വിക്കിപീഡിയ mlwiki https://ml.wikipedia.org/wiki/%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%A7%E0%B4%BE%E0%B4%A8_%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B5%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter മീഡിയ പ്രത്യേകം സംവാദം ഉപയോക്താവ് ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം വിക്കിപീഡിയ വിക്കിപീഡിയ സംവാദം പ്രമാണം പ്രമാണത്തിന്റെ സംവാദം മീഡിയവിക്കി മീഡിയവിക്കി സംവാദം ഫലകം ഫലകത്തിന്റെ സംവാദം സഹായം സഹായത്തിന്റെ സംവാദം വർഗ്ഗം വർഗ്ഗത്തിന്റെ സംവാദം കവാടം കവാടത്തിന്റെ സംവാദം കരട് കരട് സംവാദം TimedText TimedText talk ഘടകം ഘടകത്തിന്റെ സംവാദം Event Event talk 0 4253 4651554 4602447 2026-07-29T07:12:21Z Meenakshi nandhini 99060 4651554 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] ay4jrdx74hyrvhie9acptnolszvkzo6 4651555 4651554 2026-07-29T07:12:39Z Meenakshi nandhini 99060 4651555 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] c4ueh0z1b17v1eknaq98ekylybuyiyn 4651556 4651555 2026-07-29T07:15:08Z Meenakshi nandhini 99060 4651556 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] 1f6o86gastqdkxv8os96u8h81p2l57d 4651560 4651556 2026-07-29T07:33:28Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4651560 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] sx6ktdd3vyqqsuzxbv856r67nnwdkkc 4651561 4651560 2026-07-29T07:35:26Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4651561 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] nzrbk4neklarqrocu4d7gxrme4echc6 4651562 4651561 2026-07-29T07:38:41Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4651562 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - An additional 148&nbsp;km² of evergreen forest at Ponnambalamedu added to the reserve<ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] ne1nwri4vfozpmw1r2wqmb5cmdmzvqm 4651563 4651562 2026-07-29T07:39:27Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651563 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - An additional 148&nbsp;km² of evergreen forest at Ponnambalamedu added to the reserve<ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] q0e3lcw0em0vam5345lk8denbj9jdue 4651564 4651563 2026-07-29T07:40:03Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651564 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - An additional 148&nbsp;km² of evergreen forest at Ponnambalamedu added to the reserve<ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] apmqp19uqaxplvm8682iivpkkfyusdk 4651566 4651564 2026-07-29T07:40:55Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651566 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - പൊന്നമ്പലമേട്ടിലെ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ നിത്യഹരിത വനം കൂടി റിസർവിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തു[8] <ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] d72csis9kyxn4tr1ba3bi0091dmx30g 4651567 4651566 2026-07-29T07:42:30Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഇതും കൂടി */ 4651567 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2"/> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - പൊന്നമ്പലമേട്ടിലെ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ നിത്യഹരിത വനം കൂടി റിസർവിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തു[8] <ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] jqcq3d2imtvc36r2nqmdx3v1xuxynmf 4651568 4651567 2026-07-29T07:44:15Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഭൂമിശാസ്ത്രം */ 4651568 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2">{{cite tech report|title=STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV |url=https://docs.kfri.res.in/xxxxKFRI-RR/KFRI-RR150.pdf |author=N. Sasidharan |institution=Kerala Forest Research Institute |number=150 |date=July 1998|access-date=24 January 2016}}</ref> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - പൊന്നമ്പലമേട്ടിലെ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ നിത്യഹരിത വനം കൂടി റിസർവിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തു[8] <ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] k1oice3zwv90fx3vv840kw9qj2n2zpd 4651569 4651568 2026-07-29T07:44:59Z Meenakshi nandhini 99060 4651569 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Periyar National Park}} {{Infobox protected area | name = Periyar National Park | image = Periyar National Park.JPG | photo_caption ll = | pushpin_map = India Kerala#India | map_caption = Location in Kerala | pushpin_relief = 1 | mapframe = Yes | map_size = 200 | pushpin_label = Periyar NP | iucn_category = II | location = [[Idukki district|Idukki]] and [[Pathanamthitta district|Pathanamthitta]], [[Kerala]] state, [[India]] | nearest_city = [[Kottayam]], [[Kochi (India)|Kochi]] | coordinates = {{Coord|9.5775|N|77.1800|E|format=dms|display=inline,title}} | area_km2 = 350.54 | established = 1934-1950 (as Nellikkaampetty Game Sanctuary), 1950-present (as Periyar Wildlife Sanctuary) | visitation_num = 754,306 | visitation_year = 2016 | governing_body = Govt of India & [[Kerala Forest and Wildlife Department|Department of Forests and Wildlife (Kerala)]]<br /> Field Director: Sri. Georgi P Mathechan<br /> Deputy Director: Smt. Silpa V. Kumar | administrators = }} [[ചിത്രം:പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം.png|thumb|350px|right|പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]] [[കടുവ|കടുവകളുടെ]] സംരക്ഷണത്തിനായി [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലുള്ള]] [[ഇന്ത്യയിലെ കടുവസംരക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ|27 പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്‌]] '''പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം'''(Periyar Tiger Reserve).925 ച.കി.മീ വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം.<ref>{{Cite web |title=Kerala Forest Department |url=https://forest.kerala.gov.in |access-date=2025-02-06 |website=forest.kerala.gov.in}}</ref> നിരവധി തദ്ദേശീയങ്ങളായ സസ്യങ്ങളേയും ജീവികളേയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.[[ഡിസംബർ]]-[[ജനുവരി]] മാസങ്ങളിൽ 15° സെൽഷ്യസും [[ഏപ്രിൽ]]-[[മെയ്‌]] മാസങ്ങളിൽ 31° സെൽഷ്യസും വരെ ആണിവിടുത്തെ താപനില. പ്രതിവർഷം 3000 മില്ലിമീറ്റർ മഴവരെയും ലഭിക്കാറുണ്ട്‌. ആന സംരക്ഷണ പദ്ധതി(Project Elephant) പ്രദേശമായും ഈ സ്ഥലത്തെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു. [[File:Entrance to Information Centre at Periyar Tiger Reserve.jpg|alt=Entrance to Information Centre at Periyar National Park|thumb|Entrance to Information Centre at Periyar National Park]] തമിഴ്‌നാടിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള തെക്കൻ പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ ഏലം കുന്നുകളിലും പന്തളം കുന്നുകളിലും ഉയർന്നാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുമളി, തേക്കടി എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് 4 കിലോമീറ്റർ (2.5 മൈൽ), തൊടുപുഴയിൽ നിന്ന് 86 കിലോമീറ്റർ (53 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക്, കോട്ടയത്തിന് 103 കിലോമീറ്റർ (64 മൈൽ) കിഴക്ക്, മധുരയിൽ നിന്ന് 110 കിലോമീറ്റർ (68 മൈൽ) പടിഞ്ഞാറ്, കൊച്ചിയിൽ നിന്ന് 147 കിലോമീറ്റർ (91 മൈൽ) തെക്കുകിഴക്ക് ആയിട്ടാണ് ഈ പാർക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref name="PTR">{{citation |url=http://www.periyartigerreserve.org/ |title=Welcome to Periyar Tiger Reserve |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2012 |access-date=2012-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103092354/http://www.periyartigerreserve.org/ |archive-date=3 November 2019 |url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Ptrsymbol.jpg|thumb|200px| പെരിയാർ കടുവ സങ്കേതത്തിന്റെ ചിഹ്നം]] [[തിരുവിതാംകൂർ]] ശ്രീമൂലം തിരുനാൾ മഹാരാജാവിന്റെ കാലത്ത് 1886-ൽ മദ്രാസ് ഗവണ്മെന്റുമായി ഒപ്പുവെച്ച കരാറിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ [[പെരിയാർ|പെരിയാറിനു]] കുറുകെ നിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടാണ് [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]]. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവിസങ്കേതം തുടങ്ങുന്നതിന് ഹേതുവായത് ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാ‍ണമാ‍ണ്. ധാരാളം മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ പ്രദേശത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചത്. മരങ്ങൾ മുറിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ശബ്ദ കോലാഹലം നിമിത്തം മൃഗങ്ങൾ അവിടം വിട്ടു പോകുമെന്നതിനാൽ മരങ്ങൾ അവിടെത്തന്നെ നിലനിർത്തി. സംഭരണി നിറഞ്ഞപ്പോൾ മൃഗങ്ങൾ അതിനു ചുറ്റും കേന്ദ്രീകരിക്കുകയും ചെയ്തു.1899ൽ പെരിയാർ തടാകതീരത്തെ വനപ്രദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വ് രൂപവത്കരിച്ചു. 1931 ൽ ഭരണമേറ്റ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ശ്രീ ചിത്തിരതിരുനാൾ മഹാരാജാവ്]] വന്യജീവി സംരക്ഷണത്തിന് പ്രത്യേക താല്പര്യമെടുത്തു. അദ്ദേഹം 1933-ൽ എസ്.സി.എച്.റോബിൻസൺ എന്നയാളെ വനപാലകനായി നിയമിച്ചു. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം 1934-ൽ പെരിയാർ ലേക് റിസർവ്വിന്റെ ഒരു ഭാഗം '''നെല്ലിക്കാം‌പട്ടി''' എന്നപേരിൽ വന്യജീവിസങ്കേതമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യ വന്യജീവി സങ്കേതവും ഇതാണ്.1950 ൽ ഇത് [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവി സങ്കേതമായി]].1978ൽ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശമായി. [[1885]]-ൽ [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌]] നിർമ്മിച്ചതോടു കൂടിയാണ്‌ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ആരംഭിച്ചത്‌. [[1899]]-ൽ തന്നെ ഈ പ്രദേശം തടാക സമീപ സംരക്ഷിതപ്രദേശമായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. [[1933]]-ൽ [[എസ്‌.സി. എച്ച്‌. റോബിൻസൺ]] എന്ന വെള്ളക്കാരന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം ഈ പ്രദേശത്തെ വിനോദസ്ഥലമായി(Game Sanctuary) പ്രഖ്യാപിക്കുകയും തുടർന്ന് ഒരു കൊല്ലത്തിനകം [[നെല്ലിക്കാംപട്ടി]] വിനോദ കേന്ദ്രമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. [[1950]]-ൽ പെരിയാർ വന്യജീവി കേന്ദ്രം എന്ന പുതിയ രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ചു. [[1978]] -ൽ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിതപ്രദേശം എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും നാലു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം ദേശീയോദ്യാനം എന്നനിലയിൽ കാതലായ പ്രദേശങ്ങളുടെ അറിയിപ്പുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു. [[1991]]-ൽ ആന സംരക്ഷിത പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും അഞ്ചു കൊല്ലത്തിനു ശേഷം പരിസ്ഥിതി പോഷണ പ്രദേശം എന്ന പരിധിക്കുള്ളിൽ പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. [[2001]]-ൽ കിഴക്കൻ പെരിയാർ, പടിഞ്ഞാറൻ പെരിയാർ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചു. == ഭൂമിശാസ്ത്രം == പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം ഏലം കുന്നുകളിലെ ഒരു പർവതപ്രദേശത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വടക്ക്, അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിയായ വെള്ളിമല വരെയുള്ള മേടഗണത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള സ്ഥലത്ത് നിന്നാണ് അതിർത്തി ആരംഭിക്കുന്നത്. കിഴക്ക് അതിർത്തി വെള്ളിമല മുതൽ കള്ളിമല കൊടുമുടി വരെയുള്ള അന്തർസംസ്ഥാന അതിർത്തിവരെയെത്തുന്നു <ref>(G.O. (P) No.65/2003/F&WLD dated Thiruvananthapuram, 20 December 03)</ref> (1615 മീറ്റർ). ഇവിടം 1,700 മീറ്ററിൽ (5,600 അടി) ഉയരമുള്ള പർവതനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഇത് 1,200 മീറ്റർ (3,900 അടി) ഉയരമുള്ള ഒരു പീഠഭൂമിയായി വികസിക്കുന്നു. ഈ നിരപ്പിൽ നിന്ന് റിസർവിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ സ്ഥലമായ പമ്പ നദിയുടെ 100 മീറ്റർ താഴ്‌വരയിലേക്ക് ഉയരം കുത്തനെ താഴുന്നു. പാർക്കിലെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള കൊടുമുടി 2,019 മീറ്റർ (6,624 അടി) ഉയരമുള്ള കോട്ടമലയാണ്, ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും തെക്കേ അറ്റത്തുള്ള കൊടുമുടി 2,000 മീറ്ററിൽ (6,562 അടി) ഉയരമുള്ളതാണ്. പെരിയാർ നദിയും പമ്പ നദിയും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് മ്ലാപ്പാറയിലെ റിസർവ് വനങ്ങളിൽ നിന്നുമാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.<ref name="PTR catchment">{{citation |url=https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |title=Periyar Tiger Reserve - UNESCO World Heritage site |publisher=Periyar Tiger Reserve |year=2021 |access-date=2021-08-12 |archive-date=12 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812155802/https://www.periyartigerreserve.org/Knowmore?id=60b87d102f9436962dd1356e&content=Periyar%20Tiger%20Reserve |url-status=live }}</ref>പാർക്കിനുള്ളിലെ മറ്റ് പ്രധാന കൊടുമുടികൾ പച്ചയാർമല, വെള്ളിമല, സുന്ദരമല, ചൊക്കംപെട്ടി മല, കരിമല എന്നിവയാണ്. <ref name="KFRI2">{{cite tech report|title=STUDIES ON THE FLORA OF PERIYAR TIGER RESERV |url=https://docs.kfri.res.in/xxxxKFRI-RR/KFRI-RR150.pdf |author=N. Sasidharan |institution=Kerala Forest Research Institute |number=150 |date=July 1998|access-date=24 January 2016}}</ref> കുത്തനെയുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുന്നുകളാണ് ഇവിടുത്തെ ഭൂപ്രകൃതിയിൽ ഉൾപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. 31 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ (12 മൈൽ) വിസ്തീർണ്ണമുള്ള ഒരു ജലസംഭരണിയായ പെരിയാർ തടാകത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ് ഈ വന്യജീവി സങ്കേതം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. <ref>{{citation |url=https://www.britannica.com/place/Periyar-River |title=Periyar River |publisher=Encyclopedia Britannica |year=2016 |access-date=2021-08-12 |archive-date=20 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020093840/https://www.britannica.com/place/Periyar-River |url-status=live }}</ref> 1895-ൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ ഈ ജലസംഭരണി രൂപപ്പെട്ടു. വനപ്രദേശങ്ങളിലെ കുന്നുകളുടെ ചുറ്റുപാടിലൂടെയാണ് ഈ ജലസംഭരണിയും പെരിയാർ നദിയും വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ് ഒഴുകുന്നത്. ഇത് പ്രാദേശിക വന്യജീവികൾക്ക് സ്ഥിരമായ ജലസ്രോതസ്സായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി]], [[പത്തനംതിട്ട ജില്ല|പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലായിട്ടാണ്‌ പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്‌. [[പമ്പാനദി]], [[പെരിയാർ]] എന്നീ നദികളാണ്‌ പ്രദേശത്തുള്ളത്‌. 430 ച.കി.മീ വരുന്ന കാതൽ പ്രദേശവും(Core zone), പെരിയാർ തടാകത്തിനു ചുറ്റുവട്ടത്തിലുള്ള 148 ച.കി.മീ വരുന്ന വിനോദ പ്രദേശവും(Tourism Zone), 347 ച.കി.മീ വരുന്ന സഹായവന പ്രദേശങ്ങളും(Buffer Zone) ഉൾപ്പെടുന്നു. കാതൽ പ്രദേശം തികച്ചും സംരക്ഷിതമാണ്‌ മനുഷ്യസാമീപ്യം ഇല്ലാത്ത ഇവിടം കന്യാവനങ്ങളായി കരുതപ്പെടുന്നു. സഹായവനപ്രദേശങ്ങളിലാണ്‌ [[ശബരിമല|ശബരിമലയുൾപ്പെടുന്നത്‌]]. വിനോദ പ്രദേശങ്ങളും സഹായവനങ്ങളായാണ്‌ കണക്കാക്കുന്നത്‌. == ചരിത്രം== * 1895 – [[മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ]] നിർമ്മാണം * 1899 – പെരിയാർ തടാക സംരക്ഷണ കേന്ദ്രത്തിന്റെ രൂപീകരണം * 1933 – എസ്.സി.എച്ച്. റോബിൻസൺ ആദ്യത്തെ ഗെയിം വാർഡനായി നിയമിതനായി * 1934 – നെല്ലിക്കാംപട്ടി ഗെയിം സാങ്ച്വറി രൂപീകരണം * 1950 – പെരിയാറിനെ [[വന്യജീവി സങ്കേതം|വന്യജീവി സങ്കേതം]] ആയി ഏകീകരിക്കൽ * 1978 – പെരിയാറിനെ [[മൃഗ സംരക്ഷണ കേന്ദ്രം|കടുവ സങ്കേതം]] ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു * 1982 – കോർ ഏരിയയെ [[ദേശീയ ഉദ്യാനം]] ആയി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന്റെ പ്രാഥമിക അറിയിപ്പ് * 1991 – [[പ്രോജക്റ്റ് എലിഫന്റ്]] പ്രകാരം ഉൾപ്പെടുത്തി * 1996 – ഇന്ത്യ ഇക്കോ-ഡെവലപ്മെന്റ് പ്രോജക്റ്റ് ആരംഭിച്ചു * 2001 – പെരിയാർ ഈസ്റ്റ്, പെരിയാർ വെസ്റ്റ് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചു * 2004 – പെരിയാർ ഫൗണ്ടേഷന്റെ രൂപീകരണം * 2007 – ഗുഡ്രിക്കൽ റേഞ്ചിന്റെ 148 കി.മീ² റിസർവിലേക്ക് ചേർത്തു<ref name="PTR"/> * 2011 – കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി വനം മന്ത്രാലയവും പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവിന്റെ മാനേജ്മെന്റ് നാഷണൽ ടൈഗർ കൺസർവേഷൻ അതോറിറ്റിയും (NTI)യും "വളരെ മികച്ചത്" എന്ന് വിലയിരുത്തി <ref>Sudhi, K. S. [https://web.archive.org/web/20110521225846/http://www.hindu.com/2011/05/17/stories/2011051758470400.htm Acclaim for Periyar, Parambikulam tiger reserves.] ''The Hindu'' 17 May 2011.</ref> * 2012 - പൊന്നമ്പലമേട്ടിലെ 148 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ നിത്യഹരിത വനം കൂടി റിസർവിലേക്ക് കൂട്ടിച്ചേർത്തു[8] <ref>Pillai, P. T. M. [https://web.archive.org/web/20120406004823/http://ibnlive.in.com/news/ponnambalamedu-comes-under-periyar-tiger-reserve/224982-60-116.html Ponnambalamedu comes under Periyar Tiger Reserve.] IBNLive.com India, 28 January 2012.</ref> == ജൈവജാലങ്ങൾ == [[File:Periyar Tiger Reserve DSCN1864.jpg|thumb|right|കടുവാസങ്കേതത്തിലെ കാട്ടാനക്കൂട്ടം]] ഏഴുതരം വനങ്ങളെങ്കിലും ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. #പടിഞ്ഞാറൻ തീര ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #പടിഞ്ഞാറൻ തീര അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ആർദ്ര ഇലകൊഴിയും വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഉന്നത ഉഷ്ണമേഖലാ നിത്യഹരിത വനങ്ങൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര ഉഷ്ണിത പുഷ്പിത വനങ്ങൾ #തെക്കേ ഇന്ത്യൻ അർദ്ധ-ഉഷ്ണമേഖലാ കുന്നിൻ പുൽമേടുകൾ #തെക്കൻ ഈർപ്പ സമ്മിശ്ര പുഷ്പിക്കും പുൽമേടുകൾ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സാമീപ്യം മൂലമുണ്ടാകുന്ന കടുത്ത ജലസാന്നിദ്ധ്യം മൂലം ഇവിടുത്തെ വനങ്ങൾ ആർദ്ര ഇല പൊഴിയും വനങ്ങളായും പിന്നീട്‌ ആർദ്ര മരു വനങ്ങളായും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നു കരുതുന്നു, === സസ്യങ്ങൾ === വിത്തിനു തോടുള്ള ഇനം [[സസ്യങ്ങൾ]] 1970 വംശങ്ങൾ ഇവിടെ ഉണ്ടെന്നു കരുതുന്നു. വിത്തിനു തോടില്ലാത്തയിനം മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. [[പരാഗണം|പരാഗിത]] സസ്യങ്ങൾ 173 വംശങ്ങളെ ഇവിടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിതപ്രദേശത്തു മാത്രം കാണുന്ന മൂന്നിനം സസ്യങ്ങളേയും തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്‌. Mucuna pruriens thekkadiensis, abenaria periyarensis, Syzygium periyarensis എന്നിവയാണവ. ഒട്ടനവധി ഔഷധസസ്യങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. === ജീവികൾ === [[ചിത്രം:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|150px|left|കടുവ]][[ചിത്രം:Lightmatter lion-tailed macaque.jpg|thumb|150px|right|സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്]] 62 വംശങ്ങൾ സസ്തനികൾ, 320 ഇനം [[പക്ഷികൾ]], 45 ഇനം [[ഉരഗങ്ങൾ]], 27 ഇനം [[ഉഭയജീവികൾ]], 38 ഇനം [[മത്സ്യങ്ങൾ]] എന്നിവയെ ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. നട്ടെല്ലുള്ള ജീവികളുടെ ഉയർന്ന എണ്ണം ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്‌. നട്ടെല്ലില്ലാത്തവയായ ഒച്ചുകൾ മുതലായവയും ഇവിടെ ഉണ്ട്‌. 160 ഇനം ചിത്രശലഭങ്ങളേയും ഇവിടേ കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു. [[കടുവ]] [[ആഹാരശൃംഖല|ആഹാരശൃംഖലയിൽ]] ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തു നിൽക്കുന്നതിനാൽ ചെറിയ ഇനം [[സസ്തനികൾ]] വരെ ഇവിടെ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മതയോടെ ആണ്‌ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നത്‌. [[ആന]], [[മ്ലാവ്‌]],[[കാട്ടുപോത്ത്]], [[കേഴ]], [[കൂരൻ]], [[സിംഹവാലൻ കുരങ്ങ്‌]], വംശനാശത്തിന്റെ വക്കിൽ നിൽക്കുന്ന [[വരയാട്‌]] എന്നിവയെ എല്ലാം ഈ പ്രദേശത്ത്‌ കണ്ടുവരുന്നു. [[ചിത്രം:Niltahr.jpg|thumb|150px|right|വരയാട്]] [[നീലഗിരി തേവാങ്ക്‌]], [[പാറാൻ]] മുതലായവയും ഈ പ്രദേശത്തു കാണുന്നു. [[ഡോ. സാലിം അലി]] കണ്ടെത്തിയ [[പഴംതീനി വവ്വാൽ|പഴംതീനി വവ്വാലിനേയും]] ഇവിടെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്‌. കട്ടിയേറിയ വനങ്ങളായതിനാൽ കടുവകളെ നേരിട്ടു കണ്ടെണ്ണാൻ കഴിയുകയില്ലങ്കിലും, പാദമുദ്രകൾ, നഖം ഉരച്ച പാടുകൾ, വിസർജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പഠനത്താൽ കടുവകളുടെ എണ്ണം 50 എങ്കിലും ഉണ്ടാകുമെന്നാണ്‌ കരുതുന്നത്‌. == സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം == തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന ആരാധനാ കേന്ദ്രമായ ശബരിമല, പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്താണ്‌. രണ്ടായിരത്തിലധികം വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുണ്ടെന്നു കരുതുന്ന [[മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രം|മംഗളാദേവി ക്ഷേത്രവും]] ഈ പരിധിക്കുള്ളിൽ വരുന്നു. ഇരുക്ഷേത്രങ്ങളിലേക്കുമുള്ള കനത്ത തീർത്ഥാടന ബാഹുല്യം പദ്ധതി പ്രദേശത്ത്‌ പരിസ്ഥിതി നാശം സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ട്‌. [[മണ്ണാൻമാർ]], [[പാലിയൻമാർ]], [[ഉരളികൾ]], [[മലയരയൻമാർ]], [[മലമ്പണ്ടാരങ്ങൾ]] എന്നിവരാണ്‌ പെരിയാർ കടുവാ സംരക്ഷിത പ്രദേശത്തു താമസിക്കുന്ന [[ആദിവാസികൾ]] വനം തന്നെ ആണ്‌ ഇവരുടെ മുഖ്യ ജീവനോപാധി. == പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന പ്രശ്നങ്ങൾ == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പുയർത്തിയാൽ ചതുരശ്രകിലോമീറ്ററുകളോളം വനങ്ങൾ ജലത്തിനടിയിലാകുമെന്നും തത്‌ഫലമായി കടുവകളുടെ അധീന പ്രദേശ പരിധി കുറയുകയും കടുവകളുടെ എണ്ണം കുറയുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ആശങ്ക നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റു ജീവികളേയും ഇതു ദോഷകരമായി ബാധിച്ചേക്കും. വിനോദസഞ്ചാരത്തിനും തീർത്ഥാടനത്തിനും എത്തുന്നവർ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മാലിന്യങ്ങളും പ്ലാസ്റ്റിക്‌ വസ്തുക്കളും ഇവിടുത്തെ ലോലമായ പരിസ്ഥിതിക്കു ദോഷമാകുന്നതായും ഒരു സംഘം ഗവേഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു‌. വനംകൊള്ളക്കാരും ഏറെ പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. == കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾ == #http://periyartigerreserve.org/ == ഇതും കൂടി == [[കേരള വനം വകുപ്പ്]] == അവലംബം == {{reflist}} {{commons category|Periyar National Park}} {{Tiger Reserves of India}} {{ഇന്ത്യയിലെ ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വന്യജീവി സംരക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശത്തുള്ള വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ]] ksq9dqlb2e0a8pztzc6fp5w5nlhm5qn 0 4906 4651573 4134972 2026-07-29T08:16:21Z Meenakshi nandhini 99060 4651573 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref> അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] 5eol50iuvsldix2dthmlxisnqhd9j8j 4651574 4651573 2026-07-29T08:34:32Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രപശ്ചാത്തലം */ 4651574 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> അദ്ദേഹം ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] 1d7l3kl931pwnbhpdsq85ysxkvhi27e 4651575 4651574 2026-07-29T08:38:52Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രപശ്ചാത്തലം */ 4651575 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] p8u911tlntp2emezlvqdjxvphtewylk 4651576 4651575 2026-07-29T08:42:30Z Meenakshi nandhini 99060 /* ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം */ 4651576 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ == == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] 5z3370l6j82uy3pmj7z494o3doxanvl 4651577 4651576 2026-07-29T08:44:53Z Meenakshi nandhini 99060 /* 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ */ 4651577 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ == 2018-ൽ കേരളത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക സാഹചര്യത്തിനും, ഋഷിഗംഗ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ തപോവൻ അണക്കെട്ടും തകർന്നതിനെ തുടർന്ന് 200-ഓളം പേരുടെ മരണത്തിനും ശേഷം 2021-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വീണ്ടും പൊതുജനശ്രദ്ധയിലേക്ക് ഉയർന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|title=Uttarakhand's Tapovan dam completely washed off, shows initial survey|website=NDTV|access-date=18 September 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827053239/https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|url-status=live}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ചുള്ള UNU-INWEH റിപ്പോർട്ട്, ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് വലിയ ഘടനാപരമായ പിഴവുകളുണ്ടെന്നും 100+ വർഷം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 3.5 ദശലക്ഷം ആളുകൾ അപകടത്തിലാണെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|title=UN report on threat to ageing dams in India mentions Kerala's Mullaperiyar dam|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=9 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509141053/https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|url-status=live}}</ref><ref name="scroll.in"/><ref name="Ageing dams pose growing threat"/> 2014-ൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം രൂപീകരിച്ച മേൽനോട്ട സമിതി കഴിഞ്ഞ ആറ് വർഷമായി ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് സുപ്രീം കോടതിയിൽ (ഡോ. ജോ ജോസഫും മറ്റുള്ളവരും vs. സംസ്ഥാനം തമിഴ്‌നാട് മറ്റുള്ളവരും) ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്തു. മറുപടിയായി, റൂൾ കർവ്, ഗേറ്റ് ഓപ്പറേഷൻ ഷെഡ്യൂൾ ഉടൻ അവതരിപ്പിക്കാനും അണക്കെട്ടിന്റെ ഇൻസ്ട്രുമെന്റേഷൻ കാലതാമസമില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ നടപടി നേരിടാനും സുപ്രീം കോടതി തമിഴ്‌നാട് ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോട് ഉത്തരവിട്ടു. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഈ നടപടികൾ നിർണായകമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൂടാതെ, സമഗ്രമായ സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലിന് കോടതി ഉത്തരവിടുകയും അണക്കെട്ട് ദേശീയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ ഏജൻസിയുടെ പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|title='Act seriously, people's lives will be at risk', SC raps Kerala and Tamil Nadu on Mullaperiyar dam maximum water level|website=News 18|access-date=18 September 2023|archive-date=26 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023142/https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|title=SC to Kerala, TN on Mullaperiyar dam issue|date=25 October 2021|publisher=News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704232314/https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|url-status=live}}</ref> == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] ttsgsko3smrk1pdf57k58lv6p58azvl 4651578 4651577 2026-07-29T08:46:56Z Meenakshi nandhini 99060 /* 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ */ 4651578 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study/> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918"/> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ == 2018-ൽ കേരളത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക സാഹചര്യത്തിനും, ഋഷിഗംഗ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ തപോവൻ അണക്കെട്ടും തകർന്നതിനെ തുടർന്ന് 200-ഓളം പേരുടെ മരണത്തിനും ശേഷം 2021-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വീണ്ടും പൊതുജനശ്രദ്ധയിലേക്ക് ഉയർന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|title=Uttarakhand's Tapovan dam completely washed off, shows initial survey|website=NDTV|access-date=18 September 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827053239/https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|url-status=live}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ചുള്ള UNU-INWEH റിപ്പോർട്ട്, ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് വലിയ ഘടനാപരമായ പിഴവുകളുണ്ടെന്നും 100+ വർഷം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 3.5 ദശലക്ഷം ആളുകൾ അപകടത്തിലാണെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|title=UN report on threat to ageing dams in India mentions Kerala's Mullaperiyar dam|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=9 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509141053/https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|url-status=live}}</ref><ref name="scroll.in"/><ref name="Ageing dams pose growing threat"/> 2014-ൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം രൂപീകരിച്ച മേൽനോട്ട സമിതി കഴിഞ്ഞ ആറ് വർഷമായി ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് സുപ്രീം കോടതിയിൽ (ഡോ. ജോ ജോസഫും മറ്റുള്ളവരും vs. സംസ്ഥാനം തമിഴ്‌നാട് മറ്റുള്ളവരും) ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്തു. മറുപടിയായി, റൂൾ കർവ്, ഗേറ്റ് ഓപ്പറേഷൻ ഷെഡ്യൂൾ ഉടൻ അവതരിപ്പിക്കാനും അണക്കെട്ടിന്റെ ഇൻസ്ട്രുമെന്റേഷൻ കാലതാമസമില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ നടപടി നേരിടാനും സുപ്രീം കോടതി തമിഴ്‌നാട് ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോട് ഉത്തരവിട്ടു. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഈ നടപടികൾ നിർണായകമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൂടാതെ, സമഗ്രമായ സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലിന് കോടതി ഉത്തരവിടുകയും അണക്കെട്ട് ദേശീയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ ഏജൻസിയുടെ പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|title='Act seriously, people's lives will be at risk', SC raps Kerala and Tamil Nadu on Mullaperiyar dam maximum water level|website=News 18|access-date=18 September 2023|archive-date=26 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023142/https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|title=SC to Kerala, TN on Mullaperiyar dam issue|date=25 October 2021|publisher=News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704232314/https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|url-status=live}}</ref> അർദ്ധരാത്രിക്ക് ശേഷം അണക്കെട്ടിന്റെ 10 ഷട്ടറുകൾ ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാതെ തമിഴ്‌നാട് തുറന്നതോടെ വീണ്ടും സംഘർഷം ഉടലെടുത്തു. ഇത് പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് കാരണമായി. ഒരു മാസത്തിനിടെ ഇത് നാലാം തവണയാണ് രാത്രി 10 മണിക്ക് ശേഷം തമിഴ്‌നാട് അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പകൽ സമയത്തും ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പുകളോടെയും അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കാൻ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ തമിഴ്‌നാട് മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് കത്തയച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|title=Idukki residents take out protest march as Tamil Nadu opens Mullaperiyar dam without warning|website=New Indian Express|access-date=18 September 2023|archive-date=23 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123050123/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|title=Water release from Mullaperiyar dam creates tension between Kerala and Tamil Nadu|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704230904/https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|url-status=live}}</ref> == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] dmkg0wc8tir3jyyoluqb202x75mjmes 4651579 4651578 2026-07-29T08:53:08Z Meenakshi nandhini 99060 4651579 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mullaperiyar Dam}}{{Infobox dam | name = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌ | res_max_depth = {{Convert|43.281|m|ft|0|abbr=on}} | spillway_count = 13<ref>{{cite news|author=ET Bureau|title=Tamil Nadu tells Supreme Court to restrain Kerala on Mullaiperiyaru dam|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-02/news/30467941_1_mullaperiyaru-dam-new-dam-tremors|access-date=6 December 2011|newspaper=Economic Times|date=2 December 2011}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=നവംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | spillway_type = Chute | spillway_capacity = {{convert|3454.62|m3/s|cuyd/s|0}}<ref name="nrld" /> | res_name = | res_capacity_total = {{Convert|443230000|m3|acre feet|0|abbr=on}} | res_capacity_active = {{Convert|299130000|m3|acre feet|0|abbr=on}}<ref name=study>{{cite web|title=Mullaperiyar Environmental Protection Forum v. Union of India (UOI) and Ors|url=http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf|pages=1–2|publisher=Supreme Courth of India|access-date=30 November 2011|archive-date=16 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111216014733/http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf|url-status=live}}</ref> | res_capacity_inactive = | res_catchment = | res_surface = | res_elevation = | res_max_length = | dam_elevation_crest = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = [[Tamil Nadu Generation and Distribution Corporation Limited]] | plant_commission = Unit 1:1958 <br /> Unit 2: 1959 <br />Unit 3:1959 <br /> Unit 4:1965 | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = 3 x 42&nbsp;MW <br /> 1 x 35 &nbsp;MW<ref>{{Cite web |url=http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2021-10-20 |archive-date=2020-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110225851/http://www.cea.nic.in/reports/others/planning/pdm/list_power_stations_2018.pdf |url-status=dead }}</ref> | plant_capacity = 161 MW | plant_annual_gen = | website = | dam_crosses = [[Periyar (river)|Periyar River]] | dam_volume = | name_official = മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്‌, ഇടുക്കി | status = O | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India#India Kerala | location_map_size = | location_map_caption = | coordinates = {{coord|9|31|43|N|77|8|39|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ഇന്ത്യ]] | location = [[കേരള]] | construction_began = 1887 | dam_width_base = {{Convert|42.2|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="Frye1918">{{cite book |last=Frye |first=Albert Irvin|title=Civil engineers' pocket book: a reference-book for engineers, contractors, and students, containing rules, data, methods, formulas and tables |url=https://archive.org/stream/civilengineerspo00frye#page/858/mode/2up |access-date=30 November 2011 |edition=2nd (corrected) |year=1918 |publisher=D. Van Nostrand Company |page=859}}</ref> | opening = 10 October 1895<ref>{{Cite web|last1=Oct 10|first1=TNN / Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=14:21|title=Mullaperiyar Dam turns 125 {{!}} Kochi News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/mullaperiyar-dam-turns-125/articleshow/78581459.cms|access-date=2021-08-03|website=The Times of India|language=en}}</ref> | demolished = | cost = | owner = <!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | operator = [[Tamil Nadu]]<!--DO NOT CHANGE THE OPERATOR WITHOUT DISCUSSING FIRST ON THE TALK PAGE.--> | dam_type = [[Gravity dam|Gravity]] | dam_height = | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation = {{Convert|53.66|m|ft|0|abbr=on}}<ref name="nrld" /> | dam_length = {{Convert|365.85|m|ft|0|abbr=on}} (main)<ref name="nrld" /> | dam_width_crest = {{Convert|3.6|m|ft|0|abbr=on}} | extra = }}{{OSM Location map |lat = 9.577 |lon = 77.18 |zoom = 10 |width = 260 |height = 400 |minimap = yes |mini-width= |mini-height= |minipog-x= |minipog-y= |scalemark =180 |mark-lat = 9.577 |mark-lon = 77.18 |mark-title = [[തേക്കടി]] |label = [[തേക്കടി]] |label-pos = right |mark-lat1 = 9.609 |mark-lon1 = 77.169 |mark-title1 = [[കുമളി]] |label1 = [[കുമളി]] |label-pos1 = |mark-lat2 = 9.529 |mark-lon2 = 77.144 |mark-title2 = Mullaperiyar |label2 = Mullaperiyar |label-pos2 = <!-- you can repeat landmarks up to 9 with this template --> }} [[കേരളം|കേരള]]<nowiki/>ത്തിൽ [[ഇടുക്കി ജില്ല]]<nowiki/>യിലുള്ള ഒരണക്കെട്ടാണ്, '''മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്'''<ref>{{Cite web |url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Dam_D00820 |title= Periyar Dam D00820 - |website= www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[പീരുമേട്|പീരുമേട് താലൂക്കിൽ]], [[കുമിളി ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|കുമിളി]] പ്രദേശത്താണ്, ഈ അണക്കെട്ടു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഈ പഞ്ചായത്തിലെ [[തമിഴ്‌നാട്]] അതിർത്തിയിലെ ശിവഗിരി മലകളിൽ നിന്നുത്ഭവിക്കുന്ന വിവിധ പോഷകനദികൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന [[മുല്ലയാർ]], [[പെരിയാർ|പെരിയാർനദിയായി]] അറിയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref><ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 7</ref> മുല്ലയാർനദിക്കു കുറുകെ പണിതിരിക്കുന്ന [[അണക്കെട്ട്|അണക്കെട്ടാണ്‌]], മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[തേക്കടി|തേക്കടിയിലെ]] [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതം]]<ref>{{Citeweb|url= http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.forest.kerala.gov.in|access-date= 2018-10-10|archive-date= 2019-03-04|archive-url= https://web.archive.org/web/20190304001730/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/periyar-tiger-reserve|url-status= dead}}</ref><ref>{{Citeweb|url =https://www.keralatourism.org/destination/periyar-tiger-reserve-idukki/192 |title= Periyar Tiger Reserve -|website= www.keralatourism.org }}</ref> ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ [[വാട്ടർ ടാങ്ക്|ജലസംഭരണിക്കു]]<nowiki/>ചുറ്റുമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ ശേഖരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന [[ജലം| നിശ്ചിതഅളവു വെള്ളം]], [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിൽ]] [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനും]] [[വൈദ്യുതി]]<nowiki/>നിർമ്മാണത്തിനുമാണുപയോഗിക്കുന്നത്. <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> അണക്കെട്ടിൽനിന്നും [[പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പ്|പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ]]<nowiki/>വഴിയാണ് വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്നത്. [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിലെ]] [[വൈഗ നദി]]യുടെ [[താഴ്‌വര|താഴ്‌വരയിലെ]] പ്രദേശങ്ങൾക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചന]]ത്തിനായി, [[പെരിയാർ വൈഗൈ ജലസേചന പദ്ധതി|പെരിയാർ വൈഗൈജലസേചനപദ്ധതി]]യിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ അണക്കെട്ട്, ഏറെക്കാലങ്ങളായി രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വിഷയമായിരിക്കുകയാണ്. ജലനിരപ്പുയർത്തണമെന്നു [[തമിഴ്‌നാട്]] ആവശ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ ആ നടപടി അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുമെന്നുപറഞ്ഞ്, [[കേരളം|കേരള]]സർക്കാർ ഈ ആവശ്യത്തെ നിരാകരിക്കുകയും ചെയ്തു. 1961ലെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തോടുകൂടെയാണ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെച്ചൊല്ലിയുള്ള വാദങ്ങളും എതിർവാദങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി മിശ്രിതമു]]<nowiki/>പയോഗിച്ചു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട, കാലപ്പഴക്കംചെന്ന ഈ അണക്കെട്ടിന്, ശക്തമായ വെള്ളപ്പാച്ചിലിനെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അതിനാൽതന്നെ, അണക്കെട്ടിന്റെ [[താഴ്‌വര]]<nowiki/>യിൽ താമസിക്കുന്ന ജനങ്ങൾക്ക്, ഈ അണക്കെട്ട്, സുരക്ഷാഭീഷണിയാണെന്നും പ്രമുഖവർത്തമാനപത്രമായ [[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]] അക്കാലത്തു റിപ്പോർട്ടുചെയ്തിരുന്നു. 2014 മെയ് 7ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയുടെ]] അഞ്ചംഗബഞ്ചിന്റെ വിധി, [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന]]<nowiki/>നുകൂലമായി വന്നു. ഈ വിധി, കേരളത്തിനു തികച്ചും പ്രതികൂലമായിരുന്നു. 136 അടിയിൽനിന്നു 142 അടിയിലേക്കു ജലനിരപ്പുയർത്താമെന്നും അണക്കെട്ടിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന്, ഒരു മൂന്നംഗസമിതിയെ നിയോഗിക്കാമെന്നും അന്നത്തെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]]<nowiki/>വിധിയിൽ പറയുന്നു.<ref name=security1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ|publisher=ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ|date=1962-05-11|quote=സുർക്കി മിശ്രിതമുപയോഗിച്ചുപണിത ഈ അണക്കെട്ട്, കനത്തസുരക്ഷാഭീഷണിയുയർത്തുന്നു}}</ref> 1887 നും 1895 നും ഇടയിൽ കേണൽ ജോൺ പെന്നിക്വിക്കിന്റെ കീഴിലുള്ള തൊഴിലാളികളാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചത്. കൂടാതെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസി പ്രദേശത്തേക്ക് (ഇന്നത്തെ തമിഴ്‌നാട്) കിഴക്കോട്ട് വെള്ളം തിരിച്ചുവിടുന്നതിനുള്ള ഒരു കരാറിലും ഇത് എത്തിചേർന്നു. അണക്കെട്ടിന് അടിത്തറയിൽ നിന്ന് 53.6 മീറ്റർ (176 അടി) ഉയരവും 365.7 മീറ്റർ (1,200 അടി) നീളവുമുണ്ട്.<ref name="nrld">{{cite web|url=http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|title=National Register for Large Dams|year=2009|publisher=Central Water Commission|pages=194–197|access-date=30 November 2011|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721165130/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="Frye1918" />[[തേക്കടി]]യിലെ പെരിയാർ ദേശീയോദ്യാനം അണക്കെട്ടിന്റെ റിസർവോയറിനു ചുറ്റുമാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. മുല്ലയാർ, പെരിയാർ നദികളുടെ സംഗമസ്ഥാനത്താണ് അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പെരിയാർ നദിയിൽ കേരളത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ അണക്കെട്ട്.<ref name="nrld" /><ref name="TNOwn">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|title=Tamil Nadu since the state is incontrovertible sole owner of the Mullaperiyar dam and all its appurtenant structures – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|website=[[The Times of India]]|date=9 February 2012|access-date=18 September 2023|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706224043/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/TN-CM-opposes-Keralas-move-for-real-time-monitoring-of-Mullaperiyaru-dam/articleshow/11822278.cms|url-status=live}}</ref><ref name="TNOwn2">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|title=Four dams – Mullaperiyar Dam, Parambikulam Dam, Thunakadavu Dam and Peruvaripallam Dam – are owned, operated and maintained by Tamil Nadu whereas they were situated in the territory of Kerala – Tamil Nadu Chief Minister Jayalalithaa.|access-date=5 May 2012|archive-date=20 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020230236/http://www.ndtv.com/article/tamil-nadu/jayalalithaa-writes-to-pm-on-draft-dam-safety-bill-2010-187041|url-status=dead}}</ref> എന്നാൽ അയൽ സംസ്ഥാനമായ തമിഴ്‌നാടാണ് ഇതിന്റെ നടത്തിപ്പും പരിപാലനവും നടത്തുന്നത്.<ref name="wiild">{{cite book|url=https://books.google.com/books|title=Water insecurity, institutions, and livelihood dynamics: a study in Plachimada, Kerala, India|year=2012|publisher=Centre for Development Studies (Trivandrum, India)|pages=58|access-date=11 August 2012|location=India|archive-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103122323/https://books.google.com/books|url-status=live}}</ref><ref name="c&s">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|title=Advances in Fish and Wildlife Ecology and Biology, Volume 4|year=2012|location=India|isbn=978-81-7035-517-5|page=29|last1=Kaul|first1=Bansi Lal|access-date=22 September 2016|archive-date=18 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230918155532/https://books.google.com/books?id=GwqPETB0MiwC&pg=PA29|url-status=live}}</ref> പെരിയാർ നദിയുടെ ആകെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം 5398 km2 ആണെങ്കിലും, തമിഴ്‌നാട്ടിലെ അണക്കെട്ടിൽ നിന്ന് 114 km2 താഴേക്ക് ഒഴുകുന്നു,<ref name="nias">{{cite web|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|title=The Mullaperiyar Conflict|year=2010|publisher=National Institute of Advanced Studies|pages=7|access-date=10 August 2012|location=India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|archive-date=15 December 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="cwrdm">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|title=No part of Mullaperiyar catchment is in TN: CWRDM Director|year=2012|access-date=10 August 2012|location=India|newspaper=The Hindu|archive-date=10 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120110214142/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2783258.ece|url-status=live}}</ref><ref name="iitr">{{cite web|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|title=Dam Break Analysis|year=2012|publisher=IIT Roorkee|pages=17–22|access-date=10 August 2012|location=India|archive-date=21 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055238/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/studyarea.html|url-status=live}}</ref> മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ വൃഷ്ടിപ്രദേശം പൂർണ്ണമായും കേരളത്തിലാണ്. അതിനാൽ പെരിയാർ ഒരു അന്തർസംസ്ഥാന നദിയല്ല. 2014 നവംബർ 21 ന്, 35 വർഷത്തിനിടെ ആദ്യമായി ജലനിരപ്പ് 142 അടിയിലെത്തി.<ref name="142Feet">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|title=The Mullaperiyar touches 142 feet|website=[[The Times of India]]|year=2014|access-date=22 November 2014|location=India|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911040758/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mullaperiyaru-water-level-touches-142-feet-for-first-time-in-35-years/articleshow/45226159.cms|url-status=live}}</ref>കേരള സംസ്ഥാനത്ത് തുടർച്ചയായി പെയ്ത മഴയെത്തുടർന്ന് 2018 ഓഗസ്റ്റ് 15 ന് റിസർവോയർ വീണ്ടും പരമാവധി പരിധിയായ 142 അടിയിലെത്തി. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള 2021 ലെ UNU-INWEH റിപ്പോർട്ടിൽ, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് "ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നുണ്ടെന്നും 130 വർഷത്തിലധികം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 5-10 ദശലക്ഷം ആളുകൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുണ്ടെന്നും" പറയപ്പെടുന്നു. <ref name="scroll.in">{{Cite news|url=https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|title=Kerala's Mullaperiyar dam is a ticking time bomb waiting to explode|website=The Scroll|access-date=18 September 2023|archive-date=20 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230720200842/https://scroll.in/article/986601/mullaperiyar-dam-in-kerala-is-a-ticking-time-bomb-waiting-to-explode|url-status=live}}</ref><ref name="Ageing dams pose growing threat">{{Cite news|url=https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|title=Ageing dams pose growing threat|website=United Nations University|access-date=18 September 2023|archive-date=7 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207072647/https://unu.edu/media-relations/releases/ageing-dams-pose-growing-threat.html|url-status=live}}</ref> == നിർമ്മാണലക്ഷ്യം == [[പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്: വിദൂരക്കാഴ്ച]] [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലി]]<nowiki/>ലേക്കൊഴുകിയിരുന്ന, കേരളത്തിലെ [[പെരിയാർ|പെരിയാർ]] നദിയിലെ വെള്ളം, ഒരണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ച് [[ബംഗാൾ ഉൾക്കടൽ|ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിലേക്കു]] തിരിച്ചുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ [[മദ്രാസ്|മദ്രാസിലെ]] കഠിന[[വരൾച്ച]]<nowiki/>യനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളായ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]], [[ദിണ്ടിഗൽ]], [[കമ്പം]], [[തേനി]]<nowiki/>മുതലായ പ്രദേശങ്ങൾക്ക്, കാർഷികാവശ്യങ്ങൾക്കാവശ്യമായ വെള്ളം ലഭ്യമാക്കാമെന്നതായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രധാനനിർമ്മാണോദ്ദ്യേശം.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20-21 </ref> ഈ പ്രദേശത്തേക്കു വെള്ളമെത്തിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്, [[വൈഗൈ നദി]]<nowiki/>യിലൂടെയായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടു നടപ്പിൽ വന്നാൽ, വൈഗനദിയിലൂടെ ലഭ്യമാകുന്ന ജലത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം, മുല്ലപ്പെരിയാറിൽനിന്നുകിട്ടുമെന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ മറ്റൊരു പ്രധാനോദ്ദേശലക്ഷ്യമായിരുന്നു. == പഴക്കം == [[File:മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം (1900-കൾ).jpg|thumb|left|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം പണിതീർന്നു കുറച്ചുവർഷങ്ങൾക്കുള്ളിലുള്ള കാഴ്ച്ച (1900കൾ)]] ലോകത്തിൽ ഇന്നു നിലവിലുള്ള ഉയരംകൂടിയ [[ഭൂഗുരുത്വം|ഭൂഗുരുത്വ]]അണക്കെട്ടുകളിൽ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലേത്.<ref name=manoram1>{{cite news|title=കണ്ണീർവീണ കരാർ| publisher=മലയാള മനോരമ|date=|quote=മലയാളികളുടെ ഉറക്കംകെടുത്തുന്ന അണക്കെട്ട്}}</ref> നിർമ്മാണകാലഘട്ടത്തിൽ, ഇതു ലോകത്തിലെ ഏറ്റവുംവലിയ അണക്കെട്ടായിരുന്നു.<ref name=manorama2>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സ്പെഷ്യൽ|publisher=മലയാള മനോരമ|quote=}}</ref> [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർഖി മിശ്രിത]]<nowiki/>മുപയോഗിച്ചുനിർമ്മിച്ച അണക്കെട്ടുകളിൽ ഇന്നു ലോകത്തു നിലവിലുള്ള ഏകയണക്കെട്ടെന്ന പ്രത്യേകതയും ഇതിനുണ്ട്. [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] ഏറ്റവുംപഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ടുകളിലൊന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്. [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]]<nowiki/>ത്തന്നെയുത്ഭവിച്ച്, കേരളത്തിൽത്തന്നെയവസാനിക്കുന്ന വൃഷ്ടിപ്രദേശമാണ് അണക്കെട്ടിനുള്ളത്. [[ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യം|ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യ]]<nowiki/>ഭരണകാലത്ത്, [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>പ്രദേശത്തുനിന്നു [[മഴനിഴൽ പ്രദേശം|മഴനിഴൽ പ്രദേശങ്ങളായ]] [[മധുര]], [[തേനി]]<nowiki/>തുടങ്ങിയ തമിഴ്‌ഭാഗങ്ങളിലേക്കു [[ജലസേചനം|ജലസേചനത്തിനായി]] ജലമെത്തിക്കുകയെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്, ഈയണക്കെട്ട്. അസ്തിവാരത്തിൽനിന്ന്, ഏതാണ്ട് 53.6 മീറ്ററാണ് (176 അടി) അണക്കെട്ടിന്റെ ഉയരം. നീളം 365.7 മീറ്ററും (1200 അടി). 1895ൽ നിർമ്മിച്ച മുല്ലപ്പെരിയാർ [[അണക്കെട്ട്]] 999 വർഷത്തേയ്ക്ക് തമിഴ്നാട് പാട്ടത്തിനെടുത്തിരിക്കുകയാണെന്നു പറയപ്പെടുന്നു. അണക്കെട്ടു നിലനിൽക്കുന്നതു കേരളത്തിന്റെ സ്ഥലത്താണെങ്കിലും അതിന്റെ നിയന്ത്രണം, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്റെ]] കൈവശമാണ്. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ച വിഷയം, രണ്ടു സംസ്ഥാനങ്ങൾതമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിനു വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഒരണക്കെട്ടിന്റെ പരമാവധി കാലാവധി, അറുപതുവർഷമാണെന്നിരിക്കേ, നൂറുവർഷത്തിനുമുകളിൽ പഴക്കമുള്ള മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് അതിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലുള്ളവർക്കും [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] അഞ്ചുജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളുടെയും ജീവനും സ്വത്തിനും ഭീഷണിയാണെന്നവാദം കേരളമുയർത്തുമ്പോൾ, ഇതിനെക്കുറിച്ചുനടന്നിട്ടുള്ള ശാസ്ത്രീയപഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച്, [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാദങ്ങൾക്കു കഴമ്പില്ലെന്ന് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] വാദിക്കുന്നു. [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയാവുന്നതിനുമുമ്പു നിലവിൽവന്നതാണെന്നും [[ഇന്ത്യ]] ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്നു സ്വാതന്ത്ര്യംനേടിയപ്പോൾ [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷുകാരും]] ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളുംതമ്മിൽ നിലനിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഉടമ്പടികളും കരാറുകളും സ്വയമേവ റദ്ദായെന്നും [[കേരളം]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] വാദിച്ചിരുന്നു. == പേരിനുപിന്നിൽ == [[മുല്ലയാർ]] എന്ന [[പെരിയാർ നദി|പെരിയാർനദിയാണ്]] ഈ അണക്കെട്ടിനാൽ തടഞ്ഞുനിറുത്തിയിട്ടുള്ളത്. ഈ രണ്ടുപേരുകളിൽനിന്നാണ്, അണക്കെട്ടിന്റെ പേരിന്റെ ഉത്ഭവം. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ഏറ്റവും നീളംകൂടിയ നദിയായതുകൊണ്ടാണ്, പെരിയാറിന് ഈ പേരു ലഭിച്ചത്. ധാരാളം മുല്ലച്ചെടികളുടെ ഇടയിലൂടെ ഒഴുകുന്നതുകൊണ്ടാവാം രണ്ടാമത്തെ നദിക്കു മുല്ലയാറെന്ന പേരുവന്നതെന്നു രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 26 </ref> == ചരിത്രപശ്ചാത്തലം == {{wikisource|തിരുവിതാംകൂർ_ഭൂമിശാസ്ത്രം}} 1789-ലാണ് പെരിയാറിലെ വെള്ളം, [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]നദിയിലെത്തിക്കാനുള്ള ആദ്യകൂടിയാലോചനകൾനടന്നത്. [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാട്ടിലെ]] രാമാനാട് മുത്തുരാമലിംഗസേതുപതി രാജാവിന്റെ പ്രധാനിയായിരുന്ന [[മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള]]<nowiki/>യാണിതിനു മുൻകൈയെടുത്തത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21</ref>ഇത് ചെലവേറിയതാണെന്ന് കണ്ടെത്തിയതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് ഉപേക്ഷിച്ചു. <ref name="26novibn">{{cite news|title=Mullaperiyar dam: An engineering marvel|url=http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129012257/http://ibnlive.in.com/news/mullaperiyar-dam-an-engineering-marvel/205900-60-118.html|url-status=dead|archive-date=29 November 2011|access-date=6 December 2011|newspaper=[[CNN IBN]]|date=26 November 2011}}</ref>മുതിരുള്ളപ്പപ്പിള്ള ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി സഖ്യത്തിലായിരുന്നെങ്കിലും സേതുപതി രാജാവ് ബ്രിട്ടീഷുകാരോടു യുദ്ധംപ്രഖ്യാപിച്ചതുമൂലം പദ്ധതി ആദ്യം നടപ്പിലായില്ല. യുദ്ധംതോറ്റ സേതുപതി താമസിയാതെ സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനായി. പ്രദേശം [[ചെന്നൈ|മദിരാശി]] പ്രസിഡൻസിയുടെ കീഴിലായി. [[തേനി]], [[മധുര]], [[തിണ്ടുക്കൽ ജില്ല|ദിണ്ടിക്കൽ]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നിവിടങ്ങളിലെ ജലക്ഷാമം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു തലവേദനയായിത്തീർന്നു. ഇതേസമയം [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] [[പെരിയാർ|പെരിയാറ്റിൽ]] പ്രളയംസൃഷ്ടിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥയും. ബ്രിട്ടീഷുകാർ [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയിലെ വെള്ളം, [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ട]]<nowiki/>ത്തിലെ മലതുരന്ന്, [[മധുര]]<nowiki/>യിലൂടെയൊഴുകുന്ന [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ]]<nowiki/>നദിയിലെത്തിക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു. ഇതിനായി പഠനംനടത്താനായി, ജെയിംസ് കാഡ്‌വെൽ എന്ന വിദഗ്ദ്ധനെ നിയോഗിച്ചു (1808). [[പശ്ചിമഘട്ടം|പശ്ചിമഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്]] അദ്ദേഹത്തിനുള്ള അറിവായിരുന്നു ഈ പ്രവൃത്തിക്കു കാഡ്വെലിനെത്തന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ കാരണം.<ref name=cadwell343>{{cite book | title = River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege | first = S. N | last = Sadasivan | url = https://books.google.com.sa/books?id=hhrRboi5kOcC&pg=PA15&lpg=PA15&dq=james+cadwell+on+mullaperiyar&source=bl&ots=cakYRZqZic&sig=0erCF-e5wBPD3cz1waYdtzVoRNM&hl=ar&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=james%20cadwell%20on%20mullaperiyar&f=false | page = 15 | publisher = Mittal Publications | isbn = 8170999138 | year = 2003}}</ref>പെരിയാർ നദിയിൽ നിന്ന് മധുരയിലേക്ക് മലനിരകളിലൂടെ ഒരു തുരങ്കം വഴി വെള്ളം എത്തിക്കുന്നതിന്റെ സാധ്യതയെക്കുറിച്ച് പുനർവിചിന്തനം നടത്തുന്നതിനായി 1808-ൽ മദ്രാസ് എഞ്ചിനീയർമാരായ (എം.ഇ. എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ) ക്യാപ്റ്റൻ ജെ. എൽ. കാൾഡ്‌വെൽ ആണ് അണക്കെട്ടിന്റെ സ്ഥാനം ആദ്യമായി പരിശോധിച്ചത്. 100 അടിയിൽ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ കുഴിച്ചെടുക്കേണ്ടിവരുമെന്ന് കാൾഡ്‌വെൽ കണ്ടെത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ "യാഥാർത്ഥ്യവുമില്ലാത്തതും ഇനി ഒട്ടും ശ്രദ്ധയോ പരിഗണനയോ നൽകാൻ കൊള്ളാത്തതുമായ കാര്യം" എന്ന അഭിപ്രായത്തോടെ പദ്ധതി ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="ME in India Vol II">{{cite book |title=The Military Engineer in India, Vol II |last=Sandes |first=Lt Col E.W.C. |year=1935 |publisher=The Institution of Royal Engineers |location=Chatham |pages=28–29 }}</ref> പദ്ധതി അസാദ്ധ്യമായിരിക്കുമെന്നായിരുന്നു ജയിംസ് കാഡ്‌വെല്ലിന്റെ നിഗമനം. എങ്കിലും വെള്ളം തിരിച്ചുവിടാനുള്ള ശ്രമത്തിൽനിന്ന് ബ്രിട്ടീഷുകാർ പിന്മാറിയില്ല. പിന്നീട്, കാപ്റ്റൻ ഫേബറിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ മറ്റൊരു പഠനംനടന്നു. ഇതിന്റെയടിസ്ഥാനത്തിൽ, വെള്ളംതിരിച്ചുവിടാനുള്ള ചെറിയൊരണക്കെട്ടിന്റെ പണികൾ 1850ൽത്തുടങ്ങി. ചിന്നമുളിയാർ എന്ന കൈവഴിയിലൂടെ, വെള്ളം ഗതിമാറ്റിവിടാനായിരുന്നു പദ്ധതി. എന്നാൽ ചില പ്രത്യേകസാഹചര്യങ്ങൾമൂലം നിർമ്മാണം നിറുത്തിവയ്ക്കേണ്ടിവന്നു.<ref name=faber343>{{cite web | title = Inter - State Dispute over Water and Safety in India: The Mullaperiyar Dam, a Historical Perspective | publisher = The American College, Madurai, India | url = http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2014-07-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140712004400/http://pubs.sciepub.com/ajwr/1/2/2/ | url-status = bot: unknown }}</ref> മധുര ജില്ലയിലെ നിർമ്മാണവിദഗ്ദ്ധനായ മേജർ റീവ്സ് 1867ൽ മറ്റൊരു പദ്ധതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. പെരിയാറിൽ 162 അടി ഉയരമുള്ള അണകെട്ടി ചാലുകൾവഴി [[വൈഗൈ നദി|വൈഗൈ നദിയുടെ]] കൈവഴിയായ [[സുരുളിയാർ|സുരുളിയാറിലേക്ക്]] വെള്ളമെത്തിക്കാനായിരുന്നു ഈ പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ചത്. എന്നാൽ നിർമ്മാണവേളയിൽ വെള്ളം താൽകാലികമായിത്തടഞ്ഞുവയ്ക്കാനുള്ള ബുദ്ധിമുട്ടുമൂലം പദ്ധതിയുപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. അന്നത്തെ ചീഫ് എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന ജനറൽ വാക്കർ നിർദ്ദേശിച്ച മറ്റൊരു പദ്ധതിയും സാങ്കേതികപ്രശ്നങ്ങൾമൂലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. 1882-ൽ നിർമ്മാണവിദഗ്ദരായ കാപ്റ്റൻ പെനിക്യുക്ക്, ആർ സ്മിത്ത് എന്നിവർ പുതിയ പദ്ധതിസമർപ്പിക്കാനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. എല്ലാ പഴയപദ്ധതികളും പഠനവിധേയമാക്കിയശേഷം പുതിയതു സമർപ്പിക്കാനായിരുന്നു നിർദ്ദേശം. ഇതനുസരിച്ച്, 155 അടി ഉയരമുള്ള അണക്കെട്ടിന്‌ പെനിക്യുക്ക് പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. താഴെ 115.75 അടിയും മുകളിൽ 12 അടിയുമാണ്‌ വീതി. [[ചുണ്ണാമ്പ്]], [[സുർഖി മിശ്രിതം|സുർക്കി]], [[കരിങ്കല്ല്]] എന്നിവയുപയോഗിച്ചുള്ള അണക്കെട്ടിന് 53 ലക്ഷം രൂപയായിരുന്നു അക്കാലത്തു ചെലവു പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. ഈ തുകയുടെ ഏഴുശതമാനംവീതം എല്ലാവർഷവും പദ്ധതിയിൽനിന്നു തിരിച്ചുകിട്ടുമെന്നായിരുന്നു കണ്ടെത്തൽ. കൊടുംവരൾച്ചയിൽ പൊറുതിമുട്ടിയ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ പദ്ധതിയുഗീകരിച്ചു നിർമ്മാണനിർദ്ദേശം നൽകി. പെരിയാർ പഴയ[[തിരുവിതാംകൂർ]]<nowiki/>നാട്ടുരാജ്യത്തിലെ (ഇന്നത്തെ കേരളം) നദിയായതിനാൽ, പദ്ധതിയനുസരിച്ച് അന്നത്തെ [[തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരികൾ|തിരുവിതാംകൂർ ഭരണാധികാരിയുടെ]] സമ്മതമാവശ്യമായിരുന്നു. [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മയായിരുന്നു]] (1881 - 1885) അന്നത്തെ ഭരണാധികാരി. ഒരു കരാറിലേർപ്പെടാൻ ആദ്യം അദ്ദേഹം സന്നദ്ധനായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരികൾ നയപരമായ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ തിരുവിതാംകൂറിനെ [[1886]]ൽ ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവയ്പിച്ചു.<ref name=leasreagreement343>{{cite web | title = The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | url = https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | publisher = NDTV | date = 2012-01-08 | last = T.P. | first = Sreenivasan | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2017-07-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170711080713/https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | url-status = bot: unknown }}</ref> ''എന്റെ ഹൃദയരക്തംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ഒപ്പുവയ്ക്കുന്നത്'' എന്നാണ് [[വിശാഖം തിരുനാൾ രാമ വർമ്മ|വിശാഖം തിരുനാൾ രാമവർമ്മ]] വ്യസനത്തോടെ ഈ കരാറിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref name=vishakham343>{{cite web | title = മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ ഇനിയെന്ത് | publisher = ചിന്ത | url = http://chintha.com/node/122913 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210082517/http://chintha.com/node/122913 | url-status = bot: unknown }}</ref> ===ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്=== മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ഉപഞ്ജാതാവും, സൃഷ്ടികർത്താവുമായറിയപ്പെടുന്ന ഇംഗ്ലീഷുകാരനാണ് ജോൺ പെനി ക്യൂക്ക്.<ref name=jpc1>{{cite news|title=ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്|url=http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|publisher=തമിഴ്നാട് പബ്ലിക്ക് സർവ്വീസ് കമ്മീഷൻ|accessdate=2013-04-20|archive-date=2018-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210081257/http://www.tnpsc.gov.in/john%20-pennycuick.html|url-status=bot: unknown}}</ref> 1858ൽ റോയൽ മിലിട്ടറി എഞ്ചിനീയറിംഗ് കോളേജിൽനിന്ന്, ബ്രിട്ടീഷ് റോയൽ എഞ്ചിനീയർ എന്ന ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കിയ ആളായിരുന്നു ജോൺ പെനിക്യൂക്ക്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുകൊണ്ടു പരിപോഷിതമായ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഭവനങ്ങളിൽ ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രത്തോടൊപ്പം ജോൺ പെനിക്യൂക്കിന്റെ ചിത്രത്തിനുകൂടി ആളുകൾ ഇടം കണ്ടെത്താറുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 20</ref> ജോൺ പെനിക്യൂക്കും മേജർ റൈവുംകൂടെ വളരെക്കാലംശ്രമിച്ച്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുവേണ്ടി ഒരു പദ്ധതി തയ്യാറാക്കി. അന്നത്തെക്കണക്കനുസരിച്ച്, 62 ലക്ഷം ഇന്ത്യൻ രൂപ ചെലവുവരുന്ന പദ്ധതിയായിരുന്നു ഇരുവരുംചേർന്നു തയ്യാറാക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 21-22</ref> 1887ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനകർമ്മം നിർവ്വഹിക്കുകയും ഉടൻതന്നെ നിർമ്മാണമാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു. പക്ഷേ, കനത്തമഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും നിർമ്മാണത്തെ ഇടതടവില്ലാതെ തടസ്സപ്പെടുത്തി. കെട്ടിപ്പൊക്കിയഭാഗം വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ നശിച്ചുപോയി. ജോലിക്കാർ ഹിംസമൃഗങ്ങൾക്കിരയായി, കുറേയേറെപ്പേർ വെള്ളപ്പാച്ചിലിൽ ഒലിച്ചുപോയി. ഇതോടെ ഈ നിർമ്മാണം തുടരേണ്ടതില്ലെന്ന് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചു. നിരാശനായ ജോൺ പെനിക്യൂക്ക് കുടുംബസമേതം [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്കു]] പോയി. എന്നാൽ ഈ താൻതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിൻ്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയാക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ദൃഢപ്രതിജ്ഞയെടുത്തിരുന്നു. [[ഇംഗ്ലണ്ട്|ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ]] അദ്ദേഹവും ഭാര്യ ഗ്രേസ് ജോർജ്ജീനയും അവിടെയുള്ള തങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യംമുഴുവൻ വിറ്റുപണമാക്കിയശേഷം ഇന്ത്യയിലേക്കു തിരിച്ചുവരികയും ഒരു വേനൽക്കാലത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിർമ്മാണം പുനരാരംഭിക്കുകയുംചെയ്തു.<ref name="jpc1" /> തൊട്ടുപിന്നാലെവന്ന മഴക്കാലം ആ അടിത്തറയെ തകർത്തില്ല, പെനിക്യൂക്കിന്റെ ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്, സർക്കാർ ഉറച്ചപിന്തുണനൽകി. 1895ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായി.എൺപത്തൊന്നുലക്ഷത്തി മുപ്പതിനായിരം രൂപ (₹ 81,30,000) ആകെച്ചെലവായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 22</ref> [[പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബിഡാം]] === പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ === {{main|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ}} 1886 ഒക്ടോബർ 29നാണ്, മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിക്കാനുള്ള [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ]] (Periyar lease deed) ഒപ്പുവക്കപ്പെട്ടത്. [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനു]]<nowiki/>വേണ്ടി മരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ.കെ.വി. രാമഅയ്യങ്കാരും മദിരാശിക്കുവേണ്ടി സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ജോൺ ചൈൽഡ് ഹാനിംഗ്ടണുമാണു കരാറിലൊപ്പുവച്ചത്.<ref name=pld>{{cite news|title=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|access-date=2013-04-08|archive-date=2014-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629151140/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article3.1.html|url-status=dead}}</ref [[പെരിയാർ]]<nowiki/>നദിയുടെ ഏറ്റവുമാഴംകൂടിയ അടിത്തട്ടിൽനിന്ന് 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽവരെ ഉയരുന്ന വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താമെന്നായിരുന്നു കരാർ. ഈ വെള്ളം ഉപയോഗപ്പെടുത്താനുള്ള അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക്, കരാർപ്രകാരം മദിരാശി സർക്കാറിനെ അനുവദിക്കുന്നു. എന്നാൽ നദിയിലെ വെള്ളത്തിനുമാത്രമേ മദിരാശി സർക്കാറിനവകാശമുണ്ടായിരിക്കുകയുള്ളു, ഭൂമിയിന്മേൽ യാതൊരു കൈവശാവകാശവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ലെന്നും കരാറിൽ പ്രത്യേകംപറഞ്ഞിരുന്നു. ഇത്, [[തിരുവിതാംകൂർ]] മഹാരാജാവിന്റെ പ്രത്യേകനിർദ്ദേശപ്രകാരമായിരുന്നു<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 28</ref> നദിയുടെ 155 അടി ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന 8000 ഏക്കർ സ്ഥലവും നിർമ്മാണത്തിനായി 100 ഏക്കർ സ്ഥലവുമാണ് പാട്ടമായി നൽകിയിരിക്കുന്നത്. 999 വർഷത്തേക്കാണു കരാർ. മദ്രാസ് സർക്കാർ കരാർ പുതുക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ വീണ്ടും 999 വർഷത്തേക്ക് കരാർ നൽകേണ്ടിവരും. പാട്ടത്തുകയായി, ഏക്കറിന് 5 രൂപതോതിൽ 40,000 രൂപ വർഷംതോറും തിരുവിതാംകൂറിനു ലഭിക്കും.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 10</ref> വെള്ളം മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിലെ മധുര, രാമനാഥപുരം എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുമെന്നാണു വ്യവസ്ഥ. കരാറിന്റെ കാര്യത്തിൽ തർക്കമുണ്ടായാൽ ഇരുഭാഗത്തുനിന്നുമുള്ള ഓരോ മദ്ധ്യസ്ഥന്മാരോ അമ്പയർമാരോ ഉൾപ്പെടുന്ന ട്രൈബ്യൂണലിനു വിടാം. 999 കൊല്ലത്തേക്ക് എഴുതിയ കരാർ ഒരു വിഡ്ഢിത്തമായിരുന്നുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു, കാരണം അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധിയേക്കാൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു കരാറായിരുന്നു ഒപ്പുവച്ചത്. <ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 28-29 </ref> === കരാറിന്റെ പിൽക്കാലസ്ഥിതി === [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ]] മഹാരാജാവിന്റെകാലത്ത്, അന്നത്തെ ദിവാൻ [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ]], അന്നത്തെ വൈസ്രോയായിരുന്ന മൗണ്ട് ബാറ്റണെക്കണ്ട് ആശങ്ക അറിയിക്കുകയും ഈ പാട്ടക്കരാർ റദ്ദാക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുകയുംചെയ്‌തെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ, അണക്കെട്ടുനിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോകുകയായിരുന്നു. പരാതിപരിഹരിക്കാൻ വേണ്ടതുചെയ്യാമെന്ന് വൈസ്രോയ് പറഞ്ഞുവെന്ന്, തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിനുള്ള റിപ്പോർട്ടിൽ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|പറയുന്നുണ്ട്. പക്ഷെ ഒന്നും സംഭവിച്ചില്ല. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതു മുതൽക്കുതന്നെ കരാർ പുതുക്കാൻ തമിഴ്നാട് ശ്രമംതുടങ്ങിയിരുന്നു. 1958 നവംബർ 9ന് അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് മുഖ്യമന്ത്രി, കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ.എം.എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടുമായി]] ചർച്ചനടത്തി. ഈ വിഷയത്തിൽ കേരളത്തിനനുകൂലമായ ഒരു തീരുമാനമെടുക്കാൻ അവസരമുണ്ടായിരുന്നിട്ടും ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭയിലെ നിയമമന്ത്രിയായിരുന്ന [[വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ]] അതിനു മുതിർന്നില്ല. ഇ.എം.എസ്സ് മന്ത്രിസഭ അധികാരത്തിലെത്തുന്ന സമയത്തുതന്നെ ഈ അണക്കെട്ടിന് അതിന്റെ കാലാവധിയായ 50 വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 33-34</ref> ശേഷം ഈ വിഷയത്തിൽത്തന്നെ ധാരാളം എഴുത്തുകുത്തുകൾ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] [[കേരളം|കേരളവുമായി]] നടത്തി.1960 ജൂലായ് നാലിന്, ശ്രീ [[പട്ടം താണുപിള്ള|പട്ടം താണുപിള്ളയുമായും]], 1969 മെയ് 10ന് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രി ഇ.എം.എസ്സുമായി യഥാക്രമം [[തമിഴ്നാട്]] ചർച്ചകൾനടത്തുകയുണ്ടായി. 1970 മെയ് 29ന് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ. [[സി. അച്യുതമേനോൻ|സി.അച്യുതമേനോനുമായി]] [[തമിഴ്നാട്]] നടത്തിയ ചർച്ചയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ , 1886ലെ പാട്ടക്കരാർ പുതുക്കാൻ തീരുമാനമായി.<ref name="മാധ്യമം">{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി| publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 720|date =2011-12-12|accessdate = 2013-04-10|language = മലയാളം}}</ref>. തമിഴ്‌നാടിനുവേണ്ടി പൊതുമരാമത്ത് സെക്രട്ടറി കെ. എസ്സ്. ശിവസുബ്രഹ്മണ്യവും [[കേരളം|കേരള]] സർക്കാറിനുവേണ്ടി അന്നത്തെ ജലവൈദ്യുതസെക്രട്ടറി കെ.പി. വിശ്വനാഥൻ നായരുമാണ് കരാറിലൊപ്പുവെച്ചത്. ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ, 1886 ലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകളെല്ലാം നിലനിറുത്തിയതിനോടൊപ്പം, വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നിബന്ധന ഉൾപ്പെടുത്തകയുംചെയ്തു. അണക്കെട്ടിലെ വെള്ളമുപയോഗിച്ച്, പെരിയാർപവർഹൗസിൽ വൈദ്യുതോല്പാദനംനടത്താൻ പുതിയകരാർ തമിഴ്നാടിനനുമതിനൽകി. 1886 ലെ കരാറിൽ പാട്ടത്തുക ഏക്കറിന് അഞ്ചുരൂപയായിരുന്നത് , പുതുക്കിയ കരാറിൽ ഏക്കറിന് മുപ്പതുരൂപയാക്കി ഉയർത്തി. കൂടാതെ കരാർത്തീയതിമുതൽ മുപ്പതുവർഷം കൂടുമ്പോൾ പാട്ടത്തുക പുതുക്കാമെന്നും പുതിയ കരാർ വ്യവസ്ഥചെയ്തിരുന്നു. ഈ വൈദ്യുതോല്പാദനാവശ്യത്തിലേക്കായി, കുമളി വില്ലേജിൽ 42.17 ഏക്കർ സ്ഥലവും തമിഴ്നാടിനു പാട്ടത്തിൽ നൽകാൻ പുതിയ കരാറ നുവദിക്കുന്നു.വൈദ്യുതോല്പാദനത്തിന് 350 ദശലക്ഷം യൂണിറ്റ്‌വരെ, ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയറിന് 12 രൂപ തോതിൽ തമിഴ്‌നാട് കേരളത്തിനു നൽകണമെന്ന് കരാറിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വൈദ്യുതിയുടെ അളവ് 350 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടിയാൽ 18 രൂപവച്ചു നൽകണം. 8760 യൂണിറ്റാണ് ഒരു കിലോവാട്ട് ഇയർ. [[ബ്രിട്ടീഷ് രാജ്|ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ]] ഭരണത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 1886 ലെ കരാർ, ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായതോടുകൂടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാലഹരണപ്പെട്ടതായിരുന്നു. 1947ലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻഡിപെൻഡൻസ് ആക്ടിലെ ഏഴാം വകുപ്പനുസരിച്ച്, നാട്ടുരാജ്യങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുമായുള്ള എല്ലാ കരാറുകളും റദ്ദായി , അതനുസരിച്ച് ഈ 1886ലെ കരാർ അസാധുവായിമാറി.<ref name=iia1047>{{cite web | title = Indian Independence Act 1947 | url = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | publisher = British Government | accessdate = 2018-02-11 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211161001/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1947/30/pdfs/ukpga_19470030_en.pdf | url-status = bot: unknown }}</ref> അതുകൊണ്ടുതന്നെ, 1970ലെ പുതുക്കിയ കരാർ ആണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയത്തിൽ ഇപ്പോൾ കേരളത്തിന്റെ പ്രശ്നം. <ref name=periyardeed1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ ഇപ്പോഴത്തെ സ്ഥിതി|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം - കരാർ വിവരങ്ങൾ - മാതൃഭൂമിപത്രം|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> == നിർമ്മാണം == [[പ്രമാണം:Mullapperiyaar Cross Section.svg|thumb|200px|right]] ബ്രിട്ടീഷ് ആർമിയിലെ നിർമ്മാണവിദദ്ധരും തൊഴിലാളികളുംചേർന്നാണ്‌, ഇന്നത്തെ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളത്. ഇതോടെ [[പെരിയാർ തടാകം|പെരിയാർ തടാകവും]] രൂപംകൊണ്ടു. വെള്ളം വൈഗൈയിലേക്കൊഴുകിത്തുടങ്ങി. മദിരാശി സർക്കാരിന്റെ ഗവർണർ കന്നിമാരപ്രഭുവാണ് മരംമുറിച്ച്, പദ്ധതിയുദ്ഘാടനംചെയ്തത്. തേക്കടിയിൽ കാര്യാദർശികൾക്കായുള്ള തമ്പുകളും തൊഴിലാളികൾക്കു തങ്ങാനുള്ള തമ്പുകളുമുണ്ടാക്കി. കൂറ്റൻ മരങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുതന്നെ ഭഗീരഥപ്രയത്നമായിരുന്നു. രാമനാഥപുരത്തുനിന്നാണ്‌, തൊഴിലാളികൾ ആദ്യമെത്തിയത്. ദിവസം ആറണയായിരുന്നു (38 പൈസ) കൂലി. എന്നാൽ മലമ്പനിയുംമറ്റും ഭീഷണിയായപ്പോൾ കമ്പം, തിരുനെൽവേലി എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നുകൂടെ തൊഴിലാളികളെ കൊണ്ടുവരേണ്ടിവന്നു. കൊച്ചിയിൽനിന്ന് പോർത്തുഗീസ് ആശാരിമാരും ഗുജറാത്തിലെ കച്ച്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്നു കുമ്മായംതേപ്പുകാരേയും കൊണ്ടുവന്നു. അണക്കെട്ടു സ്ഥാപിക്കേണ്ട സ്ഥലത്തെ പാറതുരക്കാനായി കൈകൊണ്ടു തുരക്കുന്ന തിരുപ്പുളിയന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുനോക്കിയെങ്കിലും സമയം കൂടുതലെടുക്കുന്നതിനാൽ യന്ത്രവൽകൃതകടച്ചിലുപകരണങ്ങൾ താമസിയാതെ ഉപയോഗിച്ചുതുടങ്ങി. കരിങ്കല്ല് ആറിഞ്ചുകനത്തിൽ പൊട്ടിച്ചെടുത്ത്, അടുക്കിവച്ച്, സുർക്കിയും മോർട്ടാറുമുപയോഗിച്ചാണ് അണക്കെട്ടു കെട്ടിപ്പൊക്കിയത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, റോഡ്, ജലമാർഗ്ഗം, റെയിൽവേ തുടങ്ങിയ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്, നിർമ്മാണസാമഗ്രികൾ എത്തിച്ചത്. താൽക്കാലിക അണക്കെട്ടു രണ്ടുപ്രാവശ്യം മഴവെള്ളത്തിൽത്തകർന്നു. അതോടൊപ്പം തൊഴിലാളികളുമൊലിച്ചുപോയി. ആനകളുടേയും, മറ്റുവന്യജീവികളുടേയും ആക്രമണങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് അയ്യായിരത്തോളംപേർ അണക്കെട്ടിന്റെ നിർമ്മാണത്തിനായി വിവിധകാലയളവുകളിൽ അവിടെ ജോലിചെയ്തിരുന്നു. 1892 ൽ 76 പേരും 1893 ൽ 98 പേരും, 1894 ൽ 145 പേരും, അതിനടുത്ത കൊല്ലം 123 പേരും നിർമ്മാണഘട്ടത്തിൽ മരണമടഞ്ഞു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23</ref> അണക്കെട്ടിലെ ജലാശയത്തിൽനിന്നു തമിഴ്നാട്ടിലെ വൈഗാനദിയിലേക്ക് ഏതാണ്ട് 5704 അടി നീളംവരുന്ന മുഴുവൻ ചുണ്ണാമ്പുകൊണ്ടുനിർമ്മിച്ച വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്നതുരങ്കം നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 23-25</ref> == വിവാദം == [[പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശം: അണക്കെട്ടിനകത്തുനിന്ന് ]] [[തമിഴ്‌നാട്]] ഭരണകൂടം, അണക്കെട്ടിൽ സംഭരിക്കാവുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവുകൂട്ടണമെന്ന് തുടർച്ചയായി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇത്രയുംപഴയ ഒരണക്കെട്ടിന്റെ താഴെയുള്ള പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക്, അതു ഭീഷണിയാകുമെന്നാണു കേരളത്തിന്റെ വാദം.<ref name=mullaperiyardispute1>{{cite news|title=സയന്റിഫിക്ക് എക്സ്പർട്ട് വിൽ സോൾവ് ദ ഇഷ്യൂ|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|publisher=ഇക്കണോമിക് ടൈംസ്|date=2011-12-15|quote=അണക്കെട്ട് തർക്കം ശാസ്ത്രീയമായി പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2012-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120217221913/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-15/news/30520256_1_mullaperiyar-dam-new-dam-tamil-nadu|url-status=dead}}</ref> നിയമപരമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിലെല്ലാം തമിഴ്‌നാടിനായിരുന്നു വിജയം. [[ഇന്ത്യൻ പരമോന്നതകോടതി]] [[2006]]-ൽ നൽകിയ വിധിപ്രകാരം [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്‌നാടിന്]] [[കേരളം]] കൂടുതൽജലം സംഭരിക്കാനുള്ള സൗകര്യംചെയ്തുകൊടുക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ കേരളം ഇതിനെതിരേ നിയമസഭയിൽ പാസ്സാക്കിയ ബിൽ കോടതി ഭരണഘടനാവിരുദ്ധമെന്നുകാട്ടി, തടയുകയുംചെയ്തു. ഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രയായതിനുശേഷവും അതിനുമുമ്പുള്ള കരാർ ഉപയോഗിച്ച് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഇവിടുത്തെ ജലം കേരളവുമായുള്ള ഒരു സമവായത്തിനുപുറത്ത്, ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് [[തമിഴ്‌നാട്]] ഈ ജലത്തിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുംതുടങ്ങി. [[1976]]-ൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ]] മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നകാലത്ത് [[1886]]-ലെ കരാറിനെ യാതൊരുപാധികളുംകൂടാതെ പുതുക്കി. 1970ലെ ഈ പുതുക്കിയ കരാറിൽ മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച്, തമിഴ്നാടിന് വൈദ്യുതിയുത്പാദിപ്പിക്കാൻ സമ്മതംകൊടുത്തുകൊണ്ടുള്ള വ്യവസ്ഥചേർത്തിരുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> കൂടാതെ പദ്ധതിപ്രദേശത്ത്, ഒരു പുതിയ വിദ്യുച്ഛക്തികേന്ദ്രം നിർമ്മിക്കാനും പുതിയകരാറിൽ വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലമുപയോഗിച്ച് തമിഴ്‌നാട് ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിയിൽനിന്നു കേരളത്തിനുകിട്ടുന്ന വിഹിതം വെറും നാമമാത്രമായ തുകയായിരുന്നു. 