Shafrir-1|Shafrir]] * [[ROCKS (missile)|ROCKS]] * [[SIMON breach grenade|SIMON]] * [[Spike (missile)|Spike]] * [[Sparrow (target missile)|Sparrow]] |group2 = Remote weapon stations |list2 = * [[Rafael Overhead Weapon Station|Rafael]] * [[Samson Remote Controlled Weapon Station|Samson]] * [[Typhoon Weapon Station|Typhoon]] |group3 = Air-defense systems |list3 = * [[Barak 1]]{{sup|1}} * [[David's Sling]]{{sup|3}} * [[Iron Beam]] * [[Iron Dome]] * [[SPYDER]] * [[Drone Dome]] |group4 = Surface vehicles |list4 = * [[Golan Armored Vehicle]] * [[Protector USV]] * [[Wolf Armoured Vehicle]]{{sup|4}} |group5 = Electronic Warfare |list5 = * [[Sky Shield]] * [[C-GEM]] |group6 = Miscellaneous |list6 = * [[Litening|Litening (targeting pod)]]{{sup|5}} * [[Spice (bomb)|Spice (guidance kit)]] * [[Trophy (countermeasure)|Trophy (active protection system)]] |below = {{sup|1}} Joint venture with [[Israel Aerospace Industries|IAI]]. {{sup|2}} Joint venture with [[Defence Science and Technology Agency|DSTA]]. {{sup|3}} Joint venture with [[Raytheon]]. {{sup|4}} Joint venture with [[Hatehof]]. {{sup|5}} Joint venture with [[Northrop Grumman]]. }}<noinclude> {{navbox documentation}} [[Category:Israel military templates]] </noinclude> 2k0195guq3z6fosf1wj89fner6ue9fa 3 669318 4648221 2026-07-17T08:44:00Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4648221 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Sruthy syam | Sruthy syam | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 08:44, 17 ജൂലൈ 2026 (UTC) o84k94wcre8c0lfhnoe43u69rlzhl1r 0 669319 4648222 2026-07-17T08:45:58Z Saul0fTarsus 6737 #REDIRECT [[അയൺ ഡോം]] 4648222 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[അയൺ ഡോം]] pomgrgnjy9bpes222lnvj6ya0ext3hl 0 669320 4648223 2026-07-17T08:53:39Z Saul0fTarsus 6737 #REDIRECT 4648223 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[ഇസ്രയേൽ]] 62q9zwu672by4gf37xj31a78jxnf2cr