27/02/2006 ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി കേരളത്തിനനുകൂലമായില്ല. 1956 ലെ state Re organisation Act, section 108പ്രകാരം സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുൻപുള്ള മുഴുവൻ അന്തർസംസ്ഥാന ജലവൈദ്യുതകരാറുകളും നിലനിൽക്കും എന്ന കാരണത്താൽ കേരളത്തിൻെറ വാദം സുപ്രീംകോടതി തള്ളി.<ref name=organisation343>{{cite web | title = Section 108 in The States Reorganisation Act, 1956 | url = https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | publisher = Indiancanoon | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211162032/https://indiankanoon.org/doc/1028716/ | url-status = bot: unknown }}</ref> അച്യുതമേനോൻ സർക്കാർ ഇ കരാറിന് ഒരു അനുബന്ധകരാർ ഉണ്ടാക്കി. ഡാമിലും പരിസരത്തും കേരളത്തിന് മാതൃകരാർപ്രകാരം യാതൊരവകാശവും ഇല്ലായരുന്നു. എന്നാൽ തമിഴ്‌നാട് ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന വൈദ്യുതിക് കേരളത്തിന് ഫീസ് തരണം എന്നും ഡാമിൽ മീൻപിടിക്കാൻ ഉള്ള അവകാശം കേരളത്തിനാണ് എന്നും കരാറിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയതിലൂടെ അണക്കെട്ടിൽ കേരളത്തിനും അവകാശം ഉണ്ട്എന്ന് കരാറിൽ എഴുതി ചേർക്കാനായി. [[1979]]ൽ ഗുജറാത്തിൽ സംഭവിച്ച മച്ചു അണക്കെട്ടിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്നുണ്ടായ വാർത്തകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങൾ പരിഭ്രാന്തിയിലായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 73</ref><ref name=machhu1>{{cite news|title=മച്ചു ഡാം ഡിസാസ്റ്റർ ഓഫ് 1979|last=ടോം|first=വൂട്ടൻ|url= https://web.archive.org/save/http://www.indiawaterportal.org/articles/machhu-dam-disaster-1979-gujarat-discussion-book-tom-wooten-and-utpal-sandesara|publisher=ഇന്ത്യാവാട്ടർപോർട്ടൽ|date=2012-09-07}}</ref> തുടർന്ന് [[കേന്ദ്ര ഭൌമശാസ്ത്രപഠന കേന്ദ്രം]]<nowiki/>നടത്തിയ പഠനം, അണക്കെട്ടിന് റിക്ടർമാനകത്തിൽ ആറുവരുന്ന ഭൂകമ്പത്തെ താങ്ങാൻ കെൽപില്ലെന്നു റിപ്പോർട്ടു നൽകി. തുടർന്ന് അക്കാലത്തെ ജലനിരപ്പായ 142.2 അടി എന്ന ജലനിരപ്പിൽനിന്നു തമിഴ്‌നാട് ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി കുറച്ചു. ജനങ്ങളിലുണ്ടായ പരിഭ്രാന്തി കേരളത്തിനെ 1976-ൽ ഉണ്ടാക്കിയ കരാറിൽനിന്നു പിന്നോട്ടുപോകുവാൻ കേരളത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഇതു [[തമിഴ്‌നാട്]] തുടർച്ചയായി ചോദ്യംചെയ്യുകയും കൂടുതൽ ജലം ആവശ്യപ്പെടുകയും കൂടുതൽ പ്രദേശങ്ങൾ മുല്ലപ്പെരിയാർജലമുപയോഗിച്ച് ജലസേചനംനടത്തുകയും കൂടുതൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് കേരളം ജനങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കുപുറമേ പെരിയാർ വന്യജീവിസങ്കേതത്തിലുണ്ടാകുന്ന ജൈവജാലനഷ്ടമെന്ന പരിസ്ഥിതിപ്രശ്നം കൂടി മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രശ്നത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. [[പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|thumb|left|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട്- ഒരു വിദൂരദൃശ്യം ]] കേരളം ജലം നൽകാൻ വിസമ്മതം ഇതുവരെ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജനങ്ങളുടെ ജീവനുള്ള ഭീഷണിമാത്രമാണ് എതിർപ്പിനുള്ള കാരണമായി കാട്ടുന്നത്. ഒരു സാധാരണ അണക്കെട്ടിന്റെ ആയുസ്സ് 50 മുതൽ 60 വർഷംവരെയാണെന്നും നൂറുവയസ്സുകഴിഞ്ഞതും പഴയസാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ചു പണിഞ്ഞതുമായ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിച്ചുപണിയെണമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ ആവശ്യം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങൾമാത്രം കൈകാര്യംചെയ്യാൻ സംസ്ഥാനത്ത്‌ സെൽ രൂപവത്‌കരിച്ചു. ഇതുവരെ അന്തർസംസ്ഥാനനദീജലത്തർക്കങ്ങളും ബന്ധപ്പെട്ട പ്രശ്‌നങ്ങളും പരിഹരിക്കാനുള്ള സംവിധാനത്തിൻകീഴിലായിരുന്നു മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയവും. അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രരേഖകൾ, നിയമനടപടികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾതുടങ്ങി, എല്ലാക്കാര്യങ്ങളും ഒരു സംവിധാനത്തിൻകീഴിൽ കൊണ്ടുവരികയും പരിശോധിക്കുകയുമാണ്‌ സെല്ലിന്റെ പ്രധാനദൗത്യം. അണക്കെട്ടുസംബന്ധിച്ച്‌ [[1860]]<nowiki/>മുതലുള്ള രേഖകൾ തമിഴ്‌നാട്‌ ഒരൊറ്റ സംവിധാനത്തിൻകീഴിലാണ്‌ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്‌. കേരളത്തിലുള്ള രേഖകളാകട്ടെ ജലവിഭവവകുപ്പിലും വൈദ്യുതിവകുപ്പിലും ആർക്കൈവ്‌സിലും മറ്റു പലയിടങ്ങളിലുമൊക്കെയാണ്‌. അത്‌ കേരളത്തിന്റെ കേസ്‌ നടത്തിപ്പിനെ പലവട്ടം ബാധിക്കുകയുണ്ടായി. കേസിന്റെ നടത്തിപ്പിന്‌ ആവശ്യമായ സഹായങ്ങളെല്ലാം നൽകുകയെന്നത്‌ പുതിയ സെല്ലിന്റെ ദൗത്യത്തിൽപ്പെടും. ===മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി=== 1970 ൽ തമിഴ്നാട് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ജലം ഉപയോഗിച്ച് വൻതോതിൽ വൈദ്യുതി ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻതുടങ്ങി. 1979 കാലത്ത് അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച വലിയരീതിയിൽ കൂടിയതായി കണ്ടപ്പോഴാണ് കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷൻ ചെയർമാനായിരുന്ന ജസ്റ്റീസ്.കെ.സി. തോമസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു സംഘം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പരിശോധനക്കുവിധേയമാക്കിയതും ജലനിരപ്പ് 136 അടിയാക്കി കുറക്കണമെന്നു നിർദ്ദേശിച്ചത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44</ref> ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വ്യവഹാരങ്ങൾ നടന്നിരുന്നത് [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടു]] കോടതിയിലും, [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിലുമായിരുന്നു]]. ഈ കേസുകളെല്ലാംതന്നെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിലേക്കു]]<nowiki/>മാറ്റണമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] ആവശ്യപ്പെട്ടു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി. തോമസ്]] പുറം 44-45</ref> സുപ്രീംകോടതി, വിവിധസംസ്ഥാനങ്ങളിലെ വിദഗ്ദരും, കേരളവും തമിഴ്നാടും നിർദ്ദേശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഉൾപ്പെടുന്ന ഒരു ഏഴംഗകമ്മിറ്റി അണക്കെട്ട് പരിശോധിച്ച് റിപ്പോർട്ട് നൽകാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. കേന്ദ്ര ജലകമ്മീഷനിലെ അണക്കെട്ട് വിദഗ്ദ്ധനായ കെ.ബി. മിറ്റൽ ആയിരുന്നു അദ്ധ്യക്ഷൻ. ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കി ഉയർത്താൻ യാതൊരു സാങ്കേതികതടസ്സവുമില്ലെന്ന ഉപദേശമാണ് മിറ്റൽ കമ്മറ്റി അന്നു മുന്നോട്ടുവച്ചത്, മാത്രവുമല്ല ജലനിരപ്പ് 152 അടി ആയാലും അണക്കെട്ടിനു കുഴപ്പമൊന്നുംവരില്ലെന്നുകൂടി മിറ്റൽ കമ്മറ്റി സുപ്രീംകോടതിമുമ്പാകെവച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. കേരളത്തിൽനിന്നുമുള്ള എഞ്ചിനീയറായ എം.കെ. പരമേശ്വരൻ നായർ ഒഴികെ എല്ലാവരും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ ഒപ്പു വെച്ചിരുന്നു. നായർമാത്രം എതിരഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തി.<ref name=mittal1>{{cite news|title=Over to the Supreme Court|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|last=ആർ.|first=കൃഷ്ണകുമാർ|date=2000-12-08|accessdate=2013-04-21|quote=മിറ്റൽ കമ്മിറ്റി തമിഴ്നാടിനനുകൂലമായാണ് റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കിയതെന്ന് കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധി പരമേശ്വരൻ നായർ പറഞ്ഞു|publisher=Frontline|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211162610/http://www.frontline.in/static/html/fl1724/17240420.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> === ജസ്റ്റിസ് എ.എസ്.ആനന്ദ് കമ്മിറ്റി === മുല്ലപ്പെരിയാർപ്രശ്നത്തിൽ [[ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടന|ഭരണഘടനയുടെ]] വകുപ്പുകളുടെ വ്യാഖ്യാനം വേണ്ടിവരുമെന്ന് [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിക്ക്]] ബോധ്യപ്പെട്ടതിനാൽ, അത്തരം തീരുമാനങ്ങളെടുക്കേണ്ടത് ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് അഞ്ചു ജഡ്ജിമാർ അടങ്ങിയ ഒരു സമിതി ആയിരിക്കണമെന്ന് ഭരണഘടനയുടെ 145(3) നിയമം അനുശാസിക്കുന്നു. ഇതിൻ പ്രകാരം 2010 ഫെബ്രുവരി 18 ന് മുല്ലപ്പെരിയാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിഷയങ്ങളും പഠിക്കുവാനായി സുപ്രീംകോടതി ഒരു അഞ്ചംഗ സമിതിയെ ചുമതലപ്പെടുത്തി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 57-58</ref> ആറുമാസത്തിനകം റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കുവാനും ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് ഓരോ അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കുവാനായി [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനോടും]] [[കേരളം|കേരളത്തോടും]] [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതി]] ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഈ വ്യക്തി ഒന്നുകിൽ ഒരു വിരമിച്ച ജഡ്ജിയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധനോ ആയിരിക്കണം. ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നയിക്കുന്നത് വിരമിച്ച ജഡ്ജിയായ ശ്രീ എ.എസ്.ആനന്ദ് ആയിരിക്കും എന്നും ഇതിനായി പുറത്തിറക്കിയ ഉത്തരവിൽ പറയുന്നു. ഈ സമിതി മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട , സുരക്ഷയെയും സംഭരണശേഷിയെയും കുറിച്ചും പഠിക്കും. ഈ സമിതിയിലേക്ക് കേരള സർക്കാർ ജസ്റ്റീസ്.കെ.ടി.തോമസിനെ നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും, [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഇദ്ദേഹത്തെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> ഇതിനെതിരെ അന്നത്തെ തമിഴ്നാട് ഭരണകക്ഷിയായിരുന്ന ദ്രാവിഡ മക്കൾ കഴകം ഒരു നിയമസഭാ പ്രമേയം പാസ്സാക്കി , എന്നു മാത്രമല്ല ഈ കമ്മിറ്റിയിലേക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധിയെ നിർദ്ദേശിക്കേണ്ടതില്ല എന്നും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ തമിഴ്നാട് സമിതിയിലേക്ക് അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിച്ചില്ലെങ്കിൽ സുപ്രീംകോടതിക്ക് അത് ചെയ്യേണ്ടി വരുമെന്ന് [[തമിഴ്നാട്]] സർക്കാരിനെ കോടതി ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ഇതിന്റെ മറുപടി എന്ന നിലയിൽ മുൻ സുപ്രീംകോടതി മുഖ്യന്യായാധിപനായ ജസ്റ്റീസ്. എ.ആർ.ലക്ഷ്മണന്റെ പേര് തമിഴ്നാട് സമർപ്പിച്ചു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 59</ref> സുപ്രീംകോടതി ഈ അഞ്ചംഗ സമിതിയെ നിർദ്ദേശിച്ചതിനു പിന്നാലെ ഈ പ്രശ്നത്തിൽ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ട് മധ്യസ്ഥത വഹിക്കണം എന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രി ശ്രീ.[[എം. കരുണാനിധി|എം.കരുണാനിധി]] [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ്|കോൺഗ്രസ്സ്]] പ്രസിഡന്റിനു കത്തയച്ചു. എന്നാൽ കരുണാനിധിയുടെ ഈ നീക്കത്തെ അന്നത്തെ പ്രതിപക്ഷനേതാവ് കുമാരി [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] എതിർത്തു. ഇത് കേരളത്തിന് ഗുണം ചെയ്യുകയേ ഉള്ളു എന്ന കാരണം പറഞ്ഞാണ് അന്ന് [[ജെ. ജയലളിത|ജയലളിത]] ഈ നിർദ്ദേശത്തെ എതിർത്തത്.എന്നാൽ കേരള ജലവിഭവവകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന ശ്രീ [[എൻ.കെ. പ്രേമചന്ദ്രൻ]] , പുതിയ അണക്കെട്ടു നിർമ്മിക്കുന്നതിനും , അതിന്റെ കൈവശാവകാശത്തിനും കേരളസർക്കാറിനു അവകാശമുണ്ടെന്നും , കൂടാതെ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] ഒരു വ്യക്തമായ കരാറിലൂടെ ജലം നൽകാൻ തയ്യാറാണെന്നും പറയുകയുണ്ടായി. സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ച അഞ്ചംഗ കമ്മിറ്റിയിൽ കേരളത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയായി ശ്രീ കെ.ടി.തോമസ് ആയിരിക്കും എന്നും മാധ്യമങ്ങളോട് പറഞ്ഞു. === വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിവാദം === 1886 ഒക്ടോബർ 29 ലെ [[പെരിയാർ പാട്ടക്കരാർ|പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിന്റെ]] വ്യവസ്ഥയനുസരിച്ച് ജലസേചനത്തിനായാണ് മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഉപയോഗിക്കാൻ പാടുള്ളു. വെള്ളം അന്നത്തെ [[മദ്രാസ്]] സംസ്ഥാനത്തിലെ [[മധുര]], [[രാമനാഥപുരം ജില്ല|രാമനാഥപുരം]] എന്നീ ജില്ലകളിലെ ജലസേചനത്തിനാണെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. 1959 ൽ മദ്രാസിലെ അന്നത്തെ വ്യവസായ ഡയറക്ടർ ആയിരുന്ന ചാറ്റർട്ടൺ ഈ വെള്ളത്തിൽ നിന്നും വൈദ്യുതി ഉല്പാദിപ്പിക്കാനായി ശ്രമം തുടങ്ങി. 1965 ഈ വൈദ്യുത പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും പ്രവർത്തന സജ്ജമായി <ref>{{Cite web|url= http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Hydroelectric_Project_JH00356|title= Periyar Hydroelectric Project JH00356 -|website= www.indiawris.gov.in}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[ദേശീയപാത 183 (ഇന്ത്യ)|കുമളി തേനി ദേശീയപാത]]യിൽ '''ലോവർ ക്യാമ്പി'''നടുത്തുള്ള '''പെരിയാർ പവർ ഹൗസിൽ'''<ref>{{Cite web |url = http://59.179.19.250/wrpinfo/index.php?title=Periyar_Power_House_PH00365 |title = Periyar Power House PH00365 - |website = www.indiawris.gov.in }}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '''140 മെഗാവാട്ട്''' (35 മെഗാവാട്ട്‌ ശേഷി ഉള്ള 4 ടർബൈൻ) വൈദ്യുതി തമിഴ്നാട് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#mc10|മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്സ്- മധുസൂദനൻ, ശ്രീജ]] പുറം 11</ref> എന്നാൽ ഇതിനെ തിരുവിതാംകൂർ ശക്തമായി എതിർത്തു. തർക്കവിഷയം വന്നതിനാൽ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥ അനുസരിച്ച് , പ്രശ്നം ആർബിട്രേറ്റർക്കു വിട്ടു. എന്നാൽ ആർബിട്രേറ്റർമായ ഡേവിഡ് ദേവദാസും, വി. എസ്. സുബ്രഹ്മണ്യഅയ്യരും തമ്മിൽ ഒരു ആശയപ്പൊരുത്തമില്ലാതെ വീണ്ടും തർക്കത്തിലെത്തി നിന്നു. പ്രശ്നം അമ്പയറായ സർ നളിനി നിരഞ്ജൻ ചാറ്റർജിയുടെ അടുത്ത് വന്നു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് [[സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ|ദിവാൻ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യരും]] മദ്രാസ് സർക്കാറിന്റെ ഭാഗത്തുനിന്ന് സർ അല്ലാടി കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരും ഈ വിചാരണയിൽ പങ്കെടുത്തു. 1941 മെയ് 12 വന്ന അമ്പയറുടെ വിധി പ്രകാരം, വെള്ളം ജലസേചനത്തിനല്ലാതെ മറ്റാവശ്യങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കാൻ പാടില്ല എന്ന തിരുവിതാംകൂറിനകൂലമായ തീരുമാനം വന്നു. എന്നാൽ ഈ വിധിയെ കണക്കിലെടുക്കാൻ മദ്രാസ് തയ്യാറായില്ല. അവർ വൈദ്യുതി നിർമ്മാണവുമായി മുന്നോട്ടുപോയി. ഇതിൽ നിരാശനായ തിരുവിതാകൂർ ദിവാൻ സർ.സി.പി.രാമസ്വാമി അയ്യർ ഈ 1886 ലെ കരാർ റദ്ദാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. 1947 ജൂലായ് 21 ന് അന്നത്തെ വൈസ്രോയ് ആയിരുന്ന [[ലൂയി മൗണ്ട്ബാറ്റൻ|മൗണ്ട് ബാറ്റണിനെ]] കണ്ട് മദ്രാസിന്റെ കരാർലംഘനത്തെയും , ചതിയുടെ കഥയും വിവരിച്ചു.<ref name=cheat1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചരിത്രവും കരാറും|url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|publisher=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം|quote=പെരിയാർ പാട്ടക്കരാറിൽ തമിഴ്നാടിന്റെ വഞ്ചനയെക്കുറിച്ച് ദിവാൻ.സർ.സി.പി. മൗണ്ട് ബാറ്റനെ ധരിപ്പിക്കുന്നു|access-date=2011-11-30|archive-date=2011-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203225154/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article5.2.html|url-status=dead}}</ref> ==രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളുടെ അഭാവം== കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ തമിഴ്നാട്ടിലെ കള്ളപ്പണ ബിനാമി ഇടപാടുകൾ പുറത്ത് വിടും എന്ന തമിഴ്നാടിൻ്റെ ഭീഷണി കൊണ്ടാണ് കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകർ ഈ വിഷയത്തിൽ മൗനം പാലിക്കുന്നത് എന്ന സംശയം പൊതുസമൂഹത്തിൽ ശക്തമാണ്. == അണക്കെട്ടിന്റെ അവസ്ഥ == 2000-ൽ പദ്ധതിപ്രദേശത്തുണ്ടായ [[ഭൂമികുലുക്കം|ഭൂമികുലുക്കത്തോടു]] കൂടിയാണ് കേരളത്തിന്റെ ആശങ്കകൾ ശതഗുണീഭവിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് ഭ്രംശരേഖകൾക്കുമുകളിലാണെന്നും ചില പഠനങ്ങൾ പറയുന്നു. [[അണക്കെട്ട്]] സുരക്ഷിതമാണെന്ന് തമിഴ്‌നാട് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഭീതിജനകമാണെന്ന് [[കേരളം]] പറയുന്നു. സഹായക അണക്കെട്ടായ [[ബേബി ഡാം|ബേബി ഡാമും]] ഭീതിജനകമാണെന്നാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. എന്നാൽ അണക്കെട്ട് [[1922]]-ലും, [[1965]]-ലും സിമന്റുപയോഗിച്ച് ബലപ്പെടുത്തിയെന്നും ഭയപ്പെടാനൊന്നുമില്ലന്നും തമിഴ്നാടിന്റെ മുഖ്യ എഞ്ചിനീയർ പറയുമ്പോൾ സിമന്റ് പഴയ സുർക്കിക്കൂട്ടിൽ വേണ്ടത്ര ചേരില്ലെന്ന് കേരളത്തിലെ വിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. [[1902]]-ൽ തന്നെ അണക്കെട്ട് നിർമ്മാണത്തിന്റെ പ്രധാന കൂട്ടായ ചുണ്ണാമ്പ്, വർഷം 30.48 ടൺ വീതം നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടായിരുന്നെന്നും ഇപ്പോൾ അത് അനേകം ഇരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടാകുമെന്നുമാണ് കേരളത്തിന്റെ വാദം. 1979- 81 കാലഘട്ടത്തിൽ നടത്തിയ ബലപ്പെടുത്തൽ അണക്കെട്ടിന് ബലക്ഷയം ആണ് വരുത്തിവെച്ചത് എന്ന് ഇതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ച എം.ശശിധരന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.<ref name=thhindu343>{{cite news | title = Serious damage’ to masonry of Mullaperiyar dam detected | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | date = 2011-12-07 | accessdate = 2018-02-10 | archive-date = 2018-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180211173344/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/serious-damage-to-masonry-of-mullaperiyar-dam-detected/article2694645.ece | url-status = bot: unknown }}</ref><ref name=ndtv343>{{cite news | title = Experts confirm Kerala's fears on Mullaperiyar Dam | publisher = NDTV | url = https://web.archive.org/save/https://www.indiatoday.in/india/south/story/mullaperiyar-dam-kerala-tamil-nadu-expert-opinion-147350-2011-11-30 | date =2011-11-30 | accessdate =2018-02-10 }}</ref> അണക്കെട്ടിന്റെ ചുറ്റളവിൽ റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ നാലിനു മുകളിൽ വരുന്ന ഭൂകമ്പങ്ങൾ അണക്കെട്ടിന് ഗുരുതര ഭീഷണിയാണെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു.താൽക്കാലിക ബലപ്പെടുത്തൽ ഇനി നിലനിൽക്കില്ലെന്നും, മറിച്ച് പുതിയ ഡാം മാത്രമാണ് പരിഹാരം എന്നും ഈ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നുണ്ട് [[2006]] നവംബർ 24-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച് പഠിക്കാൻ നാവികസേനാവൃന്ദങ്ങൾ എത്തിയെങ്കിലും കേന്ദ്രനിർദ്ദേശത്തെ തുടർന്ന് അവർ പഠനം നടത്താതെ മടങ്ങുകയായിരുന്നു. [[2011]] നവംബർ 27 ന് അണക്കെട്ടിന്റെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയായി ഉയർന്നു. === സുരക്ഷാപ്രശ്നങ്ങൾ === # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 127 വർഷത്തെ പഴക്കമുണ്ട്. ഒരു അണക്കെട്ടിന്റെ കാലാവധി 50 വർഷമാണ്. വേണ്ടത്ര മുൻകരുതൽ എടുത്താലും ഒരു ദുരന്തത്തെ അതിജീവിക്കാൻ ഈ അണക്കെട്ടിന് കഴിയില്ല.<ref name="ജലവിഭവമന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ">[http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733a ജലവകുപ്പ് മന്ത്രാലയം - മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം ] </ref> # നിർമ്മാണത്തിന് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ. ഇത് കാലപ്പഴക്കത്തെ അതിജീവിക്കുന്നില്ല , ഏറെ ഭാഗം ഒഴുകിപ്പോയി. <ref name="ഹിന്ദു ദിനപത്രം - മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ ">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2648866.ece?textsize=large&test=1 ഹിന്ദു ദിനപത്രം - എം.കെ.പരമേശ്വരൻ , മുല്ലപ്പെരിയാർ പ്രത്യേക സെൽ അദ്ധ്യക്ഷൻ ] </ref>. # മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിൽക്കുന്നത് ഭൂകമ്പഭ്രംശമേഖലയിലാണ്. # അണക്കെട്ട് പരിപാലിക്കുന്നതിൽ വന്ന വീഴ്ചകൾ # അണക്കെട്ടിന്റെ ആകെ ഉയരത്തേക്കാൾ കൂടുതൽ വെള്ളം പൊങ്ങിയാൽ മുകളിലൂടെ വരുന്ന വെള്ളം അണക്കെട്ടിന്റെ താഴെ പതിക്കുകയും ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിത്തറ ഇളകുകയും , അണക്കെട്ട് നിലം പതിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതുകൂടാതെ അണക്കെട്ടിന്റെ അടിഭാഗം ഇളകിമറിയുകയും , നിരങ്ങിമാറുകയും ചെയ്യാം. പെട്ടെന്നുണ്ടായ പ്രളയജലത്തിൽ മധ്യപ്രദേശിലെ ടിഗ്ര അണക്കെട്ട് ഇപ്രകാരം ആണ് നിലംപതിച്ചത് <ref name="മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ ">{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |title=മാതൃഭൂമി ദിനപത്രം - അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ |access-date=2011-12-02 |archive-date=2011-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111201183054/http://www.mathrubhumi.com/special/mullaperiyar/article18.1.html |url-status=dead }}</ref>. [[പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|thumb|200px|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് വിള്ളലുകൾ]] ==അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ വിവാദവിഷയമായതോടെ, അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഔദ്യോഗികവും, അനൗദ്യോഗികവുമായ ധാരാളം പഠനങ്ങൾ വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. ഓരോ പഠന റിപ്പോർട്ടും ഒരു കാരണം, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കാരണം പറഞ്ഞ് [[കേരളം|കേരളവും]] [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടും]] തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു. ===ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ് & സി.ഇ.എസ്.എസ് തിരുവനന്തപുരം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതി പ്രദേശത്ത് [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പത്തിന്റെ]] ആവർത്തനസാധ്യത പഠിക്കുവാനായി [[കേരളം]], [[ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസ്|ബംഗളൂർ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് സയൻസിലെ]] പ്രൊഫസർ.ആർ.എൻ.അയ്യങ്കാരെ ചുമതലപ്പെടുത്തി. ''ത്രീഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ് മെത്തേഡ്'' എന്ന ആധുനിക രീതി ഉപയോഗിച്ച് ഭൂകമ്പത്തിന്റെ ആവർത്തന കാലയളവ് പഠിക്കുവാനാണ് അദ്ദേഹത്തോട് ആവശ്യപ്പെട്ടത്.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 142</ref> ഉത്തരകാശിയിലും, കൊയ്നയിലും നടന്ന ഭുകമ്പങ്ങൾ പരിഗണിച്ചാണ് അദ്ദേഹം മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൂകമ്പ സാധ്യത പഠിച്ചത്. മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ ഭൗമമേഖല മറ്റു രണ്ടു സ്ഥലങ്ങളിലേതു പോലെയാണെന്നുള്ളതായിരുന്നു ഉത്തരകാശിയും, കൊയ്നയും പരിഗണിക്കാൻ കാരണം. അയ്യങ്കാർ നടത്തിയ ശാസ്ത്രീയ പഠനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് യാതൊരു കാരണവശാലും, 136 അടിക്കു മുകളിലാകാൻ പാടില്ല എന്ന് അദ്ദേഹം ശുപാർശചെയ്തു. എന്നാൽ അയ്യങ്കാരുടെ പഠനറിപ്പോർട്ട് കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. <ref name=iis1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഇൻ സെർച്ച് ഓഫ് ട്രൂത്ത്|url=http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|last=ജെയിംസ്|first=വിൽസൺ|date=2010-11-07|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 136 അടിയിൽ കൂടരുതെന്ന് അയ്യങ്കാർ പഠനറിപ്പോർട്ട്|access-date=2013-04-21|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175417/http://jamewils.blogspot.com/2010/11/seismic-threat-to-mullaperiyar-dam.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ===റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി=== മുല്ലപ്പെരിയാർ പദ്ധതിപ്രദേശത്തെ ഭൂകമ്പദുരന്തനിർണ്ണയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനമാണ് ഒന്നാമതായി റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടിയിലെ വിദഗ്ദ്ധർ നടത്തിയത്.<ref name=roorkey11>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷസംബന്ധിച്ചുള്ള റൂർക്കി ഐ.ഐ.ടി പഠന റിപ്പോർട്ട്|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref> ഇതു പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് നിലനിൽക്കുന്ന പ്രദേശത്ത് ഭൂകമ്പത്തിന് എല്ലാ സാധ്യതയുമുണ്ടെന്നു കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനു ചുറ്റുമുള്ള 300 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ 22 ഓളം പ്രശ്നബാധിത മേഖലകളുണ്ടെന്നു പഠനസംഘം കണ്ടെത്തി. ഇതിൽ തന്നെ തേക്കടി-കൊടൈവന്നലൂർ പ്രദേശം ഒരു ഭൂകമ്പമുണ്ടായാൽ ഏറ്റവുമധിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ നേരിടേണ്ടി വരുന്ന ഒരു സ്ഥലമായിരിക്കും എന്നും അവർ കണ്ടെത്തി. ഇവരുടെ പഠനത്തിന്റെ രണ്ടാഭാഗത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റേയും, അതിന്റെ ബേബിഡാമിന്റേയും സുരക്ഷ 2ഡി ഫൈനൈറ്റ് എലമെന്റ മെത്തേഡ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 144-145</ref> ഈ പഠനറിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം പ്രധാന അണക്കെട്ടും, അനുബന്ധ അണക്കെട്ടു ഉറപ്പായിട്ടും ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇവർ തന്നെ കണ്ടെത്തിയ ഭൂകമ്പത്തിൽ തകർന്നുപോയേക്കാമെന്ന് റിപ്പോർട്ടിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.<ref name=roorkey1>{{cite news|title=സീസ്മിക് സ്റ്റെബിലിറ്റി ഓഫ് മുല്ലപ്പെരിയാർ കോമ്പോസിറ്റ് ഡാം|url=http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|last=ഡി.കെ.|first=പോൾ|publisher=എക്സ്പർട്ട് ഐസ്|accessdate=2013-04-22|quote=ഭൂകമ്പത്തിൽ മുല്ലപ്പെരിയാർ മുഖ്യഅണക്കെട്ടും അനുബന്ധ അണക്കെട്ടും തകർന്ന് പോയേക്കാം|archive-date=2018-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212175014/http://expert-eyes.org/mullaperiyar/tremours/Seismic_Stability.html|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=earth343>{{cite news | title = IIT, Roorkee report on Mullaperiyar says dam not safe | url = https://web.archive.org/save/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/IIT-Roorkee-report-on-Mullaperiyar-says-dam-not-safe/articleshow/5172935.cms? | publisher = Times of India | date = 2009-10-28 | accessdate = 2018-02-12}}</ref> == ഭൂകമ്പ ഭീഷണി == {{main | മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനുള്ള ഭൂകമ്പഭീഷണി}} രാജ്യത്തെ ഭൂചലന നിർണയ മാനദണ്ഡപ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രദേശം സോൺ മൂന്നിലാണ് ഉൾപ്പെടുന്നത്. [[റിക്ടർ മാനകം|റിക്ടർ സ്കെയിലിൽ]] 6.5 വരെ തീവ്രതയുള്ള [[ഭൂകമ്പം|ഭൂകമ്പങ്ങൾ]] ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന മേഖലയാണ് സോൺ മൂന്ന് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. 2011 നവംബർ 26 ന് പുലർച്ചെ 3.15 ന് ഉണ്ടായ ആദ്യ ഭൂചലനമടക്കം രണ്ടരമണിക്കൂറിനുള്ളിൽ നാലുതവണയാണ് ഡാമിന് 32 കിലോമീറ്ററിനുള്ളിൽ ഉണ്ടായത്. [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലെ]] [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറയ്ക്കടുത്തുള്ള]] വനമേഖലയായ വെഞ്ഞൂർമേടായിരുന്നു പ്രഭവകേന്ദ്രം. ആദ്യ ചലനത്തിൻറെ തീവ്രത 3.4 ആണ്. 2011 നവംബർ 26 നുണ്ടായ ഭൂചലനമടക്കം ഈ വർഷം മാത്രം 26 തവണയാണ് ഇടുക്കി ജില്ലയിൽ ഭൂചലനമുണ്ടായിട്ടുള്ളത്. == അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ == 15 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലമാണ് ഡാമിന്റെ പൂർണ്ണ സംഭരണശേഷി. എന്നാൽ കോടതി നിർദ്ദേശപ്രകാരമുള്ള അനുവദനീയമായ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 136 അടിയാണ്. ഇത് 11 ദശലക്ഷം ക്യുബിക് അടിക്ക് തുല്യമാണ്. എന്നാൽ കനത്ത മഴയെത്തുടർന്ന് [[2011]] നവംബർ 28 ന് രാവിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136.4 അടിയായി ഉയരുകയുണ്ടായി. മഴ കുറഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് 136.3 അടിയായി കുറഞ്ഞെങ്കിലും 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഡാമിലുള്ളത്. ഇതിനെത്തുടർന്ന് കൂടുതലുള്ള വെള്ളം സ്പിൽവേയിലൂടെ [[ഇടുക്കി അണക്കെട്ട്|ഇടുക്കി അണക്കെട്ടിലേക്ക്]] ഒഴുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സെക്കൻറിൽ 107 ഘനയടി വെള്ളമാണ് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഇപ്രകാരം ഒഴുകുന്നത്. 24 മണിക്കൂർകൊണ്ടാണ് ഇത് ഇടുക്കി ഡാമിലേക്കെത്തുക.<ref name=mathru29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാറിലേക്കുള്ള നീരൊഴുക്ക്|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> <ref name=manorama29>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ സത്യാവസ്ഥകൾ|publisher=മലയാള മനോരമ ദിനപത്രം |accessdate=2011-11-29}}</ref> എന്നാൽ ഭൂകമ്പത്തേത്തുടർന്നോ മറ്റോ ഡാം തകർന്നാൽ മൂന്ന് മുതൽ നാലു മണിക്കൂർ കൊണ്ട് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലെത്തും. ഇടുക്കി ഡാമിന്റെ പരമാവധി സംഭരണ ശേഷി 74.5 ദശലക്ഷം ഘനയടിയാണ്. എന്നാൽ 70.5 ടി എം സി വരെയാണ് സംഭരിക്കാറുള്ളത്. [[2011]] നവംബർ 28 ലെ കണക്ക് പ്രകാരം നവംബർ 28 ന് ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 2384.7 അടിയാണ്. ഡാമിൻറെ സംഭരണശേഷിയുടെ 79.06 ശതമാനമായ 60 ദശലക്ഷം ഘനയടി വെള്ളമാണ് നവംബർ 28 ലുള്ളത് . അതായത് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം തകർന്നാൽ ഒഴുകിയെത്താവുന്ന 11.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തിൽ 10 ദശലക്ഷം ഘനയടി ജലത്തെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ഇടുക്കി ഡാമിന് കഴിയും. ഡാം തകർന്നതിന് ശേഷം വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്താനെടുക്കുന്ന 3 - 4 മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ ഇടുക്കി ജല വൈദ്യുതി പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായുള്ള ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ നിയന്ത്രിതമായി തുറന്നുകൊണ്ട് ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ ജലനിരപ്പ് നിയന്ത്രമവിധേയമാക്കാൻ കഴിയും. ചെറുതോണി ഡാമിന് മുകൾഭാഗത്ത് അഞ്ച് പ്രധാന ഷട്ടറുകളും താഴെ രണ്ട് ചെറിയ ഷട്ടറുകളുമാണുള്ളത് . ഓരോ പ്രധാന ഷട്ടറുകളിലൂടെയും മിനുട്ടിൽ 25,760 ഘനയടി വെള്ളം പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കാനാവും. ഏഴ് ഷട്ടറുകളും ഏത് ഘട്ടത്തിലും തുറന്നുവിടാൻ സജ്ജമാണെന്ന് കെ.എസ്.ഇ.ബി. അധികൃതർ വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇതോടോപ്പം താഴെ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് അപകടഭീഷണി നൽകുകയും ചെയ്താൽ ഗുരുതരമായ ഭവിഷ്യത്തുകളെ ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയും. 66 ചതുരശ്ര കി.മീ. വിസ്തീർണമുള്ള ഇടുക്കി ഡാം നിറഞ്ഞുവരാൻ മൂന്നുമുതൽ ആറുവരെ മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ഏഴ് ഷട്ടറുകളിലൂടെയും പൂർണതോതിൽ ജലം പുറന്തള്ളിയാൽ കൂടുതലായുള്ള 1.2 ദശലക്ഷം ഘനയടി അധികജലം ഒഴുക്കിക്കളയാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെന്നാണ് കണക്കുകൂട്ടൽ. എന്നാൽ ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് നിലവിലുള്ളതിലും കൂടുതലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് ദുരന്തമെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകും. മുല്ലപ്പെരിയാർ തകരുന്നപക്ഷം ഒഴുകിയെത്താനിടയുള്ള മണ്ണും കല്ലും മരങ്ങളും മറ്റും ഇടുക്കിയുടെ സംഭരണശേഷി ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട്. കൂടാതെ, മരങ്ങളും മറ്റും ഒഴുകിവന്ന് ഷട്ടറുകളിലൂടെയുള്ള ജലപ്രവാഹത്തിന് തടസ്സമുണ്ടായാൽ പുറന്തള്ളുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് കുറയുകയും ചെയ്യും. മറ്റൊരു സാധ്യത മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൽ തകർന്നാൽ കുതിച്ചെത്തുന്ന വെള്ളവും മരങ്ങളടക്കമുള്ള മറ്റവശിഷ്ടങ്ങളും ഇടുക്കി ഡാമിന് ഭീഷണിയാകുന്നതു സംബന്ധിച്ചാണ്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഒന്നാകെ തകരുകയാണെങ്കിൽ 50 അടി ഉയരത്തിലാണ് വെള്ളം ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് വെള്ളം കുതിച്ചെത്താൻ സാധ്യത. ഈ ഭാഗത്തുള്ള [[വള്ളക്കടവ്]], [[വണ്ടിപ്പെരിയാർ]], [[മ്ലാമല]], ചപ്പാത്ത്, [[ഉപ്പുതറ ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത്|ഉപ്പുതറ]], [[അയ്യപ്പൻകോവിൽ]] പ്രദേശങ്ങളിലെ 70,000 പേരുടെ ജീവനാണ് ഇതുമൂലം അപകടത്തിലാകുക. ഇവരിൽ 30,000 പേരും തമിഴ് വംശജരാണെന്നത് മറ്റൊരു പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ ആഘാതത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാം തകർന്നാൽ താഴെയുള്ള 11 അണക്കെട്ടുകളും തകരാം. ഫലത്തിൽ [[ഇടുക്കി]], [[എറണാകുളം]], [[കോട്ടയം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ,തൃശ്ശൂർ,പത്തനംതിട്ട]] ജില്ലകളിലെ ജനങ്ങളെയാകെ ബാധിക്കുന്നതിലേക്കാണ് ഇത്തരമൊരു ദുരന്തസാധ്യത വിരൽചൂണ്ടുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിനൊപ്പം ഇടുക്കി ഡാമിൻറെ കൂടി തകർച്ച കേരളത്തെ രണ്ടായി വിഭജിക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുമെന്നാണ് മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിൻറെ ബലക്ഷയം പഠിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതി നിയോഗിച്ച സെൻട്രൽ സോയിൽ ആൻഡ് മെറ്റീരിയൽ റിസേർച് സ്റ്റേഷൻ ടീം നൽകിയ രഹസ്യറിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. മുല്ലപ്പെരിയാർ സമഗ്ര ദുരന്തനിവാരണ പദ്ധതിയുടെ(കോംപ്രഹൻസീവ് ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജ്മെൻറ് പ്ലാൻ ഫോർ മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം ഹസാർഡ്) ഭാഗമായി സമർപ്പിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ഡാമിന്റെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 45 മിനിറ്റിനകം 36 കിലോമീറ്റർ താഴെയുള്ള ഇടുക്കി ഡാമിലേക്ക് മേൽ വിവരിച്ച രീതിയിൽ ജലം ഒഴുകിയെത്തുമെന്നാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ചെറുതോണി ഡാമിൻറെ ഷട്ടറുകൾ പൂർണമായി തുറന്നാൽ പെരിയാറിലൂടെ 40 അടി ഉയരത്തിൽ വെള്ളം കുതിച്ചു പായും എന്നാണ് മറ്റൊരു നിഗമനം. കാലവർഷക്കാലത്താണെങ്കിൽ സ്ഥിതി ഇതിലും ഗുരുതരമാകാം. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊട്ടിയാലുള്ള ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ച് റൂർക്കി ഐ. ഐ.ടി.യുമായി ചേർന്ന് പഠനം നടത്താനുള്ള കരാറിൽ കേരളം 2011 നവംബർ 30 ന് ഒപ്പു വച്ചു<ref name=surki1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിനെക്കുറിച്ചു പഠിക്കാൻ ഐ.ഐ.ടി.യുമായി കരാർ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref>. മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് തകരുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായാൽ അവിടെ നിന്നുള്ള വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന വിധത്തിൽ ഇടുക്കി ഡാമിനെ സജ്ജമാക്കാൻ സംസ്ഥാന ദുരന്ത നിവാരണ മാനേജ്മെൻറ് അതോറിറ്റി നടപടി സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിൻറെ ഭാഗമായി ഇടുക്കി ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 59.5 ടി എംസി യായി കുറച്ചു. മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ നിലവിലുള്ള 11.75 ടി എം സി ജലം എത്തിയാൽ പോലും ഇതിൻറെ ഫലമായി ഇടുക്കി ഡാമിന് ആ ജലത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ സാധിക്കും. വൈദ്യുതി ഉല്പാദനം കൂട്ടിയും അല്ലാതെയും ഈ നില നിലനിർത്താനാണ് തീരുമാനം<ref name=hydro1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ സാധ്യതകൾ|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-12-03}}</ref>. == വിദേശ മാധ്യമങ്ങളുടെ ആശങ്ക == സമീപകാലത്തുണ്ടായ പേമാരിയിലും വെള്ളപ്പൊക്കത്തിലും [[ലിബിയ|ലിബിയയിൽ]] പഴക്കം ചെന്ന രണ്ടു അണക്കെട്ടുകൾ തകർന്ന് വൻ തോതിൽ ആളപായമുണ്ടായതിൻറെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 2023 സെപ്റ്റംബറിലെ ഒരു ലേഖനത്തിൽ [[ദ് ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്]] സമാനമായ ദുരന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കാനുള്ള സാധ്യതകളെക്കുറച്ച് ഇന്ത്യയ്ക്കു മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2023/09/17/opinion/libya-floods-dams.html|title=Which of the World’s Hundreds of Thousands of Aging Dams Will Be the Next to Burst?}}</ref> ലിബിയയിലെ രണ്ട് അണക്കെട്ടുകളുടെ തകർച്ചയിൽ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞത് 11,300 പേർ മരിക്കുകയും 10,000-ത്തിലധികം ആളുകളെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തതായി ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ ഉള്ളതായി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ദുരന്തം പ്രവചിച്ചിക്കപ്പെട്ടതും തടയാവുന്നതുമായിരുന്നു. 20-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ നിർമ്മിച്ച 28,000 വലിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഇപ്പോൾ കാലഹരണപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലും ചൈനയിലുമാണ് ഏറ്റവും വലിയ അപകടം പതിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഈ റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് 128 വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുണ്ട്, ദൃശ്യപരമായി കേടുപാടുകളൊടൊപ്പം ഭൂകമ്പ സാധ്യതയുള്ള പ്രദേശത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് എന്നതുതന്നെ ഇതിലെ അപകടം എത്രമാത്രമാണെന്ന് വെളിവാക്കുന്നതാണ്. അതിന്റെ തകർച്ച 3.5 ദശലക്ഷത്തിലേറെ ആളുകൾക്ക് താഴേയ്ക്ക് ഗുരുതരമായ ദോഷം ചെയ്യും. ==പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ== മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാമിന്റെ തകരുവാനുള്ള സാദ്ധ്യതകൾ മുന്നിൽ കണ്ട് പലവിധ പ്രശ്നപരിഹാരങ്ങളും മുന്നോട്ടുവെയ്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവ പ്രധാനമായും ഇവയാണ്: # നിലവിലുള്ള ഡാമിന് താഴെ പുതിയൊരു അണക്കെട്ട് പണിയുക. നിലവിലുള്ള ഡാമിന്റെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിക്കുക # നിലവിലുള്ള ഡാം സുരക്ഷിതമാണ്. എന്തെങ്കിലും ബലക്ഷയം ഉണ്ടെങ്കിൽ അത് പരിഹരിക്കുന്നതിനാവശ്യമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം. ഡാം ബലപ്പെടുത്തണം # നിലവിലുള്ള ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് കുറച്ച് തടയണയാക്കി നിലനിർത്തുക, അപകട സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുക. ജലനിരപ്പ് കുറയ്കുന്നതിനനുസരിച്ച് തമിഴ്നാടിനുള്ള ജലലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്താൻ തമിഴ്നാട്ടിലേക്ക് വെള്ളം കൊണ്ടുപോകുവാൻ ആവശ്യമായ ആഴത്തിൽ പുതിയ ടണലുകൾ നിർമ്മിക്കുക. # മുല്ലപ്പെരിയാറിലെ വെള്ളം ഇടുക്കിയിൽ സംഭരിക്കുക. അവിടെ നിന്നും പുതിയ ടണൽ മാർഗ്ഗം തമിഴ്നാടിന് വെള്ളം നൽകുക. മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം നിർജ്ജീവമാക്കുക. ഒന്നാമത്തെ അഭിപ്രായം മുല്ലപ്പെരിയാറിൽ സമരം നടത്തിവരുന്ന [[മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി|മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയും]] കേരള ഗവൺമെന്റും മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. <ref name="kerala.gov.in">{{Citation|url=http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|title=കേരളം മുല്ലപ്പെരിയാറിനെകുറിച്ച് പറയുന്നത് (pdf)|accessdate=2012 ജനുവരി 3|archive-date=2012-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120616125002/http://www.keralacm.gov.in/images/stories/docs/letter_to_primminister.pdf|url-status=dead}}</ref> രണ്ടാമത്തെ നിർദ്ദേശം തമിഴ്നാട് ഗവൺമെന്റ് മുന്നോട്ട് വെയ്കുന്നതാണ്. [[കേരള ശാസ്ത്രസാഹിത്യ പരിഷത്ത്]], മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതിയുടെ മുൻ ചെയർമാൻ പ്രൊഫസർ സി.പി. റോയി <ref name="mathrubhumi">{{Citation|url=http://sv1.mathrubhumi.com/online/malayalam/news/story/1359698/2011-12-28/kerala|title=പുതിയ ഡാം പരിഹാരമല്ല: പ്രൊഫ. സി.പി.റോയി|accessdate=2012 ജനുവരി 3}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> തുടങ്ങിയവരുടെ നിർദ്ദേശമാണ്. പരിഷത് വിളിച്ചു ചേർത്ത വിദഗ്ദ്ധരുടെ യോഗത്തിലാണ് നാലാമത്തെ നിർദ്ദേശവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞിട്ടുള്ളത്. <ref name="kssp">{{Citation |url=http://kssp.in/content/%E0%B4%AE%E0%B5%81%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC-%E0%B4%AC%E0%B4%A6%E0%B5%BD-%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B5%BC%E0%B4%A6%E0%B5%8D%E0%B4%A6%E0%B5%87%E0%B4%B6%E0%B4%99%E0%B5%8D%E0%B4%99%E0%B5%BE-%E0%B4%AA%E0%B4%A0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=ബദൽ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പഠിക്കണം: പരിഷത്ത് |accessdate=2012 ജനുവരി 3}}</ref> ===പുതിയ തുരങ്കം=== മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി ചെയർമാനായിരുന്ന സി.പി.റോയ് ആണ് പുതിയ [[തമിഴ്നാട്|തമിഴ്നാടിനു]] വെള്ളം നൽകാൻ പുതിയ ഒരു [[തുരങ്കം]] എന്ന ആശയവുമായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. റോയ് ഈ ആശയം ഉന്നതാധികാരസമിധിയുടെ മുന്നിൽവയ്ക്കുകയും, സമിതി ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിശദമായി പഠിക്കുവാൻ ഉന്നതാധികാരസമിതിയിലെ സാങ്കേതികവിദഗ്ദരായ ഡോ. തട്ടേ, ഡി.മേത്ത എന്നിവരോടാവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായേക്കാവുന്ന ഈ നിർദ്ദേശത്തോട് കേരളവും, തമിഴ്നാടും വളരെ തണുത്ത പ്രതികരണമാണ് കാണിച്ചത്. ഇരു സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ ആശയത്തോട് തീരെ താൽപര്യമുണ്ടായിരുന്നില്ലെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ പുതിയ തുരങ്കം എന്ന ആശയം ഏറെ നാൾ നിലനിന്നില്ല എന്നും ഉന്നതാധികാര സമിതി അംഗമായ [[കെ.ടി.തോമസ്]] രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>[[#kt12|മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം :ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ - കെ.ടി.തോമസ്]] പുറം 86-87</ref> ==ഉന്നതാധികാരസമിതി== [[കെ.ടി തോമസ് (ജസ്റ്റിസ്)|ജസ്റ്റിസ്.കെ.ടി.തോമസിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഉന്നതാധികാരസമിതി ഈയിടെ [[സുപ്രീം കോടതി (ഇന്ത്യ)|സുപ്രീംകോടതിയിൽ]] സമർപ്പിച്ച തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിൽ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷിതമാണ് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയായി ഉയർത്താൻ തമിഴ്നാടിന് അധികാരമില്ലെന്നും ഉന്നതാധികാരസമിതി വ്യക്തമാക്കി.<ref name=ktt1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഉന്നതാധികാര സമിതി റിപ്പോർട്ട്| publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2012-05-05}}</ref> ==2014 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധി== മുഖ്യ ന്യായാധിപൻ [[രാജേന്ദ്ര മൽ ലോധ|ആർ.എം.ലോധ]] അദ്ധ്യക്ഷനായ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബഞ്ചിന്റെ വിധി പ്രകാരം മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിലെ ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാടിന്]] അനുമതി ലഭിച്ചു. കേരളം നടപ്പിലാക്കിയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാനിയമം ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിക്കുകയുണ്ടായി. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വിലയിരുത്താൻ കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ അദ്ധ്യക്ഷനായുള്ള ഒരു മൂന്നംഗ സമിതിയേയും സുപ്രീംകോടതി നിയോഗിച്ചു. അദ്ധ്യക്ഷനെക്കൂടാതെ കേരളവും, തമിഴ്നാടും നിയോഗിക്കുന്ന ഓരോ വ്യക്തികളായിരിക്കും മറ്റംഗങ്ങൾ.<ref name=janayugamonline1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ- ജലനിരപ്പ് 142 അടിയാക്കാൻ തമിഴ്നാട് നടപടി തുടങ്ങി|url=http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|publisher=ജനയുഗം ഓൺലൈൻ|date=2014-05-11|accessdate=2014-05-11|archive-date=2014-05-11|archive-url=https://archive.today/20140511094940/http://janayugomonline.com/%E0%B4%AE%E0%B5%81%C2%AD%E0%B4%B2%E0%B5%8D%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%AA%E0%B5%86%C2%AD%E0%B4%B0%E0%B4%BF%C2%AD%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B5%BC%C2%AD-%E0%B4%9C%C2%AD%E0%B4%B2%C2%AD%E0%B4%A8/|url-status=bot: unknown}}</ref> == ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം == [[പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|thumb|അണക്കെട്ട് മാറ്റിനിർമ്മിക്കണം എന്നാവശ്യപ്പെട്ട് നടത്തിയ മനുഷ്യ മതിൽ]] മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി ജനകീയ പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ [[കേരളം|കേരളത്തിലും]] [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ് നാട്ടിലും]] ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഡാമിലെ ജലനിരപ്പ് 136 ൽ നിന്നും 142 അടിയായും അണക്കെട്ട് ബലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം 152ഉം അടിയായി ഉയർത്താമെന്ന 2006 ലെ സുപ്രീംകോടതി വിധിയെത്തുടർന്ന് 2006 മാർച്ച് 3ന് ഫാദർ ജോയി നിരപ്പേൽ ചെയർമാനായി മുല്ലപ്പെരിയാർ സമരസമിതി രൂപം കൊണ്ടു. സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പ്രത്യക്ഷസമരങ്ങൾ ആറു ഘട്ടങ്ങളിലായി നടത്തുകയുണ്ടായി. പെരിയാറിൻറെ തീരത്തുള്ള ചപ്പാത്തിൽ സമരസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ 2006 ഡിസംബർ 25നാരംഭിച്ച റിലേ ഉപവാസം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. <ref name=hs1>{{cite news|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ വിഷയം-സത്യഗ്രഹസമരം|publisher=മാതൃഭൂമി ഓൺലൈൻ|accessdate=2011-11-29}}</ref> 2011 നവംബർ മാസം ഉണ്ടായ [[ഭൂകമ്പം|ഭൂചലനങ്ങളെത്തുടർന്ന്]] കേരളത്തിൽ ജനകീയ വികാരം കൂടുതൽ ശക്തമായി. നവംബർ 28 ന് [[ഇടുക്കി ജില്ല|ഇടുക്കി ജില്ലയിലും]] 29 ന് ഇടുക്കി, [[കോട്ടയം]], [[എറണാകുളം]], [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ]] ജില്ലകളിലും [[ഹർത്താൽ]] ആചരിക്കുകയുണ്ടായി. 28ന് പാർലമെൻറ് വളപ്പിൽ [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] നിന്നുള്ള എം പി മാർ [[സത്യാഗ്രഹം|സത്യാഗ്രഹമനുഷ്ഠിച്ചു]]. ഡിസംബർ എട്ടിന് മുല്ലപ്പെരിയാർ മുതൽ [[എറണാകുളം]] വരെ മനുഷ്യമതിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയുണ്ടായി. == 2021-ലെ വികസനങ്ങൾ == 2018-ൽ കേരളത്തിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക സാഹചര്യത്തിനും, ഋഷിഗംഗ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിയും ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ തപോവൻ അണക്കെട്ടും തകർന്നതിനെ തുടർന്ന് 200-ഓളം പേരുടെ മരണത്തിനും ശേഷം 2021-ൽ അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷ വീണ്ടും പൊതുജനശ്രദ്ധയിലേക്ക് ഉയർന്നു.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|title=Uttarakhand's Tapovan dam completely washed off, shows initial survey|website=NDTV|access-date=18 September 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827053239/https://www.ndtv.com/india-news/uttarakhand-glacier-break-tapovan-dam-completely-washed-off-shows-indian-air-force-survey-2365386|url-status=live}}</ref> ലോകമെമ്പാടുമുള്ള പഴകിയ അണക്കെട്ടുകൾ ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണികളെക്കുറിച്ചുള്ള UNU-INWEH റിപ്പോർട്ട്, ഭൂകമ്പപരമായി സജീവമായ ഒരു പ്രദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന് വലിയ ഘടനാപരമായ പിഴവുകളുണ്ടെന്നും 100+ വർഷം പഴക്കമുള്ള അണക്കെട്ട് തകർന്നാൽ 3.5 ദശലക്ഷം ആളുകൾ അപകടത്തിലാണെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|title=UN report on threat to ageing dams in India mentions Kerala's Mullaperiyar dam|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=9 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509141053/https://www.thenewsminute.com/article/un-report-threat-ageing-dams-india-mentions-kerala-s-mullaperiyar-142107|url-status=live}}</ref><ref name="scroll.in"/><ref name="Ageing dams pose growing threat"/> 2014-ൽ സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവ് പ്രകാരം രൂപീകരിച്ച മേൽനോട്ട സമിതി കഴിഞ്ഞ ആറ് വർഷമായി ശരിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നില്ലെന്ന് ആരോപിച്ച് സുപ്രീം കോടതിയിൽ (ഡോ. ജോ ജോസഫും മറ്റുള്ളവരും vs. സംസ്ഥാനം തമിഴ്‌നാട് മറ്റുള്ളവരും) ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്തു. മറുപടിയായി, റൂൾ കർവ്, ഗേറ്റ് ഓപ്പറേഷൻ ഷെഡ്യൂൾ ഉടൻ അവതരിപ്പിക്കാനും അണക്കെട്ടിന്റെ ഇൻസ്ട്രുമെന്റേഷൻ കാലതാമസമില്ലാതെ നടപ്പിലാക്കാനും അല്ലെങ്കിൽ നടപടി നേരിടാനും സുപ്രീം കോടതി തമിഴ്‌നാട് ചീഫ് സെക്രട്ടറിയോട് ഉത്തരവിട്ടു. അണക്കെട്ടിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് ഈ നടപടികൾ നിർണായകമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. കൂടാതെ, സമഗ്രമായ സുരക്ഷാ വിലയിരുത്തലിന് കോടതി ഉത്തരവിടുകയും അണക്കെട്ട് ദേശീയ അണക്കെട്ട് സുരക്ഷാ ഏജൻസിയുടെ പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|title='Act seriously, people's lives will be at risk', SC raps Kerala and Tamil Nadu on Mullaperiyar dam maximum water level|website=News 18|access-date=18 September 2023|archive-date=26 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026023142/https://www.news18.com/news/india/act-seriously-peoples-lives-will-be-at-risk-sc-raps-tamil-nadu-and-kerala-on-mullaperiyar-dam-maximum-water-level-4363466.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|title=SC to Kerala, TN on Mullaperiyar dam issue|date=25 October 2021|publisher=News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704232314/https://www.thenewsminute.com/article/not-political-arena-consult-each-other-sc-kerala-tn-mullaperiyar-dam-issue-156873|url-status=live}}</ref> അർദ്ധരാത്രിക്ക് ശേഷം അണക്കെട്ടിന്റെ 10 ഷട്ടറുകൾ ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാതെ തമിഴ്‌നാട് തുറന്നതോടെ വീണ്ടും സംഘർഷം ഉടലെടുത്തു. ഇത് പെരിയാർ നദിയുടെ തീരത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കത്തിന് കാരണമായി. ഒരു മാസത്തിനിടെ ഇത് നാലാം തവണയാണ് രാത്രി 10 മണിക്ക് ശേഷം തമിഴ്‌നാട് അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ ഫലമായി പകൽ സമയത്തും ശരിയായ മുന്നറിയിപ്പുകളോടെയും അണക്കെട്ടിന്റെ ഷട്ടറുകൾ തുറക്കാൻ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയൻ തമിഴ്‌നാട് മുഖ്യമന്ത്രിക്ക് കത്തയച്ചു.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|title=Idukki residents take out protest march as Tamil Nadu opens Mullaperiyar dam without warning|website=New Indian Express|access-date=18 September 2023|archive-date=23 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123050123/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/dec/02/idukki-residents-take-out-protest-march-as-tn-opens-mullaperiyar-dam-without-warning-2390896.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|title=Water release from Mullaperiyar dam creates tension between Kerala and Tamil Nadu|website=The News Minute|access-date=18 September 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704230904/https://www.thenewsminute.com/article/water-release-mullaperiyar-dam-creates-tension-between-kerala-and-tamil-nadu-158335|url-status=live}}</ref> == മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ട് ചിത്രശാല == <gallery widths="100" heights="100" perrow="6" caption="മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> പ്രമാണം:Mullaperiyar View.jpg|അണക്കെട്ട് വിദൂരകാഴ്ച പ്രമാണം:Damage Dam.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ വിള്ളലുകൾ പ്രമാണം:Padhathi pradesham.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ പദ്ധതി പ്രദേശം പ്രമാണം:Mullaperiyar -from inside.JPG|അണക്കെട്ടിന്റെ ഉൾവശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം പ്രമാണം:LeakFound Dam.jpg|അണക്കെട്ടിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Leak Joints.jpg|അണക്കെട്ടിന്റെ ഭിത്തിയിലെ ചോർച്ച പ്രമാണം:Cable Anchoring 1970.jpg|1970 ൽ ചെയ്ത കേബിൾ ആങ്കറിംഗ് പ്രമാണം:Mullapperiyar babydam.jpg|മുല്ലപ്പെരിയാർ ബേബി ഡാം പ്രമാണം:Manushya mathil.jpg|ജനകീയ പ്രക്ഷോഭം പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും വെള്ളം തമിഴ്‌നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. പ്രമാണം:Mullaperiyar penstock pipes and Canal to lower dam.JPG|മുല്ലപ്പെരിയാർ അണക്കെട്ടിൽ നിന്നും ലോവർ ക്യാമ്പ് വൈദ്യുത നിലയത്തിലേക്ക് വെള്ളംകൊണ്ടുപോകുന്ന പെൻസ്റ്റോക്ക് പൈപ്പുകൾ. </gallery> സമീപകാലത്ത് [[തമിഴ്‌നാട്|തമിഴ്നാട്ടിൽ]] മുല്ലപെരിയാർ പ്രശ്നം കത്തി നിൽക്കുകയാണ്. ഇതിനെ ഒരു വർഗീയ കലാപമാക്കി മാറ്റാൻ ചില രാഷ്ട്രീയ പാർടികൾ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ വൈകോ നേതൃത്വം നൽകുന്ന എം.ഡി.എം.കെ യും തിരുമാവലവന്റെ വിടുതലൈ സിരുത്തൈഗൽ പാർട്ടിയും കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. അത് മാത്രമല്ല തമിഴകത്തിൽ ഉള്ള [[ദിനമലർ]], [[സൺ ടി.വി]] എന്നീ വാർത്താ ദൃശ്യ മാധ്യമങ്ങളും ഇതിൽ തമിഴ് ജനതയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുണ്ട്. കേരളം തമിഴ് നാട്ടിന് വെള്ളം തരാതിരിക്കാൻ മുല്ലപെരിയാർ അണക്കെട്ട് പൊളിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുന്നു, ജീവൻ പോയാലും അതിനെ നാം എതിർക്കണം എന്നാണ് അവിടെയുള്ള കർഷകരോട് അവർ പറഞ്ഞു പരത്തുന്നത്. വിദ്യാഭ്യാസം ഇല്ലാത്ത പാവം കർഷകർ അത് വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ==കൂടുതൽ കാണുക == *[[കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകളുടെ പട്ടിക]] *[[കേരളത്തിലെ ജലവൈദ്യുതപദ്ധതികളുടെ പട്ടിക]] == അവലംബം == * {{cite book|title=മുല്ലപ്പെരിയാർ ഡാം: ചില വെളിപ്പെടുത്തലുകൾ|url=http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|last=കെ.ടി.|first=തോമസ്|isbn=978-81-264-3885-3|publisher=ഡി.സി.ബുക്സ്|year=2012|ref=kt12|access-date=2013-04-07|archive-date=2013-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130109171553/http://www.dcbooks.com/mullappriyar-dam-chila-velippeduthalukal-by-jastees-k-t-thomas.html|url-status=dead}} * {{cite book|title=ദ മുല്ലപ്പെരിയാർ കോൺഫ്ലിക്ട്|url=http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|last=സി.ജി.|first=മധുസൂദനൻ|isbn=978-81-87663-91-1|publisher=നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അഡ്വാൻസ്ഡ് സ്റ്റഡീസ്|year=2010|ref=mc10|access-date=2013-04-08|archive-date=2011-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111215152402/http://www.nias.res.in/docs/B4-2010-%20Mullaperiyar.pdf|url-status=dead}} {{reflist|3}} == അധികവായനയ്ക്ക് == * [http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 ജലവിഭവ മന്ത്രാലയം - ഭാരതസർക്കാർ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201203133/http://wrmin.nic.in/index3.asp?subsublinkid=739&langid=1&sslid=733 |date=2011-12-01 }} * [http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html സുർഖി മിശ്രിതം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125032353/http://www.theconstructioncivil.com/2011/07/surkhi-mortar.html |date=2011-11-25 }} * [http://www.ielrc.org/content/e0609.pdf പഠനം] * [http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf ഇന്ത്യയിലെ അണക്കെട്ടുകൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219204531/http://www.cwc.nic.in/main/downloads/National%20Register%20of%20Large%20Dams%202009.pdf |date=2018-02-19 }} * [http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=751&langid=1&sslid=733 കേന്ദ്ര ജലവിഭവമന്ത്രാലയം] * [http://www.cwc.nic.in/ ഇന്ത്യയിലെ വലിയ അണക്കെട്ടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഔദ്യോഗിക വിവരം - കേന്ദ്ര ജല കമ്മീഷൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202192355/http://www.cwc.nic.in/ |date=2018-02-02 }} * [https://docs.google.com/document/d/16ZWzSbxYDdQ0SFwgzsvC85PiYJPyIVlTxGJAHIDnsUA/pub മുല്ലപ്പെരിയാർ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ] {{commonscat}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.janmabhumidaily.com/news247621 അണക്കെട്ടും അണയാത്ത വിവാദവും, സംഗീത് രവീന്ദ്രൻ, ജന്മഭൂമി, December 3, 2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204113822/http://www.janmabhumidaily.com/news247621 |date=2014-12-04 }} {{Dams in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:പെരിയാറിലെ അണക്കെട്ടുകൾ]] lrqt7qntl5diqfd7hxz573o9lxiav6e 0 12463 4651543 4575467 2026-07-29T06:47:37Z Icheechi 220883 /* ഹരിപ്പാടിലെ പ്രശസ്തവ്യക്തികൾ */ 4651543 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Harippad}}കുമാരപുരം അനന്തപുരം കെട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചാണ് വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ മയൂരസന്ദേശം എഴുതിയത് {{Infobox Indian Jurisdiction |type = TOWN |native_name = ഹരിപ്പാട് |other_name = |district = [[Alappuzha district|ആലപ്പുഴ]] |state_name =Kerala |nearest_city =ആലപ്പുഴ |assembly_cons =ഹരിപ്പാട് |leader_title_1 = എം.എൽ.എ. |leader_name_1 = രമേശ് ചെന്നിത്തല |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = |latd = 9|latm = 18|lats = 0 |longd= 76|longm= 28|longs= 0 |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = |population_as_of = |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone =241, |postal_code =690514 |vehicle_code_range = KL-29 |climate= | distance_1 = 31 | direction_1 = തെക്ക് | destination_1 = ആലപ്പുഴ | distance_2 = 58 | direction_2 = വടക്ക് | mode_2 = [[Indian highways|ഹൈവേ]] | destination_2 = കൊല്ലം |website=www.haripad.in }} [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[കാർത്തികപ്പള്ളി]] താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനമാണ് '''ഹരിപ്പാട്'''. മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷിക മേഖലയായ [[ഓടനാട്|''ഓണാട്ടുകരയിലെ'']] പ്രമുഖമായ നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഹരിപ്പാട്. ഹരിപ്പാടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളായ [[നങ്ങ്യാർകുളങ്ങര]], [[ചേപ്പാട്]], [[ചിങ്ങോലി]], [[പള്ളിപ്പാട്]], കുമാരപുരം, [[കാർത്തികപ്പള്ളി]], [[കാരിച്ചാൽ]], [[ആനാരി]], [[ചെറുതന]], വെള്ളംകുളങ്ങര, പിലാപ്പുഴ, [[പായിപ്പാട്]], മണ്ണാറശ്ശാല എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലായി ചെറുതും വലുതുമായ നൂറോളം ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ ഹരിപ്പാട് '''ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നഗരം''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. കുമാരപുരം അനന്തപുരം കെട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചാണ് വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ മയൂരസന്ദേശം എഴുതിയത് [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരത കഥയിലെ]] 'ഏകചക്ര' എന്ന നഗരമാണു ഹരിപ്പാട് എന്നൊരു ഐതിഹ്യം നിലവിലുണ്ട്. [[കേരളചരിത്രം|കേരളചരിത്രത്തിൽ]] പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള ഹരിഗീതപുരമാണു പിന്നീട് ഹരിപ്പാട് എന്നറിയപ്പെട്ടതെന്നാണു മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം. ഹരിപ്പാട്ടുള്ള [[മണ്ണാറശ്ശാല നാഗരാജക്ഷേത്രം]] വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] മണ്ണാറശാല വിശദമായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്</ref> ==സാംസ്കാരികം== പ്രശസ്തമായ [[മണ്ണാറശ്ശാല നാഗരാജക്ഷേത്രം]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു ഹരിപ്പാടാണ്. കന്നി, തുലാം മാസങ്ങളിലെ ആയില്യം നാളുകളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പൂജാദികർമങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളത്തിനു പുറത്തുനിന്നും നിരവധി ആളുകളും വിദേശികളും ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]],' 'ത്യപ്പക്കുടം മഹാദേവക്ഷേത്രം'വലിയകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രം, [[മണക്കാട്ട്‌ ദേവി ക്ഷേത്രം]] എന്നിവയും പ്രശസ്തങ്ങളാണ്. ക്ഷേതങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലെന്നപോലെ, നിരവധി ബ്രാഹ്മണ ഇല്ലങ്ങളും, കൊട്ടാരങ്ങളും, ഹരിപ്പാടിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. അനന്തപുരംകൊട്ടാരം, കാ൪ത്തികപ്പള്ളി കൊട്ടാര൦, ചെമ്പ്രോത്ത് കൊട്ടാരം, കരിപ്പോലിൽ കൊട്ടരം എന്നീ ക്ഷത്രിയ കോവിലകങ്ങളും പുല്ലാംവഴി ഇല്ലം, കരിങ്ങമൺ ഇല്ലം, ചെങ്ങാറപ്പള്ളി ഇല്ലം എന്നീ ഉയർന്ന മലയാള ബ്രാഹ്മണ ഇല്ലങ്ങളും, പുത്തിയിൽ ഇല്ലം, കൊച്ചു മഠം കാരിക്കമഠം എന്നീ ശിവദ്വിജബ്രാഹ്മണരുടെ(മൂസ്സത്) മഠങ്ങൾ, പുഷ്പക ഉണ്ണിമാരുടെ മഠങ്ങൾ, കഴകകാരായ വാര്യന്മാരുടെ ഗൃഹങ്ങൾ, മാരാർ സമുദായക്കാരുടെ ഭവനങ്ങൾ, നായർ സമുദായ അംഗങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമാണ് ഹരിപ്പാട്.ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ബാഹുല്യം കൊണ്ടുതന്നെ അമ്പലവാസി സമൂഹത്തിൽപെട്ട [[വാര്യർ]] [[മാരാർ]], [[ഇളയത്]], [[ശർമ്മ]], തുടങ്ങിയ അബ്രാഹ്മണ സമൂഹത്തിൽ പെട്ടവരുടേയും, [[നമ്പൂതിരി]], [[പോറ്റി]],[[മൂത്തത്]], [[എമ്പ്രാന്തിരി]], അയ്യർ(തമിഴ് ബ്രഹ്മണർ) തുടങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണസമൂഹത്തിൽ പെട്ടവരുടേയും കുടുംബങ്ങൾ ഹരിപ്പാട് ധാരാളമായി കാണാൻ കഴിയും.ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും നായന്മാർ ആണ്. [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] '[[മയൂരസന്ദേശം]]' എഴുതിയതു ഹരിപ്പാട് അനന്തപുരത്തു കൊട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു. ഹരിപ്പാട് ക്ഷേത്രമതിലിനുള്ളിൽ മയിലുകളെ സൂക്ഷിക്കുന്ന മയിൽശാലയിൽ വെച്ചു മയിലിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നതും, ഹരിപ്പാട് മുതൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] വരെയുള്ള വഴിയോരദ്യശ്യങ്ങളും എന്നിവ വിശദമായി മയൂരസന്ദേശത്തിൽ വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]] (സിനിമ, സാഹിത്യം), [[പി. ജി. തമ്പി]] (രാഷ്ട്രീയം , സാഹിത്യം), [[സി. ബി. സി. വാര്യർ]] (രാഷ്ട്രീയം), [[ജി. പി. മംഗലത്തുമഠം]] (രാഷ്ട്രീയം), [[ഹരിപ്പാട് രാമക്യഷ്ണൻ]] (കഥകളി), [[ടി. എൻ. ദേവകുമാർ]] (രാഷ്ട്രീയം), [[കെ. മധു]] (സിനിമ), [[നവ്യാ നായർ]] (സിനിമ), [[ഹരിപ്പാട് സോമൻ]] (സിനിമ),[[എം.ജി ശ്രീകുമാർ]] (സിനിമ),[[എം.ജി രാധാകൃഷ്ണൻ]], [[കെ. ഓമനക്കുട്ടി|കെ ഓമനക്കുട്ടി(സംഗീതം)]] , [[അശോകൻ (നടൻ)|അശോകൻ]] [സിനിമ] [[അനിൽ പനച്ചൂരാൻ]] (കവി), [[പി. ശേഷാദ്രി അയ്യർ]] രാമൻകുട്ടി (സംഗീതം), മലബാർ ഗോപാലൻ നായർ (സംഗീതം ), ഡോ. വി എസ്സ് ശർമ്മ (സാഹിത്യകാരൻ, വാഗ്മി), ഹരിപ്പാട് കെ.പി. എൻ പിള്ള (സംഗീതം ) ദേവദാസ് (ഗാനരചന ) [[ആർ. ലോപ]] (സാഹിത്യം) എന്നിവർ പ്രസിദ്ധരായ ഹരിപ്പാട് സ്വദേശികളാണ്. അതുപോലെ തന്നെ വള്ളംകളിയുടെ ഹൃദയഭൂമിയാണ് ഹരിപ്പാട്. ഹരിപാടിന്റെ പ്രാന്തഭാഗങ്ങളിൽ ആണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ വള്ളം കളിമൽസരങ്ങളും ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങൾ ഉള്ളതും. ആനാരിചുണ്ടൻ,ചെറുതന,പായിപ്പാട്,ആയാപറമ്പ്,വെള്ളംകുളങ്ങര,കരുവാറ്റ ശ്രീഗണേഷ്, തൃക്കുന്നപ്പുഴ ദേവാസ് എന്നി ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളും ഒട്ടനേകം ചുരുട്ട് വള്ളങ്ങളും ഹരിപ്പാടിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ് സുപ്രസിദ്ധമായ '[[പായിപ്പാട് വള്ളംകളി]]' ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == ഹരിപ്പാടിലെ പ്രശസ്തവ്യക്തികൾ == [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]], [[കെ. മധു]], [[പി. പത്മരാജൻ]], [[ശിവൻ (ഛായാഗ്രാഹകൻ)]], [[സന്തോഷ് ശിവൻ]], [[സംഗീത് ശിവൻ]], [[സഞ്ജീവ് ശിവൻ]], [[മല്ലിക സുകുമാരൻ]], പഴയ നടി മീന, [[വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[മധു മുട്ടം]], [[അശോകൻ (നടൻ)]], കമലാക്ഷി മാരാസ്യാർ എം.ജി രാധാകൃഷ്ണൻ, ഡോ.ഓമന കുട്ടി, [[എം.ജി. ശ്രീകുമാർ]], [[എം. ജി. രാമകൃഷ്ണൻ]], [[ചെറിയാൻ കൽപകവാടി]], [[ചെങ്ങാരപ്പളളി നാരായണൻപോറ്റി]], [[സി.ബി.സി. വാര്യർ]] , ,ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണൻ (കഥകളി), കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാരി (നൃത്തം), [[ആർ. ലോപ|ലോപമുദ്ര]], സുരേഷ് മണ്ണാറശാല (കവി)., പി.വി. തമ്പി നോവലിസ്റ്റ്, ഏവൂർ പരമേശ്വരൻ ബാലസാഹിത്യം.ഒളിമ്പ്യൻ അനിൽ കുമാർ, R K കൊട്ടാരത്തിൽ കഥാപ്രസംഗം, ശ്യാം ഹരിപ്പാട് [പാമ്പ് പിടുത്ത വിധക്തൻ ], നവ്യ നായർ, sreeletha ഫിലിം സ്റ്റാർ ഹരിപ്പാട് സോമൻ , എഴുത്താളൻ ഡോ. അരുൺകുമാർ == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{commons category|Haripad}} [[വിഭാഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] {{Alappuzha-geo-stub}} e2vbrtl02k8sq6yysmdq2ah4stkka8u 4651546 4651543 2026-07-29T06:50:26Z Icheechi 220883 /* ഹരിപ്പാടിലെ പ്രശസ്തവ്യക്തികൾ */ 4651546 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Harippad}}കുമാരപുരം അനന്തപുരം കെട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചാണ് വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ മയൂരസന്ദേശം എഴുതിയത് {{Infobox Indian Jurisdiction |type = TOWN |native_name = ഹരിപ്പാട് |other_name = |district = [[Alappuzha district|ആലപ്പുഴ]] |state_name =Kerala |nearest_city =ആലപ്പുഴ |assembly_cons =ഹരിപ്പാട് |leader_title_1 = എം.എൽ.എ. |leader_name_1 = രമേശ് ചെന്നിത്തല |civic_agency = |skyline = |skyline_caption = |latd = 9|latm = 18|lats = 0 |longd= 76|longm= 28|longs= 0 |locator_position = right |area_total = |area_magnitude = |altitude = |population_total = |population_as_of = |population_density = |sex_ratio = |literacy = |area_telephone =241, |postal_code =690514 |vehicle_code_range = KL-29 |climate= | distance_1 = 31 | direction_1 = തെക്ക് | destination_1 = ആലപ്പുഴ | distance_2 = 58 | direction_2 = വടക്ക് | mode_2 = [[Indian highways|ഹൈവേ]] | destination_2 = കൊല്ലം |website=www.haripad.in }} [[ആലപ്പുഴ ജില്ല|ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ]] [[കാർത്തികപ്പള്ളി]] താലൂക്കിന്റെ ആസ്ഥാനമാണ് '''ഹരിപ്പാട്'''. മധ്യതിരുവിതാംകൂറിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട കാർഷിക മേഖലയായ [[ഓടനാട്|''ഓണാട്ടുകരയിലെ'']] പ്രമുഖമായ നഗരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഹരിപ്പാട്. ഹരിപ്പാടിന്റെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളായ [[നങ്ങ്യാർകുളങ്ങര]], [[ചേപ്പാട്]], [[ചിങ്ങോലി]], [[പള്ളിപ്പാട്]], കുമാരപുരം, [[കാർത്തികപ്പള്ളി]], [[കാരിച്ചാൽ]], [[ആനാരി]], [[ചെറുതന]], വെള്ളംകുളങ്ങര, പിലാപ്പുഴ, [[പായിപ്പാട്]], മണ്ണാറശ്ശാല എന്നീ പ്രദേശങ്ങളിലായി ചെറുതും വലുതുമായ നൂറോളം ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉള്ളതിനാൽ ഹരിപ്പാട് '''ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നഗരം''' എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. കുമാരപുരം അനന്തപുരം കെട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചാണ് വലിയകോയിത്തമ്പുരാൻ മയൂരസന്ദേശം എഴുതിയത് [[മഹാഭാരതം|മഹാഭാരത കഥയിലെ]] 'ഏകചക്ര' എന്ന നഗരമാണു ഹരിപ്പാട് എന്നൊരു ഐതിഹ്യം നിലവിലുണ്ട്. [[കേരളചരിത്രം|കേരളചരിത്രത്തിൽ]] പരാമർശിച്ചിട്ടുള്ള ഹരിഗീതപുരമാണു പിന്നീട് ഹരിപ്പാട് എന്നറിയപ്പെട്ടതെന്നാണു മറ്റൊരു ഐതിഹ്യം. ഹരിപ്പാട്ടുള്ള [[മണ്ണാറശ്ശാല നാഗരാജക്ഷേത്രം]] വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്.<ref>കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ [[ഐതിഹ്യമാല|ഐതിഹ്യമാലയിൽ]] മണ്ണാറശാല വിശദമായി പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്</ref> ==സാംസ്കാരികം== പ്രശസ്തമായ [[മണ്ണാറശ്ശാല നാഗരാജക്ഷേത്രം]] സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു ഹരിപ്പാടാണ്. കന്നി, തുലാം മാസങ്ങളിലെ ആയില്യം നാളുകളിൽ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നടക്കുന്ന പൂജാദികർമങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കേരളത്തിനു പുറത്തുനിന്നും നിരവധി ആളുകളും വിദേശികളും ഇവിടെ എത്താറുണ്ട്. [[ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രം]],' 'ത്യപ്പക്കുടം മഹാദേവക്ഷേത്രം'വലിയകുളങ്ങര ദേവീക്ഷേത്രം, [[മണക്കാട്ട്‌ ദേവി ക്ഷേത്രം]] എന്നിവയും പ്രശസ്തങ്ങളാണ്. ക്ഷേതങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലെന്നപോലെ, നിരവധി ബ്രാഹ്മണ ഇല്ലങ്ങളും, കൊട്ടാരങ്ങളും, ഹരിപ്പാടിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്. അനന്തപുരംകൊട്ടാരം, കാ൪ത്തികപ്പള്ളി കൊട്ടാര൦, ചെമ്പ്രോത്ത് കൊട്ടാരം, കരിപ്പോലിൽ കൊട്ടരം എന്നീ ക്ഷത്രിയ കോവിലകങ്ങളും പുല്ലാംവഴി ഇല്ലം, കരിങ്ങമൺ ഇല്ലം, ചെങ്ങാറപ്പള്ളി ഇല്ലം എന്നീ ഉയർന്ന മലയാള ബ്രാഹ്മണ ഇല്ലങ്ങളും, പുത്തിയിൽ ഇല്ലം, കൊച്ചു മഠം കാരിക്കമഠം എന്നീ ശിവദ്വിജബ്രാഹ്മണരുടെ(മൂസ്സത്) മഠങ്ങൾ, പുഷ്പക ഉണ്ണിമാരുടെ മഠങ്ങൾ, കഴകകാരായ വാര്യന്മാരുടെ ഗൃഹങ്ങൾ, മാരാർ സമുദായക്കാരുടെ ഭവനങ്ങൾ, നായർ സമുദായ അംഗങ്ങളുടെ ഗൃഹങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് പ്രസിദ്ധമാണ് ഹരിപ്പാട്.ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ ബാഹുല്യം കൊണ്ടുതന്നെ അമ്പലവാസി സമൂഹത്തിൽപെട്ട [[വാര്യർ]] [[മാരാർ]], [[ഇളയത്]], [[ശർമ്മ]], തുടങ്ങിയ അബ്രാഹ്മണ സമൂഹത്തിൽ പെട്ടവരുടേയും, [[നമ്പൂതിരി]], [[പോറ്റി]],[[മൂത്തത്]], [[എമ്പ്രാന്തിരി]], അയ്യർ(തമിഴ് ബ്രഹ്മണർ) തുടങ്ങിയ ബ്രാഹ്മണസമൂഹത്തിൽ പെട്ടവരുടേയും കുടുംബങ്ങൾ ഹരിപ്പാട് ധാരാളമായി കാണാൻ കഴിയും.ജനസംഖ്യയുടെ സിംഹഭാഗവും നായന്മാർ ആണ്. [[കേരളവർമ്മ വലിയ കോയിത്തമ്പുരാൻ]] '[[മയൂരസന്ദേശം]]' എഴുതിയതു ഹരിപ്പാട് അനന്തപുരത്തു കൊട്ടാരത്തിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു. ഹരിപ്പാട് ക്ഷേത്രമതിലിനുള്ളിൽ മയിലുകളെ സൂക്ഷിക്കുന്ന മയിൽശാലയിൽ വെച്ചു മയിലിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നതും, ഹരിപ്പാട് മുതൽ [[തിരുവനന്തപുരം]] വരെയുള്ള വഴിയോരദ്യശ്യങ്ങളും എന്നിവ വിശദമായി മയൂരസന്ദേശത്തിൽ വർണിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]] (സിനിമ, സാഹിത്യം), [[പി. ജി. തമ്പി]] (രാഷ്ട്രീയം , സാഹിത്യം), [[സി. ബി. സി. വാര്യർ]] (രാഷ്ട്രീയം), [[ജി. പി. മംഗലത്തുമഠം]] (രാഷ്ട്രീയം), [[ഹരിപ്പാട് രാമക്യഷ്ണൻ]] (കഥകളി), [[ടി. എൻ. ദേവകുമാർ]] (രാഷ്ട്രീയം), [[കെ. മധു]] (സിനിമ), [[നവ്യാ നായർ]] (സിനിമ), [[ഹരിപ്പാട് സോമൻ]] (സിനിമ),[[എം.ജി ശ്രീകുമാർ]] (സിനിമ),[[എം.ജി രാധാകൃഷ്ണൻ]], [[കെ. ഓമനക്കുട്ടി|കെ ഓമനക്കുട്ടി(സംഗീതം)]] , [[അശോകൻ (നടൻ)|അശോകൻ]] [സിനിമ] [[അനിൽ പനച്ചൂരാൻ]] (കവി), [[പി. ശേഷാദ്രി അയ്യർ]] രാമൻകുട്ടി (സംഗീതം), മലബാർ ഗോപാലൻ നായർ (സംഗീതം ), ഡോ. വി എസ്സ് ശർമ്മ (സാഹിത്യകാരൻ, വാഗ്മി), ഹരിപ്പാട് കെ.പി. എൻ പിള്ള (സംഗീതം ) ദേവദാസ് (ഗാനരചന ) [[ആർ. ലോപ]] (സാഹിത്യം) എന്നിവർ പ്രസിദ്ധരായ ഹരിപ്പാട് സ്വദേശികളാണ്. അതുപോലെ തന്നെ വള്ളംകളിയുടെ ഹൃദയഭൂമിയാണ് ഹരിപ്പാട്. ഹരിപാടിന്റെ പ്രാന്തഭാഗങ്ങളിൽ ആണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ വള്ളം കളിമൽസരങ്ങളും ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങൾ ഉള്ളതും. ആനാരിചുണ്ടൻ,ചെറുതന,പായിപ്പാട്,ആയാപറമ്പ്,വെള്ളംകുളങ്ങര,കരുവാറ്റ ശ്രീഗണേഷ്, തൃക്കുന്നപ്പുഴ ദേവാസ് എന്നി ചുണ്ടൻവള്ളങ്ങളും ഒട്ടനേകം ചുരുട്ട് വള്ളങ്ങളും ഹരിപ്പാടിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ് സുപ്രസിദ്ധമായ '[[പായിപ്പാട് വള്ളംകളി]]' ഹരിപ്പാട് സുബ്രഹ്മണ്യക്ഷേത്രവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. == ഹരിപ്പാടിലെ പ്രശസ്തവ്യക്തികൾ == [[ശ്രീകുമാരൻ തമ്പി]], [[കെ. മധു]], [[പി. പത്മരാജൻ]], [[ശിവൻ (ഛായാഗ്രാഹകൻ)]], [[സന്തോഷ് ശിവൻ]], [[സംഗീത് ശിവൻ]], [[സഞ്ജീവ് ശിവൻ]], [[മല്ലിക സുകുമാരൻ]], പഴയ നടി മീന, [[വി. ദക്ഷിണാമൂർത്തി]], [[മധു മുട്ടം]], [[അശോകൻ (നടൻ)]], കമലാക്ഷി മാരാസ്യാർ എം.ജി രാധാകൃഷ്ണൻ, ഡോ.ഓമന കുട്ടി, [[എം.ജി. ശ്രീകുമാർ]], [[എം. ജി. രാമകൃഷ്ണൻ]], [[ചെറിയാൻ കൽപകവാടി]], [[ചെങ്ങാരപ്പളളി നാരായണൻപോറ്റി]], [[സി.ബി.സി. വാര്യർ]] , ,ഹരിപ്പാട് രാമകൃഷ്ണൻ (കഥകളി), കലാമണ്ഡലം വിജയകുമാരി (നൃത്തം), [[ആർ. ലോപ|ലോപമുദ്ര]], സുരേഷ് മണ്ണാറശാല (കവി)., പി.വി. തമ്പി നോവലിസ്റ്റ്, ഏവൂർ പരമേശ്വരൻ ബാലസാഹിത്യം.ഒളിമ്പ്യൻ അനിൽ കുമാർ, R K കൊട്ടാരത്തിൽ കഥാപ്രസംഗം, ശ്യാം ഹരിപ്പാട് [പാമ്പ് പിടുത്ത വിധക്തൻ ], നവ്യ നായർ നടി, sreeletha ഫിലിം സ്റ്റാർ ഹരിപ്പാട് സോമൻ , എഴുത്താളൻ == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{commons category|Haripad}} [[വിഭാഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] {{Alappuzha-geo-stub}} 70jmod93u028hmbj0bgzptdx4475s4h 0 13937 4651592 4615118 2026-07-29T11:39:07Z ~2026-42073-18 220901 Closed,And,remove 4651592 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Macaw}} == ശരീര ഘടന == ഏഴ് നിറങ്ങളുടെ സമ്മേളനം കൊണ്ട് അതിമനോഹരമാണ്‌ മക്കൗവിന്റെ ശരീരം.അതുകൊണ്ട് തന്നെ 'ചിറകുള്ള മഴവില്ല്' എന്നാണ്‌ മക്കൗ അറിയപ്പെടുന്നത്. മക്കൗവിന്റെ തല മുതൽ വാലുവരെ 3 അടിയാണ്‌ നീളം. ചിറകുവിരിച്ചാൽ പുറത്തോടു പുറം 2.5 അടി നീളം ഉണ്ട്. ഭാരം ഏകദേശം 1.5 കിലോ വരും. മറ്റു തത്തകളെപ്പോലെ നാല്‌ വിരലുകളാണ്‌ മക്കൗവിനുള്ളത്.ഓരോ കാലിലും നാലെണ്ണം രണ്ടെണ്ണം മുൻപോട്ടും രണ്ടെണ്ണം പുറകോട്ടും. == ഭക്ഷണം == മറ്റുപക്ഷികളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ വളരെ പ്രത്യേകതയുള്ളതാണ്‌ മക്കൗവിന്റെ ഭക്ഷണ രീതി. പുഴയോരത്തെ നെയ്മണ്ണും പഴങ്ങളുമാണ്‌ ഇവയുടെ പ്രധാന ആഹാരം.പഴത്തിന്റെ മാംസള ഭാഗത്തേക്കാൾ മക്കൗവിനിഷ്ടം അതിന്റെ [[വിത്ത്|വിത്താണ്]]. പഴം കൈയ്യിൽ കിട്ടിയാൽ ഉടനെ അത് കറക്കിനോക്കുന്നത് മക്കൗവിന്റെ ഒരു ശീലമാണ്‌. പഴത്തിന്റെ ആകൃതിയും പഴത്തിനുള്ളിൽ വിത്തിന്റെ സ്ഥാനവും മറ്റും അറിയാനാണ്‌ ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. മക്കൗവിന്‌ ഏറെ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവയാണ്‌ കാപ്പക്സ്, കോറൽ [[ബീൻസ്]], കാട്ട് [[റബ്ബർ]] തുടങ്ങിയവയുടെ കായ്കൾ. മക്കൗവിന്റെ ഭക്ഷണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ്‌ പുഴയോരത്തെ നെയ് മണ്ണ്‌. മക്കൗ ഇങ്ങനെ മണ്ണ് തിന്നുന്നതിന്‌ ശാസ്ത്രജ്ഞ്ന്മാറ് പല കാരണങ്ങളും പറയുന്നുണ്ട്. #മക്കൗ കാട്ടിൽ നിന്ന് കഴിക്കുന്ന പല വിഷക്കായ്കളുടെയും വിഷം ഇല്ലാതാക്കാൻ ഈ നെയ് മണ്ണിന്‌ കഴിവുണ്ട് #സസ്യഭക്ഷണം മാത്രം കഴിക്കുന്ന മക്കൗവുകൾക്ക് അവയിൽ നിന്ന് കിട്ടാത പല ധാതുക്കളും മറ്റ് പോഷകങ്ങളും ഈ നെയ് മണ്ണിൽ നിന്ന് ലഭിക്കും. മക്കൗവുകളുടെ ഈ മണ്ണുതീറ്റയെ കുറിച്ച് പഠനം നടത്തിയ ഒരു ശാസ്ത്രജ്ഞനാണ്‌ ചാൾസ് മുൻ(Munn). അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ [[ഓഗസ്റ്റ്]], [[സെപ്റ്റംബർ]] മാസങ്ങളിലാണ്‌ ഇവ കൂടുതൽ ചെളി തിന്നുന്നത്.ഭക്ഷണ ദൗർലഭ്യം മൂലം കണ്ണിൽ കിട്ടിയതെല്ലാം തിന്നെണ്ടി വരുന്ന മാസങ്ങളാണിത്. അതിനാൽ വിഷക്കായകൾ കൊണ്ടുള്ള പാർശ്വ ഫലങ്ങൾ ഒഴിവാക്കനായിരിക്കാം കൂടുതൽ ചെളി തിന്നുന്നത്. == പ്രജനനം == മറ്റുകാര്യങ്ങൾ പോലെതന്നെ പ്രജനനത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും മക്കൗ പ്രത്യേകതകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. മനുഷ്യർക്കോ മറ്റ് മൃഗങ്ങൾക്കോ എത്തിപ്പെടാനാവാത്ത സ്ഥലങ്ങളിലാണ്‌ ഇവ കൂടുവയ്ക്കുന്നതും മുട്ടയിടുന്നതുമെല്ലാം. നൂറു മക്കൗ ജോഡികൾ ഇണചേർന്നാൽ 10-20 എണ്ണമേ മുട്ടയിടൂ. അതും വർഷത്തിലൊരു തവണ മാത്രം. ഇതിൽ തന്നെ ആരോഗ്യത്തോടെ വലുതായി വരുന്നവയുടെ എണ്ണം 6 മുതൽ 14 വരെ മാത്രമേ ഉള്ളൂ. മക്കൗവുകളുടെ എണ്ണം ഇത്രയും കുറഞ്ഞിരിക്കാൻ ഇതും ഒരു കാരണമാണ്‌. ആമസോൺ കാടുകളിലെ ഒരു ചതുരശ്ര മൈൽ പരതിയാൽ മൂന്നോ നാലോ മക്കൗ കൂടുകൾ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞേക്കും.പക്ഷേ അവ വളരെ ഉയരത്തിൽ ആർക്കും എത്താൻ കഴിയാത്ത സ്ഥലത്തായിരിക്കും. മക്കാവുകളുടെ സൗന്ദര്യവും ഓമനത്തവും അവയെ വീട്ടിൽ വളർത്താൻ എല്ലാവരെയും പ്രേരിപ്പിക്കും പക്ഷേ മക്കൗവുകളുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവയ്തിനാൽ എല്ലാവരും ഇപ്പോൾ സങ്കരയിനം മക്കൗവുകളെയാണ്‌ വളർന്നത്.സങ്കരയിനം മക്കൗവുകൾ മറ്റു മക്കൗവുകളിൽ നിന്ന് നിറത്തിലും ജനിതക ഘടനയിലും മാത്രമാണ്‌ വത്യാസം കാണിക്കുന്നത്. == മറ്റ് പ്രത്യേകതകൾ == വളരെ ബുദ്ധിസാമർത്ഥ്യം ഉള്ള പക്ഷികളാണ്‌ മക്കൗവുകൾ. കുരങ്ങുകളിൽ [[ചിമ്പാൻസി|ചിമ്പാൻസിക്കുള്ള]] സ്ഥാനമാണ്‌ പക്ഷികളിൽ മക്കൗവിനുള്ളത്. ബുദ്ധി മാത്രമല്ല മക്കൗവിന്‌ നല്ല ആയുർ ദൈർഘ്യവുമുണ്ട്. മക്കൗവുകൾ 100 വർഷം വരെ ജീവിച്ചീരിക്കും എന്നാണ്‌ പറയപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ മക്കൗവിന്റെ ശരാശരി ആയുസ് 50 വര്ഷ‍മാണ്‌. ശക്തിയുള്ള ചുണ്ടുകളും കഴുകന്മാരെ പോലും ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കാൻ മാത്രം ശൗര്യവും ഉള്ളവയാണ്‌ മക്കൗവുകൾ. വളരെ ദൂരത്തിൽ പോലും ഇവയുടെ കരച്ചിലുകൾ കേൾക്കാൻ സാധിക്കും. ഒച്ചയുണ്ടാക്കാനും പോരടിക്കാനും ഉള്ള ഇവയുടെ കഴിവും അസാധാരണമായ ബുദ്ധിയും ഇവയെ വീട്ടിൽ വളർത്താനുള്ള കാരണങ്ങളാണ്‌. == ചിത്രശാല == <gallery caption="മക്കൌ തത്തകളുടെ ചിത്രങ്ങൾ" widths="150px" heights="120px" perrow="4" align="center">> Image:Macaws, Jurong BirdPark 2.JPG Image:Blue-and-yellow Macaw, Ara ararauna, JBP, Nov 06.jpg Image:Scarlet Macaw.jpg|[[സ്കാർലെറ്റ് മക്കൌ]] പക്ഷികൾ Image:Golden-collared Macaw 041.jpg|[[Golden-collared Macaw]] </gallery> == മറ്റ് ലിങ്കുകൾ == * [http://www.araproject.nl/ Araproject] * [http://dmoz.org/Recreation/Pets/Birds/Species/Parrots/Macaws/ Open Directory:Recreation:Pets:Birds:Species:Parrots:Macaws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060625042604/http://dmoz.org/Recreation/Pets/Birds/Species/Parrots/Macaws/ |date=2006-06-25 }} * [http://www.parrotscience.com ParrotScience - parrot information site] * [http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html San Diego Zoo Animal Bytes: Macaw] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130125711/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-macaw.html |date=2012-11-30 }} [[വർഗ്ഗം:തത്തകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മക്കൗ]] [[et:Aara#Aara laiemas mõttes]] [[nl:Ara (vogel)]] 6iyeczf532x09l752juid87l77vi0o4 0 17537 4651519 4631574 2026-07-29T03:38:38Z ~2026-41986-84 220877 /* ബൗദ്ധിക സാഹിത്യ താല്പര്യങ്ങൾ */ 4651519 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Che Guevara}} {{Infobox person | name = ചെഗുവേര | image = GuerrilleroHeroico.jpg | caption = "''[[Guerrillero Heroico]]''" <br /> 1960 മാർച്ച് 5 ന് [[ആൽബർട്ടോ കോർഡ]] എടുത്ത ചെഗുവേരയുടെ ലോകപ്രശസ്തമായ ചിത്രം. | birth_date = {{birth date|mf=yes|1928|5|14}}{{fn|(൧)}} | birth_place = [[Rosario, Santa Fe|റൊസാരിയോ]], [[അർജന്റീന]] | death_date = {{death date and age|mf=yes|1967|10|9|1928|6|14}} | death_place = [[ലാ ഹിഗ്വേര]], [[ബൊളീവിയ]] | citizenship = | alma_mater = | death_cause = | children = ഹിൽഡ (1956-1995), [[അലെയ്ഡ ഗുവേര|അലെയ്ഡ]] (ജനനം 1960), കാമിലോ (ജനനം 1962), സീലിയ (ജനനം 1963), ഏണസ്റ്റോ (ജനനം 1965) | education = | known_for = | ethnicity = | nationality = | occupation = | body_discovered = | image_size = 250px | monuments = | movement = | notable_works = | opponents = | organization = [[ജൂലൈ 26-ലെ മുന്നേറ്റം]], യുണൈറ്റഡ് പാർട്ടി ഓഫ് ദി ക്യൂബൻ സോഷ്യലിസ്റ്റ് റെവല്യൂഷൻ,<ref>Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba, aka PURSC.</ref> [[ദേശീയ ലിബറേഷൻ ആർമി (ബൊളീവിയ)]] | parents = | religion = ''ഇല്ല'' ([[നിരീശ്വരവാദം]])<ref>[[#refHall2004|Hall 2004]]. "ബൊളീവിയൻ കാടുകളിൽ വെച്ച് വധിക്കപ്പെട്ട ഒരു നിരീശ്വരവാദിയായ പുണ്യവാളനായിരുന്നു ചെ. എല്ലാ പുണ്യവാളന്മാരേയും പോലെ അദ്ദേഹവും ഒരു സഞ്ചാരപ്രിയനായിരുന്നു."</ref><ref>[[#refSanati2007|സനാതി 2007]]. "മുസ്തഫ കമ്രാൻ ഒരു മുസ്ലീമായ വിപ്ലവകാരിയായിരുന്നു. എന്നാൽ ചെ ഒരു നിരീശ്വരവാദിയും."</ref> | resting_place = [[സാന്റാ ക്ലാര]], [[ക്യൂബ]] യിലെ [[ചെഗെവാറ മ്യുസോളിയം]] | signature = CheGuevaraSignature.svg | signature_size = 110 | style = | years_active = | influences = | influenced = | spouse = [[ഹിൽഡ ഗാഡിയ]] (1955-1959)<br />[[അലെയ്ഡ മാർച്ച്]] (1959 മുതൽ) | box_width = 260 }} [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] ജനിച്ച [[സോഷ്യലിസം|സോഷ്യലിസ്റ്റ്]] [[വിപ്ലവം|വിപ്ലവകാരിയും]] അന്തർദേശീയ [[ഗറില്ല|ഗറില്ലകളുടെ]] നേതാവും ആയിരുന്നു '''ചെ ഗുവേര''' എന്നും '''ചെ''' എന്നു മാത്രമായും അറിയപ്പെടുന്ന '''ഏർണസ്റ്റോ ഗുവേര ഡി ലാ സെർന''' ({{IPA-es|ˈtʃe ɣeˈβaɾa}}{{fn|(൨)}}) [[1928]] [[ജൂൺ 14]]{{fn|(൧)}}- [[1967]] [[ഒക്ടോബർ 09]]). [[ക്യൂബൻ വിപ്ലവം|ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിന്റെ]] പ്രധാന നേതാവായിരുന്ന ഇദ്ദേഹം അടിച്ചമർത്തുന്ന ഭരണകൂടങ്ങളെ തുടച്ചുമാറ്റുവാൻ ഒളിപ്പോരുൾപ്പെടെയുള്ള സായുധപോരാട്ടങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് നല്ലതെന്നു വിശ്വസിച്ചു. ചെറുപ്പത്തിൽ വൈദ്യപഠനം നടത്തിയ ചെ ക്രൈസ്തവ വിമോചന ശാസ്‌ത്രത്താൽ സ്വധീനിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ചെ ഗുവേര യ്ക്ക്, [[ദക്ഷിണ അമേരിക്ക|ദക്ഷിണ അമേരിക്കയിലുടനീളം]] നടത്തിയ യാത്രകളിൽ ജനങ്ങളുടെ ദരിദ്രമായ ചുറ്റുപാടുകൾ നേരിട്ട് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചു.<ref name="RevMedicine">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1960/08/19.htm വിപ്ലവാത്മകമായ മരുന്ന്] [[ക്യൂബ|ക്യൂബയോടുള്ള]] ചെ ഗുവേരയുടെ പ്രസംഗം ആഗസ്റ്റ് 19, 1960.</ref> ഈ യാത്രകളുടെ അനുഭവങ്ങളും അതിൽ നിന്നുൾക്കൊണ്ട നിരീക്ഷണങ്ങളും ഈ പ്രദേശത്തെ സാമൂഹിക സാമ്പത്തിക അസമത്വങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിവിധി വിപ്ലവമാണെന്ന നിലപാടിലെത്തിക്കുവാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. .<ref name="AfroAsian1965">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/02/24.htm ആഫ്രോ ഏഷ്യൻ കോൺഫ്രൻസ് അൾജീരിയ] രണ്ടാം സാമ്പത്തിക സെമിനാറിൽ ചെ നടത്തിയ പ്രഭാഷണം, [[അൾജീരിയ]] [[ഫെബ്രുവരി]] 24, 1965.</ref> [[മാർക്സിസം|മാർക്സിസത്തെ]] പറ്റി കൂടുതലായി പഠിക്കാനും [[ഗ്വാട്ടിമാല|ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ]] പ്രസിഡന്റ് [[ജേക്കബ് അർബൻസ് ഗുസ്മാൻ]] നടത്തിയ പരിഷ്ക്കാരങ്ങളെ പറ്റി അറിയാനും ഈ അന്വേഷണങ്ങൾ ഇടയാക്കി. ക്യൂബയിലെ [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്യൂണിസ്റ്റ്]] സർക്കാരിൽ വ്യവസായമന്ത്രി, ദേശീയ ബാങ്കിന്റെ ചെയർമാൻ തുടങ്ങിയ തസ്തികകൾ വഹിക്കുകയും ചെയ്തു. [[1956]]-ൽ [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] ആയിരിക്കുമ്പോൾ ചെ ഗുവേര [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുടെ]] വിപ്ലവ പാർട്ടിയായ [[ജൂലൈ 26-ലെ മുന്നേറ്റം|ജൂലൈ 26-ലെ മുന്നേറ്റ സേനയിൽ]] ചേർന്നു. തുടർന്ന് 1956 ൽ ഏകാധിപതിയായ ജനറൽ [[ഫുൾജെൻസിയോ ബാറ്റിസ്റ്റ|ഫുൾജെൻസിയോ ബാറ്റിസ്റ്റയെ]]‍ [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] നിന്നും തുരത്തി അധികാരം പിടിച്ചെടുക്കുക എന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ [[ഗ്രൻ‌മ]] എന്ന പായ്ക്കപ്പലിൽ അദ്ദേഹം [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലേക്ക്]] യാത്ര തിരിച്ചു.<ref>[[#refBeaubien2009|ബിയൂബിയൻ, എൻ.പി.ആർ ഓഡിയോ റിപ്പോർട്ട് 2009]], 00:09-00:13.</ref> വിപ്ലവാനന്തരം, “സുപ്രീം പ്രോസിക്യൂട്ടർ” എന്ന പദവിയിൽ നിയമിതനായ ചെഗുവേരയായിരുന്നു മുൻഭരണകാലത്തെ യുദ്ധകുറ്റവാളികളുടേയും മറ്റും വിചാരണ നടത്തി വിധി നടപ്പിലാക്കിയിരുന്നത്. പുതിയ ഭരണകൂടത്തിൽ പല പ്രധാന തസ്തികകളും വഹിക്കുകയും ഗറില്ലാ യുദ്ധമുറകളെ പറ്റി പുസ്തകങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും എഴുതുകയും ചെയ്ത ചെഗുവേര [[1965]]-ൽ [[കോംഗോ|കോംഗോയിലും]] തുടർന്ന് [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിലും]] വിപ്ലവം സംഘടിപ്പിക്കുകയെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ ക്യൂബ വിട്ടു. ബൊളീവിയയിൽ വെച്ച് [[സി.ഐ.എ.|സി.ഐ.ഐ. യുടേയും]] [[അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ]] സൈന്യത്തിന്റെ പ്രത്യേക സേനയുടേയും<ref> [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html ചെഗുവേരയുടെ വധം, നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ലൈബ്രറി പുസ്തകം ലക്കം 5 - തരം തിരിക്കാത്ത ഉയർന്ന രഹസ്യ സ്വഭാവമുള്ള രേഖകൾ]</ref> സഹായത്തോടെയുള്ള ഒരു ആക്രമണത്തിൽ പിടിയിലായ ചെഗെവാറയെ [[1967]] [[ഒക്ടോബർ 9]]-നു [[ബൊളീവിയൻ സൈന്യം]] വാലിഗ്രനേഡിനടുത്തുള്ള [[ലാ ഹിഗ്വേര|ലാ ഹിഗ്വേരയിൽ]] വെച്ച് വിചാരണ കൂടാതെ വധിച്ചു.<ref>Rostow, Walter W. ''ചെയുടെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് , പ്രസിഡന്റിനുള്ള നിവേദനം"'', തീയതി 11 ഒക്ടോബർ 1967. Online at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che7_1.htm GWU നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ലൈബ്രറി] ശേഖരിച്ചത് [[08 October]] [[2006]].<br />° റയാൻ ഹെന്റ്രി ബട്ടർഫീൽഡ്. ''ചെ യുടെ പതനം: പട്ടാളക്കാരുടേയും , ഒറ്റുകാരുടേയും നയതന്ത്രത്തിന്റേയും കഥ'', [[ന്യൂയോർക്ക്]] , 1998: ഓക്സ്ഫോർഡ് സർവ്വകലാശാല, pp 129–135.</ref> മരണത്തിനു ശേഷം ചെഗുവേര സാമൂഹിക വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഒരു പ്രതീകമായി മാറുകയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള [[പോപ് സംസ്കാരം|പോപ് സംസ്കാരത്തിന്റെ]] ബിംബങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. [[ആൽബർട്ടോ കോർദ|ആൽബർട്ടോ കോർദയെടുത്ത]] ചെഗുവേരയുടെ ചിത്രം പ്രമുഖപ്രചാരം നേടി, ടീഷർട്ടുകളിലും പ്രതിഷേധ ബാനറുകളിലും മറ്റും സ്ഥിരം കാഴ്ചയായി. അമേരിക്കയിലെ [[മേരിലാൻഡ് സർവ്വകലാശാല]] ഈ ചിത്രത്തെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ചിത്രമെന്നും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പ്രതീകമെന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു.<ref name="corda">മേരിലാന്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ആർട്ട്സ്, ബി.ബി.സി വാർത്തകൾ "ചെയുടെ ഛായാഗ്രഹകൻ മരിച്ചു ", 26 May 2001.[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm] ബി.ബി.സി ന്യൂസ് ,ഓൺലൈൻ, ശേഖരിച്ചത് ജനുവരി 4,2006</ref> [[പ്രമാണം:Che Guevara statue.jpg|thumb|200px|right|ഒക്ടോബർ 9,1967 നു ബൊളീവിയയിൽ ചെ ഗെവാറ കൊല്ലപ്പെട്ട ഇടത്തെ പ്രതിമ.]] == ആദ്യകാല ജീവിതം == [[പ്രമാണം:Chefamily.jpg|thumb|right|200px|കൗമാരപ്രായത്തിലുള്ള ചെ (ഇടത്ത്) മാതാപിതാക്കളുടേയും സഹോദരങ്ങളോടെയും ഒപ്പം, 1944 ലെ ചിത്രം. അടുത്തിരിക്കുന്നവർ ഇടത്ത് നിന്നും വലത്തോട്ട്: സീലിയ (അമ്മ), സീലിയ (സഹോദരി), റോബർട്ടോ, യുവാൻ മാർട്ടിൻ, ഏണസ്റ്റോ (അച്‌ഛൻ), അന്ന മരിയ]] 1928 ജൂൺ 14 ന് [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിലെ]] [[റൊസാരിയോ|റൊസാരിയോയിൽ]], സീലിയ ദെ ലാ സെർന ലോസയുടേയും ഏണസ്റ്റോ ഗെവാറ ലിഞ്ചിന്റേയും അഞ്ച് മക്കളിൽ മൂത്തവനായാണ് ചെയുടെ ജനനം. യഥാർത്ഥത്തിൽ മെയ് 14 നാണ് ചെ ജനിച്ചത്.ചേയുടെ അമ്മ വിവാഹത്തിന് മുൻപേ തന്നെ ചെയെ ഗർഭിണിയായിരുന്നു. നാണക്കേട് മറക്കാൻ കുട്ടി ജനിച്ചത് ജൂൺ 14 ആണ് എന്ന് അവർ ലോകത്തെ പറഞ്ഞ് വിശ്വാസിപ്പിചു. സ്കൂൾ സർട്ടിഫിക്കട്ടിലും അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നൽകിയിരുന്നത്. [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയിലൂടെ]] നിരവധി യാത്രകൾ നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക നാമം ഏണസ്റ്റോ ഗുവേര എന്നാണെങ്കിലും, മാതാപിതാക്കളുടെ കുടുംബപേരായ ലാ സെർനോ എന്നും , ലിഞ്ച് എന്നും തന്റെ പേരിന്റെ കൂടെ ചെഗുവേര ഉപയോഗിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. പ്രസരിപ്പുള്ള കുട്ടിയായിരുന്ന ഗുവേര യെ കളിയാക്കി പിതാവ് ഇങ്ങനെ പറയുമായിരുന്നു. "അവന്റെ ശരീരത്തിൽ ഐറിഷ് വിപ്ലവകാരികളുടെ രക്തമാണ്". ചെറുപ്പകാലത്തിലേ തന്നെ പാവപ്പെട്ട ജനങ്ങളോടുള്ള ഒരു താൽപര്യം കുട്ടിയിലുണ്ടായിരുന്നു. ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതികളോടുകൂടിയാണ് ആ കുടുംബത്തിൽ ചെ വളർന്നത്. ചെറിയ കുട്ടി ആയിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ലോക രാഷ്ട്രീയത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ ആഴത്തിലുള്ള അറിവ് ഗുവേരയ്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="redmom">[http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html അർജന്റീന - ചെയുടെ ചുവന്ന അമ്മ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826054445/http://www.time.com/time/printout/0,8816,872604,00.html |date=2013-08-26 }} 'ടൈം മാസിക' ജൂലൈ 14, 1961.</ref> ചെ എന്ന ചെല്ലപ്പേര് പിന്നീട് ക്യൂബൻ സഖാക്കൾ ഏണസ്റ്റോവിന് നല്കിയതാണ്. സ്പാനിഷ് ഭാഷയിൽ ചെ എന്ന പദത്തിന് ചങ്ങാതി, സഖാവ്, സഹോദരൻ എന്നൊക്കെ സന്ദർഭാനുസരം വിവക്ഷകളുണ്ട്.<ref>{{Cite book | title = ബൊളീവിയൻ ഡയറി (മലയാള പരിഭാഷ) | last = ചെ ഗുവേര | first = ഏണസ്റ്റോ | publisher = ഡി.സി.ബുക്സ് | year = 2011 | isbn = 9788126429608 | location = Kottayam | pages = 9 }}</ref> === ബൗദ്ധിക സാഹിത്യ താല്പര്യങ്ങൾ === തന്റെ പിതാവിൽ നിന്നും [[ചെസ്സ്]] കളി പഠിച്ച ചെ, പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സു മുതൽ പ്രാദേശിക മത്സരങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുവാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ മുതിർന്നുവരുന്തോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ താല്പര്യം [[സാഹിത്യം|സാഹിത്യത്തിലേക്കു]] മാറി. [[പാബ്ലോ നെരൂദ]] , [[ജോൺ കീറ്റ്സ്]] , [[ഫെഡറികോ ഗാർസിയ]] , [[ഗബ്രിയേലാ മിസ്ത്രെൽ|ഗബ്രിയേലാ മിസ്ത്രൽ]] , [[വാൾട്ട് വിറ്റ്മാൻ]] തുടങ്ങിയവരുടെ കവിതകളിൽ അദ്ദേഹം ആകൃഷ്ടനായി.<ref name="Hart 2004, pg 98" >[[#refHart2004|ഹാർട്ട് 2004]], പുറം 98.</ref>. [[റുഡ്യാർഡ് കിപ്ലിംഗ്|റുഡ് യാർഡ് കിപ്ലിംഗിന്റേയും]] , [[ഹൊസെയ്ത്തോ ഫെർണാണ്ടസ് ഡയസ്|ഹൊസെ ഹെർണാണ്ടസിന്റേയും]] കൃതികൾ അദ്ദേഹത്തിനു ഇഷ്ടമായിരുന്നു.<ref name="Hart 2004, pg 98">[[#refHart2004|ഹാർട്ട് 2004]], പുറം 98.</ref> വീട്ടിൽ ഏതാണ്ട് 3,000 ത്തോളം പുസ്തകങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇത് ചെ യെ ഒരു ഉത്സാഹിയായ ഒരു വായനക്കാരനാക്കി. ഈ പുസ്തകങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം [[കാൾ മാക്സ്|കാറൽ മാർക്സിനേയും]] , [[ജൂൾസ് വെർനെ|ജൂൾസ് വെർനെയെയുമെല്ലാം]] മനസ്സിലാക്കിത്തുടങ്ങി. കൂടാതെ , [[ജവഹർലാൽ നെഹ്രു]], [[ആൽബർട്ട് കാമ്യു|ആൽബർട്ട് കാമു]] , [[റൊബർട്ട് ഫ്രോസ്റ്റ്|റോബർട്ട് ഫ്രോസ്റ്റ്]] , [[എച്ച്.ജി. വെൽസ്|എച്.ജി.വെൽസ്]] തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരുടെ പുസ്തകങ്ങളും അദ്ദേഹം ആസ്വദിച്ചു.<ref name="ReferenceC">([[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറങ്ങൾ 37–38).</ref>. കുറേക്കൂടി മുതിർന്നപ്പോൾ ലത്തീൻ അമേരിക്കൻ സാഹിത്യത്തിലായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ താല്പര്യം. അതിന്റെ ഫലമായി, [[ഹൊറാസിയോ ക്വിറോഗ]] , [[സിറോ അലെഗ്രിയാ]] , [[ജോർജെ ഇക്കാസ]], [[റൂബൻ ദാരിയോ|റൂബൻ ഡാരിയോ]], [[മിഗൽ അസ്തൂരിയസ്]] തുടങ്ങിയവരുടെ കൃതികൾ അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെടാൻ തുടങ്ങി <ref name="ReferenceC"/>. ഈ എഴുത്തുകാരുടെ പല ആശയങ്ങളും അദ്ദേഹം തന്റെ നോട്ട്ബുക്കിൽ കുറിച്ചു വെക്കുമായിരുന്നു. [[ബുദ്ധൻ|ബുദ്ധന്റേയും]] [[അരിസ്റ്റോട്ടിൽ|അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റേയും]] ആശയങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുറിപ്പുകളിൽ പെടുന്നു. [[ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ|ബെർട്രാണ്ട് റസ്സലിന്റെ]] സ്നേഹത്തേയും, ദേശപ്രേമത്തേയും സംബന്ധിച്ചുള്ള ആശയങ്ങളും ചെ യെ ഇക്കാലത്ത് ആകർഷിച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ [[സ്വപ്നങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനം|സ്വപ്നവ്യാഖ്യാനത്തേയും]] , [[ഈഡിപ്പസ്]] കോംപ്ലക്സിനേയും സംബന്ധിച്ചുള്ള [[സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡ്|സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയിഡിന്റെ]] മനശാസ്ത്ര പരികല്പനകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല പ്രസംഗങ്ങളിലും രചനകളിലും കടന്നുവരുന്നതായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചിട്ടുണ്ട് <ref name="ReferenceC"/>. [[തത്ത്വശാസ്ത്രം]] , [[കണക്ക്]] , [[രാഷ്ട്രീയം]] , [[സമൂഹശാസ്ത്രം]] , [[ചരിത്രം]] എന്നിവയായിരുന്നു സ്കൂൾ ക്ലാസ്സുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠനവിഷയങ്ങൾ.<ref>[[#refSandison1996|സാൻഡിസൺ 1996]], പുറം 10.</ref><ref>[[#refKellner1989|കെൽനർ 1989]], പുറം 26.</ref> പിന്നീട് പുറത്തുവന്ന കണ്ടെത്തലുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ചെ ഒരു നല്ല വായനക്കാരനായിരുന്നു എന്നു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>[[#refRatner1997|റാട്ട്നർ 1997]], പുറം 25.</ref> === മോട്ടോർ സൈക്കിൾ യാത്ര === {{main|ദി മോട്ടോർ സൈക്കിൾ ഡയറീസ് (പുസ്തകം)| ദി മോട്ടോർ സൈക്കിൾ ഡയറീസ് (ചലച്ചിത്രം)}} 1948 ൽ ചെ , ബ്യുനോസ് ഐറിസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ വൈദ്യം പഠിക്കാനായി ചേർന്നു. ലോകത്തെ അറിയാനായി വളരെയേറെ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം തന്റെ സുഹൃത്തുമായി ചേർന്ന് നടത്തിയ രണ്ട് ലോകയാത്രകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവീക്ഷണത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കയുടെ]] സാമ്പത്തിക അരക്ഷിതാവസ്ഥയേയും ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെയും അടുത്തറിയാൻ ഈ യാത്രകൾ Muhammad sabith koyissan ദ്യയാത്ര. [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയുടെ]] വടക്കൻ പ്രവിശ്യകളിൽ ഏതാണ്ട് 4,500 കിലോമീറ്റർ താണ്ടിയ ഈ യാത്ര [[1950]] ലായിരുന്നു.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 59-64.</ref>. 1951-ൽ നടത്തിയ രണ്ടാമത്തെ യാത്ര പെട്ടെന്നായിരുന്നു.യാത്രയിൽ ചെ കറുപ്പ് വാങ്ങി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു ഇത്തവണ സുഹൃത്തായ [[ആൽബെർട്ടൊ ഗ്രെനാഡൊ|ആൽബർട്ടോ ഗ്രനാഡോയും]] കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. ഈ സഞ്ചാരത്തിനു വേണ്ടി സഞ്ചാരികൾ അവരുടെ പഠനക്ലാസ്സിൽ നിന്നും ഒരു വർഷത്തെ അവധി എടുത്തു. [[പെറു|പെറുവിലെ]] ഒരു കുഷ്ഠരോഗികളുടെ കോളനിയിൽ സന്നദ്ധപ്രവർത്തനം നടത്തുക എന്ന ഉദ്ദേശവും ഈ യാത്രയ്ക്കുണ്ടായിരുന്നു. [[ആമസോൺ നദി|ആമസോൺ നദിയുടെ]] തീരത്തുകൂടെ ആയിരുന്നു ഈ യാത്ര മിക്കവാറും. [[പ്രമാണം:Che Guevara-Granado - Mapa 1er viaje - 1952.jpg|thumb|upright|left|1952 ലെ യാത്രയുടെ ഭൂപടം, ചുവപ്പു വര വിമാനയാത്രയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു]] [[ചിലി]]യിലൂടെയുള്ള യാത്രയിൽ ഖനിതൊഴിലാളികളുടെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ കണ്ട ചെ കുപിതനായി. അത്രക്ക് ദുരിതം നിറഞ്ഞതായിരുന്നു അവരുടെ ജീവിതം. [[മാച്ചു പിക്‌ച്ചു|മാച്ചുപിച്ചുവിലെ]] വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളിലെ കഷ്ടതകൾ അദ്ദേഹത്തെ വിഷമിപ്പിച്ചു. ഭൂപ്രഭുക്കളുടെ പീഡനത്തിനിരയാകുന്ന കർഷകരെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.<ref name="Kellner89pg27">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 27.</ref>. ഈ യാത്രയിൽ കണ്ട സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം കുറിപ്പുകൾ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നു. "മോട്ടോർസൈക്കിൾ ഡയറീസ്" എന്ന പേരിൽ പുസ്തകമായി ഇവ പിന്നീട് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു.<ref name="mcd">[http://www.nytimes.com/2005/02/20/books/bestseller/0220bestpapernonfiction.html #38 മോട്ടോർ സൈക്കിൾ ഡയറീസ് 2005-02-20] ഏറ്റവും വില്പനയുള്ള പുസ്തകം , ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്</ref>. ഈ പുസ്തകത്തെ ആശ്രയിച്ച് ഇതേ പേരിൽ പിന്നീട് [[ചലച്ചിത്രം|സിനിമയായി]] പുറത്തിറങ്ങിയ സിനിമ, ഒട്ടേറെ അവാർഡുകൾ നേടി.<ref name="cans">[http://www.festival-cannes.com/index.php/en/archives/awards/2004 കാൻ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവൽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013220405/http://www.festival-cannes.com/index.php/en/archives/awards/2004 |date=2007-10-13 }} അവാർഡുകൾ . അവസാന സന്ദർശനം: മാർച്ച് 23, 2008.</ref>. ബ്യൂനോസ് ഐറിസിലുള്ള വീട്ടിൽ തിരിച്ചെത്തുന്നതിനു മുമ്പായി , ചെ [[പെറു]], [[ചിലി]], [[ഇക്വഡോർ]], [[വെനിസ്വേല]], [[പനാമ]], ഐക്യനാടുകളിലെ [[മിയാമി]] എന്നീ സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. യാത്രയുടെ അന്ത്യത്തിൽ, ചിതറിത്തെറിച്ചു കിടക്കുന്ന ചില രാഷ്ട്രങ്ങളെന്നതിലുപരി [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] പ്രദേശം എന്ന രീതിയിലുള്ള ഒരു കാഴ്ചപ്പാട് അദ്ദേഹത്തിനു ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്നു. അതിർത്തികളെ അതിലംഘിച്ചു നിൽക്കുന്ന ഒരു ഏകീകൃത [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] [[സംസ്കാരം]] എന്ന ലക്ഷ്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ രൂപപ്പെട്ടു. തിരിച്ചു വന്ന് പുനരാരംഭിച്ച പഠനം 1953-ൽപൂർത്തിയാക്കിയതോടെ ചെഗുവേര , "ഡോക്ടർ:ഏണസ്റ്റോ ചെ ഗുവേര " ആയി മാറി.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 98.</ref> [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിനമേരിക്കൻ]] യാത്രകളിൽ നിന്ന് [[ദാരിദ്ര്യം|ദാരിദ്ര്യത്തേയും]] , പട്ടിണിയേയും, രോഗപീഡകളേയും കുറിച്ചു ലഭിച്ച അറിവാകാം, ഇത്തരം ദുരനുഭവങ്ങളിൽ നിന്നും ലോകത്തെ മോചിപ്പിക്കണം എന്ന തോന്നൽ അദ്ദേഹത്തിൽ ഉളവാക്കിയത്.<ref name="RevMedicine" /> == ഗ്വാട്ടിമാല, അർബെൻസ് യുണൈറ്റഡ് ഫ്രൂട്ട് == [[1953]] [[ജൂലൈ]] ഏഴിനു ചെ പുതിയ ഒരു ദൗത്യവുമായി പുറപ്പെട്ടു. ഇത്തവണ അത് [[ബൊളീവിയ]], [[പെറു]], [[ഇക്വഡോർ]], [[പനാമ]], [[കോസ്റ്റാറിക്ക]], [[നിക്കരാഗ്വ]], [[ഹോണ്ടുറാസ്]], [[എൽ സാൽവദോർ|എൽ-സാൽവദോർ]] എന്ന രാജ്യങ്ങളെ ലക്ഷ്യമാക്കിയായിരുന്നു. [[1953]] ൽ ഗ്വാട്ടിമാല വിടുന്നതിനു മുമ്പായി , സാൻജോസിലുള്ള തന്റെ അമ്മായി ആയ ബിയാ‌ട്രീസിന് തന്റെ തൽസ്ഥിതിയെപ്പറ്റി വിവരം നൽകി. ഈ എഴുത്തിൽ യൂണൈറ്റഡ് ഫ്രൂട്ട് കമ്പനിയിലെ ദുരനുഭവങ്ങൾ എഴുതിയിരുന്നു. മുതലാളി വർഗ്ഗം എത്ര ക്രൂരമായാണ് തൊഴിലാളികളോട് പെരുമാറുന്നത് എന്ന് ഇതിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരുന്നു.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 126.</ref>. ഈ നീരാളികളിൽ നിന്നും തൊഴിലാളി സമൂഹത്തെ രക്ഷിക്കണം എന്ന ലക്ഷ്യം കൂടുതൽ ശക്തമായത് ഇവിടെ വെച്ചാണ്. കൂടാതെ, ഇവരെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യണം എന്നതു കൂടി തന്റെ ലക്ഷ്യമായി ചെ കരുതി.<ref>[[#refTaibo1999|തൈബോ 1999]], പുറം 31.</ref>. തിരിച്ച് ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ എത്തിയ ചെ അവിടുത്തെ സർക്കാർ നടത്തുന്ന ഭൂപരിഷ്കരണ പരിപാടികളിൽ പങ്കാളിയായി. ഉപയോഗിക്കാതെ കിടക്കുന്ന വൻതോതിലുള്ള കൃഷിയിടങ്ങൾ ജന്മികളിൽ നിന്നും പിടിച്ചെടുത്ത് ഭൂരഹിതർക്കും, കർഷകർക്കുമായി വീതിച്ചു കൊടുത്തു. 225,000 ഏക്കറോളം ഭൂമി യുണൈറ്റഡ് ഫ്രൂട്ട് കമ്പനിയിൽ നിന്നും സർക്കാർ പിടിച്ചെടുത്തു. ഈ ഭൂപരിഷ്കരണ നിയമം ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിച്ചത് ഈ കമ്പനിയെത്തന്നെയായിരുന്നു. ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ തന്നെ തുടർന്നു പ്രവർത്തിക്കാനായി ചെ ഗുവേരയുടെ ഉള്ളിൽ രൂപപ്പെട്ടു വന്ന തികഞ്ഞ വിപ്ലവകാരി തീരുമാനിച്ചു <ref name="Kellner89pg31">[[#refGuevaraLynch2000|ഗുവേര ലിഞ്ച് 2000]],പുറം 26.</ref> [[ഗ്വാട്ടിമാല|ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ]] ചെ, അറിയപ്പെടുന്ന പെറുവിയൻ സാമ്പത്തികവിദഗ്ദ്ധയായ ഹിൽദ ഗദിയ അക്കോസ്റ്റയെ പരിചയപ്പെട്ടു. അവർ അവിടെ ഇടതുപക്ഷപ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി വളരെ അടുത്ത ബന്ധം പുലർത്തുന്ന ഒരാളായിരുന്നു. ഗ്വാട്ടിമാലയിലെ ജനാധിപത്യസർക്കാരിലെ ചില ഉയർന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ ഹിൽദ ചെ ഗുവേരക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു. 1953 ജൂലൈ ഇരുപത്താറിൻ ക്യൂബയിൽ നടന്ന മൊങ്കാട ബാരക്ക് ആക്രമണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് , [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡറൽ കാസ്ട്രോയുമായി]] അടുത്ത ബന്ധമുള്ള ചിലരുമായി പരിചയപ്പെടാൻ ചെ ഗുവേ ക്ക് സാധിച്ചു. ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ് '''ചെ''' എന്ന തന്റെ ചുരുക്കപേര് അദ്ദേഹം സ്വീകരിക്കുന്നത്. സഹോദരൻ എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഒരു വാക്കാണത്രെ ഇത്. ഒരു ജോലി കണ്ടെത്താനായുള്ള ശ്രമം വിജയിച്ചില്ല , കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി പരുങ്ങലിലുമായ തുടങ്ങിയ കാലമായിരുന്നു അത്. [[1954]] മെയ് പതിനഞ്ചിന് [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] [[ചെക്കോസ്ലാവാക്യ|ചെക്കോസ്ലാവാക്യയിൽ]] നിന്നുള്ള ഒരു ആയുധശേഖരം ഗ്വാട്ടിമാല സർക്കാരിനായി എത്തിച്ചേർന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] സി.ഐ.എ രാജ്യം ആക്രമിക്കുകയും കാർലോസ് കാസ്റ്റിലോസ് അർമാസിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു വിമത സർക്കാരിനെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിൽ കുപിതരായ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യുവത്വം അവിടെ ഒരു സൈന്യം രൂപീകരിക്കുകയും അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിനെതിരേ പോരാടാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. ചെഗുവേര ഈ പ്രവൃത്തിയിൽ ആകൃഷ്ടനാകുകയും ഇതിൽ ചേരുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇവരുടെ നിർവികാരത , അദ്ദേഹത്തെ അതിൽ നിന്ന് പിന്തിരിഞ്ഞ് വൈദ്യ സേവന രംഗത്തേക്ക് പിന്മാറാനായി ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പിന്നീട് ചെ യിലുള്ള വിപ്ലവകാരി വീണ്ടു ഈ സൈനികനടപടിയിലേക്ക് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകനായി ചേരുകയുണ്ടായി. എന്നാൽ ഗ്വാട്ടിമാലയിലെ നേതാവ് അർബെൻസ് മെക്സിക്കൻ നയതന്ത്രകാര്യാലയത്തിൽ ഒരു അഭയാർത്ഥിയായി അഭയം തേടി , തന്റെ വിദേശ അനുഭാവികളോട് ഉടൻ തന്നെ രാജ്യം വിട്ടുപോകാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് ചെറുത്തുനിൽക്കുവാനുള്ള ചെ യുടെ ആവർത്തിച്ചുള്ള ആഹ്വാനങ്ങൾക്ക് ആരും ചെവി കൊടുക്കാൻ തയ്യാറായില്ല മാത്രവുമല്ല , ചെ അമേരിക്കൻ സൈന്യത്തിന്റെ നോട്ടപ്പുള്ളി കൂടിയായി.<ref name="Kellner89pg32">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ1989]],പുറം 32.</ref> ചെ ഗുവേരക്ക് രക്ഷപ്പെടാനായി അർജന്റീനയുടെ കോൺസുലേറ്റിൽ അഭയം പ്രാപിക്കേണ്ടി വന്നു. [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിലേക്ക്]] ഒരു സുരക്ഷിതമായ മാർഗ്ഗം കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ അവിടെ തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് താമസിക്കേണ്ടി വന്നു.<ref>[[#refTaibo1999|തൈബോ 1999]], പുറം 39.</ref> എന്നാൽ ചെയുടെ സുഹൃത്തായ ഹിൽദ അവിടെ വെച്ച് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[1955]] സെപ്തംബരിൽ മെക്സിക്കോയിൽ വെച്ച് ചെ ഹിൽദയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.<ref name="Memoira">[http://www.firstcoastnews.com/life/books/news-article.aspx?storyid=116566&catid=256 ചെ യോടൊത്തുള്ള എന്റെ ജീവിതം , ഗദിയ ഹിൽദ ]". ''അസ്സോസ്സിയേറ്റഡ് പ്രസ്സ്'' ഓഗസ്റ്റ് 16, 2008. ശേഖരിച്ചത് ഫെബ്രുവരി 23, 2009.</ref>. ഗ്വാട്ടിമാല സർക്കാരിനോടുള്ള അമേരിക്കയുടെ സമീപനം തികച്ചും സാമ്രാജ്യത്വം ആണെന്ന് ചെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. വികസിത രാജ്യങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനുള്ള അമേരിക്കയുടെ ഈ നിലപാടിനോട് ചെ ശക്തിയുക്തം യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരേ പോരാടാൻ സായുധവിപ്ലവമാണ് വേണ്ടതെന്ന് ചെ മനസ്സിലാക്കി.<ref>[http://www.fsmitha.com/h2/ch24x.html ചെഗുവേര 1960–67 ഫ്രാങ്ക്.ഇ.സ്മിത].</ref>.ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഹിൽദ പിന്നീടെഴുതി ''ഗ്വാട്ടിമാല സംഭവം , സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരേ പോരാടാൻ സായുധവിപ്ലവത്തിനു മാത്രമേ കഴിയുകയുള്ള എന്ന തിരിച്ചറിവ് ചെ യിലുണ്ടായി. അതു മാത്രമാണ് ശരിയായ വഴിയെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനു മനസ്സിലായി'' <ref>{{cite book |title=ചെ ഗുവേര |first=ആൻഡ്രൂ |last=സിൻക്ലെയർ |publisher=ദ വൈക്കിംഗ് പ്രസ്സ് |year=1970 |page=12}}</ref> == മെക്സിക്കോ സിറ്റിയും ഒരുക്കങ്ങളും == [[1954]] ൽ ചെ [[മെക്സിക്കോ]] നഗരത്തിൽ എത്തി , അവിടെയുള്ള ജനറൽ ആശുപത്രിയിൽ അലർജി വിഭാഗത്തിൽ ജോലിക്കായി ചേർന്നു. ഇതു കൂടാതെ [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിലെ]] നാഷണൽ ഓട്ടോണമസ് സർവ്വകലാശാലയിൽ ക്ലാസ്സുകൾ എടുക്കാൻ പോകുമായിരുന്നു. ഈ സമയത്തു തന്നെ ലാറ്റിന ന്യൂസ് ഏജൻസിക്കുവേണ്ടി [[ഛായാഗ്രഹണം|ഛായാഗ്രാഹകന്റെ]] ജോലിയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 33.</ref>. [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിൽ]] ഭിഷഗ്വരനായി ജോലി ചെയ്യുകയും , അവിടുത്തെ മോശം സാഹചര്യങ്ങളെയോർത്ത് പ്രധാനമായി ദാരിദ്ര്യവും , രോഗപീഡയും അദ്ദേഹം വളരെയധികം ചിന്താകുലനായിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യഭാര്യ താൻ എഴുതിയ പുസ്തകത്തിൽ ഓർമ്മിക്കുന്നു.<ref name="RebelWife">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/09/AR2008100902413.html റിബൽ വൈഫ്, ഹിൽദയുടെ "ചെ ഗുവേരയോടൊത്തുള്ള എന്റെ ജീവിതം" എന്ന പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം] ടോം ജെൽട്ടൺ, ''[[ദ വാഷിംഗടൺ പോസ്റ്റ്]] '', ഒക്ടോബർ 12, 2008.</ref>. പ്രായം ചെന്ന ഒരു അലക്കുകാരിയോടുള്ള ചെ യുടെ ആദരം , ഈ പുസ്തകത്തിൽ ഹിൽദ ഓർമ്മിക്കുന്നു. "അവർ യഥാർത്ഥ തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തിന്റേയും , ചൂഷണത്തിനിരയാവുന്നവരുടേയും ഒരു പ്രതിനിധി ആണെന്ന് " എപ്പോഴും പറയുമായിരുന്നത്രെ. ചൂഷണത്തിനിരയാവുന്നവർക്കും , തൊഴിലാളിവർഗ്ഗത്തിനും ഒരു നല്ല ഭാവി പടുത്തുയർത്താനുള്ള പ്രതിജ്ഞ അടങ്ങുന്ന ഒരു കവിത ചെ ഈ സ്ത്രീക്കു വേണ്ടി സമർപ്പിച്ചിരുന്നതായും ഹിൽദയുടെ ഓർമ്മകളിൽ പറയുന്നു."<ref name="RebelWife" /> ഇക്കാലയളവിൽ [[ഗ്വാട്ടിമാല|ഗ്വാട്ടിമാലയിൽ]] വച്ചു പരിചയപ്പെട്ട [[ക്യൂബ|ക്യൂബൻ]] വിപ്ലവകാരികളുമായി ചെ ബന്ധം പുതുക്കിത്തുടങ്ങി. അതിൽ , നിക്കോ ലോപസ് എന്നുള്ളയാൾ [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുടെ]] സഹോദരനായ റോൾ കാസ്ട്രോയെ പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുത്തു. ഇതു വഴി ചെ , [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുമായി]] അടുത്തു. ഈ സമയത്ത് [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ]] , [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] [[അമേരിക്ക]] സൃഷ്ടിച്ച ഏകാധിപതിയായ ഫുൾജെൻസിയോ ബാറ്റിസ്റ്റക്കെതിരേ സന്ധിയില്ലാത്ത സമരത്തിലായിരുന്നു. അയാളെ അധികാരത്തിൽ നിന്നും തൂത്തെറിയുകയായിരുന്നു [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] ലക്ഷ്യം. കണ്ടുമുട്ടിയ ആദ്യ രാത്രിയിലെ ദീർഘസംഭാഷത്തിനുശേഷം [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] സംഘടനയായ ജൂലൈ 26മൂവ്മെന്റിൽ ചെ അംഗമായി <ref>[[#refTaibo1999|തൈബോ 1999]], പുറം 55.</ref>. ലോകം മാറ്റിമറിക്കാൻ പോകുന്ന വിപ്ലവകരമായ സൗഹൃദം എന്നാണ് ഇരുവരുടെയും ജീവചരിത്രമെഴുതിയ സൈമണ്ട് റെഡ് ഹെൻട്രി ഈ കൂടിക്കാഴ്ചയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് <ref name="friendship">[http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography '''ഫിഡലും ചെയും വിപ്ലവാത്മകമായ സൗഹൃദം''' - സൈമണ്ട് റെഡ് ഹെൻട്രി] ഗാർഡിയൻ ദിനപത്രം ജനുവരി 9, 2009</ref> അമേരിക്ക ലോകത്താകമാനം പാവ സർക്കാരുകളെ സൃഷ്ടിച്ചു വരുന്ന ഒരു സമയമായിരുന്നു. ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ ഭരണവും മറ്റൊന്നായിരുന്നില്ല. ക്യൂബയിലും ബാറ്റിസ്റ്റയിലൂടെ അമേരിക്കയാണ് ഭരണം നടത്തിയിരുന്നത്. ഈ പാവ സർക്കാരിന്റെ നാഡീവ്യൂഹങ്ങൾ അറുത്തെടുക്കണമെന്നതിൽ നിന്നും പിന്നോട്ട് പോവേണ്ടതില്ല എന്ന തീരുമാനത്തിൽ ചെ എത്തിച്ചേർന്നു. മൂവ്മെന്റിന്റെ വൈദ്യവിഭാഗത്തിന്റെ ചുമതല സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ചെ അംഗങ്ങളോടൊപ്പം സൈനിക പരിശീലനത്തിനു ചേർന്നു. പിന്നീട് ലോക പ്രശസ്തമായ ഗറില്ലാ യുദ്ധ തന്ത്രങ്ങൾ ഇവിടെ നിന്നാണ് ചെ പഠിക്കുന്നത്. കുന്നുകളിലും, കാടുകളിലും, പുഴയിലും ഉള്ള അതി കഠിനമായ പരിശീലനങ്ങളായിരുന്നു പിന്നീടുണ്ടായിരുന്നത്. ഗ്രൂപ്പിന്റെ നേതാവായ ആൽബർട്ടോ ബയോ യുടെ ഏറ്റവും നല്ല വിദ്യാർത്ഥി എന്ന പ്രശംസ കൂടി ചെ നേടിയെടുത്തു. നൽകിയ എല്ലാ പരീക്ഷകളിലും ഒന്നാമനായി തന്നെയാണ് ചെ വിജയിച്ചു കയറിയത്.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 37.</ref><ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴസൺ 1997]], പുറം 194.</ref> == ക്യൂബൻ വിപ്ലവം == === കടന്നാക്രമണം , യുദ്ധമുന്നണി , സാന്താക്ലാര === [[മെക്സിക്കോ|മെക്സിക്കോയിൽ]] നിന്നും , [[ക്യൂബ|ക്യൂബയെ]] ആക്രമിക്കാനായിരുന്നു [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] പദ്ധതി. ഒരു പഴയ ബോട്ടിലാണ് അവർ ക്യൂബയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിയത്. എന്നാൽ [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] ഇറങ്ങിയ ഉടൻ അവർ ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ സൈന്യത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു. കൂടെയുള്ളവർ, കൊല്ലപ്പെടുകയോ പിടിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. പിടിക്കപ്പെട്ടവരെ പിന്നീട് [[വധശിക്ഷ|വധശിക്ഷയ്ക്കു]] വിധേയരാക്കി. ആ സംഘത്തിലെ 22 പേരാണ് പിന്നീട് ജീവനോടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്.<ref>[[#refAnderson1997|ആൽഡേഴ്സൺ 1997]], p. 213.</ref>. 88 ഓളം പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ചെ , തന്റെ മെഡിക്കൽ രംഗം കൈവിട്ട് പകരം ആയുധം കൈയ്യിലെടുക്കുന്നത്. ഒരു ഭിഷഗ്വരനിൽ നിന്നും സായുധപോരാളിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം കൂടിയായിരുന്നു അത്. [[പ്രമാണം:CheMuleFull.jpg|thumb|left|ചെഗെവാറ , സാന്താക്ലാര, ക്യൂബ, നവംബർ 1958.]] വളരെ ചെറിയ ഒരു സംഘം മാത്രമാണ് പിന്നീട് അവശേഷിച്ചത് , സിയറ മയിസ്ത്ര മലനിരകളിൽ തമ്പടിച്ച് അവർ ആക്രമണം തുടർന്നു. [[ഫ്രാങ്ക് പയസിന്റെ]] , ഗറില്ലാ സംഘങ്ങളിൽ നിന്നും അവർക്ക് സഹായം ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. [[1957]] ൽ [[ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്|ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിൽ]] [[ഹെർബർട്ട് മാത്യൂസ്]] [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുമായി]] നടത്തിയ അഭിമുഖ സംഭാഷണം പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നതുവരെ ലോകം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നു തന്നെയാണ്. ഈ അഭിമുഖ സംഭാഷണം [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിനെയും]] ഗറില്ലാസൈന്യത്തിനേയും കുറിച്ച് ജനങ്ങളിൽ ഒരു തരം ആദരപൂർവ്വമായ അത്ഭുതമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഈ അഭിമുഖത്തിൽ ചെ പങ്കെടുത്തിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സമരമുന്നേറ്റങ്ങളിൽ മാധ്യമങ്ങൾക്കുള്ള പങ്കിനേക്കുറിച്ച് ചെ പിന്നീട് ബോധവാനായി. സംഘത്തിലെ അംഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ മാനസികമായും ശാരീരികമായും തളർന്നു. കൂടാതെ കാട്ടിലുള്ള ചില കൊതുകുകളുടെ ആക്രമണം മൂലം ശരീരത്തിനുണ്ടായ അസുഖവും അവരെ തളർത്തി.<ref>[[#refSandison1996|സാൻഡിസൺ 1996]], p. 32.</ref>. യൂദ്ധമുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ദിനങ്ങൾ എന്നാണ് ഈ ദിവസങ്ങളെ ചെ പിന്നീട് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref>[[#refDePalma2006|ഡിപാമ 2006]], പുറങ്ങൾ 110–111.</ref>. സിയറ മയിസ്ത്ര മലനിരകളിൽ ഒളിച്ചു താമസിക്കുമ്പോൾ ചെ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കി. ഈ മലനിരകളിൽ, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നൊന്നില്ല, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം പരിമിതമായേ ഉള്ളു. 40% ത്തോളം ആളുകൾ നിരക്ഷരരാണ്. യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ തന്നെ, ചെ ഈ വിമതസൈന്യത്തിന്റെ ഒഴിവാക്കാൻ വയ്യാത്ത ഒരു ഘടകമായി മാറി. ക്ഷമയും, നയതന്ത്രവും കൊണ്ട് [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] വിശ്വാസം നേടിയെടുത്തു. ചെ, ഇവിടെ ഗ്രനേഡുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ പണിശാലകൾ നിർമ്മിച്ചു , ബ്രഡ്ഡുകൾ ഉണ്ടാക്കാനായി അടുപ്പുകൾ പണിതു. പുതിയതായി സൈന്യത്തിലേക്കു വരുന്നവരെ ആക്രമണമുറകൾ പഠിപ്പിച്ചു. എല്ലാത്തിലുമുപരിയായി, നിരക്ഷരരായ ജനങ്ങളെ എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിച്ചു. ആരോഗ്യസംരക്ഷണത്തിനായി ചെറിയ ആശുപത്രികൾ സ്ഥാപിച്ചു. മൂന്നു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം , ചെ [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] തലച്ചോറ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. സെക്കന്റ് ആർമി കോളത്തിന്റെ കമ്മാണ്ടർ ആയി ചെ ഗെവാറയെ ഫിഡൽ അവരോധിച്ചു. സൈന്യത്തിലെ രണ്ടാം കമ്മാണ്ടർ ആയി ചെ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷം , അദ്ദേഹം തികഞ്ഞ ഒരു സൈന്യാധിപനായി മാറി. സൈന്യത്തിൽ നിന്നും മറ്റു കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഒളിച്ചോടിയവരേയും , പിന്തിരിഞ്ഞവരെയും യാതൊരു ദാക്ഷിണ്യവും കൂടാതെ വെടിവെച്ചു കൊന്നുകളയാൻ ചെ മടിച്ചില്ല.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറങ്ങൾ 269–270.</ref>. സംശയംതോന്നുന്നവരെ പിന്തുടരുവാൻ ചെ തന്റെ വിശ്വസ്തരെ അയച്ചു. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടുതന്നെ ക്രൂരനായ ഒരു കമ്മാണ്ടർ എന്ന ഒരു പേര് ചെയിൽ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#refCastañeda1998|കാസ്റ്റാനെഡാ 1998]], പുറങ്ങൾ 105, 119.</ref>. ഒറ്റുകാരെയും, ഒളിച്ചോടിയവരെയും, രഹസ്യങ്ങൾ ചോർത്തുന്നവരെയും നിഷ്ക്കരുണം ചെ വധിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref name="execution-squads">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറങ്ങൾ. 237–238, 269–270, 277–278.</ref>. ഇത്തരത്തിൽ വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധേയനാക്കിയ ഒട്ടിമോ ഗെവാറ എന്ന ഒറ്റുകാരന്റെ അവസാന സമയത്തെക്കുറിച്ച് ചെ പിന്നീട് തന്റെ ഡയറിക്കുറിപ്പുകളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ കർഷകനായിരുന്ന ഒട്ടിമോ , ബാറ്റിസ്റ്റായുടെ സൈന്യത്തിൻ വിമത സൈന്യത്തിന്റെ താവളങ്ങൾ രഹസ്യമായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു കൊടുത്തു എന്നതായിരുന്നു കുറ്റം. ഇയാളുടെ സൂചനകൾ അനുസരിച്ച് ക്യൂബയുടെ വായുസേന , ഇത്തരം താവളങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു കീഴ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി. വിചാരണവേളയിൽ ഒട്ടിമോ കുറ്റം സമ്മതിച്ചു.<ref name="Lutherpg97-99">[[#refLuther2001|ലൂഥർ 2001]], പുറങ്ങൾ 97–99.</ref>. ഒട്ടിമോ , ചെ ഗെവാറയോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു "എന്റെ ജീവിതം പെട്ടെന്ന് തന്നെ അവസാനിപ്പിച്ചു തരു". ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചെ എഴുതുന്നു " സന്ദർഭം അത്ര സുഖകരമല്ലായിരുന്നു , ഞാൻ ഈ പ്രശ്നം പെട്ടെന്ന് തന്നെ അവസാനിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു .32 തോക്ക് ഉപയോഗിച്ച് അവന്റെ തലച്ചോറിന്റെ വലതുവശത്തായി ഞാൻ നിറയൊഴിച്ചു. വലതു ടെംപറൽ ലോബിൽ അത് ഒരു ദ്വാരം ഉണ്ടാക്കി.<ref name="Andersonpg238">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 237.</ref>. ഒറു ഒറ്റുകാരന്റെ വധശിക്ഷ എന്ന പേരിൽ പിന്നീട് ചെ ഒരു പുസ്തകം എഴുതുകയുണ്ടായി <ref name="Andersonpg238">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 237.</ref> [[പ്രമാണം:ChePipe.jpg|thumb|upright|left|എസ്കാമ്പ്രേ മലനിരകളിലുള്ള ഒരു ഗറില്ലാ താവളത്തിൽ .]] യുദ്ധമുന്നണിയിലുടനീളം വളരെ ക്രൂരനായ ഒരു നേതാവായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും , കിട്ടുന്ന ഇടവേളകളിൽ തന്റെ സൈനികർക്ക് പുസ്തകങ്ങളെ പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്നതിൽ ചെ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു. [[റോബർട്ട് ലൂയീസ് സ്റ്റീവൻസന്റേയും]] , [[സെർവാന്റസിന്റേയും]] , ചില [[സ്പെയിൻ|സ്പാനിഷ്]] എഴുത്തുകാരുടേയും മറ്റും [[കവിത|കവിതകളും]] എല്ലാം തന്റെ സൈനികർക്ക് വായിക്കാനായി ചെ നൽകിയിരുന്നു.<ref>[[#refSandison1996|സാൻഡിസൺ1996]], പുറം 35.</ref>. [[ഹൊസെ മാർട്ടി|ഹൊസെ മാർട്ടിയുടെ]] ''അതിരുകളില്ലാത്ത സാക്ഷരത'' എന്ന ആശയത്തിൽ ചെ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു. നിരക്ഷരരായ ജനങ്ങളെ അത്യാവശ്യം എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിക്കാനായി തന്റെ സൈനികാംഗങ്ങളോട് ചെ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിലൂടെ അജ്ഞതയ്ക്കെതിരേ ഒരു യുദ്ധം കൂടി ചെ തുടങ്ങിവെച്ചു. ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയ്ക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരു കമ്മാണ്ടർ ആയിരുന്നു ചെ. ബുദ്ധിമാനും , കഴിവുള്ളവനും ആയ ഒരു നേതാവ് എന്നാണ് ഫിഡൽ ചെ ഗെവാറയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മാനസികമൂല്യങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന ഒരു ഓഫീസർ എന്നായിരുന്നു ഫിഡൽ ചെ ഗെവാറയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്.<ref>[[#refIgnacio2007|ഇഗ്നാസിയോ 2007]], പുറങ്ങൾ 177.</ref>. ചെ ഗെവാറയുടെ ചങ്കൂറ്റത്തോടെയുള്ള നീക്കങ്ങൾ , ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ പോലും ആദരവ് പിടിച്ചു പറ്റിയിരുന്നതായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലെഫ്റ്റനന്റ് ആയിരുന്ന ജോയൽ ഇഗ്ലെസിയാസ് ഓർക്കുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുറിവേറ്റു കിടക്കുന്ന ജോയലിനെ സഹായിക്കാനായി , വെടിയുണ്ടകളെ പോലും വകവെക്കാതെ ഓടിയെത്തിയ ചെ ഗെവാറയെ ജോയൽ ഓർക്കുന്നു.<ref name="wp" >[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/reviews/companero.htm പോസ്റ്റർ ബോയ് ഓഫ് റെവല്യൂഷൻ ] സോൾ ലാൻഡൂ, ''[[ദ വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റ്]]'', ഒക്ടോബർ 19, 1997, പുറം X01.</ref>. ഒരു വിമത റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം നടത്തുന്നതിൽ ചെ വിജയിച്ചിരുന്നു. ഇതിലൂടെ സൈന്യത്തിന്റെ വിവരങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്കെത്തിച്ചു. കൂടാതെ വളർന്നു വരുന്ന വിമത സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ റേഡിയോയിലൂടെ പരസ്പരം ആശയവിനിമയം നടത്താനും ഈ രീതി ഉപകരിച്ചു. ഗ്വാട്ടിമാലയിലെ സർക്കാരിനെ പുറത്താക്കാനായി അമേരിക്കൻ ചാരസംഘടന ഉപയോഗിച്ച റേഡിയോ ആശയവിനിമയത്തിൽ നിന്ന് ചെ ഏറെ പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടു.<ref name="radio">{{cite web |url=http://www.pateplumaradio.com/central/cuba/rebel1.html |title =വിപ്ലവം , റേഡിയോയും ഫിഡലിന്റെ ഉദയവും |first=ഡോൺ |last=മൂർ |publisher=പേറ്റ്പ്ലുമ റേഡിയോ}}</ref> 1958 ന്റെ അവസാനത്തിൽ ലാ മെർസിഡസ് യുദ്ധത്തിൽ ചെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചിരുന്നു. ഫിഡലിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർക്കാനുള്ള ബാറ്റിസ്റ്റയുടേയും , അമേരിക്കയുടേയും ശ്രമത്തെ ചെ പരാജയപ്പെടുത്തിക്കളഞ്ഞു. അമേരിക്കൻ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ലാറി ബോക്ക്മാൻ ഈ ശ്രമത്തെ പിന്നീട് വിശേഷിപ്പിച്ചത് ''ബ്രില്ല്യന്റ്'' എന്നാണ്.<ref>[[#refBockman1984|ബോക്ക്മാൻ 1984]].</ref>. ഗറില്ല യുദ്ധമുറയിൽ ഒരു നിപുണനായി ചെ മാറിയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങൾക്കു ശേഷം , കാട്ടിൽ ഓടിമറയാനുള്ള കഴിവ് ചെ യ്ക്കുണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യാക്രമണം നടത്താൻ സൈന്യത്തിനു സമയം ലഭിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചെ കാടുകളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചിരിക്കും.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 40.</ref> യുദ്ധം മുറുകിയതോടെ , ചെ ഒരു പ്രത്യേക സൈന്യവുമായി ഹവാന ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി. ഏതാണ്ട് ഏഴു ആഴ്ചയോളം നീണ്ട , കാൽനടയായി മാത്രമുള്ള ഒരു യാത്രയായിരുന്നു അത്. ശത്രുക്കളുടെ കണ്ണിൽ പെടാതിരിക്കാനായി രാത്രിമാത്രമാണ് ആ സംഘം സഞ്ചരിച്ചിരുന്നത്. ആ യാത്രയിൽ പലപ്പോഴും ഭക്ഷണം പോലുമില്ലായിരുന്നു.<ref name="Kellner1989pg47">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 47.</ref>. താവളത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ സഹായികൾ വഴിയാണ് കറുപ്പ് ശേഖരിച്ചിരുന്നു,അതുവഴി കറുപ്പ് ഉപയോഗത്തിന് നിശാപാർട്ടികൾ സംഘടിപ്പിച്ചിരുന്നു. 1958 ഡിസംബർ അവസാന നാളുകളിൽ , ലാസ് വില്ലാസ് പ്രദേശം കീഴടക്കുക വഴി ദ്വീപിനെ രണ്ടാക്കി വിഭജിക്കാം എന്നുള്ളതായിരുന്നു സൈന്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഈ യാത്രയിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല വിജയങ്ങളും നേടിയെങ്കിലും , സാന്താ ക്ലാര എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കെത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ അവസാന ലക്ഷ്യം സാന്താ ക്ലാര ആയിരുന്നു താനും<ref>[[#refCastro1972|കാസ്റ്റ്രോ 1972]], പുറങ്ങൾ. 439–442.</ref>. അവസാനം ചെ സാന്താ ക്ലാര ആക്രമിക്കാനായി തന്റെ ആത്മഹത്യാ സംഘത്തെ തയ്യാറാക്കി. ഇത് തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള അവസാന തയ്യാറെടുപ്പാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനു അറിയാമായിരുന്നു.<ref>[[#refDorschner1980|ഡോർഷ്നർ 1980]], പുറങ്ങൾ 41–47, 81–87.</ref>. ഈ അവസാന യുദ്ധത്തിൽ ചെ യുടെ സൈന്യ പല തവണ ശത്രുസൈന്യത്താൽ വളയപ്പെട്ടു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ചെ ഗെവാറയുടെ വിജയസാദ്ധ്യത 10:1 ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#refSandison1996|സാൻഡിസൺ 1996]], p. 39.</ref>. [[പ്രമാണം:Che SClara.jpg|thumb|left|upright|സാന്താ ക്ലാര യുദ്ധത്തിനു ശേഷം , ജനുവരി 1, 1959.]] 1958 പുതുവത്സര സായാഹ്നത്തിൽ ചെ യുടെ സൈന്യം സാന്താ ക്ലാര പിടിച്ചടക്കിയതായി , വിമത റേഡിയോ പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. എന്നാൽ ദേശീയ മാധ്യമങ്ങൾ നേരെ വിരുദ്ധ റിപ്പോർട്ടുകളാണ് പുറത്തു വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ ചെ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നുള്ളതായിരുന്ന ഒരു റിപ്പോർട്ട്. 1 ജനുവരി 1959 ന് ബാറ്റിസ്റ്റ ഡൊമിനിക്കൻ റിപബ്ലിക്കിലേക്ക് വിമാനമാർഗ്ഗം കടന്നു കളഞ്ഞു. ഈ സമയത്ത് ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ചെ ഗെവാറയുമായി ഒരു സമാധാന ചർച്ച നടത്തുകയായിരുന്നു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 48.</ref>. ജനുവരി രണ്ടാം തീയതി ചെ , ഹവാന നഗരത്തിൽ കടന്നു , തലസ്ഥാനത്തിന്റെ പൂർണ്ണനിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 13.</ref>. 1959 ജനുവരി എട്ടാം തീയതി മാത്രമേ , ഫിഡലിന് ഹവാനാ നഗരത്തിലെത്താനായി സാധിച്ചുള്ളു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹവാനായിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലായി സ്വീകരണങ്ങൾ ഏറ്റു വാങ്ങാനായി തങ്ങേണ്ടി വന്നു. ജനുവരി പകുതിയോടെ , തരാരായിലുള്ള ഒരു വിശ്രമ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ചെ പോയി , ആ സമയത്തുണ്ടായ ഒരു ആസ്തമ രോഗത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ക്ഷീണത്തിൽ നിന്നും മുക്തി നേടാനായിരുന്നു ഇത്.<ref>[[#refCastañeda|കാസ്റ്റനെഡാ]], പുറങ്ങൾ 145–146.</ref>. തരാരായിൽ വിശ്രമ ജീവിതം നയിക്കുമ്പോഴും , ക്യൂബയുടെ സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക, ഭാവിയെപ്പറ്റിയുള്ള പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കാനുള്ള ചർച്ചകളിലും മറ്റും ചെ പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.<ref name="Castañeda, p. 146">കാസ്റ്റാനെഡാ, p. 146.</ref>. ഈ സമയത്താണ് ചെ തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ''ഗറില്ലാ യുദ്ധ തന്ത്രങ്ങൾ'' എന്ന പുസ്തകം രചിക്കുന്നത്.<ref name="Castañeda, p. 146"/>. ഫെബ്രുവരിയിൽ , വിജയത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് കണക്കിലെടുത്ത് ''ജന്മം കൊണ്ടുള്ള ക്യൂബൻ പൗരൻ'' എന്ന പദവി നല്കി ആദരിച്ചു.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], 397.</ref>. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ , ജനുവരി അവസാനം ക്യൂബയിലെത്തിച്ചേർന്നു. ചെ ഹിൽദയോടു പറഞ്ഞു താൻ മറ്റൊരു സ്ത്രീയുമായി സ്നേഹത്തിലാണ് എന്ന് , അതോടൊപ്പം തന്നെ ഇരുവരും വിവാഹമോചന തീരുമാനത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], p. 424.</ref> മെയ് 22ന് ഇവർ രണ്ടുപേരും ഔദ്യോഗികമായി പിരിഞ്ഞു. 1959 ജൂൺ 2 ന് ക്യൂബൻ പൗരത്വമുള്ള , ജൂലൈ 26 മൂവ്മെന്റ് പ്രവർത്തകയായിരുന്ന അലൈഡാ മാർച്ചിനെ ചെ വിവാഹം ചെയ്തു. 1958 കളുടെ അവസാനം മുതൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ചു ജീവിച്ചു വരുകയായിരുന്നു. തരാരയിലെ കടൽക്കരയിലുള്ള ഗ്രാമത്തിലേക്ക് അലൈഡയുമായി ചെ തിരിച്ചു പോയി.<ref>Castañeda, p. 159.</ref>. രണ്ട് വിവാഹങ്ങളിലും ചെ ഗെവാറക്ക് കുട്ടികളുണ്ടായിരുന്നു. ഹിൽദ ഗദിയ യിലുണ്ടായ മക്കൾ , ഹിൽദ ബിയാട്രിസ് ഗെവാറ ഗദിയ (ജനനം 1956 ഫെബ്രുവരി 15 മെക്സിക്കോഃ മരണം 1995 ഓഗസ്റ്റ് 21 ക്യൂബ) അലൈഡ മാർച്ചിലുണ്ടായ മക്കൾ, അലൈഡാ ഗെവാറ മാർച്ച് (ജനനം 1960 നവംബർ 24 ഹവാന) , കാമിലോ ഗെവാറ മാർച്ച് (ജനനം 1962 മെയ് 20 ക്യൂബ), സെലിയ ഗെവാറ മാർച്ച് (ജനനം 1963 ജൂൺ 14 ക്യൂബ), ഏണസ്റ്റോ ഗെവാറ മാർച്ച് (ജനനം 1965 ഫെബ്രുവരി 24 ഹവാന). ഇതു കൂടാതെ ലിലിയ റോസ ലോപസ് എന്ന സ്ത്രീയിലും ഒരു കുട്ടിയുണ്ടായി. എന്നാൽ ചെ ഇവരെ വിവാഹം കഴിച്ചിരുന്നില്ല. ഒമർ പെരസ് (1964 മാർച്ച് 19 , ഹവാന) <ref>([[#refCastañeda1998|കാസ്റ്റാനെഡാ 1998]], പുറങ്ങൾ. 264–265).</ref> === ലാകാബാന , ഭൂപരിഷ്കരണം , സാക്ഷരത === വിമതസൈന്യത്തിന്റെ അടിച്ചമർത്തലിനു നേതൃത്വം നൽകിയ ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ സർക്കാരിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ എന്തു ചെയ്യണം എന്നതായിരുന്നു , പുതിയതായി അവരോധിക്കപ്പെട്ട സർക്കാരിന്റെ ഏറ്റവും കുഴപ്പം പിടിച്ച രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നം. ഇവർ യുദ്ധ തടവുകാരായതുകൊണ്ട് , രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിലെ യുദ്ധ കുറ്റവാളികളെ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ വിചാരണ നടത്തണം എന്നതായിരുന്നു ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റേയും അഭിപ്രായം. നാസികൾക്കെതിരേ നടത്തിയ ന്യൂറംബർഗ് വിചാരണ തന്നെ വേണമെന്നതായിരുന്നു റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ തീരുമാനം.<ref>[[#refTreto1991|ഗോമസ് ട്രെറ്റോ 1991]], pp. 115–116.</ref>. ഈ പദ്ധതിയുടെ ഒരു ഭാഗം നടപ്പാക്കാനായി , ഫിഡൽ , ചെ ഗെവാറയെ നിയമിച്ചു. അഞ്ചു മാസത്തേക്കായിരുന്നു നിയമനം (ജനുവരി 2 മുതൽ ജൂൺ 12, 1959 വരെ). ''വിപ്ലവാത്മകമായ നീതി'' എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഒരു നീതിയാണ് ചെ ഗെവാറ ഈ കുറ്റവാളികളിൽ നടപ്പാക്കിയത്. ഇതിൽ, ഒറ്റുകാരും, യുദ്ധക്കുറ്റവാളികളും ഒക്കെ ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 376.</ref>. ലാകാബാന കോട്ടയുടെ പരമാധികാരി എന്ന നിലയിൽ ചെ എല്ലാ അപ്പീലുകളും വായിച്ചുനോക്കി പഠിച്ച ശേഷമാണ് തീരുമാനത്തിലേക്കെത്തിയത്. ചില കേസുകളിൽ ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ തീരുമാനം , ഫയറിംഗ് സ്ക്വാഡിനെക്കൊണ്ടുള്ള വധശിക്ഷ ആയിരുന്നു.<ref>[[#refNiess2007|നിയസ്സ് 2007]], പുറം 60.</ref>. ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കയ്യാൽ നീതി നടപ്പാക്കുന്നതു തടയാനായി വധശിക്ഷ തന്നെ വേണം എന്ന് ക്യൂബൻ നീതിന്യായ മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ഉന്നത ഉപദേശകനായ റോൾ ഗോമസ് ട്രെറ്റോ അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇല്ലെങ്കിൽ ഇരുപതു കൊല്ലങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ആന്റി മച്ചാഡോ വിപ്ലവം പോലൊന്ന് സംഭവിച്ചേക്കാം എന്നും കൂടി അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പു നൽകിയിരുന്നു.<ref>[[#refTreto1991|ഗോമസ് ട്രെറ്റോ 1991]],പുറം 116.</ref>. ചരിത്രകാരൻമാർ പറയുന്നത് , ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ 93% ആളുകളും അനുകൂലിച്ചു എന്നു തന്നെയാണ്. 1959 ജനുവരി 22 , ന് അമേരിക്കയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ച ഒരു ന്യൂസ് റീലിൽ കാണിക്കുന്നതു പ്രകാരം , പത്തു ലക്ഷത്തിലധികം വരുന്ന ജനങ്ങളോട് ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ ചോദിക്കുന്നു, ''നിങ്ങൾ ഈ തീരുമാനം അംഗീകരിക്കുന്നോ ഇല്ലയോ എന്ന്''. ഗർജ്ജനം പോലുള്ള ശബ്ദമാണ് മറുപടിയായി കേട്ടത് , എല്ലാവരും ഒന്നടങ്കം , ഉവ്വ് എന്നർത്ഥം വരുന്ന ''si'' എന്നലറുകയായിരുന്നു.<ref>[https://www.youtube.com/watch_popup?v=wUPqsh52QPc&vq=small കാസ്ട്രോയിന്റെ റാലിഃ ക്യൂബ വിധിയോട് ജനങ്ങളുടെ അനുകൂല പ്രതികരണം ] – വീഡിയോ ദൃശ്യം [[യൂണിവേഴ്സൽ ന്യൂസ് റീൽ|യൂണിവേഴ്സൽ ഇന്റർനാഷണൽ ന്യൂസ്]] , വിവരണം [[എഡ് ഹെർലി]], ജനുവരി 22, 1959</ref>. ഏതാണ്ട് 20,000 ത്തോളം ക്യൂബക്കാരെ ബാറ്റിസ്റ്റായുടെ ഭരണകൂടം കൊന്നു എന്നാണ് കണക്ക് , അതിലേറെ പേർ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ പീഡനങ്ങൾക്കു ഇരയായി ഇപ്പോഴും മരിച്ചവരെ പോലെ ജീവിക്കുന്നു. ലാകാബാനയിലെ ട്രൈബ്യൂണൽ ഏതാണ്ട് 55നും 105നും ഇടയ്ക്കുള്ള ആളുകളെ വധശിക്ഷക്കു വിധിച്ചു എന്നു കണക്കുകൾ പറയുന്നു. ചില ജീവചരിത്രകാരൻമാർ പറയുന്നതുപ്രകാരം ഫയറിംഗ് സ്ക്വാഡിന്റെ വധശിക്ഷ ചെ ഒരു അനുഷ്ഠാനം പോലെ ആസ്വദിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് , എന്നാൽ മാപ്പു കൊടുക്കേണ്ടവർക്ക് അത് നൽകാനും അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നു. ഈ നീതിന്യായവിധി നടക്കുമ്പോൾ തന്നെ ചെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഭൂപരിഷ്കരണവുമായി മുന്നോട്ടു പോകുന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. വിജയകരമായ ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം തന്റെ സേനാംഗങ്ങളോടു നടത്തിയ പ്രസംഗങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പറയുകയുണ്ടായി. ക്യൂബയുടെ സാമൂഹ്യ നീതി എന്നത് ഭൂവിതരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുകിടക്കുകയാണ് എന്ന്. വിമതസേനയുടെ സാമൂഹിക ആശയങ്ങൾ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പ്രസംഗം എന്ന് ചെ പരാമർശിക്കുന്ന പ്രഭാഷണത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 54.</ref>. 1957 മെയ് 17 ന് ചെ ഗെവാറയുടെ അഗ്രേരിയൻ ഭുപരിഷ്കരണം ഫലം കണ്ടു തുടങ്ങി. ഇതിൻ പ്രകാരം സ്വകാര്യ വ്യക്തി കൈവശവം വെക്കാവുന്ന ഭൂമിയുടെ പരിധി 1,000 ഏക്കറാക്കി പരിമിതപ്പെടുത്തി. കൂടുതൽ കൈയിലിരിക്കുന്ന ഭൂമി കർഷകർക്കായി വിതരണം ചെയ്യാനും തീരുമാനിച്ചു. അല്ലെങ്കിൽ സർക്കാർ ഏറ്റെടുക്കണം എന്ന നിയമം കൂടി വന്നു. കൂടാതെ കരിമ്പിൻ തോട്ടങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശം ഇനിമുതൽ വിദേശികൾക്കുണ്ടായിരിക്കില്ല എന്നും നിയമം നടപ്പിലാക്കി.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 57.</ref> [[പ്രമാണം:Che Guevara June 2, 1959.jpg|thumb|left|150px|ചെ തന്റെ പ്രശസ്തമായ പച്ച സൈനിക വേഷത്തിൽ]] [[1959]] ജൂൺ 12ന് [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] ചെ ഗെവാറയെ ഒരു വിദേശ പര്യടനത്തിനായി അയച്ചു. [[മൊറോക്കോ]], [[സുഡാൻ]], [[ഈജിപ്ത്]], [[പാകിസ്താൻ]], [[സിറിയ]], [[ഇൻഡ്യ]], [[ശ്രീലങ്ക]], [[ബർമ]], [[തായ്ലൻഡ്]], [[ഇൻഡോനേഷ്യ]], [[ജപ്പാൻ]], [[യൂഗോസ്ലാവ്യ]], [[ഗ്രീസ്]] എന്നിവയടങ്ങുന്ന രാജ്യങ്ങളിൽ ഒരു മൂന്നുമാസത്തെ പര്യടനം ആണ് തീരുമാനിച്ചിരുന്നത്. തന്റെ സ്വന്തം പാർട്ടിയിൽ ചെ ഗെവാറക്കെതിരേ പടനയിക്കുന്ന ചിലരെ സമാധാനിപ്പിക്കാനും, ചെ ഗെവാറയിലൂടെ തകർന്നിരുന്ന [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളുമായുള്ള]] സൗഹൃദം തുടരാനുമായിരുന്നു ഈ നാടുകടത്തൽ.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 423.</ref>. ചെ പന്ത്രണ്ട് ദിവസത്തോളം [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിൽ]] ചിലവിട്ടു. ജപ്പാനുമായുള്ള ക്യൂബയുെട വ്യാവസായിക ബന്ധം വളർത്താനുള്ള ചർച്ചകൾക്കായിരുന്നു ഈ കാലയളവ് ചെ ഉപയോഗിച്ചത്. രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ വെടിഞ്ഞ സൈനികരുടെ ഓർമ്മക്കായി സ്ഥാപിച്ച , അജ്ഞാതസൈനികരുടെ ശവകുടീരം എന്ന സ്ഥലം സന്ദർശിക്കാൻ ചെ വിസമ്മതിച്ചു. ജപ്പാനിലെ സാമ്രാജ്യത്വശക്തികൾ രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധകാലത്ത് ധാരാളം നിഷ്കളങ്കരായ ഏഷ്യാക്കാരെ വധിച്ചു എന്നുള്ള കാരണം പറഞ്ഞാണ് ആ ശവകുടീരം സന്ദർശന തീരുമാനം ചെ നിരാകരിച്ചത്.<ref name="Anderson 1997 p 431">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 431.</ref> പകരം അദ്ദേഹം [[ഹിരോഷിമ]] സന്ദർശിച്ചു. പ്രസിഡന്റ് ട്രൂമാനെ ചെ വിദൂഷകൻ എന്നു വിളിച്ചും കളിയാക്കി.<ref>[[#refTaibo1999|തൈബോ 1999]],പുറം 300.</ref> ഹിരോഷിമയിലെ സമാധാനകുടീരം സന്ദർശിച്ച ശേഷം ക്യൂബയിലേക്കയച്ച എഴുത്തിൽ അദ്ദേഹം കുറിച്ചിരുന്നു. ''സമാധാനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള യുദ്ധം തുടങ്ങുന്നതിനുമുൻപ് , ഹിരോഷിമയിലേക്ക് കണ്ണോടിക്കുന്നത് നല്ലതായിരിക്കും.''<ref name="hiroshimache" >[https://archive.today/20120713160044/search.japantimes.co.jp/print/nn20080516a3.html ചെ ഗുവേരയുടെ മകളുടെ ഹിരോഷിമാ സന്ദർശനം] ''ജപ്പാൻ ടൈംസ്'', മെയ് 16, 2008</ref>. തന്റെ വിദേശ പര്യടനം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചെത്തിയപ്പോഴേക്കും [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] രാഷ്ട്രീയമായി ശക്തിയാർജ്ജിച്ചിരുന്നു. ഭൂവുടമകളിൽ നിന്നും അധികമുള്ള ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കുകയും, അത് അർഹരായവർക്ക് വിതരണം ചെയ്യുകയും എന്ന പദ്ധതി വളരെ വലിയ രീതിയിൽ തന്നെ നടക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഭൂവുടമകൾക്ക് നല്ല രീതിയിലുള്ള നഷ്ടപരിഹാരവും കൊടുത്തിരുന്നു. എന്നാൽ ഇതേ സമയത്ത് ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ട ജന്മികൾ , ഈ [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] സർക്കാരിനെതിരേ ഒരു നീക്കം നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. [[ജൂലൈ]] 26 മൂവ്മെന്റിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധനായിരുന്ന ഹ്യൂബർ മെതോസിനെ മുന്നിൽ നിറുത്തിയാണ് ഈ ഭൂവുടമകൾ നീങ്ങിയത്.<ref name="Anderson 1997 p 435">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 435.</ref>. ഈ ഒരു സംഘടനക്ക് ഡൊമിനിക്കൻ റിപ്ലബിക്ക് പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളം പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തരം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഫിഡലിന്റെ നേതൃത്വത്തെ മറിച്ചിടാനായി പരിശ്രമിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ അതിനുള്ള ഒരുക്കുങ്ങൾ നടത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. [[പ്രമാണം:KordaOfCheWalking.jpg|right|thumb|ചെ തന്റെ ഭാര്യയുമൊത്ത് ഹവാന തെരുവീഥിയിൽ , 1960]] 1960 മാർച്ച് 4 ന് നടന്ന ശക്തിയേറിയ രണ്ട് സ്ഫോടനങ്ങളിലൂടെ ഇത്തരം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ നീക്കങ്ങൾക്ക് കരുത്തു പ്രാപിച്ചുു. [[ബെൽജിയം|ബെൽജിയത്തിൽ]] നിന്നും ആയുധങ്ങളുമായി ഹവാനദ്വീപിലേക്കു വന്ന ഒരു ചരക്കുകപ്പൽ സ്ഫോടനത്തിലൂടെ തകർക്കപ്പെട്ടു. ഏതാണ്ട് 75 ഓളം പേർ ഈ സംഭവത്തിൽ മരിച്ചു. ഈ സ്ഫോടനം നടക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു മീറ്റിംഗിലായിരുന്ന ചെ , ഉടനടി തന്നെ സംഭവസ്ഥലത്തെത്തി വൈദ്യസഹായത്തിനു നേതൃത്വം നൽകി. [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] ഈ സംഭവം അമേരിക്കൻ ചാരസംഘടനയായ സി.ഐ.എ യുടെ പ്രവൃത്തി ആണെന്നാരോപിച്ചു.<ref>[[#refCasey2009|കാസെ 2009]], പുറം 25.</ref>.<ref>[[#refCasey2009|കാസെ 2009]], പുറങ്ങൾ 25–50.</ref>. വിമതരെ അടിച്ചമർത്താനും, ഭൂപരിഷ്കരണത്തിനു ആക്കം കൂട്ടാനും ഈ ചെറിയ സംഭവങ്ങൾ ഫിഡലിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഭൂപരിഷ്കരണത്തിനു ആക്കം കൂട്ടാനായി ഒരു പ്രത്യേക സർക്കാർ വിഭാഗം തന്നെ [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] രൂപം കൊടുത്തു. നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് അർഗ്രേരിയൽ റീഫോം എന്നായിരുന്നു അതിന്റെ പേര്. ചെ ഗെവാറയെ തന്നെ അതിന്റെ നായകനായും ഫിഡൽ അവരോധിച്ചു. വളരെ പെട്ടെന്നു തന്നെ ആ വകുപ്പ് ക്യൂബയുടെ സർക്കാർ സംവിധാനത്തിൽ ഒരു നിർണ്ണായക പങ്കായി തീർന്നു. വ്യവസായിക മന്ത്രി എന്ന പേരിലും , ഈ വകുപ്പിന്റെ തലവനെന്ന നിലയിലും ചെ ഒരു ക്യൂബയുടെ വളർച്ചയിൽ ഒരു ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഘടകമായി മാറി<ref name="Kellner58">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 58.</ref>. സഹകരണസംഘങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കാനും, പിടിച്ചെടുത്ത് ഭൂമി കൃത്യമായി പങ്കുവെയ്ക്കാനുമായി ഈ വകുപ്പിന്റെ കീഴിൽ ഏതാണ്ട് 1,00,000 ഓളം വരുന്ന അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു സേനയെ ചെ വാർത്തെടുത്തു. പിടിച്ചെടുത്ത ഭൂമിയിൽ 480,000 ഏക്കറോളം വരുന്നവ അമേരിക്കയിലെ വിവിധ കമ്പനികളുടേതായിരുന്നു. അന്നത്തെ [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] നേതൃത്വം ക്യൂബയിൽ നിന്നും [[പഞ്ചസാര|പഞ്ചസാരയുടെ]] ഇറക്കുമതി ഗണ്യമായി കുറച്ചു.<ref name="Kellner55">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 55.</ref>. അമേരിക്കയുടെ ''സാമ്പത്തിക അക്രമം'' എന്നാണ് തന്റെ സേനയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ട് ചെ ഈ കൃത്യത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ഭൂപരിഷ്കരണത്തോടൊപ്പം ചെ ശ്രദ്ധവെച്ച മറ്റൊരു കാര്യമാണ് സാക്ഷരത. ക്യൂബയിലെ ജനങ്ങൾ ഭൂരിഭാഗവും നിരക്ഷരരായിരുന്നു. ക്യൂബയുടെ സാക്ഷരതാ നിരക്ക് ഏതാണ്ട് 60–76%. യോഗ്യതയുള്ള അദ്ധ്യാപകരുടെ അഭാവവും, വിദൂരഗ്രാമങ്ങളിലെ സൗകര്യക്കുറവുമായിരുന്നു ഇതിനു കാരണം.<ref name="Kellnerpg61">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 61.</ref>. ചെ ഗെവാറ മുൻകൈ എടുത്തുള്ള പ്രവർത്തനം കൊണ്ട് 1961 ക്യൂബ ഒരു ''വിദ്യാഭ്യാസ വർഷം'' ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനുശേഷം ചെ , സാക്ഷരതാ പ്രക്രിയക്കു വേഗത കൂട്ടാനായി ''സാക്ഷര സേന'' എന്ന ഒരു സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ സേന ഉണ്ടാക്കി.<ref name = "LiteracyC">[http://www.independent.co.uk/news/world/americas/latin-lessons-what-can-we-learn-from-the-worldrsquos-most-ambitious-literacy-campaign-2124433.html ലാറ്റിൻ പാഠങ്ങൾ] ദ ഇൻഡിപെന്റഡന്റ് നവംബർ 7, 2010</ref> ഇവർ വിദൂര ഗ്രാമങ്ങളിൽ പോയി വിദ്യാലയങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. തീർത്തും നിരക്ഷരരായ കർഷകരെ എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിച്ചു. മറ്റേതൊരു കാൽവെയ്പും പോലെ , ഇതും ഒരു വിജയകരമായ മുന്നേറ്റമായി മാറി. ഏതാണ്ട് 707,212 ഓളം ആളുകൾ ഈ വിപ്ലവത്തിലൂടെ സാക്ഷരരായി മാറി. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള നടപടിക്രമങ്ങളും ചെ ഇതോടൊപ്പം നടത്തിവന്നിരുന്നു. ഉന്നതവിദ്യാഭ്യാസം വെള്ളക്കാർക്കുമാത്രം എന്ന രീതി അവസാനിച്ചിരിക്കുകയാണ് , ഒരു യോഗത്തിൽ വിദ്യാർത്ഥികളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ട് ചെ പറഞ്ഞു. സർവകലാശാലകൾ കറുപ്പു നിറമുള്ള ചായം തേക്കാൻ സമയമായി , അതല്ലെങ്കിൽ അവർ വാതിലുകൾ ചവിട്ടി തുറക്കുകയും അവർക്കിഷ്ടമുള്ള നിറങ്ങൾ മതിലുകളിൽ തേക്കുകയും ചെയ്യും.<ref name = "Andersonpg449">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 449</ref>. === ഒരു പുതിയ മനുഷ്യൻ , ബേ ഓഫ് പിഗ്സ് === ഈ സമയത്ത് ചെ ക്യൂബയുടെ ധനകാര്യമന്ത്രി എന്ന സ്ഥാനവും, ദേശീയ ബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡണ്ട് സ്ഥാനവും ഒരുമിച്ചു വഹിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. വ്യവസായ മന്ത്രിയുടെ പദവിക്കു പുറമേ ആയിരുന്നു ഇത്. ഈ പദവികൾ അദ്ദേഹത്തിന് ക്യൂബൻ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയിൽ ഒരു പരമാധികാരി എന്ന സ്ഥാനം നേടിക്കൊടുത്തു.<ref name="Kellner55"/>. ദേശീയ ബാങ്കിന്റെ അദ്ധ്യക്ഷൻ എന്ന നിലയിൽ ക്യൂബൻ കറൻസിയിൽ ഒപ്പു വെക്കേണ്ട ജോലിയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. പൂർണ്ണമായ ഒപ്പ് പതിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം , അദ്ദേഹം ''ചെ'' എന്ന തന്റെ ചുരുക്കപ്പേരാണ് ഒപ്പിടാൻ ഉപയോഗിച്ചത്.<ref name="Crompton2009">[[#refCrompton2009|ക്രോംപട്ൺ 2009]], പുറം 71.</ref>. ഇങ്ങനെ ഒപ്പു വെയ്ക്കുന്നതിലൂടെ , പണത്തോടുള്ള തന്റെ വിദ്വേഷവും, സമൂഹത്തിൽ പണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചേരിതിരിവുകളോടുള്ള വെറുപ്പും അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു.<ref name="Crompton2009"/>. ചെ ഗെവാറയുടെ ആദ്യത്തെ ലക്ഷ്യം തന്നെ പണം ഒരിടത്തു കുമിഞ്ഞുകൂടുന്നത് തടയുകയും, അതിനെ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതായിരുന്നു. ക്യാപിറ്റലിസം എന്നതിനെ ,''ഒരു കൂട്ടം ചെന്നായ്ക്കൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം എന്നാണ്'' അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചത്. അതിൽ മറ്റൊരാളുടെ ചിലവിൽ വേറൊരാൾ വിജയിക്കുന്നു. ഇത് ഒഴിവാക്കി പുതിയ ഒരു മനുഷ്യനെ സൃഷ്ടിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗ്രഹം. സന്നദ്ധപ്രവർത്തനത്തിലൂടെയും , മനസ്സിലെടുക്കുന്ന ഉറച്ച തീരുമാനത്തിലൂടെയും മാത്രമേ, വ്യക്തിയും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ഐക്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാനാവു എന്നു ചെ വിശ്വസിച്ചു. ഇത് സമൂഹത്തിൽ നടപ്പാക്കാനായി അദ്ദേഹം തന്നെ മുന്നിട്ടിറങ്ങി. മന്ത്രിമന്ദിരത്തിലുള്ള ഉദ്യോഗം കൂടാതെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒഴിവു സമയങ്ങളിൽ നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളിലും, കരിമ്പിൻ ചെടികൾ വെട്ടാൻ പോലും അദ്ദേഹം തയ്യാറായി.<ref name="checommon">[http://www.pbs.org/wgbh/amex/castro/peopleevents/p_guevara.html ചെ ഗുവേര , ജനപ്രിയനായകൻ].</ref>. മുപ്പത്താറു മണിക്കൂർ വരെ ഒറ്റയടിക്ക് അദ്ദേഹം ജോലികൾ ചെയ്തു, അർദ്ധരാത്രിയിൽ കൂടിയാലോചനകളും, യാത്രയ്ക്കിടയിൽ ഭക്ഷണവും എല്ലാം ഇതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഓരോ തൊഴിലാളിയും ഒരു മിനിമം ഉല്പാദനം നടത്തിയിരിക്കണം എന്ന് ചെ ഒരു നിബന്ധന വെച്ചു. ഇതിൽ കൂടുതൽ സംഭാവന ചെയ്യുന്നവർക്ക് ശമ്പളക്കൂടുതലിനു പകരം ഒരു യോഗ്യതാ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ആണ് അദ്ദേഹം നല്കിയിരുന്നത്. എന്നാൽ നിശ്ചിത അളവ് ഉല്പാദിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്ത തൊഴിലാളിയുടെ വേതനം, കുറക്കുകയും ചെയ്തു. പുതിയ ഒരു തൊഴിൽ സംസ്ക്കാരം തന്നെ വളർത്തിയെടുക്കുകയായിരുന്നു ചെ ഗെവാറ. [[പ്രമാണം:CheFishing.jpg|thumb|ഹവാനയിലെ ഒരു ഒഴിവുകാലത്ത് - മെയ് 15, 1960.]] ചെ ഗെവാറയുടെ പുതിയ നയങ്ങൾ പ്രകാരം പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള വാണിജ്യ ബന്ധങ്ങൾ ക്യൂബക്ക് കുറഞ്ഞു വന്നു. പക്ഷെ ചെ, അതിനു പകരമായി കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങളുമായി വാണിജ്യബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചെടുത്തു. 1960കളുടെ അവസാനത്തിൽ ചെ , [[ചെക്കോസ്ലാവാക്യ]], [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]], [[ഉത്തര കൊറിയ|നോർത്ത് കൊറിയ]], [[ഹംഗറി]], [[കിഴക്കൻ ജർമ്മനി]] തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചു. ഇത്തരം കരാറുകൾ ക്യൂബയുടെ സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയെ കുറച്ചെങ്കിലും ഉയർത്തി. എങ്കിലും, പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളെ ഒഴിവാക്കി ഒരു സാമ്പത്തിക ഉയർച്ച ക്യൂബയെപോലൊരു രാജ്യത്തിനു കഴിയുമായിരുന്നില്ല.<ref>{{cite journal|last=|first=|date=1984–03–23|title=ലാറ്റിനമേരിക്കൻ റിപ്പോർട്ട്|volume=|issue=JPRS–LAM–84–037|page=24|url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA351284|publisher=ഫോറിൻ ബ്രോഡ്കാസ്റ്റ് ഇൻഫോർമേഷൻ സർവീസ്|ശേഖരിച്ച തീയതി=2010-10-30|access-date=2012-06-14|archive-date=2011-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20111115225537/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA351284|url-status=dead}}</ref>. കിഴക്കൻ ജർമ്മനിയിൽ വെച്ചാണ്, പിന്നീട് ചെ ഗെവാറയുടെ പരിഭാഷകനായ ടാമര ബൊങ്കെയെ ചെ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. പിന്നീട് ടാമര, ചെ ഗെവാറയുടെ കൂടെ ചേരുകയും, ബൊളീവിയൻ കാടുകളിൽ വെച്ച് ചെ ഗെവാറയോടൊപ്പം കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. യോഗ്യതകളും, അയോഗ്യതകളും എന്തൊക്കെയായിരുന്നാലും, ചെ ഗെവാറയുടെ സാമ്പത്തിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ വൻ പരാജയമാവുകയായിരുന്നു. പുതിയ തൊഴിൽ നയം, ഉല്പാദനക്ഷമതയിൽ വൻ കുറവു വരുത്തി, കൂടാതെ, ജോലിക്കു ഹാജരാവാതിരിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 74.</ref>.<ref name="chesaint">[http://www.newstatesman.com/society/2007/09/che-revolutionary-american ദ സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് ചെ ഗുവേര] ഐ.ഫ് സ്റ്റോൺ, ന്യൂ സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ, ഒക്ടോബർ 20, 1967.</ref>. [[1961]] ഏപ്രിൽ 17ന് , [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയിൽ]] നിന്ന് പരിശീലനം ലഭിച്ച ചില ക്യൂബക്കാർ രാജ്യത്തെ ആക്രമിച്ചു. ഇവർ മുമ്പ്, പല കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ക്യൂബയിൽ നിന്ന് നാടുകടത്തപ്പെട്ടവരായിരുന്നു. ഇവർ എണ്ണത്തിൽ ഏതാണ്ട് 1,400 ഓളം വരുമായിരുന്നു. ഇതാണ് ബേ ഓഫ് പിഗ്സ് ആക്രമണം എന്നറിയപ്പെട്ടത്. ചെ ഗെവാറ ഈ യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു പങ്കെടുത്തിരുന്നില്ല , എങ്കിലും വിജയത്തിന്റെ ഒരു പങ്ക് അദ്ദേഹത്തിനു ചരിത്രകാരന്മാർ നല്കിയിട്ടുണ്ട്. കാരണം അന്നത്തെ സായുധസേനയുടെ ഇൻസ്ട്രക്ഷൻ മേധാവി ചെ ഗെവാറയായിരുന്നു. [[ഫിദൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] അധികാരക്കസേരയെ മറിച്ചിടാനുള്ള [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയുടെ]] തന്ത്രങ്ങളുടെ ഒരു ഭാഗമായിരുന്നു ബേ ഓഫ് പിഗ്സ് ആക്രമണം. ഏതാണ്ട് 200,000 വരുന്ന ഒരു പട്ടാളത്തെ, ഏതു സമയത്തും ഉണ്ടാകാൻ പോകുന്ന ഒരു സൈനിക നടപടിക്കായി ചെ ഗെവാറ ഒരുക്കി നിറുത്തിയിരുന്നു. ഇതിൽ സ്ത്രീകളും, പുരുഷന്മാരും പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ഈ വിജയത്തിൽ ചെ ഗെവാറയ്ക്ക് ചരിത്രകാരന്മാർ ഒരു പങ്ക് നല്കുന്നത്. ഈ സമയത്ത് തന്റെ, കൈത്തോക്കിൽ നിന്ന് അബദ്ധത്തിൽ ചെ ഗെവാറയ്ക്ക് വെടിയേൽക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 507.</ref>. ഈ ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിജയത്തിന് ചെ ഗെവാറ ഒരവസരത്തിൽ അമേരിക്കയോട് നന്ദി പറയുകയുണ്ടായി.<ref name="NSA Archive">{{cite web|last=Jones|first=Nate|title=ഡോക്യുമെന്റ് ഫ്രൈഡേ: ബേ ഓഫ് പിഗ്സ് ആക്രമണത്തിന് ചെ ഗുവേരയുടെ നന്ദി|url=http://nsarchive.wordpress.com/2012/02/03/document-friday-che-guevara-thanks-the-united-states-for-the-bay-of-pigs-invasion/|publisher=[[നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ആർക്കൈവ്|NSA Archive]]|ശേഖരിച്ച തീയതി=മെയ് 4, 2012}}</ref>. 1961 ഓഗസ്റ്റിൽ ഉറുഗ്വേയിൽ വെച്ചു നടന്ന ഒരു സാമ്പത്തിക ഉച്ചകോടിയിൽ സംബന്ധിക്കവേ, അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റിന് ചെ ഗെവാറ ഒരു നന്ദി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു കത്ത് റിച്ചാർഡ്.എൻ.ഗുഡ്വിൻ എന്ന സെക്രട്ടറി വശം കൊടുത്തയച്ചു. അതിൽ ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു.''ബേ ഓഫ് പിഗ്സ് ആക്രമണത്തിന് ഞാൻ താങ്കളോട് നന്ദി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.ഇതുവരെ വിപ്ലവം ഉലച്ചിലുള്ള ഒന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, അത് വളരെയേറെ കരുത്താർജ്ജിച്ചിരിക്കുന്നു.'' <ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 509.</ref>. ഒരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രം എന്നു സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന അമേരിക്കക്കെതിരേ ചെ ഗെവാറ ആഞ്ഞടിച്ചു. സാമ്പത്തികമായിമുൻതൂക്കമുള്ള കുറെ ആളുകൾ കറുത്തവർഗ്ഗക്കാരോടു കാണിക്കുന്ന വംശവിദ്വേഷം എന്നാണ് അമേരിക്കയുടെ ജനാധിപത്യത്തെ ചെ ഗെവാറ വിവരിച്ചത്.<ref name="PuntaDelEsteChe">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1961/08/08.htm സാമ്പത്തികത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കാനാവില്ല] ചെ ഗുവേര ചെയ്ത പ്രസംഗം, ഇന്റർ അമേരിക്കൻ ഇക്കോണമിക്കൽ ആന്റ് സോഷ്യൽ കൗൺസിൽ), ഉറുഗ്വേ, ഓഗസ്റ്റ് 8, 1961.</ref>. അണുബോംബിന്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന പോൾ റോബ്സൺ പോലുള്ളവരെ അവരുടെ സ്ഥാനത്തു നിന്നും നീക്കംചെയ്യുക. അമേരിക്ക ഒരിക്കലും യഥാർത്ഥത്തിലുള്ള പരിഷ്കരണം താല്പര്യപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. അമേരിക്കയിലെ വിദഗ്ദ്ധന്മാർ ഇതുവരെ അർഗ്രാരിയൻ ഭൂപരിഷ്കരണത്തെക്കുറിച്ച് ഒന്നും പറഞ്ഞിട്ടില്ല. പകരം അവർ കൊട്ടിഘോഷിക്കുന്നത് ജലസേചനം പോലുള്ള സുരക്ഷിതമായ വിഷയങ്ങളാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ ശൗചാലയങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയുള്ള വിപ്ലവങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയാണ് അവർ തയ്യാറാകുന്നത്.<ref name="ReferenceC">[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], p. 78.</ref>. [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെയും]] ക്യൂബയുടേയും ബന്ധത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ശില്പി ചെ ഗെവാറ ആണ്. ഈ നയതന്ത്ര ബന്ധത്തെതുടർന്നാണ് [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ]] അണുവായുധം ഘടിപ്പിച്ച ബാലിസ്റ്റിക്ക് മിസ്സൈലുകൾ ക്യൂബയിൽ സ്ഥാപിച്ചു. ഒക്ടോബർ [[1962]] ലോകത്തെ ഒരു ആണവയുദ്ധത്തിന്റെ അടുത്തുവരെ കൊണ്ടെത്തിച്ചു. [[ക്യൂബൻ മിസൈൽ പ്രതിസന്ധി]] എന്ന ഈ സംഭവത്തിനു ശേഷം ഒരു [[ബ്രിട്ടൻ|ബ്രിട്ടീഷ്]] [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] പത്രമായ ഡെയിലി വർക്കർ നു കൊടുത്ത അഭിമുഖത്തിൽ റഷ്യ ചെയ്ത വഞ്ചനയെക്കുറിച്ചു പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. മിസ്സൈലുകൾ ക്യൂബയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നെങ്കിൽ ഞങ്ങൾ അത് നേരത്തെ നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് വിക്ഷേപിച്ചേനെ , ചെ തുടർന്നു പറയുന്നു.<ref name="Anderson 1997 p 545">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 545.</ref>. എന്നാൽ [[റഷ്യ|റഷ്യയും]] , [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയും]] ക്യൂബയെ തങ്ങളുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്കു വേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു എന്ന് ചെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അതിൽ പിന്നീട് അമേരിക്കയെ ആക്ഷേപിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ, റഷ്യയെയും ചെ നിന്ദിക്കാൻ തുടങ്ങി.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 73.</ref>. == അന്താരാഷ്ട്ര നയതന്ത്രം == [[പ്രമാണം:CheGuevaraCountries.jpg|thumb|left|300px|ചുവപ്പു നിറം- ചെ സന്ദർശിച്ചതും ജീവിച്ചതുമായ രാജ്യങ്ങൾ. പച്ച നിറം - വിപ്ലവം നയിച്ച രാജ്യങ്ങൾ]] 1964 ഡിസംബറോടെ , ചെ വളരെ ഔന്നത്യത്തിലുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞനായി ഉയർന്നു കഴിഞ്ഞു. ഐക്യരാഷ്ട്രസംഘടനയുടെ ന്യൂയോർക്ക് സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള ക്യൂബൻ സംഘത്തെ നയിച്ചത് ചെ ഗെവാറയാണ്. ദക്ഷിണആഫ്രിക്കയിൽ നടക്കുന്ന വർണ്ണവിവേചനത്തിനെ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കഴിവില്ലാത്ത ഐക്യരാഷ്ട്രസഭക്കെതിരെ ചെ ആഞ്ഞടിച്ചു. ''ഇത് തടയാൻ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാനാകില്ലേ'' എന്നു ചെ തന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ ആവർത്തിച്ചു ചോദിച്ചു <ref name="GuevaraUnitedNations">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm കുറ്റാരോപിതരായ കോളനിവാഴ്ച] ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ 19ാം സമ്മേളനത്തിൽ ക്യൂബയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ചെയ്ത പ്രസംഗം. ചെ ഗുവേര ഡിസംബർ 11, 1964.</ref>. യാങ്കി കുത്തക മുതലാളിത്ത്വത്തിന്റെ കീഴിൽ തഴയപ്പെട്ടു കിടന്നിരുന്ന തൊഴിലാളി സമൂഹം ഉണർന്നെണീക്കുമെന്നും , അവ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെ തുടച്ചു നീക്കുമെന്നും ചെ ഈ പ്രസംഗത്തിൽ ഉറക്കെ പറഞ്ഞു. ജനസമൂഹം പുഛിക്കപ്പെട്ട്, തഴയപ്പെട്ട് ദാരിദ്ര്യത്താലും പീഡനത്താലും തളർന്നു കിടക്കുകയായിരുന്നു. ഇവർ ഉണർന്നെണീക്കും. അവരുടെ രക്തം കൊണ്ട് തന്നെ അവർ അവരുടെ ചരിത്രം രചിക്കും. ക്രോധത്തിന്റെ തിരമാലകൾ ലാറ്റിനമേരിക്കയാകെ തന്നെ ആഞ്ഞടിക്കാൻ പോകുകയാണെന്ന് ചെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name="GuevaraUnitedNations1">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/12/11.htm ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലെ പ്രസംഗം] ഐക്യരാഷ്ട്ര സഭയുടെ 19ാം സമ്മേളനത്തിൽ ക്യൂബയെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ചെയ്ത പ്രസംഗം. ചെ ഗുവേര ഡിസംബർ 11, 1964.</ref>. ക്യൂബയിൽ നിന്നും നാടുകടത്തപ്പെട്ട കുറ്റവാളികളിൽ നിന്നുണ്ടായ രണ്ടു ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്നും ചെ ഈ സമ്മേളനത്തിനിടക്ക് രക്ഷപ്പെടുകയുണ്ടായി.<ref name="NYTDec1964">[http://www.latinamericanstudies.org/belligerence/bazooka.htm ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിലേക്ക് റോക്കറ്റ് ആക്രമണം] ഹോമർ ബിഗാർട്ട്, ദ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്, ഡിസംബർ 12, 1964 – പുറം1.</ref>. ആദ്യത്തേത് , മോളി ഗോൺസാൽവസ് എന്നയാൾ സുരക്ഷാ മതിലുകൾ തകർത്ത് ചെ ഗെവാറക്കു നേരെ ഏഴിഞ്ചു നീളമുള്ള കഠാരയുമായി ചാടി വീഴുകയായിരുന്നു. രണ്ടാമത്തേത്, ചെറിയ ദൂരത്തുനിന്നും തൊടുക്കാവുന്ന ഒരു റോക്കറ്റ് ഉപയോഗിച്ചുള്ളതായിരുന്നു.<ref name="NYTDec1964" /> ഈ രണ്ടു സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചെ പ്രതികരിച്ചത് ഇങ്ങനെയായിരുന്നു. ''തോക്കുപയോഗിച്ച് ഒരു പുരുഷനാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നതിനേക്കാൾ എന്തുകൊണ്ടും നല്ലത്, ഒരു കത്തി ഉപയോഗിച്ച് ഒരു സ്ത്രീയാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നതാണ്'' എന്നാണ്.<ref name="NYTDec1964" /> ന്യുയോർക്കിലായിരിക്കുമ്പോൾ കൊളംബിയൻ ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് സർവീസിന്റെ ഫേസ് ദ നേഷൻ എന്ന പരിപാടിയിൽ പ്രമുഖരോടൊപ്പം പങ്കെടുക്കുകയുണ്ടായി. യൂജിൻ മക്കാർത്തി , മാൽക്കം എക്സ് എന്നിവരുൾപ്പെടെയുണ്ടായിരുന്നു ഈ പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തത്. ഈ രാജ്യത്തിലുള്ള ഏറ്റവും മികച്ച വിപ്ലവകാരി എന്നാണ് ഇവർ ചെ ഗെവാറയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], p. 618.</ref>. === അൾജീരിയ, സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ, ചൈന === [[1965]] [[ഫെബ്രുവരി]] 24 നാണ് ചെ ഗെവാറ അവസാനമായി ഒരു അന്താരാഷ്ട്രവേദിയിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. [[അൾജീരിയ|അൾജീരിയയിൽ]] വെച്ചു നടന്ന ആഫ്രോ ഏഷ്യൻ സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുത്തതായിരുന്നു അത്. സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികളുടെ ചൂഷണത്തിനെതിരേ മൂകമായി നിലകൊള്ളുന്ന [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യരാജ്യങ്ങളുടെ]] നിലപാടിനെതിരേ ചെ ഗുവേ ആ വേദിയിൽ തുറന്നടിച്ചു.<ref>[[#refGuevara1969|ഗുവേര 1969]], പുറം 350.</ref>. സാമ്രാജ്യത്ത്വശക്തികളെ എതിർക്കാനായി [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുരാജ്യങ്ങൾക്കുള്ള]] വ്യക്തമായ നയങ്ങളും ചെ അവതരിപ്പിച്ചു. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയുടെ]] പ്രധാന സാമ്പത്തികഉറവിടമായ [[റഷ്യ|സോവിയറ്റ്]] റഷ്യയുടെ ചില നയങ്ങളെയും ചെ പൊതുവേദിയിൽ എതിർത്തു. [[മാർച്ച്]] പതിനാലിന് തിരിച്ച് ക്യൂബയിലെത്തിയ ചെ ഗെവാറക്ക് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] നേതൃത്വത്തിൽ ശാന്തഗംഭീരമായ വരവേല്പാണ് ഹവാന വിമാനത്താവളത്തിൽ വെച്ചു നൽകിയത്.<ref>[[#refGuevara1969|ഗുവേര 1969]], പുറങ്ങൾ 352–59.</ref>. ഭൂമിയെ രണ്ടാക്കി ഭാഗിച്ചു ചൂഷണം ചെയ്യുന്ന രണ്ട് ശക്തിളെന്നാണ് [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയേയും]], [[റഷ്യ|സോവിയറ്റ്]] റഷ്യയേയും ചെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. [[വിയറ്റ്നാം യുദ്ധം|വിയറ്റ്നാം യുദ്ധത്തിൽ]] ചെ ഉത്തര [[വിയറ്റ്നാം|വിയറ്റ്നാമിനെ]] പിന്തുണച്ചു. വികസ്വരരാജ്യങ്ങളോട് മറ്റൊരു വിയറ്റ്നാമാകാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുകയും ഉണ്ടായി.<ref name="MessTricont1967">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1967/04/16.htm ചെ ഗുവേരയുടെ സന്ദേശം] ബൊളീവിയിൻ കാടുകളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ താവളത്തിൽ നിന്നുമയച്ച സന്ദേശം 1967.</ref>. [[മാവോ സേതൂങ്|മാവോ സെ തൂംഗിന്റെ]] ശക്തനായ ഒരു പിന്തുടർച്ചക്കാരനായിരുന്നു ചെ. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയുടെ]] പുരോഗതി [[റഷ്യ|റഷ്യയുടെ]] സാമ്പത്തിക സഹായത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന അവസരത്തിൽ ചെ ഗെവാറയുടെ ഈ റഷ്യ വിരുദ്ധ നിലപാടുകൾ ക്യൂബക്ക് ഒരു പാട് പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടാക്കി. [[മാവോ സേതൂങ്|മാവോയുടെ]] നേതൃത്വത്തിൽ [[ചൈന]]നേടിയെടുത്ത വൻ [[വ്യവസായം|വ്യവസായ]] പുരോഗതി ചെ ഗെവാറയെ ആകർഷിച്ചിരുന്നു. അത്തരമൊരു മാറ്റം ആണ് ക്യൂബയിൽ നടപ്പാക്കാൻ ചെ സ്വപ്നം കണ്ടിരുന്നത്. ചെ ഗെവാറയുടെ റഷ്യൻ വിരുദ്ധ നിലപാടുകൾ കൊണ്ട് വിഷമത്തിലായത് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] ആയിരുന്നു. റഷ്യൻ നിലപാടുകളെയും നയങ്ങളെയും [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] സ്വാഗതം ചെയ്തുിരുന്നുവെങ്കിലും, അഴിമതിനിറഞ്ഞത് എന്നു പറഞ്ഞ് ചെ നിഷ്ക്കരുണം തള്ളിക്കളയുകയായിരുന്നു.<ref name="anitrussian">[http://www.globalresearch.ca/index.php?context=va&aid=9315 സോവിയറ്റ് സാമ്പത്തികവ്യവസ്ഥക്കെതിരെയുള്ള ചെ ഗുവേരയുടെ അവസാന വിധി] ജോൺ റിഡ്ഡൽ, ''സെന്റർ ഫോർ റിസർച്ച് ഗ്ലോബലൈസേഷൻ'', ജൂൺ 13, 2008.</ref>. [[റഷ്യ|റഷ്യയുടെ]] സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളോടുള്ള ചെ ഗെവാറയുടെ വിമർശനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അക്കാലത്തുള്ള കുറിപ്പുകളിൽ കാണാമായിരുന്നു. സോവിയറ്റുകൾ [[കാൾ മാക്സ്|മാർക്സിനെ]] മറന്നു എന്നദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. [[മുതലാളിത്തം|മുതലാളിത്ത്വത്തിൽ]] നിന്നും [[ജനാധിപത്യം|ജനാധിപത്യത്തിലേക്കുള്ള]] മാറ്റത്തിന്റെ ഭാഗമായ [[വർഗ്ഗസമരം|വർഗ്ഗസമരത്തെ]] തുടച്ചു നീക്കാനുള്ള സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ താല്പര്യവും [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കയോടുള്ള]] സമാധാന നിലപാടുമെല്ലാം ചെ ഗെവാറ എതിർത്തിരുന്നു.<ref name = "Yaffe2006">[http://www.marxists.org/subject/economy/authors/yaffeh/che-critic.htm ചെ ഗുവേരഃ റഷ്യയുടെ സാമ്പത്തിക,രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾക്കെതിരെയുള്ള വിമതൻ] ഹെല്ലൻ യാഫി , 2006</ref>. [[പണം]], [[ഉല്പന്നം|ഉല്പന്നങ്ങൾ]], [[വിപണി]], [[വ്യാപാരം]] എന്നിവ ഇല്ലാതായി കാണാനാണ് ചെ ആഗ്രഹിച്ചത്.<ref name = "Yaffe2006" /> എന്നാൽ റഷ്യ ഇതിനു വേണ്ടിയാണ് പരിശ്രമിച്ചത്. സോവിയറ്റുകാർ മാറാനായി തയ്യാറായില്ലെങ്കിൽ അവർ തിരിച്ച് മുതലാളിത്ത്വത്തിലേക്കു തന്നെയാണ് പോകുന്നത് എന്ന് ചെ ഉറക്കെ പ്രഖ്യാപിച്ചു.<ref name = "Yaffe2006" />. [[അൾജീരിയ|അൾജീരിയൻ]] പ്രസംഗത്തിനുശേഷം, ഏവരെയും അമ്പരപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ചെ ഗെവാറ പൊതുമധ്യത്തിൽ നിന്നും അപ്രത്യക്ഷനായി. നിഗൂഢമായ ഒരു താവളത്തിലേക്കാണ് അദ്ദേഹം പോയത്. അതിനെക്കുറിച്ച്, യാതൊരാൾക്കും അറിവുണ്ടായിരുന്നില്ല. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയുടെ]] വ്യവസായ മന്ത്രി കൂടിയായിരുന്ന ചെ ഗെവാറയുടെ ഈ ഒളിച്ചോട്ടം നടപ്പിലായിക്കൊണ്ടിരുന്ന [[ക്യൂബ|ക്യൂബൻ]] വ്യാവസായിക പുരോഗതിയെ പിന്നോട്ടടിച്ചു. ചെ ഗെവാറയുടെ [[ചൈന|ചൈനീസ്]] രീതി റദ്ദാക്കാൻ [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിന്റെ]] മുകളിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|സോവിയറ്റ്]] സമ്മർദ്ദം കൂടി വന്നു. ചെ ഗെവാറ, തനിക്കു തോന്നുമ്പോൾ മാത്രം പൊതുജനമധ്യത്തിൽ വരുമെന്ന് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] ഒരു പൊതുയോഗത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ചെഗെവാറയുടെ അപ്രത്യക്ഷമാകലിനെ തുടർന്നുണ്ടായ നിഗൂഢത നീക്കുവാനാണ് ഫിഡൽ ഇങ്ങനെയൊരു പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയത്. 1965 ഒക്ടോബർ 3 ന് തീയതി വെക്കാത്ത ഒരു കത്ത് ചെ ഗെവാറ ഫിഡലിന് അയച്ചത് ഫിഡൽ പൊതുജനമധ്യത്തിൽ വായിക്കുകയുണ്ടായി. അതിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരുന്നു. ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തോട് ഐക്യം പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് തന്നെ, ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിൽ വിപ്ലവം നയിക്കാനായി താൻ പോകുകയാണ്. ക്യൂബയിലെ സർക്കാരിലും, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിലുമുള്ള എല്ലാ ഔദ്യോഗി സ്ഥാനങ്ങളും രാജിവെക്കുകയാണ്. ഇതോടൊപ്പം ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിന്റെ ഭാഗമായി ലഭിച്ച ക്യൂബൻ പൗരൻ എന്ന പദവിയും ഉപേക്ഷിക്കുകയാണ്.<ref>[[#refGuevara1965|ഗുവേര 1965]].</ref> == കോംഗോ == [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ|കോംഗോയിൽ]] നടന്നുവന്നിരുന്ന സമരങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കാനും തന്റെ പരിചയസമ്പത്ത് അവിടുത്തെ പോരാളികൾക്ക് പകർന്നു നൽകാനുമായിരുന്നു [[1965]] ൽ ചെ ഗെവാറ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിലെ]] കോംഗോയിലേക്ക് പോയത്. സാമ്രാജ്യത്വവിരുദ്ധയുദ്ധത്തിൽ ആഫ്രിക്ക ഒരു തുടക്കക്കാർ മാത്രമാണെന്നും, അതുകൊണ്ട് തന്നെ അത്തരം [[വിപ്ലവം|വിപ്ലവങ്ങളിൽ]] അവിടെ ധാരാളം സാദ്ധ്യതകളുണ്ടെന്നും ചെ ഗെവാറ വിശ്വസിച്ചു.<ref>[[#refBenBella1997|ബെൻ ബെല്ല 1997]].</ref>. ചെ ഗെവാറയുമായി സഹോദരബന്ധം പുലർത്തിയിരുന്ന [[ഈജിപ്ത്]] പ്രസിഡന്റ് ഈ നടപടിയിൽ നിന്നും പിൻമാറാൻ ചെ ഗെവാറയെ ഉപദേശിച്ചു. ഈ പോരാട്ടം പരാജയത്തിലേ കലാശിക്കൂ എന്ന് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന [[ജമാൽ അബ്ദുൾ നാസർ ചെ ഗുവേരക്ക്|ജമാൽ അബ്ദുൾ നാസർ ചെ ഗെവാറക്ക്]] മുന്നറിയിപ്പു നൽകി. എന്നാൽ ഈ ഉപദേശങ്ങളെയും മുന്നറിയിപ്പുകളേയും അവഗണിച്ച് ചെ ആഫ്രിക്കയിലേക്ക് യാത്രയായി. റെമോൺ ബെനിറ്റ്സ് എന്ന വ്യാജ നാമത്തിലാണ് ചെ ആഫ്രിക്കയിലേക്ക് പോയത്.<ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], p. 629.</ref>. ചെ ഗെവാറയും, തന്റെ പന്ത്രണ്ട് സഹപ്രവർത്തകരും [[1965]] ഏപ്രിൽ 24 ന് [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ|കോംഗോയിലെത്തിച്ചേർന്നു]]. ഏതാണ്ട നൂറോളം അഫ്രോ-ക്യൂബൻ വംശജരും ചെ ഗെവാറയുടെ സൈന്യത്തിൽ ചേർന്നു.<ref>[[#refGalvez1999|ഗാൽവ്സ് 1999]],പുറം 62.</ref><ref>[[#refGott2004|ഗോത്ത് 2004]] പുറം 219.</ref>. ഈ സംഘം പിന്നീട് ഗറില്ലാ നേതാവായ [[ലോറൻസ് ഡിസയർ കാബില]] എന്നയാളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗറില്ലാ സംഘവുമായി ചേർന്നു പ്രവർത്തിക്കാൻ തീരുമാനമായി. സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെടുകയും പിന്നീട് ഫയറിംഗ്സ്ക്വാഡിനാൽ വധിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത മുൻ കോംഗോ പ്രസിഡന്റായിരുന്ന [[പാട്രിസ് ലുമുംബയുടെ]] ഒരു ആരാധകനായിരുന്നു ചെ. ''അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം നമുക്കെല്ലാവർക്കും ഒരു പാഠമായിരിക്കണമെന്ന്'' ചെ തന്റെ സംഘാങ്ങളോട് പറഞ്ഞു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 86.</ref>. പ്രാദേശിക ഭാഷയായ [[സ്വാഹിലി|സ്വാഹിലിയിൽ]] ചെ അത്ര പ്രാഗല്ഭ്യമുള്ളയാളായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ തന്റെ ദ്വിഭാഷിയായി ഒരു കൗമാരക്കാരനെ ചെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഫ്രെഡ്ഡി ഇലങ്ക എന്ന ഈ ചെറുപ്പക്കാരൻ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ചെ ഗെവാറയുടെ ഒരു ആരാധകനായി മാറി. ചെ ഗെവാറയുടെ കഠിനയത്നങ്ങൾ അയാളെ ആകർഷിച്ചു. കറുത്ത വർഗ്ഗക്കാരോടും, വെളുത്ത വർഗ്ഗക്കാരോടും ഒരുപോലെ പെരുമാറുന്ന ആൾ എന്നായിരുന്നു ഫ്രെഡ്ഡിയുടെ കണ്ടെത്തൽ.<ref name="checongo">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4522526.stm ഡോക്ടർ കോംഗോസ് റിബൽ-ടേൺഡ്-ബ്രെയിൻ സർജൻ] മാർക്ക് ഡോയൽ, ''ബി.ബി.സി വേൾഡ്, ഡിസംബർ 13, 2005.</ref>. കബിലയുടെ സംഘാംഗങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം ചെ ഗെവാറക്കു നഷ്ടപ്പെട്ടു. അവരുടെ അച്ചടക്കത്തിൽ ചെ തൃപ്തനല്ലായിരുന്നു.<ref>[[#refBBCNews2001a|ബി.ബി.സി വാർത്തകൾ]] ജനുവരി 17, 2001.</ref>. സ്വാർത്ഥരായ ചില വെള്ളക്കാർ [[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് കോംഗോ|കോംഗോ]] നാഷണൽ ആർമിയുമായി ചേർന്ന് ചെ ഗെവാറയുടെ നീക്കത്തെ എതിർക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] ചാരസംഘടനയായ സി.ഐ.എ ഇവർക്ക് എല്ലാവിധ സഹായങ്ങളും നൽകിയിരുന്നു. ഫിസി ഗ്രാമത്തിനടുത്തുള്ള മലനിരകളിൽ വെച്ച് ചെഗെവാറയുടെ ഒരു പദ്ധതി ഈ സംഘം തകർക്കുകയുണ്ടായി. ചെ ഗെവാറയുടെ എല്ലാ നീക്കങ്ങളും അവർ നിരീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെ ഗെവാറക്കുള്ള സാധനലഭ്യതാ മാർഗ്ഗം അവർ അടച്ചു. ഇത് ചെ ഗെവാറയുടെ വല്ലാതെ കുരുക്കിലാക്കി. ചെ ഗെവാറ തന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ഒളിപ്പിക്കാൻ നോക്കിയെങ്കിലും [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കൻ]] സർക്കാർ ചെ യുടെ എല്ലാ നീക്കങ്ങളും രഹസ്യമായി അറിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചെ യുടെ എല്ലാ ആശയവിനിമയവും ചോർത്തിയെടുക്കാനായി അമേരിക്ക ഇന്ത്യൻ ഓഷ്യനിൽ സദാ റോന്തുചുറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു യുദ്ധക്കപ്പൽ അയച്ചിരുന്നു. യു.എസ്.എൻ.എസ് പ്രൈവറ്റ് ഹൊസെ എഫ്.വാൽഡെസ് എന്നായിരുന്നു ഈ കപ്പലിന്റെ പേര്.<ref>[[#refBamford2002|ബാംഫോർഡ് 2002]], p. 181).</ref>. [[പ്രമാണം:Cheguevaracongo.jpg|thumb|കോംഗോ കാടുകളിൽ റേഡിയോ ശ്രവിക്കുന്നു]] ഫോക്കോ തിയറിയും, ഗറില്ലായുദ്ധതന്ത്രങ്ങളും എല്ലാം ഉപയോഗിച്ച് വിപ്ലവം ഒരു വിജയമാക്കിതീർക്കാൻ ചെ ഗെവാറ കഠിനമായി പ്രയത്നിച്ചു. പക്ഷെ കോംഗോയിൽ അദ്ദേഹത്തിനു വിജയിക്കാനായില്ല. അവിടുത്തെ ആളുകളുടെ കഴിവില്ലായ്മയെക്കുറിച്ച് കോംഗോ ഡയറി എന്ന തന്റെ പുസ്തകത്തിൽ അദ്ദേഹം വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ കടുത്ത [[ആസ്മ|ആസ്മയും]], ഡിസന്റ്റി എന്ന അസുഖവും അദ്ദേഹത്തെ തളർത്തി.<ref>[[#refIrelandsOwn2000|ഐർലണ്ട്സ് ഓൺ 2000]].</ref>. അപ്പോഴേക്കും തന്റെ സംഘാംങ്ങളിലെ ആറു പേർ യുദ്ധത്തിൽ മരണപ്പെട്ടിരുന്നു. കൂടെയുള്ള ആറുപേരെയും കൂട്ടി അക്കൊല്ലം അവസാനം നവംബർ 20, 1965 ൽ ചെഗെവാറ [[ആഫ്രിക്ക|ആഫ്രിക്കയിൽ]] നിന്നു തിരിച്ചുപോയി. ഒരു വേള മുറിവേറ്റവരെ ക്യൂബയിലേക്ക് അയച്ചിട്ട് മരണം വരെ യുദ്ധം തുടരാൻ ചെ തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ഫിഡൽ പ്രത്യേക ദൂതനെ വിട്ട് ചെ ഗെവാറയോട് മടങ്ങിപ്പോരാൻ നിർദ്ദേശിക്കുകയായിരുന്നു. തന്റെ കോംഗോ അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചെ വളരെ നിരാശനായിരുന്നു. യുദ്ധം ചെയ്യാൻ താല്പര്യമില്ലാത്ത ഒരു ജനത എന്നാണ് കോംഗോയിലെ ജനങ്ങളെ ചെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. ''മാനുഷികഘടങ്ങൾ തോറ്റു, യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള മനസ്സില്ലായിരുന്നു ആർക്കും, നേതാക്കൾക്ക് അഴിമതിയിലായിരുന്നു താല്പര്യം, അവിടെ ഒന്നും ചെയ്യാനുണ്ടായിരുന്നില്ല'' എന്നാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ കോംഗോ ഡയറി എന്ന പുസ്തകത്തിൽ എഴുതിയത്.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 87.</ref>. ''ഇത് ഒരു പരാജയത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്'' എന്നാണ് കോംഗോ ഡയറി എന്ന പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ ചെ എഴുതിവെച്ചത്. <ref>[[#refGuevara2000|ഗുവേര 2000]], പുറം 1.</ref>. തിരിച്ചു [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലേക്ക്]] മടങ്ങാൻ ചെ ഗെവാറക്ക് ഒട്ടും തന്നെ ഇഷ്ടമുണ്ടായിരുന്നില്ല. അതിനു പ്രധാനകാരണം തന്റെ വിടവാങ്ങൽ കത്ത് ഫിഡൽ പൊതുജനങ്ങളെ കാണിച്ചു എന്നതായിരുന്നു. അത് തന്റെ മരണശേഷം മാത്രമേ പുറത്തു കാണിക്കാവു എന്ന് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിനോടു]] പറഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിലും ഫിഡൽ അത് അനുസരിച്ചില്ലായിരുന്നു. അടുത്ത ഒമ്പതുമാസക്കാലം, ചെ [[ടാൻസാനിയ|ടാൻസാനിയയിലുള്ള]] ഡാർ-എസ്-സെലാം എന്ന സ്ഥലത്തും, [[ചെക്ക്‌ റിപ്പബ്ലിക്ക്‌|ചെക്ക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ]] തലസ്ഥാനമായ പ്രേഗിലുമായി ഒളിവുതാമസത്തിലായിരുന്നു. തന്റെ കോംഗോ അനുഭവങ്ങൾ ക്രോഡീകരിച്ച് രണ്ട് പുസ്തകങ്ങൾ ചെ ഇവിടെ വെച്ച് എഴുതുകയുണ്ടായി. ഒന്ന് സാമ്പത്തികവും, മറ്റൊന്നും തത്ത്വചിന്തയുമായിരുന്നു വിഷയങ്ങൾ.<ref name="hideout">[http://www.radio.cz/en/article/129231 ചെഗുവേര സെന്റ്രൽ ബൊഹീമിയൻ ഹൈഡ് എവേ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217163104/https://english.radio.cz/che-guevaras-central-bohemian-hideaway-8572588 |date=2021-02-17 }} വില്ലോബി ''ചെക്ക് റേഡിയോ'', ജൂൺ 27, 2010</ref>. ഇതിനിടെ ചെ പല പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളും സന്ദർശിച്ചു. ആഫിക്കയിലേക്ക് യാത്രയായപ്പോൾ ക്യൂബൻ ഇന്റലിജൻസ് സൃഷ്ടിച്ച തന്റെ കപടവ്യക്തിത്വം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് അറിയാൻ കൂടിയായിരുന്നു ഈ യാത്രകൾ. ഈ സമയത്തെല്ലാം ചെ ബൊളീവിയക്കു വേണ്ടി തയ്യാറെടുക്കുക കൂടിയായിരുന്നു. പലപ്പോഴായി [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡലിനെയും]] തന്റെ ഭാര്യയെയും കാണാനായി ചെ ക്യൂബയിലേക്ക് രഹസ്യയാത്രകൾ നടത്തി. തന്റെ മരണശേഷം വായിക്കാനായി തന്റെ അഞ്ച് മക്കൾക്കും എഴുത്തുകൾ എഴുതിവെച്ചു. ആ എഴുത്തുകൾ അവസാനിക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്. {{ഉദ്ധരണി|ലോകത്തിൽ എവിടെയും,ആർക്കെതിരേയും അനീതി കണ്ടാൽ അതിനെ ശക്തമായി എതിർക്കുക. ഇതാണ് ഒരു വിപ്ലവകാരിയുടെ എറ്റവും മനോഹരമായ ഗുണം }} <ref>[[#refGuevara2009|ഗുവേര 2009]], പുറം 167.</ref> == ബൊളീവിയ == 1966 അവസാനം പോലും ചെ ഗെവാറയുടെ താവളം എവിടെയെന്ന് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ല. പക്ഷെ മൊസാമ്പിക്കിന്റെ ഇൻഡിപെന്റൻസ് മൂവ്മെന്റ് സംഘടനയായ ഫ്രെലിമോ തങ്ങൾ ചെ ഗെവാറയെ [[ടാൻസാനിയ|ടാൻസാനിയക്കടുത്തുള്ള]] ഡാർ-എസ്-സെലാമിൽ വച്ചു കണ്ടു എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. അവിടെ വെച്ച് ചെ ഗെവാറ തങ്ങളുടെ വിപ്ലവപരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള താല്പര്യം അറിയിച്ചെങ്കിലും തങ്ങൾ അത് തള്ളിക്കളഞ്ഞു എന്നു പുറംലോകത്തോട് പറയുകയുണ്ടായി.<ref>[[#refMittleman1981|മിറ്റ്ലെമാൻ 1981]], പുറം 38.</ref>. 1967ലെ അന്താരാഷ്ട്ര തൊഴിലാളി ദിനത്തിലെ ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ [[ക്യൂബ|ക്യൂബയുടെ]] സൈനികവിഭാഗ മന്ത്രിയായ ജുവാൻ അൽമൈദ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു ''ചെ ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെവിടെയോ വിപ്ലവപരിപാടികളുമായി തിരക്കിലാണ്''. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിലേക്ക്]] തിരിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ചെ ശാരീരികമായി മാറി. തന്റെ താടി അദ്ദേഹം വടിച്ചു കളഞ്ഞു. കൂടാെത തലമുടിയിൽ കുറച്ചു ഭാഗവും. തലമുടി ചാരനിറത്തിലുള്ള ചായംപൂശി. ഇത്തരത്തിൽ താൻ ചെ ഗെവാറയാണെന്ന് ലോകം അറിയാതിരിക്കാനുള്ള എല്ലാ കരുതലും അദ്ദേഹം എടുത്തു. [[1966]] നവംബർ മൂന്നിന് അഡോൾഫോ മെനാ ഗോൺസാൽവസ് എന്ന ഉറുഗ്വേൻ വ്യാപാരിയായി അദ്ദേഹം ലാ പാസ് വിമാനത്താവളത്തിൽ വന്നിറങ്ങി<ref>{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/1747|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 767|date = 2012 നവംബർ 05|accessdate = 2013 മെയ് 15|language = മലയാളം}}</ref><ref>Jacobson, Sid and Ernie Colón. ''ചെ എ ഗ്രാഫിക് ബയോഗ്രഫി''. [[ഹിൽ ആന്റ് വാംഗ്]] , 2009. 98.</ref>. [[പ്രമാണം:CheinBolivia1.jpg|thumb|ബൊളീവിയൻ ഗ്രാമത്തിൽ, മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പുള്ള കാലം. (1967).]] ചെ ഗെവാറയുടെ ആദ്യത്തെ താവളം, നങ്കാഹുവാ എന്ന വിദൂര ഗ്രാമത്തിലുള്ള മൊണ്ടേൻ ഡ്രൈ ഫോറസ്റ്റ് ആയിരുന്നു. ഒരു ഗറില്ലാ സൈന്യം വാർത്തെടുക്കാനുള്ള യാതൊരു സാഹചര്യവും ആ താഴ്വരയിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. തുടക്കം മുതൽ തന്നെ ആ ദൗത്യം ഒരു വിഷമമേറിയതായിരുന്നു. [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] ജനിച്ച [[ജർമ്മനി|ജർമ്മനിക്കാരിയായ]] [[ടാമര ബങ്കെ]] എന്ന യുവതിയായിരുന്നു ലാ പാസിലെ ചെ യുടെ പ്രധാന സഹചാരി.<ref name="#refSelvage1985|സെൽവേജ് 1985">[[#refSelvage1985|സെൽവേജ് 1985]].</ref><ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]],പുറം 693.</ref>. ഏതാണ്ട് അമ്പത് പേരടങ്ങുന്ന ഒരു ചെറിയ സൈന്യമായിരുന്നു ചെ ഗെവാറക്ക് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നത്.<ref name="eln">[http://www.latinamericanstudies.org/che/bolivia-guerrillas.htm ചെ ഗുവേരയുടെ ബൊളീവിയൻ ഗറില്ലാ സൈന്യം] ലാറ്റിനമേരിക്കൻ സ്റ്റഡീസ് ഓർഗനൈസേഷൻ</ref>. നാഷണൽ ലിബറേഷൻ ആർമി ഓഫ് ബൊളീവിയ എന്ന പേരിലാണ് ഈ ഗറില്ലാ സൈന്യം അറിയപ്പെട്ടത്. കാമിറി പ്രദേശത്ത് ഈ സൈന്യം വളരെ വിലപ്പെട്ട ചില വിജയങ്ങൾ നേടുകയുണ്ടായി. [[1967]] ലെ വിവിധ കാലങ്ങളിൽ ചെ യുടെ സൈന്യം [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] സേനക്കെതിരേ കടുത്ത ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തി വിജയിച്ചു. ഇത്തരം തുടരെയുള്ള വിജയങ്ങൾ കണ്ട് [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]]സർക്കാർ ഈ സൈന്യത്തിന്റെ വലിപ്പം വളരെ വലുതായിരിക്കുമെന്നുള്ള തെറ്റിദ്ധാരണക്കടിമപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ സെപ്തംബറിൽ സേന, രണ്ട് ഗറില്ലാ ഗ്രൂപ്പുകളെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിച്ചു. അവരുടെ നേതാക്കളെ ക്രൂരമായി വധിച്ചു.<ref>[[#refKellner1989|കെല്ലനർ 1989]], പുറം 97.</ref>. ചരിത്ര ഗവേഷകരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ താഴെ പറയുന്ന കാരണങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിൽ]] ചെ ഗെവാറക്ക് വിജയിക്കാനാവാഞ്ഞത്. * ചെ ഗെവാറ പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നത് യാതൊരു പരിശീലനവുമില്ലാത്ത, കഴിവുകൾ കുറഞ്ഞ [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] [[പട്ടാളം|പട്ടാളത്തെ]] മാത്രമേ ഏതിരിട്ടാൽ മതി എന്നാണ്. എന്നാൽ [[അമേരിക്ക]] [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിലെ]] പുതിയ [[വിപ്ലവം|വിപ്ലവത്തെ]] തകർക്കാനായി പ്രത്യേക പരിശീലനം നേടിയ ഒരു സൈനിക സംഘത്തെ അയച്ചിരുന്നത് ചെ ഗെവാറക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ല. ഈ സേന, ഗറില്ലാ യുദ്ധ മുറകളിൽ പ്രാവീണ്യം ലഭിച്ചിരുന്നവരായിരുന്നു. ഇവർ ബൊളീവിയൻ സൈന്യത്തെയും ഇത്തരം യുദ്ധമുറകൾ പരിശീലിപ്പിച്ചു.<ref>[[#refUSArmy1967|യു.എസ്.ആർമി1967]] , [[#refRyan1998|റിയാൻ 1998]], pp. 82–102]]</ref>. * ചെ ഗെവാറ പ്രാദേശിക ഗ്രൂപ്പുകളിൽ നിന്നും സഹകരണം പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും അത് അദ്ദേഹത്തിനു ലഭിച്ചില്ല. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] പാർട്ടിയും സഹകരിച്ചില്ല. അവർക്ക് [[ഹവാന|ഹവാനയേക്കാൾ]], [[മോസ്ക്കോ|മോസ്ക്കോയോടായിരുന്നു]] അടുപ്പം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം കണ്ടെടുത്ത് ഒരു ഡയറിയിൽ [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിലെ]] [[കമ്മ്യൂണിസം|കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്]] പാർട്ടിയെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ എഴുതിയിരുന്നു. ''വഞ്ചകർ, കൂറില്ലാത്തവർ, വിഡ്ഢികൾ''.<ref name="bolivian">"[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html ബിഡ്ഢിംഗ് ഫോർ ചെ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}", ''ടൈം മാഗസിൻ'', ഡിസംബർ. 15, 1967.</ref> *ഹവാനയുമായി വേണ്ട സമയത്ത് [[റേഡിയോ]] ബന്ധം പുലർത്താൻ ചെ ഗെവാറയുടെ സൈന്യത്തിനു കഴിഞ്ഞില്ല. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] നിന്നും അവർക്കു കൊടുത്തിരുന്ന രണ്ട് ഷോർട്ട് വേവ് റേഡിയോകളും തകരാറുള്ളവയായിരുന്നു. ഗറില്ലകൾ, കാട്ടിനുള്ളിൽ വേണ്ട ആവശ്യവസ്തുക്കൾ കിട്ടാതെ ഒറ്റപ്പെട്ടു. ഇതു കൂടാതെ പ്രാദേശികനേതാക്കളും, സംഘങ്ങളുമായി ഒരു സമവായത്തിനു ശ്രമിക്കാതെ, അവരുമായി ഏറ്റുമുട്ടാനാണ് ചെ ഗെവാറ പലപ്പോഴും ശ്രമിച്ചത്. ഇത് അദ്ദേഹം പ്രതീക്ഷിച്ച സഹകരണം കിട്ടാതിരിക്കാൻ ഇടയാക്കി. കോംഗോയിലും ഇതു തന്നെ സംഭവിച്ചു. ക്യൂബയിലും ഇത് ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും തക്ക സമയത്ത് [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|ഫിഡൽ]] ഇടപെട്ട് അതെല്ലാം പരിഹരിച്ചിരുന്നു.<ref>[[#refCastañeda1998|കാസ്റ്റാനെടാ 1998]], പുറങ്ങൾ 107–112; 131–132.</ref>. ബൊളീവിയയിൽ തന്റെ സേനയിൽ ചേരാൻ പ്രദേശവാസികളെ അദ്ദേഹത്തിനു കിട്ടിയില്ല. ബൊളീവിയയിലെ അവസാനകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഡയറിയിൽ ചെ ഗെവാറ ഇങ്ങനെ എഴുതി. ''കർഷകർ യാതൊരു സഹായവും ഞങ്ങൾക്കു നല്കിയില്ല, എന്നുമാത്രമല്ല അവർ ഒറ്റുകാരായി മാറുകയും ചെയ്തു'' <ref>[[#refWright2000|റൈറ്റ് 2000]], പുറം 86.</ref> === വധശിക്ഷ === [[ഫെലിക്സ് റോഡ്രിഗ്സ്]] എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥനാണ് ചെ ഗെവാറയെ പിടിക്കാനുള്ള സെന്റ്രൽ ഇന്റലിജൻസ് ഏജൻസിയുടെ സേനയുടെ തലവനായിരുന്നത്. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] കാടുകളിൽ ചെ ഗെവാറയെ ഏതുവിധേനയും പിടിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ദൗത്യം. നാസി യുദ്ധ കുറ്റവാളിയായിരുന്ന ക്ലോസ് ബാർബി എന്നയാളായിരുന്നു അവസാനം ചെ ഗെവാറയെ പിടിക്കാനായി ഈ സേനയെ സഹായിച്ചത്. ഇയാൾക്ക് [[രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം|രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിൽ]] പങ്കെടുത്ത്, ഗറില്ലായുദ്ധമുറകളിൽ പരിചയം നേടിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു.<ref name="ObserverChe">[http://www.guardian.co.uk/uk/2007/dec/23/world.secondworldwar ബാർബി "ചെ ഗുവേരയെ പിടിച്ച വിവരണം"] ഡേവിഡ് സ്മിത്ത്,ദ ഒബ്സർവ്വർ, ഡിസംബർ 23, 2007.</ref>. [[പ്രമാണം:Vallegrande location.png|thumb|right|വല്ലെഗ്രാൻഡ്, ബൊളീവിയ.]] 1967 ഒക്ടോബർ 7ന്, ഒരു ഒറ്റുകാരൻ [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] പ്രത്യേക സേനയെ ചെ ഗെവാറയുടെ ഒളിത്താവളത്തിലേക്കു നയിച്ചു.<ref>[http://www.theage.com.au/world/green-beret-behind-the-capture-of-che-guevara-20100907-14zhp.html ചെ ഗുവേരയെ പിടികൂടുന്നു] റിച്ചാർഡ് ഗോത്ത്, ദ ഏജ്, സെപ്തംബർ 8, 2010</ref>. ഒക്ടോബർ 8ന് ഏതാണ്ട് 1,800 ഓളം വരുന്ന പട്ടാളക്കാർ ചെ ഗെവാറയുടെ ഒളിസങ്കേതം വളഞ്ഞു. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] [[പട്ടാളം|പട്ടാളമേധാവി]] ബെർനാർദിനോ ഹുൻകാ യുടെ വാക്കുകൾ ചെ ഗെവാറയുടെ ജീവചരിത്രകാരൻ ജോൺ ലീ ആൻഡേഴ്സൺ ഇങ്ങനെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു. മുറിവേറ്റു, തോക്കുപയോഗിക്കാൻ കഴിയാതെയായ ചെ പട്ടാളക്കാരെ കണ്ട് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു '' ഞാൻ ചെ ഗെവാറയാണ്, എന്നെ കൊല്ലാതെ ജീവനോടെ പിടിക്കുന്നതാണ് നിങ്ങൾ കൂടുതൽ നല്ലത് '' <ref>[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], പുറം 733.</ref> അന്നു രാത്രിതന്നെ ചെ ഗെവാറയെ ബന്ധിച്ച് തൊട്ടടുത്ത ഗ്രാമമായ ലാ ഹിഗ്വേരയിലെ ഒരു പൊളിഞ്ഞ മണ്ണു കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ സ്കൂളിലേക്ക് എത്തിച്ചു. അടുത്ത ദിവസം, [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] മേധാവികളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്കു മറുപടി പറയാൻ ചെ തയ്യാറായില്ല. എന്നാൽ സൈനികാംഗങ്ങളോട് പതിഞ്ഞ ഭാഷയിൽ സംസാരിച്ചു. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയൻ]] സേനാംഗമായ ഗുസ്മാന്റെ വാക്കുകളിൽ ആ സമയത്തെല്ലാം ചെ , അക്ഷ്യോഭ്യനായി കാണപ്പെട്ടു. ഗുസ്മാന്റെ വിവരണങ്ങളിൽ ചെ ഗെവാറെ പിടിക്കുമ്പോൾ , അദ്ദേഹത്തിന്റെ വലതു കാൽവണ്ണയിൽ വെടിയേറ്റ മുറിവുണ്ടായിരുന്നു, മുടി പൊടികൊണ്ട് കട്ടപിടിച്ചിരുന്നു, വസ്ത്രങ്ങൾ കീറിപ്പറിഞ്ഞിരുന്നു, ഒരു പഴയ പാദരക്ഷകളാണ് കാലിൽ ധരിച്ചിരുന്നത്. എങ്കിലും അദ്ദേഹം, തല ഉയർത്തിപ്പിടിച്ച് എല്ലാവരുടേയും കണ്ണുകളിൽ നോക്കി ആണ് സംസാരിച്ചിരുന്നത്. ദയ തോന്നിയ ആ പട്ടാളക്കാരൻ അദ്ദേഹത്തിന് സിഗററ്റ് നൽകി. അതു സ്വീകരിച്ച ചെ , ഒരു പുഞ്ചിരിയോടെ നന്ദി പറഞ്ഞു.<ref name="The Man Who Buried Che">"[http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html ചെ ഗുവേരയെ കുരുതികഴിച്ചവൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207082403/http://www.fiu.edu/~fcf/cheremains111897.html |date=2008-12-07 }}" ജുവാൻ ഒ തമായോ, മിയാമി ഹെറാൾഡ്, സെപ്തംബർ 19, 1997.</ref>. ചെ ഗെവാറ പുകവലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന പൈപ്പ് വായിൽ നിന്നെടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച എസ്പിനോസ എന്ന ബൊളീവിയൻ പട്ടാളക്കാരനെ ചെ ചവിട്ടിത്തെറിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈയും കാലും കെട്ടിയിരുന്നിട്ടുപോലും. വെടിവെച്ചുകൊല്ലുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പ്, അഡ്മിറൽ ഉഗാർത്തെയുടെ മുഖത്ത് ചെ ധിക്കാരത്തോടെ തുപ്പുകയുണ്ടായി.<ref name="Michèle">{{cite journal |title=ചെ ഗുവേരയുടെ വധശിക്ഷ |first=മൈക്കിൾ |last=റേ |journal=റാംപാർട്ട്സ് മാഗസിൻ|month=മാർച്ച് |year=1968 |page=33}}</ref>. പിറ്റേ ദിവസം രാവിലെ , ചെ ആ ഗ്രാമത്തിലെ സ്കൂൾ [[അദ്ധ്യാപിക|അദ്ധ്യാപികയെ]] കാണണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. 22 കാരിയായ [[ജൂലിയ കോർട്ടസ്]] ഈ സംഭവത്തെ പിന്നീട് ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നോക്കാൻ എനിക്കാവുമായിരുന്നില്ല, തുളച്ചു കയറുന്ന ഒരു തീക്ഷ്ണമായ ഒരു നോട്ടമായിരുന്നു. ഇമകൾ അനങ്ങാതെ നിന്ന പ്രശാന്തമായ നോട്ടം.<ref name="Michèle" />. സ്കൂളിന്റെ ശോചനീയാവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചെ ജൂലിയയോട് സംസാരിച്ചു. സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥർ ആഡംബര കാറുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഈ സ്കൂൾ ഇങ്ങനെ കിടക്കുന്നത് ഒരു ശരിയായ രീതിയല്ലെന്ന് ചെ പറയുകയുണ്ടായി. ഇതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഈ വ്യവസ്ഥിതിക്കെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതെന്നും കൂടി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.<ref name="Michèle" />. ഒക്ടോബർ 9ന്റെ പ്രഭാതത്തിൽ ബൊളീവിയൻ പ്രസിഡന്റ് റെനെ ചെഗെവാറയെ വധിക്കാൻ ഉത്തരവിട്ടു. [[മാരിയോ തെരാൻ]] എന്ന പട്ടാളക്കാരനാണ് ചെ ഗെവാറയെ വധിക്കാനായി മുന്നോട്ടു വന്നത്. ചെ ഗെവാറയെ കൊല്ലാനുള്ള അധികാരം അയാൾ ചോദിച്ചു വാങ്ങുകയായിരുന്നു. അയാളുടെ മൂന്നു സുഹൃത്തുക്കുൾ മുമ്പ് ചെ ഗെവാറയുടെ ഗറില്ലാസംഘവുമായുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുള്ള വിരോധമായിരുന്നു, ഈ തീരുമാനമെടുക്കാൻ കാരണം. ചെ ഗെവാറ കൊല്ലപ്പെട്ടത് ഒരു ഏറ്റുമുട്ടലിലൂടെയാണെന്ന് ലോകത്തോടു വെളിവാക്കാനായി മുറിവുകളുടെ എണ്ണം പൊരുത്തമുള്ളവയായിരിക്കണമെന്ന് ഫെലിക്സ് റോഡ്രിഗ്സ് ആ പട്ടാളക്കാരനോട് പറഞ്ഞിരുന്നു. യാതൊരുവിധേനെയും ചെ രക്ഷപ്പെടാതിരിക്കാനായാണ് ബൊളീവിയൻ പ്രസിഡന്റ് ആ കൃത്യം വളരെ പെട്ടെന്ന് തന്നെയാക്കിയത്. കൂടാതെ വിചാരണ ഒഴിവാക്കാൻ ഈ തീരുമാനം കൊണ്ട് അവർക്ക് കഴിഞ്ഞു.<ref name="Almudevar".>"[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL ചെ ഗുവേരയുടെ കൊലപാതകം, 40 കൊല്ലങ്ങൾക്കു മുമ്പ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306183805/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL |date=2012-03-06 }}.സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ ക്രോണിക്കിൾ. ഒക്ടോബർ 9 ചൊവ്വ, 2007. ശേഖരിച്ചത് നവംബർ 7, 2009.</ref>. വധിക്കപ്പെടുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പ് നിന്റെ അറിവില്ലായ്മയെക്കുറിച്ചു നീ ചിന്തിക്കുന്നുവോ എന്ന് പട്ടാളക്കാരൻ ചെ ഗെവാറയോട് ചോദിച്ചു. ഉറച്ച മറുപടി വന്നു ''ഇല്ല , ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നത് വിപ്ലവത്തിന്റെ അമരത്വത്തെക്കുറിച്ചാണ്''.<ref>[[#refTime1970|ടൈം മാഗസിൻ 1970]].</ref> തെരാൻ തന്നെ വധിക്കുവാൻ കുടിലിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ ചെ അയാളോട് പറഞ്ഞു '' എനിക്കറിയാം നീ എന്നെ കൊല്ലാനാണ് വന്നിരിക്കുന്നതെന്ന്, നിറയൊഴിക്കൂ, ഭീരു. നീ ഒരു മനുഷ്യനെമാത്രമാണ് കൊല്ലാൻ പോകുന്നത്''. തെരാൻ ഒന്നു പതറിയെങ്കിലും തന്റെ യന്ത്രത്തോക്കുകൊണ്ട് ചെ ഗെവാറക്കു നേരെ നിറയൊഴിച്ചു. കൈകളിലും കാലിലും വെടിവെച്ചു. ചെ നിലത്തു വീണു പിടഞ്ഞു. കരയാതിരിക്കാനായി തന്റെ കൈയ്യിൽ ചെ കടിച്ചു പിടിച്ചു. തെരാൻ പിന്നീട് തുരുതുരാ നിറയൊഴിച്ചു. നെഞ്ചിലുൾപ്പടെ ഒമ്പതുപ്രാവശ്യം തെരാൻ ചെ ഗെവാറക്കു നേരെ നിറയൊഴിച്ചു. അഞ്ചു പ്രാവശ്യം കാലുകളിലായിരുന്നു. രണ്ടെണ്ണം യഥാക്രമം വലതുതോളിലും കൈയ്യിലും. ഒരെണ്ണം നെഞ്ചിലും, അവസാനത്തേത് കണ്ഠനാളത്തിലുമായിരുന്നു വെടിയേറ്റത്.<ref name="Michèle" /> === മരണശേഷം , ഓർമ്മകൾ === <br />''{{nbsp|4}}[[പ്രമാണം:Camera-photo.svg|17px]]{{nbsp|4}}[[commons:Image:CheExec9B.jpg|മുഖം]] {{nbsp|3}} [[commons:Image:CheExec19.jpg|വശത്തുനിന്നുള്ള ദൃശ്യം]] {{nbsp|3}}[[commons:Image:Exec22.gif|പാദരക്ഷകൾ]]'' മരണശേഷം ചെ ഗെവാറയുടെ ശവശരീരം ഒരു ഹെലികോപ്ടറിന്റെ വശത്ത് കെട്ടിവച്ച നിലയിലാണ് കൊണ്ടുപോയത്. വല്ലൈഗ്രാൻഡയിലുള്ള ഒരു ആശുപത്രിയിലെ അലക്കുമുറിയിൽ ആണ് ചെ ഗെവാറയുടെ മൃതശരീരം കിടത്തിയിരുന്നത്. മരിച്ചത് ചെ ഗെവാറ തന്നെയെന്ന് ഉറപ്പിക്കാനായി ധാരാളം ദൃക്സാക്ഷികളെ കൊണ്ടുവന്ന് ശരീരം കാണിച്ചിരുന്നു. അതിൽ പ്രധാനിയായിരുന്നു ബ്രിട്ടീഷ് പത്രലേഖകനായിരുന്ന റിച്ചാർഡ് ഗോട്ട്, ഇദ്ദേഹമാണ് ജീവനോടെ ചെ ഗെവാറയെ കണ്ട ഏക സാക്ഷി എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.<ref>[[#refAlmudevar2007|അൽമുദേവർ 2007]] - [[#refGott2005|ഗോട്ട് 2005]].</ref>. മരിച്ചു കിടന്ന ചെ ഗെവാറയെ അവിടുത്തെ ആളുകൾ ഒരു വിശുദ്ധനെപ്പോലെയാണ് നോക്കിക്കണ്ടത്. ഇംഗ്ലീഷ് നിരൂപകനായ ജോൺ ബെർഗർ, ചെ ഗെവാറയുടെ പോസ്റ്റ്മോർട്ടത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങളെ വിശ്വവിഖ്യാതമായ രണ്ടു ചിത്രങ്ങളോടാണ് ഉപമിച്ചത്. അതിൽ ഒന്ന് ക്രിസ്തുവിന്റെ മരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ആൻഡ്രിയ മാന്റെഗ്ന വരച്ച ഒരു ലോകപ്രശസ്ത്ര ചിത്രം കൂടിയായിരുന്നു.<ref>[[#refCasey2009|കാസെ 2009]], പുറം 183.</ref>. ചെ ഗെവാറയെ കൊല്ലാനുള്ള തീരുമാനത്തെ ''വിഡ്ഢിത്തം'' എന്നാണ് അമേരിക്കയുടെ 36ാമത്തെ പ്രസിഡണ്ടായിരുന്ന ലിൻഡൻ.ബി.ജോൺസൺ അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ ബൊളീവിയയുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുനോക്കിയാൽ ശരിയും എന്നദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.<ref>[[#refLacey2007a|ലാസെ 2007a]].</ref>. ചെ ഗെവാറയുടെ കൊലപാതകശേഷം അദ്ദേഹം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പല വസ്തുക്കളും റോഡ്രിഗ്സ് തന്റേതാക്കുകയുണ്ടായി. അതിലൊന്നായിരുന്നു ചെ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന റോളക്സ് ജി.എം.ടി.മാസ്റ്റർ വാച്ച്.<ref name="watchrolex">[http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg ചെ ഗുവേരയുടെ വാച്ച്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524222707/http://www.watchblog.dk/pictures/people/slides/cheGMT.jpg |date=2010-05-24 }}.</ref>. അയാൾ അത് കുറേക്കാലം കൈയ്യിൽ തുടർച്ചയായി അണിഞ്ഞിരുന്നു. പിന്നീട് ഈ വക വസ്തുക്കളെല്ലാം സി.ഐ.എ യുടെ പക്കൽ എത്തിച്ചേർന്നു. ഒരു സൈനിക ഡോക്ടർ ചെ ഗെവാറയുടെ കൈകൾ ഛേദിച്ചെടുത്തു. അതിനുശേഷം ബൊളീവിയൻ സൈനികർ മൃതശരീരം പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരിടത്തേക്ക് മാറ്റി. മൃതശരീരം കത്തിച്ചോ , മറവുചെയ്തോ എന്നുപോലും അവർ പുറത്തു പറഞ്ഞില്ല. മുറിച്ചെടുത്ത കരങ്ങൾ വിരലടയാളപരിശേധനക്കായി ബ്യൂനസ് ഐറിസിലേക്ക് അയച്ചു. അവിടെ അർജന്റീന പോലീസിന്റെ കയ്യിൽ ചെ ഗെവാറയുടെ വിരലടയാളം സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഒക്ടോബർ 15ന് ഫിഡൽ ഔദ്യോഗികമായി ചെ ഗെവാറയുടെ മരണം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൂടാതെ മൂന്നു ദിവസത്തെ ദുഃഖാചരണവും ക്യൂബയിലെങ്ങും അചരിക്കാൻ നിർദ്ദേശം നൽകി. ഹവാനയിലെ ജനങ്ങളെ അഭിവാദ്യംചെയ്ത് ഫിഡൽ ചെ ഗെവാറയെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. {{ഉദ്ധരണി| നമ്മുടെ അടുത്ത തലമുറ എങ്ങനെ ആയിരിക്കണം എന്നുള്ളതിനുള്ള ഉദാഹരണമാണ് ചെ. നമ്മുടെ കുട്ടികൾ ചെ ഗുവേരയെപോലെ വിദ്യാഭ്യാസം നേടണം. ഒരു മാതൃകാപുരുഷനെയാണ് നാം തേടുന്നതെങ്കിൽ ഒട്ടും മടിക്കാതെ എനിക്കു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കാൻ കഴിയും. അത് ചെ ഗുവേരയാണ്}} [[പ്രമാണം:SculptureCheGuevaraCuba.jpg|thumb|[[പ്ലാസ ദെ റെവല്യൂഷൻ]]]] ചെ ഗെവാറയോടൊപ്പം പിടിയിലായ റെജിസ് ഡിബ്രേ പിന്നീടി ജയിലിൽ നിന്നു നൽകിയ ഒരഭിമുഖത്തിൽ ചെ ഗെവാറയും മറ്റു ഗറില്ലകളും കാട്ടിലനുഭവിച്ച കഷ്ടപ്പാടുകളുടെയും വേദനകളുടെയും യഥാർത്ഥ ചിത്രം ലോകത്തിനു മുന്നിൽ വരച്ചു കാട്ടുന്നു. ''അവർ കാടിന്റെ ഇരകളായിരുന്നു, കാടു തന്നെ അവരെ ഭക്ഷിച്ചു''.<ref name="Nadle">{{cite journal |title=റെജിസ് ഡിബ്രേ യുമായുള്ള അഭിമുഖം, ജയിലിൽ നിന്നും |first=മർലിൻ |last=നാദെൽ |journal=റാംപാർട്ട്സ് മാഗസിൻ |date=ഓഗസ്റ്റ് 24, 1968 |page=42}}</ref>. ചെ ഗെവാറയുടെ സംഘം, ദിവസങ്ങളോളം, ഭക്ഷണവും, വെള്ളവും, പാദരക്ഷകളും ഇല്ലാതെ കാട്ടിലൂടെ അലയുകയായിരുന്നു. കൂടാതെ വിവിധ രോഗങ്ങളും അവരെ തളർത്തിയിരുന്നു. ആ നാളുകളിൽ പോലും [[ലാറ്റിൻ അമേരിക്ക|ലാറ്റിൻ അമേരിക്കയുടെ]] നല്ല ഭാവിയെക്കുറിച്ച് ചെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസമുള്ളവനായിരുന്നു. 1995കളുടെ അവസാനത്തിൽ വിരമിച്ച ബൊളീവിയൻ സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന മാരിയോ വാർഗാസ്, ചെ യുടെ ജീവചരിത്രകാരനായ ലീ ആൻഡേഴ്സണോട് പറയുകയുണ്ടായി, പിന്നീട് ചെ ഗെവാറയുടെ ശരീരം വല്ലാഗ്രാൻഡാ വ്യോമതാവളത്തിനടുത്തു നിന്നും അവർ കണ്ടെടുത്തു എന്ന്. ചെ ഗെവാറയുടെ ശരീരത്തിനായ ഏതാണ്ട് ഒരുകൊല്ലക്കാലം നീണ്ടു നിന്ന തിരച്ചിലിനൊടുവിലാണ് ക്യൂബയുടെ ഫോറൻസിക് വിദഗ്ദരും മറ്റുമടങ്ങുന്ന ഒരു സംഘം ഏഴു മൃതശരീരങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു മറവുചെയ്തിരുന്ന രണ്ട് വലിയ ശവക്കുഴികൾ കണ്ടെത്തിയത്. അതിൽ ഒന്നിന്റെ കൈകൾ ചെ ഗെവാറയെപ്പോലെ ഛേദിച്ചിരുന്നു. ക്യൂബൻ സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരും, ആഭ്യന്തരമന്ത്രാലയവും ഈ മൃതശരീരം ചെ ഗെവാറയുടെ തന്നെയാണ് എന്ന് സ്ഥിരീകരിച്ചു. മൃതശരീരത്തിന്റെ ജാക്കറ്റിനുള്ളിൽ ഒരു ചെറിയ പോക്കറ്റിൽ ഒരു കെട്ട് പുകയില നിരീക്ഷകർ കണ്ടെത്തി. ഗുസ്മാൻ എന്ന ബൊളീവിയൻ പട്ടാളക്കാരൻ ചെ ഗെവാറക്ക് അവസാനമായി കൊടുത്തതായിരുന്നു അത്. ഗുസ്മാൻ ഇതിനെക്കുറിച്ചു ഇങ്ങനെ അനുസ്മരിക്കുന്നു. ക്യൂബക്കാർ ഏതെങ്കിലും ഒരു പഴയ അസ്ഥിക്കഷണം കണ്ടെടുത്ത് ഇത് ചെ ആണെന്ന് പറയുമെന്ന് എനിക്കു സംശയമുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ പുകയിലക്കെട്ട് കണ്ടെടുത്തതോടെ എനിക്കുറപ്പായി അത് ചെ ഗെവാറ തന്നെയാണെന്ന്.<ref name="The Man Who Buried Che"/>. 1997ൽ ചെ ഗെവാറയെയും തന്റെ ആറു സംഘാംഗങ്ങളേയും, സാന്റാക്ലാരയിലുള്ള ഒരു മ്യുസോളിയത്തിൽ പൂർണ്ണ സൈനികബഹുമതികളോടെ അടക്കി. സാന്റാക്ലാരയിലായിരുന്നു മഹത്തായ ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിന്റെ വിജയാഘോഷം ചെ നടത്തിയത്.<ref name="rip">[http://www.cnn.com/WORLD/9710/17/cuba.che/ ചെ ഗുവേരക്ക് ക്യൂബയുടെ അഭിവാദ്യങ്ങൾ] സി.എൻ.എൻ, ഒക്ടോബർ 17, 1997</ref>. [[പ്രമാണം:Che Guevara - Grab in Santa Clara, Kuba.jpg|thumb|left|ചെ ഗെവാറയുടെ സ്മാരകം, സാന്താക്ലാര, ക്യൂബ.]] ചെ ഗെവാറയുടെ ഡയറിയും മറ്റ് ചില സ്വകാര്യവസ്തുക്കളും പിന്നീട് കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി. കൈകൊണ്ട് എഴുതിയ 30,000 വാക്കുകൾ ഉള്ള ചെ ഗെവാറയുടെ ഡയറിയാണ് അതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. കൂടാതെ കുറെ കവിതകളും, ഒരു ചെറുകഥയും. ഡയറിയിലെ ആദ്യത്തെ വരികൾ എഴുതിയത് നവംബർ 7 1966ന് ആണ്. അവസാനം അതിൽ പേന പതിഞ്ഞത് പിടിക്കപ്പെടുന്നതിനു തൊട്ടുമുമ്പും. 1967 ഒക്ടോബർ 7 നും. അതുവരെ ഗറില്ലകളുടെ അപക്വമായ നീക്കങ്ങളും, ചെ ഗെവാറയുടെ നീക്കങ്ങളും എല്ലാം ഈ പുസ്തകത്താളിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.<ref name="diary">[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html ബിഡ്ഡിംഗ് ഫോർ ചെ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826055852/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,837605,00.html |date=2013-08-26 }}", ടൈംസ് മാഗസിനൻ, ഡിസംബർ. 15, 1967.</ref>.<ref>[[#refGuevara1967b|ഗുവേര 1967b]].</ref>. ബൊളീവിയയിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുമായുള്ള എതിർപ്പുകളും, അവിടെ ചെ ഗെവാറക്ക് പ്രതീക്ഷിച്ച സേനാബലം നൽകിയില്ല. കൂടാതെ, ഭാഷാപരമായ പ്രശ്നങ്ങളും കൂടൂതൽ ആളുകളെ ഗറില്ലാ സൈന്യത്തിലേക്കെടുക്കുന്നതിൽ നിന്നും ചെ ഗെവാറക്കു തിരിച്ചടിയായി. കൂടാതെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്ന ആസ്തമ അസുഖവും അദ്ദേഹത്തെ തളർത്തിയിരുന്നു. ആവശ്യത്തിനു മരുന്നുകൾ ലഭിക്കാതിരുന്നതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുന്നോട്ടുള്ള പ്രയാണത്തിനു തടസ്സമായി.<ref>[[#refRyan1998|റിയാൻ 1998]], പുറം 45.</ref>. റാംപാർട്ട്സ് മാഗസിൻ ബൊളീവിയൻ ഡയറി ഉടനടി തന്നെ മൊഴിമാറ്റം നടത്തി, ലോകമെമ്പാടും വിതരണം ചെയ്തു. 2008 ൽ ബൊളീവിയൻ സർക്കാർ, ചെഗെവാറയുടെ മറ്റു ചില നോട്ടുപുസ്തകങ്ങളും, ബ്ലാക്ക് ആന്റ് വൈറ്റ് ചിത്രങ്ങളും കണ്ടെടുത്തു. കൈയെഴുത്തു പ്രതികളുടെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുമെന്ന് സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>[[#refRyan1998|റിയാൻ 1998]], പുറം 104.</ref>. == മരണത്തിനുശേഷം == === പ്രശംസ === [[പ്രമാണം:Che Guevara - flag.jpg|thumb|left|പതാകയിലുള്ള ചെ ഗെവാറയുടെ ചിത്രം "ചെ ഗെവാറ ജീവിക്കുന്നു" എന്നെഴുതിയിരിക്കുന്നു.]] മരണത്തിനു 40 കൊല്ലങ്ങൾക്കു ശേഷവും, ചെ ഗെവാറയുടെ ജീവിതം വിവാദപൂർണ്ണമായി തന്നെ തുടരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിലുള്ള വൈരുദ്ധ്യം അദ്ദേഹത്തെ ഇന്നും പിടികിട്ടാത്ത ഒരു പ്രത്യേക തരം വ്യക്തിത്വമായി നിലനിർത്തുന്നു. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലെ]] ഏറ്റവും സ്നേഹിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ജനപ്രിയനായകനായി ചെ മാറി. സ്കൂൾ കുട്ടികൾ "'ഞങ്ങൾ ചെ ഗെവാറയെപ്പോലെ ആകും"' എന്ന് എല്ലാ ദിവസവും പ്രതിജ്ഞ എടുക്കുന്നു.<ref>[[#refPeoplesWeekly2004|പ്യൂപ്പിൾസ് വീക്കിലി 2004]].</ref>. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥലമായ [[അർജന്റീന|അർജന്റീനയിൽ]] ചെ ഗെവാറയുടെ പേരിൽ വിദ്യാലയങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref name="schools">[http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSN1446436420080614?sp=true അർജന്റീനയുെട വൈകിപ്പോയ സമർപ്പണം] ഹെലൻ പോപ്പർ, റോയിട്ടർസ്, ജൂൺ 14, 2008.</ref> ചെ ഗെവാറയുടെ ജന്മനാടായ റൊസാരിയോയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചെമ്പിൽ തീർത്ത 12 അടി നീളമുള്ള പൂർണ്ണകായ പ്രതിമ ഉണ്ട്. [[ബൊളീവിയ|ബൊളീവിയയിലെ]] ചില കർഷക ഗോത്രങ്ങൾ ചെ ഗെവാറയെ വിശുദ്ധനായി കാണുന്നു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായത്തിനു വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.<ref name="sculptureഠ">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7455196.stm 80 ാമത്തെ ജന്മദിനത്തിൽ പ്രതിമാ സമർപ്പണം] ഡാനിയൽ ഷൂമ്ലർ, ബി.ബി.സി ന്യൂസ്, ജൂൺ 15, 2008.</ref>. പ്രശസ്തരായ പല ലോക നേതാക്കളും ചെ ഗെവാറയെ വാഴ്തത്തി പറയാറുണ്ട്.<ref name="praise">[http://www.nytimes.com/2005/11/20/magazine/20bolivia.html?_r=1&pagewanted=all&oref=slogin ചെ ഗുവേരയുടെ രണ്ടാം വരവ്] ഡേവിഡ് റൈഫ്, നവംബർ 20, 2005, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്.</ref>.[[നെൽസൺ മണ്ടേല]] ''സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതൊരു മനുഷ്യനുമുള്ള പ്രചോദനം''. [[ഷാൺ-പോൾ സാർത്ര്|ഷോൺ പോൾ സാർത്ര്]] ''നമ്മുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ജീവിച്ച ഒരു പരിപൂർണ്ണനായ മനുഷ്യൻ'' <ref>[[#refMoynihan2006|മൊയ്നിഹാൻ 2006]].</ref>. ഗ്രഹാം ഗ്രീനി ''സാഹസികതയെയും, ശൗര്യത്തെയും പ്രതിനിധീകരിച്ച മനുഷ്യൻ''. സ്റ്റോക്ക്ലി കർമിഷെൽ ''ചെ ഗെവാറ മരിച്ചിട്ടില്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ നമ്മോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നു'' <ref>[[#refSinclair1968/06|സിൻക്ലയർ 1968 / 2006]], പുറം 67.</ref>. [[ആൽബർട്ടോ ഗ്രനേഡോ]] (അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലാറ്റിനമേരിക്കൻ യാത്രയിലെ സുഹൃത്ത്) ''ചെ ഗെവാറ എന്തുചെയ്യുമെന്നാണോ പറഞ്ഞിരുന്നത്, അത് ചെയ്തു.അതുകൊണ്ടു തന്നെ ചെ ഇപ്പോഴും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു'' <ref name="granado">[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/10/05/AR2007100501880_pf.html ചെ ഗുവേരയെ ഓർമ്മിക്കുമ്പോൾ] അൽവാരോ സുവാസോ ''ദ വാഷിംഗ്ടൺ പോസ്റ്റ്'' (6 ഒക്ടോബർ 2007)</ref>. [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ]] ''ചെ ഗെവാറ, ലോകത്തിലും, ലാറ്റിനമേരിക്കയിലും സാമൂഹ്യബോധത്തിന്റെ വിത്തുകൾ പാകി. തണ്ടിൽ നിന്നും പാകമാകുന്നതിനു മുമ്പ് മുറിച്ചെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു പൂവായിരുന്നു ചെ.'' <ref name="fidelmemory">[http://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN08305951 "ക്യൂബ ചെഗുവേരയെ ഓർമ്മിക്കുന്നു."] " റോസ താനിയ വാൽഡെസ്, ''റോയിട്ടർസ്'' (8 ഒക്ടോബർ 2007)</ref>. === വിമർശനം === മറുവശത്ത് ചെ ഗെവാറയുടെ നയങ്ങളെയും അദ്ദേഹത്തിനെത്തന്നെയും ശക്തിയായി വെറുക്കുന്ന ചിലരുമുണ്ടായിരുന്നു. [[ജേക്കബ് മാക്കോവർ]] എന്ന [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] നിന്നും സ്ഥാനഭ്രഷ്ടനാക്കപ്പെട്ട ഒരു നേതാവ് പറഞ്ഞത്. ചെ ഗെവാറ നിഷ്ഠൂരനായിരുന്ന ഒരു ആരാച്ചാരായിരുന്നു എന്നാണ്. പൊതു തിരഞ്ഞെടുപ്പു നിരോധനം, സിനിമയുടെ നിരോധനം, [[സംഗീതം]] നിറുത്തലാക്കൽ എന്നിവ ചെ ഗെവാറക്ക് ശത്രുക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name="Machover">[http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece ചെ ഗുവേരയുടെ മുഖംമൂടിക്കിപ്പുറം,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081121181216/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article2461399.ece |date=2008-11-21 }} ടൈംസ് ഓൺലൈൻ, സെപ്തംബർ 16, 2007.</ref>. വിചാരണകൾ കൂടാതെ തടവുകാരെ നിഷ്കരുണം വധിക്കാനായി ചെ ഗെവാറ കല്പിക്കുമായിരുന്നു. ചെ ഗെവാറ [[ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ|സ്റ്റാലിന്റെ]] ഒരു ആരാധകനായിരുന്നു എന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശത്രുക്കൾ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ചെഗെവാറ ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ മദ്യത്തിനും മയക്കുമരുന്നിനും അടിമ ആയിരിന്നു, എപ്പോഴും മദ്യകുപ്പികളും ,ചുരുട്ടും ,കഞ്ചാവു ബാഗിൽ കൊണ്ടാണ് സഞ്ചരിച്ചിരുന്നത്. വ്യക്തിയാണ് ഒരു സമൂഹത്തിൽ പ്രധാനം എന്ന തത്ത്വത്തിനെതിരായിരുന്നു ചെ ഗെവാറ. യുവതലമുറ യാതൊരു ചോദ്യങ്ങളും ഉപാധികളും കൂടാതെ സർക്കാരിനെ അനുസരിക്കണം എന്ന ചെ ഗെവാറയുടെ നിലപാട് ധാരാളം ശത്രുക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലെ]] പഴയ ഒരു [[ജയിൽ|ജയിൽപുള്ളിയായിരുന്ന]] അർമാണ്ടോ പറയുന്നത്, യാതൊരു കുറ്റവും ചെയ്യാത്തവരെ പോലും ചെ വിചാരണപോലും ചെയ്യാതെ തൂക്കിലേറ്റി എന്നാണ്. ക്യൂബൻ സർക്കാർ സംഗീതത്തെ സാമ്രാജ്യവിരുദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇത് വ്യാപകമായ പ്രതിഷേധം ക്ഷണിച്ചു വരുത്തി. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിലെ]] അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സംഗീതജ്ഞനായിരുന്നു [[പാക്വിറ്റോ റിവേറ]] ചെ ഗെവാറയുമായുള്ള ഒരു സംഭാഷണത്തിനുശേഷം താൻ ക്യൂബ വിടാൻ തീരുമാനിച്ചു എന്നു വ്യക്തമാക്കി <ref name="rude">[http://markhumphrys.com/che.html ചെ ഗുവേരയോടുള്ള വിരോധം]. മാർക്കും</ref><ref name="rude1">[http://www.project-syndicate.org/commentary/the-real-che-guevara ചെ ഗുവേരയുടെ യഥാർത്ഥ മുഖം] പ്രൊജക്ട് സിൻഡിക്കേറ്റ്</ref><ref name="rude3">[http://archive.frontpagemag.com/readArticle.aspx?ARTID=26735 ചെ ഗുവേര തിരസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഓഗസ്റ്റ് 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ഫ്രണ്ട്പേജ് മാഗസിൻ</ref><ref name="rude3"/>. നിരൂപകർ പറയുന്നത്, ക്യൂബയിലുണ്ടായ മിസ്സൈൽ പ്രതിസന്ധിയിൽ റഷ്യയിൽ നിന്നും ആണവ മിസ്സൈലുകൾ ക്യൂബയിലേക്ക് വരുത്തുക വഴി, ഒരു വിപ്ലവകാരിയുടെ അല്ല, പകരം ഒരു യുദ്ധക്കൊതിയനെയാണ് ചെ ഗെവാറയിൽ കാണാനായത് എന്നാണ്.<ref name="Anderson 1997 p 545">[[#refAnderson1997|ആൻഡേഴ്സൺ 1997]], p. 545.</ref><ref name="missile">[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html ചെഗുവേരയിലെ യുദ്ധക്കൊതിയൻ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120523032626/http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html |date=2012-05-23 }} ഇൻഡിപെൻഡന്റ് ദിനപത്രം</ref>. [[ഇംഗ്ലീഷ്]] പത്രപ്രവർത്തകനായിരുന്ന [[ക്രിസ്റ്റഫർ ഹിച്ചൻസിന്റെ]] അഭിപ്രായപ്രകാരം, ഒരാൾക്ക് ഒരേ സമയം തന്നെ വിപ്ലവകാരിയും, മിസ്സൈലിന്റെ സ്വിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കാൻ സാദ്ധ്യമല്ല എന്നാണ്. ഏതെങ്കിലും ഒന്നേ ആകാൻ പറ്റു. [[ക്യൂബ|ക്യൂബയിൽ]] നിന്നും നാടുകടത്തപ്പെട്ടവരുടെ ഇടയിലും, [[അമേരിക്ക|അമേരിക്കക്കാരുടെ]] ഇടയിലും ചെ ഗെവാറയുടെ ചിത്രം വളരെ ക്രൂരവും പൈശാചികവും ആയിരുന്നു. ചെ ഗെവാറയുടെ ആശയങ്ങൾ പിന്തുടർന്നവരെല്ലാം പിന്നീട് വിജയപാതയിലേക്കെത്തിയില്ല എന്ന് അവർ ഉദാഹരണസഹിതം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. ശീതരക്തത്തോടുകൂടിയ ഒരു കൊലപാതക യന്ത്രം എന്നുവരെ അദ്ദേഹത്തെ അവർ വിശേഷിപ്പിച്ചു. ക്യൂബൻ അമേരിക്കൻ സമൂഹം ചെ ഗെവാറയെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഇങ്ങനെയാണ് ''ലാ കാബാനയിലെ കശാപ്പുകാരൻ'' <ref>[[#refCasey2009|കാസെ 2009]], പുറങ്ങൾ 325 & 235.</ref>. അൽവാറോ വാർഗാസ് ലിയോസ എന്ന രാഷ്ട്രീയ നിരൂപകൻ പറയുന്നതിൻ പ്രകാരം, ചെ ഗെവാറ വ്യവസായമന്ത്രിയും, ദേശീയബാങ്കിന്റെ പ്രസിഡന്റും ആയിരിക്കുന്ന സമയത്ത് [[ക്യൂബ]] വളരെ മോശമായ രീതിയിലുള്ള വ്യാവസായിക അധഃപതനം നേരിടുകയായിരുന്നു. [[പഞ്ചസാര|പഞ്ചസാരയുടെ]] ഉല്പാദനം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. വ്യാവസായിക വളർച്ച താഴോട്ടായി. [[ഏണസ്റ്റോ ബെതാൻകോർട്ട്]] എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ''ചെ ഗെവാറക്ക് അത്യാവശ്യം വേണ്ട, അടിസ്ഥാനപരമായ പല സാമ്പത്തിക തത്ത്വങ്ങളും അറിയില്ലായിരുന്നു'' <ref name="criticise">[http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535 ചെ വിമർശിക്കപ്പെടുന്നു] ഇൻഡിപെൻഡന്റ് ദിനപത്രം</ref>. === ചിത്രം === 1968 ൽ ‌[[റിപ്പബ്ലിക്ക് ഓഫ് അയർലണ്ട്|ഐറിഷ്]] ചിത്രകാരനായ ജിംഫിറ്റ്സ്പാട്രിക് വരച്ച ചെ ഗെവാറയുടെ ചിത്രമാണ് പിന്നീട് ലോകത്തിലെമ്പാടും പ്രചരിച്ച, ലോകം ഏറ്റവും ശ്രദ്ധിച്ച ചിത്രമായി മാറിയത്. തൊപ്പികളിലും, ഷർട്ടുകളിലും, പോസ്റ്ററുകളിലും എല്ലാം പിന്നീട് എണ്ണമില്ലാത്തവണ്ണം ഈ ചിത്രം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു.<ref>[[#refBBCNews2007|ബി.ബി.സി ന്യൂസ് 2007]].</ref> വിമർശനങ്ങൾ എന്തു തന്നെയുണ്ടായിരുന്നാലും, യുവത്വത്തിന്റെ ഒളിമങ്ങാത്ത ഒരു ബിംബം ആണ് ചെ ഗെവാറ.<ref name=myth>[[#refOHagan2004|ഒഹഗാൻ 2004]]</ref>. [[പോളണ്ട്]] സർക്കാർ [[ലെനിൻ|ലെനിന്റെയും]] [[ലിയോൺ ട്രോട്സ്കി|ട്രോട്സ്ക്കിയുടേയും]] ചിത്രങ്ങൾ നിരോധിച്ചപോലെ തന്നെ ചെ ഗെവാറയുടെ ചിത്രങ്ങളും [[പോളണ്ട്|പോളണ്ടിൽ]] നിരോധിച്ചു. ചെ ഗെവാറയുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഏതു തരത്തിലും അത് വസ്ത്രങ്ങളിലായാലും ഉപയോഗിക്കുന്നത് തടഞ്ഞുകൊണ്ടുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു പ്രചാരണം [[പോളണ്ട്]] നടത്തി.<ref name="poland">[http://digitaljournal.com/article/271492][[പോളണ്ട്]]<span> ചെ ഗുവേരയുടെ ചിത്രങ്ങൾ നിരോധിക്കുന്നു</span> ഡിജിറ്റൽ ജേണൽ</ref><ref name="poland1">[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/poland/5207669/Poland-to-ban-Che-Guevara-image.html പോളണ്ടിന്റെ ചെ നിരോധനം] ടെലഗ്രാഫ് ദിനപത്രം</ref>. == ശേഖരണി == === വീഡിയോ ദൃശ്യങ്ങൾ === * ചെ ഗെവാറ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സമ്മേളനത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു ഡിസംബർ 11, 1964, (6:21), ഐക്യരാഷ്ട്രസഭ ചേർത്തത്., '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=bufHojkoGtw വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * ചെ ഗെവാറയുമായുള്ള അഭിമുഖം, ഐർലണ്ട് സന്ദർശന വേളയിൽ, (2:53), ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ, ആർ.ടി.ഈ.ലൈബ്രറീസ് ചേർത്തത്, '''[http://www.rte.ie/laweb/smil/t01/t01g_cguevara_tv.smil വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * ചെ ഗെവാറ കവിത ചൊല്ലുന്നു, (0:58), ഇംഗ്ലീഷ് സബ്ടൈറ്റിലുകൾ, കൾട്ടർ വീഡിയോ 2001, '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=QQI0BhEq4U8 വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * ഫിഡലിനുള്ള പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു, (0:22), ഇംഗ്ലീഷ് സബ്ടൈറ്റിലുകൾ, കൾട്ടർ വീഡിയോ 2001, '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=emcJlShCmA4 വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * തൊഴിലാളിത്ത്വത്തെക്കുറിച്ചു സംസാരിക്കുന്നു, (0:28), ഇംഗ്ലീഷ് സബ്ടൈറ്റിലുകൾ, കൾട്ടർ വീഡിയോ 2001, '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=ucXfIND8VKo വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * ബേ ഓഫ് പിഗ്സിനെപ്പറ്റി , (0:17), ഇംഗ്ലീഷ് സബ്ടൈറ്റിലുകൾ, കൾട്ടർ വീഡിയോ 2001, '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=OMA7Jv1RWIA വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' * സാമ്രാജ്യത്ത്വത്തിനെതിരേയുള്ള പ്രസംഗം, (1:20), ഇംഗ്ലീഷ് സബ്ടൈറ്റിലുകൾ, കൾട്ടർ വീഡിയോ 2001, '''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=wdo6FwAPyng വീഡിയോ ദൃശ്യം]''' === ശബ്ദലേഖനം === * ചെ ഗെവാറയുമായുള്ള അഭിമുഖം എ.ബി.സി റേഡിയോ, (23:53), ഇംഗ്ലീഷ് പരിഭാഷ,വിവരണം ലിസാ ഹോവാർഡ്, മാർച്ച് 24, 1964, '''[http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 ശബ്ദരേഖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723035733/http://crooksandliars.com/medialoader/7922/000a1/mp3/Che_Guevara_-_1964.mp3 |date=2011-07-23 }}''' == കൃതികൾ == '''ചെ ഗെവാറ, സ്പാനിഷ് ഭാഷയിൽ എഴുതിയത്. പിന്നീടവ ഇംഗ്ലീഷിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റം നടത്തി''' {{refbegin}} * ''എ ന്യൂ സൊസൈറ്റി, റിഫ്ലക്ഷൻസ് ഓഫ് ടുഡേയ്സ് വേൾഡ്'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 1996, ISBN 1-875284-06-0 * ''ബാക്ക് ഓൺ ദ റോഡ്ഃ എ ജേർണി ത്രൂ ലാറ്റിനമേരിക്ക'', {{nbsp|2}}ഗ്രോവ് പ്രസ്സ്, 2002, ISBN 0-8021-3942-6 * ''ചെ ഗുവേര, ക്യൂബ, ആന്റ് ദ റോഡ് ടു ദ സോഷ്യലിസം'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ പ്രസ്സ്, 1991, ISBN 0-87348-643-9 * ''ചെ ഗുവേര ഓൺ ഗ്ലോബൽ ജസ്റ്റീസ്'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ് (ഓസ്ട്രേലിയ), 2002, ISBN 1-876175-45-1 * ''ചെ ഗുവേര: റാഡിക്കൽ റൈറ്റിംഗ്സ് ഓൺ ഗറില്ലാ വാർ, പൊളിറ്റിക്സ് ആന്റ് റെവലൂഷൻ,'' {{nbsp|2}}ഫിൽക്വേറിയൻ പബ്ലിഷിംഗ്സ്, 2006, ISBN 1-59986-999-3 * ''ചെ ഗുവേര റീഡർ: റൈറ്റിംഗ്സ് ഓൺ പൊളിറ്റിക്ക്സ് ആന്റ് റെവലൂഷൻ'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2003, ISBN 1-876175-69-9 * ''ചെ ഗുവേര സ്പീക്സ്: സെലക്ടട് സ്പീച്ചസ് ആന്റ് റൈറ്റിംഗ്സ്', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ പ്രസ്സ് (ന്യൂയോർക്ക്), 1980, ISBN 0-87348-602-1 * ''ചെ ഗുവേര ടോക്സ് ടു യംഗ് പ്യൂപ്പിൾ'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ, 2000, ISBN 0-87348-911-X * ''ചെ: ദ ഡയറീസ് ഓഫ് ഏണസ്റ്റോ ചെഗുവേര'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ് (AU), 2008, ISBN 1-920888-93-4 * ''കൊളോണിയലിസം ഈസ് ഡ്യൂമ്ഡ്'', {{nbsp|2}}വിദേശ കാര്യമന്ത്രാലയം, ക്യൂബൻ റിപ്ലബിക്, 1964, ASIN B0010AAN1K * ''ക്രിട്ടിക്കൽ നോട്ട്സ് ഓൺ പൊളിറ്റിക്കൽ ഇക്കോണമി: എ റെവല്യൂഷണറി ഹ്യൂമനിസ്റ്റ് അപ്പോച്ച് ടു മാർക്സിസ്റ്റ് ഇക്കോണമിക്സ്'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2008, ISBN 1-876175-55-9 * ''എപ്പിസോഡ്സ് ഓഫ് ക്യൂബൻ റെവല്യൂഷണറി വാർ, 1956–58'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ പ്രസ്സ് (ന്യൂയോർക്ക്), 1996, ISBN 0-87348-824-5 * ''ഗറില്ല വാര്ഫെയർ: ഓഥറൈസ്ഡ് എഡിഷൻ', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2006, ISBN 1-920888-28-4 * ''ലാറ്റിൻ അമേരിക്കഃ ഏവേക്കനിംഗ് ഓഫ് എ കോണ്ടിനെന്റ്'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2005, ISBN 1-876175-73-7 * ''മാർക്സ് & ഏംഗൽസ് ആൻ ഇൻഡ്രൊഡക്ഷൻ'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2007, ISBN 1-920888-92-6 * ''ഔവർ അമേരിക്ക ആന്റ് ദെയർസ്: കെന്നഡി ആന്റ് ദ അല്ലയൻസ് ഫോർ പ്രോഗ്രസ്സ്'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2006, ISBN 1-876175-81-8 * ''റെമിനിസെൻസസ് ഓഫ് ക്യൂബൻ റെവല്യൂഷണറി വാർ: ഓഥറൈസ്ഡ് എഡിഷൻ'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2005, ISBN 1-920888-33-0 * ''സെൽഫ് പോർട്രെയ്റ്റ് ചെ ഗുവേര'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ് (ഓസ്ട്രേലിയ), 2004, ISBN 1-876175-82-6 * ''സോഷ്യലിസം ആന്റ് മാൻ ഇൻ ക്യൂബ'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ പ്രസ്സ് (ന്യൂയോർക്ക്), 1989, ISBN 0-87348-577-7 * ''ദ ആഫ്രിക്കൻ ഡ്രീം: ദ ഡയറീസ് ഓഫ് റെവല്യൂഷണറി വാർ ഇൻ കോംഗോ'', {{nbsp|2}}ഗ്രോവ് പ്രസ്സ്, 2001, ISBN 0-8021-3834-9 * ''ദ അർജന്റീന'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ് (ഓസ്ട്രേലിയ), 2008, ISBN 1-920888-93-4 * ''ദ ബൊളീവിയൻ ഡയറി ഓഫ് ഏണസ്റ്റോ ചെഗുവേര'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ പ്രസ്സ്, 1994, ISBN 0-87348-766-4 * ''ദ ഗ്രേറ്റ് ഡിബേറ്റ് ഓൺ പൊളിറ്റിക്കൽ ഇക്കോണമി'', {{nbsp|2}}ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 2006, ISBN 1-876175-54-0 * ''ദ മോട്ടോർ സൈക്കിൾ ഡയറീസ്: എ ജേർണി എറൗണ്ട് സൗത്ത് അമേരിക്ക'', {{nbsp|2}}ലണ്ടൻ: വേർസോ, 1996, ISBN 1-85702-399-4 * ''ദ സീക്ടട്ട് പേപ്പേർസ് ഓഫ് റെവല്യൂഷണറി: ദ ഡയറി ഓഫ് ചെഗുവേര'', {{nbsp|2}}അമേരിക്കൻ റീ പ്രിന്റ് കമ്പനി, 1975, ASIN B0007GW08W * ''ടു സ്പീക്ക് ദ ട്രൂത്ത് : വൈ വാഷിംഗ്ടൺസ് കോൾഡ് വാർ എഗെൻസ്റ്റ് ക്യൂബ ഡസിന്റ് എൻഡ്'', {{nbsp|2}}പാത്ഫൈൻഡർ, 1993, ISBN 0-87348-633-1 {{refend}} == ചിത്രശാല == <gallery caption="ചെ ഗുവേര" widths="140px" heights="100px" perrow="5"> File:Che1933.jpg|ബാല്യം File:Che graves.jpg |ചെ യുടെ ശവകുടീരം File:Che Guevara - 1 año - 1929.jpg| ചെ , ബാല്യത്തിലെ ഒരു ചിത്രം File:CheyFidel.jpg|ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുമൊന്നിച്ച് File:Che Guevara - Familia.jpg| കുടുംബചിത്രം File:Che_Guevara_in_Gaza.jpg| ഗാസ ദ്വീപിൽ File:Che Guevara school.jpg|ചെ പഠിച്ച വിദ്യാലയം File:Che SClara.jpg| സാന്താ ക്ലാരയിലെ യുദ്ധമുഖത്ത് File:Chebooks.jpg|ചെ ഗുവേരയെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകങ്ങൾ File:CheinMoscow.jpg|മോസ്കോ സന്ദർശനം File:CheMotorcycle.jpg|ആദ്യ യാത്രയ്ക്കുപയോഗിച്ച സൈക്കിൾ File:Aleida Guevara.JPG|അലൈഡ ചെ ഗുവേര File:Cam&che.jpg|ചെ ഗുവേരയുടെ ആയുധങ്ങൾ File:Cheguevaracongo.jpg|കോംഗോയിൽ File:Cuba - Santa Clara - stèle du Che.JPG|സാന്താക്ലാര, ക്യൂബയിലെ വിജയസ്തൂപം File:Tren blindado-Santa Clara (Cuba)-Che Guevara-Flikr-emeryjl-388610245 (CC-BY).jpg|ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിൽ ഗറില്ലകൾ തകർത്ത ഒരു ട്രെയിൻ File:Che-airport-14mar65.jpg|അൾജീരിയൻ യാത്രക്കുശേഷം ഹവാന വിമാനത്താവളത്തിലെ സ്വീകരണം File:Chedriving.jpg|അഡലൈഡയോടൊപ്പം കാർ സവാരി File:Alberto-granado-scaled.JPG|ആൽബർട്ടോ ഗ്രനേഡോ, മോട്ടോർസൈക്കിൾ യാത്രയിലെ സുഹൃത്ത് File:Casa Che Alta Gracia3.JPG|യാത്രയ്ക്കുപയോഗിച്ച നോർട്ടൺ മോട്ടോർസൈക്കിൾ File:Che Guevara monumento Rosario 1.JPG|ജന്മദേശത്തുള്ള പ്രതിമ File:Che Guevara 78th birthday Rosario.jpg|ജന്മദേശത്ത് 78 ാമത്തെ ജന്മദിനാഘോഷം File:Luis Korda 02.jpg|ഫിഡലുമൊന്നിച്ച് ക്യൂബയിൽ File:Chechicoburro.jpg|ബാല്യകാലചിത്രം File:CheOnBike1950.jpg|ആദ്യയാത്രക്കുപയോഗിച്ച സൈക്കിൾ. </gallery> ==കുറിപ്പുകൾ== {{fnb|(൧)}}രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന ജനനത്തീയതി [//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/78/Ernesto_Guevara_Acta_de_Nacimiento.jpg അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജനനസർട്ടിഫിക്കറ്റ്] 1928 ജൂൺ 14 ആണ്. എന്നാൽ ചെ യുടെ ജനനം ആക്കൊല്ലം മെയ് 14 ആണെന്നും ചില സ്രോതസ്സുകളെ ഉദ്ധരിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെ വിവാഹം കഴിയുമ്പോൾ , അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മ ചെ ഗെവാറയെ ഗർഭം ധരിച്ചിരുന്നുവത്രെ. ഇത് ഒരു അജ്ഞാതനായ ജ്യോതിഷിയിൽ നിന്നും അറിഞ്ഞതാണ് ([[#refആൻഡേഴ്സൺ 1997|ആൻഡേഴ്സൺ1997]], pp.&nbsp;3, 769.) {{fnb|(൨)}} The various sound clips on this site of international Spanish speakers: [http://www.forvo.com/word/che_guevara#es Forvo.com] pronounce the ''G'' in the name "Guevara" as {{IPA|[ɡ]}} or {{IPA|[ɣ]}} depending on how carefully they enunciate. When the names are spoken together, it is {{IPA|[ɣ]}}; when enunciated separately, {{IPA|[ɡ]}}. == അവലംബം == <div class="reflist4" style="height: 440px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Reflist|colwidth=30em}} </div> == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == {{refbegin|colwidth=25em}} * <cite id=refAlmudevar2007> ലോല അൽമുദേവർ (ഒക്ടോബർ 9, 2007). "[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL&feed=rss.news ചെഗുവേരയുടെ വധം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306002759/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F10%2F09%2FMNVASLK4R.DTL&feed=rss.news |date=2012-03-06 }}". സാൻഫ്രാൻസിസ്കോ ജേർണൽ.</cite> * <cite id=refAnderson1997>ജോൺ ലീ ആൻഡേഴ്സൺ (1997). ''ചെ ഗുവേരഃ എ റെവല്യൂഷണറി ലൈഫ്''. ന്യൂയോർക്ക് : ഗ്രോവ് പ്രസ്സ്. ISBN 0-8021-1600-0.</cite> * <cite id=refBamford2002> ജെയിംസ് ബാംഫോർഡ് (2002). ''ബോഡി ഓഫ് സീക്രട്ട്സ്: അനാട്ടമി ഓഫ് അൾട്ടാ സീക്രട്ട് നാഷണൽ സെക്യൂരിറ്റി ഏജൻസി'' (റീപ്രിന്റ്). ന്യൂയോർക്ക്: ആങ്കർ ബുക്സ്. ISBN 0-385-49908-6.</cite> *<cite id=refBBCNews2001a> ബി.ബി.സി.ന്യൂസ് (ജനുവരി 17, 2001). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1121068.stm Profile: ലോറന്റ് കാബില]". ശേഖരിച്ച തീയതി ഏപ്രിൽ 10, 2008.</cite>. * <cite id=refBBCNews2001b> ബി.ബി.സി.ന്യൂസ് (മെയ് 26, 2001). ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm ചെ ഗുവേര ഫോട്ടോഗ്രാഫർ ഡൈഡ്]''. ശേഖരിച്ചത് ജനുവരി 4, 2006.</cite>. * <cite id=refBBCNews2007> ബി.ബി.സി.ന്യൂസ് (ഒക്ടോബർ 9, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7033880.stm ക്യൂബയുടെ അഭിവാദ്യം]". ''ബി.ബി.സി ന്യൂസ് ഇന്റർനാഷണൽ വെർഷൻ''.</cite> * <cite id=refBeaubien2009>{{cite book|title=ക്യൂബ മാർക്സ് 50 ഇയേർസ് സിൻസ് 'ട്രയംഫന്റ് റെവല്യൂഷൻ'|last=ബ്യൂബിയൻ|first=ജാസൺ|authorlink=|coauthors=|year=2009|publisher=''എൻ.പി.ആർ ഓൾ തിംഗസ് കൺസിഡേഡ്'', Audio Report|location=|isbn=|pages=|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598}}</cite> * <cite id=refBenBella1997> ബെൻ ബെല്ല, അഹമ്മദ് (ഒക്ടോബർ 1997). "[http://mondediplo.com/1997/10/che ചെ അസ് ഐ ന്യൂ ഹിം]". ''ലെ മൊണ്ടെ ഡിപ്ലോമാറ്റിക്. ശേഖരിച്ചത് ഫെബ്രുവരി 28, 2008.</cite>. * <cite id=refBockman1984> ബോക്ക്മാൻ, മേജർ ലാറി ജെയിംസ് (ഏപ്രിൽ 1, 1984). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm ദ സ്പിരിറ്റ് ഓഫ് മൊങ്കാദ: ഫിഡൽ കാസ്ട്രോസ് റൈസ് ടു പവർ 1953–1959]''. യുണെറ്റഡ് സ്റ്റേറ്റ്സ്: മറൈൻ കോർപ്സ് കമ്മാന്റ് ആന്റ് സ്റ്റാഫ് കോളെജ്.</cite> * <cite id=refCasey2009>{{cite book|title=ചെ ആഫ്റ്റർ ലൈഫ്: ദ ലീഗസി ഓഫ് ആൻ ഇമേജ്|last=കാസെ|first=മൈക്കിൾ|authorlink=|coauthors=|year=2009|publisher=വിന്റേജ്|location=|isbn=0-307-27930-8|pages=|url=https://archive.org/details/chesafterlifeleg0000case}}</cite> * <cite id=refCastañeda1998> കാസ്റ്റാനെഡാ, ജോർജ് ജി (1998). ''ചെ ഗുവേര: കംപാനെറോ''. ന്യൂയോർക്ക്: റാൻഡം ഹൗസ്. ISBN 0-679-75940-9.</cite> * <cite id=refCastro1972> [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|കാസ്ട്രോ, ഫിഡൽ]] (എഡിറ്റേർസ് ബൊണാഷ്യ, റോളണ്ടോ നെൽസൺ പി വാൽദേസ്; 1972). ''റെവല്യൂഷണറി സ്ട്രഗിൾ 1947–1958''. കേംബ്രിഡ്ജ്, മസാച്ചുസെറ്റ്സ് ലണ്ടൻ: എം.ഐ.ടി.പ്രസ്സ് . ISBN 0-262-02065-3.</cite> * <cite id=refCasey2009>{{cite book|title=ചെ ഗുവേരാസ് ആഫ്റ്റർ ലൈഫ്: ദ ലെഗസി ഓഫ് ആൻ ഇമേജ്|last=കാസെ|first=മിച്ചെൽ|authorlink=|coauthors=|year=2009|publisher=വിന്റേജ്|location=|isbn=0-307-27930-8|pages=|url=https://archive.org/details/chesafterlifeleg0000case}}</cite> * <cite id=refCastañeda1998> കാസ്റ്റാനെദാ, ജോർജ് (1998). ''ചെ ഗുവേര കംപാനെരോ''. ന്യൂയോർക്ക്: റാൻഡംഹൗസ്. ISBN 0-679-75940-9.</cite>. * <cite id=refCastro1972> [[ഫിഡൽ കാസ്ട്രോ|കാസ്ട്രോ, ഫിഡൽ]] (എഡിറ്റേഴ്സ് ബൊണാഷ്യ, റോളണ്ടോ. ഇ. നെൽസൺ.പി.വാൽഡെസ്; 1972). ''Revolutionary Struggle 1947–1958''. കേംബ്രിഡ്ജ് മസാച്ചുസെറ്റ്സ് ആന്റ് ലണ്ടൻ ISBN 0-262-02065-3.</cite> *<cite id=refCrompton2009>{{cite book |title=ചെ ഗുവേര: ദ മേക്കിംഗ് ഓഫ് എ റെവല്യൂഷണറി |last=ക്രോംപ്ടൺ |first=സാമുവൽ |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=ഗാരെത്ത് സ്റ്റീവൻസ് |isbn=1-4339-0053-X |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevaramaking00crom }} </cite> * <cite id=refDePalma2006> ദെ പാമ, ആന്റണി (2006). ''ദ മാൻ ഹു ഇൻവെന്റഡ് ഫിഡൽ: കാസ്ട്രോ, ക്യൂബ, ഹെർബർട്ട്.എൽ.മാത്യൂസ്. ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്''. ന്യൂയോർക്ക്: പബ്ലിക്ക് അഫയെർസ്. ISBN 1-58648-332-3.</cite>. * <cite id=refDorfman1999> ഏരിയൽ ഡോർഫ്മാൻ (June 14, 1999). ''[http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Time 100: ചെ ഗുവേര] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425121227/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html |date=2011-04-25 }}''. ''ടൈംസ് മാഗസിൻ''.</cite> * <cite id=refDorschner1980> ഡോർഷ്നർ, ജോൺ ആന്റ് റോബർട്ടോ ഫാബ്രിസിയോ (1980). ''ദ വിൻഡ്സ് ഓഫ് ഡിസംബർ: ദ ക്യൂബൻ റെവല്യൂഷൺ ഓഫ് 1958''.ന്യൂയോർക്ക്: കൊവാർഡ്, മകാൻ & ജിയോഹെൻ. ISBN 0-698-10993-7.</cite>. * <cite id=refDumur1964> ഡ്യൂമർ, ജിൻ . ''[http://www.youtube.com/watch_popup?v=128waCCK40I&vq=small ചെ ഗുവേരയുമായുള്ള അഭിമുഖം]'' (വീഡിയോ ദൃശ്യം; 9:43; ഇംഗ്ലീഷ് അടിക്കുറിപ്പുകൾ).</cite> * <cite id=refFreeSoc>ഫ്രീ സൊസൈറ്റി പ്രൊജക്ട്. / ക്യൂബ ആർക്കെവ് (സെപ്തംബർ 30, 2009). "{{PDFlink|[http://cubaarchive.org/home/images/stories/truth%20and%20memory/victims_of_che_guevara_in_cuba_9.30.2009.pdf വിക്ടിംസ് ഓഫ് ചെഗുവേര ഇൻ ക്യൂബ: 1957 to 1959]|244&nbsp;KB}}". സമ്മിറ്റ്, ന്യൂ ജേർസി: ഫ്രീ സൊസൈറ്റി പ്രൊജക്ട്.</cite> * <cite id=refGalvez1999> ഗാൽവസ്, വില്ല്യം (1999). ''ചെ ഇൻ ആഫ്രിക്ക: ചെഗുവേരാ കോംഗോ ഡയറി''. മെൽബൺ: ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്, 1999. ISBN 1-876175-08-7.</cite> * <cite id=refTreto1991> റൗൾ ഗോമസ് (സ്പിംഗ് 1991). "[http://www.jstor.org/stable/2633612 തെർട്ടി ഇയേഴ്സ് ഓഫ് റെവല്യൂഷണറി ക്യൂബൻ ലോ]". ''ലാറ്റിൻ അമേരിക്കൻ പെർസ്പക്ടീവ്സ്'' '''18(2)''', ക്യൂബൻ വ്യൂസ് ഓൺ ദ റെവല്യൂഷൺ. 114–125.</cite>. *<cite id=refGott2004>{{cite book |title=''ക്യൂബ എ ന്യൂ ഹിസ്റ്ററി'' |last=ഗോത് |first=റിച്ചാർഡ് |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=യേൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി പ്രസ്സ് |location= |isbn=0-300-10411-1 |pages= |url=https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott }}</cite> * <cite id=refGott2005> ഗോത് , റിച്ചാർഡ് (ഓഗസ്റ്റ് 11, 2005). "[http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm ബൊളീവിയ ഓൺ ദ ഡേ ഓഫ് ഡെത്ത് ഓഫ് ചെ ഗുവേര] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm |date=2005-11-26 }}". ''ലെ മോന്ദെ ഡിപ്ലോമാറ്റിക്''. ശേഖരിച്ചത് ഫെബ്രുവരി 26, 2006.</cite>. * <cite id=refGrant2007> ഗ്രാന്റ് , വിൽ (ഒക്ടോബർ 8, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7027619.stm സി.ഐ.എ മാൻ റീകൗണ്ട്സ് ചെ ഗുവേരാസ് ഡെത്ത്]". ''ബി.ബി.സി ന്യൂസ്''. ശേഖരിച്ചത് ഫെബ്രുവരി 29, 2008.</cite> * <cite id=refGuevara1995> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (1995). ''മോട്ടോർ സൈക്കിൾ ഡയറീസ്''. ലണ്ടൻ: വെർസോ ബുക്ക്സ്.</cite> * <cite id=refGuevara1996> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (എഡിറ്റർ വാട്ടേർസ്, മേരി ആലീസ്) (1996). ''എപ്പിസോഡ്സ് ഓഫ് ദ ക്യൂബൻ റെവല്യൂഷണറി വാർ 1956–1958''. ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ്: പാത്ഫൈൻഡർ. ISBN 0-87348-824-5.</cite> * <cite id=refGuevara1965> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (1965). "ചെ ഗുവേരാസ് ഫെയർവെൽ ലെറ്റർ".</cite> * <cite id=refGuevara1967a> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (1967a). "മെസ്സേജ് ടു ദ ട്രൈകോൺടിനെന്റൽ''"</cite> * <cite id=refGuevara1967b> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (1967b). ''"ബൊളീവിയൻ ഡയറി"''. എഴുതിയത് 1966–1967.</cite>. * <cite id=refGuevara1969> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (എഡിറ്റേഴ്സ് ബൊണാഷ്യ, റോളണ്ടോ. ഇ. നെൽസൺ.പി.വാൽഡെസ് 1969). സെലക്ടട് വർക്സ് ഓഫ് ഏണസ്റ്റോ ചെ ഗുവേര, കേംബ്രിഡ്ജ്, എം.ഐ.ടി.പ്രസ്സ്. ISBN 0-262-52016-8</cite> *<cite id=refGuevara2009>{{cite book |title=ഡയറീസ് ഓഫ് ഏണസ്റ്റോ ചെഗുവേര |last=ഗുവേര |first=ഏണസ്റ്റോ |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ് |location= |isbn=1-920888-93-4 |pages= |url=https://archive.org/details/chediariesoferne00guev }}</cite>. * <cite id=refGuevara1972> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (1972). ''പസാജെസ് ദെ ലാ ഗുവേര റെവല്യൂഷണറിയ''.</cite> * <cite id=refGuevara2000> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" ''ദ ആഫ്രിക്കൻ ഡ്രീം''.ന്യൂയോർക്ക്: ഗ്രോവ് പബ്ലിഷേഴ്സ്. ISBN 0-8021-3834-9.</cite> * <cite id=refGuevara2005> ചെ ഗുവേര, ഏണസ്റ്റോ "ചെ" (2005). "[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm സോഷ്യലിസം ആന്റ് മാൻ ഇൻ ക്യൂബ]" (First published മാർച്ച് 12, 1965 ''ചെ ഗുവേര റീഡർ'. (1997). ഓഷ്യൻ പ്രസ്സ്. ISBN 1-875284-93-1</cite> {{refend}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{Multicol}} * എ.ബി.സി വാർത്തകൾ: [http://abcnews.go.com/Exclusiva/popup?id=3703359 "ചെ ഗുവേര ജീവിതവും മരണവും"] * ചെ ഗുവേര ഇന്റർനെറ്റ് ആർച്ചീവ്: [http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm പ്രസംഗങ്ങൾ] '''----''' [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm ചിത്രങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }} * സി.എൻ.എൻ (വീഡിയോ): [http://www.cnn.com/video/#/video/world/2008/05/29/black.uk.che.guevera.cnn "ചെ ഗുവേര തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രം"] * ചെ ഗുവേരയുടെ മരണം: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html തരംതിരിക്കപ്പെടാത്ത ചില രേഖകൾ , അമേരിക്ക] * ഇന്നത്തെ ജനാധിപത്യം: [http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2007/oct/video/dnB20071009a.rm&proto=rtsp "ചെ ഗുവേരയുടെ ജീവിതം"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826044759/http://play.rbn.com/?url=demnow%2Fdemnow%2Fdemand%2F2007%2Foct%2Fvideo%2FdnB20071009a.rm&proto=rtsp |date=2013-08-26 }} * ഡിസ്ക്കവറി ചാനൽ: [http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 ഏണസ്റ്റോ ചെ ഗുവേര] {{Multicol-break}} * ഹിസ്റ്ററി ഇന്റർനാഷണൽ: [http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747&hl=en "ഒരു മോട്ടോർസൈക്കിൾ യാത്ര"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111121050945/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747&hl=en |date=2011-11-21 }} * എം.എസ്.എൻ.ബി.സി: [http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2/ "ക്യൂബയിൽ ചെ , ഇപ്പോഴും വിപ്ലവം വിൽക്കുന്നു"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929123027/http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2 |date=2009-09-29 }} * ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് : [http://www.nytimes.com/interactive/2007/10/08/world/americas/20071008_CHE_AUDIO_GRAPHIC.html# വിപ്ലവാത്മകമായ ഒരു ജീവിതം"] * റോയിട്ടേഴ്സ് : [http://www.reuters.com/news/pictures/slideshow?collectionId=1138#a=1 ചെ ഗുവേരയെ ബഹുമാനിക്കുമ്പോൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528152011/http://www.reuters.com/news/pictures/slideshow?collectionId=1138#a=1 |date=2010-05-28 }} * സ്ലേറ്റ് മാസിക : [http://todayspictures.slate.com/20080610/ സചിത്രലേഖനം , ചെ ഗുവേര] * ഹിസ്റ്ററി ചാനൽ: [http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 ചെ ഗുവേരയുടെ കഥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 |date=2011-11-15 }} {{Multicol-end}} {{Communism}} [[വർഗ്ഗം:1928-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1967-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജൂൺ 14-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒക്ടോബർ 9-ന് മരിച്ചവർ]] {{commons|Che Guevara}} [[വർഗ്ഗം:ഗറില്ല യുദ്ധനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മാർക്സിസ്റ്റ് തത്ത്വചിന്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:മാർക്സിസം]] [[വർഗ്ഗം:സോഷ്യലിസം]] [[വർഗ്ഗം:അർജന്റീനിയൻ വിപ്ലവകാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:നിരീശ്വരവാദികൾ]] [[വർഗ്ഗം:മാർക്സിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തികർ]] g6b3kj3aj40ged8o3wvbwxpgn4j6kxg 0 48184 4651486 4575693 2026-07-29T00:06:41Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651486 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Jammu}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = ജമ്മു | native_name = जम्मू | native_name_lang = ദോഗ്രി | other_name = ജമ്മു താവി | settlement_type = നഗരം | image_skyline = View_of_Jammu_city_and_the_Tawi_River.jpg | image_alt = | image_caption = ജമ്മുവും [[Tawi River|താവി നദിയും]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Jammu and Kashmir | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 32.73 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 74.87 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = രാജ്യം | subdivision_name = {{flag|ഇന്ത്യ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|സംസ്ഥാനം]] | subdivision_name1 = [[Jammu and Kashmir|ജമ്മു-കശ്മീർ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ജില്ല]] | subdivision_name2 = [[Jammu district|ജമ്മു]] | established_title = Settled | established_date = 2900 ബി.സി. | founder = രാജാ ജംബുലോചൻ | named_for = | government_type = മുൻസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷൻ | governing_body = Jammu Municipal corporation and Jammu Development Authority | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 167 | elevation_footnotes = | elevation_m = 327 | population_total = 651,826 ''(Municipal Corporation)'' | population_total = 951,373 ''(Urban agglomeration)'' | population_as_of = 2011 | population_rank = 2 | population_density_km2 = 5697 | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ഭാഷകൾ | demographics1_title1 = ഔദ്യോഗികം | demographics1_info1 = [[Urdu|ഉർദു]] | demographics_type2 = ഭാഷകൾ | demographics2_title2 = രണ്ടാം ഔദ്യോഗികം | demographics2_info2 = [[Dogri|ദോഗ്രി]], [[Punjabi Language|പഞ്ചാബി]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|പിൻ]] | postal_code = [http://www.citypincode.in/JAMMU_and_KASHMIR/JAMMU/Jammu_PINCODE 180001] | registration_plate = JK 02 | website = {{URL|jammu.nic.in}} | footnotes = }} [[ജമ്മു-കശ്മീർ|ജമ്മു-കശ്മീരി‍ന്റെ]] ശൈത്യകാലതലസ്ഥാനമാണ്‌ '''ജമ്മു'''(ദോഗ്രി: जम्मू, [[ഉർദു]]: جموں). [[നവംബർ]] മുതൽ [[ഏപ്രിൽ]] വരെ എല്ലാ സംസ്ഥാനകാര്യാനയങ്ങളും [[ശ്രീനഗർ|ശ്രീനഗറിൽനിന്നും]] ജമ്മുവിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടും. <ref>{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Jammu.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2008-08-28 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530224618/http://www.fallingrain.com/world/IN/12/Jammu.html |url-status=dead }}</ref> [[ദോഗ്രി]], [[കോട്‌ലി]], [[മിർപൂരി]], [[പഞ്ചാബി]], [[ഹിന്ദി]], [[ഉർദു]] എന്നിവയാണ്‌ പ്രധാന സംസാരഭാഷകൾ. ഉത്തര അക്ഷാംശം 32.73 പൂർവ്വ രേഖാംശം 74.87 -ൽ സമുദ്രനിരപ്പിൽനിന്നും 327 [[മീറ്റർ]] ഉയരത്തിലായാണ്‌ ജമ്മു സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. [[താവി നദി]] ജമ്മു നഗരത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. == അവലംബങ്ങൾ == <references/> {{India state and UT capitals}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ സംസ്ഥാനതലസ്ഥാനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജമ്മു-കശ്മീരിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] {{JammuKashmir-geo-stub}} esqmia2nnqp5z7ecd6vie2s90v7k87r 0 67824 4651531 4526189 2026-07-29T06:24:13Z Meenakshi nandhini 99060 4651531 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] d5lnkbkemzvn4hhhqvw0yoopi6do7w7 4651532 4651531 2026-07-29T06:24:55Z Meenakshi nandhini 99060 4651532 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] jul0iegkxrqrh01az5zuncvam19pked 4651533 4651532 2026-07-29T06:26:17Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651533 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] rgrjhkwwudk7s7n929es7mfk4vjr0vf 4651534 4651533 2026-07-29T06:29:56Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651534 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] imu39q8eeo58pto8ynwjjc29skno3s6 4651535 4651534 2026-07-29T06:31:33Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651535 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] cnslsgju7wrjtybk2j8n18rk7ev2aae 4651537 4651535 2026-07-29T06:33:09Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലക്ഷ്യങ്ങൾ */ 4651537 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == വിവാദങ്ങൾ == 2019 ജനുവരി 2 ന് പുലർച്ചെ, ചെന്നൈയിലെ തൗസന്റ് ലൈറ്റ്സ് ഏരിയയിലുള്ള കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കേരള ഹൗസ് ഹോട്ടലിൽ ഹിന്ദു മുന്നണിയിലെ പത്ത് അംഗങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചു കയറി ഹോട്ടലിന്റെ ജനൽച്ചില്ലുകൾ തകർത്തു. പൊതു സ്വത്ത് നശിപ്പിച്ചതിനും, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കും, മോശം ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചതിനും ആറ് അംഗങ്ങളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം നൽകിയ ശേഷം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ശബരിമലയിൽ പ്രവേശിച്ച അതേ ദിവസമാണ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-bhavan-chennai-attacked-hindu-munnani-over-sabarimala-94422|title=Kerala Bhavan in Chennai attacked by Hindu Munnani over Sabarimala|website=The news minute|access-date=2020-01-08}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] njzl5vgl341vob1kjh2wouobl60wrku 4651538 4651537 2026-07-29T06:39:19Z Meenakshi nandhini 99060 /* ലക്ഷ്യങ്ങൾ */ 4651538 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == വിവാദങ്ങൾ == 2019 ജനുവരി 2 ന് പുലർച്ചെ, ചെന്നൈയിലെ തൗസന്റ് ലൈറ്റ്സ് ഏരിയയിലുള്ള കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കേരള ഹൗസ് ഹോട്ടലിൽ ഹിന്ദു മുന്നണിയിലെ പത്ത് അംഗങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചു കയറി ഹോട്ടലിന്റെ ജനൽച്ചില്ലുകൾ തകർത്തു. പൊതു സ്വത്ത് നശിപ്പിച്ചതിനും, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കും, മോശം ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചതിനും ആറ് അംഗങ്ങളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം നൽകിയ ശേഷം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ശബരിമലയിൽ പ്രവേശിച്ച അതേ ദിവസമാണ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-bhavan-chennai-attacked-hindu-munnani-over-sabarimala-94422|title=Kerala Bhavan in Chennai attacked by Hindu Munnani over Sabarimala|website=The news minute|access-date=2020-01-08}}</ref> == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] a2k69fn2sitahg5k9ku62uu6fs985hi 4651540 4651538 2026-07-29T06:43:54Z Meenakshi nandhini 99060 /* വിവാദങ്ങൾ */ 4651540 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == വിവാദങ്ങൾ == 2019 ജനുവരി 2 ന് പുലർച്ചെ, ചെന്നൈയിലെ തൗസന്റ് ലൈറ്റ്സ് ഏരിയയിലുള്ള കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കേരള ഹൗസ് ഹോട്ടലിൽ ഹിന്ദു മുന്നണിയിലെ പത്ത് അംഗങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചു കയറി ഹോട്ടലിന്റെ ജനൽച്ചില്ലുകൾ തകർത്തു. പൊതു സ്വത്ത് നശിപ്പിച്ചതിനും, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കും, മോശം ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചതിനും ആറ് അംഗങ്ങളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം നൽകിയ ശേഷം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ശബരിമലയിൽ പ്രവേശിച്ച അതേ ദിവസമാണ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-bhavan-chennai-attacked-hindu-munnani-over-sabarimala-94422|title=Kerala Bhavan in Chennai attacked by Hindu Munnani over Sabarimala|website=The news minute|access-date=2020-01-08}}</ref> == ആസ്തി== ഹൈറ്റേജ് ഫൈവ് സ്റ്റാർ റിസോർട്ടുകൾ മുതൽ ബജറ്റ് അക്കൊമഡേഷൻ വരെയുള്ള 40-ലധികം ആസ്തികൾ കെടിഡിസിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. ഹോട്ടൽ വിഭാഗത്തിൽ അഞ്ച് ബ്രാൻഡുകളുടെയും ഹോട്ടൽ ഇതര ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി വിഭാഗത്തിൽ രണ്ട് ബ്രാൻഡുകളുടെയും കീഴിൽ ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] k7m3ysrt9d0tefo0pp1d8x8shgv4aww 4651549 4651540 2026-07-29T07:05:39Z Meenakshi nandhini 99060 /* ആസ്തി */ 4651549 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == വിവാദങ്ങൾ == 2019 ജനുവരി 2 ന് പുലർച്ചെ, ചെന്നൈയിലെ തൗസന്റ് ലൈറ്റ്സ് ഏരിയയിലുള്ള കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കേരള ഹൗസ് ഹോട്ടലിൽ ഹിന്ദു മുന്നണിയിലെ പത്ത് അംഗങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചു കയറി ഹോട്ടലിന്റെ ജനൽച്ചില്ലുകൾ തകർത്തു. പൊതു സ്വത്ത് നശിപ്പിച്ചതിനും, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കും, മോശം ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചതിനും ആറ് അംഗങ്ങളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം നൽകിയ ശേഷം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ശബരിമലയിൽ പ്രവേശിച്ച അതേ ദിവസമാണ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-bhavan-chennai-attacked-hindu-munnani-over-sabarimala-94422|title=Kerala Bhavan in Chennai attacked by Hindu Munnani over Sabarimala|website=The news minute|access-date=2020-01-08}}</ref> == ആസ്തി== ഹൈറ്റേജ് ഫൈവ് സ്റ്റാർ റിസോർട്ടുകൾ മുതൽ ബജറ്റ് അക്കൊമഡേഷൻ വരെയുള്ള 40-ലധികം ആസ്തികൾ കെടിഡിസിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. ഹോട്ടൽ വിഭാഗത്തിൽ അഞ്ച് ബ്രാൻഡുകളുടെയും ഹോട്ടൽ ഇതര ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി വിഭാഗത്തിൽ രണ്ട് ബ്രാൻഡുകളുടെയും കീഴിൽ ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. === ഹെറിറ്റേജ് റേഞ്ച് ഹോട്ടലുകൾ === ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തിന് പേരുകേട്ട 3 ഫ്ലാഗ്ഷിപ്പ് പ്രോപ്പർട്ടികൾ കെടിഡിസിക്ക് സ്വന്തമാണ്. * [[കൊച്ചി]]യിലെ [[ബോൾഗാട്ടി പാലസ്|ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡ് റിസോർട്ട്]], [[ബോൾഗാട്ടി പാലസ്]] ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, [[നെതർലാൻഡ്‌സിന്]] പുറത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഡച്ച് കൊട്ടാരമാണിത്.<ref>{{cite web|title=KTDC Hotels & Resorts|url=http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/KTDC-Hotels.html|access-date=21 June 2012|archive-date=6 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706090513/http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/KTDC-Hotels.html|url-status=dead}}</ref> 1635-ൽ ഇന്ത്യയിലെ ഡച്ച് ഗവർണറുടെ കൊട്ടാരമായി നിർമ്മിച്ച ഈ കൊട്ടാരം താമസിയാതെ തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രാജ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസിയായി മാറി. ബോൾഗാട്ടി റിസോർട്ടിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ കൊട്ടാരം. ഐലൻഡ് റിസോർട്ട് എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു പ്രോപ്പർട്ടി കൂടി ഇവിടെയുണ്ട്. 9-ഹോളുകളുള്ള ഗോൾഫ് കളിക്കളവും കുതിരസവാരി ട്രാക്കുകളും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങളുമുണ്ട്. * [[മസ്കോട്ട് ഹോട്ടൽ]], സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ [[തിരുവനന്തപുരത്ത്]] ആണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് 1902 ൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു പൈതൃക സ്വത്താണിത്. 1949 വരെ തിരുവിതാംകൂർ ആർമി ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ആർമി സെന്ററിനെയും താമസിപ്പിച്ചിരുന്നു. * തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ മുൻ വേനൽക്കാല കൊട്ടാരമായിരുന്ന ലേക്ക് പാലസ്, പെരിയാർ തടാകത്തിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള ഒരു ദ്വീപിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് - പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് ബോട്ടിൽ 20 മിനിറ്റ് അകലെ. [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവി]]നുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു ===സ്പെഷ്യാലിറ്റി റേഞ്ച് ഹോട്ടലുകൾ=== വിനോദ സഞ്ചാരികളെ ലക്ഷ്യമിട്ട് കെടിഡിസിക്ക് 7 റിസോർട്ട് ശൈലിയിലുള്ള ഹോട്ടൽ പ്രോപ്പർട്ടികൾ ഉണ്ട്. പ്രീമിയം ശ്രേണിയിലുള്ള എല്ലാ പ്രോപ്പർട്ടികളും വ്യക്തിഗതമായി ബ്രാൻഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു. * [[കൊച്ചി മറീന|മറീന ഹൗസ്]]: ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ [[മറീന]].. [[കൊച്ചി]]യിലെ ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡിൽ (പടിഞ്ഞാറ്) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 24 മുറികളുള്ള മറീന ഹൗസ് കെടിഡിസിയാണ് നടത്തുന്നത്. ഉല്ലാസബോട്ടുകൾക്കായി 34 ബെർത്തിംഗ് സ്‌പെയ്‌സുകളും യാത്രക്കാർക്ക് കപ്പലിൽ കയറാനും ഇറങ്ങാനുമുള്ള സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം യാത്രക്കാർക്ക് വിശ്രമിക്കാൻ മറീന ക്ലബ് ഹൗസും ഈ സൗകര്യത്തിലുണ്ട്. * ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡ് റിസോർട്ട്- ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡിന്റെ ഭാഗമായ ഈ റിസോർട്ടിൽ 9-ഹോളുകളുള്ള ഗോൾഫ് കളിക്കളം, ഒരു കുതിര ട്രാക്ക്, ഹണിമൂൺ കോട്ടേജുകൾ, സ്വകാര്യ ഉദ്യാനങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള ലോകോത്തര നഗര റിസോർട്ട് ആണ്. * പെരിയാർ നാഷണൽ പാർക്കിനുള്ളിൽ നിർമ്മിച്ച [[തേക്കടി]] ആരണ്യ നിവാസ് ഒരു ഫൈവ് സ്റ്റാർ ജംഗിൾ ലോഡ്ജാണ്. * വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായ കുമരകത്തിലെ [[വേമ്പനാട് തടാകത്തിന്]] മുകളിൽ നിർമ്മിച്ച ലേക്ക് കോട്ടേജ് സ്യൂട്ടുകളുടെ ഒരു കൂട്ടമാണ് വാട്ടർസ്കേപ്സ് [[കുമരകം]]. * കോവളം ബീച്ചിലെ ഒരു ഫൈവ് സ്റ്റാർ പ്രോപ്പർട്ടിയായ സമുദ്ര ബീച്ച് [[കോവളം]] * ഫോർ-സ്റ്റാർ ഹോട്ടലായി പുതുക്കിപ്പണിത ഒരു ഹെറിറ്റേജ് കൊളോണിയൽ ടീ എസ്റ്റേറ്റ് ബംഗ്ലാവായ ടീ കൗണ്ടി [[മൂന്നാർ]] * സുവാസം ലേക്ക് റിസോർട്ട് [[ആലപ്പുഴ]], തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ടിന് സമീപം, ശക്തമായ വേമ്പണ്ടു തടാകത്തിന് അഭിമുഖമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ പ്രോപ്പർട്ടിയാണ്. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] pa2gjw2myd4lcjjfyw72c9qolfihpx2 4651550 4651549 2026-07-29T07:06:30Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഹെറിറ്റേജ് റേഞ്ച് ഹോട്ടലുകൾ */ 4651550 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|KTDC}} {{Infobox Organization |name = കെ ടി ഡി സി |image = KTDC.jpg |image_border = |size = 150px |caption = കെ.ടി.ഡി.സി. യുടെ ലോഗോ |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = ''Official host to God's own country'' <br /> ''ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് ഔദ്യോഗിക ആഥിതേയർ'' |formation = |extinction = |type = |status = |purpose = [[വിനോദസഞ്ചാരം]], ആതിഥേയത്വം |headquarters = [[തിരുവനന്തപുരം]] |location = |region_served = |membership = |language = [[മലയാളം]] |leader_title = |leader_name = |main_organ = |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }} [[കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം|കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരപരമായ]] കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ പ്രതിനിധി സ്ഥാപനമാണ് '''കെ.ടി.ഡി.സി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന '''കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്പ്മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ'''. ഇതിന്റെ ആസ്ഥാനം [[തിരുവനന്തപുരം|തിരുവനന്തപുരത്താണ്]]. കൂടാതെ ഇതിന് എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഓഫീസുകളുണ്ട്. മുൻ MLA [[പി.കെ. ശശി]] ആണ് ഇപ്പോഴത്തെ കെ.ടി.ഡി.സി ചെയർമാൻ..<ref>{{cite web|title=Record achievements for KTDC|url=http://hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|publisher=[[The Hindu]]|accessdate=30 August 2010|date=Nov 01, 2009|archive-date=2009-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20091105092758/http://www.hindu.com/2009/11/01/stories/2009110155040500.htm|url-status=dead}}</ref> == ചരിത്രം == 1960 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായിരുന്നു. കേരളത്തെ ഒരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ സംരംഭം തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പ്രിൻസ് കൺസോർട്ട് കേണൽ ഗോദവർമ്മ രാജ (അന്നത്തെ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്ഞിയുടെ ഭർത്താവ്) തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ ജനപ്രിയമാക്കുന്നതിനായി കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ആരംഭിച്ചു. തിരുവിതാംകൂർ ഇന്ത്യയുമായി ലയിച്ചപ്പോൾ, കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിന് കീഴിലുള്ള ഒരു സ്വകാര്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കുശേഷം 20 വർഷത്തിലേറെയായി, കേരളം ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി അവഗണിച്ചു. കെടിഎല്ലിനെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ കമ്പനികളും ഈ അവസരം മുതലെടുത്തു . 1960 കളിൽ, തോമസ് കുക്കുമായി സഹകരിച്ച് കെടിഎൽ സ്വർണ്ണം നേടി. കോവളം ബീച്ചിൽ ഹിപ്പി സംസ്കാരത്തിന്റെ ആവിർഭാവത്തിന് തുടക്കമിട്ട പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ കോവളത്തെ ജനപ്രിയമാക്കാൻ തുടങ്ങി. കോവളത്തേക്കുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ ശക്തമായ ഒഴുക്ക്, ടൂറിസത്തെ ഒരു പ്രധാന വ്യവസായമായി പരിഗണിക്കാൻ കേരള സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. കേരള ടൂർസ് ലിമിറ്റഡ് ദേശസാൽക്കരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, അത് താമസിയാതെ നിയമപരമായ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടു. ഇതിന്റെ ഫലമായി 1966 ൽ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ (കെ.ടി.ഡി.സി) എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ സ്ഥാപനം ആരംഭിക്കാൻ സർക്കാർ ആലോചിച്ചു.<ref>{{cite web|title=GODAVARMA RAJA (COLONEL) : IMPORTANT PERSONALITIES :|url=http://www.keralawindow.net/imp_g.html|website=keralawindow.net|publisher=keralawindow.net|access-date=12 April 2016}}</ref> ഒരു സർക്കാർ വകുപ്പായി ആരംഭിച്ച കെടിഡിസി 1970-കളോടെ ഒരു പ്രത്യേക വാണിജ്യ സ്ഥാപനമായി മാറി. കേരള സർക്കാരിന്റെ നിരവധി പ്രീമിയം ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ കണ്ടെത്തി ഹോട്ടൽ ബ്രാൻഡുകളാക്കി മാറ്റി. കേരള ടൂറിസം പ്രമോഷൻ കൗൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റ് കൂടിയായിരുന്നു ലെഫ്റ്റനന്റ് കേണൽ ജി. വി. രാജ. കോവളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു.<ref>{{cite news|title=G.V. Raja birth centenary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/G.V.-Raja-birth-centenary/article15320227.ece|date=12 October 2008|access-date=26 May 2018|newspaper=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|title=G. V. Raja Convention Centre|url=https://www.keralatourism.org/news/gv-raja-convention-centre/1507|access-date=12 April 2016}}</ref> ==ലക്ഷ്യങ്ങൾ== # കേരളത്തെ ഒരു മുൻനിര വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # കേരളത്തിനുള്ളിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെ കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക # പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ സഹായകരമായ പിന്തുണ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഉയർന്ന നിലവാരമുള്ള ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി സേവനങ്ങൾ നൽകുക # വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ വിവരങ്ങൾക്കും മറ്റ് അനുബന്ധ വിവരങ്ങൾക്കും ഏക ഉറവിട ലക്ഷ്യസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുക. # സാമ്പത്തികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രായോഗിക പദ്ധതികളിലൂടെ സർക്കാരിന് ഉയർന്ന വരുമാനം ഉറപ്പാക്കുകയും അതുവഴി തൊഴിൽ നൽകുകയും ചെയ്യുക. == വിവാദങ്ങൾ == 2019 ജനുവരി 2 ന് പുലർച്ചെ, ചെന്നൈയിലെ തൗസന്റ് ലൈറ്റ്സ് ഏരിയയിലുള്ള കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള കേരള ഹൗസ് ഹോട്ടലിൽ ഹിന്ദു മുന്നണിയിലെ പത്ത് അംഗങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചു കയറി ഹോട്ടലിന്റെ ജനൽച്ചില്ലുകൾ തകർത്തു. പൊതു സ്വത്ത് നശിപ്പിച്ചതിനും, ക്രിമിനൽ ഭീഷണിക്കും, മോശം ഭാഷ ഉപയോഗിച്ചതിനും ആറ് അംഗങ്ങളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തതായി പറയപ്പെടുന്നു. സുപ്രീം കോടതി ഭരണഘടനാപരമായ അവകാശം നൽകിയ ശേഷം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ ശബരിമലയിൽ പ്രവേശിച്ച അതേ ദിവസമാണ് ആക്രമണങ്ങൾ നടന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-bhavan-chennai-attacked-hindu-munnani-over-sabarimala-94422|title=Kerala Bhavan in Chennai attacked by Hindu Munnani over Sabarimala|website=The news minute|access-date=2020-01-08}}</ref> == ആസ്തി== ഹൈറ്റേജ് ഫൈവ് സ്റ്റാർ റിസോർട്ടുകൾ മുതൽ ബജറ്റ് അക്കൊമഡേഷൻ വരെയുള്ള 40-ലധികം ആസ്തികൾ കെടിഡിസിയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. ഹോട്ടൽ വിഭാഗത്തിൽ അഞ്ച് ബ്രാൻഡുകളുടെയും ഹോട്ടൽ ഇതര ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി വിഭാഗത്തിൽ രണ്ട് ബ്രാൻഡുകളുടെയും കീഴിൽ ഇവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. === ഹെറിറ്റേജ് റേഞ്ച് ഹോട്ടലുകൾ === ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യത്തിന് പേരുകേട്ട 3 ഫ്ലാഗ്ഷിപ്പ് പ്രോപ്പർട്ടികൾ കെടിഡിസിക്ക് സ്വന്തമാണ്. * [[കൊച്ചി]]യിലെ [[ബോൾഗാട്ടി പാലസ്|ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡ് റിസോർട്ട്]], [[ബോൾഗാട്ടി പാലസ്]] ഇവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്, [[നെതർലാൻഡ്‌സിന്]] പുറത്തുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ഡച്ച് കൊട്ടാരമാണിത്.<ref>{{cite web|title=KTDC Hotels & Resorts|url=http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/KTDC-Hotels.html|access-date=21 June 2012|archive-date=6 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706090513/http://www.keralatourismdevelopmentcorporation.com/KTDC-Hotels.html|url-status=dead}}</ref> 1635-ൽ ഇന്ത്യയിലെ ഡച്ച് ഗവർണറുടെ കൊട്ടാരമായി നിർമ്മിച്ച ഈ കൊട്ടാരം താമസിയാതെ തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി രാജ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡൻസിയായി മാറി. ബോൾഗാട്ടി റിസോർട്ടിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ കൊട്ടാരം. ഐലൻഡ് റിസോർട്ട് എന്ന പേരിൽ മറ്റൊരു പ്രോപ്പർട്ടി കൂടി ഇവിടെയുണ്ട്. 9-ഹോളുകളുള്ള ഗോൾഫ് കളിക്കളവും കുതിരസവാരി ട്രാക്കുകളും മറ്റ് സൗകര്യങ്ങളുമുണ്ട്. * [[മസ്കോട്ട് ഹോട്ടൽ]], സംസ്ഥാന തലസ്ഥാനമായ [[തിരുവനന്തപുരത്ത്]] ആണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് 1902 ൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു പൈതൃക സ്വത്താണിത്. 1949 വരെ തിരുവിതാംകൂർ ആർമി ഉദ്യോഗസ്ഥരെയും ആർമി സെന്ററിനെയും താമസിപ്പിച്ചിരുന്നു. * തിരുവിതാംകൂർ രാജാവിന്റെ മുൻ വേനൽക്കാല കൊട്ടാരമായിരുന്ന ലേക്ക് പാലസ്, പെരിയാർ തടാകത്തിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള ഒരു ദ്വീപിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത് - പ്രധാന ഭൂപ്രദേശത്ത് നിന്ന് ബോട്ടിൽ 20 മിനിറ്റ് അകലെ [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർവി]]നുള്ളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു ===സ്പെഷ്യാലിറ്റി റേഞ്ച് ഹോട്ടലുകൾ=== വിനോദ സഞ്ചാരികളെ ലക്ഷ്യമിട്ട് കെടിഡിസിക്ക് 7 റിസോർട്ട് ശൈലിയിലുള്ള ഹോട്ടൽ പ്രോപ്പർട്ടികൾ ഉണ്ട്. പ്രീമിയം ശ്രേണിയിലുള്ള എല്ലാ പ്രോപ്പർട്ടികളും വ്യക്തിഗതമായി ബ്രാൻഡ് ചെയ്തിരിക്കുന്നു. * [[കൊച്ചി മറീന|മറീന ഹൗസ്]]: ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ [[മറീന]].. [[കൊച്ചി]]യിലെ ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡിൽ (പടിഞ്ഞാറ്) സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന 24 മുറികളുള്ള മറീന ഹൗസ് കെടിഡിസിയാണ് നടത്തുന്നത്. ഉല്ലാസബോട്ടുകൾക്കായി 34 ബെർത്തിംഗ് സ്‌പെയ്‌സുകളും യാത്രക്കാർക്ക് കപ്പലിൽ കയറാനും ഇറങ്ങാനുമുള്ള സൗകര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം യാത്രക്കാർക്ക് വിശ്രമിക്കാൻ മറീന ക്ലബ് ഹൗസും ഈ സൗകര്യത്തിലുണ്ട്. * ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡ് റിസോർട്ട്- ബോൾഗാട്ടി ഐലൻഡിന്റെ ഭാഗമായ ഈ റിസോർട്ടിൽ 9-ഹോളുകളുള്ള ഗോൾഫ് കളിക്കളം, ഒരു കുതിര ട്രാക്ക്, ഹണിമൂൺ കോട്ടേജുകൾ, സ്വകാര്യ ഉദ്യാനങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള ലോകോത്തര നഗര റിസോർട്ട് ആണ്. * പെരിയാർ നാഷണൽ പാർക്കിനുള്ളിൽ നിർമ്മിച്ച [[തേക്കടി]] ആരണ്യ നിവാസ് ഒരു ഫൈവ് സ്റ്റാർ ജംഗിൾ ലോഡ്ജാണ്. * വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായ കുമരകത്തിലെ [[വേമ്പനാട് തടാകത്തിന്]] മുകളിൽ നിർമ്മിച്ച ലേക്ക് കോട്ടേജ് സ്യൂട്ടുകളുടെ ഒരു കൂട്ടമാണ് വാട്ടർസ്കേപ്സ് [[കുമരകം]]. * കോവളം ബീച്ചിലെ ഒരു ഫൈവ് സ്റ്റാർ പ്രോപ്പർട്ടിയായ സമുദ്ര ബീച്ച് [[കോവളം]] * ഫോർ-സ്റ്റാർ ഹോട്ടലായി പുതുക്കിപ്പണിത ഒരു ഹെറിറ്റേജ് കൊളോണിയൽ ടീ എസ്റ്റേറ്റ് ബംഗ്ലാവായ ടീ കൗണ്ടി [[മൂന്നാർ]] * സുവാസം ലേക്ക് റിസോർട്ട് [[ആലപ്പുഴ]], തണ്ണീർമുക്കം ബണ്ടിന് സമീപം, ശക്തമായ വേമ്പണ്ടു തടാകത്തിന് അഭിമുഖമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ പ്രോപ്പർട്ടിയാണ്. == പ്രവർത്തനങ്ങൾ == കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ജില്ലകളിലായി [[ഹോട്ടൽ|ഹോട്ടലുകൾ]], [[റിസോർട്ട്|റിസോർട്ടുകൾ]] കൂടാതെ വിശ്രമ മന്ദിരങ്ങൾ എന്നിവ ഇവർ നടത്തുന്നു. ചൈത്രം ,സമുദ്ര തമരിൻസ് എന്നിവ പ്രധാന സ്ഥാപനങ്ങളാണ് . ചെന്നയിൽ റെയിൻ ഡ്രാപ്സ് എന്ന സത്രം ഉണ്ട് . ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഹോട്ടൽ സമുച്ചയങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. മൂന്ന് പ്രധാന ഫ്ലാഗ് ഷിപ് സ്ഥാപനങ്ങളാണ് ബോൾഗാട്ടി പാലസ്, മസ്ക്കറ്റ് ഹോട്ടൽ പെരിയാർ റിസോർട്ട് എന്നിവ ..ചെലവു കുറഞ്ഞ ഹോട്ടൽ പദ്ധതിയാണ് തമരിന്റ് ഈ സി. അടുത്തിടെ ആരംഭിച്ച ക്ലോക് റൂം സംവിധാനം ആണ് ടേക് എ ബ്രേക്ക് == അവലംബം == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|Kerala Tourism Development Corporation}} *[http://www.keralatourism.org/ The Official Website Of Kerala Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} *[http://www.ktdc.com/ Official site of KTDC]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=മേയ് 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 4d5hmq3zo76avl5xzij80pelak8o1fg 0 68457 4651485 4575774 2026-07-28T23:56:57Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651485 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jabalpur}} <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details --> {{Infobox Indian Jurisdiction |native_name = ജബൽ‌പൂർ |locator_position = left |latd = 23.15 |longd = 79.97 |state_name = Madhya Pradesh |district = [[Jabalpur district|Jabalpur]] |leader_title = Mayor |leader_name = Sushila Singh |altitude = 1393 |population_as_of = 2001 |population_total = 1117200 |population_density = 110 |area_magnitude = |area_total = 10000 |area_telephone = 0761 |postal_code = 482 00x |vehicle_code_range = MP-20 |footnotes = }} [[മധ്യപ്രദേശ്]] സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു പട്ടണമാണ് '''ജബൽ‌പൂർ''' .({{lang-hi|जबलपुर}}). [[ജബൽ‌പൂർ ജില്ല|ജബൽ‌പൂർ ജില്ലയുടെ]] ഭരണകൂടത്തിന്റെ കീഴിലാണ് ഇത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 2001 ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ജബൽ‌പൂർ ഇന്ത്യയിലെ 27 മത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. <ref name=autogenerated3>{{Cite web |url=http://des.delhigovt.nic.in/Census2001/urbanplus.htm |title=List of Million Plus Urban Agglomerations Cities<!-- Bot generated title --> |access-date=2009-05-16 |archive-date=2010-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100907065935/http://des.delhigovt.nic.in/Census2001/urbanplus.htm |url-status=dead }}</ref>. ലോകത്താകമാനം ഉള്ള കണക്കേടുപ്പ് പ്രകാരം ജബൽ‌പൂർ 325 മത്തെ വലിയ നഗരമാണ്. <ref name=autogenerated2>{{Cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_2006_4.html/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-16 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221060115/http://www.citymayors.com/statistics/urban_2006_4.html |url-status=dead }}</ref> 2020 ഓടെ , ജബൽ‌പൂർ ലോകത്തെ വലിയ പട്ടണങ്ങളിൽ 294-അം സ്ഥാനത്ത് എത്തുമെന്ന് കരുതുന്നു. <ref name=autogenerated9>{{Cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_2020_3.html/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-16 |archive-date=2009-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324090342/http://www.citymayors.com/statistics/urban_2020_3.html |url-status=dead }}</ref>. ഏറ്റവും കൂടുതൽ വളർച്ച നിരക്കുള്ള നഗരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ജബൽ‌പൂർ 121 മത്തെ സ്ഥാനത്താ‍ണ്. <ref name=autogenerated5>{{Cite web |url=http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth2.html/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-16 |archive-date=2009-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221060137/http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth2.html |url-status=dead }}</ref>. April 1, 2007 ൽ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി '''[[ISO-9001|ഐ.എസ്.ഒ. 9001]] ''' സർട്ടിഫികറ്റ് ലഭിച്ച ജില്ലയാണ് ജബൽ‌പൂർ . <ref name=autogenerated4>[http://jabalpur.nic.in/ISO.htm Government of India - Districts of Madhya Pradesh - Jabalpur - CM Anudan<!-- Bot generated title -->]</ref> == കാലാവസ്ഥ പട്ടിക == {{climate chart |Jabalpur |11|23|13 |13|26|15 |18|32|9 |23|37|4 |27|40|9 |27|35|121 |24|30|286 |24|28|300 |23|30|149 |20|30|20 |15|27|7 |11|23|7 |source=[http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=57624&refer=&units=metric Weatherbase] |float=center |clear=none }} സാധാരണ വേനൽക്കാലം ഇവിടെ മാർച്ച് മുതൽ ജൂൺ വരെയാണ്. ഒക്ടോബർ വരെ മഴക്കാലവും, പിന്നീട് നവംബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ ഇവിടെ മഞ്ഞുകാലവുമാണ്. == സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകൾ == 2001 ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം ഇവിടുത്തെ ജനസംഖ്യ <ref>{{GR|India}}</ref> 1276853 ആണ്. == അവലംബങ്ങൾ == {{reflist}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.jabalpur.nic.in/ ഔദ്യോഗിക സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306165425/http://jabalpur.nic.in/ |date=2010-03-06 }} * [http://www.jabalpurwala.com/ ജബൽ‌പൂരിനെ കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ] * {{wikivoyage|Jabalpur}} * [http://fallingrain.com/world/IN/35/Jabalpur.html FallingRain Map - elevation = 410m] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416055912/http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Jabalpur.html |date=2009-04-16 }} <!--start of Navigation boxes--><br clear=all> {{MadhyaPradesh-geo-stub}} {{Million-plus cities in India}} <!--end of Navigation boxes--> [[വർഗ്ഗം:മധ്യപ്രദേശിലെ പട്ടണങ്ങൾ]] 2acuse4ljovegacbyffh4ez4g16inok 0 69758 4651491 4614937 2026-07-29T02:09:08Z Meenakshi nandhini 99060 4651491 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}} [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] p56shmwso9nfovymjyj3xpq6s9dkkli 4651492 4651491 2026-07-29T02:14:34Z Meenakshi nandhini 99060 4651492 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}} [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 3ll0ifzjrs38hpm8wi42gz5810mf4qi 4651493 4651492 2026-07-29T02:17:15Z Meenakshi nandhini 99060 4651493 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}} [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] e92awmng1v0emoyb0ysl56i63b2x4e1 4651494 4651493 2026-07-29T02:20:36Z Meenakshi nandhini 99060 4651494 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}} [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] hey8eqzqcgwxv8quir65dmnk26dwl42 4651495 4651494 2026-07-29T02:21:49Z Meenakshi nandhini 99060 4651495 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}} [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] sytaa5pfbsmngektfhauosa1ahlriyu 4651496 4651495 2026-07-29T02:22:19Z Meenakshi nandhini 99060 4651496 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] l2u7irgfe4yao5y8b7wb1hgwmuediq1 4651499 4651496 2026-07-29T02:26:50Z Meenakshi nandhini 99060 4651499 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 4gtsd6ntbx5olu3fads4j9e7mple9v7 4651500 4651499 2026-07-29T02:29:53Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം */ 4651500 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] shsx93j5urpwkqz2swscjvy8dm6ndku 4651501 4651500 2026-07-29T02:36:59Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം */ 4651501 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 3cke6xomsu2k5cmxud3ternhb0gole3 4651502 4651501 2026-07-29T02:42:24Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം */ 4651502 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 9eyj7em1r310qvsxx8zmz2oi7nniatj 4651503 4651502 2026-07-29T02:51:37Z Meenakshi nandhini 99060 /* പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ */ 4651503 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] rw9d72it3e4dv0hj5312nxurkaz46c0 4651504 4651503 2026-07-29T02:52:41Z Meenakshi nandhini 99060 /* കടൽത്തീരങ്ങൾ */ 4651504 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 32b2eq24woe3o7c128b6nqqcju3bqcd 4651505 4651504 2026-07-29T02:54:12Z Meenakshi nandhini 99060 /* കായലുകൾ */ 4651505 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] gdxbhrvo94blbq9l2w2pzj35v18sgt2 4651506 4651505 2026-07-29T02:57:12Z Meenakshi nandhini 99060 /* കായലുകൾ */ 4651506 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 5q627a2xn8vyjnrel3w6euzs2w96lfr 4651507 4651506 2026-07-29T02:58:54Z Meenakshi nandhini 99060 /* മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ */ 4651507 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] mql9kg1pxyjmo3bey371wnfc12ggqx8 4651508 4651507 2026-07-29T03:04:05Z Meenakshi nandhini 99060 /* വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 4651508 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 1jb028ufww1nrillrnv93an4m5oc8ef 4651509 4651508 2026-07-29T03:08:54Z Meenakshi nandhini 99060 /* വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ */ 4651509 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 7ncp9cywkyqs16j57hm4vqreyflpog8 4651510 4651509 2026-07-29T03:11:53Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ */ 4651510 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ഗ്രാമ ദേവാലയത്തിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] ipzvrkfkrh377cdmgecx13oc9jk85ye 4651511 4651510 2026-07-29T03:13:45Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഉത്സവങ്ങൾ */ 4651511 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] tfzp70ipxhma6zlsaha6i36wolnyqwv 4651512 4651511 2026-07-29T03:15:05Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഉത്സവങ്ങൾ */ 4651512 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] gtf0pj72razjwemu8frltugkwz8gwi8 4651513 4651512 2026-07-29T03:17:22Z Meenakshi nandhini 99060 /* കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ */ 4651513 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 9mzrijb957aihwaq642til5kmeddlib 4651514 4651513 2026-07-29T03:18:10Z Meenakshi nandhini 99060 /* കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ */ 4651514 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] o9ees6e4xt9msiz85kr65jj81dq2wbj 4651515 4651514 2026-07-29T03:19:05Z Meenakshi nandhini 99060 /* മെഡിക്കൽ ടൂറിസം */ 4651515 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] mqe5q24aesgrciujqbz5qkzqfv5s87e 4651516 4651515 2026-07-29T03:19:31Z Meenakshi nandhini 99060 /* മെഡിക്കൽ ടൂറിസം */ 4651516 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] hlzynvtx8eylil41xz4z8l5d1ano2zj 4651517 4651516 2026-07-29T03:24:54Z Meenakshi nandhini 99060 /* സംസ്കാരം */ 4651517 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == [[File:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[Kathakali]] is one of a major form of classical Indian dance]] [[File:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|''Vishnu Moorthy [[Theyyam]]'' in ''Naduvilathu Kottam'' near [[Payyannur]], [[Kannur]].]] [[File:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[Theyyam]] is a Hindu religious ritual practiced in northern Kerala]] [[File:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[Kalaripayattu]] കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പ്രധാനമായും ഹിന്ദു ഉത്ഭവമാണ്. തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ തമിഴ് പൈതൃക പ്രദേശത്തു നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചത്. പിന്നീട്, വിദേശ സംസ്കാരങ്ങളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സമ്പർക്കത്തിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> കൂടിയാട്ടം, കഥകളി - കഥ ("കഥ"), കളി ("നാടകം") എന്നിവയിൽ നിന്ന് - അതിന്റെ ശാഖയായ കേരള നടനം, കൂത്ത് (സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡിക്ക് സമാനമാണ്), മോഹിനിയാട്ടം ("മോഹിനിയുടെ നൃത്തം"), തുള്ളൽ, പടയണി, തിറയാട്ടം, തെയ്യം എന്നിവ തദ്ദേശീയ പ്രകടന കലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് കലകൾ കൂടുതൽ മതപരവും ഗോത്രപരവുമായ പ്രമേയമാണ്. ഇതിൽ ചവിട്ടുനടകം, ഒപ്പന (യഥാർത്ഥത്തിൽ മലബാറിൽ നിന്ന്), ഇതിൽ നൃത്തം, താളാത്മകമായ കൈകൊട്ടൽ, ഇശൽ സ്വരങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കലാരൂപങ്ങളിൽ പലതും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സമകാലിക കലയെ കൂടുതൽ നോക്കുന്ന മിക്ക സാധാരണ കേരളീയർക്കും ഇടയിൽ അത്ര ജനപ്രിയമല്ല. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] t37h8e4pa8xttld4b1icwtsq81yt5se 4651518 4651517 2026-07-29T03:28:59Z Meenakshi nandhini 99060 /* സംസ്കാരം */ 4651518 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == [[File:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[Kathakali]] is one of a major form of classical Indian dance]] [[File:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|''Vishnu Moorthy [[Theyyam]]'' in ''Naduvilathu Kottam'' near [[Payyannur]], [[Kannur]].]] [[File:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[Theyyam]] is a Hindu religious ritual practiced in northern Kerala]] [[File:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[Kalaripayattu]]]] കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പ്രധാനമായും ഹിന്ദു ഉത്ഭവമാണ്. തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ തമിഴ് പൈതൃക പ്രദേശത്തു നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചത്. പിന്നീട്, വിദേശ സംസ്കാരങ്ങളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സമ്പർക്കത്തിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> കൂടിയാട്ടം, കഥകളി - കഥ ("കഥ"), കളി ("നാടകം") എന്നിവയിൽ നിന്ന് - അതിന്റെ ശാഖയായ കേരള നടനം, കൂത്ത് (സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡിക്ക് സമാനമാണ്), മോഹിനിയാട്ടം ("മോഹിനിയുടെ നൃത്തം"), തുള്ളൽ, പടയണി, തിറയാട്ടം, തെയ്യം എന്നിവ തദ്ദേശീയ പ്രകടന കലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് കലകൾ കൂടുതൽ മതപരവും ഗോത്രപരവുമായ പ്രമേയമാണ്. ഇതിൽ ചവിട്ടുനടകം, ഒപ്പന (യഥാർത്ഥത്തിൽ മലബാറിൽ നിന്ന്), ഇതിൽ നൃത്തം, താളാത്മകമായ കൈകൊട്ടൽ, ഇശൽ സ്വരങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കലാരൂപങ്ങളിൽ പലതും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സമകാലിക കലയെ കൂടുതൽ നോക്കുന്ന മിക്ക സാധാരണ കേരളീയർക്കും ഇടയിൽ അത്ര ജനപ്രിയമല്ല. [[File:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[Panchavadyam]]]] പല പ്രാചീന അനുഷ്ഠാന കലകളും കേരളീയമാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ആയോധന കലകളിൽ കളരിപ്പയറ്റ് (കളരി ("സ്ഥലം", "മെതിക്കളം", അല്ലെങ്കിൽ "യുദ്ധക്കളം"), പയറ്റ് ("വ്യായാമം" അല്ലെങ്കിൽ "പരിശീലനം") എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വാമൊഴി പാരമ്പര്യം കളരിപ്പയറ്റിൻ്റെ ആവിർഭാവത്തിന് പരശുരാമനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. തിറയാട്ടം, തെയ്യം, പൂരക്കളി, കുത്തിയോട്ടം എന്നിവയാണ് മറ്റ് അനുഷ്ഠാന കലകൾ. തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ നാടൻ കലാരൂപമാണ് തിറയാട്ടം. ഘോഷയാത്രകളിൽ പലപ്പോഴും പഞ്ചാരി മേളം അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചവാദ്യം പോലുള്ള പരമ്പരാഗത സംഗീതം ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] jrnzb5voc81hcsh9dx59ssam7pwmrq0 4651520 4651518 2026-07-29T03:40:24Z Meenakshi nandhini 99060 /* സംസ്കാരം */ 4651520 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ഭൂമിയിലെ സ്വർഗമാണ്. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്രിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ[[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == [[File:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[Kathakali]] is one of a major form of classical Indian dance]] [[File:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|''Vishnu Moorthy [[Theyyam]]'' in ''Naduvilathu Kottam'' near [[Payyannur]], [[Kannur]].]] [[File:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[Theyyam]] is a Hindu religious ritual practiced in northern Kerala]] [[File:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[Kalaripayattu]]]] കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പ്രധാനമായും ഹിന്ദു ഉത്ഭവമാണ്. തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ തമിഴ് പൈതൃക പ്രദേശത്തു നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചത്. പിന്നീട്, വിദേശ സംസ്കാരങ്ങളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സമ്പർക്കത്തിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> കൂടിയാട്ടം, കഥകളി - കഥ ("കഥ"), കളി ("നാടകം") എന്നിവയിൽ നിന്ന് - അതിന്റെ ശാഖയായ കേരള നടനം, കൂത്ത് (സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡിക്ക് സമാനമാണ്), മോഹിനിയാട്ടം ("മോഹിനിയുടെ നൃത്തം"), തുള്ളൽ, പടയണി, തിറയാട്ടം, തെയ്യം എന്നിവ തദ്ദേശീയ പ്രകടന കലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് കലകൾ കൂടുതൽ മതപരവും ഗോത്രപരവുമായ പ്രമേയമാണ്. ഇതിൽ ചവിട്ടുനടകം, ഒപ്പന (യഥാർത്ഥത്തിൽ മലബാറിൽ നിന്ന്), ഇതിൽ നൃത്തം, താളാത്മകമായ കൈകൊട്ടൽ, ഇശൽ സ്വരങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കലാരൂപങ്ങളിൽ പലതും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സമകാലിക കലയെ കൂടുതൽ നോക്കുന്ന മിക്ക സാധാരണ കേരളീയർക്കും ഇടയിൽ അത്ര ജനപ്രിയമല്ല. [[File:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[Panchavadyam]]]] പല പ്രാചീന അനുഷ്ഠാന കലകളും കേരളീയമാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ആയോധന കലകളിൽ കളരിപ്പയറ്റ് (കളരി ("സ്ഥലം", "മെതിക്കളം", അല്ലെങ്കിൽ "യുദ്ധക്കളം"), പയറ്റ് ("വ്യായാമം" അല്ലെങ്കിൽ "പരിശീലനം") എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വാമൊഴി പാരമ്പര്യം കളരിപ്പയറ്റിൻ്റെ ആവിർഭാവത്തിന് പരശുരാമനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. തിറയാട്ടം, തെയ്യം, പൂരക്കളി, കുത്തിയോട്ടം എന്നിവയാണ് മറ്റ് അനുഷ്ഠാന കലകൾ. തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ നാടൻ കലാരൂപമാണ് തിറയാട്ടം. ഘോഷയാത്രകളിൽ പലപ്പോഴും പഞ്ചാരി മേളം അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചവാദ്യം പോലുള്ള പരമ്പരാഗത സംഗീതം ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> ഫൈൻ ആർട്‌സിന്റെ കാര്യത്തിൽ, സംസ്ഥാനത്തിന് പുരാതനവും സമകാലികവുമായ കലകളുടെയും കലാകാരന്മാരുടെയും സമൃദ്ധമായ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. പരമ്പരാഗത കേരള ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പള്ളികളിലും കൊട്ടാരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. 9 മുതൽ 12 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിലുള്ള ഈ ചിത്രങ്ങൾ, വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ശൈലിയും പ്രധാനമായും കാവിമണ്ണും പച്ചയും കലർന്ന ഒരു വർണ്ണ കോഡും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> കേരളം മതപരമായ വൈവിധ്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രധാന മതങ്ങൾ ഹിന്ദുമതം, ക്രിസ്തുമതം, ഇസ്ലാം എന്നിവയാണ്. ജൈനമതം, ജൂതമതം, സിഖ് മതം, ബുദ്ധമതം എന്നിവയ്ക്ക് ചെറിയ അനുയായികളുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളുമായുള്ള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സംസ്ഥാനത്ത് നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, പള്ളികൾ, എന്നിവയുണ്ട്. തോമസ് അപ്പോസ്തലൻ ഇന്ത്യൻ തീരങ്ങളിൽ എത്തിയപ്പോൾ സ്ഥാപിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളികളിൽ ഒന്നായ കോട്ടക്കാവ് പള്ളി, മുഹമ്മദ് നബിയുടെ മരണത്തിനു മുമ്പുതന്നെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളിയായ ചേരമാൻ പള്ളി, [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ [[ജൂതപ്പള്ളി, മട്ടാഞ്ചേരി|ജൂതപ്പള്ളി]]യാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മതവിശ്വാസങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം, അനുബന്ധ ഉത്സവങ്ങൾ, ഘടനകൾ എന്നിവയിൽ ടൂറിസത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ടൂറിസം വകുപ്പ് ഒരു "തീർത്ഥാടന ടൂറിസം" പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. <ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> ഗുരുവായൂർ, ശബരിമല, മലയാറ്റൂർ, പരദേശി സിനഗോഗ്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി പള്ളി, എ.ഡി. 105-ൽ നിർമ്മിച്ച കുറവിലങ്ങാട് സെന്റ് മേരീസ് ഫൊറോന (മാർത്ത മറിയം) പള്ളി, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീകളുടെ ഒത്തുചേരൽ എന്ന ഗിന്നസ് റെക്കോർഡ് ഉള്ള), ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് പ്രധാന തീർത്ഥാടന ടൂറിസം ആകർഷണങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] epmzww1lhhzdjqng8pinutbk2ni9srd 4651536 4651520 2026-07-29T06:31:56Z Vicharam 9387 /* */ 4651536 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ''ഭൂമിയിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ'' ഒന്നാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref>. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്ചിരിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == [[File:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[Kathakali]] is one of a major form of classical Indian dance]] [[File:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|''Vishnu Moorthy [[Theyyam]]'' in ''Naduvilathu Kottam'' near [[Payyannur]], [[Kannur]].]] [[File:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[Theyyam]] is a Hindu religious ritual practiced in northern Kerala]] [[File:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[Kalaripayattu]]]] കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പ്രധാനമായും ഹിന്ദു ഉത്ഭവമാണ്. തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ തമിഴ് പൈതൃക പ്രദേശത്തു നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചത്. പിന്നീട്, വിദേശ സംസ്കാരങ്ങളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സമ്പർക്കത്തിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> കൂടിയാട്ടം, കഥകളി - കഥ ("കഥ"), കളി ("നാടകം") എന്നിവയിൽ നിന്ന് - അതിന്റെ ശാഖയായ കേരള നടനം, കൂത്ത് (സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡിക്ക് സമാനമാണ്), മോഹിനിയാട്ടം ("മോഹിനിയുടെ നൃത്തം"), തുള്ളൽ, പടയണി, തിറയാട്ടം, തെയ്യം എന്നിവ തദ്ദേശീയ പ്രകടന കലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് കലകൾ കൂടുതൽ മതപരവും ഗോത്രപരവുമായ പ്രമേയമാണ്. ഇതിൽ ചവിട്ടുനടകം, ഒപ്പന (യഥാർത്ഥത്തിൽ മലബാറിൽ നിന്ന്), ഇതിൽ നൃത്തം, താളാത്മകമായ കൈകൊട്ടൽ, ഇശൽ സ്വരങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കലാരൂപങ്ങളിൽ പലതും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സമകാലിക കലയെ കൂടുതൽ നോക്കുന്ന മിക്ക സാധാരണ കേരളീയർക്കും ഇടയിൽ അത്ര ജനപ്രിയമല്ല. [[File:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[Panchavadyam]]]] പല പ്രാചീന അനുഷ്ഠാന കലകളും കേരളീയമാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ആയോധന കലകളിൽ കളരിപ്പയറ്റ് (കളരി ("സ്ഥലം", "മെതിക്കളം", അല്ലെങ്കിൽ "യുദ്ധക്കളം"), പയറ്റ് ("വ്യായാമം" അല്ലെങ്കിൽ "പരിശീലനം") എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വാമൊഴി പാരമ്പര്യം കളരിപ്പയറ്റിൻ്റെ ആവിർഭാവത്തിന് പരശുരാമനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. തിറയാട്ടം, തെയ്യം, പൂരക്കളി, കുത്തിയോട്ടം എന്നിവയാണ് മറ്റ് അനുഷ്ഠാന കലകൾ. തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ നാടൻ കലാരൂപമാണ് തിറയാട്ടം. ഘോഷയാത്രകളിൽ പലപ്പോഴും പഞ്ചാരി മേളം അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചവാദ്യം പോലുള്ള പരമ്പരാഗത സംഗീതം ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> ഫൈൻ ആർട്‌സിന്റെ കാര്യത്തിൽ, സംസ്ഥാനത്തിന് പുരാതനവും സമകാലികവുമായ കലകളുടെയും കലാകാരന്മാരുടെയും സമൃദ്ധമായ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. പരമ്പരാഗത കേരള ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പള്ളികളിലും കൊട്ടാരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. 9 മുതൽ 12 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിലുള്ള ഈ ചിത്രങ്ങൾ, വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ശൈലിയും പ്രധാനമായും കാവിമണ്ണും പച്ചയും കലർന്ന ഒരു വർണ്ണ കോഡും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> കേരളം മതപരമായ വൈവിധ്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രധാന മതങ്ങൾ ഹിന്ദുമതം, ക്രിസ്തുമതം, ഇസ്ലാം എന്നിവയാണ്. ജൈനമതം, ജൂതമതം, സിഖ് മതം, ബുദ്ധമതം എന്നിവയ്ക്ക് ചെറിയ അനുയായികളുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളുമായുള്ള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സംസ്ഥാനത്ത് നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, പള്ളികൾ, എന്നിവയുണ്ട്. തോമസ് അപ്പോസ്തലൻ ഇന്ത്യൻ തീരങ്ങളിൽ എത്തിയപ്പോൾ സ്ഥാപിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളികളിൽ ഒന്നായ കോട്ടക്കാവ് പള്ളി, മുഹമ്മദ് നബിയുടെ മരണത്തിനു മുമ്പുതന്നെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളിയായ ചേരമാൻ പള്ളി, [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ [[ജൂതപ്പള്ളി, മട്ടാഞ്ചേരി|ജൂതപ്പള്ളി]]യാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. മതവിശ്വാസങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം, അനുബന്ധ ഉത്സവങ്ങൾ, ഘടനകൾ എന്നിവയിൽ ടൂറിസത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ടൂറിസം വകുപ്പ് ഒരു "തീർത്ഥാടന ടൂറിസം" പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. <ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> ഗുരുവായൂർ, ശബരിമല, മലയാറ്റൂർ, പരദേശി സിനഗോഗ്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി പള്ളി, എ.ഡി. 105-ൽ നിർമ്മിച്ച കുറവിലങ്ങാട് സെന്റ് മേരീസ് ഫൊറോന (മാർത്ത മറിയം) പള്ളി, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീകളുടെ ഒത്തുചേരൽ എന്ന ഗിന്നസ് റെക്കോർഡ് ഉള്ള), ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് പ്രധാന തീർത്ഥാടന ടൂറിസം ആകർഷണങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] cctgs6p6s20hwev33eqvdl8ns1lm2xu 4651539 4651536 2026-07-29T06:39:35Z Vicharam 9387 /* സംസ്കാരം */ 4651539 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Tourism in Kerala}}[[File:Kerala God's Own Country Logo.svg.webp|thumb|right|The official logo of Kerala Tourism]] [[ഇന്ത്യ]]യിലെ മികച്ച [[വിനോദസഞ്ചാരം|വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ]] ഒന്നാണ് [[കേരളം]]. കേരളം പ്രകൃതി സൗന്ദര്യം കനിഞ്ഞനുഗ്രഹിച്ച ''ഭൂമിയിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ'' ഒന്നാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref>. 2006ൽ 85 ലക്ഷം വിനോദസഞ്ചാരികൾ കേരളം സന്ദർശിക്കുകയുണ്ടായി. ഇത് മുൻ‌വർഷത്തെ അപേക്ഷിച്ച് 23.68% വർദ്ധന കാണിച്ചിരുന്നു. വൈവിധ്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയാൽ സമ്പന്നമായ ഇവിടം ലോകത്തിലെ സന്ദർശനം നടത്തേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ [[നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് മാഗസിൻ]] ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 21-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ സന്ദർശിച്ചിരിക്കേണ്ട 100 സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി ട്രാവൽ ഏൻഡ് ലിഷർ മാഗസിൻ കേരളത്തെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.<ref name="NGC">{{cite news | 1=author | url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | title=Tourism beckons | publisher=The Hindu | date=[[2004-05-11]] | accessdate=2009-05-28 | archive-date=2004-09-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm | url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിൽ കടൽത്തീരങ്ങളായ [[കോവളം]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ആലപ്പുഴ]], [[ചെറായി]], [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]] തുടങ്ങിയവയും [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയ കായലുകളും [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[പൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] തുടങ്ങിയ മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളും വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളായ [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം]],[[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം]] എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു. തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യയിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ മലബാർ തീരത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന കേരളം, രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് ട്രാവലർ ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ ഒന്നായി നാമകരണം ചെയ്ത കേരളം, പ്രത്യേകിച്ച് അതിന്റെ ഇക്കോടൂറിസം സംരംഭങ്ങൾക്കും മനോഹരമായ കായലുകൾക്കും പേരുകേട്ടതാണ്.<ref name="Kerala Tourism">{{cite news|title=Kerala Tourism: Paradises in the world|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm|url-status=dead|archive-date=4 September 2004|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=20 February 2012}}</ref> <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/http://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |title=Tourism beckons |date=11 May 2004 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=9 August 2006 }} </ref> വൈവിധ്യമാർന്ന ജനസംഖ്യാശാസ്‌ത്രത്തോടൊപ്പം കേരളത്തിന് സവിശേഷമായ സംസ്കാരവും പാരമ്പര്യവുമുണ്ട്. യുനെസ്കോ മുതൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് വരെയുള്ള നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര ഏജൻസികൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകളെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web |title=Kerala Island Finds Mention In NatGeo's Best Destinations List |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/kerala-island-finds-mention-in-natgeos-best-destinations-list-1475725 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref>2022-ൽ [[ടൈം മാഗസിൻ]] ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യേണ്ട 50 ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ കേരളത്തെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി.<ref>{{Cite web |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |access-date=2023-01-16 |website=India Today |date=14 July 2022 |language=en}}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിന്റെ സന്ദർശിക്കേണ്ട സ്ഥലങ്ങളുടെ വാർഷിക പട്ടികയിൽ കേരളം 13-ാം സ്ഥാനത്തെത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ഏക വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായിരുന്നു കേരളം .<ref>{{Cite web |title=Kerala Only Indian State In New York Times List Of Places To Visit In 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/new-york-times-names-kerala-in-its-list-of-52-places-to-visit-in-2023-3688909 |access-date=2023-01-16 |website=NDTV.com}}</ref> [[File:കെട്ടുവള്ളങ്ങൾ-കുട്ടനാടിന്റെ മുഖമുദ്ര.jpg|thumb|247x247px|[[Kerala House Boat]], Alapuzha]] [[File:Vembanad Lake at Kumarakom.jpg|thumb|250x250px|[[Vembanad Lake]]]] [[File:Kovalam Beach near Trivandrum.JPG|thumb|248x248px|[[Kovalam|Kovalam Beach]], Trivandrum]] [[File:Munnar Top station.jpg|thumb|249x249px|[[Munnar]]]] [[File:Kochi 01.jpg|thumb|252x252px|Jew Town, [[Fort Kochi]]]] [[File:Padmanabhaswamy Temple Trivandrum- Morning view.jpg|thumb|250x250px|[[Padmanabhaswamy Temple]], [[Thiruvanthapuram]]]] [[File:Jatayu earth centre.jpg|thumb|254x254px|[[Jatayu Earth's Center Nature Park]]]] 1980 കളുടെ ആരംഭം വരെ കേരളം താരതമ്യേന അജ്ഞാതമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു. മിക്ക ടൂറിസം സർക്യൂട്ടുകളും രാജ്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്താണ് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരുന്നത്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ടൂറിസം സാധ്യതകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന സർക്കാർ ഏജൻസിയായ കേരള ടൂറിസം ഡെവലപ്‌മെന്റ് കോർപ്പറേഷൻ ആരംഭിച്ച കർമ്മനിരതമായ പരസ്യ പ്രചാരണം ടൂറിസം വ്യവസായത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് അടിത്തറയിട്ടു. തുടർന്നുള്ള ദശകങ്ങളിൽ, ഇന്ത്യയിലെ ഒരു പ്രധാന അവധിക്കാല കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി മാറാൻ കേരള ടൂറിസത്തിന് കഴിഞ്ഞു. കേരളം - ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ് ലൈൻ അതിന്റെ ടൂറിസം പ്രമോഷനുകളിൽ സ്വീകരിക്കുകയും ഒരു ആഗോള സൂപ്പർബ്രാൻഡായി മാറുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും കൂടുതൽ സൂചനകളില്ലാതെ തന്നെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="superbrand">{{cite web | publisher=Government of Kerala| work=Superbrand status of Kerala Tourism brand |url=http://www.superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm | title=Kerala Tourism – Superbrand | access-date=9 August 2006 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060712040428/http://superbrandsindia.com/superbrands2003/kerala-tourism/index.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 12 July 2006}} </ref> 2010 ൽ കേരളം 660,000 വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുകയുണ്ടായി.<ref>{{cite web|url=http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |title=Andhra Pradesh top tourist destination: Tourism Ministry |publisher=Financialexpress.com |date=18 July 2011 |access-date=13 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221230710/http://www.financialexpress.com/news/andhra-pradesh-top-tourist-destination-tourism-ministry/819071/0 |archive-date=21 February 2014}}</ref> ആഭ്യന്തര, വിദേശ വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ഥലമാണ് കേരളം. ബീച്ചുകൾ, ആലപ്പുഴ, കൊല്ലം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കായലുകൾ, പർവതനിരകൾ, വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് കേരളം പ്രശസ്തമാണ്. കോവളം, മുഴപ്പിലങ്ങാട്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ബീച്ചുകൾ; കൊല്ലത്തെ അഷ്ടമുടി തടാകത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള കായൽ ടൂറിസം, തടാക റിസോർട്ടുകൾ; മൂന്നാർ, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, വാഗമൺ, പൊൻമുടി എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഹിൽ സ്റ്റേഷനുകളും റിസോർട്ടുകളും; വയനാട്, പെരിയാർ, പറമ്പിക്കുളം, സൈലന്റ് വാലി നാഷണൽ പാർക്ക്, ഇരവികുളം നാഷണൽ പാർക്ക് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ദേശീയ ഉദ്യാനങ്ങളും വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങളും എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ആകർഷണങ്ങൾ. വേമ്പനാട് തടാകത്തെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന നദികൾ, തടാകങ്ങൾ, കനാലുകളുടെ വിപുലമായ ശൃംഖലയായ "കായൽ" മേഖലയിലും ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ്, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം തുടങ്ങിയ പൈതൃക സ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ടൂറിസം കൂടുതൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി, 2007 ൽ കേരള സർക്കാർ ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിച്ചു.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|newspaper=The Hindu|date=2 December 2007}}</ref> അതിനുശേഷം എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ-ജനുവരി കാലയളവിൽ ഇത് നടന്നുവരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വിനോദസഞ്ചാര പദ്ധതി പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ടൂറിസത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് പ്രാദേശിക സംസ്കാരം, വന്യ സാഹസിക യാത്രകൾ, സന്നദ്ധസേവനം, പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വ്യക്തിഗത വളർച്ച എന്നിവയിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ടൂറിസം പ്രകൃതി പരിസ്ഥിതിയിൽ ചെലുത്തുന്ന പ്രതികൂല ഫലങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും തദ്ദേശവാസികളുടെ സാംസ്കാരിക സമഗ്രത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ശ്രമങ്ങൾ നടക്കുന്നു. പ്രധാനമായും കൊച്ചി കേന്ദ്രീകരിച്ച് MICE ടൂറിസത്തിലും സംസ്ഥാനം ആഴത്തിലുള്ള കടന്നുകയറ്റം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|title=Kerala goes into MICE mission mode|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/kerala-goes-into-mice-mission-mode/article29301844.ece|access-date=2020-12-08|website=@businessline|date=30 August 2019 |language=en}}</ref> == ചരിത്ര പശ്ചാത്തലം == സംസ്ഥാനമായി രൂപീകൃതമായതിനുശേഷം, കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ പ്രധാനമായും ക്ഷേമാധിഷ്ഠിത ജനാധിപത്യ സോഷ്യലിസ്റ്റ് തത്വങ്ങൾക്ക് കീഴിലാണ് പ്രവർത്തിച്ചത്. ഈ വികസന രീതി, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ ഉയർന്ന മാനവ വികസന സൂചികയും ജീവിത നിലവാരവും സൃഷ്ടിച്ചെങ്കിലും, 1980-കളിൽ സാമ്പത്തിക സ്തംഭനത്തിലേക്ക് നയിച്ചു (വളർച്ചാ നിരക്ക് പ്രതിവർഷം 2.3% ആണ്). <ref name="Mohindra_2003_8">{{Harvnb|Mohindra|2003|p=8}}.</ref> ഈ പ്രത്യക്ഷമായ വിരോധാഭാസം - ഉയർന്ന മാനവ വികസനവും താഴ്ന്ന സാമ്പത്തിക വികസനവും - വിദേശത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ ജോലി തേടുന്ന വിദ്യാസമ്പന്നരായ തൊഴിലില്ലാത്തവരുടെ വലിയൊരു സംഖ്യയിലേക്ക് നയിച്ചു. ധാരാളം പ്രവാസികൾ ഉള്ളതിനാൽ, നിരവധി ട്രാവൽ ഓപ്പറേറ്റർമാരും ഏജൻസികളും അവരുടെ യാത്രാ ആവശ്യങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നതിനായി സംസ്ഥാനത്ത് ഷോപ്പിംഗ് ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും, പ്രവണതകൾ ഉടൻ തന്നെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായി, ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമെന്ന നിലയിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യമാകാത്ത സാധ്യതകൾ ട്രാവൽ ഏജൻസികൾ ശ്രദ്ധിച്ചു. കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ട്രാവൽ ഏജൻസിയായ കേരള ട്രാവൽസ്, തിരുവിതാംകൂർ രാജകുടുംബത്തിലെ കേണൽ ജി.വി. രാജയും പി.ജി.സി. പിള്ളയും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. {| class="wikitable plainrowheaders floatleft" |+ Number of tourists by nationality |- !scope=col|No. !scope=col|Country !scope=col|Tourists |- |align=center|1 |align=left|{{flagcountry|United Kingdom}} |align=center|186,085 |- |align=center|2 |align=left|{{flagcountry|United States}} |align=center|109,859 |- |align=center|3 |align=left|{{flagcountry|France}} |align=center|97,894 |- |align=center|4 |align=left|{{flagcountry|Germany}} |align=center|67,425 |- |align=center|5 |align=left|{{flagcountry|Saudi Arabia}} |align=center|58,422 |- |align=center|6 |align=left|{{flagcountry|Maldives}} |align=center|52,236 |- |align=center|7 |align=left|{{flagcountry|Australia}} |align=center|42,089 |- |align=center|8 |align=left|{{flagcountry|Malaysia}} |align=center|40,197 |- |align=center|9 |align=left|{{flagcountry|Oman}} |align=center|38,619 |- |align=center|10 |align=left|{{flagcountry|Russia}} |align=center|35,066 |- | colspan="3" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2019''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourist_statistics_2019_book20210306071249.pdf|title= KERALA TOURISM STATISTICS 2019|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> |} [[File: Resort calicut kerala.jpg|thumb|left|Resorts dot the lengths and breadths of Kerala.]] 1986 ആയപ്പോഴേക്കും ടൂറിസം ഒരു വ്യവസായ പദവി നേടി. പിന്നീട് കേരള ടൂറിസം അതിന്റെ പരസ്യ പരിപാടികളിൽ ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട് എന്ന ടാഗ്‌ലൈൻ സ്വീകരിച്ചു. അച്ചടി, ഇലക്ട്രോണിക് മാധ്യമങ്ങളിലെ കർമ്മനിരതമായ അതിഥിസൽക്കാരം, ആതിഥ്യം, സേവന മേഖല എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു വലിയ വ്യവസായത്തിൽ ഗണ്യമായ നിക്ഷേപം ക്ഷണിച്ചുവരുത്തി. 2000 കളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ, കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള വ്യവസായമായി വളർന്നു. ലോക ടൂറിസം വ്യവസായത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു സ്ഥാനം നേടാൻ കഴിഞ്ഞു, അങ്ങനെ "ഏറ്റവും ഉയർന്ന ബ്രാൻഡ് ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ" ഉള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm Kerala Tourism - Branding a Tourist Destination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927174926/http://www.icmr.icfai.org/casestudies/catalogue/Marketing/MKTG047.htm |date=27 September 2007 }}</ref> 2003 ൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വേഗത്തിൽ വളരുന്ന ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി കേരളം മാറി. <ref>[http://www.domain-b.com/industry/tourism/20040817_tourism_destination.html Kerala is the world's fastest-growing tourism destination says Renuka Choudhry]. Domain-b.com (17 August 2004).</ref> 2012-ൽ നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക്കിന്റെ ട്രാവലർ മാഗസിൻ "ലോകത്തിലെ പത്ത് പറുദീസകളിൽ" ഒന്നായും "ജീവിതത്തിൽ കണ്ടിരിക്കേണ്ട 50 സ്ഥലങ്ങൾ" ആയും കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. ട്രാവൽ ആൻഡ് ലെഷർ കേരളത്തെ "21-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ 100 മികച്ച യാത്രകളിൽ ഒന്ന്" എന്നും വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2012-ൽ, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള ഗൂഗിളിന്റെ തിരയൽ പ്രവണതകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകളിൽ കേരളം താജ്മഹലിനെ മറികടന്ന് ഒന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തി. സിഎൻഎൻ ട്രാവൽ 2019-ൽ സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും മികച്ച 19 സ്ഥലങ്ങളിൽ കേരളത്തെ പട്ടികപ്പെടുത്തി. 2022-ൽ പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള 50 'ആശ്ചര്യകരമായ സ്ഥലങ്ങൾ' എന്നതിൽ ടൈം മാഗസിൻ കേരളത്തെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. 'ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച സ്ഥലങ്ങളിൽ' ഒമ്പതാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ സംസ്ഥാനം 'ഇക്കോ-ടൂറിസം ഹോട്ട് സ്പോട്ട്' ആയി വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{Cite web |title=Kerala among TIME Magazine's top 50 world destinations to explore |url=https://www.newindianexpress.com/good-news/2022/jul/13/kerala-among-time-magazines-top-50-world-destinations-to-explore-2475862.html |access-date=2023-01-16 |website=The New Indian Express|date=13 July 2022 }}</ref> 2023-ൽ, ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് കേരളത്തെ ലോകത്തിലെ 52 തീർച്ചയായും കണ്ടിരിക്കേണ്ട ടൂറിസം കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. പട്ടികയിൽ പതിമൂന്നാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ കേരളം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള പട്ടികയിലുള്ള ഏക സംസ്ഥാനമായിരുന്നു .<ref>{{Cite web |title=The only Indian state on New York Times list of places to go in 2023 |url=https://www.moneycontrol.com/news/trends/kerala-on-new-york-times-52-places-to-go-list-9860191.html |access-date=2023-01-16 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> {|class ="wikitable sortable" |+ Arrivals of number of tourist between 2012 and 2022 |- style="text-align:center;" !rowspan="2" |Year !rowspan="2"| Total Tourists Arrived ! colspan="2"|Domestic ! colspan="2"|International |- style="text-align:center;" ! Total Visitors ! % of Change ! Total Visitors ! % of Change |- style="text-align:center;" !2023 !21,871,641 |21,222,584 |{{increase}} 12.48% |649,057 |{{increase}} 87.83% |- style="text-align:center;" !2022 !19,212,963 |18,867,414 |{{increase}} 150.31% |345,549 |{{increase}} 471.28% |- style="text-align:center;" !2021 !7,598,104 |7,537,617 |{{increase}} 51.09% |60,487 |{{decrease}} 82.25% |- style="text-align:center;" !2020 !5,329,727 |4,988,972 |{{decrease}} 72.86% |340,755 |{{decrease}} 71.36% |- style="text-align:center;" !2019 !19,574,004 |18,384,233 |{{increase}} 17.81% |1,189,771 |{{increase}} 8.52% |- style="text-align:center;" !2018 !16,701,068 |15,604,661 |{{increase}} 6.35% |1,096,407 |{{increase}} 0.42% |- style="text-align:center;" !2017 !15,765,390 |14,673,520 |{{increase}} 11.39% |1,091,870 |{{increase}} 5.15% |- style="text-align:center;" !2016 !14,210,954 |13,172,535 |{{increase}} 5.67% |1,038,419 |{{increase}} 6.23% |- style="text-align:center;" !2015 !13,443,050 |12,465,571 |{{increase}} 6.59% |977,479 |{{increase}} 5.86% |- style="text-align:center;" !2014 !12,618,777 |11,695,411 |{{increase}} 7.71% |923,366 |{{increase}} 7.60% |- style="text-align:center;" !2013 !11,445,954 |10,857,811 |{{increase}} 7.75% |858,143 |{{increase}} 8.12% |- style="text-align:center;" !2012 !10,870,550 |10,076,854 |{{increase}} 7.41% |793,696 |{{increase}} 8.28% |- | colspan="5" style="border-bottom: none; border-left: none; border-right: none; font-size:80%; text-align:center"|''As of 2022''<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/tourism_statistics_202220230729105001.pdf|title= Kerala Tourism Statistics 2022|publisher= Kerala tourism|date=20 February 2023|access-date=25 March 2023}}</ref> |} == പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ == === കടൽത്തീരങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Lighthouse kovalam kerala.jpg|thumb|right|300px|'''കോവളം''' കടൽത്തീരം, [[തിരുവനന്തപുരം]]]] 580 കിലോമീറ്റർ കടൽത്തീരമുള്ള കേരളത്തിലെ പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്‌ [[കോവളം]]. 1930-കളിൽ‍ത്തന്നെ യൂറോപ്പിൽനിന്നുള്ള വിനോദസഞ്ചാരികൾ ഇവിടം സന്ദർശിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609113259/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/kovalam-beach-29.php |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.kovalam.com/html/about.htm |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011041353/http://www.kovalam.com/html/about.htm |url-status=dead }}</ref> കൂടാതെ [[ബേക്കൽ കോട്ട|ബേക്കൽ]], [[മുഴപ്പിലങ്ങാട്‌ കടപ്പുറം|മുഴപ്പലിങ്ങാട്]], [[ആലപ്പുഴ]], [[വർക്കല]], [[ശംഖുമുഖം കടപ്പുറം|ശംഖുമുഖം]], [[ചെറായി]], ഫോർട്ട് കൊച്ചി തുടങ്ങി വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്ന പല കടൽത്തീരങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508170842/http://www.keralatourism.org/destination/beaches/ |url-status=dead }}</ref> പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് അറബിക്കടലിനോട് ചേർന്നുകിടക്കുന്ന കേരളം, തീരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് തിരുവനന്തപുരത്തിനടുത്തുള്ള കോവളം ബീച്ച്. വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിച്ച കേരളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. 1960-കളിലാണ് ബാക്ക്-പാക്കേഴ്സിനെയും ടാൻ-സീക്കേഴ്സിനെയും വീണ്ടും കണ്ടെത്തിയത് തുടർന്ന് 1970 കളിൽ ഹിപ്പികളുടെ കൂട്ടവും കണ്ടെത്തിയ കോവളം ഇന്ന് സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സന്ദർശിക്കപ്പെടുന്ന ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ്.<ref name="Book">Ayub, Akber (ed), ''Kerala: Maps & More'', ''Coastal Circuit'', 2006 edition 2007 reprint, pp. 96-112, Stark World Publishing, Bangalore, {{ISBN|81-902505-2-3}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20080120091323/http://www.hinduonnet.com/mag/2005/06/19/stories/2005061900450800.htm | url-status = usurped | archive-date = 20 January 2008 | title = Ramparts by the Arabian Sea | access-date = 8 January 2008 | last = Govind| first = M.Harish | work = Magazine | publisher = The Hindu, 19 June 2005 }}</ref><ref>[http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm MINUTES OF THE WORKSHOP ON RESPONSIBLE TOURISM FOR KOVALAM] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080103095222/http://keralatourism.org/php/media/data/announcement/RT/kovalam.htm |date=3 January 2008 }}</ref> കാപ്പാട്, ആലപ്പുഴ, കോഴിക്കോട് ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച് (മാരാരിക്കുളം, ആലപ്പുഴ), തുമ്പോളി (തുമ്പോളി ബീച്ച്) ആലപ്പുഴ, ആലപ്പുഴ, നാട്ടിക (തൃശൂർ), വാടാനപ്പിള്ളി ബീച്ച് (തൃശൂർ), ചെറായി ബീച്ച്, പൊന്നാനി ബീച്ച്, ബേക്കൽ, കാപ്പാട് ബേപ്പൂർ ബീച്ച്, മാരാരി ബീച്ച്, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, അഴീക്കൽ ബീച്ച്, വർക്കല എന്നിവയാണ് സംസ്ഥാനത്തെ മറ്റ് ജനപ്രിയ ബീച്ചുകൾ. കണ്ണൂരിലെ മുഴപ്പിലങ്ങാട് ബീച്ചും കോഴിക്കോട് തിക്കോടി ബീച്ചും ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഡ്രൈവ്-ഇൻ ബീച്ചുകളാണ്. നാഷണൽ ജിയോഗ്രാഫിക് സർവേ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച അഞ്ച് ഹമ്മോക്ക് ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നായി മാരാരി ബീച്ചിനെ വിലയിരുത്തുകയും അന്താരാഷ്ട്ര പത്രങ്ങളിൽ <ref>{{Cite web|url=https://www.express.co.uk/travel/articles/757181/india-holiday-kerala-globe-travel-centre|title=New era in Indian getaways: Recharge your batteries with THIS safe-haven holiday to Kerala|last=Cuskelly|first=Claudia|date=2017-01-22|website=Express.co.uk|language=en|access-date=2019-08-14}}</ref> പരാമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. === കായലുകൾ === [[ചിത്രം:C1common (16).jpg|thumb|200px|right|വേമ്പനാട്ട് കായൽ ]] കെട്ടുവള്ളങ്ങളും കായലുകളമാണ്‌ മറ്റൊരു പ്രധാന ആകർഷണം - [[അഷ്ടമുടിക്കായൽ]], [[കുമരകം]], [[പാതിരാമണൽ]] തുടങ്ങിയവ എടത്തുപറയേണ്ട വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങളാണ്.‌<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2008-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080403003615/http://www.keralatourism.org/destination/backwater/ |url-status=dead }}</ref> കേരളത്തിലെ കായലുകൾ അറബിക്കടലിന്റെ തീരത്തിന് (മലബാർ തീരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു) സമാന്തരമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഉപ്പുരസമുള്ള കായലുകളുടെയും തടാകങ്ങളുടെയും ഒരു ശൃംഖലയാണ്. കായലിലെ ഹൗസ്ബോട്ട് അല്ലെങ്കിൽ കെട്ടുവള്ളം സവാരികൾ കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ടൂറിസം പ്രധാനമായും ആലപ്പുഴ, കുമരകം, അഷ്ടമുടി തടാകം, കൊല്ലം, പൊന്നാനി, കവ്വായി കായലുകൾ, വേമ്പനാട്, ബേക്കൽ തുടങ്ങിയ കേരളത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിൽ നടക്കുന്ന വള്ളംകളികളും കായൽ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഒരു പ്രധാന വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമാണ്. കായൽ ശൃംഖലയിൽ അഷ്ടമുടി തടാകം പോലുള്ള വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. അവയിൽ ഏറ്റവും വലുത് ഇവയാണ്. മനുഷ്യനിർമ്മിതവും പ്രകൃതിദത്തവുമായ 1500 കിലോമീറ്റർ കനാലുകളാൽ ഇവ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. കൂടാതെ നിരവധി നദികൾ ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ കേരള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഴുവൻ നീളത്തിലും ഇവ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് ഒഴുകുന്ന നിരവധി നദികളുടെ അഴിമുഖങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന മണൽ ദ്വീപുകൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന തിരമാലകളുടെയും തീരപ്രവാഹങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയാണ് കായൽ രൂപപ്പെട്ടത്. <ref>{{cite web|url=https://www.asiantrailsindia.com/post/kerala-backwaters-a-serene-escape-on-houseboats/|title=Kerala Backwaters: A Serene Escape on Houseboats - Asian Trails India|publisher=asiantrailsindia.com |date=2024-10-25}}</ref> === മലയോരകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ചിത്രം:Kerala-treehouse-marayoor.jpg|thumb| മറയൂരിലെ മരത്തിലെ വീട്]] [[നെയ്യാർ]],[[മൂന്നാർ]], [[നെല്ലിയാമ്പതി]], [[ദേവികുളം]],[[പൊൻ‌മുടി]],[[വയനാട് ജില്ല|വയനാട്‌]],[[വൈതൽ മല|പൈതൽ മല]], [[വാഗമൺ]] എന്നിവയാണ്‌ ചില പ്രധാന മലയോര വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ. പത്തനംതിട്ട ജില്ലയിലെ ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് കേന്ദ്രമാണ് ""പെരുന്തേനരുവി."" റാന്നി താലൂക്കിലെ വെച്ചൂച്ചിറ പഞ്ചായത്തിലാണു് ഈ വെള്ളച്ചാട്ടം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതു. പശ്ചിമഘട്ടം കയ്യേറി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയാണ് കിഴക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉള്ളത്. അതിനാൽ ഈ പ്രദേശത്ത് ഉയർന്ന പർവതനിരകൾ, മലയിടുക്കുകൾ, ആഴമേറിയ താഴ്‌വരകൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. [[യുനെസ്കോ]]യുടെ ലോക പൈതൃക സ്ഥലമാണ് പശ്ചിമഘട്ടം, ലോകത്തിലെ 36 ജൈവവൈവിധ്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ഏറ്റവും വന്യമായ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ ഇടതൂർന്ന വനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ തേയില, കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങൾ (പ്രധാനമായും 19, 20 നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ സ്ഥാപിതമായത്) അല്ലെങ്കിൽ മറ്റ് തരത്തിലുള്ള കൃഷിക്ക് കീഴിലാണ്. പശ്ചിമഘട്ടം സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ശരാശരി 1500 മീറ്റർ വരെ ഉയരത്തിൽ ഉയരുന്നു. മൂന്നാർ, വാഗമൺ, പൈതൽമല, വയനാട്, നെല്ലിയാമ്പതി, നിലമ്പൂർ, ഇലപ്പീടിക, പീരുമേട്, തേക്കടി, പൊൻമുടി, കാൽവരി മൗണ്ട് എന്നിവയാണ് ഈ മേഖലയിലെ പ്രശസ്തമായ ചില കുന്നിൻ പ്രദേശങ്ങൾ. === തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങൾ === [[ശബരിമല]], [[ഗുരുവായൂർ]], [[പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം]], [[വൈക്കം]], [[ഏറ്റുമാനൂർ]], [[ആറന്മുള]], [[തൃപ്പൂണിത്തുറ]], [[തൃപ്രയാർ]], [[വാഴപ്പള്ളി മഹാക്ഷേത്രം]], [[തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം|തിരുനാവായ നാവാമുകുന്ദക്ഷേത്രം,]][[വൈരങ്കോട് ഭഗവതി ക്ഷേത്രം]], [[കാടാമ്പുഴ ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[തിരുമാന്ധാംകുന്ന് ഭഗവതിക്ഷേത്രം]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ ശ്രീ കുരുംബഭഗവതി ക്ഷേത്രം]],[[ചമ്രവട്ടം അയ്യപ്പക്ഷേത്രം]],[[ആലത്തിയൂർ പെരുംതൃക്കോവിൽ ശ്രീരാമ-ഹനുമാൻ ക്ഷേത്രം]], ബീമാപള്ളി , [[പാറേൽപ്പള്ളി]], [[ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌]], [[മലയാറ്റൂർ]], [[എടത്വാ]], [[തിരുവല്ല]], [[തൃശ്ശൂർ]], [[ചങ്ങനാശ്ശേരി]], [[ആലപ്പുഴ]], [[കോട്ടയം]], [[തെക്കൻ കുരിശുമല]], [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]],മാലിക് ദിനാർ മസ്ജിദ്, [[കാസർകോട്]],മമ്പുറം മഖാം, കുണ്ടൂർ മഖാം, പുത്തൻപള്ളി, മൂന്നാക്കൽ, വെളിയങ്കോട്[[മലപ്പുറം]] പാറപ്പള്ളി, മടവൂർ മഖാം, മിശ്കാൽ പള്ളി, [[കോഴിക്കോട്]]. <ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2009-05-28 |archive-date=2009-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601120134/http://www.keralatourism.org/destination/pilgrim-centres/ |url-status=dead }}</ref> === വന്യജീവിസം‌രക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങൾ === കേരളത്തിൽ അഞ്ച് ദേശീയോദ്യാനങ്ങളുണ്ട്. [[1934]]-ൽ ആരംഭിച്ച [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ ടൈഗർ റിസർ‌വാണ്]] ആദ്യത്തേത്. ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ കൂടാതെ 15 വന്യജീവിസം‌രക്ഷണകേന്ദ്രങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇതിൽ മൂന്നെണ്ണം പക്ഷിസങ്കേതങ്ങളാണ്‌. [[നീലഗിരി]], [[അഗസ്ത്യവനം]], എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ജൈവമേഖലകളും ഉണ്ട്. [[ഇരവികുളം ദേശീയോദ്യാനം|ഇരവികുളം]], [[സൈലന്റ്‌വാലി ദേശീയോദ്യാനം|സൈലന്റ് വാലി]], [[പാമ്പാടും ചോല]], [[മതികെട്ടാൻചോല]], ആനമുടിച്ചോല എന്നിവയാണ്‌ 5 ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ. [[പെരിയാർ]], [[നെയ്യാർ]], [[പറമ്പിക്കുളം]], [[പേപ്പാറ]], [[ചെന്തുരുണി]], [[ചിന്നാർ]], [[തട്ടേക്കാട്]], [[മംഗളവനം]], [[ചിമ്മിനി]], [[പീച്ചി-വാഴാനി]], [[വയനാട്]], [[ചൂളന്നൂർ-മയിൽ സങ്കേതം]], [[ഇടുക്കി]], [[കുറിഞ്ഞി]], [[ആറളം]] എന്നിവയാണ്‌ വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ. താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ നിത്യഹരിത മഴക്കാടുകളും ഉയർന്ന കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഇലപൊഴിയും, അർദ്ധ നിത്യഹരിത വനങ്ങളും ഉൾപ്പെടുന്ന കേരളത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും ഈർപ്പമുള്ള ഉഷ്ണമേഖലാ കാലാവസ്ഥയ്ക്ക് വിധേയമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, ഭൂപ്രകൃതിയിലും ഉയരത്തിലുമുള്ള ഗണ്യമായ വ്യതിയാനങ്ങൾ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ രജിസ്റ്ററുകളിൽ ഒന്നായി കേരളം മാറി. കേരളത്തിലെ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള വനപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും അതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്തുള്ള ജില്ലകളിലെ നിത്യഹരിത വനങ്ങളിലാണ്. ലോകത്തിലെ റാംസർ കൺവെൻഷൻ പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള രണ്ട് തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്: ശാസ്താംകോട്ട തടാകവും വേമ്പനാട്-കോൾ തണ്ണീർത്തടങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര പ്രാധാന്യമുള്ള തണ്ണീർത്തടങ്ങളായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്നു. വിശാലമായ നീലഗിരി ബയോസ്ഫിയർ റിസർവിന്റെ 1455.4 കിലോമീറ്റർ ഉൾപ്പെടെ നിരവധി സംരക്ഷിത സംരക്ഷണ മേഖലകളുമുണ്ട്. ഏഷ്യൻ ആന (എലിഫാസ് മാക്സിമസ്), ബംഗാൾ കടുവ (പന്തേര ടൈഗ്രിസ് ടൈഗ്രിസ്), പുള്ളിപ്പുലി (പന്തേര പാർഡസ്), നീലഗിരി തഹർ (നീൽഗിരിട്രാഗസ് ഹൈലോക്രിയസ്), ഗ്രിസ്ലെഡ് ഭീമൻ അണ്ണാൻ (റാറ്റുഫ മാക്രോറ) തുടങ്ങിയ പ്രധാന ജന്തുജാലങ്ങൾക്ക് ഈ വനങ്ങൾ ആതിഥേയത്വം വഹിക്കുന്നു. <ref name="Sreedharan_2004_12">{{cite journal |surname1=Sreedharan |given1=TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Kerala Research Programme on Local Level Development (Centre for Development Studies) |url=http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |access-date=13 January 2006 |archive-date=26 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/http://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |url-status=dead |page=12}}</ref> കുണ്ടലി കുന്നുകളിലെ സൈലന്റ് വാലി ദേശീയോദ്യാനം ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൂടുതൽ വിദൂര സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങളിൽ, വംശനാശഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവജാലങ്ങളായ സിംഹവാലൻ മക്കാക്ക് (മക്കാക്ക സൈലനസ്), ഇന്ത്യൻ സ്ലോത്ത് കരടി (മെലുർസസ് (ഉർസസ്) ഉർസിനസ് ഉർസിനസ്), ഗൗർ ("ഇന്ത്യൻ കാട്ടുപോത്ത്" എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവ - ബോസ് ഗൗറസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടുതൽ സാധാരണമായ ഇനങ്ങളിൽ ഇന്ത്യൻ മുള്ളൻപന്നി (ഹിസ്ട്രിക്സ് ഇൻഡിക്ക), ചിറ്റൽ (ആക്സിസ് ആക്സിസ്), സാമ്പാർ (സെർവസ് യൂണികോളർ), ഗ്രേ ലംഗൂർ, പറക്കുന്ന അണ്ണാൻ, ചതുപ്പ് ലിങ്ക്സ് (ഫെലിസ് ചൗസ് കുട്ടാസ്), പന്നി (സുസ് സ്ക്രോഫ), വിവിധതരം കാതറൈൻ ഓൾഡ് വേൾഡ് കുരങ്ങ് സ്പീഷീസുകൾ, ഗ്രേ ചെന്നായ (കാനിസ് ലൂപ്പസ്), കോമൺ പാം സിവെറ്റ് (പാരഡോക്സുരസ് ഹെർമാഫ്രോഡിറ്റസ്) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. രാജവെമ്പാല, വൈപ്പർ, പെരുമ്പാമ്പ്, വിവിധ ആമകൾ, മുതലകൾ തുടങ്ങിയ നിരവധി ഉരഗങ്ങൾ കേരളത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു . കേരളത്തിലെ പക്ഷിമൃഗാദികളുടെ വംശത്തിൽ ശ്രീലങ്കൻ ഫ്രോഗ്‌മൗത്ത് (ബാട്രാചോസ്റ്റോമസ് മോണിലിഗർ), ഓറിയന്റൽ ബേ ഔൾ, ഗ്രേറ്റ് ഹോൺബിൽ (ബ്യൂസെറോസ് ബൈകോർണിസ്), ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ , മയിൽ, ഇന്ത്യൻ കോർമോറന്റ്, ജംഗിൾ ആൻഡ് ഹിൽ മൈന, ഓറിയന്റൽ ഡാർട്ടർ, ബ്ലാക്ക്-ഹൂഡഡ് ഓറിയോൾ, ഗ്രേറ്റർ റാക്കറ്റ്-ടെയിൽഡ് ആൻഡ് ബ്ലാക്ക് ഡ്രോങ്കോകൾ, ബുൾബുൾ (പൈക്നോനോട്ടിഡേ), കിംഗ്ഫിഷർ, വുഡ്‌പെക്കർ, ജംഗിൾ ഫൗൾ, അലക്‌സാണ്ട്രിൻ പാരകീറ്റ്, വിവിധതരം താറാവുകൾ, ദേശാടന പക്ഷികൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ, കാഡു (സ്റ്റിംഗിംഗ് ക്യാറ്റ്ഫിഷ് - ഹെറ്ററോപ്ന്യൂസ്റ്റസ് ഫോസിലിസ്) പോലുള്ള ശുദ്ധജല മത്സ്യങ്ങളും ചൂട്ടാച്ചി (ഓറഞ്ച് ക്രോമൈഡ് - എട്രോപ്ലസ് മാക്കുലേറ്റസ്, അക്വേറിയം മാതൃകയായി വിലമതിക്കപ്പെടുന്നു) പോലുള്ള ഉപ്പുവെള്ള ഇനങ്ങളും കേരളത്തിലെ തടാകങ്ങളിലും ജലപാതകളിലും കാണപ്പെടുന്നു. == ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ == [[File:SeaFromBakel.jpg|thumb|Panoramic view from inside [[Bekal Fort]], the largest fort in Kerala]] കേരളത്തിലെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളിൽ കൊട്ടാരങ്ങൾ, കോട്ടകൾ, മതസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |year=2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82}}</ref> ബേക്കൽ കോട്ട, ആരിക്കാടി കോട്ട, ചന്ദ്രഗിരി കോട്ട, ഹോസ്ദുർഗ് കോട്ട, പാലക്കാട് കോട്ട, തലശ്ശേരി കോട്ട, ഫോർട്ടലേസ ഡാ സാവോ ടോം, ഫോർട്ട് കൊച്ചി, സെന്റ് തോമസ് കോട്ട, കിഴക്കേ കോട്ട, അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ട എന്നിവ ശ്രദ്ധേയമായ കോട്ടകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം, കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരം, കവടിയാർ കൊട്ടാരം, മട്ടാഞ്ചേരി കൊട്ടാരം, അറക്കൽ കൊട്ടാരം, ശക്തൻ തമ്പുരാൻ കൊട്ടാരം, ഹിൽ പാലസ് തുടങ്ങിയവ ശ്രദ്ധേയമായ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref name="history"/> മലബാർ തീരത്ത് ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏറ്റവും പഴയ പള്ളികൾ, ഏറ്റവും പഴയ സിനഗോഗുകൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.<ref name="history"/>കേരളത്തിലെ ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര തെരുവുകളിൽ കോഴിക്കോട്ടെ എസ്.എം. സ്ട്രീറ്റ് (സ്വീറ്റ്മീറ്റ് സ്ട്രീറ്റ്) ഉൾപ്പെടുന്നു. കണ്ണൂരിലെ മാപ്പിള ബേ തുറമുഖത്ത് കോട്ടയും കൊട്ടാരവും ഉണ്ട്.<ref name="history"/> ചരിത്രപരമായ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ കാരണം വടക്കൻ കേരളത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച പരമ്പരാഗത രീതിയിലുള്ള ഭക്ഷണരീതിയായ തലശ്ശേരി പാചകരീതിയും വിനോദസഞ്ചാരികളെ ആകർഷിക്കുന്നു.<ref name="history"/> == പരിപാടികൾ == === ഉത്സവങ്ങൾ === [[File:Shashti075.JPG|thumb|200px|ഷഷ്ടി[[File:Thrissur pooram aanachamayam.jpg|thumb|തൃശൂർ പൂരം]]]] [[File:Thirayattam (kuttychathan ) An Ethnic Ritual Perforning Art Form In Kerala State, India.jpg|thumb|150px|തിറയാട്ടം (കുട്ടിച്ചാത്തൻ) ഇന്ത്യയിലെ കേരളത്തിലെ ഒരു കലാരൂപം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വംശീയ ആചാരമാണ്]] കേരളത്തിലെ പ്രധാന ആഘോഷം ഓണമാണ്. മതപരമായ നിരവധി ആഘോഷങ്ങളും കേരളത്തിലുണ്ട്. തൃശൂർ പൂരം, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല, ബീമാ പള്ളി ഉറൂസ്, ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് കേരളത്തിലെ പ്രധാന ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങൾ. തൃശൂർ വടക്കുംനാഥൻ ക്ഷേത്രത്തിലാണ് തൃശൂർ പൂരം നടക്കുന്നത്. കേരളത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആഘോഷം കൂടിയാണ് ശിവരാത്രി. ശിവരാത്രിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഉത്സവമാണ് ആലുവ ശിവരാത്രി ഉത്സവം. ക്രിസ്തുമസ്, ഈസ്റ്റർ തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങൾ ക്രിസ്ത്യാനികൾ ആചരിക്കുന്നു. പരുമല പെരുന്നാൾ, മണർകാട്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി, എടത്വാ പെരുന്നാൾ എന്നിവയാണ് ക്രൈസ്തവരുടെ മറ്റ് പ്രാദേശിക ആഘോഷങ്ങൾ. ഈദുൽ ഫിത്തറും ഈദുൽ അദ്ഹയും മുസ്ലീം സമൂഹം ആഘോഷിക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ ചെറിയമ്പലങ്ങളിലാണ് വാർഷിക ഉത്സവമായ തിറയാട്ടം നടത്തുന്നത്. === കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ === രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കലാ പ്രദർശനവും ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സമകാലിക കലാമേളയുമാണ് കൊച്ചി-മുസിരിസ് ബിനാലെ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ബിനാലെ 2012 ഡിസംബർ 12 മുതൽ 2013 മാർച്ച് 13 വരെ കൊച്ചിയിലാണ് നടന്നത്.<ref>{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012}}</ref> ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഗ്രാമീണ സാഹിത്യോത്സവമാണ് വയനാട് സാഹിത്യോത്സവം. ഇത് ഒരു ബിനാലെയാണ്. എല്ലാ വർഷവും തുല്യവർഷവും നടക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പ്രഭാഷകർ സാഹിത്യം, രാഷ്ട്രീയം, മാധ്യമങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ഇവിടെയെത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ പതിപ്പിലെ ശ്രദ്ധേയരായ പ്രഭാഷകരിൽ പ്രകാശ് രാജ്, പാർവതി തിരുവോത്ത്, ഷീല ടോമി, ധന്യ രാജേന്ദ്രൻ എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-12-28 |language=en-US}}</ref> == മെഡിക്കൽ ടൂറിസം == ആയുർവേദം, സിദ്ധ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത വൈദ്യശാസ്ത്ര സമ്പ്രദായങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്ന മെഡിക്കൽ ടൂറിസം സംസ്ഥാനത്ത് വ്യാപകമായി പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. മാത്രമല്ല വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ആയുർവേദത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായാണ് കേരളം അറിയപ്പെടുന്നത്. കേരളത്തിലെ മെഡിക്കൽ ടൂറിസം വിഭാഗം അതിന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് പേരുകേട്ടതാണ്.<ref>{{Cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=2022-09-06 |title=Kochi emerges as the medical tourist hub in Kerala |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kochi-emerges-as-the-medical-tourist-hub-in-kerala/article65858142.ece |access-date=2023-01-20 |issn=0971-751X}}</ref> == സംസ്കാരം == [[File:Kathakali 1(Kerala).jpg|thumb|250px|[[Kathakali]] is one of a major form of classical Indian dance]] [[File:Vishnu Theyyam.jpg|thumb|250px|''Vishnu Moorthy [[Theyyam]]'' in ''Naduvilathu Kottam'' near [[Payyannur]], [[Kannur]].]] [[File:Theyyam of Kerala by Shagil Kannur (28).jpg|thumb|200px|[[Theyyam]] is a Hindu religious ritual practiced in northern Kerala]] [[File:Kalaripayattu by young girls.jpg|thumb|250px|[[Kalaripayattu]]]] കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം പ്രധാനമായും ഹിന്ദു ഉത്ഭവമാണ്. തമിഴകം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു വലിയ തമിഴ് പൈതൃക പ്രദേശത്തു നിന്നാണ് ഇത് ഉത്ഭവിച്ചത്. പിന്നീട്, വിദേശ സംസ്കാരങ്ങളുമായുള്ള നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ സമ്പർക്കത്തിലൂടെ കേരളത്തിന്റെ സംസ്കാരം വികസിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. <ref name="Bhagyalekshmy_2004_7">{{cite journal |surname1=Bhagyalekshmy |given1=S |year=2004 |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |journal=Information & Public Relations Department – Thiruvananthapuram (Government of Kerala) |url=http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |access-date=12 January 2006 |archive-date=20 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060220050800/http://www.kerala.gov.in/music/music1.pdf |url-status=dead |pages=6–7}}</ref> കൂടിയാട്ടം, കഥകളി - കഥ ("കഥ"), കളി ("നാടകം") എന്നിവയിൽ നിന്ന് - അതിന്റെ ശാഖയായ കേരള നടനം, കൂത്ത് (സ്റ്റാൻഡ്-അപ്പ് കോമഡിക്ക് സമാനമാണ്), മോഹിനിയാട്ടം ("മോഹിനിയുടെ നൃത്തം"), തുള്ളൽ, പടയണി, തിറയാട്ടം, തെയ്യം എന്നിവ തദ്ദേശീയ പ്രകടന കലകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. മറ്റ് കലകൾ കൂടുതൽ മതപരവും ഗോത്രപരവുമായ പ്രമേയമാണ്. ഇതിൽ ചവിട്ടുനടകം, ഒപ്പന (യഥാർത്ഥത്തിൽ മലബാറിൽ നിന്ന്), ഇതിൽ നൃത്തം, താളാത്മകമായ കൈകൊട്ടൽ, ഇശൽ സ്വരങ്ങൾ എന്നിവ സംയോജിപ്പിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കലാരൂപങ്ങളിൽ പലതും വിനോദസഞ്ചാരികൾക്ക് അല്ലെങ്കിൽ യുവജനോത്സവങ്ങളിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ സമകാലിക കലയെ കൂടുതൽ നോക്കുന്ന മിക്ക സാധാരണ കേരളീയർക്കും ഇടയിൽ അത്ര ജനപ്രിയമല്ല. [[File:Panchavadyam.jpg|thumb|200px|[[Panchavadyam]]]] പല പ്രാചീന അനുഷ്ഠാന കലകളും കേരളീയമാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ആയോധന കലകളിൽ കളരിപ്പയറ്റ് (കളരി ("സ്ഥലം", "മെതിക്കളം", അല്ലെങ്കിൽ "യുദ്ധക്കളം"), പയറ്റ് ("വ്യായാമം" അല്ലെങ്കിൽ "പരിശീലനം") എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വാമൊഴി പാരമ്പര്യം കളരിപ്പയറ്റിൻ്റെ ആവിർഭാവത്തിന് പരശുരാമനാണെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നു. തിറയാട്ടം, തെയ്യം, പൂരക്കളി, കുത്തിയോട്ടം എന്നിവയാണ് മറ്റ് അനുഷ്ഠാന കലകൾ. തെക്കൻ മലബാർ മേഖലയിലെ നാടൻ കലാരൂപമാണ് തിറയാട്ടം. ഘോഷയാത്രകളിൽ പലപ്പോഴും പഞ്ചാരി മേളം അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചവാദ്യം പോലുള്ള പരമ്പരാഗത സംഗീതം ഉൾപ്പെടുന്നു.<ref>{{cite web |title=Kalaripayattu — Traditional Martial Art of Kerala |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/artforms/kalaripayattu-traditional-martial-art-of-kerala/4 |access-date=2026-05-27}}</ref> ഫൈൻ ആർട്‌സിന്റെ കാര്യത്തിൽ, സംസ്ഥാനത്തിന് പുരാതനവും സമകാലികവുമായ കലകളുടെയും കലാകാരന്മാരുടെയും സമൃദ്ധമായ പാരമ്പര്യമുണ്ട്. പരമ്പരാഗത കേരള ചുവർച്ചിത്രങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള പുരാതന ക്ഷേത്രങ്ങളിലും പള്ളികളിലും കൊട്ടാരങ്ങളിലും കാണപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. 9 മുതൽ 12 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകളിലുള്ള ഈ ചിത്രങ്ങൾ, വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ശൈലിയും പ്രധാനമായും കാവിമണ്ണും പച്ചയും കലർന്ന ഒരു വർണ്ണ കോഡും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു.<ref>{{cite web |title=Keralan Mural Paintings |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/heritage/keralan-mural-paintings/ |access-date=2026-05-27}}</ref> കേരളം മതപരമായ വൈവിധ്യത്തിന് പേരുകേട്ടതാണ്. പ്രധാന മതങ്ങൾ ഹിന്ദുമതം, ക്രിസ്തുമതം, ഇസ്ലാം എന്നിവയാണ്. ജൈനമതം, ജൂതമതം, സിഖ് മതം, ബുദ്ധമതം എന്നിവയ്ക്ക് ചെറിയ അനുയായികളുണ്ട്.<ref>{{cite web |title=Population by religious community — Kerala (Census of India 2011) |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/c-01.html |access-date=2026-05-27}}</ref> ലോകത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളുമായുള്ള സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ ബന്ധത്തിന്റെ ഫലമായി സംസ്ഥാനത്ത് നിരവധി ശ്രദ്ധേയമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, പള്ളികൾ, എന്നിവയുണ്ട്. തോമസ് അപ്പോസ്തലൻ ഇന്ത്യൻ തീരങ്ങളിൽ എത്തിയപ്പോൾ സ്ഥാപിച്ച ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ പള്ളികളിൽ ഒന്നായ കോട്ടക്കാവ് പള്ളി, മുഹമ്മദ് നബിയുടെ മരണത്തിനു മുമ്പുതന്നെ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ മുസ്ലിം പള്ളിയായ ചേരമാൻ പള്ളി, [[കോമൺവെൽത്ത് ഒഫ് നേഷൻസ്|കോമൺ‌വെൽത്ത് ഓഫ് നേഷൻസിലെ]] ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ സിനഗോഗെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന മട്ടാഞ്ചേരിയിലെ [[ജൂതപ്പള്ളി, മട്ടാഞ്ചേരി|ജൂതപ്പള്ളി]] എന്നീ ആരാധനാലയങ്ങൾ എടുത്തുപറയേണ്ടവയാണ്. മതവിശ്വാസങ്ങളുടെ വൈവിധ്യം, അനുബന്ധ ഉത്സവങ്ങൾ, ഘടനകൾ എന്നിവയിൽ ടൂറിസത്തിന്റെ സാധ്യതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ടൂറിസം വകുപ്പ് ഒരു "തീർത്ഥാടന ടൂറിസം" പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. <ref>[http://www.business-standard.com/lifeleisure/storypage.php?leftnm=5&subLeft=4&chklogin=N&autono=101092&tab=r Incredible Kerala]. Business-standard.com.</ref><ref>[http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 Jumbo tourism: Guruvayur temple to woo visitors] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140413145448/http://www.ndtv.com/features/showfeatures.asp?slug=Guruvayur+temple+to+woo+visitors&Id=1346 |date=13 April 2014 }}</ref> ഗുരുവായൂർ, ശബരിമല, മലയാറ്റൂർ, പരദേശി സിനഗോഗ്, അർത്തുങ്കൽ, തുമ്പോളി പള്ളി, എ.ഡി. 105-ൽ നിർമ്മിച്ച കുറവിലങ്ങാട് സെന്റ് മേരീസ് ഫൊറോന (മാർത്ത മറിയം) പള്ളി, ആറ്റുകാൽ പൊങ്കാല (ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീകളുടെ ഒത്തുചേരൽ എന്ന ഗിന്നസ് റെക്കോർഡ് ഉള്ള), ചെട്ടികുളങ്ങര ഭരണി എന്നിവയാണ് പ്രധാന തീർത്ഥാടന ടൂറിസം ആകർഷണങ്ങൾ. ==വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ== ടൂറിസം മന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് ടൂറിസം വകുപ്പ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. സർക്കാർ തലത്തിൽ ഭരണപരമായി ടൂറിസം വകുപ്പിനെ നയിക്കുന്നത് ടൂറിസം സെക്രട്ടറിയാണ്. ടൂറിസം ഡയറക്ടറാണ് വകുപ്പിൻ്റെ തലവനും ഫീൽഡ് ലെവൽ ഓഫീസുകളുടെ മേൽനോട്ടവും. കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാര മേഖലയുടെ കീഴിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന സർക്കാർ വകുപ്പുകൾ/ഏജൻസികൾ എന്നിവ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:<ref>{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|title=ECONOMIC REVIEW 2017 {{!}} State Planning Board, Thiruvananthapuram, Kerala, India|access-date=2021-01-11|date=2020-07-03|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703131432/http://spb.kerala.gov.in/ER2017/web_m/ch321.php?id=31&ch=321|url-status=bot: unknown}}</ref> * വിനോദസഞ്ചാര വകുപ്പ് ** കേരള വിനോദസഞ്ചാര കോർപ്പറേഷൻ (കെ.റ്റി.ഡി.സി) ** കേരള ടൂറിസം ഇൻഫ്രാസ്ട്രക്ച്ചർ ലിമിറ്റഡ് (കെ.റ്റി.ഐ.എൽ) ** ബേക്കൽ റിസോർട്ട്സ് വികസന കോർപ്പറേഷൻ (ബി.ആർ.ഡി.സി) ** എക്കോ ടൂറിസം ഡയറക്ടറേറ്റ് ** കേരള ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ട്രാവൽ ആന്റ‍് ടൂറിസം സ്റ്റഡീസ് (കെ.ഐ.റ്റി.റ്റി.എസ്) ** ഫുഡ് ക്രാഫ്റ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് (എഫ്.സി.ഐ) ** സ്റ്റേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിട്യൂട്ട് ഓഫ് ഹോസ്പ്പിറ്റാലിറ്റി മാനേജ്മെന്റ‍് (എസ്.ഐ.എച്ച്.എം) == അവലംബം == <references/> == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.keralatourism.org/ കേരള സംസ്ഥാന വിനോദസഞ്ചാരവകുപ്പിന്റെ വെബ്‌സൈറ്റ്] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120808073413/http://www.keralatourism.org/ |date=2012-08-08 }} {{kerala-stub}} {{Tourism in Kerala}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം]] 550q7kh9nrj4btuno6plkn8dtj44045 0 76309 4651581 4517519 2026-07-29T09:04:08Z ~2026-42105-97 220896 /* */ 4651581 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|C. P. Ramaswami Iyer}} {{Infobox Officeholder | honorific-prefix = Sir | name = ചേത്തുപ്പട്ടു പട്ടാഭിരാമ രാമസ്വാമി അയ്യർ | honorific-suffix = <small>[[Order of the Star of India|KCSI]]</small> <small>[[Order of the Indian Empire|KCIE]]</small> | image = CPRamaswami Aiyar 1939.jpg | imagesize = 250px | smallimage = | caption = ''Portrait of Sir C. P. Ramaswami Iyer, ''[[The Hindu]]'', 1939 | order1 = തിരുവിതാംകൂർ ദിവാൻ | term_start1 = [[1936]] | term_end1 = [[August 19]], [[1947]] | lieutenant = | monarch1 = [[Chithira Thirunal of Travancore|ശ്രീ ചിത്തിര തിരുനാൾ]] | governor-general1 = | predecessor1 = [[Muhammad Habibullah|മുഹമ്മദ് ഹബീബുള്ള]] | successor1 = [[P. G. N. Unnithan|പി.ജി.എൻ. ഉണ്ണിത്താൻ]] | order2 = Member of the Executive Council of the Viceroy of India | term_start2 = [[1931]] | term_end2 = [[1936]] | monarch2 = [[ജോർജ് V (യു.കെ.)]],<br />[[എഡ്വാർഡ് VIII (യു.കെ.)]] | governor-general2 = [[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon]] | predecessor2 = | successor2 = | order3 = Law Member of the Executive Council of the Governor of Madras | term_start3 = [[1923]] | term_end3 = [[1928]] | governor3 = [[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon]],<br /> Sir Charles George Todhunter (acting),<br /> [[George Goschen, 2nd Viscount Goschen]] | predecessor3 = | successor3 = | premier3 = [[Raja of Panagal]],<br />[[P. Subbarayan]] | order4 = Advocate-General of Madras Presidency | term_start4 = [[1920]] | term_end4 = [[1923]] | governor4 = [[Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon]] | predecessor4 = [[എസ്. ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കാർ]] | premier4 = | successor4 = | birth_date = [[12 നവംബർ]][[1879]] | birth_place = [[മദ്രാസ്]], [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യ]] | death_date = {{death date and age|1966|09|26|1879|11|12}} | death_place = [[ലണ്ടൻ]], [[യു.കെ.]] | nationality = | party = | spouse = | relations = | children = | residence = | alma_mater = [[പ്രസിഡൻസി കോളജ്, മദ്രാസ്]] | occupation = [[അഭിഭാഷകൻ]], | profession = [[Attorney-General]], [[Statesman]] | religion = [[Hindu]] | signature = | website = | footnotes = }} തിരുവിതാംകൂറിലെ ദിവാൻ ആയിരുന്നു '''സർ സി.പി''' എന്നറിയപ്പെടുന്ന സചിവോത്തമ '''സർ ചെട്പുട് പട്ടാഭിരാമൻ രാമസ്വാമി അയ്യർ,''' <small>കെ.സി.എസ്.ഐ., എമ്പയർ</small> (12 നവംബർ 1879 - 26 സെപ്റ്റംബർ 1966). അഭിഭാഷകൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, രാഷ്ട്രീയക്കാരൻ എന്നീ നിലകളിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1920 മുതൽ 1923 വരെ [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറൽ, 1923 മുതൽ 1928 വരെ മദ്രാസ് ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിന്റെ നിയമകാര്യഅംഗം, 1931 മുതൽ 1936 വരെ [[ഇന്ത്യയുടെ ഗവർണർ ജനറൽ|വൈസ്രോയിയുടെ]] എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ നിയമകാര്യ അംഗം, 1936 മുതൽ 1947 വരെ [[തിരുവിതാംകൂർ]] [[ദിവാൻ]] എന്നീ സ്ഥാനങ്ങൾ അദ്ദെഹം വഹിച്ചിരുന്നു. [[ചെന്നൈ|1879 ൽ മദ്രാസ്]] നഗരത്തിൽ ജനിച്ച രാമസ്വാമി അയ്യർ മദ്രാസ് ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് അഭിഭാഷകനായി യോഗ്യത നേടുന്നതിനുമുമ്പ് മദ്രാസിലെ വെസ്ലി കോളേജ് ഹൈസ്കൂളിലും [[പ്രസിഡൻസി കോളേജ് ചെന്നൈ|പ്രസിഡൻസി കോളേജിലും പഠിച്ചു.]] മദ്രാസിൽ അഭിഭാഷകനായി പ്രാക്ടീസ് ചെയ്ത അദ്ദേഹം [[എസ്. ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കാർ|എസ്. ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കറിനു]] ശേഷം മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലായി. 1936 ൽ തിരുവിതാംകൂറിലെ ദിവാനായി നിയമിക്കപ്പെടുന്നതിനുമുമ്പ് അദ്ദേഹം മദ്രാസ് ഗവർണറുടെയും വൈസ്രോയിയുടെയും നിയമ അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. രാമസ്വാമി അയ്യർ 1936 മുതൽ 1947 വരെ ദിവാനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് നിരവധി സാമൂഹികവും ഭരണപരവുമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ വരുത്തി. എന്നിരുന്നാലും, കമ്യൂണിസ്റ്റ് സംഘടിത [[പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം|പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരത്തെ]] ക്രൂരമായി അടിച്ചമർത്തുകയും സ്വതന്ത്ര തിരുവിതാംകൂറിനെ അനുകൂലിക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവാദപരമായ നിലപാടിനാലുമാണ് അദ്ദേഹം പ്രധാനമായും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്. തനിക്കെതിരെയുള്ള് ഒരു കൊലപാതക ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന് 1947 ൽ അദ്ദേഹം രാജിവച്ചു. [[കെ.സി.എസ്. മണി]] വെട്ടിപ്പരുക്കേൽപ്പിച്ചതിനെ തുടർന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം ദിവാൻ സ്ഥാനത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] നേതാവായിരുന്നു. 1926 ൽ ഇന്ത്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ നൈറ്റ് കമാൻഡറായും 1941 ൽ നൈറ്റ് കമാൻഡർ ഓഫ് ദ സ്റ്റാർ ഓഫ് ഇന്ത്യയുമായും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1947 ൽ ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഈ സ്ഥാനങ്ങൾ തിരികെ നൽകി. 1926, 1927 ലെ [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസിലേക്ക്]] അദ്ദേഹം അംഗമായിരുന്നു. പിന്നീടുള്ള ജീവിതത്തിൽ നിരവധി അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളിലും നിരവധി ഇന്ത്യൻ സർവകലാശാലകളുടെ ബോർഡിലും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. രാമസ്വാമി അയ്യർ 1966 ൽ തന്റെ 86 ആം വയസ്സിൽ യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം സന്ദർശനത്തിനിടെ അന്തരിച്ചു. == മുൻഗാമികൾ == തമിഴ്നാട്ടിലെ ആർക്കോട് നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു രാമസ്വാമി അയ്യർ പൂർവ്വികർ.<ref>{{Cite book|title=Sir C. P. Ramaswami Aiyar, a Biography|last=Saroja Sundararajan|publisher=Allied Publishers|year=2002|isbn=978-81-7764-326-8|ref=Saroja Sundararajan}} p. 7</ref><ref name="cpp7">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 7</ref> [[അദ്വൈത സിദ്ധാന്തം|പ്രശസ്ത അദ്വൈത]] സാവന്ത് [[അപ്പയ്യദീക്ഷിതർ|അപ്പയ്യ ദീക്ഷിതറിന്റെ]] സഹോദരൻ അച്ചൻ ദീക്ഷിതറുമായും സി.പി. യ്ക്ക് ബന്ധം ഉണ്ടായിരുന്നു.<ref name="cpp8">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 8</ref> സിപിയുടെ മുത്തച്ഛനായ ചെത്പുട്ട് രാമസ്വാമി അയ്യർ [[ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനി|ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയിൽ]] [[കുംഭകോണം|കുംഭകോണത്തിന്റെ]] [[തഹസീൽദാർ|തഹസിൽദാറായി]] സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref name="cpp9">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 9</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബം [[ശൃംഗേരി ശാരദാ പീഠം|ശൃംഗേരി മഠവുമായി]] ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == ചെറ്റ്പേട്ട് പട്ടാഭിരാമൻ രാമസ്വാമി അയ്യർ [[ദീപാവലി|1879 നവംബർ 13 ന്]] ഒരു ജഡ്ജിയായിരുന്ന സി ആർ പട്ടാഭിരാമ അയ്യറിനും (1857–1903) ഭാര്യ രംഗമ്മാൾ എന്നും വിളിച്ചിരുന്ന സീതാലക്ഷ്മി അമ്മാളിനും മകനായി നോർത്ത് ആർക്കോട്ടിലെ വന്ദിവാഷ് പട്ടണത്തിൽ ജനിച്ചു. <ref name="cpp6">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 6</ref> [[ചെന്നൈ|മദ്രാസിലെ]] വെസ്ലി കോളേജ് ഹൈസ്കൂളിലാണ് സി.പി. പഠിച്ചത്.<ref name="cpp26">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 26</ref> കുട്ടിക്കാലത്ത് ഒരു പരീക്ഷ പോലും വിജയിക്കില്ല എന്ന ഒരു പ്രവചനമുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന് വളരെ കർശനമായാണ് വളർത്തിയിരുന്നത്. സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ സി.പി. [[പ്രസിഡൻസി കോളേജ് ചെന്നൈ|മദ്രാസിലെ പ്രസിഡൻസി കോളേജിൽ]] ചേർന്നു. <ref name="cpp28">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 28</ref> കോളേജിൽ ഇംഗ്ലീഷ്, സംസ്കൃതം, ഗണിതശാസ്ത്രം എന്ന വിഷയങ്ങൾക്കുപരി നെബുലാർ സിദ്ധാന്തത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ പ്രബന്ധത്തിന് എൽഫിൻസ്റ്റോൺ സമ്മാനം സി.പി. നേടി.<ref name="cpp29">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 29</ref> മദ്രാസ് ലോ കോളേജിൽ നിന്ന് സ്വർണ്ണമെഡലോടും ഡിസ്റ്റിങ്ങ്‌ഷനോടും കൂടിയാണ് സി.പി. ബിരുദം നേടിയത്. ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് പ്രൊഫസറാകാൻ സി.പി. എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, തന്റെ മകൻ അഭിഭാഷകനാകണമെന്ന് പിതാവ് പട്ടാഭിരാമ അയ്യർ ആഗ്രഹിച്ചു, അതനുസരിച്ച് സി.പി. തന്റെ കോളേജ് അവധിക്കാലം [[മൈസൂർ രാജ്യം|മൈസൂർ രാജ്യത്ത്]] [[ദിവാൻ|ചെലവഴിച്ചത് ദിവാൻ]] സർ കെ. ശേശാദ്രി അയ്യറിനൊപ്പം ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹമായിരുന്നു തന്റെ പ്രചോദനമെന്ന് സി. പി. പറയുമായിരുന്നു.<ref name="cpp29">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 29</ref> <ref name="cpp35">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 35</ref> == അഭിഭാഷകനെന്ന നിലയിൽ == 1903 ൽ സി. പി. വി. കൃഷ്ണസ്വാമി അയ്യരുടെ അടുത്ത് ഒരു പരിശീലകനായി ചേർന്നു. <ref name="cpp37">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 37</ref> <ref name="somemadrasleaders">[[C. P. Ramaswami Iyer#Some Madras Leaders|Some Madras Leaders]]</ref> അതേ വർഷം പട്ടാഭിരാമ അയ്യർ തന്റെ മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് സി. പി. ക്ക് സർ വി. ഭാഷ്യം അയ്യങ്കാറുടെ ജൂനിയർ ആയി അദ്ദേഹം അഡ്മിഷൻ ശരിയാക്കിയിരുന്നു.<ref name="cpp38">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 38</ref> എന്നാൽ സി. പി. യെ അദ്ദേഹം കൂടെ കൂട്ടിയില്ല. <ref name="cpp39">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 39</ref> തൽഫലമായി, സി.പി സ്വന്തമായി പരിശീലിക്കുകയും അഭിഭാഷകനെന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തി നേടുകയും ചെയ്തു. മുന്നൂറിലധികം കേസുകളിൽ അദ്ദേഹം വിജയിക്കുകയും വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു [[മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതി|മദ്രാസ് ഹൈക്കോടതിയിലെ]] ഒരു ജഡ്ജി സ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്തെങ്കിലും അദ്ദേഹം അത് നിരസിച്ചു. <ref name="cpp40">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 40</ref> 1920 ൽ അന്നത്തെ ഗവർണറായിരുന്ന വില്ലിംഗ്ഡൺ പ്രഭു അദ്ദേഹത്തെ മദ്രാസിലെ അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലായി നിയമിച്ചു. അഭിഭാഷകനായിരുന്ന കാലയളവിൽ ആഷെ കൊലപാതക വിചാരണയും , ബെസന്റ് നാരായണയ്യാ കേസ് അടക്കം നിരവധി പ്രമുഖകേസുകൾ സി.പി. കൈകാര്യം ചെയ്തു. <ref name="cpp48">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 48</ref> == ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രസ്ഥാനം == ആദ്യകാലങ്ങളിൽ സിപി [[ഗോപാല കൃഷ്ണ ഗോഖലേ|ഗോപാൽ കൃഷ്ണ ഗോഖാലെയുടെ]] ആരാധകനായിരുന്നു. പൂനയിലെ സെർവന്റ്സ് ഓഫ് ഇന്ത്യ സൊസൈറ്റിയിൽ ചേരാൻ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. <ref name="cpp35">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 35</ref> പ്രശസ്ത ബെസന്റ്-നാരായണ വിചാരണയിൽ തന്റെ മക്കളായ [[ജിദ്ദു കൃഷ്ണമൂർത്തി|ജെ. കൃഷ്ണമൂർത്തി]][[ആനി ബസന്റ്|, നിത്യാനന്ദ എന്നിവരുടെ കസ്റ്റഡിക്കായി 1912 ൽ ആനി ബെസന്റിനെതിരെ]] ജിദ്ദു നാരായണനുവേണ്ടി അദ്ദേഹം പോരാടി വിജയിച്ചു. <ref name="somemadrasleaders">[[C. P. Ramaswami Iyer#Some Madras Leaders|Some Madras Leaders]]</ref> <ref name="cpp48">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 48</ref> <ref name="cpp49">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 49</ref> എന്നിരുന്നാലും, ഇംഗ്ലണ്ടിലെ പ്രിവി കൗൺസിലിന് അപ്പീൽ നൽകി ബെസന്ത് പിന്നീട് വിധി റദ്ദാക്കി. അങ്ങനെയായിരുന്നെങ്കിലും ഈ കേസിന്റെ ഫലമായി, സിപിക്ക് ആനി ബെസന്റിനോടുള്ള ആദരവ് വളരുകയാണ് ചെയ്തത്. ഒപ്പം ഹോം റൂൾ ലീഗ് സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവരുമായി സഹകരിക്കുകയും അതിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="cpp51">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 51</ref> 1917 ൽ അദ്ദേഹം [[ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്|ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ]] സെക്രട്ടറിയായി. ജയിലിൽ കിടക്കുമ്പോൾ ആനി ബെസന്റിന്റെ ''ന്യൂ ഇന്ത്യ ദിനപത്രവും സി.പി.'' എഡിറ്റു ചെയ്തു. അതേസമയം, അവരുടെ മോചനത്തിനായി ശക്തമായി പ്രചാരണം നടത്തി. [[സ്വദേശി പ്രസ്ഥാനം|സ്വദേശി]], [[നിസ്സഹകരണ പ്രസ്ഥാനം|നിസ്സഹകരണ]] പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുമായി]] വിയോജിച്ചതിനെത്തുടർന്ന് സി.പി പിന്നീട് ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൽ നിന്ന് അകന്നു. <ref name="cpp54">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 54</ref> == മദ്രാസ് ഗവർണ്ണറുടെ എക്സിക്ക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗം == [[File:Cproundtable.jpg|ഇടത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|257x257ബിന്ദു|മൂന്നാം റൗണ്ട് ടേബിൾ കോൺഫറൻസിനിടെ ലണ്ടൻ പത്രത്തിൽ സർ സി. പി. രാമസ്വാമി അയ്യറുടെ രേഖാചിത്രം]] [[മദ്രാസ് പ്രവിശ്യ|1920 ൽ സിപിയെ മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ]] അഡ്വക്കേറ്റ് ജനറലായി നാമനിർദേശം ചെയ്തു. സിറ്റി മുനിസിപ്പാലിറ്റീസ് ആക്റ്റ്, മദ്രാസ് ലോക്കൽ ബോർഡ് ആക്റ്റ് എന്നിവയുടെ ചുമതല അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. 1923 ൽ മദ്രാസ് ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിലേക്ക് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ക്രമസമാധാനം, പോലീസ്, പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പ്, ജലസേചനം, തുറമുഖങ്ങൾ, വൈദ്യുതി എന്നീ വകുപ്പുകൾ അദ്ദേഹത്ത്ന്റെ ചുമതലയിൽ ആയിരുന്നു. <ref name="cpp60">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 60</ref> എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ അംഗമെന്ന നിലയിൽ സി. പി. പൈക്കര അണക്കെട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനമിട്ടു, 1929 നും 1932 നും ഇടയിൽ 6.75 കോടി രൂപയ്ക്കാണ് അത് നിർമ്മിച്ചത്. <ref name="cpp63">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 63</ref> [[കാവേരി|കാവേരി നദിക്ക്]] മുകളിലൂടെ മേട്ടൂർ ഡാമിന്റെ നിർമ്മാണവും അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ചു. പൈക്കര ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി [[കോയമ്പത്തൂർ|കോയമ്പത്തൂരിലെ]] വ്യാവസായികവത്കരണത്തിന് തുടക്കമിട്ടപ്പോൾ, <ref name="cpp65">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 65</ref> തഞ്ചൂർ, ട്രിച്ചി ജില്ലകളിലെ വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ ജലസേചനം നടത്താൻ മേട്ടൂർ പദ്ധതി ഉപയോഗിച്ചു. <ref name="cpp64">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 64</ref> തുറമുഖങ്ങളുടെ ചുമതലയുള്ള അംഗമെന്ന നിലയിൽ [[കൊച്ചി]], [[വിശാഖപട്ടണം]], [[തൂത്തുക്കുടി]] തുറമുഖങ്ങളുടെ മെച്ചപ്പെടുത്തലിനും സി.പി. ഉത്തരവാദിയായിരുന്നു. [[മുത്തുലക്ഷ്മി റെഡ്ഡി]] നിർദ്ദേശിച്ച ''ദേവദാസി നിർത്തലാക്കൽ ബിൽ'' പാസാക്കുന്നതിൽ നിയമ അംഗമെന്ന നിലയിൽ സി.പി. നിർണ്ണായകപങ്കു വഹിച്ചു.<ref name="womenpolitical">{{Cite book|title=The political behaviour of women in Tamil Nadu|last=Vadivelu Rajalakshmi|publisher=Inter-India Publications|year=1985}}</ref> ''[[ദേവദാസി|എന്നിരുന്നാലും, മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയിലുടനീളമുള്ള ദേവദാസികളിൽ]]'' നിന്നുള്ള ശക്തമായ പ്രതിഷേധത്തെത്തുടർന്ന്, അതൊരു സർക്കാർ നടപടിയായിട്ടല്ലാതെ സ്വകാര്യബിൽ ആയി അവതരിപ്പിക്കാൻ സിപി നിർദ്ദേശിച്ചു. 1926 നും 1927 നും ഇടയിൽ ജനീവയിലെ [[സർവ്വരാജ്യസഖ്യം|ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസിൽ ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധിയായിരുന്നു.]] <ref name="cpp66">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 66</ref> 1931 ആയപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം [[ഭാരത സർക്കാർ|ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ]] ഒരു നിയമ അംഗമായിരുന്നു{{Clarify|date=April 2009}} <ref name="cpp69">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 69</ref> 1932 ൽ ലണ്ടനിൽ നടന്ന മൂന്നാം [[വട്ടമേശസമ്മേളനങ്ങൾ|റൗണ്ട് ടേബിൾ കോൺഫറൻസിൽ അദ്ദേഹം പങ്കെടുത്തു.]] 1933 ലെ ലോക സാമ്പത്തിക സമ്മേളനത്തിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ഏക ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം, അടുത്ത വർഷം അദ്ദേഹം [[കശ്മീർ]] സംസ്ഥാനത്തിനായി ഒരു ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കി. == തിരുവിതാംകൂറിലെ ദിവാൻ == [[പ്രമാണം:Bhaktivilas.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|250x250ബിന്ദു| തിരുവിതാംകൂറിലെ ദിവാനായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ സർ സി പി രാമസ്വാമി ''അയ്യറുടെ വസതിയായ ഭക്തിവിലാസ്'']] 1931 ൽ, [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|തന്റെ അമ്മാവന്റെ പിൻഗാമിയായി തിരുവിതാംകൂറിലെ മഹാരാജാവായി ചിതിര തിരുനാളിനെ]] വിലക്കിയപ്പോൾ, സി പി അദ്ദേഹത്തെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്രോയിയോട് സംസാരിച്ചു. <ref name="cpp83">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 83</ref> ചിത്തിര തിരുനാളിനെ കിരീടമണിയിക്കാൻ വൈസ്രോയി സമ്മതിച്ചെങ്കിലും സി‌ പി യുവ ചക്രവർത്തിയുടെ ഉപദേഷ്ടാവായി പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന വ്യവസ്ഥയിൽ മാത്രമായിരുന്നു ആ സമ്മതം. <ref name="cpp84">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 84</ref> സി പി സമ്മതിക്കുകയും 1931 മുതൽ 1936 വരെ രാജകുമാരന്റെ നിയമ, ഭരണഘടനാ ഉപദേഷ്ടാവായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തു. 1936 ൽ മഹാരാജ ചിത്തിര തിരുനാൾ സിപിയോട് തിരുവിതാംകൂറിലെ ദിവാൻ ആകണമെന്ന് വ്യക്തിപരമായി അഭ്യർത്ഥിച്ചു. സി പി ഈ ഓഫർ സ്വീകരിച്ച് പത്തുവർഷക്കാലം ദിവാനായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref name="cpp85">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 85</ref> === ക്ഷേത്ര പ്രവേശന വിളംബരം === 1936 നവംബർ 12 ന് മഹാരാജ [[ചിത്തിര തിരുനാൾ ബാലരാമവർമ്മ|ചിത്തിര തിരുനാൽ]] വിപ്ലവകരമായ ക്ഷേത്ര പ്രവേശന പ്രഖ്യാപനം പുറപ്പെടുവിച്ചു, ഇത് [[ദളിതർ|ദളിതരടക്കമുള്ള]] തൊട്ടുകൂടാത്തവർ ഉൾപ്പെടെ ഹിന്ദുക്കളിലെ എല്ലാ ജാതികളിലും ക്ലാസുകളിലും പെട്ടവർക്ക് സംസ്ഥാനത്തെ ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകി. <ref name="cpp77">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 77</ref> യാഥാസ്ഥിതിക, എന്നാൽ സ്വാധീനമുള്ള ഉയർന്ന ജാതിക്കാരായ ഹിന്ദുക്കൾ ഇതിനെ ശക്തമായി എതിർത്തു, അവർ ദിവാന്റെ ജീവിതത്തിന് കനത്ത ഭീഷണി ഉയർത്തി. <ref name="cpp80">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 80</ref> ഈ പ്രഖ്യാപനം മഹാരാജാവിനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവാനും [[മഹാത്മാ ഗാന്ധി|മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെയും]] മറ്റ് സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താക്കളുടെയും പ്രശംസ നേടി. === സാമ്പത്തിക, വ്യാവസായിക പരിഷ്കാരങ്ങൾ === സിപി ദിവാൻ ആയിരുന്ന കാലത്ത് തിരുവിതാംകൂർ വ്യാവസായിക വികസനത്തിൽ അതിവേഗം മുന്നേറി. [[ആലുവ|ഇന്ത്യൻ അലുമിനിയം കമ്പനിയെ ആലുവ]] പട്ടണത്തിൽ ഒരു ഫാക്ടറി സ്ഥാപിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചു. <ref name="cpp94">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 94</ref> ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വളം പ്ലാന്റ്, ഫെർട്ടിലൈസേഴ്സ് ആന്റ് കെമിക്കൽസ് ഒഫ് ട്രാവൺകൂർ (ഫാക്റ്റ്), [[അമോണിയം സൾഫേറ്റ്|അമോണിയം സൾഫേറ്റ് നിർമ്മിക്കാൻ സി.പി.]] രൂപീകരിച്ചതാണ്. <ref name="cpp9799">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 97–99</ref> ഇന്ത്യയുടെ വൈസ്രോയിയുടെ ശത്രുതയെ പരസ്യമായി ധിക്കരിച്ചുകൊണ്ട് അമേരിക്കൻ സഹകരണത്തോടെയാണ് ഇത് സ്ഥാപിതമായത്. സിമൻറ് നിർമ്മിക്കാൻ ഒരു പ്ലാന്റും [[ടൈറ്റാനിയം ഡൈഓക്സൈഡ്|ടൈറ്റാനിയം ഡൈ ഓക്സൈഡും നിർമ്മിക്കാൻ മറ്റൊരും പ്ലാന്റും സി.പി]] നിർമ്മിച്ചു. പുനലൂരിലെ തിരുവിതാംകൂർ പ്ലൈവുഡ് ഫാക്ടറി <ref name="cpp95">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 95</ref> തിരുവിതാംകൂർ റയോൺസ് ലിമിറ്റഡ് 1946 ൽ [[പെരുമ്പാവൂർ|പെരുംബാവൂരിൽ]] ഒരു പ്ലാന്റുമായി സ്ഥാപിതമായി. അലുമിനിയം കേബിളുകൾ നിർമ്മിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ പ്ലാന്റ് കുണ്ടറയിൽ തുറന്നു. 1947 ൽ സി‌പി ദിവാൻ സ്ഥാനമൊഴിയുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ചുമതലയേറ്റ കാലം മുതൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വരുമാനം നാലിരട്ടിയായി വർദ്ധിച്ചിരുന്നു. === ജലസേചന പ്രവർത്തനങ്ങൾ === [[പെരിയാർ|പെരിയാർ നദിയിൽ]] ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി സ്ഥാപിക്കാൻ സി.പി. ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നെങ്കിലും <ref name="cpp94">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 94</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങളെ മദ്രാസ് സർക്കാർ എതിർത്തു. തിരുവിതാംകൂറിനു വേണ്ടി സ്വയം അഭിഭാഷകനായി വാദിച്ചുവിജയിച്ച സി.പി. ഇതിന്റെ ഫലമായി പെരിയാർ നദിയിൽ പള്ളിവാസൽ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി ആരംഭിച്ചു. അദ്ദേഹം സമാരംഭിച്ചു പെച്ചിപാറ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതിക്ക് ([[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയിലെ]] നിലവിലെ കൊടയാർ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതി) തുടക്കമിട്ടതും സി. പി. യാണ്. [[പെരിയാർ കടുവ സംരക്ഷിത പ്രദേശം|പെരിയാർ]] ഗെയിം സാങ്ച്വറിക്കും മറ്റ് ജലസേചന പദ്ധതികൾക്കും അദ്ദേഹം തുടക്കമിട്ടു. === മറ്റ് പരിഷ്കാരങ്ങൾ === [[കന്യാകുമാരി|കന്യാകുമാരിയിലെ]] [[വിവേകാനന്ദൻ|വിവേകാനന്ദ]] പാറയ്ക്കായി സിപി വളരെയധികം പയനിയറിംഗ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ [[കന്യാകുമാരി|നടത്തുകയും കന്യാകുമാരിയിൽ]] ഗസ്റ്റ് ഹൗസുകൾ നിർമ്മിക്കുകയും ചെയ്തു. [[അനിഴം തിരുനാൾ മാർത്താണ്ഡവർമ്മ|മാർത്താണ്ഡ വർമ്മയുടെ]] കാലത്തെ (ഇന്നത്തെ [[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയിൽ]] ) [[പത്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം|പദ്മനാഭപുരം കൊട്ടാരം]] അദ്ദേഹം നവീകരിച്ചു. [[തിരുവനന്തപുരം]] ആർട്ട് ഗ്യാലറി വിപുലീകരിച്ചു. മഹാരാജാവ് ചാൻസലറായും സ്വയം വൈസ് ചാൻസലറായും 1937 ൽ സി പി [[കേരള സർ‌വകലാശാല|തിരുവിതാംകൂർ സർവകലാശാല]] ആരംഭിച്ചു. [[കേരള സർ‌വകലാശാല|1939 ൽ തിരുവിതാംകൂർ സർവകലാശാല]] അദ്ദേഹത്തിന് ഓണററി എൽഎൽഡി ബിരുദം നൽകി. 1940 ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിവാൻഷിപ്പ് കീഴിൽ [[തിരുവിതാംകൂർ]] [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിൽ]] റോഡ് ഗതാഗതം ദേശസാൽക്കരിച്ച ആദ്യത്തെ സംസ്ഥാനമായി. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ സിമൻറ് ഹൈവേ 88 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ തലസ്ഥാനമായ തിരുവനന്തപുരത്തിനും കന്യാകുമാരിക്കും ഇടയിലാണ് നിർമ്മിച്ചത്. അതേ വർഷം വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കുകയും മുതിർന്നവർക്ക് വോട്ടാവകാശം ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഒരു സ്ത്രീയെ ജില്ലാ ജഡ്ജിയായി (ശ്രീമതി അന്നാ ചാണ്ടി) നിയമിച്ച ആദ്യ വ്യക്തിയും അദ്ദേഹമായിരുന്നു. [[അന്ന ചാണ്ടി]] പിന്നീട് ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ വനിത ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിയായി. പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളെ സ്കൂളിൽ ചേരാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനായി അയ്യർ ആദ്യമായി ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി അവതരിപ്പിച്ചു. 1941 ൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അദ്ദേഹത്തിന് നൈറ്റ് കമാൻഡർ ഓഫ് സ്റ്റാർ ഓഫ് ഇന്ത്യ (KCSI) പദവി നൽകി. ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യം കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിനും]] മറ്റ് [[ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങൾ|രാജഭരണ]] [[ഇന്ത്യ|സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സ്വതന്ത്രമായി തുടരാനോ ഇന്ത്യയുടെയോ]] [[പാകിസ്താൻ|പാകിസ്ഥാന്റെയോ]] ആധിപത്യങ്ങളുമായി ലയിക്കാനോ രണ്ട് ഓപ്ഷനുകൾ നൽകി. === പുന്നപ്ര-വയലാർ കലാപം === 1946 ഒക്ടോബറിൽ ആലപ്പുഴ മേഖലയിൽ ഒരു ബഹുജന പ്രക്ഷോഭം ഉണ്ടായി. ഒക്ടോബർ 24 ന് പുന്നപ്രയിൽ 200 ഓളം പേരെ തിരുവിതാംകൂർ പോലീസ് കൊലപ്പെടുത്തി. ആലപ്പുഴയിലും ചേർത്തലയിലും സൈനികനിയമത്തിന് സർക്കാർ ഉത്തരവിട്ടു. സിപിയുടെ പോലീസും സൈന്യവും ആലപ്പുഴയിലേക്ക് മാറി. ഒക്ടോബർ 27 ന് വയലാർ മറ്റൊരു കൂട്ട പ്രക്ഷോഭത്തിന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു, 150 പേർ സംഭവസ്ഥലത്ത് തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. അതേ ദിവസം തന്നെ പോലീസ് വെടിവയ്പിൽ ആലപ്പുഴയുടെ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ 130 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. പ്രൊഫ. ശ്രീധര മേനോന്റെ ''കേരള ചരിത്രത്തിൽ'', പുന്നപ്ര വയലാർ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ആയിരത്തോളം പേർ മരിച്ചെന്ന് പറയുന്നുണ്ട്. പ്രക്ഷോഭം ഒരു ഹ്രസ്വകാല പരാജയമായിരുന്നുവെങ്കിലും, അത് തിരുവിതാംകൂറിന്റെ മെച്ചപ്പെട്ട ഭരണത്തിന് കാരണമായി. === സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു === 1947 ജൂൺ 3 ന് യുണൈറ്റഡ് കിംഗ്ഡം വിഭജനത്തിനുള്ള ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചുരുങ്ങിയ സമയത്തിനുള്ളിൽ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോകാനുള്ള ആഗ്രഹം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ തിരുവിതാംകൂറിലെ മഹാരാജാവ് സ്വയം സ്വതന്ത്രനാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. <ref name="midnightp260">[[C. P. Ramaswami Iyer#Dominique Lapierre|Dominique Lapierre]], p. 260</ref> <ref name="midnightp261">[[C. P. Ramaswami Iyer#Dominique Lapierre|Dominique Lapierre]], p. 261</ref> <ref name="cpandindependenttravancore">{{Cite journal|url=http://www.hindu.com/fline/fl2013/stories/20030704000807800.htm|title=C.P. and independent Travancore|last=A. G. Noorani|volume=20|issue=13|year=2003|access-date=2021-05-23|archive-date=2014-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140604225613/http://www.hindu.com/fline/fl2013/stories/20030704000807800.htm|url-status=dead}}</ref> ദിവാൻ, സിപിയുടെ പിന്തുണയോടെ, ചിത്തിര തിരുനാൾ 1947 ജൂൺ 18 ന് സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യ പ്രഖ്യാപനം ഇന്ത്യക്ക് സ്വീകാര്യമല്ലാത്തതിനാൽ, ദിവാൻ ഇന്ത്യൻ സർക്കാരുമായി ചർച്ചകൾ ആരംഭിച്ചു. <ref name="cpp111">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 111</ref> സിപി തന്നെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അനുകൂലിച്ചില്ലെന്നും കൂടുതൽ സ്വയംഭരണാധികാരം മാത്രമാണ് ആവശ്യപ്പെട്ടതെന്നും 1947 ജൂലൈ 23 ഓടെ സിപിയും ഇന്ത്യൻ പ്രതിനിധികളും തമ്മിൽ അനുകൂലമായ ഒരു കരാറിലെത്തിയെന്നും എന്നാൽ രാജാവിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം നടപ്പാക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ലെന്നും കുടുംബവൃത്തങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.<ref name="cpp112">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 112</ref> <ref name="cpp113">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 113</ref> മറുവശത്ത്, പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരനായ [[രാമചന്ദ്ര ഗുഹ]][[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|,]] സി.പി. ([[മുഹമ്മദ് അലി ജിന്ന|മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയുടെ]] പ്രോൽസാഹനത്തോടെ) ബ്രിട്ടീഷ് ഗവൺമെന്റിന്റെ മുതിർന്ന മന്ത്രിമാരുമായി രഹസ്യ ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചതെങ്ങനെ എന്നതിനെക്കുറിച്ച് എഴുതിയിട്ടുണ്ട്, മോണസൈറ്റിനുമേൽ അവർക്ക് പ്രത്യേക ആനുകൂല്യങ്ങൾ നൽകുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ അദ്ദേഹത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു ആണവായുധ മൽസരത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് മുൻ‌തൂക്കം നൽകാൻ കഴിയുന്ന മോണസൈറ്റിനാൽ തിരുവിതാംകൂർ സമൃദ്ധമായിരുന്നു. [[സ്വാതിതിരുനാൾ രാമവർമ്മ|എന്നാൽ 1947 ജൂലൈ 25 ന് സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ]] വാർഷികം അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു സംഗീത പരിപാടിയിൽ സിപിയെ വധിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ഒന്നിലധികം കുത്തേറ്റ മുറിവുകളുമായി സി.പി രക്ഷപ്പെട്ടു. സുഖം പ്രാപിച്ചയുടൻ തിരുവിതാംകൂർ സംസ്ഥാനം ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാനുള്ള നടപടികൾക്ക് വേഗതയേറി. == പിന്നീടുള്ള വർഷങ്ങൾ == [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] ദിവാൻഷിപ്പ് രാജിവച്ച ശേഷം സി.പി ലണ്ടനിലേക്ക് പൊയി. അതേ വർഷം ബ്രസീൽ, അർജന്റീന, പെറു, മെക്സിക്കോ സർക്കാറിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ചാണ് അദ്ദേഹം ബ്രസീൽ സന്ദർശിച്ചത്. <ref name="cpp137">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 137</ref> അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ സന്ദർശിച്ച അദ്ദേഹം ബെർക്ക്‌ലിയിലെ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽ പ്രസംഗം നടത്തി. പ്രധാനപ്പെട്ട ബാങ്ക് എക്സിക്യൂട്ടീവുകൾ, പത്രപ്രവർത്തകർ, യുഎസ് പ്രസിഡന്റ് [[ഹാരി എസ്. ട്രൂമാൻ]] എന്നിവരുമായി ചർച്ച നടത്തി. 1949-50 ൽ കാലിഫോർണിയയിലെ അമേരിക്കൻ അക്കാദമി ഓഫ് ഏഷ്യൻ സ്റ്റഡീസിന്റെ വിസിറ്റിംഗ് പ്രൊഫസറായി അദ്ദേഹം വീണ്ടും അമേരിക്ക സന്ദർശിച്ചു. 1952 ൽ അദ്ദേഹം ബന്ധപ്പെട്ട സർക്കാരുകളുടെ അതിഥിയായി ഓസ്‌ട്രേലിയയിലും ന്യൂസിലൻഡിലും പര്യടനം നടത്തി. 1953 ൽ ഒരു പ്രഭാഷണ പര്യടനത്തിൽ അദ്ദേഹം വീണ്ടും അമേരിക്ക സന്ദർശിച്ചു. <ref name="cpp138">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 138</ref> 1954 ജൂലൈ 1 മുതൽ 1956 ജൂലൈ 2 വരെ [[ബനാറസ് ഹിന്ദു യൂണിവേഴ്സിറ്റി|ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാല]] വൈസ് ചാൻസലറായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. 1955 ജനുവരി 26 മുതൽ സി.പി. [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാലയുടെ]] വൈസ് ചാൻസലറായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു, അതുവഴി ഒരേ സമയം രണ്ട് സർവകലാശാലകളുടെ വൈസ് ചാൻസലറായി പ്രവർത്തിച്ച ആദ്യത്തെ ഇന്ത്യക്കാരനായി. <ref name="cpp139">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 139</ref> 1953 ൽ സിപിയെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രസ് കമ്മീഷൻ അംഗമായി നിയമിച്ചു. <ref name="cpp143">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 143</ref> രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം ഒരു ഇന്ത്യൻ സർവകലാശാലാ പ്രതിനിധി സംഘത്തിന്റെ നേതാവായി സി.പി. ചൈന സന്ദർശിച്ചു. സി.പി. യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഗ്രാന്റ്സ് കമ്മീഷൻ (1955), <ref name="cpp145">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 145</ref> പഞ്ചാബ് കമ്മീഷൻ (1961), <ref name="cpp144">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 144</ref> റീജിയണലിസം ദേശീയ ഏകീകരണം കമ്മിറ്റി എന്നിവയിൽ അംഗമായിരുന്നു 1962 വരെ 1960 മുതൽ ഹിന്ദു റിലീജിയസ് എൻഡോവ്മെന്റ് കമ്മീഷൻ ചെയർമാൻ ഇന്റർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ ആൻഡ് സിലോൺ പ്രസിഡന്റ് (1965) എന്നീ നിലകളിലെല്ലാം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. == മരണം == ഇന്ത്യ ഓഫീസ് ലൈബ്രറിയിൽ "എ ഹിസ്റ്ററി ഓഫ് മൈ ടൈംസ്" എന്ന പേരിൽ പ്ലാൻ ചെയ്ത പുസ്തകത്തെക്കുറിച്ച് ഗവേഷണം നടത്താൻ 1966 സെപ്റ്റംബറിൽ സി.പി ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. <ref name="cpp147">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 147</ref> ഏകദേശം 11:30 ന്&nbsp;am, 1966 സെപ്റ്റംബർ 26 ന് അദ്ദേഹം നാഷണൽ ലിബറൽ ക്ലബിൽ (50 വർഷത്തിലേറെയായി അംഗമായിരുന്നു), ഒരു റിപ്പോർട്ടറുമായി സംസാരിക്കുന്നതിനിടയിൽ പെട്ടെന്ന് കസേരയിൽ വീഴുകയും തൽക്ഷണം മരിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref name="cpp3">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 3</ref> <ref name="cpp4">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 4</ref> അടുത്ത ദിവസം, ''[[ദി ടൈംസ്|ടൈംസ്]]'' അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണവാർത്ത അറിയിച്ചു: {{quotation|ഇന്നലെ ലണ്ടനിൽ പെട്ടെന്ന് മരണമടഞ്ഞ ജൂറിസ്റ്റ്, പണ്ഡിതൻ, രാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞൻ, വിറ്റ് എന്നിവർ സർ സി ​​പി രാമസ്വാമി അയ്യർ അക്കാലത്തെ മികച്ച ഇന്ത്യക്കാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു<ref name="cpp207">[[#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 207</ref>}} [[സി. രാജഗോപാലാചാരി]], അന്നത്തെ രാഷ്ട്രപതി [[സാക്കിർ ഹുസൈൻ (രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകൻ)|സാക്കിർ ഹുസൈൻ]] ''[[ദ ഹിന്ദു|ദി ഹിന്ദു]]'', ''[[ദ ടൈംസ്‌ ഓഫ്‌ ഇന്ത്യ|ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]'', ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി [[ഇന്ദിരാ ഗാന്ധി|ഇന്ദിരാഗാന്ധി]] <ref name="cpp208">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 208</ref>, [[കെ. കാമരാജ്]] എന്നിവരെല്ലാം അനുശോചനങ്ങൾ അറിയിച്ചു.<ref name="cpp210">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 210</ref> == ലെഗസി == അഭിഭാഷകൻ, അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റർ, ഭാകിവിചിന്തകൻ എന്നീ നിലകളിൽ സി.പി. അറിയപ്പെടുന്നു <ref name="somemadrasleaders">[[C. P. Ramaswami Iyer#Some Madras Leaders|Some Madras Leaders]]</ref> 1917 മുതൽ 1922 വരെ ഇന്ത്യയുടെ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി സേവനമനുഷ്ഠിച്ച എഡ്വിൻ സാമുവൽ മൊണ്ടാഗു അദ്ദേഹത്തെ "ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാനായ വ്യക്തികളിൽ ഒരാളാണ്" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. [[കന്യാകുമാരി ജില്ല|കന്യാകുമാരി ജില്ലയെ]] [[തിരുവിതാംകൂർ|തിരുവിതാംകൂറിലെ]] അരിപ്പാത്രമാക്കി (rice-bowl) മാറ്റിയതിന്റെ ബഹുമതി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. മദ്രാസ് പ്രസിഡൻസിയുടെ വ്യാവസായികവത്ക്കരണം വിഭാവനം ചെയ്ത ആദ്യത്തെ വ്യക്തിയെന്ന ബഹുമതിയും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ട്. ഒരു [[ദളിതർ|ദളിതായ]], എൻ ശിവരാജിനെ തന്റെ ജൂനിയർ ആയി നിയമിച്ച ആദ്യ ജാതി ഹിന്ദു അഭിഭാഷകൻ ആണ് സി. പി. യെന്നത് അദേഹത്തിന്റെ സമത്വബോധത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. <ref name="cpp74">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 74</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വധശിക്ഷ നിർത്തലാക്കിയ ആദ്യത്തെ നാട്ടുരാജ്യമായി തിരുവിതാംകൂർ മാറി, ആദ്യം സ്വതന്ത്രവും നിർബന്ധിതവുമായ വിദ്യാഭ്യാസം അവതരിപ്പിച്ചതും ഇന്ത്യയിലൂടെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങളുമായി വിമാനമാർഗ്ഗം ബന്ധിപ്പിച്ച ആദ്യത്തെ നാട്ടുരാജ്യവും തിരുവിതാംകൂർ ആയിരുന്നു. <ref name="cpp90">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 90</ref> തിരുവിതാംകൂറിലെ വഞ്ചി പാവം ഫണ്ടിന്റെ രൂപത്തിൽ ഉച്ചഭക്ഷണ പദ്ധതി ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചത് സിപിയാണെന്ന് <ref name="cpp91">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 91</ref>[[എം.ജി. രാമചന്ദ്രൻ|1979 ൽ സിപിയുടെ ജന്മശതാബ്ദി ആഘോഷത്തിൽ തമിഴ്‌നാട് മുൻ മുഖ്യമന്ത്രി എം ജി രാമചന്ദ്രൻ]] അനുസ്മരിച്ചു. രാജ്യത്തെ നദികളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിന് ഒരു പദ്ധതി നിർദ്ദേശിച്ച ആദ്യത്തെ വ്യക്തി സിപിയാണെന്ന് [[സി.എൻ. അണ്ണാദുരൈ|1967 ൽ ഒരു പ്രസംഗത്തിൽ സിഎൻ അണ്ണാദുരൈ]] അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.<ref name="cpp67">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 67</ref> എന്നിരുന്നാലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം [[ക്ഷേത്രപ്രവേശന വിളംബരം|ക്ഷേത്ര പ്രവേശന വിളംബരമാണെന്ന്]] വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു, ഇത് ദളിതർക്ക് ആദ്യമായി ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കാൻ അനുവാദം നൽകി. മനുഷ്യസ്‌നേഹ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിച്ച സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സി.പി.പ്രശസ്തനാണ്. <ref name="somemadrasleaders">[[C. P. Ramaswami Iyer#Some Madras Leaders|Some Madras Leaders]]</ref> അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം പരമ്പരാഗത കലകളെയും കരക .ശല വസ്തുക്കളെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിനായി സി പി രാമസ്വാമി അയ്യർ ഫൗണ്ടേഷൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി സ്ഥാപിച്ചു. <ref name="europa_foundationdirp210">{{Cite book|title=The Europa International Foundation Directory 2006|url=https://archive.org/details/europainternatio0000cath|publisher=Taylor and Francis|year=2006|isbn=978-1-85743-388-3|pages=[https://archive.org/details/europainternatio0000cath/page/n227 210]}}</ref> [[ജസ്റ്റിസ് പാർട്ടി (ഇന്ത്യ)|ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ലിബറേഷൻ ഫെഡറേഷന്റെ]] സ്ഥാപകന്മാരിൽ ഒരാളായ സി. നടേശ മുതലിയാർ, മദ്രാസ് ഗവർണറുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിലെ നിയമ അംഗമായി സേവനമനുഷ്ഠിക്കുമ്പോൾ, സാമൂഹ്യ പരിഷ്കരണത്തിനായുള്ള രാമസ്വാമി അയ്യറുടെ അജണ്ടയും ദളിതർക്കും താഴ്ന്ന ജാതിക്കാരായ ഹിന്ദുക്കൾക്കും ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ വാതിലുകൾ തുറക്കുന്നതും പ്രശംസിച്ചു. <ref name="southindianp51">[[C. P. Ramaswami Iyer#South Indian Celebrities|South Indian Celebrities]], p. 51</ref> കലയുടെയും സംഗീതത്തിൻറെയും രക്ഷാധികാരിയായിരുന്ന സി‌പി, മദ്രാസ് മ്യൂസിക് അക്കാദമിയെ ഉപദേശിക്കാൻ ചില പ്രമുഖ സംഗീതജ്ഞരും പണ്ഡിതന്മാരും അടങ്ങുന്ന വിദഗ്ദ്ധ സമിതിയിൽ അംഗമായിരുന്നു. ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാരനായ [[സോമർസെറ്റ് മോം|സോമർസെറ്റ് മോമിന്റെ]] സുഹൃത്തായിരുന്നു സി.പി., അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരുവനന്തപുരം സന്ദർശനത്തിനിടെ ദീർഘനേരം ചർച്ച നടത്തി. <ref name="cpp163">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 163</ref> പിന്നീട്, "തന്റെ സമകാലികരുടെ സി പി" എന്ന പുസ്തകത്തിന് മോം അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രശംസ നൽകി. {{quotation|താൻ കണ്ടുമുട്ടുന്ന എല്ലാവരുമായും സൗഹാർദ്ദപരമായി പെരുമാറാൻ വർഷങ്ങളായി തന്റെ വഴിക്കു പോയ രാഷ്ട്രീയക്കാരന്റെ ഔദാര്യം അദ്ദേഹത്തിന് ഉണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹം വളരെ നല്ല ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിച്ചു, നന്നായി, ധാരാളം വാക്കുകൾ തിരഞ്ഞെടുത്തു, തനിക്ക് പറയാനുള്ളത് വ്യക്തമായും യുക്തിസഹമായും അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അദ്ദേഹത്തിന് പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ശബ്ദവും എളുപ്പമുള്ള രീതിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ പറഞ്ഞ ഒരു നല്ല ഇടപാടിനോട് അദ്ദേഹം യോജിച്ചില്ല, ഒപ്പം തീരുമാനത്തിലൂടെ എന്നെ തിരുത്തി, പക്ഷേ മര്യാദയോടെ അത് കണക്കിലെടുക്കുമ്പോൾ ഞാൻ വൈരുദ്ധ്യത്തെ നേരിടാൻ ബുദ്ധിമാനായിരുന്നു<ref name="cpp163" />}} ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ ഇന്ത്യയുടെ കേസ് അവതരിപ്പിക്കാൻ ഗോപാലസ്വാമി അയ്യങ്കറിനുപകരം ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സിപിയെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരുന്നുവെങ്കിൽ കശ്മീർ പ്രശ്നം ഇന്ത്യയ്ക്ക് അനുകൂലമായി പരിഹരിക്കപ്പെടുമെന്ന് ഇന്ത്യൻ സിവിൽ സർവീസ് സി എസ് വെങ്കടാച്ചർ എഴുതി. ഇതേ കാഴ്ചപ്പാടും അർക്കോട്ട് രാമസാമി മുദലിയാർ പങ്കുവെച്ചു. <ref name="cpp46">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 46</ref> ദേശീയ സമന്വയത്തിനായുള്ള ഇന്ത്യൻ കമ്മിറ്റിയുടെ അദ്ധ്യക്ഷനായിരിക്കെ, പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളും സംസ്ഥാന അസംബ്ലികളും ഇന്ത്യൻ യൂണിയനോട് കൂറ് പുലർത്തണമെന്ന് സിപി നിർബന്ധമാക്കി. ഈ ഉപവാക്യം അവതരിപ്പിച്ചതിലൂടെ സി. പി. ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുകയെന്ന ലക്ഷ്യം ഉപേക്ഷിക്കാൻ [[ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകം|ദ്രാവിഡ മുന്നേറ്റ കഴകത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.]] സിപി സജീവമായ [[ഫ്രീമേസണ്മാർ|ഫ്രീമേസൺ]] ആയിരുന്നു, കർണാടക ലോഡ്ജിലെ അംഗമായിരുന്നു. == വിമർശനം == [[പ്രമാണം:Travancore_National_and_quilon_bank.jpg|ലഘുചിത്രം|315x315ബിന്ദു| തിരുവിതാംകൂർ നാഷണൽ, ക്വിലോൺ ബാങ്ക് ഡയറക്ടർമാരുമായി സർ സി പി രാമസ്വാമി അയ്യർ, അതിൽ സി പി മാത്തൻ (എംഡി), [[കെ.സി. മാമ്മൻ മാപ്പിള|കെ സി മാമ്മൻ മാപ്പിള]], എം ഒ തോമസ് വക്കൽ മോടിശേരിൽ (ഡയറക്ടർ)]] നവീകരണ പരിഷ്കർത്താവെന്ന് പലരും പ്രശംസിക്കുമ്പോൾ സിപിയെ മുതലാളിത്ത, സ്വേച്ഛാധിപത്യ, സാമ്രാജ്യത്വ, ക്രിസ്ത്യൻ വിരുദ്ധ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധൻ എന്നും ചിലർ വിമർശിക്കുന്നു. തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന തിരുവിതാംകൂർ നാഷണൽ, കൊയിലോൺ ബാങ്ക് എന്നിവയെ രക്ഷപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടതിനും ബാങ്കിനെയും അതിന്റെ മാനേജിംഗ് ഡയറക്ടറായ സി പി മാത്തേനെയും തകർത്തതിന് സിപിയെ നിശിതമായി വിമർശിച്ചു. ക്രിസ്ത്യൻ വിരുദ്ധനാണെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്ന സിപി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം ഉപയോഗിച്ച് കൊയിലോൺ ബാങ്കിന്റെ പതനത്തിന് രൂപം നൽകി. 1946 ൽ സിപിയുടെ നയങ്ങളോടുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിയോജിപ്പ് [[പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരം|പുന്നപ്ര-വയലാർ കലാപത്തിന്റെ]] രൂപത്തിൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു, ഇത് തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യവും നാവികസേനയും ക്രൂരമായി അടിച്ചമർത്തി. <ref name="cpi">{{Cite web|url=http://www.cpindia.org/html/body_cpi.html|title=History of CPI|publisher=Communist Party of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210191223/http://www.cpindia.org/html/body_cpi.html|archive-date=10 February 2010}}</ref> സിപിയുടെ നയങ്ങളോടുള്ള കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിദ്വേഷം ഒടുവിൽ ദിവാനെതിരായ ഒരു കൊലപാതകശ്രമത്തിൽ കലാശിച്ചു. <ref name="cpandindependenttravancore"/> എന്നിരുന്നാലും, സിപിയും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകളും തമ്മിൽ കടുത്ത വൈരാഗ്യം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, 1959 ൽ ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു സർക്കാർ [[ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്|ഇ എം എസ് നമ്പൂതിരിപാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരിനെ "ഭരണഘടനാവിരുദ്ധം" എന്ന് പിരിച്ചുവിട്ടതിനെ അദ്ദേഹം എതിർത്തു.]] <ref name="cpp44">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 44</ref> തിരുവിതാംകൂറിനെ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനുമായി ലയിപ്പിക്കുന്നതിൽ ആദ്യം ഉണ്ടായ വിമുഖത മൂലം സിപിയെ "വിഘടനവാദി" എന്ന് മുദ്രകുത്തി. സാമ്രാജ്യത്വത്തോടുള്ള തന്റെ മനോഭാവത്തെക്കുറിച്ച് ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു പറഞ്ഞു: {{quotation|നമ്മുടെ ദേശീയതയല്ലാതെ നമുക്കിടയിൽ ഇപ്പോൾ വളരെ കുറച്ച് സാമ്യതകളുണ്ട്. അദ്ദേഹം ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ പൂർണരക്ത ക്ഷമാപണക്കാരനാണ്, പ്രത്യേകിച്ചും കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് വർഷങ്ങളായി; ഇന്ത്യയിലും മറ്റിടങ്ങളിലും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ ആരാധകൻ, ഒരു ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനത്ത് സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തിന്റെ തിളങ്ങുന്ന അലങ്കാരം.<ref name="bio_thehindu" />}} തിരുവിതാംകൂറിനെ പ്രതിനിധീകരിച്ച് പാകിസ്ഥാനുമായി വ്യാപാര കരാർ ചർച്ച ചെയ്യാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം മിക്ക ഇന്ത്യക്കാരും ഒരു ഒറ്റിക്കൊടുക്കൽ ആയാണ് കണ്ടത്. == കുടുംബം == 1895 ൽ, 16 ആം വയസ്സിൽ സി‌പി, ഇന്ത്യൻ പോളിഗ്ലോട്ടിന്റെ ചെറുമകനും ജഡ്ജിയുമായ സി വി രംഗനാഥ ശാസ്ത്രിയുടെ ചെറുമകളായ ഒൻപത് വയസുകാരി സീതമ്മയെ (1886-1930) വിവാഹം കഴിച്ചു. <ref name="cpp173">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 173</ref> 1930 മാർച്ചിൽ അവർ മരിച്ചു <ref name="cpp178">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 178</ref> <ref name="cpp179">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 179</ref> സിആർ പട്ടാഭിരാമൻ, സി ആർ വെങ്കട സുബ്ബാൻ, സി ആർ സുന്ദരം എന്നീ മൂന്ന് ആൺമക്കൾ ആണ് അദ്ദേഹത്റ്റിന് ഉണ്ടയിരുന്നത്. <ref name="cpp181">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 181</ref> പട്ടാഭിരാമൻ ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിൽ പങ്കെടുക്കുകയും സി.പി പാർട്ടി രാജിവച്ചതിനുശേഷവും ഇന്ത്യൻ ദേശീയ കോൺഗ്രസിൽ സജീവമായിരുന്നു. 1957 ലും 1962 ലും കുംഭകോണത്ത് നിന്ന് [[ലോക്‌സഭ|ലോക്സഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട]] അദ്ദേഹം ഉപമന്ത്രിയായും പിന്നീട് 1966 മുതൽ 1967 വരെ വ്യവസായ മന്ത്രിയായും സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. <ref name="cpp182">[[C. P. Ramaswami Iyer#Sir C. P. Remembered|Sir C. P. Remembered]], p. 182</ref> പി സുബ്ബാരായണിനൊപ്പം മദ്രാസ് ക്രിക്കറ്റ് ക്ലബ്ബിന്റെ സ്ഥാപകരിൽ ഒരാളായിരുന്നു പട്ടാഭിരാമൻ. [[വി.കെ. കൃഷ്ണമേനോൻ|സിപിയുടെ അനന്തരവൻ പിന്നീട് വി കെ കൃഷ്ണ മേനോന്റെ]] മരുമകളും അവകാശിയും ആയിരുന്നയാളെയാണ് വിവാഹം കഴിച്ചത്. == ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിൽ == * ന1932 ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ''ദി നാരോ കോർണർ'' എന്ന നോവലിലെ ഒരു കഥാപാത്രത്തിന് "രാമസ്വാമി അയ്യർ" എന്നാണ് പേരിട്ടിരിക്കുന്നത് * സി പി രാമസ്വാമി അയ്യറുടെ നയങ്ങൾക്കെതിരെ ''[[ധർമ്മരാജ്യം|വൈക്കം]]'' [[വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ|മുഹമ്മദ് ബഷീർ]] ധർമ്മരാജ്യം എന്ന ലേഖന സമാഹാരം എഴുതി. പുസ്തകം നിരോധിച്ചു, ബഷീർ തന്നെ ഈ ലേഖനങ്ങൾ അച്ചടിച്ച് പ്രാദേശിക കടകളിലും വീടുകളിലും കാൽനടയായി വിറ്റു. ബഷീറിനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്ത് രണ്ട് വർഷത്തേക്ക് ജയിലിലടച്ചു. * മുതിർന്ന തമിഴ് ചലച്ചിത്ര നടൻ [[നാസർ (നടൻ)|നാസർ]] 1998 ലെ മലയാള ചലച്ചിത്രമായ ''രക്തസാക്ഷി സിന്ദാബാദിൽ സി പി രാമസാമി അയ്യറുടെ വേഷത്തിൽ അഭിനയിച്ചു'' . == മുല്ലപ്പെരിയാർ== ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യലബ്ധിക്കു മുൻപ് നടന്ന ലയനചർച്ചയിൽ തിരുവതാംകൂറിന്റെ പ്രതിനിധിയായി പങ്കെടുത്ത സർ സി.പി. രാമസ്വാമി അയ്യർ മോണ്ട് ബാറ്റൺ പ്രഭുവിനോട് മുല്ലപ്പെരിയാർ കരാർ റദ്ദാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നതും, മോണ്ട് ബാറ്റൺ പ്രഭു അത് സമ്മതിച്ചിരുന്നതുമായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് അതിനുവേണ്ടി വാദിക്കുവാൻ സർ സി.പി. ദിവാൻ കസേരയിലുണ്ടായിരുന്നില്ല.{{തെളിവ്}} == കൃതികൾ == * {{Cite book|title=Gokhale: the man and his mission: Gopal Krishna Gokhale birth centenary lectures|last=C. P. Ramaswami Iyer|publisher=Servants of India Society|year=1966}} * {{Cite book|title=Biographical vistas: sketches of some eminent Indians|last=C. P. Ramaswami Iyer|publisher=Asia Publishing House|year=1968}} == അവലംബം== {{Reflist|30em}} * {{cite book|title=Sir C. P. Remembered|author=Shakunthala Jagannathan|isbn=81-87111-27-5|publisher=Vakils, Feffer and Simmons Ltd.|year=1999|ref=Sir C. P. Remembered}} * {{cite book | title=Some Madras Leaders| year=1922|pages=76–81|chapter=C. P. Ramaswami Aiyer|ref=Some Madras Leaders}} * {{cite book|title=Freedom at midnight|url=https://archive.org/details/freedomatmidnigh0000lapi|first=Dominique|last=Lapierre|author2=Larry Collins |author-link2=Larry Collins (writer) |author-link=Dominique Lapierre|publisher=Vikas Publishing House|year=1997|isbn=81-259-0480-8|ref=Dominique Lapierre}} * {{cite book | title=South Indian Celebrities Vol 1| last=Balasubramaniam| first=K. M.| year=1934| pages=36–54| publisher=Solden & Co.| location=Madras|ref=South Indian Celebrities}} * {{cite web|url=http://cprfoundation.org/otherpages/01-cpr.htm |title=Biography and timeline at the C.P. Ramaswami Aiyar Foundation website |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043452/http://cprfoundation.org/otherpages/01-cpr.htm |archive-date=30 September 2007 }} * {{cite book|title=Sir C.P. Thiruvithamcore Charithrathil|author=Sreedhara Menon|language=ml}} == അധികവായനയ്ക്ക്== * {{cite book|title=Sir C.P. Ramaswami Aiyar, a biography|author=Saroja Sundarrajan|year=2002|publisher=Allied Publishers|isbn=978-81-7764-326-8}} * {{cite book|title="C. P.," by his contemporaries: being a commemoration volume issued on the occasion of the eighty-first birthday of Sir C.P. Ramaswami Aiyar|year=1959|author=K. Swaminathan|publisher=C.P.'s Eighty-First Birthday Celebration Committee}} * {{cite book|title=Immortal Punnapra-Vayalar|author=K. C. George|publisher=Communist Party of India|year=1975}} * {{cite book|title=Selections from the writings and speeches of Sachivottama Sir C.P. Ramaswami Aiyar, Dewan of Travancore|author=P. G. Sahasranama Iyer|publisher=Government Press|year=1945}} * {{cite book|title=A glimpse of Sir C.P. Ramaswamy Iyer Kt. at Trichinopoly|author=K. R. Venkataraman|year=1927|publisher=St. Joseph's Industrial School Press}} * {{cite book|title=Speeches of Sachivottama Sir C.P. Ramaswami Aiyar ... Dewan of Travancore|url=https://archive.org/details/pli.kerala.rare.46875|publisher=Government Press|year=1942}} {{s-start}} {{succession box | before= [[S. Srinivasa Iyengar]] | title=[[Advocate-General of Madras Presidency]] | after= | years=1920–1923}} {{succession box | before= | title=Law Member of the [[Executive Council of the Governor of Madras]] | after= | years=1923–1928}} {{succession box | before= | title=Law Member of the [[Executive Council of the Viceroy of India]] | after= | years=1931–1936}} {{succession box | before= [[Muhammad Habibullah]] | title=[[Diwan of Travancore]] | after= [[P.G.N. Unnithan]] | years=1936–1947}} {{s-end}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == {{commons category|C. P. Ramaswami Iyer}} {{Kingdom of Travancore}} {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:1879-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1966-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 12-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 26-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ദിവാന്മാർ]] hmra8dviyc196s6sr5bfn3xgefyx53z 0 80059 4651558 4644596 2026-07-29T07:24:28Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651558 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Mazjid}} {{Islam}} [[ഇസ്ലാം]] മത വിശ്വാസികളുടെ ആരാധനാസ്ഥലമാണ് '''മസ്ജിദ്''' അഥവാ മുസ്‌ലിം പള്ളി. ({{lang-ar|مسجد‎}} ,{{lang-en|Mazjid}}). മസ്ജിദ് എന്നാൽ സാഷ്ടാംഗം ചെയ്യാനുള്ള സ്ഥലം എന്നാണ് ഭാഷാർത്ഥം. '''ജുമുഅ മസ്ജിദ്''', എന്നും പറയാറുണ്ട്. [[ജുമുഅ]] എന്ന വാക്കിൻറെ അറബി ഭാഷാഅർ‌ഥം ഒരുമിച്ച് കൂടുക എന്നതാണ്. ജുമുഅ നമസ്കാരം നടക്കുന്നത് വെള്ളിയാഴ്ചകളിൽ‌ ഉച്ചക്കാണ്. അന്നേ ദിവസം മസ്ജിദുകളിൽ ഖുതുബ നടക്കുന്നു. ജുമുഅ ഖുതുബ നടത്തുന്ന ആളിനെ ഖതീബ് എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ജുമുഅ നമസ്കാരം ഉള്ള മുസ്‌ലിം ആരാധനാലയത്തെ ജുമുഅ മസ്ജിദ് എന്നു വിളിക്കുന്നു.( ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ജുമുഅ നമസ്കാരം ഇല്ലാത്ത ചെറിയ മസ്ജിദുകളും ഉണ്ട് ) നമസ്കാരം {{lang-ar|صلاة‎}}, സ്വലാത്ത്) നടക്കുന്ന സ്ഥലം എന്നതിനു പുറമെ, അറിയിപ്പുകേന്ദ്രമായും മതവിദ്യാഭ്യാസകേന്ദ്രമായും മസ്ജിദ് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. [[ഇമാം]] പ്രാർഥനകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നു. ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും അധികം മസ്ജിദുകൾ ഉള്ള രാജ്യം ഭാരതം ആണ്.{{തെളിവ്}} ഏതാണ്ട് 3 കോടിയിലധികം വരും ഇത്.{{തെളിവ്}} ==പേരിനു പിന്നിൽ== അറബിഭാഷയിൽ سجد (സജദ) എന്നാൽ സാഷ്ടാംഗം(സുജൂദ്) ചെയ്യുക എന്നാണർത്ഥം. ഇതിന്റെ നാമരൂപമാണ് ''സാഷ്ടാംഗം ചെയ്യുന്ന സ്ഥലം'' എന്നർത്ഥമുള്ള മസ്ജിദ്. പുരാതന അരാമിക് ഭാഷയിലും ഈ പദം ഇതേ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് കാണാം<ref name="Masdjid1">{{cite encyclopedia | last = Hillenbrand| first = R | editor = P.J. Bearman, Th. Bianquis, [[Clifford Edmund Bosworth|C.E. Bosworth]], E. van Donzel and W.P. Heinrichs | encyclopedia =[[Encyclopaedia of Islam]] Online| title = Masdjid. I. In the central Islamic lands | publisher = Brill Academic Publishers | id = {{ISSN|1573-3912}} }}</ref>. മസ്ജിദ് പല ഭാഷകളിലും പലപേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഈജിപ്തുകാർ '''ജ''' എന്നത് '''ഗ''' എന്നാണ് ഉച്ചരിക്കാറുള്ളത്. ആയതിനാൽ മസ്ഗിദ് എന്നു പറയുന്നു. ഈ മസ്ഗിദ് ആണത്രേ ഇംഗ്ലീഷിൽ മസ്ക്ക് അഥവാ മൊസ്ക്ക്(Mosque) ആയത് എന്നു കരുതുന്നു. സ്പാനിഷുകാർ മെസ്ക്വിറ്റ (mezquita) എന്നും വിളിക്കുന്നു.<ref name="Masdjid1" />. യൂറോപ്യന്മാർ മസ്ജിദുകളെ പണ്ടുകാലത്ത് മൊസെയ്ഖ്, മസ്കി, മോസ്കി, മോസ്കേഹ് എന്നൊക്കെയാണ് വിളിച്ചിരുന്നത്. പിന്നീട് ഇവ മോസ്കായി മാറുകയാണുണ്ടായത്.<ref>{{cite web|url=http://m-w.com/dictionary/mosque |title=mosque - Definition from the Merriam-Webster Online Dictionary |publisher=M-w.com |date= |accessdate=2008-11-03}}</ref> ==ചരിത്രം== ഇന്ന് മിനാരങ്ങളും താഴികക്കുടങ്ങളും തുറന്ന പ്രദേശങ്ങളും അടങ്ങുന്ന മസ്ജിദുകൾ ലോകമെമ്പാടും കാണാമെങ്കിലും ഇസ്‌ലാമിന്റെ ആദ്യകാലത്തെ പള്ളികൾ വളരെ ലളിതമായ ശൈലിയിലുള്ളതായിരുന്നു.{{തെളിവ്}} പ്രവാചകന്റെ മസ്ജിദ് ([[മസ്ജിദുന്നബവി]]) ഈന്തപ്പനയോല മേഞ്ഞതും താഴെ ചരൽ വിരിച്ചതും ആയിരുന്നു. പിന്നീട് ഒരുപാട് പ്രദേശങ്ങൾ ഇസ്‌ലാമിന്റെ കീഴിൽ വരികയും പ്രാദേശികമായ [[ഇസ്‌ലാമിക വാസ്തുവിദ്യ]] വികസിക്കുകയും വ്യതസ്ഥ ശൈലിയിലുള്ള മസ്ജിദുകൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. ==നിർമ്മാണ ശൈലി== മിനാരങ്ങളും താഴികക്കുടങ്ങളും അടങ്ങുന്ന [[ഇസ്‌ലാമിക വാസ്തുവിദ്യ]] പ്രകടമാക്കുന്നവയാണ് സാധാരണ പള്ളികൾ. [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] മിക്കവാറും എല്ലാ പുരാതന മസ്ജിദുകളിലും കേരളീയ വാസ്തുകലയാണ് കാണുപ്പെടുന്നത്. പലരീതിയിലുള്ള വാസ്തുശൈലികൾ പള്ളികളിൽ കാണാമെങ്കിലും എല്ലാ മസ്ജിദുകളിലും പൊതുവായി കാണപ്പെടുന്ന ചില കാര്യങ്ങളുണ്ട്. ===നമസ്കാരസ്ഥലം=== നമസ്കാരത്തിനായി അണിയായി നിൽക്കാനുള്ള സൗകര്യമുള്ള സ്ഥലമാണിത്. ===മിഹറാബ്=== [[Image:Haga Sofia RB5.jpg|thumb|right|100px|ഇസ്തംബൂൾ [[ഹഗ്ഗിയ സോഫിയ|ഹഗ്ഗിയ സോഫിയയിലെ]] മിഹ്റാബ്]] നമസ്കാരത്തിനായി ഇമാം നേതൃത്വം നൽകുന്ന സ്ഥലം. മക്കയ്ക്കഭിമുഖമായി(ഖിബല) നിലകൊള്ളുന്ന മിഹ്റാബ് ശബ്ദം പ്രതിഫലിക്കൻ അർധവൃത്താകൃതിയിലാണ് നിർമ്മിക്കുന്നത്. ===മിംബർ=== വെള്ളിയാഴ്ചകളിലും, പെരുന്നാൾ ദിനങ്ങളിലും ഇമാം ഖുതുബ ഓതാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പ്രസംഗപീഠത്തെയാണ് മിംബർ എന്നു പറയുന്നത്. ===ഹൗദ്=== നമസ്കാരത്തിനായി അംഗശുദ്ധി ([[വുദു]]) വരുത്തുവാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന കൃത്രിമ തടാകം. ആധുനികകാലത്ത് മസ്ജിദുകളിൽ വ്യാപകമായി പൈപ്പുകളും ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. == ചിത്രശാല == {{commonscat|Mosques}} <gallery caption="ലോകത്തിന്റെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മസ്ജിദിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ"> Image:Malik_dinar_mosque.jpg|കോട്ടയം താഴത്തങ്ങാടിയിലുള്ള കേരളീയ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട [[മാലിക് ദിനാർ ജുമുഅ മസ്ജിദ്]]. File:MiskalMosque.jpg|കോഴിക്കോട്ടെ നാഖുദാ മിശ്കാൽ പള്ളി Image:GD-FR-Paris-Mosquée012.JPG|[[Paris Mosque|The Great Mosque of Paris]] Image:Omayyad mosque.jpg|The [[Umayyad Mosque]] in [[Damascus]], [[Syria]] was a [[Byzantine]] church before the Islamic conquest of the Levant. Some ecclesiastical elements are still evident. Image:Sultan Ahmed Mosque, Istambul.jpg|The [[Sultan Ahmed Mosque (Istanbul)|Sultan Ahmed Mosque]] in [[Istanbul]] Image:Mesquita de Cuiabá.jpg|Mosque in [[Cuiabá]], [[Brazil]]. File:Shah-Mosque-Esfahan.jpg|The [[Shah Mosque]] in [[Isfahan]],[[Iran]] Image:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 13-54-14.jpg|Interior of the [[Mezquita]], a [[hypostyle]] former mosque with columns arranged in grid pattern, in [[Córdoba, Spain]]. Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|[[ഔറംഗസേബ്]] നിർമ്മിച്ച ബാദ്ഷാഹി മസ്ജിദ് </gallery> == കൂടുതൽ വായനക്ക് == * {{cite book | last=Arberry | first=A. J. | authorlink=A. J. Arberry | title=The Koran Interpreted: A Translation | url=https://archive.org/details/koraninterpreted00ajar | publisher=Touchstone | edition=1st | year=1996 | isbn=978-0684825076}} * {{cite book | last=Hawting | first=Gerald R. | authorlink=Gerald R. Hawting | title=The First Dynasty of Islam: The Umayyard Caliphate AD 661–750 | url=https://archive.org/details/firstdynastyofis0000hawt | publisher=Routledge | year=2000 | isbn=0415240727}} * {{cite book | last=Khan | first=Muhammad Muhsin | authorlink=Muhammad Muhsin Khan | coauthors=Al-Hilali Khan, Muhammad Taqi-ud-Din | title=Noble Quran | year=1999 | publisher=Dar-us-Salam Publications | edition=1st | isbn=978-9960740799}} * {{cite book | last=Kramer (ed.) | first=Martin | authorlink=Martin Kramer | title=The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis | url=https://archive.org/details/jewishdiscoveryo0000unse | publisher=Syracuse University | year=1999 | isbn=978-9652240408}} * {{cite book | last=Kuban | first=Dogan | title=Muslim Religious Architecture | publisher=Brill Academic Publishers | year=1974 | isbn=9004038132}} * {{cite book | last=Lewis | first=Bernard | authorlink=Bernard Lewis | title=Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East | url=https://archive.org/details/islaminhistory00bern | publisher=Open Court | year=1993 | isbn=978-0812692174}} * {{cite book | last=Lewis | first=Bernard | authorlink=Bernard Lewis | title=Islam and the West | url=https://archive.org/details/islamwest00lewi_0 | publisher=Oxford University Press | year=1994 | isbn=978-0195090611}} * {{cite book | last=Lewis | first=Bernard | authorlink=Bernard Lewis | title=Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery | url=https://archive.org/details/culturesinconfli0000lewi | publisher=Oxford University Press | year=1996 | isbn=978-0195102833}} * {{cite book | last=Mubarkpuri | first=Saifur-Rahman | title=[[The Sealed Nectar]]: Biography of the Prophet | publisher=Dar-us-Salam Publications | year=2002 | isbn=978-1591440710}} * {{cite book | last=Najeebabadi | first=Akbar Shah | title=History of Islam | url=https://archive.org/details/historyofislamvo0000naje | publisher=Dar-us-Salam Publications | year=2001 | isbn=978-1591440345}} * {{cite book | last=Nigosian | first=S. A. | title=Islam: Its History, Teaching, and Practices | url=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo_j9b3 | publisher=Indiana University Press | year=2004 | edition=New | isbn=978-0253216274}} * {{cite book | last=Rahman | first=Fazlur | authorlink=Fazlur Rahman | title=Islam | url=https://archive.org/details/isbn_9780226702810 | publisher=University of Chicago Press | year=1979 | edition=2nd | isbn=0-226-70281-2}} * {{cite book | last=Walker | first=Benjamin | authorlink=Benjamin Walker | title=Foundations of Islam: The Making of a World Faith | url=https://archive.org/details/foundationsofisl0000walk | publisher=Peter Owen Publishers | year=1998 | isbn=978-0720610383}} == അവലംബം == {{Reflist|2}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == * [http://www.minsid.com Website with a gallery of Masjid Pictures from around the world.] * [http://www.mosques-usa.com Mosques in the USA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108155603/http://www.mosques-usa.com/ |date=2009-11-08 }} * [http://www.thebcom.org/ourwork/interfaith/116-virtual-mosque-tour.html Virtual Mosque Tour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019212320/http://www.thebcom.org/ourwork/interfaith/116-virtual-mosque-tour.html |date=2008-10-19 }} * [http://masjidi.com - Provide free websites for Mosques in the UK] * [http://muslimsinbritain.org/masaajid UK Mosques - detailed graphical map of each one] * [http://www.islamicfinder.org Local Mosques] * [http://www.theottomans.org/english/art_culture/index.asp Ottoman: Art and the Culture] - provides information on Ottoman mosques and architecture * [http://www.pbase.com/dosseman/istanbul_mosques Pictures of over 40 Istanbul Mosques] * [http://www.islamicarchitecture.org/architecture/themosque.htm The Mosque Review (Masjid)] - provides an overview of the features and [[floor plan]]s of mosques * [http://www.basma.us/site/articles/english/article.20060220.does_mosque_size_matter.php The Martyred Mosques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302181705/http://www.basma.us/site/articles/english/article.20060220.does_mosque_size_matter.php |date=2008-03-02 }} On the Seven Mosques of Medina * [http://www.muslimheritage.com/topics/default.cfm?ArticleID=275 A review of Mosque Architecture] * [http://www.i-keighley.com/ Islam in Keighley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102093808/http://www.i-keighley.com/ |date=2007-11-02 }} * [http://www.darul-ishaat.co.uk Darul Ishaat - keighley based Online Islamic store] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601213657/http://www.darul-ishaat.co.uk/ |date=2019-06-01 }} * [http://technorati.com/tag/mosque mosque: Photos, Videos on Technorati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218165857/http://technorati.com/tag/mosque |date=2007-12-18 }} * [http://www.islamicity.com/orgs/ Local Mosques at Islamicity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080606003448/http://www.islamicity.com/orgs/ |date=2008-06-06 }} * [http://www.imamiamission.com/ Imamia Mission] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310234944/http://www.imamiamission.com/ |date=2008-03-10 }} Shia Organisation in Bury, Manchester, U.K. * [http://www.uah.edu/msa/mosques.html Mosques From Around the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124357/http://www.uah.edu/msa/mosques.html |date=2008-05-09 }} * [http://www.islamicity.com/Culture/Mosques/default.htm Mosques From Around the World at Islamicity] * [http://www.muslimphotos.net/gallery/thumbnails.php?album=16 High-res photo gallery of world wide mosques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226031939/http://www.muslimphotos.net/gallery/thumbnails.php?album=16 |date=2007-12-26 }} * [http://www.greatbuildings.com/types/types/mosque.html Mosques - Great Buildings Online] * [http://i-cias.com/e.o/mosque.htm LexicOrient- Mosques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071208062112/http://i-cias.com/e.o/mosque.htm |date=2007-12-08 }} * [http://www.touregypt.net/featurestories/mosques.htm Mosques in Egypt] * [http://www.muis.gov.sg/cms/services/Mosques.aspx?id=498 Mosques in Singapore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080526220315/http://www.muis.gov.sg/cms/services/Mosques.aspx?id=498 |date=2008-05-26 }} * [http://usinfo.state.gov/products/pubs/muslimlife/mosques.htm American Mosques] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611055243/http://usinfo.state.gov/products/pubs/muslimlife/mosques.htm |date=2008-06-11 }} * [http://www.sacred-destinations.com/sacred-sites/mosques.htm Mosques at sacred destinations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513072235/http://www.sacred-destinations.com/sacred-sites/mosques.htm |date=2008-05-13 }} * [http://www.mosques.co.uk/ A directory of UK mosques, with mosque address] * [http://www.allaboutturkey.com/mosque.htm The mosque in Islamic religion] * [http://www.sfusd.k12.ca.us/schwww/sch618/Architecture/Architecture.html Architectural features of mosques] * [http://www.islamicarchitecture.org/ Islamic Architecture] * [http://www.mosque-online.com/ Mosque Online - Assisting Mosques get Online Free] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610075308/http://www.mosque-online.com/ |date=2008-06-10 }} * {{In lang|en}}{{In lang|tr}} [http://www.ulucami.org Ulu Cami: A Karachay Mosque serving Muslim Community in Northern Jersey] * [http://www.masjids-map.com/ Mosques map in the World ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913224451/http://masjids-map.com/ |date=2017-09-13 }} {{Islam-stub}} [[വർഗ്ഗം:ഇസ്ലാമികം]] [[വർഗ്ഗം:ആരാധനാലയങ്ങൾ]] {{Islam topics}} psidobg88r40uzaxdyg88wbomblt5q2 0 138962 4651453 4616526 2026-07-28T15:38:12Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651453 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Chirakkal Mahadeva Temple}} {{Infobox Mandir | name = ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവക്ഷേത്രം | image = Chirakkal Mahadeva Temple Puliyanam Top View.JPG | image size = 250px | alt = | caption = ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവക്ഷേത്രം | pushpin_map = Kerala | map= Chirakal | latd = 9 | latm = 30 | lats = 5 | latNS = N | longd= 76 | longm= 35 | longs = 5 | longEW = E | map_caption = ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്ഥാനം | mapsize = 100 | other_names = | devanagari = | sanskrit_transliteration = | tamil = | marathi = | bengali = | script_name = [[മലയാളം]] | script = | country = [[ഇന്ത്യ]] | state/province = [[കേരളം]] | district = [[എറണാകുളം]] | locale = [[അങ്കമാലി]] | primary_deity = [[പരമശിവൻ]] | important_festivals= [[ശിവരാത്രി]] | architectural_styles= കേരളത്തിലെ പരമ്പരാഗത ശൈലി | number_of_temples= | number_of_monuments= | inscriptions= | date_built= | creator = | temple_board = | Website = }} [[എറണാകുളം ജില്ല|എറണാകുളം ജില്ലയിലെ]] [[അങ്കമാലി|അങ്കമാലിക്കടുത്ത്]] [[പുളിയനം]] ഗ്രാമത്തിൽ<ref>{{Cite web|url=https://newspaper.mathrubhumi.com/ernakulam/events/innatheparippadi-1.7530658|title=ഇന്നത്തെ പരിപാടി|access-date=2024-08-21|date=2022-05-19|language=en|archive-date=2024-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240821180433/https://newspaper.mathrubhumi.com/ernakulam/events/innatheparippadi-1.7530658|url-status=dead}}</ref> സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പുരാതനവും പ്രസിദ്ധവുമായ [[ക്ഷേത്രം (ആരാധനാലയം)|ക്ഷേത്രമാണ്]] '''ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവക്ഷേത്രം'''.<ref>{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/ekm_siva.html#nam|title=Welcome to the Temples of God’s Own Country|access-date=2024-08-21}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> കേരളത്തിലെ [[നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ|നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ]] പറയുന്ന നൂറ്റെട്ടാമത്തേതും അവസാനത്തേതുമായ ശിവ ക്ഷേത്രം.<ref>കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയതിന്റെ “108 ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ“</ref><ref>നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ: കുഞ്ഞികുട്ടൻ ഇളയത്</ref><ref>{{Cite web|url=http://sreesundareswara.com/InnerPage.aspx?ID_Menu=6|title=Sree Sundareswara Temple|access-date=2024-08-21|archive-date=2024-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240821180433/http://sreesundareswara.com/InnerPage.aspx?ID_Menu=6|url-status=dead}}</ref>.<ref>{{Cite web|url=https://www.templepurohit.com/108-shiva-temples-kerala-built-lord-parshuram/|title=The 108 Shiva Temples in Kerala Built by Lord Parshuram|access-date=2024-08-21|date=2019-03-25|language=en-US|archive-date=2024-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240821181745/https://www.templepurohit.com/108-shiva-temples-kerala-built-lord-parshuram/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://isharethese.com/group-108-shiva-temples-in-3-places-india-kerala-kanchipuram-kalna/|title=Group of 108 Shiva Temples in 3 Places in India|access-date=2024-08-21|last=Ghose|first=Indrani|date=2020-01-16|language=en-US}}</ref> <!-- ==ചരിത്രം== --> ==ഐതിഹ്യം== ഈ ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന പ്രതിഷ്ഠ [[പരമശിവൻ|പരമശിവനാണ്]].<ref>{{Cite web|url=https://shaivam.org/temples-lord-shiva-temples-of-india/chirakkal-mahadeva-temple/#gsc.tab=0|title=Chirakkal - Mahadeva Temple|access-date=2024-08-21}}</ref> [[ദശാവതാരം|വൈഷ്ണവാശഭൂതനായ]] ശ്രീ [[പരശുരാമൻ|പരശുരാമനാണ്]] പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയത് എന്നാണ് ഐതിഹ്യം.<ref>{{Cite web|url=https://elavoor.com/chirakkal-mahadeva-temple-puliyanam/|title=പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച പുളിയനം ‘ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം'|access-date=2024-08-21|last=Melappilly|first=Joby|date=2021-07-10|language=en-US}}</ref> ==ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി== ചതുരാകൃതിയിലുള്ള ഗർഭഗൃഹത്തോടുകൂടിയ രണ്ടു നിലയുള്ള ചെറിയ [[ശ്രീകോവിൽ|ശ്രീകോവിലാണ്]] ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. ഗോപുരമോ അലങ്കാര കവാടമോ ഒന്നും തന്നെ ക്ഷേത്രത്തിനില്ല.<ref name=":0" /> 2024 ഫെബ്രുവരി 18-ന് ഇവിടെ കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. [[ബലിക്കല്ല്]] സാമന്യം വലിയതാണെങ്കിലും ബലിക്കൽപ്പുരയില്ല. നമസ്കാരമണ്ഡപമുണ്ട്. വലിയമ്പലം കിഴക്ക് ഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ചുറ്റമ്പലത്തിനു പഴക്കം കാണുന്നില്ല, പുതുതായി നിർമ്മിച്ചതാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കിഴക്ക് ഭാഗത്തുള്ള വിസ്തൃതമായ നടവഴി ചെന്നവസാനിക്കുന്നത് സാമാന്യം വലിയ ഒരു ചിറയിലാണ്.<ref name=":0" /> ==പ്രതിഷ്ഠ== [[ശിവൻ|ശിവനാണ്]] പ്രതിഷ്ഠ.<ref>{{Cite web|url=https://www.adda247.com/teaching-jobs-exam/famous-temples-in-india/|title=Famous Temples List in India PDF Download|access-date=2024-08-21|last=Saha|first=Arnaba|date=2023-10-03|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ishtadevata.com/temple/chirakkal-mahadeva-temple-angamaly-ernakulam/|title=Chirakkal Mahadeva Temple – Hindu Temple Timings, History, Location, Deity, shlokas|access-date=2024-08-21|language=en-US}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഒക്‌ടോബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> പീഠത്തിൽ നിന്ന് ഒന്നരയടിയോളം ഉയരമുള്ള [[ശിവലിംഗം]] കിഴക്കോട്ട് ദർശനമരുളുന്നു. ദേവൻ രൗദ്രഭാവത്തിൽ ജലത്തിലേക്ക് അഭിമുഖമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതിനാൽ ക്രുദ്ധനായ ദേവൻ ശാന്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്നാണ് സങ്കല്പം. ===പൂജാവിധിയും ഉത്സവവും=== രണ്ടുനേരം പൂജയും ക്ഷേത്രചടങ്ങുകളുമുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://shaivam.org/temples-lord-shiva-temples-of-india/chirakkal-mahadeva-temple/#gsc.tab=0|title=Chirakkal - Mahadeva Temple|access-date=2024-08-21}}</ref> [[ഉത്സവം|ഉത്സവമില്ല]]. [[ശിവരാത്രി]] ജനപങ്കാളിത്തത്തോടെ ആഘോഷിച്ചുവരുന്നു. ==ഉപദേവതകൾ== ക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവീപ്രതിഷ്ഠയില്ല. നമസ്കാരമണ്ഡപത്തിനു സമീപം [[നന്ദി]]യുണ്ട്. തെക്കുഭാഗത്ത് [[ഗണപതി]]യും പുറത്ത് തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിൽ കാണുന്ന കൊച്ചു ശ്രീകോവിലിൽ [[ശാസ്താവ്|ശാസ്താവും]] [[ഭഗവതി]]യും ഒരേ പീഠത്തിൽ മരുവുന്നു. ==ഭരണം== [[തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡ്|തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ]] കീഴിലാണ് ക്ഷേത്രഭരണം.<ref>{{Cite web|url=https://indiankanoon.org/doc/111800744/|title=Chirakkal Mahadeva Temple|website=indiankanoon.org}}</ref> [[തന്ത്രം]] ഭദ്രകാളി മറ്റപ്പിള്ളി മനയ്ക്കലേക്കും ആകുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://elavoor.com/chirakkal-mahadeva-temple-puliyanam/|title=പരശുരാമൻ സ്ഥാപിച്ച പുളിയനം ‘ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം'|access-date=2024-08-21|last=Melappilly|first=Joby|date=2021-07-10|language=en-US}}</ref> ==ചരിത്രം== ആലങ്ങാട് രാജവംശം രണ്ടായി പിരിഞ്ഞപ്പോൾ അതിലൊരു താവഴി അങ്കമാലിക്ക് വടക്ക് കോതകുളങ്ങര ആസ്ഥാനമായി വാണിരുന്നു. 1756 - ൽ സാമൂതിരി ആലങ്ങാട് പിടിച്ചൂ. 1762- ൽ തിരുവിതാംകൂർ സാമൂതിരിയെ തോല്പിച്ചു. അതിനു പ്രതിഫലമായി കൊച്ചി ആലങ്ങാടും പറവൂരും തിരുവിതാംകൂറിനു നൽകി. പിന്നീട് തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യം ഇല്ലാതായപ്പോഴാണ് ആലങ്ങാട് രാജാവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിലായിരുന്നചിറയ്ക്കൽ ക്ഷേത്രഭരണം തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ അധീനത്തിലായിത്തീർന്നത്.<ref name="test1">''നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ'' - കുഞ്ഞിക്കുട്ടൻ ഇളയത്.</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://malayalam.nativeplanet.com/travel-guide/chirakkal-mahadeva-temple-in-ernakulam-history-attractions/articlecontent-pf40739-003792.html|title=പരശുരാമൻ നിർമ്മിച്ചതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വിശേഷങ്ങൾ|website=nativeplanet.com}}</ref> ==എത്തിച്ചേരാൻ== അങ്കമാലിയിൽ നിന്നും തൃശൂർക്കുള്ള ദേശീയപാതയിൽ ഇളവൂർകവല എന്ന സ്ഥലത്തുനിന്ന് പുളിയനം ഭാഗത്തേക്കുള്ള റോഡിൽ പുളിയനം ഗവർമെന്റ് ഹയർ സെക്കന്ററി സ്ക്കൂളിന് അടുത്തായാണ് ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.<ref>{{Cite web|url=https://shaivam.org/temples-lord-shiva-temples-of-india/chirakkal-mahadeva-temple/#gsc.tab=0|title=Chirakkal - Mahadeva Temple|access-date=2024-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://hindupad.com/shiva-temples-in-aluva-alwaye-taluk-ernakulam/|title=Shiva Temples in Aluva (Alwaye) Taluk, Ernakulam|access-date=2024-08-21|last=Sanagala|first=Naveen|date=2013-03-09|language=en}}</ref> ഇളവൂർ കവലയിൽ നിന്നും 4.5 കിലോമീറ്ററും അങ്കമാലിയിൽ നിന്ന് 7.5 കിലോമീറ്ററും അകലെയാണ് ചിറയ്ക്കൽ മഹാദേവ ക്ഷേത്രം .<ref name=":0" /> ==ചിത്രശാല== <gallery> File:Chirakkal Mahadeva Temple Puliyanam Gate.JPG|പ്രവേശന കവാടം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Back_View.JPG|പുറകുവശം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Side_View.JPG | പാർശ്വ വീക്ഷണം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Front_Side_View.JPG| പാർശ്വ വീക്ഷണം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Front_View.JPG | മുൻവശം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Stone.JPG Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Way_to_pond.JPG|ക്ഷേത്രക്കുളത്തിലേക്കുള്ള വഴി Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Steps.JPG|പടവുകൾ Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_The_Pond.JPG|ക്ഷേത്രക്കുളം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Front_Long_View.JPG|മുൻവശം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Frontside.JPG|പാർശ്വ വീക്ഷണം Chirakkal_Mahadeva_Temple_Puliyanam_Small_Temple.JPG| ശാസ്താവിന്റെ ക്ഷേത്രം </gallery> ==അവലംബം== {{commonscat|Chirakkal Mahadeva Temple}} <references /> {{എറണാകുളം ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:എറണാകുളം ജില്ലയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നൂറ്റെട്ട് ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ശിവക്ഷേത്രങ്ങൾ]] sy2wayvpoxtn4kydjt2p46umd3lbrr7 0 146238 4651470 4578285 2026-07-28T16:36:36Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651470 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|E.P. Jayarajan}} {{For|കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു സി.പി.ഐ.എം. നേതാവായ എം.വി. ജയരാജനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|എം.വി. ജയരാജൻ}} {{For|കേരളത്തിലെ മറ്റൊരു സി.പി.ഐ.എം. നേതാവായ പി. ജയരാജനെക്കുറിച്ചറിയാൻ|പി. ജയരാജൻ}} {{Infobox_politician | name = ഇ. പി. ജയരാജൻ | image = File:E P Jayarajan Minister.jpg | caption = ഇ. പി. ജയരാജൻ |office = കേരളത്തിലെ കായികം,വ്യവസായം, യുവജനകാര്യം വകുപ്പ് മന്ത്രി |constituency =[[മട്ടന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മട്ടന്നൂർ]] |constituency1 =[[മട്ടന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മട്ടന്നൂർ]] |term_start = [[ഓഗസ്റ്റ് 14]] [[2018]] |term_end = [[മേയ് 3]] [[2021]] |predecessor =[[എ.സി. മൊയ്തീൻ]] |successor = *[[വി. അബ്ദുൽറഹ്മാൻ]](കായികം), *[[പി. രാജീവ്]](വ്യവസായം) *[[സജി ചെറിയാൻ]] (യുവജനകാര്യം) |term_start1 = [[മേയ് 25]] [[2016]] |term_end1 = [[ഒക്ടോബർ 14]] [[2016]] |predecessor1 =*[[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ|തിരുവഞ്ചൂർ]] (കായികം) *[[പി.കെ. കുഞ്ഞാലിക്കുട്ടി]] (വ്യവസായം) *[[പി.കെ. ജയലക്ഷ്മി]] (യുവജനകാര്യം) |successor1 = [[എ.സി. മൊയ്തീൻ]] |office2 = കേരള നിയമസഭയിലെ അംഗം. |constituency2 =[[മട്ടന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|മട്ടന്നൂർ]] |term_start2 = [[മേയ് 14]] [[2011]] |term_end2 = [[മേയ് 3]] [[2021]] |predecessor2 = പുതുതായി നിലവിൽ വന്ന നിയമസഭ മണ്ഡലം |successor2 = [[കെ.കെ. ശൈലജ]] |constituency3 =[[അഴീക്കോട് നിയമസഭാമണ്ഡലം|അഴീക്കോട്]] |term_start3 = [[ജൂൺ 21]] [[1991]] |term_end3 = [[മേയ് 14]] [[1996]] |predecessor3 = [[എം.വി. രാഘവൻ]] |successor3 = [[ടി.കെ. ബാലൻ]] | salary = | birth_date ={{birth date and age|1950|5|28|df=y}} | birth_place = ഇരിണാവ്, പാപ്പിനിശേരി, കണ്ണൂർ ജില്ല | death_date = | death_place = | party = [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ (മാർക്സിസ്റ്റ്)|സി.പിഎം.]] | religion = |father=ബി.എം. കൃഷ്ണൻ നമ്പ്യാർ |mother=ഇ.പി. പാർവതിയമ്മ | spouse =പി.കെ. ഇന്ദിര | children =രണ്ട് പുത്രന്മാർ | website = | footnotes = | date = സെപ്റ്റംബർ 1 | year = 2024 | source = http://niyamasabha.org/codes/14kla/Members-Eng/48%20Jayarajan%20EP.pdf നിയമസഭ }} 2018 മുതൽ 2021 വരെ സംസ്ഥാന വ്യവസായ, കായിക, യുവജനക്ഷേമ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായിരുന്ന കണ്ണൂർ ജില്ലയിൽ നിന്നുള്ള മുതിർന്ന സിപിഎം നേതാവാണ്<ref>https://www.reporterlive.com/indepth/2024/08/31/ep-jayarajan-removed-as-ldf-convener-2</ref> ''' ഇ.പി. ജയരാജൻ.(ജനനം: 28 മെയ് 1950) ''' എന്ന '' എടവൻ പുതിയവീട്ടിൽ ജയരാജൻ. '' ഇടതു മുന്നണി കൺവീനർ, മൂന്ന് തവണ നിയമസഭാംഗം, ദേശാഭിമാനി ജനറൽ മാനേജർ, കേരള കർഷക സംഘം സംസ്ഥാന പ്രസിഡൻ്റ്, കേരള വ്യാപാരി വ്യവസായി സമിതി രക്ഷാധികാരി എന്നീ നിലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ച ജയരാജൻ 2005 മുതൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി കേന്ദ്ര കമ്മിറ്റി അംഗമായി തുടരുന്നു.<ref>https://www.thefourthnews.in/opinion/ep-jayarajans-political-life-in-cpim-and-controversies?sfnsn=wiwspmo{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2024/09/01/journey-of-ep-jayarajan-till-now.html</ref> == ജീവിതരേഖ == കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ പാപ്പിനിശേരി താലൂക്കിലെ ഇരിണാവിൽ ബിഎം കൃഷ്ണൻ നമ്പ്യാരുടേയും ഇപി പാർവതിയമ്മയുടേയും മകനായി 1950 മെയ് 28ന് ജനനം. പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം കണ്ണൂർ പോളി ടെക്നിക്കിൽ നിന്ന് ഇലക്ട്രിക്കൽ എൻജിനീറിംഗിൽ ഡിപ്ലോമ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി.<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/08/31/political-shake-up-will-ep-jayarajan-leave-cpm.html</ref> <ref>{{Cite web |url=http://ceo.kerala.gov.in/electedmembers.html |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-08-15 |archive-date=2021-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210401063226/http://ceo.kerala.gov.in/electedmembers.html |url-status=dead }}</ref> == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ ആദ്യകാല വിദ്യാർത്ഥി യുവജന സംഘടനകളായ കെഎസ്എഫ്, കെഎസ്വൈഎഫ് എന്നിവയിലൂടെ പൊതുരംഗത്ത് എത്തി. 1977 മുതൽ 1980 വരെ കെഎസ്വൈഎഫ് സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായ ജയരാജൻ 1980 മുതൽ 1984 വരെ ഡിവൈഎഫ്ഐ രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ അഖിലേന്ത്യ പ്രസിഡൻ്റായും പ്രവർത്തിച്ചു. ബദൽ രേഖ വിവാദത്തെ തുടർന്ന് രാഷ്ട്രീയ ഗുരുവായ എം.വി.രാഘവനെ 1986-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയപ്പോൾ കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ പ്രമുഖനായ യുവജന നേതാവായി മാറിയ ജയരാജൻ 1987-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അഴിക്കോട് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി എം.വി.രാഘവനെതിരെ മത്സരിച്ചെങ്കിലും പരാജയപ്പെട്ടു. 1991-ലെ നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അഴിക്കോട് മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി നിയമസഭയിലെത്തി. 1992-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി അംഗമായ ജയരാജൻ 1995 മുതൽ 2002 വരെ പാർട്ടിയുടെ കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷ ഭൂമിയായിരുന്ന കണ്ണൂർ ജില്ലയിലെ കുടിപ്പക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ജയരാജന് വെടിയേറ്റു. 1995-ൽ ആന്ധ്രപ്രദേശിലെ ഓങ്കോളിൽ വച്ച് ട്രെയിനിൽ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോഴായിരുന്നു വെടിയേറ്റത്. തുടർ ചികിത്സകൾക്ക് ശേഷം ജില്ലാ സെക്രട്ടറി പദവിയിൽ തിരിച്ചെത്തിയ ജയരാജൻ 2002-ൽ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയേറ്റ് അംഗമായി. 2002-ലെ കണ്ണൂർ സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തോടെ വി.എസ്, പിണറായി പക്ഷങ്ങളായി മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി വിഘടിച്ച് മാറിയ കാലത്ത് പിണറായി വിജയന്റെ വലംകൈയായി മാറി. 2004-ലെ തൃശൂർ ജില്ലാ സമ്മേളനത്തിൽ വി.എസ് പക്ഷം ജില്ലയിൽ മേധാവിത്തം നേടിയതോടെ വിഭാഗീയത ആരോപിച്ച് തൃശൂർ ജില്ലാ കമ്മിറ്റി പിരിച്ചുവിട്ടു. തുടർന്ന് അഡ്‌ഹോക്ക് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ ഇ.പി.ജയരാജൻ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ തൃശൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായി സ്ഥാനമേറ്റു. 2005-ലെ മലപ്പുറം സംസ്ഥാന സമ്മേളനത്തോടെ പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന പിണറായി വിജയൻ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ പൂർണ്ണ മേധാവിത്തം നേടിയതിന് പിന്നിലും പാർട്ടി സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗമായിരുന്ന ഇ.പി.ജയരാജൻ്റെ ഇടപെടലുകളായിരുന്നു നിർണായകമായത്. 2005-ൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി കേന്ദ്ര കമ്മറ്റി അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 2005 മുതൽ 2007 വരെ ദേശാഭിമാനി ജനറൽ മാനേജരായിരുന്നു. 2011, 2016 നിയമസഭ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ മട്ടന്നൂർ മണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് വിജയിച്ച് നിയമസഭാംഗമായ ജയരാജൻ 2016-ലെ ഒന്നാം പിണറായി മന്ത്രിസഭയിൽ വ്യവസായ വകുപ്പ് മന്ത്രിയായെങ്കിലും ബന്ധു നിയമന വിവാദത്തെ തുടർന്ന് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കകം രാജിവച്ചു. പിന്നീട് 2018-ൽ വീണ്ടും മന്ത്രിസഭാംഗമായ ജയരാജൻ 2021 വരെ മന്ത്രിയായി തുടർന്നു. 2022-ൽ ഇടതു മുന്നണി കൺവീനറായിരുന്ന എ വിജയരാഘവന് പകരം എൽ.ഡി.എഫ് കൺവീനറായി. 2024-ലെ ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷൻ വിവാദങ്ങളെ തുടർന്ന് 2024-ൽ കൺവീനർ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി ജയരാജനെ ഒഴിവാക്കി. === പ്രധാന പദവികൾ === * 2022-2024 : എൽ.ഡി.എഫ് കൺവീനർ<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/19/ep-jayarajan-set-to-become-ldf-convener-his-political-journey.html</ref><ref>https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/ep-jayarajan-removed-as-ldf-convener-cpm-state-committee-decides-1.9860426</ref> * 2018-2021 : സംസ്ഥാന യുവജനകാര്യ, സ്പോർട്ട്സ് വകുപ്പ് മന്ത്രി * 2016 : സംസ്ഥാന വ്യവസായ വകുപ്പ് മന്ത്രി * 2016 : നിയമസഭാംഗം, മട്ടന്നൂർ * 2011 : നിയമസഭാംഗം, മട്ടന്നൂർ * 2005 : സി.പി.എം, കേന്ദ്രക്കമ്മറ്റി അംഗം * 2004-2005 : സി.പി.എം, തൃശൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി * 2002 : സി.പി.എം, സംസ്ഥാന സെക്രട്ടേറിയറ്റ് അംഗം * 1995-2002 : സി.പി.എം, കണ്ണൂർ ജില്ലാ സെക്രട്ടറി * 1992 : സി.പി.എം, സംസ്ഥാന സമിതി അംഗം * 1991 : നിയമസഭാംഗം, അഴീക്കോട് * 1980 : ഡി.വൈ.എഫ്.ഐ, അഖിലേന്ത്യ പ്രസിഡൻറ്<ref>https://www.mathrubhumi.com/crime/specials/ep-jayarajan-murder-attempt-case-and-rajadhani-express-shooting-incident-1.9574131</ref> == ആത്മകഥ == ''' ഇതാണെൻ്റെ ജീവിതം<ref>https://www.mathrubhumi.com/literature/news/ep-jayarajan-cpm-leader-autobiography-ithanente-jeevitham-m1e76doh</ref> ''' * പ്രസാധകർ : മാതൃഭൂമി ബുക്ക്സ് 2025 നവംബർ 3ന് മുഖ്യമന്ത്രി [[പിണറായി വിജയൻ]] ആത്മകഥ പ്രകാശനം ചെയ്തു<ref>https://www.mbibooks.com/product/ithanente-jeevitham/?</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2025/10/12/ep-jayarajan-autobiography-set-to-be-released.html?</ref><ref>https://www.samakalikamalayalam.com/news/kerala/eps-autobiography-released-pinarayi-vijayan-praised-cpm-leader-ep-jayarajan</ref> == സ്വകാര്യ ജീവിതം == * ഭാര്യ : പി കെ ഇന്ദിര * മക്കൾ * ജയിൻ രാജ് * ജിതിൻ രാജ്<ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2024/08/31/downfall-of-ep-jayarajan.html</ref> == വിവാദങ്ങൾ == * കട്ടൻ ചായയും കുടിച്ച് പരിപ്പുവടയും തിന്ന് താടി നീട്ടി വളർത്തി പ്രസംഗിച്ച് നടന്നാൽ മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടിയിൽ പ്രവർത്തിക്കാൻ ആളുണ്ടാവില്ല എന്ന് 2007-ൽ പ്രസംഗിച്ചത് പാർട്ടിയിൽ വൻ വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു. * ദേശാഭിമാനി ജനറൽ മാനേജരായിരിക്കെ സാൻ്റിയാഗോ മാർട്ടിനിൽ നിന്ന് 5 കോടിരൂപ കൈപ്പറ്റിയത് പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ ചർച്ചയായി. ഈ വിഷയത്തെ തുടർന്ന് 2007-ൽ ജനറൽ മാനേജർ സ്ഥാനം ഒഴിയേണ്ടിവന്നു. * 2016-ലെ ഒന്നാം പിണറായി മന്ത്രിസഭയിലെ കാബിനറ്റ് വകുപ്പ് മന്ത്രിയായി സ്ഥാനമേറ്റെങ്കിലും ബന്ധു നിയമന വിവാദത്തിൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കകം മന്ത്രിസ്ഥാനം ഒഴിയേണ്ടി വന്നു. * ഇ.പി ജയരാജന് പങ്കാളിത്തം ഉള്ള വൈദേകം റിസോർട്ട് ബിജെപി നേതാവ് രാജീവ് ചന്ദ്രശേഖറിന് വിൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചത് പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ വൻ വിവാദം സൃഷ്ടിച്ചു. * 2022-ൽ ഇൻഡിഗോ വിമാനത്തിൽ മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനൊപ്പം യാത്ര ചെയ്യവെ വിമാനം ഇറങ്ങിയ ശേഷം മുഖ്യമന്ത്രിയെ കരിങ്കൊടി കാണിച്ച യൂത്ത് കോൺഗ്രസ് പ്രവർത്തകനെ തള്ളി നിലത്തിട്ടത് വൻ വിവാദമായി. വിമാന യാത്ര വിലക്ക് വന്നതോടെ ഇനി ഇൻഡിഗോ വിമാനത്തിൽ കയറില്ല എന്ന നിലപാടിൽ ജയരാജൻ ഉറച്ചു നിന്നെങ്കിലും സീതാറാം യെച്ചൂരിയുടെ നിര്യാണത്തെ തുടർന്ന് ബഹിഷ്കരണം അവസാനിപ്പിച്ച് ജയരാജൻ രണ്ട് വർഷത്തിന് ശേഷം ഇൻഡിഗോ വിമാനത്തിൽ യാത്ര ചെയ്തു. * 2024-ലെ ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷനിൽ കേരളം ബൂത്തിലേക്ക് പോയ ഏപ്രിൽ 26ന് ബിജെപി നേതാവായ ശോഭ സുരേന്ദ്രൻ ഇ.പി. ജയരാജൻ ബിജെപിയിൽ ചേരാൻ കേരള പ്രഭാരിയായ പ്രകാശ് ജാവദേക്കറുമായി ചർച്ച നടത്തിയെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തി. ലോക്‌സഭ ഇലക്ഷൻ വോട്ടെടുപ്പിൽ ഇത് പാർട്ടിക്ക് വൻ തിരിച്ചടി നൽകി. 2024 ഓഗസ്റ്റ് 31 ന് ചേർന്ന മാർക്സിസ്റ്റ് പാർട്ടി സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റി ഈ വിഷയത്തിൽ ജയരാജനെ ഇടതുമുന്നണി കൺവീനർ സ്ഥാനത്ത് നിന്ന് മാറ്റി.<ref>https://www.thefourthnews.in/fourth-special/cpm-leader-ep-jayarajan-top-controversies?utm_source=website&utm_medium=related-stories{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://www.thefourthnews.in/news/keralam/ep-jayarajan-to-step-down-as-ldf-convenor-replaced-by-tp-ramakrishna{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഏപ്രിൽ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==അവലംബം== <references/> {{CC|E. P. Jayarajan}} {{Fourteenth KLA}} {{DEFAULTSORT:ജയരാജൻ}} [[വർഗ്ഗം:1950-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:മേയ് 28-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ.എം. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒൻപതാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിമൂന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പതിനാലാം കേരളനിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യവസായവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കായികവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ യുവജനകാര്യ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] njm9pro9u43y7s6o9e6oypeakved8pd 0 170456 4651527 3630815 2026-07-29T06:08:27Z Meenakshi nandhini 99060 4651527 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Grand Kerala Shopping Festival}}{{Infobox recurring event | name = Grand Kerala Shopping Festival | native_name = ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ | native_name_lang = ml | status = Active | genre = Shopping festival | begins = 22 December<ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20140106031555/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | url-status=dead | archive-date=6 January 2014 | title=Over 1 Crore GKSF Coupons Disbursed }}</ref> | ends = 5 February | frequency = Annual | location = [[Kerala]] | country = India | years_active = 7 | first = 2007-2008<ref name="GKSF begins"/> | founder_name = [[Kerala Government]] | last = 2013-2014 | area = Kerala | website = https://www.shoppingfestival.in/ | organised = [[Government of Kerala]] }} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാർഷിക വ്യാപാരമേളയാണ് '''ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിങ് ഫെസ്റ്റിവൽ'''. കേരളത്തിന്റെ വ്യവസായ-വാണിജ്യ-വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധേയമാം വിധം മുന്നേറ്റം സൃഷ്ടിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്താൽ സംസ്ഥാനസർക്കാർ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിപാടിയാണിത്. 2007 മുതലാണ് ഈ ആഘോഷത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചത്. ടൂറിസം വകുപ്പും ഇൻഡസ്ട്രീസ് ആന്റ് കൊമേഴ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും ധനകാര്യവകുപ്പും തദ്ദേശസ്വയം ഭരണസ്ഥാപനങ്ങളും സംയോജിച്ചാണ് പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ 1 മുതൽ ജനുവരി 15 വരെയാണ് ഫെസ്റ്റിവൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്<ref>{{Cite web |url=http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |title=About GKSF |access-date=2011-12-01 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019040329/http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |url-status=dead }}</ref>. ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.shoppingfestival.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യാപാരോത്സവങ്ങൾ]] ou15pprvnx4857kw7w8obqon48u48n8 4651528 4651527 2026-07-29T06:09:27Z Meenakshi nandhini 99060 4651528 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Grand Kerala Shopping Festival}}{{Infobox recurring event | name = Grand Kerala Shopping Festival | native_name = ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ | native_name_lang = ml | status = Active | genre = Shopping festival | begins = 22 December<ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20140106031555/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | url-status=dead | archive-date=6 January 2014 | title=Over 1 Crore GKSF Coupons Disbursed }}</ref> | ends = 5 February | frequency = Annual | location = [[Kerala]] | country = India | years_active = 7 | first = 2007-2008<ref name="GKSF begins"/> | founder_name = [[Kerala Government]] | last = 2013-2014 | area = Kerala | website = https://www.shoppingfestival.in/ | organised = [[Government of Kerala]] }} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാർഷിക വ്യാപാരമേളയാണ് '''ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിങ് ഫെസ്റ്റിവൽ'''. കേരളത്തിന്റെ വ്യവസായ-വാണിജ്യ-വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധേയമാം വിധം മുന്നേറ്റം സൃഷ്ടിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്താൽ സംസ്ഥാനസർക്കാർ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിപാടിയാണിത്. 2007 മുതലാണ് ഈ ആഘോഷത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചത്. ടൂറിസം വകുപ്പും ഇൻഡസ്ട്രീസ് ആന്റ് കൊമേഴ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും ധനകാര്യവകുപ്പും തദ്ദേശസ്വയം ഭരണസ്ഥാപനങ്ങളും സംയോജിച്ചാണ് പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ 1 മുതൽ ജനുവരി 15 വരെയാണ് ഫെസ്റ്റിവൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്<ref>{{Cite web |url=http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |title=About GKSF |access-date=2011-12-01 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019040329/http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |url-status=dead }}</ref>. == വിശദാംശങ്ങൾ == ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.shoppingfestival.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യാപാരോത്സവങ്ങൾ]] riijufugdpoh8sozztj2temk9tlpmd7 4651530 4651528 2026-07-29T06:15:41Z Meenakshi nandhini 99060 4651530 wikitext text/x-wiki {{Prettyurl|Grand Kerala Shopping Festival}}{{Infobox recurring event | name = Grand Kerala Shopping Festival | native_name = ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവൽ | native_name_lang = ml | status = Active | genre = Shopping festival | begins = 22 December<ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | archive-url=https://web.archive.org/web/20140106031555/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Over-1-Crore-GKSF-Coupons-Disbursed/2013/12/28/article1969460.ece | url-status=dead | archive-date=6 January 2014 | title=Over 1 Crore GKSF Coupons Disbursed }}</ref> | ends = 5 February | frequency = Annual | location = [[Kerala]] | country = India | years_active = 7 | first = 2007-2008<ref name="GKSF begins"/> | founder_name = [[Kerala Government]] | last = 2013-2014 | area = Kerala | website = https://www.shoppingfestival.in/ | organised = [[Government of Kerala]] }} [[കേരളം|കേരളത്തിന്റെ]] വാർഷിക വ്യാപാരമേളയാണ് '''ഗ്രാൻഡ് കേരള ഷോപ്പിങ് ഫെസ്റ്റിവൽ'''. കേരളത്തിന്റെ വ്യവസായ-വാണിജ്യ-വിനോദസഞ്ചാര മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധേയമാം വിധം മുന്നേറ്റം സൃഷ്ടിക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്താൽ സംസ്ഥാനസർക്കാർ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന പരിപാടിയാണിത്. 2007 മുതലാണ് ഈ ആഘോഷത്തിനു തുടക്കം കുറിച്ചത്. ടൂറിസം വകുപ്പും ഇൻഡസ്ട്രീസ് ആന്റ് കൊമേഴ്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും ധനകാര്യവകുപ്പും തദ്ദേശസ്വയം ഭരണസ്ഥാപനങ്ങളും സംയോജിച്ചാണ് പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ 1 മുതൽ ജനുവരി 15 വരെയാണ് ഫെസ്റ്റിവൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്<ref>{{Cite web |url=http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |title=About GKSF |access-date=2011-12-01 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019040329/http://www.shoppingfestival.in/about-us.php |url-status=dead }}</ref>. == വിശദാംശങ്ങൾ == 2007 ഡിസംബർ 1 മുതൽ അതിന്റെ അടുത്ത വർഷം ജനുവരി 15 വരെ 46 ദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഉത്സവം കേരള ടൂറിസത്തിന്റെ ബ്രാൻഡ് മൂല്യം ഉപയോഗിച്ച് കേരളത്തിന്റെ വാണിജ്യം, വ്യാപാരം, വ്യാവസായിക മേഖല എന്നിവയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് നടക്കുന്നത്.<ref name="GKSF begins">{{cite news|title=Shopping festival begins|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece|work=The Hindu|date=2 December 2007|access-date=24 January 2013}}</ref>5 ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ സംസ്ഥാനത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര ഷോപ്പിംഗ് കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റുകയും പരമ്പരാഗത വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് തൊഴിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.<ref>{{cite news|url=http://www.shoppingfestival.in/faq.php |title=GKSF FAQ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821095542/http://shoppingfestival.in/faq.php |archive-date=21 August 2010 |df=dmy-all }}</ref> ഈ കാലയളവിൽ GKSF-ന് കീഴിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ള സ്റ്റോറുകളും കടകളും വിപുലമായ കിഴിവുകൾ, വാറ്റ് റീഫണ്ടുകൾ മുതലായവ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. ഉറപ്പായ ഷോപ്പിംഗ് അനുഭവത്തോടൊപ്പം, വാങ്ങുന്നവർക്ക് ഒരു നിശ്ചിത മൂല്യമുള്ള വാങ്ങലിനുള്ള സമ്മാന കൂപ്പണുകളും നൽകുന്നു. അവരെ ആഴ്ചതോറുമുള്ള മെഗാ ലക്കി ഡ്രോകളിലും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിന്റെയും വാണിജ്യത്തിന്റെയും ഭൂപടത്തിൽ കേരളത്തിന്റെ നഷ്ടപ്പെട്ട പ്രതാപം വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനുള്ള ശക്തമായ ഒരു ചുവടുവയ്പ്പാണ് ഈ ഉത്സവം. ടൂറിസം മേഖലയിലെ വളർച്ച ഉപയോഗിച്ച് സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാര, ടൂറിസം കേന്ദ്രമായി വികസിപ്പിക്കുക എന്നതാണ് സർക്കാർ ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ നടക്കുന്ന ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവലുകളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, ഈ ഉത്സവം മുഴുവൻ കേരള സംസ്ഥാനത്തെയും ഒരു ഭീമൻ ഷോപ്പിംഗ് മാളാക്കി മാറ്റുന്നു, അതിൽ വലിയ കളിക്കാരെ മാത്രമല്ല, ചെറുകിട, ഇടത്തരം വ്യവസായങ്ങളെയും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു. ആഭരണങ്ങൾ, ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ, തുണിത്തരങ്ങൾ, കൺസ്യൂമർ ഡ്യൂറബിൾസ്, കാറുകൾ, ഓട്ടോകൾ എന്നിവ വിൽക്കുന്ന 3,000-ത്തിലധികം ഔട്ട്‌ലെറ്റുകൾ, ഹോട്ടലുകൾ, റെസ്റ്റോറന്റുകൾ, ഷോപ്പിംഗ് മാളുകൾ എന്നിവ നിരവധി ദിവസങ്ങൾ നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഈ ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ദുബായ്, സിംഗപ്പൂർ എന്നിവയെ പോലെ അഞ്ച് വർഷത്തിനുള്ളിൽ കേരളത്തെ ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര ഷോപ്പിംഗ് ഡെസ്റ്റിനേഷനാക്കി മാറ്റുകയും അതുവഴി ധാരാളം വിനോദസഞ്ചാരികളെ സംസ്ഥാനത്തേക്ക് ആകർഷിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഷോപ്പിംഗ് ഫെസ്റ്റിവലിനായി പ്രധാന നഗരങ്ങളിലും പട്ടണങ്ങളിലും വാണിജ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ പ്രാദേശിക കേന്ദ്രങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ജികെഎസ്എഫിന്റെ ആറാം സീസണിൽ (2012-2013) ഒരു സമകാലിക കലാമേളയും ഉണ്ടായിരുന്നു. 200-ലധികം കലാകാരന്മാരുടെ 300-ലധികം കൃതികൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന എക്സിബിഷൻ-കം-സെയിൽ, കേരള കലാകാരന്മാർക്ക് മാർക്കറ്റിംഗ് അവസരങ്ങളുടെ അഭാവം പരിഹരിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യ ശ്രമമായിരുന്നു. തിരുവനന്തപുരത്തെ കനകക്കുന്ന് കൊട്ടാരത്തിൽ രണ്ട് പെയിന്റിംഗുകളുടെ വിൽപ്പനയോടെ മുഖ്യമന്ത്രി [[ഉമ്മൻ ചാണ്ടി]] മേള ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു.<ref>{{cite news|title=Contemporary Art Fair gives art its due|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/contemporary-art-fair-gives-art-its-due/article4272599.ece|work=The Hindu|date=4 January 2013|access-date=26 February 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Fair sparked hope in artists|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/fair-sparked-hope-in-artists-says-kanayi/article4343151.ece|work=The Hindu|date=25 January 2013|access-date=26 February 2013}}</ref> ==അവലംബം== {{Reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [http://www.shoppingfestival.in/ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ്] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യാപാരോത്സവങ്ങൾ]] rixersz5jqk1a5rtqe3u1vn2751wees 0 171745 4651472 3636650 2026-07-28T16:40:14Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651472 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|P. Raveendran}}{{നാനാർത്ഥം|രവീന്ദ്രൻ|വ്യക്തി}} {{Distinguish|പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ}} {{Infobox officeholder |name = പി. രവീന്ദ്രൻ |image =P. Raveedran.jpg |birth_name = |imagesize = |caption = |office = കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ, വനം, വ്യവസായം വകുപ്പ് മന്ത്രി |term_start = [[നവംബർ 1]] [[1969]] |term_end = [[ഓഗസ്റ്റ് 1]] [[1970]] |predecessor =[[മത്തായി മാഞ്ഞൂരാൻ]], [[എം.കെ. കൃഷ്ണൻ]], [[ടി.വി. തോമസ്]] |successor = [[ബേബി ജോൺ]], [[കെ.ജി. അടിയോടി]] ,[[എൻ.ഇ. ബാലറാം]] |office1 = [[കേരള നിയമസഭ|കേരള നിയമസഭ അംഗം]] |constituency1 =[[ചാത്തന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ]] |term_start1 = [[മേയ് 14]] [[1996]] |term_end1 = [[നവംബർ 13]] [[1997]] |predecessor1 = [[സി.വി. പത്മരാജൻ]] |successor1 =[[എൻ. അനിരുദ്ധൻ]] |constituency2 =[[ചാത്തന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ]] |term_start2 = [[മാർച്ച് 25]] [[1987]] |term_end2 = [[ഏപ്രിൽ 5]] [[1991]] |predecessor2 = [[സി.വി. പത്മരാജൻ]] |successor2 =[[സി.വി. പത്മരാജൻ]] |constituency3 =[[പെരിങ്ങളം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ]] |term_start3 = [[മാർച്ച് 3]] [[1967]] |term_end3 = [[മാർച്ച് 22]] [[1977]] |predecessor3 = |successor3 =[[ജെ. ചിത്തരഞ്ജൻ]] |constituency4 =[[ഇരവിപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരവിപുരം]] |term_start4 = [[മാർച്ച് 16]] [[1957]] |term_end4 = [[സെപ്റ്റംബർ 10]] [[1964]] |predecessor4 = |successor4 = [[ആർ.എസ്. ഉണ്ണി]] | office5 = പ്രോ ടൈം സ്പീക്കർ, കേരള നിയമസഭ |term5= 1996 മെയ് |salary = |birth_date ={{Birth date|1922|11|14}} |birth_place = |residence = |death_date ={{Death date and age|1997|11|13|1922|11|14}} |death_place = |party = [[കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യ|സി.പി.ഐ.]] |religion = |father = |mother= |spouse = കെ. സാവിത്രിക്കുട്ടി |children = ഒരു മകൾ |website = |footnotes = |date = ഡിസംബർ 13 |year = 2011 |source = http://niyamasabha.org/codes/members/m576.htm നിയമസഭ |}} കേരളത്തിലെ മുൻമന്ത്രിയും മുതിർന്ന [[സി.പി.ഐ.]] നേതാവുമായിരുന്നു '''പി. രവീന്ദ്രൻ''' (14 നവംബർ 1922 - 13 നവംബർ 1997). മൂന്നാം കേരളനിയമസഭയിൽ [[സി. അച്യുതമേനോൻ|അച്യുതമേനോൻ]] മന്ത്രിസഭയിലെ തൊഴിൽ, വനം, വ്യവസായം എന്നീ വകുപ്പുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്തിരുന്നത് പി. രവീന്ദ്രനായിരുന്നു<ref>http://niyamasabha.org/codes/members/m576.htm</ref>. പദ്മനാഭൻ എന്നായിരുന്നു പിതാവിന്റെ പേര്. കെ. സാവിത്രിക്കുട്ടിയാണ് ഭാര്യ ഒരു മകളുണ്ട്. == രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം == നിയമത്തിൽ ബിരുദധാരിയായിരുന്ന പി. രവീന്ദ്രൻ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും, സഹകരണപ്രസ്ഥാനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിലും സജീവ പങ്കാളിയായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ തടവുകാരനായി ജയിൽ വാസവും അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടതായി വന്നിട്ടുണ്ട്. 1951ലും 1954ലും [[തിരുക്കൊച്ചി]] നിയമസഭയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഇദ്ദേഹം കേരള നിയമസഭയിലേക്ക് നിരവധി തവണ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. സി.പി.ഐ.യുടെ പ്രതിനിധിയായാണ് എല്ലാത്തവണയും ഇദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. [[ഒന്നാം കേരളനിയമസഭ|ഒന്നും]] രണ്ടും കേരളനിയംസഭകളിൽ [[ഇരവിപുരം നിയമസഭാമണ്ഡലം|ഇരവിപുരം മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നും മൂന്നും, നാലും, എട്ടും, പത്തും നിയമസഭകളിൽ [[ചാത്തന്നൂർ നിയമസഭാമണ്ഡലം|ചാത്തന്നൂർ മണ്ഡലത്തിൽ]] നിന്നുമാണ് ഇദ്ദേഹം നിയമസഭയിലേക്കെത്തിയത്. മൂന്നാം കേരളനിയമസഭയിലെ അച്യുതമേനോൻ മന്ത്രിസഭയിൽ 1969 നവംബർ ഒന്നു മുതൽ 1970ഓഗസ്റ്റ് ഒന്ന് വരെ തൊഴിൽ, വനം, വ്യവസായം എന്നീ വകുപ്പുകളുടെ ചുമതലയുള്ള ഒരു മന്ത്രിയായിരുന്ന പി.രവീന്ദ്രൻ പത്താം കേരളനിയമസഭയിലെ(1996) പ്രോ-ടൈം സ്പീക്കറുമായിരുന്നു<ref>{{Cite web |url=http://www.stateofkerala.in/niyamasabha/p%20raveendran.php |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2011-12-12 |archive-date=2011-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120184316/http://stateofkerala.in/niyamasabha/p%20raveendran.php |url-status=dead }}</ref>. സി.പി.ഐ. സംസ്ഥാന എക്സിക്യൂട്ടിവംഗം, സി.പി.ഐ. നിയമസഭാകക്ഷി നേതാവ് (1967-69), എന്നീ നിലകളിലും ഇദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. പത്താം കേരളനിയമസഭയിലെ സാമാജികനായിരിക്കെ 1997 നവംബർ 13ന് 75ആം ജന്മദിനത്തലേന്ന് ഇദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. == അവലംബം == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:രവീന്ദ്രൻ}} {{First KLA}} {{Second KLA}} {{Third KLA}} [[വർഗ്ഗം:1922-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം: 1997-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 14-ന് ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നവംബർ 13-ന് മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഒന്നാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:രണ്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:മൂന്നാം കേരള നിയമസഭയിലെ മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:നാലാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:എട്ടാം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പത്താം കേരള നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സി.പി.ഐ. പ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വനംവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ വ്യവസായവകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ തൊഴിൽ വകുപ്പ് മന്ത്രിമാർ]] [[വർഗ്ഗം:തിരു-കൊച്ചി നിയമസഭാംഗങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:നിയമസഭാംഗമായിരിക്കെ മരണപ്പെട്ടവർ]] d8e1wj2wrhf7l38vi5xsl0uk55vpovz 0 200810 4651479 4543832 2026-07-28T18:57:37Z Shaji334 220868 4651479 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guru Purnima}} 29th July, 2026 (Wednesday) 2025 - July 10 th Thursday {{Infobox Holiday | holiday_name = ഗുരു പൂർണ്ണിമ | nickname = വ്യാസ പൂർണിമ | image = Shukracharya and Kacha.jpg | caption = A Guru blessing a student | type = | official_name = Guru Poornima (Guru Worship on a Summer Full Moon day) | observedby = [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതാനുയായികളും]] | begins = | ends = | date = ''ആഷാഡം'' ''പൂർണ്ണിമ'' | date2010 = ജൂലൈ 25 | date2011 = ജൂലൈ 15 | date2012 = ജൂലൈ 03 | date2016 = ജൂലൈ 19 ......... |date2019 = July 16, Tuesday |date2020 = 5 July (Sun)<ref>https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima</ref> |date2021 = 24 July (Sat)<ref>https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima</ref> |celebrations = Worship of Guru and temple visit<ref>{{Cite web|title=Guru Purnima 2020: Know Why We Celebrate Guru Purnima|url=https://www.ndtv.com/india-news/guru-purnima-2020-know-why-we-celebrate-guru-purnima-2254219|access-date=2020-07-03|website=NDTV.com}}</ref> |significance = To express gratitude towards spiritual teachers<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Guru Purnima 2020 India:Date,Story,Quotes,Importance,Special Messages|work=SA News|url=https://news.jagatgururampalji.org/guru-purnima-2020/|url-status=live|access-date=3 July 2020}}</ref> | calendar = [[ശകവർഷം]] | celebrations = | observances = ''ഗുരുപൂജ'' |frequency=annual }} [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതാനുയായികളും]] അനുഷ്ഠിച്ചു വരുന്ന ആചാര്യ വന്ദനമാണ് '''ഗുരു പൂർണ്ണിമ''' ([[IAST]]: {{unicode|Guru Pūrṇimā}}, [[sanskrit]]: गुरु पूर्णिमा)എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. '''ഗു''', '''രു''' എന്നീ രണ്ടക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഗുരു എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] '''ഗു''' എന്നാൽ അന്ധകാരം എന്നും '''രു''' എന്നാൽ ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. അതായത് നമ്മുടെ മനസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തെ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുന്നവനാരൊ അവനാണ് ഗുരു. ജീവിതത്തിൽ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ആവശ്യകത വളരെ വലുതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുപൂർണ്ണിമ ദിനത്തിൽ ശിഷ്യർ ഗുരുപൂജ നടത്തുന്നു. ഈ ദിവസം സാധാരണ ശകവർഷത്തിലെ ആഷാഡ മാസത്തിലെ [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമി ദിനത്തിലാണ്]] വരിക. [[ഉത്തർ പ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിലെ]] [[സാരനാഥ്|സാരനാഥിൽ]] വെച്ച് [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തന്റെ ആദ്യോപദേശം നൽകിയതിന്റെയോർമ്മയ്ക്കാണ് ബുദ്ധമതാനുയായികൾ ഈ ദിവസം ആഘോഷിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഹിന്ദുക്കൾ പുരാതനഹിന്ദു കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന ഗുരുക്കന്മാരിലൊരാളായ [[വ്യാസൻ|വ്യാസമഹർഷിയെ]] അനുസ്മരിച്ചാണ് ഈ ദിവസം കൊണ്ടാടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഈ ദിവസം വ്യാസപൂർണ്ണിമ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിനോടൊപ്പം ഈ ദിവസമാണ് ''ബ്രഹ്മസൂത്രം'' എഴുതിത്തീർത്തത് എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു<ref>{{cite book|last=Sharma|first=Brijendra Nath |title=Festivals of India|year=1978|publisher=Abhinav Publications|page=88}}</ref><ref>{{cite book|last=Sehgal|first=Sunil |title=Encyclopaedia of hinduism: (H - Q)., Volume 3|url=http://books.google.co.in/books?id=zWG64bgtf3sC&pg=PA495&dq=Chaturmas&cd=59#v=onepage&q=Chaturmas&f=false|series=8176250643|year=1999|publisher=Sarup & Sons|page=496}}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ വിശേഷദിനങ്ങൾ]] n8f4z6qr2vkl468aqvc3h6lehtv4bqt 4651524 4651479 2026-07-29T04:58:29Z ~2026-41992-60 220881 തീയതി 4651524 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Guru Purnima}} 29th July, 2026 (Wednesday) 2026 - July 29 wednesday {{Infobox Holiday | holiday_name = ഗുരു പൂർണ്ണിമ | nickname = വ്യാസ പൂർണിമ | image = Shukracharya and Kacha.jpg | caption = A Guru blessing a student | type = | official_name = Guru Poornima (Guru Worship on a Summer Full Moon day) | observedby = [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതാനുയായികളും]] | begins = | ends = | date = ''ആഷാഡം'' ''പൂർണ്ണിമ'' | date2010 = ജൂലൈ 25 | date2011 = ജൂലൈ 15 | date2012 = ജൂലൈ 03 | date2016 = ജൂലൈ 19 ......... |date2019 = July 16, Tuesday |date2020 = 5 July (Sun)<ref>https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima</ref> |date2021 = 24 July (Sat)<ref>https://www.timeanddate.com/holidays/india/guru-purnima</ref> |celebrations = Worship of Guru and temple visit<ref>{{Cite web|title=Guru Purnima 2020: Know Why We Celebrate Guru Purnima|url=https://www.ndtv.com/india-news/guru-purnima-2020-know-why-we-celebrate-guru-purnima-2254219|access-date=2020-07-03|website=NDTV.com}}</ref> |significance = To express gratitude towards spiritual teachers<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Guru Purnima 2020 India:Date,Story,Quotes,Importance,Special Messages|work=SA News|url=https://news.jagatgururampalji.org/guru-purnima-2020/|url-status=live|access-date=3 July 2020}}</ref> | calendar = [[ശകവർഷം]] | celebrations = | observances = ''ഗുരുപൂജ'' |frequency=annual }} [[ഹിന്ദു|ഹിന്ദുക്കളും]] [[ബുദ്ധമതം|ബുദ്ധമതാനുയായികളും]] അനുഷ്ഠിച്ചു വരുന്ന ആചാര്യ വന്ദനമാണ് '''ഗുരു പൂർണ്ണിമ''' ([[IAST]]: {{unicode|Guru Pūrṇimā}}, [[sanskrit]]: गुरु पूर्णिमा)എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. '''ഗു''', '''രു''' എന്നീ രണ്ടക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഗുരു എന്ന പദത്തിന്റെ ഉത്ഭവം. [[സംസ്കൃതം|സംസ്കൃതത്തിൽ]] '''ഗു''' എന്നാൽ അന്ധകാരം എന്നും '''രു''' എന്നാൽ ഇല്ലാതാക്കുന്നവൻ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. അതായത് നമ്മുടെ മനസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തെ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യുന്നവനാരൊ അവനാണ് ഗുരു. ജീവിതത്തിൽ ഗുരുക്കന്മാരുടെ ആവശ്യകത വളരെ വലുതാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഗുരുപൂർണ്ണിമ ദിനത്തിൽ ശിഷ്യർ ഗുരുപൂജ നടത്തുന്നു. ഈ ദിവസം സാധാരണ ശകവർഷത്തിലെ ആഷാഡ മാസത്തിലെ [[പൗർണ്ണമി|പൗർണ്ണമി ദിനത്തിലാണ്]] വരിക. [[ഉത്തർ പ്രദേശ്|ഉത്തർ പ്രദേശിലെ]] [[സാരനാഥ്|സാരനാഥിൽ]] വെച്ച് [[ശ്രീബുദ്ധൻ]] തന്റെ ആദ്യോപദേശം നൽകിയതിന്റെയോർമ്മയ്ക്കാണ് ബുദ്ധമതാനുയായികൾ ഈ ദിവസം ആഘോഷിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഹിന്ദുക്കൾ പുരാതനഹിന്ദു കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന ഗുരുക്കന്മാരിലൊരാളായ [[വ്യാസൻ|വ്യാസമഹർഷിയെ]] അനുസ്മരിച്ചാണ് ഈ ദിവസം കൊണ്ടാടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഈ ദിവസം വ്യാസപൂർണ്ണിമ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിനോടൊപ്പം ഈ ദിവസമാണ് ''ബ്രഹ്മസൂത്രം'' എഴുതിത്തീർത്തത് എന്നു വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു<ref>{{cite book|last=Sharma|first=Brijendra Nath |title=Festivals of India|year=1978|publisher=Abhinav Publications|page=88}}</ref><ref>{{cite book|last=Sehgal|first=Sunil |title=Encyclopaedia of hinduism: (H - Q)., Volume 3|url=http://books.google.co.in/books?id=zWG64bgtf3sC&pg=PA495&dq=Chaturmas&cd=59#v=onepage&q=Chaturmas&f=false|series=8176250643|year=1999|publisher=Sarup & Sons|page=496}}</ref>. ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:ഹൈന്ദവ വിശേഷദിനങ്ങൾ]] 69zk5wb8yy7vap6pl22av39ak9780lh 0 241506 4651446 3797001 2026-07-28T13:03:18Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film |name =Charulata |image = CharulataG.jpg |director =[[സത്യജിത് റേ]] |producer =RDB Productions |writer =Satyajit Ray <br> [[രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ]] (novella) |starring =[[സൗമിത്ര ചാറ്റർജി]],<br> [[Madhabi Mukherjee]],<br> [[Sailen Mukherjee]],<br> Syamal Ghosal |original_music =Satyajit Ray |distributor =Edward Harrison |released = 17th April, 1964 |runtime =117 minutes |country = India |language =[[Bengali language|Bengali]] with some [[English language|English]] |budget = |awards = |}} [[സത്യജിത് റേ]] സംവിധാനം ചെയ്ത്, [[സൗമിത്ര ചാറ്റർജി]], [[മാധബി മുഖർജി]], [[ശൈലേൻ മുഖർജി]] എന്നിവർ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ച് 1964-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ബംഗാളി ചലച്ചിത്രമാണ് '''ചാരുലത'''. [[രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോർ|രബീന്ദ്രനാഥ് ടാഗോറിന്റെ]] '''തകർന്ന കൂട്'''<ref>{{cite news|title = കവർസ്റ്റോറി|url = http://www.madhyamam.com/weekly/1687|publisher = [[മാധ്യമം ആഴ്ചപ്പതിപ്പ്]] ലക്കം 764|date = 2012 ഒക്ടോബർ 15|accessdate = 2013 മെയ് 14|language = മലയാളം}}</ref> എന്ന നീണ്ടകഥയാണ്{{സൂചിക|1}} ഈ സിനിമയ്ക്ക് ആധാരം . ബർളിൻ രാജ്യാന്തരചലച്ചിത്രമേളയിൽ ഈ ചിത്രത്തിന്ന് ഏറ്റവും നല്ല രചനക്കുള്ള ഗോൾഡൻ ബെയർ പുരസ്കാരം കിട്ടുകയുണ്ടായി. ==അധിക വായനക്ക്== *Antani, Jay. "[http://www.slantmagazine.com/film/film_review.asp?ID=1080 Charulata review]." ''Slant Magazine'', April 2004. *Biswas, Moinak. "[http://www.ipv.pt/forumedia/5/9.htm Writing on the Screen: Satyajit Ray’s Adaptation of Tagore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060523005503/http://www.ipv.pt/forumedia/5/9.htm |date=2006-05-23 }}" *Chaudhuri, Neel. "[http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/charulata/ Charulata: The Intimacies of a Broken Nest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928121932/http://www.sensesofcinema.com/2004/cteq/charulata/ |date=2023-09-28 }}" *Cooper, Darius.''The Cinema of Satyajit Ray:Between Tradition and Modernity'' Cambridge University Press, 2000. *Nyce, Ben. ''Satyajit Ray : A Study of His Films''. New York: Praeger, 1988 * Seely, Clinton B. "[http://www.parabaas.com/rabindranath/articles/pClinton1.html Translating Between Media: Rabindranath Tagore and Satyajit Ray]" * Sen, Kaustav "[http://www.indiastar.com/KaustuvSen.html Our Culture, Their Culture:Indian-ness in Satyajit Ray and Rabindranath Tagore explored through their works Charulata and Nashtanir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526170949/http://www.indiastar.com/KaustuvSen.html |date=2006-05-26 }}" == അവലംബം == {{reflist}} ==പുറം കണ്ണികൾ== *[http://www.satyajitray.org/films/charu.htm Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070629130207/http://www.satyajitray.org/films/charu.htm |date=2007-06-29 }} * {{IMDb title|id= 0057935}} * {{Amg movie|137629|Charulata}} ==കുറിപ്പുകൾ== *{{കുറിപ്പ്|1|ചെറുകഥകയേക്കാൾ വലുതും എന്നാൽ നോവലിനേക്കാൾ ചെറുതുമായ കഥകളേയോ കഥാസമാഹാരത്തേയോ ആണ് പൊതുവായി നോവെല്ലകൾ എന്നു പറയാറുള്ളത്}} {{Satyajit Ray}} {{Rabindranath Tagore|state=expanded}} [[വർഗ്ഗം:ബംഗാളി ചലച്ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സത്യജിത് റേ സം‌വിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ]] iwyqb9vo5upyt67iza4337tuuf1746z 0 271631 4651481 4579365 2026-07-28T20:16:11Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651481 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Czeslaw_Milosz_3_ap.tif|ലഘുചിത്രം|Czesław Miłosz (1999)]] {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ചെസ് വഫ് മിവോഷ് | image = Czes%C5%82aw_Mi%C5%82osz_2011(Lt,_detail).jpg | caption = | birth_date = {{birth date|1911|6|30|df=y}} | birth_place = [[Šeteniai|Szetejnie]], [[Kovno Governorate]], [[Russian Empire]] | death_date = {{death date and age|2004|8|14|1911|6|30|df=y}} | death_place = [[Kraków]], [[Poland]] | occupation = Poet, prose writer, essayist | citizenship = Polish, American | nationality = Polish | awards = [[സാഹിത്യത്തിനുള്ള നോബൽ പുരസ്ക്കാരം]] (1980) | signature = Czesław Miłosz signature 1985.svg }} [[ലിത്വാനിയ|ലിത്വാനിയയിൽ]] ജനിച്ച[[പോളിഷ്]] വംശജനായ എഴുത്തുകാരനും ,ചിന്തകനും [[നോബൽ സമ്മാനം|നോബൽ]] സമ്മാന ജേതാവും ആയിരുന്നു '''ചെസ് വഫ് മിവോഷ്.'''(Czesław Miłosz- ജ:30 ജൂൺ1911 –മ: 14 ഓഗസ്റ്റ് 2004) .<ref name="Drabble">{{cite book |title=The Oxford Companion to English Literature |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00drab |editor1-first=Margaret |editor1-last=Drabble |year=1985 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-866130-4 |page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00drab/page/652 652]}}</ref><ref name="Krzyżanowski">{{cite book |title=Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny, Volume 1: A–M |editor1-first=Julian |editor1-last=Krzyżanowski |year=1986 |publisher=Państwowe Wydawnictwo Naukowe |location=Warszawa |isbn=83-01-05368-2 |pages=671–672}}</ref> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധക്കാലത്ത് 'ദ് വേൾഡ്" എന്ന 20 കവിതകളുടെ സമാഹാരം പ്രസിദ്ധീകരിയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 1945 മുതൽ 1951 വരെ മിവോഷ് [[പോളണ്ട്]] സർക്കാരിന്റെ സംസ്ക്കാരികവകുപ്പിൽ ഒരു അറ്റാഷെ ആയി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു.തുടർന്ന് പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളോട് അനുഭാവം കാണിച്ച മിവുഷ് അക്കാലത്ത് ഒട്ടേറെ കൃതികൾക്ക് രൂപം നൽകുകയുണ്ടായി. സ്റ്റാലിനിസം നിശിതമായി വിമർശിയ്ക്കുപ്പെടുന്ന ''ദ കാപ്റ്റീവ് മൈൻഡ് ''(1953) രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റുകയുണ്ടായി. 1961 മുതൽ 1998 [[കാലിഫോർണിയ]], [[ബെർക്ക് ലി]] സർവ്വകലാശാലകളിൽ [[സ്ലാവിക്]] ഭാഷകൾക്കായുള്ള വിഭാഗത്തിന്റെ ഒരു പ്രൊഫസ്സറായും പ്രവർത്തിച്ചു.<ref name="Grudzińska-Gross2009">{{cite book|author=Irena Grudzińska-Gross|title=Czesław Miłosz and Joseph Brodsky: fellowship of poets|quote=...The "true" Poles reminded the nation of Milosz's Lithuanian origin, his religious unorthodoxy, and his leftist past|date=24 November 2009|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-14937-1|page=291}}</ref> 1980 ൽ സാഹിത്യത്തിനുള്ള നോബൽ പുരസ്ക്കാരം ചെസ് വഫ് മിവോഷിനു സമ്മാനിയ്ക്കപ്പെട്ടു. ==കവിതാസമാഹാരങ്ങൾ== *1936: ''Three Winters'' *1945: ''Rescue'' *1954: ''The Light of Day'' *1957: ''A Poetical Treatise'' *1962: ' ''King Popiel and Other Poems'' *1965: ''Gucio Enchanted'' *1969: ''City Without a Name'' *1974: ''Where the Sun Rises and Where it Sets'' *1982: ' ''The Poem of the Pearl''; *1984:''The Unencompassed Earth'' *1989: ''Chronicles''); Paris: I *1991:' ''Farther Surroundings'' *1994: '''Facing the River''); *2000: ''[[To (play)|To]]'' (''It'') *2002: ''[[Druga przestrzen]]'' *2003: ''Orpheus and Eurydice'' *2006: Last Poems ==പുറംകണ്ണികൾ== * [http://nobelprize.org/literature/laureates/1980/index.html 1980 Nobel Prize in Literature (official site)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709031938/http://nobelprize.org/literature/laureates/1980/index.html |date=2008-07-09 }}. Accessed 2010-08-04 * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/206 Profile at the American Academy of Poets]. Accessed 2010-08-04 * [http://www.poetryfoundation.org/bio/czeslaw-milosz Profile and works] at the Poetry Foundation * [http://www.culture.pl/web/english/czeslaw-milosz-full/-/eo_event_asset_publisher/HPh6/content/czeslaw-milosz-biography Profile at Culture PL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120929201906/http://www.culture.pl/web/english/czeslaw-milosz-full/-/eo_event_asset_publisher/HPh6/content/czeslaw-milosz-biography |date=2012-09-29 }}. Accessed 2011-03-17 *{{cite journal| url=http://www.theparisreview.org/interviews/1721/the-art-of-poetry-no-70-czeslaw-milosz| title=Czeslaw Milosz, The Art of Poetry No. 70| author= Robert Faggen| date=Winter 1994| work=The Paris Review }} * [http://www.nybooks.com/articles/5195 Interview with Nathan Gardels for the ''New York Review of Books'', February 1986]. Accessed 2010-08-04 * [http://www.lpl.arizona.edu/~rhill/Cynthia/articles/SacredVision.html ''Georgia Review'' 2001]. Accessed 2010-08-04 * [http://economist.com/displaystory.cfm?story_id=3104407 Obituary ''The Economist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503100932/http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=3104407 |date=2008-05-03 }}. Accessed 2010-08-04 * [http://www.nytimes.com/2004/09/12/books/review/12WIESELTIER.html Obituary ''New York Times'']. Accessed 2010-08-04 * [http://www.bookinstitute.pl/en,ik,site,40,78,115.php Biography and selected works listing. The Book Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110916020740/http://www.bookinstitute.pl/en,ik,site,40,78,115.php |date=2011-09-16 }}. Accessed 2010-08-04 * [http://hdl.handle.net/10079/fa/beinecke.milosz Czeslaw Milosz Papers]. General Collection, [http://www.library.yale.edu/beinecke/index.html Beinecke Rare Book and Manuscript Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118113045/http://www.library.yale.edu/beinecke/index.html |date=2012-01-18 }}, Yale University. ==കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്== * [[Adam Zagajewski|Zagajewski, Adam]], editor (2007) ''Polish Writers on Writing'' featuring Czeslaw Milosz. [[Trinity University (Texas)#Trinity University Press|Trinity University Press]] * Faggen, Robert, editor (1996) ''Striving Towards Being: The Letters of Thomas Merton and Czesław Miłosz''. Farrar Straus & Giroux * Haven, Cynthia L., editor (2006) ''Czeslaw Milosz: Conversations''. University Press of Mississippi ISBN 1-57806-829-0 * Miłosz, Czesław (2006) ''New and Collected Poems 1931-2001''. Penguin Modern Classics Poetry ISBN 0-14-118641-0 (posthumous collection) * Miłosz, Czesław (2010) ''Proud To Be A Mammal: Essays on War, Faith and Memory''. Penguin Translated Texts ISBN 0-14-119319-0 (posthumous collection) ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:സാഹിത്യത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാന ജേതാക്കൾ (1976-2000)]] [[വർഗ്ഗം:1911-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:2004-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:നോബൽ സമ്മാനം നേടിയ അമേരിക്കക്കാർ]] ouzgwqn9w8581ip3nyewcglj03bdiec 0 302314 4651582 4597166 2026-07-29T09:06:29Z Ooarii 144802 Ooarii എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സ്വപൻദാസ് ഗുപ്ത]] എന്ന താൾ [[സ്വപൻ ദാശ്ഗുപ്ത]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു 4597166 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Swapan Dasgupta}} {{Infobox person | name = സ്വപൻദാസ് ഗുപ്ത <br/>স্বপন দাশগুপ্ত | image =File:Swapan Dasgupta in May 2016 (cropped).jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1955|09|03}} | birth_place = [[കൊൽക്കത്ത]], [[പശ്ചിം ബംഗാൾ]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | education = [[സെന്റ് സ്റ്റീഫൻസ് കോളേജ്, ഡൽഹി]]<br>[[സ്കൂൾ ഓറിയന്റൽ ആന്റ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റഡീസ്]]<br>[[ഓക്സ്ഫോർഡ് സർവകലാശാല]] | occupation = [[രാഷ്ട്രീയ നിീക്ഷകൻ]], [[പത്രപ്രവർത്തകൻ]], [[കോളമിസ്റ്റ്]] | alias = | title = | family = | spouse = രശ്മി റേ ദാസ്‌ഗുപ്ത | domestic_partner = | children = സൗമ്യ ശ്രീജൻ ദാസ്‌ഗുപ്ത | relatives = | ethnicity = [[ബംഗാളി ഹിന്ദു]] | nationality = ഇന്ത്യ | religion = [[ഹിന്ദു]] | years_active= <!-- YYYY – present --> | credits = | agent = | URL = http://www.swapan55.com/ }} മാധ്യമപ്രവർത്തകനും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനുമാണ് '''സ്വപൻദാസ് ഗുപ്ത'''(ജനനം: 3 ഒക്ടോബർ 1955). 2015 ൽ പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരത്തിന് അർഹനായി.<ref>{{cite web|title=പത്മവിഭൂഷൺ : അദ്വാനി, ബച്ചൻ , ബാദൽ, കെ കെ വേണുഗോപാൽ|url=http://www.deshabhimani.com/news-national-all-latest_news-436333.html|publisher=www.deshabhimani.com|accessdate=26 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128062238/http://deshabhimani.com/news-national-all-latest_news-436333.html|url-status=dead}}</ref> ==ജീവിതരേഖ== കൊൽക്കത്തയിൽ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. ഡൽഹി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് രണ്ടാം റാങ്കോടെ ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും പി.എച്ച്.ഡിയും നേടി. 1984 ൽ ഓക്സ്ഫോർഡിലെ നഫീൽഡ്സ് കോളേജിൽ, ഇൻലാക്സ് സ്കോളർഷിപ്പോടെ ഗവേഷകനായി. 1986 ൽ [[ദ സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ]] പത്രത്തിൽ ലേഖകനായി. [[ദ സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ]], [[ഡെയിലി ടെലിഗ്രാഫ്]], [[ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]], [[ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്]] തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളിൽ പ്രമുഖ സ്ഥാനം വഹിച്ചു. [[ഇന്ത്യാ ടുഡേ|ഇന്ത്യാ ടുഡേയിൽ]] മാനേജിംഗ് എഡിറ്ററായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ രംഗത്തെയും പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമാണ്. എൻ.ഡി.ടി.വി യിൽ മണിശങ്കർ അയ്യരോടൊപ്പം 'പൊളിറ്റിക്കലി ഇൻകറക്ട്' എന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവാദ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. ==വിമർശനങ്ങൾ== ടി.വി. ചാ­നൽ ചർച്ചകളിൽ പൊതുവെ ബി.ജെ.പി അനുകൂല നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നത് വിമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *പത്മഭൂഷൺ (2015)<ref>{{cite web|title=Padma Awards 2015|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=114952|publisher=pib.nic.in|accessdate=25 ജനുവരി 2015}}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://vijay.centreright.in/2009/12/swapan-dasguptas-political-thought/ Swapan Dasgupta's Political Thought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317154424/http://vijay.centreright.in/2009/12/swapan-dasguptas-political-thought/ |date=2010-03-17 }} * [http://www.swapan55.com/ Swapan Dasgupta's blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107233058/http://www.swapan55.com/ |date=2019-01-07 }} * [http://freepressjournal.in/?s=Swapan+Dasgupta Swapan Dasgupta's articles in Free Press Journal] * [http://timesofindia.indiatimes.com/articlelist/msid-2393776.cms Swapan Dasgupta's articles in Times of India] * [http://www.dailypioneer.com/2/ColumnistContent.html Swapan Dasgupta's articles in Pioneer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170544/http://www.dailypioneer.com/2/ColumnistContent.html |date=2016-03-03 }} {{Use dmy dates|date=April 2011}} {{Authority control|VIAF=21277786}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പത്രപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 3-ന് ജനിച്ചവർ]] h0dnz6rq0xofx37fhcc9a9eghw7577s 4651584 4651582 2026-07-29T09:09:01Z Ooarii 144802 4651584 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Swapan Dasgupta}} {{Infobox person | name = സ്വപൻ ദാശ്ഗുപ്ത <br/>স্বপন দাশগুপ্ত | image =File:Swapan Dasgupta in May 2016 (cropped).jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1955|09|03}} | birth_place = [[കൊൽക്കത്ത]], [[പശ്ചിം ബംഗാൾ]], [[ഇന്ത്യ]] | death_date = | death_place = | education = [[സെന്റ് സ്റ്റീഫൻസ് കോളേജ്, ഡൽഹി]]<br>[[സ്കൂൾ ഓറിയന്റൽ ആന്റ് ആഫ്രിക്കൻ സ്റ്റഡീസ്]]<br>[[ഓക്സ്ഫോർഡ് സർവകലാശാല]] | occupation = [[രാഷ്ട്രീയ നിീക്ഷകൻ]], [[പത്രപ്രവർത്തകൻ]], [[കോളമിസ്റ്റ്]] | alias = | title = | family = | spouse = രശ്മി റേ ദാസ്‌ഗുപ്ത | domestic_partner = | children = സൗമ്യ ശ്രീജൻ ദാസ്‌ഗുപ്ത | relatives = | ethnicity = [[ബംഗാളി ഹിന്ദു]] | nationality = ഇന്ത്യ | religion = [[ഹിന്ദു]] | years_active= <!-- YYYY – present --> | credits = | agent = | URL = http://www.swapan55.com/ }} മാധ്യമപ്രവർത്തകനും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനുമാണ് '''സ്വപൻ ദാശ്ഗുപ്ത'''(ജനനം: 3 ഒക്ടോബർ 1955). 2015 ൽ പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരത്തിന് അർഹനായി.<ref>{{cite web|title=പത്മവിഭൂഷൺ : അദ്വാനി, ബച്ചൻ , ബാദൽ, കെ കെ വേണുഗോപാൽ|url=http://www.deshabhimani.com/news-national-all-latest_news-436333.html|publisher=www.deshabhimani.com|accessdate=26 ജനുവരി 2015|archive-date=2015-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128062238/http://deshabhimani.com/news-national-all-latest_news-436333.html|url-status=dead}}</ref> ==ജീവിതരേഖ== കൊൽക്കത്തയിൽ പ്രമുഖ വാണിജ്യ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു. ഡൽഹി സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് രണ്ടാം റാങ്കോടെ ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി. പിന്നീട് ചരിത്രത്തിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും പി.എച്ച്.ഡിയും നേടി. 1984 ൽ ഓക്സ്ഫോർഡിലെ നഫീൽഡ്സ് കോളേജിൽ, ഇൻലാക്സ് സ്കോളർഷിപ്പോടെ ഗവേഷകനായി. 1986 ൽ [[ദ സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ]] പത്രത്തിൽ ലേഖകനായി. [[ദ സ്റ്റേറ്റ്സ്മാൻ]], [[ഡെയിലി ടെലിഗ്രാഫ്]], [[ടൈംസ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]], [[ഇന്ത്യൻ എക്സ്പ്രസ്]] തുടങ്ങിയ മാധ്യമങ്ങളിൽ പ്രമുഖ സ്ഥാനം വഹിച്ചു. [[ഇന്ത്യാ ടുഡേ|ഇന്ത്യാ ടുഡേയിൽ]] മാനേജിംഗ് എഡിറ്ററായിരുന്നു. ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ രംഗത്തെയും പ്രമുഖ സാന്നിധ്യമാണ്. എൻ.ഡി.ടി.വി യിൽ മണിശങ്കർ അയ്യരോടൊപ്പം 'പൊളിറ്റിക്കലി ഇൻകറക്ട്' എന്ന രാഷ്ട്രീയ സംവാദ പരിപാടി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. ==വിമർശനങ്ങൾ== ടി.വി. ചാ­നൽ ചർച്ചകളിൽ പൊതുവെ ബി.ജെ.പി അനുകൂല നിലപാടുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നത് വിമർശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ==പുരസ്കാരങ്ങൾ== *പത്മഭൂഷൺ (2015)<ref>{{cite web|title=Padma Awards 2015|url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=114952|publisher=pib.nic.in|accessdate=25 ജനുവരി 2015}}</ref> ==അവലംബം== <references/> ==പുറം കണ്ണികൾ== * [http://vijay.centreright.in/2009/12/swapan-dasguptas-political-thought/ Swapan Dasgupta's Political Thought] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317154424/http://vijay.centreright.in/2009/12/swapan-dasguptas-political-thought/ |date=2010-03-17 }} * [http://www.swapan55.com/ Swapan Dasgupta's blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107233058/http://www.swapan55.com/ |date=2019-01-07 }} * [http://freepressjournal.in/?s=Swapan+Dasgupta Swapan Dasgupta's articles in Free Press Journal] * [http://timesofindia.indiatimes.com/articlelist/msid-2393776.cms Swapan Dasgupta's articles in Times of India] * [http://www.dailypioneer.com/2/ColumnistContent.html Swapan Dasgupta's articles in Pioneer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303170544/http://www.dailypioneer.com/2/ColumnistContent.html |date=2016-03-03 }} {{Use dmy dates|date=April 2011}} {{Authority control|VIAF=21277786}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യയിലെ പത്രപ്രവർത്തകർ]] [[വർഗ്ഗം:പത്മഭൂഷൺ പുരസ്കാരം ലഭിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:സെപ്റ്റംബർ 3-ന് ജനിച്ചവർ]] ie7g6k9rzs8ss8y5hbdox8crlhq9jdu 0 329189 4651459 4135671 2026-07-28T16:06:32Z Meenakshi nandhini 99060 4651459 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] kbwv2qfxw55wwxz1p39sx62qcgapasm 4651463 4651459 2026-07-28T16:14:39Z Meenakshi nandhini 99060 4651463 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == അർത്ഥശാസ്ത്രം, സുശ്രുത സംഹിത, ചരക സംഹിത തുടങ്ങിയ പുരാതന ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീക്കുകാരുമായി ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് പുരാതന റോമാക്കാർ, അറബികൾ, മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവരും വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജുമായുള്ള ഒരു ധാരണയിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന് ഏലത്തിന്റെ വ്യാപാരത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കുത്തകയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഏല ഉൽ‌പന്നങ്ങളും പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ സംസ്ഥാന ഡിപ്പോയ്ക്ക് മാത്രമേ വിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കി.<ref name="Kerala"/> ഈ ഏല ഇനത്തെ ആലപ്പി ഏലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആലപ്പുഴയിൽ വളരുന്നതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഈ ഏലം സംസ്കരിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഡിപ്പോ അതായിരുന്നു കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] hdhtv2knl7x9yaftcp3zzxfd06kepsl 4651467 4651463 2026-07-28T16:21:16Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചരിത്രം */ 4651467 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == അർത്ഥശാസ്ത്രം, സുശ്രുത സംഹിത, ചരക സംഹിത തുടങ്ങിയ പുരാതന ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീക്കുകാരുമായി ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് പുരാതന റോമാക്കാർ, അറബികൾ, മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവരും വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജുമായുള്ള ഒരു ധാരണയിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന് ഏലത്തിന്റെ വ്യാപാരത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കുത്തകയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഏല ഉൽ‌പന്നങ്ങളും പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ സംസ്ഥാന ഡിപ്പോയ്ക്ക് മാത്രമേ വിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കി.<ref name="Kerala"/> ഈ ഏല ഇനത്തെ ആലപ്പി ഏലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആലപ്പുഴയിൽ വളരുന്നതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഈ ഏലം സംസ്കരിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഡിപ്പോ അതായിരുന്നു കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == കൃഷി == പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തെക്കൻ ചരിവുകളിൽ 800–1,300 മീറ്റർ (2,600–4,300 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ് ഈ വിള കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഏഴിൽ താഴെ pH ഉള്ള മണൽ കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ കളിമണ്ണ് കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ ഇവ വളരുന്നു. ഈ ചെടി 3 മീറ്റർ (9.8 അടി) വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. മഴയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വിളയാണിത്. സാധാരണയായി ജൂലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ സീസണിൽ ഈ ചെടി വളർത്തുന്നു. വിത്തുകൾ മഴക്കാലത്ത് നടുകയും അഞ്ച് മുതൽ ഏഴ് ആഴ്ച വരെയാകുമ്പോൾ വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. നടീലിനുശേഷം ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ചെടികളിൽ കായ്കൾ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഏപ്രിൽ-മെയ് മാസങ്ങളിൽ പൂവിടാൻ തുടങ്ങുകയും ഏകദേശം നാല് മാസത്തിനുള്ളിൽ കായ്കൾ പാകമാകുകയും ചെയ്യും. ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങളിൽ വിളവെടുക്കുന്നു. ഒരു സീസണിൽ ഒന്നിലധികം തവണ വിളവെടുപ്പ് നടത്താം.<ref name="Kerala"/> ഈ ഇനം ഏലത്തിന്റെ ഉത്പാദന വിസ്തീർണ്ണം പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്കൻ കേരളം, പടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. അറബികളുമായും പിന്നീട് യൂറോപ്യന്മാരുമായും വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Kerala"/> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] drf1s7tea9t61b0xhv1fi29vak9inkp 4651471 4651467 2026-07-28T16:37:27Z Meenakshi nandhini 99060 /* കൃഷി */ 4651471 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == അർത്ഥശാസ്ത്രം, സുശ്രുത സംഹിത, ചരക സംഹിത തുടങ്ങിയ പുരാതന ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീക്കുകാരുമായി ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് പുരാതന റോമാക്കാർ, അറബികൾ, മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവരും വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജുമായുള്ള ഒരു ധാരണയിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന് ഏലത്തിന്റെ വ്യാപാരത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കുത്തകയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഏല ഉൽ‌പന്നങ്ങളും പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ സംസ്ഥാന ഡിപ്പോയ്ക്ക് മാത്രമേ വിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കി.<ref name="Kerala"/> ഈ ഏല ഇനത്തെ ആലപ്പി ഏലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആലപ്പുഴയിൽ വളരുന്നതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഈ ഏലം സംസ്കരിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഡിപ്പോ അതായിരുന്നു കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == കൃഷി == പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തെക്കൻ ചരിവുകളിൽ 800–1,300 മീറ്റർ (2,600–4,300 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ് ഈ വിള കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഏഴിൽ താഴെ pH ഉള്ള മണൽ കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ കളിമണ്ണ് കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ ഇവ വളരുന്നു. ഈ ചെടി 3 മീറ്റർ (9.8 അടി) വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. മഴയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വിളയാണിത്. സാധാരണയായി ജൂലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ സീസണിൽ ഈ ചെടി വളർത്തുന്നു. വിത്തുകൾ മഴക്കാലത്ത് നടുകയും അഞ്ച് മുതൽ ഏഴ് ആഴ്ച വരെയാകുമ്പോൾ വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. നടീലിനുശേഷം ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ചെടികളിൽ കായ്കൾ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഏപ്രിൽ-മെയ് മാസങ്ങളിൽ പൂവിടാൻ തുടങ്ങുകയും ഏകദേശം നാല് മാസത്തിനുള്ളിൽ കായ്കൾ പാകമാകുകയും ചെയ്യും. ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങളിൽ വിളവെടുക്കുന്നു. ഒരു സീസണിൽ ഒന്നിലധികം തവണ വിളവെടുപ്പ് നടത്താം.<ref name="Kerala"/> ഈ ഇനം ഏലത്തിന്റെ ഉത്പാദന വിസ്തീർണ്ണം പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്കൻ കേരളം, പടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. അറബികളുമായും പിന്നീട് യൂറോപ്യന്മാരുമായും വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Kerala"/> == വിവരണം == ഏലയ്ക്കയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും ജനപ്രിയവുമായ ഇനങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ആൽപിനിയോയിഡേ ഉപകുടുംബത്തിലെ [[ഏലം|എലെറ്റേറിയ കാർഡമം]] സസ്യങ്ങളുടെ പാകമാകാത്തതും ഉണങ്ങിയതുമായ പഴങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൂന്ന് കോണുകളുള്ള കായ്കൾക്ക് ചുളിവുകളുള്ള രൂപവും ഇളം പച്ച നിറവുമാണ്. ശരാശരി, ഇതിന് 21 മില്ലീമീറ്റർ (0.83 ഇഞ്ച്) നീളവും 8 മില്ലീമീറ്റർ (0.31 ഇഞ്ച്) വ്യാസവുമുണ്ട്. ഇതിന് മനോഹരമായ മധുരമുള്ള രുചിയും പഴഗന്ധവുമുണ്ട്. ടെർപിനൈൽ അസറ്റേറ്റ്, സിനിയോൾ, ലിനാലൂൾ, ലിനാലൈൽ അസറ്റേറ്റ് എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഈ രുചിക്ക് കാരണം. ഉയർന്ന എണ്ണയുടെ അളവ് കാരണം, സുഗന്ധതൈല ഉൽപാദനത്തിനും അണുനാശിനിയായും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] e80fsiyasajoonlu59tk8to2b3cgvcn 4651473 4651471 2026-07-28T16:42:59Z Meenakshi nandhini 99060 /* വിവരണം */ 4651473 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == അർത്ഥശാസ്ത്രം, സുശ്രുത സംഹിത, ചരക സംഹിത തുടങ്ങിയ പുരാതന ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീക്കുകാരുമായി ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് പുരാതന റോമാക്കാർ, അറബികൾ, മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവരും വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജുമായുള്ള ഒരു ധാരണയിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന് ഏലത്തിന്റെ വ്യാപാരത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കുത്തകയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഏല ഉൽ‌പന്നങ്ങളും പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ സംസ്ഥാന ഡിപ്പോയ്ക്ക് മാത്രമേ വിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കി.<ref name="Kerala"/> ഈ ഏല ഇനത്തെ ആലപ്പി ഏലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആലപ്പുഴയിൽ വളരുന്നതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഈ ഏലം സംസ്കരിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഡിപ്പോ അതായിരുന്നു കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == കൃഷി == പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തെക്കൻ ചരിവുകളിൽ 800–1,300 മീറ്റർ (2,600–4,300 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ് ഈ വിള കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഏഴിൽ താഴെ pH ഉള്ള മണൽ കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ കളിമണ്ണ് കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ ഇവ വളരുന്നു. ഈ ചെടി 3 മീറ്റർ (9.8 അടി) വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. മഴയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വിളയാണിത്. സാധാരണയായി ജൂലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ സീസണിൽ ഈ ചെടി വളർത്തുന്നു. വിത്തുകൾ മഴക്കാലത്ത് നടുകയും അഞ്ച് മുതൽ ഏഴ് ആഴ്ച വരെയാകുമ്പോൾ വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. നടീലിനുശേഷം ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ചെടികളിൽ കായ്കൾ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഏപ്രിൽ-മെയ് മാസങ്ങളിൽ പൂവിടാൻ തുടങ്ങുകയും ഏകദേശം നാല് മാസത്തിനുള്ളിൽ കായ്കൾ പാകമാകുകയും ചെയ്യും. ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങളിൽ വിളവെടുക്കുന്നു. ഒരു സീസണിൽ ഒന്നിലധികം തവണ വിളവെടുപ്പ് നടത്താം.<ref name="Kerala"/> ഈ ഇനം ഏലത്തിന്റെ ഉത്പാദന വിസ്തീർണ്ണം പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്കൻ കേരളം, പടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. അറബികളുമായും പിന്നീട് യൂറോപ്യന്മാരുമായും വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Kerala"/> == വിവരണം == ഏലയ്ക്കയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും ജനപ്രിയവുമായ ഇനങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ആൽപിനിയോയിഡേ ഉപകുടുംബത്തിലെ [[ഏലം|എലെറ്റേറിയ കാർഡമം]] സസ്യങ്ങളുടെ പാകമാകാത്തതും ഉണങ്ങിയതുമായ പഴങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൂന്ന് കോണുകളുള്ള കായ്കൾക്ക് ചുളിവുകളുള്ള രൂപവും ഇളം പച്ച നിറവുമാണ്. ശരാശരി, ഇതിന് 21 മില്ലീമീറ്റർ (0.83 ഇഞ്ച്) നീളവും 8 മില്ലീമീറ്റർ (0.31 ഇഞ്ച്) വ്യാസവുമുണ്ട്. ഇതിന് മനോഹരമായ മധുരമുള്ള രുചിയും പഴഗന്ധവുമുണ്ട്. ടെർപിനൈൽ അസറ്റേറ്റ്, സിനിയോൾ, ലിനാലൂൾ, ലിനാലൈൽ അസറ്റേറ്റ് എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഈ രുചിക്ക് കാരണം. ഉയർന്ന എണ്ണയുടെ അളവ് കാരണം, സുഗന്ധതൈല ഉൽപാദനത്തിനും അണുനാശിനിയായും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> == ഉത്പാദനം == വിളവെടുത്ത കാപ്സ്യൂളുകൾ ഒഴുക്കു വെള്ളത്തിൽ കഴുകുന്നു. വൃത്തിയാക്കിയ കാപ്സ്യൂളുകൾ ഈർപ്പം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി ചൂളകളിൽ ഉണക്കുന്നു. കാപ്സ്യൂളുകൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിലോ കൃത്രിമ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ചോ സ്വാഭാവികമായി ഉണക്കാം. ഭാരം, വലിപ്പം, നിറം, ഗന്ധം തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത പാരാമീറ്ററുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉണക്കിയ കാപ്സ്യൂളുകളെ ഗ്രേഡുകളായി വേർതിരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി ഏലയ്ക്കയ്ക്ക് ഇളം പച്ച നിറമായിരിക്കും, പക്ഷേ വിളവെടുപ്പിനുശേഷം ഉണക്കൽ പ്രക്രിയ വൈകിയാൽ തവിട്ടുനിറമാകാം. ഈർപ്പം അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് തടയാൻ വായുസഞ്ചാരത്തോടെ 65 °C (149 °F) വരെ ഉയർന്ന താപനിലയിൽ ഇത് സാധാരണയായി ചണത്തുണികളിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="Kerala"/> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] 2dghtdixbv3vvttocb6msxi3auk5es5 4651474 4651473 2026-07-28T17:07:24Z Meenakshi nandhini 99060 /* ഉത്പാദനം */ 4651474 wikitext text/x-wiki {{PU|Alleppey Green Cardamom}}{{Infobox geographical indication | name = Alleppey Green Cardamom | image = Cardamom Anakkara.jpg | image_size = 200px | caption = | description = [[Cardamom]] grown in southern [[Western Ghats]] | type = Agricultural | area = Southern [[Kerala]] <br> [[Kongu Nadu|Western]] and Southern [[Tamil Nadu]] | country = India | registered = 2007–08 | material = | official website = }} [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] [[ആലപ്പുഴ|ആലപ്പുഴയിൽ]] മാത്രം ഉദ്പാദിപ്പപ്പെടുന്ന പ്രത്യേക ഇനം [[ഏലം|ഏലംക്കായ]] ആണിത്. പച്ചനിറം കൂടുതലായ ഇത് അടുത്തിടെ ഭൗമസൂചികയിൽ (ജ്യോഗ്രാഫിക്കൽ ഇൻഡിക്കേറ്റർ) പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.<ref>{{cite web | url = | title =Cardamom and pepper varieties get ‘unique’ tag | accessdate = | accessmonthday = | accessyear =2016 | author =Ajayan | last = | first = | authorlink = | coauthors = | date = Tue, 08 | year =2008 | month = Apr| format = | work = | publisher = ലൈവ് മിൻറ്.കോം| pages = | language =ഇംഗ്ലീഷ് | archiveurl = | archivedate = 16-01-20116 | quote = }}</ref> [[പാലക്കാടൻ മട്ട|പാലക്കാടൻ മട്ടക്കും]] [[നവര അരി|നവര അരിയുടെ]] ഔഷധഗുണത്തിനും ഒരു മാസം മുൻപ് ലഭിച്ച സമാനമയ അംഗീകരത്തിനു തൊട്ടുപിറകേയാണ് ഇതിനു അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നത്. [[സ്പൈസസ് ബോർഡ് ഓഫ് ഇന്ത്യ]]യാണ് ഈ പദവി നിൽകുന്നത്. ഒരു പ്രത്യേക വ്യാവസായിക ഉൽപ്പന്നത്തിന്, അതിന്റെ ദേശപരമായ സവിശേഷതകളാലോ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളാലോ,പരമ്പരഗതമായ മേന്മയാലോ ലഭ്യമാകുന്ന പദവിയ്ക്കാണ് ഭൂപ്രദേശസൂചകം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രസൂചകോൽപന്നങ്ങൾ (Geographical Indications of Goods) എന്നു പറയുന്നത്. മികച്ച ഗുണനിലവാരവും തനിമയുമുള്ള ഉൽ‌പ്പന്നങ്ങൾക്കാണ് പ്രദേശത്തിൻറെ പേരിൽ ഇത്തരം അംഗീകാരം നൽകുന്നത്. ഈ ഇനത്തിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ച ഒരു ഉൽപന്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖം [[മലബാർ പെപ്പർ]] ആണ്.<ref>{{Cite web |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |title=ആർക്കൈവ് പകർപ്പ് |access-date=2016-01-26 |archive-date=2012-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014202454/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-31/news/28472585_1_black-pepper-pepper-production-cardamom |url-status=dead }}</ref> == ചരിത്രം == അർത്ഥശാസ്ത്രം, സുശ്രുത സംഹിത, ചരക സംഹിത തുടങ്ങിയ പുരാതന ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജനത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശമുണ്ട്. ബിസി നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗ്രീക്കുകാരുമായി ഈ സുഗന്ധവ്യഞ്ജന വ്യാപാരം നടത്തിയിരുന്നു. പിന്നീട് പുരാതന റോമാക്കാർ, അറബികൾ, മറ്റ് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവരും വ്യാപാരത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ബ്രിട്ടീഷ് രാജുമായുള്ള ഒരു ധാരണയിൽ തിരുവിതാംകൂർ രാജ്യത്തിന് ഏലത്തിന്റെ വ്യാപാരത്തിലും കയറ്റുമതിയിലും കുത്തകയുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് തിരുവിതാംകൂറിലെ എല്ലാ ഏല ഉൽ‌പന്നങ്ങളും പ്രധാന വ്യാപാര തുറമുഖമായിരുന്ന ആലപ്പുഴയിലെ സംസ്ഥാന ഡിപ്പോയ്ക്ക് മാത്രമേ വിൽക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഉറപ്പാക്കി.<ref name="Kerala"/> ഈ ഏല ഇനത്തെ ആലപ്പി ഏലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇത് ആലപ്പുഴയിൽ വളരുന്നതുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഈ ഏലം സംസ്കരിച്ചിരുന്ന പ്രധാന ഡിപ്പോ അതായിരുന്നു കാരണം.<ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|title=GI status to spice up branding of unique crop varieties|newspaper=[[The Times of India]]|date=29 March 2011|access-date=21 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043105/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-03-29/news/29357836_1_byadgi-chilli-cochin-ginger-vj-kurien|archive-date=5 March 2016|url-status=dead}}</ref> == കൃഷി == പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ തെക്കൻ ചരിവുകളിൽ 800–1,300 മീറ്റർ (2,600–4,300 അടി) വരെ ഉയരത്തിലാണ് ഈ വിള കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. ഏഴിൽ താഴെ pH ഉള്ള മണൽ കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ കളിമണ്ണ് കലർന്ന പശിമരാശി മണ്ണിലോ ഇവ വളരുന്നു. ഈ ചെടി 3 മീറ്റർ (9.8 അടി) വരെ ഉയരത്തിൽ വളരുന്നു. മഴയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വിളയാണിത്. സാധാരണയായി ജൂലൈ മുതൽ സെപ്റ്റംബർ വരെയുള്ള തെക്കുപടിഞ്ഞാറൻ മൺസൂൺ സീസണിൽ ഈ ചെടി വളർത്തുന്നു. വിത്തുകൾ മഴക്കാലത്ത് നടുകയും അഞ്ച് മുതൽ ഏഴ് ആഴ്ച വരെയാകുമ്പോൾ വിത്തുകൾ മുളയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. നടീലിനുശേഷം ഏകദേശം മൂന്ന് വർഷത്തിനുള്ളിൽ ചെടികളിൽ കായ്കൾ ഉണ്ടാകാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഏപ്രിൽ-മെയ് മാസങ്ങളിൽ പൂവിടാൻ തുടങ്ങുകയും ഏകദേശം നാല് മാസത്തിനുള്ളിൽ കായ്കൾ പാകമാകുകയും ചെയ്യും. ഒക്ടോബർ-നവംബർ മാസങ്ങളിൽ വിളവെടുക്കുന്നു. ഒരു സീസണിൽ ഒന്നിലധികം തവണ വിളവെടുപ്പ് നടത്താം.<ref name="Kerala"/> ഈ ഇനം ഏലത്തിന്റെ ഉത്പാദന വിസ്തീർണ്ണം പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ തെക്കൻ കേരളം, പടിഞ്ഞാറൻ, തെക്കൻ തമിഴ്‌നാട് എന്നിവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. അറബികളുമായും പിന്നീട് യൂറോപ്യന്മാരുമായും വ്യാപാരം ചെയ്തിരുന്ന സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്.<ref name="Kerala"/> == വിവരണം == ഏലയ്ക്കയുടെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയതും ജനപ്രിയവുമായ ഇനങ്ങളിൽ ഒന്നാണിത്. ആൽപിനിയോയിഡേ ഉപകുടുംബത്തിലെ [[ഏലം|എലെറ്റേറിയ കാർഡമം]] സസ്യങ്ങളുടെ പാകമാകാത്തതും ഉണങ്ങിയതുമായ പഴങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു. മൂന്ന് കോണുകളുള്ള കായ്കൾക്ക് ചുളിവുകളുള്ള രൂപവും ഇളം പച്ച നിറവുമാണ്. ശരാശരി, ഇതിന് 21 മില്ലീമീറ്റർ (0.83 ഇഞ്ച്) നീളവും 8 മില്ലീമീറ്റർ (0.31 ഇഞ്ച്) വ്യാസവുമുണ്ട്. ഇതിന് മനോഹരമായ മധുരമുള്ള രുചിയും പഴഗന്ധവുമുണ്ട്. ടെർപിനൈൽ അസറ്റേറ്റ്, സിനിയോൾ, ലിനാലൂൾ, ലിനാലൈൽ അസറ്റേറ്റ് എന്നിവയുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഈ രുചിക്ക് കാരണം. ഉയർന്ന എണ്ണയുടെ അളവ് കാരണം, സുഗന്ധതൈല ഉൽപാദനത്തിനും അണുനാശിനിയായും ഇത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.<ref name="Kerala">{{cite report|url=https://sites.cdit.org/wto/index.php/alleppey-green-cardamom|title=Alleppey Green Cardamom|publisher=[[Government of Kerala]]|access-date=1 December 2023}}</ref> == ഉത്പാദനം == വിളവെടുത്ത കാപ്സ്യൂ2007–08 ൽ ഇതിനെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സൂചനയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.[3] ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ വാണിജ്യ വ്യവസായ മന്ത്രാലയത്തിലെ സ്‌പൈസസ് ബോർഡാണ് രജിസ്ട്രേഷനായി അപേക്ഷ നൽകിയത്.[4]ളുകൾ ഒഴുക്കു വെള്ളത്തിൽ കഴുകുന്നു. വൃത്തിയാക്കിയ കാപ്സ്യൂളുകൾ ഈർപ്പം കുറയ്ക്കുന്നതിനായി ചൂളകളിൽ ഉണക്കുന്നു. കാപ്സ്യൂളുകൾ സൂര്യപ്രകാശത്തിലോ കൃത്രിമ രീതികൾ ഉപയോഗിച്ചോ സ്വാഭാവികമായി ഉണക്കാം. ഭാരം, വലിപ്പം, നിറം, ഗന്ധം തുടങ്ങിയ വ്യത്യസ്ത പാരാമീറ്ററുകൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഉണക്കിയ കാപ്സ്യൂളുകളെ ഗ്രേഡുകളായി വേർതിരിക്കുന്നു. സാധാരണയായി ഏലയ്ക്കയ്ക്ക് ഇളം പച്ച നിറമായിരിക്കും, പക്ഷേ വിളവെടുപ്പിനുശേഷം ഉണക്കൽ പ്രക്രിയ വൈകിയാൽ തവിട്ടുനിറമാകാം. ഈർപ്പം അടിഞ്ഞുകൂടുന്നത് തടയാൻ വായുസഞ്ചാരത്തോടെ 65 °C (149 °F) വരെ ഉയർന്ന താപനിലയിൽ ഇത് സാധാരണയായി ചണത്തുണികളിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു.<ref name="Kerala"/> == ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സൂചന == 2007–08 ൽ ഇതിനെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സൂചനയായി പ്രഖ്യാപിച്ചു<ref>{{cite report|url=https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|title=Geographical indications in India|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203233006/https://ipindia.gov.in/registered-gls.htm|url-status=live}}</ref> ഇന്ത്യാ ഗവൺമെന്റിന്റെ വാണിജ്യ വ്യവസായ മന്ത്രാലയത്തിലെ സ്‌പൈസസ് ബോർഡാണ് രജിസ്ട്രേഷനായി അപേക്ഷ നൽകിയത്.<ref name="GIJ">{{cite web|title=GT Application No. 72|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/72|publisher=[[Government of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഭൂപ്രദേശസൂചികകൾ]] [[വർഗ്ഗം:സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ച കേരളത്തിലെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ]] 1uir8eihj6b0600qa1fjziecilds62t 0 352035 4651445 3656882 2026-07-28T13:03:16Z Vicharam 9387 /* ഗ്രന്ഥ രൂപം */ 4651445 wikitext text/x-wiki വിഖ്യാത [[സൂഫി]] ചിന്തകനും [[പേർഷ്യൻ]] കവിയും ദാർശനികനുമൊക്കെയായിരുന്ന [[റൂമി|ജലാലുദ്ദീൻ റൂമിയുടെ]] ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രചനയാണ് ദേറി പേർഷ്യൻ ഭാഷയിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ബൃഹത്ത് കാവ്യമായ '''''മസ്നവി'''''. '''''മസ്നവി എ മഅനവി''''' എന്നാണ് മുഴുവൻ പേര്. [[Image:JALAL AL–DIN MUHAMMAD RUMI MATHNAVI-I MA’NAVI1.jpg|250px|thumb|''മസ്നവിയുടെ മൂലഭാഷയിലുള്ള ഒരു പഴയ കടലാസ്സ് പ്രതി, Shiraz, 1479.]] ==പേരിനു പിന്നിൽ== മസ്നവി എന്നാൽ ഈരടികൾ എന്നർത്ഥം. അന്ത്യ പ്രാസമുള്ള ഈരടികളയാണ് മസ്നവികൾ എന്നു പറയുന്നത്. മഅനവി എന്നാൽ അഗാധമായ ജ്ഞാനം , ശ്രേഷ്ഠമായ ഉൾക്കാഴ്ച്ച എന്നൊക്കെയും. ജ്ഞാനം വീശുന്ന ഈരടികൾ എന്ന് വിവക്ഷ.<br /> ==ഗ്രന്ഥ രൂപം== നിത്യ ജീവിതത്തിൽ പ്രചരിതമായിരുന്ന നാടൻ കഥകളും, സംഭവങ്ങളും , ഖുർആനിൽ നിന്നും ഹദീസുകളിൽ നിന്നും എടുത്ത സാരോപദേശ വിവരണങ്ങളും കാവ്യാത്മകമായി പുനരാവിഷ്ക്കരിക്കുകയാണ് റൂമി ഇവിടെ. അവയ്ക്കെല്ലാം ഒരോ ഗുണ പാഠങ്ങളും നൽക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്കെല്ലാം റൂമി നൽകുന്നത് ഒരു സൂഫി കാഴ്ച്ചപ്പാടാണ്. ഒരിടത്ത് സമാധാനമായി ഇരുന്ന് ജീവിതം എന്ത് അതിന്റെ അർത്ഥമെന്ത് എന്ന് ആലോചിക്കാൻ തയ്യാറുള്ള ആരും വായിച്ചിരിക്കേണ്ടുന്ന കൃതി എന്ന് മസ്നവി വിശേഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.<ref>Jalāl, Al-Dīn Rūmī, and William C. Chittick. The Sufi Path of Love: the Spiritual Teachings of Rumi. Albany: State University of New York, 1983. Print.Pg 6)</ref> == മലയാള വിവർത്തനം == മൂലഭാഷയായ പാഴ്സിയിൽ നിന്നും നേരിട്ടുള്ള വിവർത്തനം.ആറു വോള്യങ്ങളിലായി ഇരുപത്തിയേഴായിരത്തോളം വരികളുൾക്കൊള്ളുന്നതും പതിമൂന്നാം ശതകത്തിൽ പാഴ്‌സിഭാഷയിൽ സൂഫികവി ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി രചിച്ചതുമായ മസ്‌നവി എന്ന ബൃഹദ്ഗ്രന്ഥത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ നാനൂറിൽപ്പരം വരികളുടെ പദ്യപരിഭാഷയും വിശദമായ ആസ്വാദനവും. പരിഭാഷ, വ്യാഖ്യാനം: സി.ഹംസ ==രചനാചരിത്രം== തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനത്തെ പതിനഞ്ച് വർങ്ങളിലായിട്ടാണ് ഈ മഹാ കാവ്യം റൂമി രചിക്കുന്നത്. (രചന കാലം 1258-1273) . അവസാന ഭാഗം പൂർത്തീകരിക്കും മുമ്പ് തന്റെ 67ആം വയസ്സിൽ റൂമി മരണമടയുകയുണ്ടായി. റൂമിയുടെ മുൻ തലമുറക്കാരായിരുന്ന സൂഫി ശ്രേഷ്ഠരായ സനായിയുടേയും, ഫരീദ് അത്താറിന്റേയും കൃതികൾ റൂമിയുടെ ശിഷ്യർ ഭക്തിപൂർവ്വം വായിക്കുകയും അതിൽ രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ആ നിലവാരമുള്ള ഒരു കൃതി രചിക്കാൻ റൂമിയുടെ ശിഷ്യ പ്രധാനിയായ ഹുസാമുദ്ദീൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത് പ്രകാരമാണത്രെ റൂമി മസ്നവിയുടെ രചനയിലേർപ്പെട്ടത്ത്.<ref>Jalāl, Al-Dīn Rūmī, and William C. Chittick. The Sufi Path of Love: the Spiritual Teachings of Rumi. Albany: State University of New York, 1983. Print.Pg 5,6 )</ref><br /> ചർച്ചാവിഷയങ്ങൾ ആദ്യ രണ്ട് പുസ്തകങ്ങൾ ലോകീക ജീവിതത്തെയും ആത്മാവിന്റെ ദോഷൈക പ്രവണതേയും ആത്മവഞ്ചന എന്നീ വിഷയങ്ങളെ പരാമർശിക്കുന്നു. അടുത്ത രണ്ട് പുസ്തകങ്ങൾ യുക്തി ജ്ഞാനം എന്നീ വിഷയങ്ങളെ പറ്റിയാണ്. ഇവിടെ ബൈബിളിലേയും ഖുർആനിലേയും മൂസാ അഥവാ മോശ പ്രവചകനെ റൂമി പ്രിതീകത്മകമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഒടുവിലത്തെ രണ്ട് പുസ്ത്കങ്ങൾ ഭൗതികതെയെ നിരാകരിച്ചു കൊണ്ടല്ലാതെ ദൈവപ്രാപ്ത്തി സാധ്യമല്ല എന്ന് സ്ഥാപിക്കാൻ റൂമി ശ്രമിക്കുന്നു. ==ശൈലി== 25000 തിനുമേൽ വരികളുള്ള ബൃഹത്ത് കാവ്യമാണ് മസ്നവി .അതിനാൽ തന്നെ അദ്യാവസാനം വരെ ഒരേ അവതരണ ശൈലി ഒഴിവാക്കാൻ റൂമി ശ്രദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. പല ശബ്ദങ്ങളാണ് വൈവിധ്യത്തിനായി റൂമി തിരിഞ്ഞെടുത്തത്. അതിൽ ചിലത് ഇവയാണ്.<br /> *ഗ്രന്ഥകർത്താ ശബ്ദം – ഉപദേശ രൂപേണ ഗ്രന്ഥക്കാരൻ അല്ലെങ്കിൽ സൂഫി ഗുരു പറയുന്നു.<br /> *കാഥിക ശബ്ദം- ഇടയ്ക്കിടെ കഥകളും ചെറു വിവരണങ്ങളും കടന്നു വരുന്നു. ഒരു ക്ഥ പറച്ചിലിന്റെ രൂപത്തിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് ഒഴുക്ക് മാറുന്നു<br /> *ഉപമാ ശബ്ദം- ഉപമകളിലൂടെ കാര്യങ്ങൾ വിവരിക്കുന്ന രീതി പലപ്പോഴും റൂമി സ്വീകരിക്കുന്നു<br /> *സംഭാഷണ രീതി- കഥാ പാത്രങ്ങളെ കൊണ്ട് സംസാരിപ്പിച്ച് ആശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കുന്നു<br /> *ധർമ്മോപദേശം : ഖുർ ആനിൽ നിന്നും ഹദീസിൽ നിന്നും പാഠങ്ങൾ ഇദ്ധരിക്കുന്ന രീതി<br /> *ചോദ്യ ശൈലി; പലപ്പോഴും ചോദ്യം ചോദിച്ച് കൊണ്ട് ഉത്തരം വായനക്കാർക്ക് കണ്ടെത്താൻ വിടുന്ന രീതി. ഉത്തരം ഞാൻ പറയുന്നില്ല .അത് ഉൾക്കൊള്ളാൻ നിങ്ങൾക്ക് ആയിട്ടില്ല എന്നാണ് പലപ്പോഴും കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.<br /> ==അവലംബം== {{reflist}} {{Commons category|Masnavi}} {{wikisource|Masnavi I Ma'navi}} [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:പൊതുസഞ്ചയത്തിലുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ]] mzkmr99nb9rf2ianhn946eqyik3ob51 0 371050 4651565 3822154 2026-07-29T07:40:26Z Vicharam 9387 /* References */ 4651565 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint|name=Attar of Nishapur|image=Attar's_statue_-_Nishapur_02_-_2012-02-25.JPG|image_size=200px|imagesize=200px|caption=Attar of Nishapur|titles=Mystic Poet|birth_date=c. 1145<ref>Encyclopedia Iranica</ref>|birth_place=[[Nishapur]], Iran|death_date=c. {{death year and age|1220|1145}}|death_place=[[Nishapur]], Iran|venerated_in=[[Islam]]|influences=[[Ferdowsi]], [[Sanai]], [[Khwaja Abdullah Ansari]], [[Mansur Al-Hallaj]], [[Abu-Sa'id Abul-Khayr]], [[Bayazid Bastami]]|influenced=[[Rumi]], [[Hafez]], [[Jami]], [[Ali-Shir Nava'i]] and many other later Sufi Poets|tradition=[[Mysticism|Mystic]] [[poetry]]|major_works=''[[Tazkirat al-Awliya|Memorial of the Saints]]''<br />''[[The Conference of the Birds]]''}}'''അബു ഹമീദ് അബു ബക്കർ ഇബ്രാഹീം&nbsp;'''(c. 1145 – c. 1221; {{Lang-fa|ابو حامد بن ابوبکر ابراهیم}}),&nbsp; [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയും [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ചിന്തകനും, സൂഫിവര്യന്മാരുടെ ജീവ ചരിത്രകാരനുമായിരുന്നു 12ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിഷാപൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''ഫരിദുദ്ദീൻ &nbsp; അത്താർ'''. [[അത്തർ]] (സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം) നിർമ്മാണത്തിലും , ഔഷധനിർമ്മാണത്തിലുമേർപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ അത്താർ എന്നത് തൂലിക നാമവും കൂടിയാക്കുകയായിരുന്നു. ജീവിതക്കാലത്ത് അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കവിയായിരുന്നില്ല അത്താർ. [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] == ജീവിതം == പഴയ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] [[ഖുറാസാൻ|ഖൊറാസാനിലെ]] [[നിഷാപൂർ]] പട്ടണമായിരുന്നു അത്താറിന്റെ സ്വദേശമെങ്കിലും [[മക്ക]], [[മദീന]] [[കൂഫ]] [[ബാഗ്ദാദ്]] [[ദമാസ്കസ്|ദമാസക്കസ്]] [[തുർക്കി]], ഇന്ത്യ എന്നീ വിശാല ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്താറിന്ന്റേത്. [[സെൽജൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജുക്ക്]] കാലഘട്ട കവിയാണ് അത്താർ.&nbsp; വിഖ്യാതനായ [[റൂമി|സൂഫി കവി റൂമിയെ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു അത്താർ. "അത്താർ അന്വശര പ്രേമത്തിന്റെ ഏഴു നഗരങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാമാകട്ടെ ഒരു തെരുവ് പോലും കണ്ട് തീർന്നിട്ടില്ല." എന്നാണ് റൂമി പറഞ്ഞത്. `1221 ലെ [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ]] 78ആം വയസ്സിൽ അത്താർ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മൃതികുടീരം നിഷാപൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == അധ്യാപനങ്ങൾ == സൂഫി ചിന്തയുടെ ആകെതുകയാണ് അത്താറിന്റെ കൃതികളിലുടനീളം കാണുക. പരലോകപ്രാപ്തിയുടെ ദിവ്യാനുഭവം ഈ ലോകത്ത് വച്ച് തന്നെ അനുഭവസാധ്യമാണെന്നും അതിനു ആത്മശുദ്ധി കൈവരിക്കുകയാണ് ആദ്യ പടിയെന്നും അത്താർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദത്തേയും]] ശാസ്ത്രവാദത്തേയും നിരാകരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു അത്താറിന്റേത്. അത്താറും , റൂമിയും, സനാഇ യുമെല്ലാം [[സുന്നി|സുന്നി ഇൻസ്ലാമിന്റെ]] വാക്താക്കളാണ് എന്ന് അവരുടെ കൃതികളിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. [[ഷിയാ ഇസ്‌ലാം|ഷിയാ ഇസ്ലാം]] ഇവരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായത് അവരുടെ ജീവിതക്കാലത്തിനും മൂന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് 16ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ മാത്രമാണ്. == കൃതികൾ == കൃതികൾ:&nbsp; അത്താർ തന്നെ തന്റെ കൃതികൾ ഏതെല്ലാമാണ് എന്ന് ഒരു കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. * ''Dīwān'' ( (ديوان) * ''AsrārNāma''( (اسرارنامه) * ''ManṭiquṭṬayr''( منطق الطير ), * ''MaqāmātuṭṬuyūr''( (مقامات الطيور * ''MuṣībatNāma''( (مصيبت نامه) * ''IlāhīNāma''( (الهی نامه) * ''JawāhirNāma''( (جواهرنامه) * ''Šarḥ alQalb''(شرح القلب) ഇതിൽ തന്നെ അവസാനത്തെ രണ്ട് കൃതികളും തന്റെ സ്വന്തം കൈയ്യാൽ താൻ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞതായും അത്താർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുകളിലെ പട്ടികയിൽ അത്താർ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത കൃതിയാണ് അത്താറിനെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനാക്കിയത്. അത് ഒരു ഗദ്യ കൃതിയായതിനാലാവാം തന്റെ കാവ്യകൃതികളോടൊപ്പം പരാമർശിക്കാതിരുന്നത്.&nbsp; സാധാരണക്കാർക്കെല്ലാം പ്രാപ്യമായിരുന്ന [[തദ്ക്കിറത്ത്&nbsp;അൽഔലിയ]] എന്ന ജീവിചരിത്ര സമാഹാരമാണ് അത്താറിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗദ്യ സംഭാവന. == References == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1140-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1220-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫിമാർഗ്ഗം]] {{sufi}} oafzfgtu9inesn0khversoqsvzvwaau 4651570 4651565 2026-07-29T07:47:25Z Vicharam 9387 4651570 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint|name=Attar of Nishapur|image=Attar's_statue_-_Nishapur_02_-_2012-02-25.JPG|image_size=200px|imagesize=200px|caption=Attar of Nishapur|titles=Mystic Poet|birth_date=c. 1145<ref>Encyclopedia Iranica</ref>|birth_place=[[Nishapur]], Iran|death_date=c. {{death year and age|1220|1145}}|death_place=[[Nishapur]], Iran|venerated_in=[[Islam]]|influences=[[Ferdowsi]], [[Sanai]], [[Khwaja Abdullah Ansari]], [[Mansur Al-Hallaj]], [[Abu-Sa'id Abul-Khayr]], [[Bayazid Bastami]]|influenced=[[Rumi]], [[Hafez]], [[Jami]], [[Ali-Shir Nava'i]] and many other later Sufi Poets|tradition=[[Mysticism|Mystic]] [[poetry]]|major_works=''[[Tazkirat al-Awliya|Memorial of the Saints]]''<br />''[[The Conference of the Birds]]''}} [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയും [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ചിന്തകനും, സൂഫിവര്യന്മാരുടെ ജീവ ചരിത്രകാരനുമായിരുന്നു 12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിഷാപൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''ഫരിദുദ്ദീൻ അത്താർ'''. പൂർണ്ണനാമം:'''ഫരീദുദ്ദീൻ അബു ഹാമിദ് മുഹമ്മദ് അത്താർ നിഷാപൂരി'''(c. 1145 – c. 1221; {{Lang-fa|فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری}}),&nbsp;). [[അത്തർ]] (സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം) നിർമ്മാണത്തിലും , ഔഷധനിർമ്മാണത്തിലുമേർപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ അത്താർ എന്നത് തൂലിക നാമവും കൂടിയാക്കുകയായിരുന്നു. ജീവിതക്കാലത്ത് അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കവിയായിരുന്നില്ല അത്താർ. Faridoddin Abu Hamed Mohammad Attar Nishapuri == ജീവിതം == പഴയ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] [[ഖുറാസാൻ|ഖൊറാസാനിലെ]] [[നിഷാപൂർ]] പട്ടണമായിരുന്നു അത്താറിന്റെ സ്വദേശമെങ്കിലും [[മക്ക]], [[മദീന]] [[കൂഫ]] [[ബാഗ്ദാദ്]] [[ദമാസ്കസ്|ദമാസക്കസ്]] [[തുർക്കി]], ഇന്ത്യ എന്നീ വിശാല ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്താറിന്ന്റേത്. [[സെൽജൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജുക്ക്]] കാലഘട്ട കവിയാണ് അത്താർ.&nbsp; വിഖ്യാതനായ [[റൂമി|സൂഫി കവി റൂമിയെ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു അത്താർ. "അത്താർ അന്വശര പ്രേമത്തിന്റെ ഏഴു നഗരങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാമാകട്ടെ ഒരു തെരുവ് പോലും കണ്ട് തീർന്നിട്ടില്ല." എന്നാണ് റൂമി പറഞ്ഞത്. `1221 ലെ [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ]] 78ആം വയസ്സിൽ അത്താർ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മൃതികുടീരം നിഷാപൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == അധ്യാപനങ്ങൾ == സൂഫി ചിന്തയുടെ ആകെതുകയാണ് അത്താറിന്റെ കൃതികളിലുടനീളം കാണുക. പരലോകപ്രാപ്തിയുടെ ദിവ്യാനുഭവം ഈ ലോകത്ത് വച്ച് തന്നെ അനുഭവസാധ്യമാണെന്നും അതിനു ആത്മശുദ്ധി കൈവരിക്കുകയാണ് ആദ്യ പടിയെന്നും അത്താർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദത്തേയും]] ശാസ്ത്രവാദത്തേയും നിരാകരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു അത്താറിന്റേത്. അത്താറും , റൂമിയും, സനാഇ യുമെല്ലാം [[സുന്നി|സുന്നി ഇൻസ്ലാമിന്റെ]] വാക്താക്കളാണ് എന്ന് അവരുടെ കൃതികളിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. [[ഷിയാ ഇസ്‌ലാം|ഷിയാ ഇസ്ലാം]] ഇവരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായത് അവരുടെ ജീവിതക്കാലത്തിനും മൂന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് 16ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ മാത്രമാണ്. == കൃതികൾ == കൃതികൾ:&nbsp; അത്താർ തന്നെ തന്റെ കൃതികൾ ഏതെല്ലാമാണ് എന്ന് ഒരു കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. * ''Dīwān'' ( (ديوان) * ''AsrārNāma''( (اسرارنامه) * ''ManṭiquṭṬayr''( منطق الطير ), * ''MaqāmātuṭṬuyūr''( (مقامات الطيور * ''MuṣībatNāma''( (مصيبت نامه) * ''IlāhīNāma''( (الهی نامه) * ''JawāhirNāma''( (جواهرنامه) * ''Šarḥ alQalb''(شرح القلب) ഇതിൽ തന്നെ അവസാനത്തെ രണ്ട് കൃതികളും തന്റെ സ്വന്തം കൈയ്യാൽ താൻ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞതായും അത്താർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുകളിലെ പട്ടികയിൽ അത്താർ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത കൃതിയാണ് അത്താറിനെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനാക്കിയത്. അത് ഒരു ഗദ്യ കൃതിയായതിനാലാവാം തന്റെ കാവ്യകൃതികളോടൊപ്പം പരാമർശിക്കാതിരുന്നത്.&nbsp; സാധാരണക്കാർക്കെല്ലാം പ്രാപ്യമായിരുന്ന [[തദ്ക്കിറത്ത്&nbsp;അൽഔലിയ]] എന്ന ജീവിചരിത്ര സമാഹാരമാണ് അത്താറിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗദ്യ സംഭാവന. == References == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1140-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1220-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫിമാർഗ്ഗം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] {{sufi}} qwwniq8ptvbqz2bh3vmie98rq02qgb1 4651571 4651570 2026-07-29T07:48:14Z Vicharam 9387 4651571 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint|name=Attar of Nishapur|image=Attar's_statue_-_Nishapur_02_-_2012-02-25.JPG|image_size=200px|imagesize=200px|caption=Attar of Nishapur|titles=Mystic Poet|birth_date=c. 1145<ref>Encyclopedia Iranica</ref>|birth_place=[[Nishapur]], Iran|death_date=c. {{death year and age|1220|1145}}|death_place=[[Nishapur]], Iran|venerated_in=[[Islam]]|influences=[[Ferdowsi]], [[Sanai]], [[Khwaja Abdullah Ansari]], [[Mansur Al-Hallaj]], [[Abu-Sa'id Abul-Khayr]], [[Bayazid Bastami]]|influenced=[[Rumi]], [[Hafez]], [[Jami]], [[Ali-Shir Nava'i]] and many other later Sufi Poets|tradition=[[Mysticism|Mystic]] [[poetry]]|major_works=''[[Tazkirat al-Awliya|Memorial of the Saints]]''<br />''[[The Conference of the Birds]]''}} [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയും [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ചിന്തകനും, സൂഫിവര്യന്മാരുടെ ജീവ ചരിത്രകാരനുമായിരുന്നു 12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിഷാപൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''ഫരിദുദ്ദീൻ അത്താർ'''. പൂർണ്ണനാമം:'''ഫരീദുദ്ദീൻ അബു ഹാമിദ് മുഹമ്മദ് അത്താർ നിഷാപൂരി'''(c. 1145 – c. 1221; {{Lang-fa|فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری}}),&nbsp;). [[അത്തർ]] (സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം) നിർമ്മാണത്തിലും , ഔഷധനിർമ്മാണത്തിലുമേർപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ അത്താർ എന്നത് തൂലിക നാമവും കൂടിയാക്കുകയായിരുന്നു. ജീവിതക്കാലത്ത് അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കവിയായിരുന്നില്ല അത്താർ. == ജീവിതം == പഴയ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] [[ഖുറാസാൻ|ഖൊറാസാനിലെ]] [[നിഷാപൂർ]] പട്ടണമായിരുന്നു അത്താറിന്റെ സ്വദേശമെങ്കിലും [[മക്ക]], [[മദീന]] [[കൂഫ]] [[ബാഗ്ദാദ്]] [[ദമാസ്കസ്|ദമാസക്കസ്]] [[തുർക്കി]], ഇന്ത്യ എന്നീ വിശാല ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്താറിന്ന്റേത്. [[സെൽജൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജുക്ക്]] കാലഘട്ട കവിയാണ് അത്താർ.&nbsp; വിഖ്യാതനായ [[റൂമി|സൂഫി കവി റൂമിയെ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു അത്താർ. "അത്താർ അന്വശര പ്രേമത്തിന്റെ ഏഴു നഗരങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാമാകട്ടെ ഒരു തെരുവ് പോലും കണ്ട് തീർന്നിട്ടില്ല." എന്നാണ് റൂമി പറഞ്ഞത്. `1221 ലെ [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ]] 78ആം വയസ്സിൽ അത്താർ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മൃതികുടീരം നിഷാപൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == അധ്യാപനങ്ങൾ == സൂഫി ചിന്തയുടെ ആകെതുകയാണ് അത്താറിന്റെ കൃതികളിലുടനീളം കാണുക. പരലോകപ്രാപ്തിയുടെ ദിവ്യാനുഭവം ഈ ലോകത്ത് വച്ച് തന്നെ അനുഭവസാധ്യമാണെന്നും അതിനു ആത്മശുദ്ധി കൈവരിക്കുകയാണ് ആദ്യ പടിയെന്നും അത്താർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദത്തേയും]] ശാസ്ത്രവാദത്തേയും നിരാകരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു അത്താറിന്റേത്. അത്താറും , റൂമിയും, സനാഇ യുമെല്ലാം [[സുന്നി|സുന്നി ഇൻസ്ലാമിന്റെ]] വാക്താക്കളാണ് എന്ന് അവരുടെ കൃതികളിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. [[ഷിയാ ഇസ്‌ലാം|ഷിയാ ഇസ്ലാം]] ഇവരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായത് അവരുടെ ജീവിതക്കാലത്തിനും മൂന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് 16ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ മാത്രമാണ്. == കൃതികൾ == കൃതികൾ:&nbsp; അത്താർ തന്നെ തന്റെ കൃതികൾ ഏതെല്ലാമാണ് എന്ന് ഒരു കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. * ''Dīwān'' ( (ديوان) * ''AsrārNāma''( (اسرارنامه) * ''ManṭiquṭṬayr''( منطق الطير ), * ''MaqāmātuṭṬuyūr''( (مقامات الطيور * ''MuṣībatNāma''( (مصيبت نامه) * ''IlāhīNāma''( (الهی نامه) * ''JawāhirNāma''( (جواهرنامه) * ''Šarḥ alQalb''(شرح القلب) ഇതിൽ തന്നെ അവസാനത്തെ രണ്ട് കൃതികളും തന്റെ സ്വന്തം കൈയ്യാൽ താൻ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞതായും അത്താർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുകളിലെ പട്ടികയിൽ അത്താർ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത കൃതിയാണ് അത്താറിനെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനാക്കിയത്. അത് ഒരു ഗദ്യ കൃതിയായതിനാലാവാം തന്റെ കാവ്യകൃതികളോടൊപ്പം പരാമർശിക്കാതിരുന്നത്.&nbsp; സാധാരണക്കാർക്കെല്ലാം പ്രാപ്യമായിരുന്ന [[തദ്ക്കിറത്ത്&nbsp;അൽഔലിയ]] എന്ന ജീവിചരിത്ര സമാഹാരമാണ് അത്താറിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗദ്യ സംഭാവന. == References == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1140-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1220-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫിമാർഗ്ഗം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] {{sufi}} 0u4few377pi1bvchy4km34kgtk2xhvj 4651572 4651571 2026-07-29T07:48:29Z Vicharam 9387 /* ജീവിതം */ 4651572 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint|name=Attar of Nishapur|image=Attar's_statue_-_Nishapur_02_-_2012-02-25.JPG|image_size=200px|imagesize=200px|caption=Attar of Nishapur|titles=Mystic Poet|birth_date=c. 1145<ref>Encyclopedia Iranica</ref>|birth_place=[[Nishapur]], Iran|death_date=c. {{death year and age|1220|1145}}|death_place=[[Nishapur]], Iran|venerated_in=[[Islam]]|influences=[[Ferdowsi]], [[Sanai]], [[Khwaja Abdullah Ansari]], [[Mansur Al-Hallaj]], [[Abu-Sa'id Abul-Khayr]], [[Bayazid Bastami]]|influenced=[[Rumi]], [[Hafez]], [[Jami]], [[Ali-Shir Nava'i]] and many other later Sufi Poets|tradition=[[Mysticism|Mystic]] [[poetry]]|major_works=''[[Tazkirat al-Awliya|Memorial of the Saints]]''<br />''[[The Conference of the Birds]]''}} [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയും [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ചിന്തകനും, സൂഫിവര്യന്മാരുടെ ജീവ ചരിത്രകാരനുമായിരുന്നു 12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിഷാപൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''ഫരിദുദ്ദീൻ അത്താർ'''. പൂർണ്ണനാമം:'''ഫരീദുദ്ദീൻ അബു ഹാമിദ് മുഹമ്മദ് അത്താർ നിഷാപൂരി'''(c. 1145 – c. 1221; {{Lang-fa|فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری}}),&nbsp;). [[അത്തർ]] (സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം) നിർമ്മാണത്തിലും , ഔഷധനിർമ്മാണത്തിലുമേർപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ അത്താർ എന്നത് തൂലിക നാമവും കൂടിയാക്കുകയായിരുന്നു. ജീവിതക്കാലത്ത് അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കവിയായിരുന്നില്ല അത്താർ. == ജീവിതം == പഴയ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] [[ഖുറാസാൻ|ഖൊറാസാനിലെ]] [[നിഷാപൂർ]] പട്ടണമായിരുന്നു അത്താറിന്റെ സ്വദേശമെങ്കിലും [[മക്ക]], [[മദീന]] [[കൂഫ]] [[ബാഗ്ദാദ്]] [[ദമാസ്കസ്|ദമാസക്കസ്]] [[തുർക്കി]], ഇന്ത്യ എന്നീ വിശാല ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്താറിന്ന്റേത്. [[സെൽജൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജുക്ക്]] കാലഘട്ട കവിയാണ് അത്താർ.&nbsp; വിഖ്യാതനായ [[റൂമി|സൂഫി കവി റൂമിയെ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു അത്താർ. "അത്താർ അന്വശര പ്രേമത്തിന്റെ ഏഴു നഗരങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാമാകട്ടെ ഒരു തെരുവ് പോലും കണ്ട് തീർന്നിട്ടില്ല." എന്നാണ് റൂമി പറഞ്ഞത്. 1221 ലെ [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ]] 78ആം വയസ്സിൽ അത്താർ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മൃതികുടീരം നിഷാപൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == അധ്യാപനങ്ങൾ == സൂഫി ചിന്തയുടെ ആകെതുകയാണ് അത്താറിന്റെ കൃതികളിലുടനീളം കാണുക. പരലോകപ്രാപ്തിയുടെ ദിവ്യാനുഭവം ഈ ലോകത്ത് വച്ച് തന്നെ അനുഭവസാധ്യമാണെന്നും അതിനു ആത്മശുദ്ധി കൈവരിക്കുകയാണ് ആദ്യ പടിയെന്നും അത്താർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദത്തേയും]] ശാസ്ത്രവാദത്തേയും നിരാകരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു അത്താറിന്റേത്. അത്താറും , റൂമിയും, സനാഇ യുമെല്ലാം [[സുന്നി|സുന്നി ഇൻസ്ലാമിന്റെ]] വാക്താക്കളാണ് എന്ന് അവരുടെ കൃതികളിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. [[ഷിയാ ഇസ്‌ലാം|ഷിയാ ഇസ്ലാം]] ഇവരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായത് അവരുടെ ജീവിതക്കാലത്തിനും മൂന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് 16ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ മാത്രമാണ്. == കൃതികൾ == കൃതികൾ:&nbsp; അത്താർ തന്നെ തന്റെ കൃതികൾ ഏതെല്ലാമാണ് എന്ന് ഒരു കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. * ''Dīwān'' ( (ديوان) * ''AsrārNāma''( (اسرارنامه) * ''ManṭiquṭṬayr''( منطق الطير ), * ''MaqāmātuṭṬuyūr''( (مقامات الطيور * ''MuṣībatNāma''( (مصيبت نامه) * ''IlāhīNāma''( (الهی نامه) * ''JawāhirNāma''( (جواهرنامه) * ''Šarḥ alQalb''(شرح القلب) ഇതിൽ തന്നെ അവസാനത്തെ രണ്ട് കൃതികളും തന്റെ സ്വന്തം കൈയ്യാൽ താൻ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞതായും അത്താർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുകളിലെ പട്ടികയിൽ അത്താർ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത കൃതിയാണ് അത്താറിനെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനാക്കിയത്. അത് ഒരു ഗദ്യ കൃതിയായതിനാലാവാം തന്റെ കാവ്യകൃതികളോടൊപ്പം പരാമർശിക്കാതിരുന്നത്.&nbsp; സാധാരണക്കാർക്കെല്ലാം പ്രാപ്യമായിരുന്ന [[തദ്ക്കിറത്ത്&nbsp;അൽഔലിയ]] എന്ന ജീവിചരിത്ര സമാഹാരമാണ് അത്താറിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗദ്യ സംഭാവന. == References == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1140-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1220-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫിമാർഗ്ഗം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] {{sufi}} 6vd9zz844489i69qe0hp7af28dqxyaa 4651580 4651572 2026-07-29T08:55:19Z Vicharam 9387 /* അധ്യാപനങ്ങൾ */ 4651580 wikitext text/x-wiki {{Infobox Saint|name=Attar of Nishapur|image=Attar's_statue_-_Nishapur_02_-_2012-02-25.JPG|image_size=200px|imagesize=200px|caption=Attar of Nishapur|titles=Mystic Poet|birth_date=c. 1145<ref>Encyclopedia Iranica</ref>|birth_place=[[Nishapur]], Iran|death_date=c. {{death year and age|1220|1145}}|death_place=[[Nishapur]], Iran|venerated_in=[[Islam]]|influences=[[Ferdowsi]], [[Sanai]], [[Khwaja Abdullah Ansari]], [[Mansur Al-Hallaj]], [[Abu-Sa'id Abul-Khayr]], [[Bayazid Bastami]]|influenced=[[Rumi]], [[Hafez]], [[Jami]], [[Ali-Shir Nava'i]] and many other later Sufi Poets|tradition=[[Mysticism|Mystic]] [[poetry]]|major_works=''[[Tazkirat al-Awliya|Memorial of the Saints]]''<br />''[[The Conference of the Birds]]''}} [[പേർഷ്യൻ ഭാഷ|പേർഷ്യൻ]] കവിയും [[സൂഫിസം|സൂഫി]] ചിന്തകനും, സൂഫിവര്യന്മാരുടെ ജീവ ചരിത്രകാരനുമായിരുന്നു 12-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിഷാപൂരിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന '''ഫരിദുദ്ദീൻ അത്താർ'''. പൂർണ്ണനാമം:'''ഫരീദുദ്ദീൻ അബു ഹാമിദ് മുഹമ്മദ് അത്താർ നിഷാപൂരി'''(c. 1145 – c. 1221; {{Lang-fa|فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری}}),&nbsp;). [[അത്തർ]] (സുഗന്ധവ്യഞ്ജനം) നിർമ്മാണത്തിലും , ഔഷധനിർമ്മാണത്തിലുമേർപ്പെട്ടിരുന്നതിനാൽ അത്താർ എന്നത് തൂലിക നാമവും കൂടിയാക്കുകയായിരുന്നു. ജീവിതക്കാലത്ത് അത്രയൊന്നും അറിയപ്പെടുന്ന കവിയായിരുന്നില്ല അത്താർ. == ജീവിതം == പഴയ [[പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യം|പേർഷ്യൻ സാമ്രാജ്യത്തിലെ]] [[ഖുറാസാൻ|ഖൊറാസാനിലെ]] [[നിഷാപൂർ]] പട്ടണമായിരുന്നു അത്താറിന്റെ സ്വദേശമെങ്കിലും [[മക്ക]], [[മദീന]] [[കൂഫ]] [[ബാഗ്ദാദ്]] [[ദമാസ്കസ്|ദമാസക്കസ്]] [[തുർക്കി]], ഇന്ത്യ എന്നീ വിശാല ഭൂപ്രദേശങ്ങളിലെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച ജീവിതമായിരുന്നു അത്താറിന്ന്റേത്. [[സെൽജൂക്ക് സാമ്രാജ്യം|സെൽജുക്ക്]] കാലഘട്ട കവിയാണ് അത്താർ.&nbsp; വിഖ്യാതനായ [[റൂമി|സൂഫി കവി റൂമിയെ]] ഏറെ സ്വാധീനിച്ചിരുന്ന കവിയായിരുന്നു അത്താർ. "അത്താർ അന്വശര പ്രേമത്തിന്റെ ഏഴു നഗരങ്ങളും ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ച് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. നാമാകട്ടെ ഒരു തെരുവ് പോലും കണ്ട് തീർന്നിട്ടില്ല." എന്നാണ് റൂമി പറഞ്ഞത്. 1221 ലെ [[മംഗോളിയർ|മംഗോളിയൻ പടയോട്ടത്തിനിടയിൽ]] 78ആം വയസ്സിൽ അത്താർ കൊല്ലപ്പെടുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മൃതികുടീരം നിഷാപൂർ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. == അധ്യാപനങ്ങൾ == സൂഫി ചിന്തയുടെ ആകെതുകയാണ് അത്താറിന്റെ കൃതികളിലുടനീളം കാണുക. പരലോകപ്രാപ്തിയുടെ ദിവ്യാനുഭവം ഈ ലോകത്ത് വച്ച് തന്നെ അനുഭവസാധ്യമാണെന്നും അതിനു ആത്മശുദ്ധി കൈവരിക്കുകയാണ് ആദ്യ പടിയെന്നും അത്താർ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. [[യുക്തിവാദം|യുക്തിവാദത്തേയും]] ശാസ്ത്രവാദത്തേയും നിരാകരിക്കുന്ന സമീപനമായിരുന്നു അത്താറിന്റേത്. അത്താറും, റൂമിയും, സനാഇ യുമെല്ലാം [[സുന്നി|സുന്നി ഇൻസ്ലാമിന്റെ]] വാക്താക്കളാണ് എന്ന് അവരുടെ കൃതികളിൽ നിന്നും വ്യക്തമാണ്. [[ഷിയാ ഇസ്‌ലാം|ഷിയാ ഇസ്ലാം]] ഇവരെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ തയ്യാറായത് അവരുടെ ജീവിതക്കാലത്തിനും മൂന്ന് നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞ് 16-ആം നൂറ്റാണ്ടോടെ മാത്രമാണ്. == കൃതികൾ == കൃതികൾ:&nbsp; അത്താർ തന്നെ തന്റെ കൃതികൾ ഏതെല്ലാമാണ് എന്ന് ഒരു കൃതിയുടെ ആമുഖത്തിൽ പറയുന്നുണ്ട്. * ''Dīwān'' ( (ديوان) * ''AsrārNāma''( (اسرارنامه) * ''ManṭiquṭṬayr''( منطق الطير ), * ''MaqāmātuṭṬuyūr''( (مقامات الطيور * ''MuṣībatNāma''( (مصيبت نامه) * ''IlāhīNāma''( (الهی نامه) * ''JawāhirNāma''( (جواهرنامه) * ''Šarḥ alQalb''(شرح القلب) ഇതിൽ തന്നെ അവസാനത്തെ രണ്ട് കൃതികളും തന്റെ സ്വന്തം കൈയ്യാൽ താൻ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു കളഞ്ഞതായും അത്താർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. മുകളിലെ പട്ടികയിൽ അത്താർ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത കൃതിയാണ് അത്താറിനെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനാക്കിയത്. അത് ഒരു ഗദ്യ കൃതിയായതിനാലാവാം തന്റെ കാവ്യകൃതികളോടൊപ്പം പരാമർശിക്കാതിരുന്നത്.&nbsp; സാധാരണക്കാർക്കെല്ലാം പ്രാപ്യമായിരുന്ന [[തദ്ക്കിറത്ത്&nbsp;അൽഔലിയ]] എന്ന ജീവിചരിത്ര സമാഹാരമാണ് അത്താറിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഗദ്യ സംഭാവന. == References == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:1140-കളിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1220-കളിൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ എഴുത്തുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:പേർഷ്യൻ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫികൾ]] [[വർഗ്ഗം:സൂഫിമാർഗ്ഗം]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളേതര ഭാഷയിൽ എഴുത്തുകളുള്ള താളുകൾ]] {{sufi}} nn4a9bngrf6uqnvppmhme0sgvnk7o95 0 425520 4651460 4651153 2026-07-28T16:11:25Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651460 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] lkjuabdp0a1hey5sdpbfvv4p5kjmjfh 4651461 4651460 2026-07-28T16:12:21Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651461 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] damf5f00xm2e7w1i2tredj97lu1hw5e 4651462 4651461 2026-07-28T16:13:50Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651462 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] fy6uuomys32vm9xk9tdwa6bod8jfze0 4651464 4651462 2026-07-28T16:15:03Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651464 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 7f0jho5coo4jvan7smff67fo3y0ipik 4651465 4651464 2026-07-28T16:17:37Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651465 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 2kz8hl9bnk22h4zupanywidpjflkm16 4651466 4651465 2026-07-28T16:19:13Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651466 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 2jhnvodf5a9o13eco7gd4l270wxyfqs 4651468 4651466 2026-07-28T16:24:47Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651468 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] ko1pyeely38cj1lcy8o76ytf6o7pr06 4651469 4651468 2026-07-28T16:26:02Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651469 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 98dx3q0m5rdgclga95vky6q1083pm6k 4651591 4651469 2026-07-29T11:38:20Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651591 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[പ്രമാണം:K.K. Balakrishnan.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] cnkvaila40jwg2xmljmg0mouaco5fl8 4651594 4651591 2026-07-29T11:41:32Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651594 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[പ്രമാണം:K.K. Balakrishnan.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- | Photo |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | [[കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള|കെ.ശങ്കരനാരായണപിള്ള]] || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- |[[പ്രമാണം: N. Sakthan addressing the valedictory session of the Public Information Campaign, organised by Press Information Bureau, Thiruvananthapuram, at Nedumangad, Kerala. The Nedumangad Municipal Chairman.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 3wj9byccvowvbnw1xf50cgbm1wxc9hp 4651595 4651594 2026-07-29T11:43:40Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651595 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[പ്രമാണം:K.K. Balakrishnan.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- | Photo |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | Photo | കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- |[[പ്രമാണം: N. Sakthan addressing the valedictory session of the Public Information Campaign, organised by Press Information Bureau, Thiruvananthapuram, at Nedumangad, Kerala. The Nedumangad Municipal Chairman.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] lhzpx5hfmehx4s7x3yvdjlfdj73w0cw 4651596 4651595 2026-07-29T11:45:35Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651596 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[പ്രമാണം:K.K. Balakrishnan.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- | Photo |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | Photo | കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- |[[പ്രമാണം:P.R. Kurup.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | Photo | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[പ്രമാണം:C.K._Nanu.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- |[[പ്രമാണം: N. Sakthan addressing the valedictory session of the Public Information Campaign, organised by Press Information Bureau, Thiruvananthapuram, at Nedumangad, Kerala. The Nedumangad Municipal Chairman.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] 7g1utmltisup19whmoxjr4japumnwa0 4651598 4651596 2026-07-29T11:49:39Z ~2026-40253-03 220491 /* */ 4651598 wikitext text/x-wiki കേരള മന്ത്രിസഭയിൽ ഗതാഗതവകുപ്പിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച മന്തിമാരുടെ പട്ടിക താഴെച്ചേർക്കുന്നു. {| class="wikitable" ! scope="col" |ചിത്രം !മന്ത്രി ! കാലയളവ് |- |[[പ്രമാണം: T.V. Thomas.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[ടി.വി. തോമസ്|ടി.വി.തോമസ്]] || 1957-1959 |- |[[പ്രമാണം:KT ACHUTHAN.gif|120x120ബിന്ദു ]] | [[കെ.ടി. അച്യുതൻ|കെ.ടി അച്യുതൻ]] || 1960-1964 |- |[[പ്രമാണം:ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചി ബാവ.gif|133x133ബിന്ദു]] | [[ഇ.കെ. ഇമ്പിച്ചിബാവ]] || 1967-1969 |- | [[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1969-1970 |- |[[പ്രമാണം:P.S. Sreenivasan.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[പി.എസ്. ശ്രീനിവാസൻ|പി.എസ്.ശ്രീനിവാസൻ]] || 1970-1971 |- | [[ പ്രമാണം:MN Govindan Nair.jpg| 120x120ബിന്ദു]] | [[എം.എൻ. ഗോവിന്ദൻ നായർ|എം.എൻ.ഗോവിന്ദൻ നായർ]] || 1971-1975 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1975-1976 |- |[[പ്രമാണം:K.M. George.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ.എം. ജോർജ്ജ് (രാഷ്ട്രീയനേതാവ്)|കെ.എം.ജോർജ്ജ്]] || 1976 |- |[[പ്രമാണം: K. Narayana Kurup.png|133x133ബിന്ദു]] |[[കെ. നാരായണക്കുറുപ്പ്|കെ.നാരായണക്കുറുപ്പ്]] || 1977-1979 |- | [[പ്രമാണം:Indian_Union_Muslim_League_leader_C._H._Mohammed_Koya.jpg|133x133ബിന്ദു]] |[[സി.എച്ച്. മുഹമ്മദ്കോയ|സി.എച്ച്.മുഹമ്മദ് കോയ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 1979 |- |[[പ്രമാണം: ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[ലോനപ്പൻ നമ്പാടൻ]] || 1980-1981 |- |[[പ്രമാണം: Karunakaran_Kannoth.jpg|133x133ബിന്ദു]] | [[കെ. കരുണാകരൻ|കെ.കരുണാകരൻ]] || 1981-1982 |- | [[പ്രമാണം:K.K. Balakrishnan.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.കെ. ബാലകൃഷ്ണൻ|കെ.കെ.ബാലകൃഷ്ണൻ]] || 1982-1983 |- | Photo |[[എൻ. സുന്ദരൻ നാടാർ|എൻ.സുന്ദരൻ നാടാർ]] || 1983-1987 |- | Photo | കെ. ശങ്കരനാരായണപിള്ള || 1987-1991 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 1991-1996 |- |[[പ്രമാണം:P.R. Kurup.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[പി.ആർ. കുറുപ്പ്|പി.ആർ.കുറുപ്പ്]] || 1996-1999 |- | Photo | [[നീലലോഹിതദാസൻ നാടാർ]] || 1999-2000 |- | [[പ്രമാണം:C.K._Nanu.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.കെ. നാണു|സി.കെ.നാണു]]|| 2000-2001 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ|കെ.ബി.ഗണേഷ്കുമാർ]] || 2001-2003 |- | [[പ്രമാണം:R Balakrishna Pillai.jpg|123x123ബിന്ദു]] |[[ആർ. ബാലകൃഷ്ണപിള്ള|ആർ.ബാലകൃഷ്ണപിള്ള]] || 2003-2004 |- |[[പ്രമാണം: N. Sakthan addressing the valedictory session of the Public Information Campaign, organised by Press Information Bureau, Thiruvananthapuram, at Nedumangad, Kerala. The Nedumangad Municipal Chairman.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[എൻ. ശക്തൻ|എൻ.ശക്തൻ]] || 2004-2006 |- |[[പ്രമാണം:Mathew T Thomas2012.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[മാത്യു ടി. തോമസ്|മാത്യു.ടി.തോമസ്]] || 2006-2009 |- |[[പ്രമാണം:V._S._Achuthanandan_2016.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ|വി.എസ്.അച്യുതാനന്ദൻ]](മുഖ്യമന്ത്രി) || 2009 |- | [[പ്രമാണം:Jose Thettayil.jpg |150x150ബിന്ദു]] | [[ജോസ് തെറ്റയിൽ]] || 2009-2011 |- |[[പ്രമാണം:V. S. Sivakumar portrait.jpg |150x150ബിന്ദു]] | [[വി.എസ്. ശിവകുമാർ|വി.എസ്.ശിവകുമാർ]] || 2011-2012 |- |[[പ്രമാണം:Aryadan muhamed DSC 0271.jpg|150x150ബിന്ദു]] | [[ആര്യാടൻ മുഹമ്മദ്]] || 2012-2013 |- |[[പ്രമാണം:Thiruvanchoor Radhakrishnan.jpg|150x150ബിന്ദു]] | [[തിരുവഞ്ചൂർ രാധാകൃഷ്ണൻ]] || 2014-2016 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2016-2017 |- |[[പ്രമാണം:Chief_Minister_Pinarayi_Vijayan_2023.tif|150x150ബിന്ദു]] | [[പിണറായി വിജയൻ]] (മുഖ്യമന്ത്രി) || 2017 |- | [[തോമസ് ചാണ്ടി]] || 2017 |- | [[എ.കെ. ശശീന്ദ്രൻ|എ.കെ.ശശീന്ദ്രൻ]] || 2018-2021 |- | [[ആന്റണി രാജു]] || 2021-2023 |- |[[പ്രമാണം:Ganeshkumar.k.b.JPG|123x123ബിന്ദു]] | [[കെ.ബി. ഗണേഷ് കുമാർ]] || 2023-2026 |- | [[പ്രമാണം: C.P.John.jpg|123x123ബിന്ദു]] | [[സി.പി. ജോൺ]] || 2026- മുതൽ |- |} [[വർഗ്ഗം:മന്ത്രിമാർ വകുപ്പ് തിരിച്ച്]] dk546sfr1mj85uzmzgk0g9v0hdlgf54 0 462482 4651525 3986989 2026-07-29T05:21:42Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651525 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Gymnocalycium mihanovichii}} {{taxobox |image = Gymnocalycium mihanovichii 2.JPG |image2 = Succulent close-up.JPG |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Core eudicots]] |ordo = [[Caryophyllales]] |familia = '''Cactaceae'' |subfamilia = Cactoideae |genus = Gymnocalycium |species = mihanovichii |taxon=|authority = (Fric ex Gürke) Britton & Rose |synonyms = * ''Echinocactus mihanovichii'' Fric & Gürke * ''Gymnocalycium friedrichii'' (Werderm.) Pazout nom. inval. |synonyms_ref = <ref>{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2835702|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|access-date=2019-01-24|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928214651/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2835702|url-status=dead}}</ref> }} [[തെക്കേ അമേരിക്ക]]യിൽ നിന്നുള്ള ഒരു [[കാക്ടേസീ|കാക്റ്റസാണ്]] '''ജിമ്നോകാലിസിയം മിഹാനോവിച്ചി''' <ref>{{cite book|author1=Nathaniel L. Britton|author2=John N. Rose|title=The Cactaceae|url=https://books.google.com/books?id=vYIbDkAHgSEC&pg=PA153|accessdate=3 September 2012|date=1 June 1963|publisher=Courier Dover Publications|isbn=978-0-486-21192-3|page=153}}</ref>. ജനിതക വ്യതിയാനം സംഭവിച്ച ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള കൾട്ടിവറുകളിൽ പൂർണ്ണമായും [[Chlorophyll|ക്ലോറോഫിൽ]] കാണപ്പെടുന്നില്ല. ചുവപ്പ്, ഓറഞ്ച്, അല്ലെങ്കിൽ മഞ്ഞനിറത്തിലുള്ള പിഗ്മെന്റേഷൻ കാണപ്പെടുന്നു. ജനിതക വ്യതിയാനം ഉള്ള പല ഇനങ്ങളെ പലപ്പോഴും [[Hylocereus|ഹിലോസെറസ്]] കാക്റ്റസിലേക്ക് ഒട്ടിച്ചുചേർക്കുന്നു. സംയുക്തമായ ഈ സസ്യത്തെ "മൂൺ കാക്ടസ്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.succulentsandsunshine.com/faq-items/rescuing-grafting-moon-cactus/|title=Rescuing and Grafting a Moon Cactus {{!}} Succulents and Sunshine|website=www.succulentsandsunshine.com|language=en-US|access-date=2018-11-22}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://baetanical.com/2017/09/10/grafting-101/|title=How to Graft Cacti|date=2017-09-10|work=Baetanical|access-date=2018-11-22|language=en-US|archive-date=2018-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122171938/https://baetanical.com/2017/09/10/grafting-101/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.balconycontainergardening.com/gardening/69-steps-to-grafting-cactus|title=7 Steps to Grafting Cactus|website=www.balconycontainergardening.com|language=en-us|access-date=2018-11-22|archive-date=2015-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316190856/http://www.balconycontainergardening.com/gardening/69-steps-to-grafting-cactus|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.lillerphoto.com/blog/goodbye-roxanne-how-to-graft-a-cactus-personal-post|title=Goodbye Roxanne {{!}} How To Graft A Cactus {{!}} Personal Post|work=Liller Photo {{!}} Milwaukee Wedding Photographer|access-date=2018-11-22|language=en-US|archive-date=2018-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122132036/http://www.lillerphoto.com/blog/goodbye-roxanne-how-to-graft-a-cactus-personal-post|url-status=dead}}</ref> ==ചിത്രശാല== <gallery> File: Gymnocalycium mihanovichii friedrichii.jpg|alt=a kind of cactus|Gymnocalycium mihanovichii friedrichii File: Gymnocalicium mihanowichii Hibotan.jpg|A moon cactus created from a red Gymnocalicium mihanowichii File:Libélula (Orthetrum sabina) sobre un Gymnocalicium mihanowichii, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 10.JPG|A moon cactus created from a red Gymnocalicium mihanowichii File: Gymnocalycium mihanovichii 61.JPG|A flowering Gymnocalicium mihanowichii File: Gymnocalycium mihanovichii 1.JPG|Several potted flowering Gymnocalicium mihanowichiis File: Gymnocalycium mihanovichii 8.JPG|Flowering Gymnocalicium mihanowichii File: Mój żółty kaktusik ¯ (Gymnocalycium mihanovichii (zraz) na podkładce Hylocereus undatus).png|A moon cactus created from a yellow Gymnocalicium mihanowichii, flowering File: Gymnocalycium mihanovichii 16.JPG|Small potted Gymnocalicium mihanowichii File: Gymnocalycium mihanovichii 8831.jpg|A potted moon cactus created from a pink Gymnocalicium mihanowichii File: Gymnocalycium mihanovichii 8823.jpg|A potted moon cactus created from a yellow Gymnocalicium mihanowichii File: Gymnocalycium mihanovichii HK.jpg|A plot of large moon cacti created from a red and orange Gymnocalicium mihanowichiis File:1835 - Altoona - Flower.jpg|A lot of moon cacti created from a red Gymnocalicium mihanowichiis </gallery> ==അവലംബം== {{Commons|Gymnocalycium mihanovichii}} {{Wikispecies}} {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:തെക്കേ അമേരിക്കയിലെ ഉദ്യാന സസ്യങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:അലങ്കാരസസ്യങ്ങൾ]] 5596zji0igfzexrmzg7sw2htp8ms87j 0 491508 4651484 4603618 2026-07-28T22:23:38Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651484 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Chōjū-jinbutsu-giga}} {{Infobox Artifact | name = Chōjū-jinbutsu-giga | image = [[File:Chouju sumo2.jpg|270px|alt=A rabbit and some frogs are depicted wrestling.]] | image_caption = Animals wrestling on the first scroll of ''Chōjū-jinbutsu-giga''. | material = Paper and ink. | created = 12th century and 13th century | discovered = Scrolls were known since created. | location = [[Tokyo National Museum]]<br /> [[Kyoto National Museum]] }} [[File:Chouju thief.jpg|thumb|300px|ആദ്യ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് നീളമുള്ള വിറകുമെടുത്ത് ഒരു കുരങ്ങൻ കള്ളൻ ഓടുന്നു]] [[File:Chouju tugwar.jpg|thumb|300px|മൂന്നാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, രണ്ടുപേർ തമാശയായി തലയിൽ ടഗ്-എ-യുദ്ധം കളിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു]] [[File:Chouju sumo3.jpg|thumb|300px|നാലാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള ഭാഗം, ഒരു ഗുസ്തി മത്സരത്തിൽ ഒരാൾ പരാജയപ്പെടുന്നു. ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ഒറിജിനലിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. [[Miho Museum|മിഹോ മ്യൂസിയം]]]] [[File:Chouju prayer.jpg|thumb|300px|നാലാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, സമുറായികൾ അവരുടെ നേതാവ് സംസാരിക്കുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കുന്നു]] [[ജപ്പാൻ|ജപ്പാനിലെ]] [[ക്യോത്തോ|ക്യോട്ടോയിലെ]] [[Kōzan-ji|കൊസാൻ-ജി]] ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രസിദ്ധമായ നാല് ചിത്ര സ്ക്രോളുകൾ അഥവാ ഇമാകിമോനോ ആണ് '''ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗാ.'''(鳥獣人物戯画, literally "Animal-person Caricatures"), commonly shortened to Chōjū-giga (鳥獣戯画, literally "അനിമൽ കാരിക്കേച്ചേഴ്സ്") ഛോജൂ-ജിഗ സ്ക്രോളുകളെ ഇംഗ്ലീഷിൽ സ്ക്രോൾസ് ഓഫ് ഫ്രോലിക്കിംഗ് അനിമൽസ്, സ്ക്രോൾസ് ഓഫ് ഫ്രോലിക്കിംഗ് അനിമൽസ് ആന്റ് ഹ്യൂമൻസ് എന്നും വിളിക്കുന്നു. [[Toba Sōjō|തോബ സാജോയാണ്]] ചുരുളുകൾ സൃഷ്ടിച്ചതെന്ന് ചിലർ കരുതുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ഒന്നിലധികം ആർട്ടിസ്റ്റുകൾ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് ശൈലിയിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാണ്.<ref>Paine and Soper, 139</ref> ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായുടെ വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തോട്ട് കാണപ്പെടുന്ന വായനാ ദിശ കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ പരമ്പരാഗതമാണ്. ഇത് ഇപ്പോഴും ജപ്പാനിൽ സാധാരണമാണ്. ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗ [[Manga|മംഗയുടെ]] ഏറ്റവും പുരാതനമായ ചിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ചുരുളുകൾ ഇപ്പോൾ [[Kyoto National Museum|ക്യോട്ടോ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിലും]] [[Tokyo National Museum|ടോക്കിയോ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിലും]] സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു. ജാപ്പനീസ് പെയിന്റിംഗിൽ തുടർന്നും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു ലീനിയർ മോണോക്രോം ഡ്രോയിംഗ് ശൈലിയിലുള്ള ചുരുളുകൾ ആദ്യത്തേതാണ് (സാധാരണ എഴുത്തും പെയിന്റിംഗ് ബ്രഷും ഉപയോഗിച്ച് ചെയ്തതിനാൽ അവയെല്ലാം പെയിന്റിംഗായി കണക്കാക്കുന്നു). <ref>Paine and Soper, 139-140</ref> ചുരുൾ തുറക്കുമ്പോൾ, ആദ്യത്തെ സ്ക്രോൾ [[Anthropomorphism|ആന്ത്രോപോമോണിക്]] മുയലുകളെയും കുരങ്ങുകളെയും ഒരു ചടങ്ങിന് കുളിച്ച് ഒരുങ്ങുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. കള്ളനായ ഒരു കുരങ്ങൻ മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിറകുകളുമായി ഓടുകയും സജീവമായ ചടങ്ങിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു തവളയെ കൂട്ടിമുട്ടുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, മുയലുകളും കുരങ്ങുകളും കളിക്കുകയും ഗുസ്തി നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരു കൂട്ടം മൃഗങ്ങൾ ഒരു ശവസംസ്കാര ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ചുരുൾ അവസാനിക്കുമ്പോൾ തവള ബുദ്ധനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗൈജുത്സുഹിരോബ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച നിരവധി നോവലുകളിലും ചുരുളുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ആദ്യത്തെ പുസ്തകം ചുരുളുകളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനുവേണ്ടി സമാഹരിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അച്ചടിച്ചിരുന്നില്ല. കമ്പനിയുടെ ഫൈൻ ആർട്സ് ലോഗ് സീരീസിന്റെ ഭാഗമായി പങ്കെടുത്ത പുസ്തകങ്ങളും ചിലത് ചില എക്സിബിഷനുകൾക്ക് മാത്രമായുള്ളതാണ്. മിസുസു ഷോബോ, ഷിബുണ്ടെ തുടങ്ങിയ കമ്പനികളും ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗാ ഇമാകിമോനോയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി പുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായെ ചിലപ്പോൾ ആദ്യത്തെ മംഗയായി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, <ref>{{cite book| last=Ivanov| first=Boris| title=Vvedenie v iaponskuiu animatsiiu| publisher=Фонд развития кинематографии; РОФ «Эйзенштейновский центр исследований кинокультуры» |edition=2| location=Moscow| year=2001 |pages=11| isbn=5-901631-01-3|language=ru}}</ref> [[Yomiuri Shimbun|യോമിയൂരി ഷിം‌ബൻ]] പത്രവുമായി ചില തർക്കങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. സിക്കി ഹൊസോകിബാര ആദ്യത്തെ മംഗയായി [[Shigisan-engi|ഷിഗിസാൻ-എഞ്ചി]] ചുരുളുകളെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു. ചുരുളുകളെ അവരുടേതായ മാസ്റ്റർപീസുകളായി കണക്കാക്കണമെന്ന് കാന്ത ഇഷിദ വിശദീകരിച്ചു. == ചരിത്രം == പുരാതന സാംസ്കാരിക സ്വത്തായി ജപ്പാനിലെ ക്യോട്ടോയിലെ കൊസാൻ-ജി ക്ഷേത്രത്തിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗാ ഇമാകിമോനോ, <ref name="Kyoto Museum">{{cite web |url=http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/060422/shoukai/index.htm |title=''Emaki'' Unrolled: Master Works of Illustrated Narrative Handscrolls |publisher=[[Kyoto National Museum]] |accessdate=2008-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090518015117/http://www.kyohaku.go.jp/eng/tokubetsu/060422/shoukai/index.htm |archive-date=2009-05-18 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pref.kyoto.jp/visitkyoto/en/theme/sites/shrines/w_heritage/10/ |title=Kozan - ji Temple |publisher=Welcome to Kyoto |accessdate=2009-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610211111/http://www.pref.kyoto.jp/visitkyoto/en/theme/sites/shrines/w_heritage/10/ |archive-date=2011-06-10 |url-status=dead }}</ref> സാധാരണയായി പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തിൽ വരച്ചതാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. അതേസമയം മൂന്നാമത്തെയും നാലാമത്തെയും ചുരുളുകൾ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലേതാണ്.<ref name="Society Japan">{{cite web |url=http://int.physiology.jp/en/choju-giga/ |title=Choju-Giga |publisher=The Physiological Society of Japan |accessdate=2008-12-05 |archive-date=2012-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120219050059/http://int.physiology.jp/en/choju-giga/ |url-status=dead }}</ref><ref>Paine and Soper, 139-140</ref> മിക്കവരും കരുതുന്നത് തോബ സാജോയാണ് ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായെ സൃഷ്ടിച്ചതെന്നാണ്. അദ്ദേഹം ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായെപ്പോലെ ഒരു ചിത്രം സൃഷ്ടിച്ചു.<ref name="Society Japan" /> എന്നിരുന്നാലും, ഈ അവകാശവാദം സ്ഥിരീകരിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്. <ref>{{cite book | title=[[Encyclopedia Nipponica]] | publisher=[[Shogakukan]] | location=Tokyo-to, Chiyoda-ku | isbn=4-09-526022-X |oclc=47377011 | pages=??? }}</ref><ref>{{cite book | last=Shinmura | first=Izura | title=[[Kōjien]] | publisher=[[Iwanami Shoten Publishing]] | location=Tokyo-to, Chiyoda-ku | isbn=4-00-080111-2 | oclc=40787153 | pages=??? }}</ref><ref>{{cite book | last=Matsumura | first=Akira | title=[[Daijirin]] | publisher=Sanseidō Shoten | location=Tokyo | isbn=4-385-14001-4 | oclc=19685451 | pages=??? }}</ref>ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായുടെ ചിത്രങ്ങൾ സ്രഷ്ടാവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ ജാപ്പനീസ് പുരോഹിതരെ കളിയാക്കുന്നു. അവരെ തവളകൾ, മുയലുകൾ, കുരങ്ങുകൾ എന്നിങ്ങനെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു. ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗാ വലത്തുനിന്ന് ഇടത്തേക്ക് തിരിഞ്ഞ് വായിക്കുന്നു. അത് ഇപ്പോഴും മംഗയിലും [[Japanese books|ജാപ്പനീസ് പുസ്തകങ്ങളിലും]] കാണാൻ കഴിയും. <ref>{{cite web |last=Aoki |first=Deb |url=http://manga.about.com/b/2007/03/25/manga-101-the-pre-history-of-japanese-comics.htm |title=Manga 101: The Pre-History of Japanese Comics |publisher=[[About.com]] |accessdate=2009-01-16 |archive-date=2008-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081026082700/http://manga.about.com/b/2007/03/25/manga-101-the-pre-history-of-japanese-comics.htm |url-status=dead }}</ref> ജപ്പാനിലെ മംഗയുടെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ചിത്രമാണിതെന്ന് ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗാ അറിയപ്പെടുന്നു. ഈ ചിത്രം ഒരു ദേശീയ നിധിയാണ്. മാത്രമല്ല ജാപ്പനീസ് ആനിമേറ്റഡ് സിനിമകളുടെ ഉത്ഭവം കൂടിയാണെന്നും നിരവധി ജാപ്പനീസ് ആനിമേറ്റർമാർ വിശ്വസിക്കുന്നു.<ref name="Society Japan" /><ref>{{cite web |url=http://web-japan.org/nipponia/nipponia27/en/feature/feature03.html |title=Discovering the Origins of Animé in Ancient Japanese Art |publisher=Web Japan |accessdate=2009-01-23 }}</ref> ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായിൽ‌ മൃഗങ്ങളെ വളരെ ആവിഷ്‌കൃതമായ മുഖങ്ങളാൽ വരച്ചിരുന്നു. കൂടാതെ ഇപ്പോൾ മംഗയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഒരു സാങ്കേതികതയായ "സ്പീഡ് ലൈനുകൾ‌" ഉപയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>{{cite web |url=http://www.ny.us.emb-japan.go.jp/en/c/2008/japaninfo0807.html#5 |title=The Ancient Roots of Manga: The Choju Giga Scrolls |publisher=Consulate-General of Japan in New York |accessdate=2009-01-18 }}</ref>ഛോജൂ-ജിന്ബുത്സു-ജിഗായെപ്പോലുള്ള ഇമാകിമോനോയും മറ്റ് പലതും ജനകീയ സംസ്കാരത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുവരെ പൊതുജനങ്ങളിൽ കാണാനില്ലായിരുന്നു. സാധാരണക്കാർ പലരും ആ ശൈലി അനുകരിച്ചു. ഷിഗയിലെ എറ്റ്സു നഗരത്തിൽ ഇമാകിമോനോ വളരെ പ്രചാരത്തിലായി. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നഗരത്തിൽ പ്രചാരം നേടിയതിന് ശേഷം ഇറ്റ്സു-ഇ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite book |last=Brenner |first=Robin E. |title=Understanding Manga and Anime |url=https://books.google.com/books?id=uY8700WJy_gC&printsec=frontcover |edition=1st |year=2007 |publisher=Libraries Unlimited |location=[[Westport, Connecticut]] |isbn=1-59158-332-2 |oclc=85898238 |id=uY8700WJy_gC |page=2 |chapter=1 |chapterurl=https://books.google.com/books?id=uY8700WJy_gC&printsec=frontcover#PPA1,M1 |quote=[...] were rarely seen by the public but soon made their way into the culture of common people [...] and were dubbed ''[[Otsu-e]]'' because of their emergence and popularity around the city of Otsu around the seventeenth century [...] |accessdate=2009-01-18 }}</ref> ആദ്യ രണ്ട് ചുരുളുകൾ ടോക്കിയോ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിനും രണ്ടെണ്ണം ക്യോട്ടോ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിനും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. നിലവിൽ കൊസാൻ-ജിയിൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ചുരുളുകൾ പുനഃസൃഷ്ടികളാണ്.<ref name="Kyoto Museum" /><ref name="Society Japan" /><ref>{{cite web |url=http://www.tnm.go.jp/jp/servlet/Con?processId=00&ref=2&Q1=&Q2=&Q3=&Q4=11______4171_&Q5=&F1=&F2=&pageId=E15&colid=A8 |script-title=ja:鳥獣人物戯画巻断簡（ちょうじゅうじんぶつぎがかんだんかん） |publisher=[[Tokyo National Museum]] |language=Japanese |trans-title=Chōjū-jinbutsu-giga volume two letter |accessdate=2009-01-15 }}</ref> == ചിത്രശാല== <gallery> File:Chouju swimming.jpg|ആദ്യ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, വരാനിരിക്കുന്ന ചടങ്ങിനായി മൃഗങ്ങൾ നീന്തുന്നതും കുളിക്കുന്നതും ചിത്രീകരിക്കുന്നു.. File:Chouju monks.jpg|നാലാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, സന്യാസിമാർ ഇരിക്കുന്നതും അവരുടെ പൈപ്പുകളിൽ നിന്നും പുകവലിക്കുന്നതും ചിത്രീകരിക്കുന്നു. File:Chouju lilypad.jpg|ആദ്യത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള ഭാഗം, ഒരു സന്യാസിയുടെ തലയിൽ ഒരു [[തവള]] ലില്ലിപാഡ് പിടിച്ചിരിക്കുന്നതായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. [[Tokyo National Museum|ടോക്കിയോ നാഷണൽ മ്യൂസിയം]] File:Chouju lions.jpg|രണ്ടാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ, സിംഹങ്ങൾ അലറുകയും മുതുകിൽ മാന്തുകയും ചെയ്യുന്നു File:Chouju3rdscroll animals.JPG|മൂന്നാമത്തെ സ്ക്രോളിൽ നിന്നുള്ള പാനൽ ഒരു കാളവണ്ടിയെ കൊള്ളയടിക്കുന്ന തവളകളും കുരങ്ങുകളും File:Kozan-ji stamp.jpg|ചുരുളുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന {{Nihongo|കൊസാൻ-ജി|高山寺}}യുടെ സ്റ്റാമ്പ്. File:A Scene of Sorcery.jpg|'പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ കുറുക്കന്മാരെ (കിറ്റ്സ്യൂൺ) ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഒരു മായാവിദ്യരംഗം </gallery> == അവലംബം == {{Reflist|2}} == കുറിപ്പുകൾ== *Paine, Robert Treat, in: Paine, R. T. & Soper A, "The Art and Architecture of Japan", Pelican History of Art, 3rd ed 1981, Penguin (now Yale History of Art), {{ISBN|0140561080}} == പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ == *[http://www.miho.jp/booth/html/artcon/00000009.htm Miho Museum page for ''Chōjū-giga''] {{In lang|ja}} *[http://akituya.gooside.com/choujyu_allall.htm The complete first scroll. Note:Click the page number on top of the page] {{In lang|ja}} ===Japanese=== *[http://www.suntory.co.jp/sma/exhibition/07vol04chouju/index.html Suntory Museum of Art page for ''Chōjū-giga''] *[http://www.tnm.go.jp/jp/servlet/Con?processId=00&ref=2&Q1=&Q2=&Q3=&Q4=11______4171_&Q5=&F1=&F2=&pageId=E15&colid=A8 Tokyo National Museum page for ''Chōjū-giga''] {{Authority control}} [[വർഗ്ഗം:ടോക്കിയോ നാഷണൽ മ്യൂസിയത്തിലെ ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജാപ്പനീസ് ചിത്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജാപ്പനീസ് ആർട്ട്]] 4selxzbmwp34xibfy08xs11ao1qh46d 0 507810 4651447 3641434 2026-07-28T14:48:40Z P.M RASHID Ayyaya 77091 ഏറ്റവും വലിയ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ് 4651447 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Munakkal Beach}} [[പ്രമാണം:Photo_of_Azhikode_Munakkal_Beach.jpg|വലത്ത്‌|ലഘുചിത്രം|300x300ബിന്ദു| മുനക്കൽ ബീച്ചിലെ ഒരു സായാഹ്നം ]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല|തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ]] [[അഴീക്കോട്, തൃശ്ശൂർ|തൃശൂർ '''അഴീക്കോഡിലെ''']] ഒരു ബീച്ചാണ് '''മുനക്കൽ ബീച്ച്''' . ഇത് [[തൃശ്ശൂർ ജില്ല]]<nowiki/>യിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബീച്ചുകളിൽ ഒന്നാണ് <ref>{{Cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@|title=Munakkal Beach|access-date=2013-10-11|publisher=Manoramaonline.com|archive-date=2013-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012123738/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=15166215&tabId=21&BV_ID=@@@|url-status=dead}}</ref> [[കൊടുങ്ങല്ലൂർ]] പട്ടണത്തിൽ നിന്ന് 7 കിലോമീറ്റർ അകലെ [[അറബിക്കടൽ|അറബിക്കടലിന്റെ]] തീരത്താണ് ഈ ബീച്ച്. == സൌകര്യങ്ങൾ == ഹാർബർ എഞ്ചിനീയറിംഗ് വകുപ്പിന്റെ സുനാമി പുനരധിവാസ പദ്ധതിയിലാണ് ബീച്ച് വികസിപ്പിച്ചത്. 400 മീറ്റർ ഓപ്പൺ എയർ ഓഡിറ്റോറിയം, 1300 മീറ്റർ നടപ്പാത, ടോയ്‌ലറ്റുകൾ, ഫുഡ് കോർട്ടുകൾ, കുട്ടികൾക്കുള്ള സ്കേറ്റ്ബോർഡിംഗ് ഗ്രിപ്പ്, ഒരു മൊബൈൽ ഷെൽട്ടർ എന്നിവയാണ് ബീച്ചിന്റെ പ്രധാന ആകർഷണങ്ങൾ. കേരള വനംവകുപ്പ് സ്ഥാപിച്ച [[Casuarina|കാറ്റാടി]]<nowiki/>വനം മറ്റൊരു ആകർഷണമാണ്. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm|title=Munakkal beach gets a facelift|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232553/http://www.hindu.com/2009/11/09/stories/2009110951760300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/munakkal-beach-gets-a-facelift/article135414.ece|title=Munakkal beach gets a facelift|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/destination-management-council-for-azhikodemunakkal-beach/article502504.ece|title=Destination management council for Azhikode-Munakkal beach|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm|title=Nod for tourism projects worth Rs. 18. 41 crore|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232635/http://www.hindu.com/2008/06/02/stories/2008060257470300.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm|title=Beaches near Kochi being beautified|access-date=2013-10-11|publisher=The Hindu|archive-date=2013-10-11|archive-url=https://archive.today/20131011232550/http://www.hindu.com/2009/06/08/stories/2009060850740200.htm|url-status=dead}}</ref> == അവലംബം == {{Reflist}} {{തൃശ്ശൂർ ജില്ല}} [[വർഗ്ഗം:തൃശ്ശൂർ ജില്ലയിലെ വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ കടൽത്തീരങ്ങൾ]] r0nu7ifejbj667rq6fo4yeyqn9gtgr1 0 514247 4651588 4545436 2026-07-29T11:21:24Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651588 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} {{Infobox person | name = James Hargreaves | image = | birth_name = | birth_date = 13 December 1720 <!--{{birth date|df=yes|1720|??|??}} --> | birth_place = [[Oswaldtwistle]], Lancashire, England | death_date = {{d-da|22. April 1778|13 December 1720}} | death_place = [[Nottingham]], [[Nottinghamshire]], [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] | death_cause = | resting_place = St Mary’s Church Yard, Nottingham | nationality = British | occupation = Weaver, Carpenter, Inventor | employer = | known_for = [[Spinning jenny]] | home_town = Lancashire | net_worth = | height = | weight = | title = | boards = | spouse = {{marriage|Elizabeth Grimshaw|1740}}<ref name="Hargreaves1">{{cite web |url=http://www.james-hargreaves-family.net.nz/ |title=James Hargreaves' Family |date= |accessdate=8 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150522051653/http://www.james-hargreaves-family.net.nz/ |archive-date=22 May 2015 |url-status=dead }}</ref> | children = 13<ref name="Hargreaves1"/> }} ഇംഗ്ലീഷിലെ ലങ്കാഷെയറിൽ താമസിക്കുകയും ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്ന ഒരു ഇംഗ്ലീഷ് നെയ്ത്തുകാരനും മരപ്പണിക്കാരനും കണ്ടുപിടുത്തക്കാരനുമായിരുന്നു '''ജെയിംസ് ഹാർഗ്രീവ്സ്''' ( {{circa}} 1720 - 22 ഏപ്രിൽ 1778) . സ്പിന്നിംഗിന്റെ യന്ത്രവൽക്കരണത്തിന് ഉത്തരവാദികളായ മൂന്ന് പേരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം: 1764 ൽ സ്പിന്നിംഗ് ജെന്നി കണ്ടുപിടിച്ചതിന്റെ ബഹുമതി ഹാർഗ്രീവ്സിനുണ്ട്; റിച്ചാർഡ് ആർക്ക് റൈറ്റ് 1769-ൽ വാട്ടർ ഫ്രെയിമിന് പേറ്റന്റ് നേടി; സാമുവൽ ക്രോംപ്ടൺ ഇവ രണ്ടും ചേർത്ത് 1779 ൽ സ്പിന്നിംഗ് കോവർ സൃഷ്ടിച്ചു. {{Sfn|Timmins|1996|pp=21,24}} == ജീവിതവും ജോലിയും == ലങ്കാഷെയറിലെ ഓസ്വാൾഡ് വിസ്റ്റലിലെ സ്റ്റാൻഹില്ലിലാണ് ജെയിംസ് ഹാർഗ്രീവ്സ് ജനിച്ചത്. "അഞ്ചടി പത്തോ അതിൽ കൂടുതലോ ഉള്ള വിശാലമായ മനുഷ്യൻ" എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. {{Sfn|Baines|1835|p=162}} നിരക്ഷരനായ അദ്ദേഹം ജീവിതത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും കൈത്തറി നെയ്ത്തുകാരനായിരുന്നു . <ref>{{Cite journal|last=Allen|first=Robert C.|title=The Industrial Revolution in Miniature: The Spinning Jenny in Britain, France, and India|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_2009-12_69_4/page/907|journal=[[The Journal of Economic History]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0022050709001326|volume=69|issue=4|page=907|date=December 2009|jstor=25654027}}</ref> വിവാഹിതനായ ഇദ്ദേഹത്തിന് 13 മക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.. {{Sfn|Baines|1835|p=162}} == അവലംബം == {{Reflist}} == ഗ്രന്ഥസൂചിക == * [https://books.google.com/books?id=r8kKAAAAYAAJ&pg=RA1-PA249&lpg=RA1-PA249&dq=%22james+hargraves%22+spinning+jenny&source=web&ots=tsgbGZ9BrO&sig=F_yy5BHrp3DTBP9NMmKApllsl3Q#PRA1-PA250,M1 ഹാർഗ്രേവ്സ് സ്പിന്നിംഗ് ജെന്നി - സ്പിന്നിംഗ് വെഫ്റ്റിൽ പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു] * [https://web.archive.org/web/20130917050531/http://www.deutsches-museum.de/sammlungen/ausgewaehlte-objekte/meisterwerke-iv/spinning-jenny/ ഡച്ച് മ്യൂസിയം (auf deutsch)] ദ്വിതീയ ഉറവിടം. * {{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofcottonm00bainrich|title=History of the cotton manufacture in Great Britain;|last=Baines|first=Edward|publisher=H. Fisher, R. Fisher, and P. Jackson|year=1835|location=London|ref=harv}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AiKgZYuP1xoC&dq=Recent+Cotton+Mill+Construction+and+Engineering&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false|title=Recent Cotton Mill Construction and Engineering|last=Nasmith|first=Joseph|publisher=John Heywood|year=1895|isbn=978-1-4021-4558-2|edition=Elibron Classics|location=London|author-link=Joseph Nasmith}} <bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AiKgZYuP1xoC&dq=Recent+Cotton+Mill+Construction+and+Engineering&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false|title=Recent Cotton Mill Construction and Engineering|last=Nasmith|first=Joseph|publisher=John Heywood|year=1895|isbn=978-1-4021-4558-2|edition=Elibron Classics|location=London|author-link=Joseph Nasmith}} </bdi> {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AiKgZYuP1xoC&dq=Recent+Cotton+Mill+Construction+and+Engineering&printsec=frontcover#v=onepage&q=&f=false|title=Recent Cotton Mill Construction and Engineering|last=Nasmith|first=Joseph|publisher=John Heywood|year=1895|isbn=978-1-4021-4558-2|edition=Elibron Classics|location=London|author-link=Joseph Nasmith}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/cottonspinningit00mars|title=Cotton Spinning: its development, principles an practice.|last=Marsden|first=Richard|publisher=George Bell and Sons 1903|year=1884|access-date=26 April 2009}} * {{Cite book|url=https://books.google.com/?id=2noDAAAAYAAJ&dq=The+British+Cotton+Manufactures:+and+a+Reply+to+an+Article+on+the+Spinning+Contained+in+a+Recent+Number+of+the+Edinburgh+Review&printsec=frontcover|title=The British Cotton Manufactures: and a Reply to an Article on the Spinning Contained in a Recent Number of the Edinburgh Review|last=Guest|first=Richard|publisher=E. Thomson & Sons and W. & W. Clarke and Longman, Rees, & Co|year=1828|location=London}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/fourcenturiesofl0000timm|title=Four Centuries of Lancashire Cotton|last=Timmins|first=Geoffrey|publisher=Lancashire County Books|year=1996|isbn=978-1-871236-41-5|location=Preston|url-access=registration}} <bdi> {{Cite book|url=https://archive.org/details/fourcenturiesofl0000timm|title=Four Centuries of Lancashire Cotton|last=Timmins|first=Geoffrey|publisher=Lancashire County Books|year=1996|isbn=978-1-871236-41-5|location=Preston|url-access=registration}} </bdi> {{Cite book|url=https://archive.org/details/fourcenturiesofl0000timm|title=Four Centuries of Lancashire Cotton|last=Timmins|first=Geoffrey|publisher=Lancashire County Books|year=1996|isbn=978-1-871236-41-5|location=Preston|url-access=registration}} == കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക് == * {{Cite book|url=https://archive.org/details/historyofblackbu00abrauoft|title=A History of Blackburn Town & Parish|last=Abram, W. A.|publisher=Blackburn J.G. & J. Toulmin|year=1877|isbn=|pages=[https://archive.org/details/historyofblackbu00abrauoft/page/204 204]–10}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [http://www.cottontown.org/Names%20of%20Note/Pages/Notable-Names-of-Blackburn-and-Darwen.aspx#5 ഹാർഗ്രീവ്സ്, സ്പിന്നിംഗ് ജെന്നി എന്നിവയിലെ www.cottontown.org ൽ നിന്നുള്ള പ്രബന്ധം] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712140308/http://www.cottontown.org/Names%20of%20Note/Pages/Notable-Names-of-Blackburn-and-Darwen.aspx#5 |date=2020-07-12 }} * [https://web.archive.org/web/20040812023748/http://www.cottontimes.co.uk/hargreaveso.htm Www.cottontimes.co.uk/ എന്നതിൽ നിന്നുള്ള ഉപന്യാസം] [[വർഗ്ഗം:1778-ൽ മരിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:1720-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ഇംഗ്ലീഷ് കണ്ടുപിടുത്തക്കാർ]] 3cnnexs82lepu1a8e6a5lkq2pann3ze 0 536648 4651590 3804511 2026-07-29T11:37:25Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651590 wikitext text/x-wiki {{prettyurl|Jane Caro}} {{Infobox person | name = ജെയ്ൻ കാരോ | image = Jane Caro.jpg | alt = | caption = Caro at the [[2010 Global Atheist Convention]] | honorific_suffix = {{post-nominals|country=AUS|size=100%|AM}} | birth_name = കാതറിൻ ജെയ്ൻ കാരോ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1957|6|24}} | birth_place = ലണ്ടൻ, ഇംഗ്ലണ്ട് | nationality = | citizenship = | alma_mater = [[Macquarie University]] ([[Bachelor of Arts|BA]] 1977) | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | boards = | religion = | spouse = റാൽഫ് ഡുന്നിംഗ്<ref name="brains">{{cite news | url=http://newsstore.fairfax.com.au/apps/viewDocument.ac?page=1&sy=nstore&docID=NCH1107021S5SD4HUC1I | title=The Brains behind Jane | work=Newcastle Herald | date=2 July 2011 | accessdate=25 November 2014 | author=Gregory, Helen}}</ref> | children = 2<ref>{{Cite news |url=http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/news-life/jane-caro-reveals-the-devastation-of-miscarriage-and-being-fired-while-pregnant/news-story/8442dfe7ad379838a01730dfd7c7c6cb |title=Jane Caro reveals the devastation of miscarriage, and being fired while pregnant |date=29 September 2015 |first=Jane |last=Caro |accessdate=14 February 2018}}</ref> | parents = |website = {{URL|http://janecaro.com.au|janecaro.com.au}} }} [[ഓസ്ട്രേലിയ]] ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റ് സോഷ്യൽ കമന്റേറ്ററും എഴുത്തുകാരിയും പ്രഭാഷകയുമാണ് '''കാതറിൻ ജെയ്ൻ കാരോ എ എം''' (ജനനം: 24 ജൂൺ 1957).<ref name="wwinaus">{{cite book |title=Who's Who in Australia |date=2018 |publisher=ConnectWeb}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1957 ൽ [[ലണ്ടൻ|ലണ്ടനിൽ]] ജനിച്ച കാരോ 1963 ൽ അഞ്ചുവയസ്സുള്ളപ്പോൾ മാതാപിതാക്കളോടൊപ്പം ഓസ്‌ട്രേലിയയിലേക്ക് കുടിയേറി. മക്വാരി യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയിൽ നിന്നും 1977 ൽ ഇംഗ്ലീഷ് സാഹിത്യത്തിൽ ബിരുദം നേടി.<ref name="smhrebel">{{cite news | url=http://www.smh.com.au/entertainment/books/a-rebel-generally-speaking-lunch-with-jane-caro-20110114-19r9m.html#ixzz3K5u8QwFJ | title=A rebel, generally speaking: Lunch with Jane Caro | work=The Sydney Morning Herald | date=15 January 2011 | accessdate=25 November 2014 | author=Dick, Tim}}</ref> == തൊഴിൽ ജീവിതം == കാറോ തന്റെ കരിയർ മാർക്കറ്റിംഗിൽ ആരംഭിച്ചു. എന്നിരുന്നാലും താമസിയാതെ പരസ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങി.<ref name="smhrebel" /><ref name="oz-tenqs">{{cite news | url=http://www.theaustralian.com.au/media/ten-questions-jane-caro/story-e6frg996-1226021058238 | title=Ten Questions: Jane Caro | newspaper=The Australian | date=14 March 2011 | accessdate=26 November 2014 | author-link=Caroline Overington|last=Overington|first= Caroline}}</ref> ചാനൽ സെവന്റെ സൺറൈസ്, എബിസി ടെലിവിഷന്റെ ചോദ്യോത്തരങ്ങൾ, ദി ഗ്രുൻ ട്രാൻസ്ഫറിലെ ഒരു സാധാരണ പാനൽലിസ്റ്റ് എന്നിവയിൽ കാരോ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. കാറോ വെസ്റ്റേൺ സിഡ്‌നി സർവകലാശാലയിലെ സ്കൂൾ ഓഫ് ഹ്യൂമാനിറ്റീസ് ആൻഡ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ ആർട്‌സിൽ പരസ്യ വ്യവസായത്തിലും പ്രഭാഷണങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>[http://www.uws.edu.au/hca/school_of_humanities_and_communication_arts/key_people/academic_staff_directory/jane_caro2 Jane Caro], ''University of Western Sydney''</ref> 2014-ലെ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് ഡേഞ്ചറസ് ഐഡിയസിൽ കാറോ ഒരു സ്പീക്കറായിരുന്നു.<ref>{{cite web|url=http://aaw.sydneyoperahouse.com/events/couldnt-say |title=What I Couldn't Say |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150105133149/http://aaw.sydneyoperahouse.com/events/couldnt-say |archivedate= 5 January 2015 }}</ref> അവർ NSW പബ്ലിക് എജ്യുക്കേഷൻ ഫൗണ്ടേഷൻ<ref>[http://www.publiceducationfoundation.org.au/ourpeople.htm Our People] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120412031341/http://www.publiceducationfoundation.org.au/ourpeople.htm |date=2012-04-12 }}, ''Public Education Foundation''</ref>, ബെൽ ഷേക്സ്പിയർ,<ref>[http://www.bellshakespeare.com.au/about/staff Staff & Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020232539/https://www.bellshakespeare.com.au/about/staff |date=2020-10-20 }}, ''Bell Shakespeare''</ref> എന്നിവയുടെ ബോർഡുകളിൽ അംഗമാണ് കൂടാതെ നാഷണൽ സെക്യുലർ ലോബിയുടെ അംബാസഡറുമാണ്.<ref>{{Cite web|title=Our Ambassadors - Jane Caro|url=https://www.nsl.org.au/about/our-ambassadors/jane-caro/|website=National Secular Lobby|accessdate=26 July 2021|archive-date=2022-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311045309/https://www.nsl.org.au/about/our-ambassadors/jane-caro/|url-status=dead}}</ref> ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ, കാറോയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത് വാൾ മീഡിയ മാനേജ്‌മെന്റാണ്.<ref>[http://wallmedia.com.au/jane-caro/ Jane Caro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308123048/https://wallmedia.com.au/jane-caro/ |date=2022-03-08 }} at Wall Media.</ref> പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ വക്താവായ കാരോ ഒരു ഫെമിനിസ്റ്റും നിരീശ്വരവാദിയുമാണ്.<ref name="twitt">[https://twitter.com/JaneCaro Jane Caro] at Twitter.</ref><ref>{{cite web |last1=CARO |first1=Jane |title=Jane Caro |url=https://twitter.com/JaneCaro/status/1089076772497289217 |website=Twitter |accessdate=27 January 2019 |date=26 January 2019 |quote=I am third generation atheist (at least) on my father’s side. Devout Methodist on my mothers, though she is now more of an atheist than my father who calls himself agnostic}}</ref>2019 ലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഫെഡറൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ടോണി ആബട്ടിനെതിരെ കാറോ മത്സരിക്കുമെന്ന് സൂചന ലഭിച്ചിരുന്നു. ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ജനപ്രതിനിധി സഭയിലെ തന്റെ ദീർഘകാല സിഡ്‌നി സീറ്റിനായി, വാറിംഗയുടെ ഡിവിഷനിൽ, പകരം ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഗ്രീൻസ്, സാറാ ഹാൻസൺ-യങ്ങിന് വേണ്ടി വോട്ട് ചെയ്യാൻ പരസ്യമായി വാദിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/australia-news/2018/oct/21/jane-caro-poised-to-run-against-tony-abbott-in-seat-of-warringah|title=Jane Caro poised to run against Tony Abbott in seat of Warringah|last=Davidson|first=Helen|date=21 October 2018|website=the Guardian|language=en|access-date=21 October 2018}}</ref> 2018-ൽ, 2018-ലെ വാക്ക്‌ലി അവാർഡുകളിൽ കാറോ വിമൻ ഇൻ ലീഡർഷിപ്പ് അവാർഡ് നേടി.<ref>{{cite web |title=Winners announced for 2018 Walkley Mid-Year Awards |url=http://www.walkleys.com/winners-announced-for-2018-walkley-mid-year-awards/ |website=The Walkley Foundation |accessdate=18 February 2019}}</ref> "ഒരു പത്രപ്രവർത്തക, സാമൂഹിക നിരൂപകൻ, രചയിതാവ് എന്നീ നിലകളിൽ ബ്രോഡ്കാസ്റ്റ് മീഡിയയ്ക്ക് നൽകിയ സുപ്രധാന സേവനത്തെ മാനിച്ച് 2019 ലെ ക്വീൻസ് ജന്മദിനത്തിൽ ഓർഡർ ഓഫ് ഓസ്‌ട്രേലിയ (AM) അംഗമായി അവളെ നിയമിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/2004587|title=Catherine Jane Caro|website=honours.pmc.gov.au|access-date=9 June 2019}}</ref> 2022ലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ഫെഡറൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ന്യൂ സൗത്ത് വെയിൽസിലെ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ സെനറ്റ് സീറ്റിലേക്ക് കാരോ ഒരു റീസൺ പാർട്ടി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി നിൽക്കുന്നു.<ref>{{cite news |last= Curtis |first= Katina |date= 24 February 2022 |title= 'We're heading in precisely the wrong direction': Jane Caro chases Senate spot |url= https://www.smh.com.au/politics/federal/we-re-heading-in-precisely-the-wrong-direction-jane-caro-chases-senate-spot-20220223-p59yul.html |work= The Sydney Morning Herald |access-date= 24 February 2022}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1957-ൽ ജനിച്ചവർ]] 3rl8n0dzefoug7h9hj5l19d95c46kpg 0 543050 4651483 3570480 2026-07-28T22:04:54Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651483 wikitext text/x-wiki {{PU|Church of the Pater Noster}} {{Infobox Buddhist temple|image=Church of the Pater Noster (Jerusalem)3007.jpg|caption=Central Exterior Staircase||location = [[ജെറുസലേം]]|religious_affiliation = [[റോമൻ കത്തോലിക്ക]]|website=|architecture=no}}'''ചർച്ച് ഓഫ് ദി പീറ്റർ നോസ്റ്റർ''' ( {{Lang-fr|Église du Pater Noster}} ) [[ജെറുസലേം|ജറുസലേമിലെ]] ഒലിവ് പർവതത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന [[കത്തോലിക്കാസഭ|ഒരു റോമൻ കത്തോലിക്കാ]] പള്ളിയാണ്. ഇത് ഒരു കാർമെലൈറ്റ് മഠത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്, ഇത് എലിയോനയുടെ സങ്കേതം എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു ( {{Lang-fr|Domaine de l'Eleona}} ). '''നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബൈസന്റൈൻ ചർച്ച് ഓഫ് എലിയോനയുടെ''' അവശിഷ്ടങ്ങൾക്ക് തൊട്ടടുത്തായി ചർച്ച് ഓഫ് ദി പീറ്റർ നോസ്റ്റർ നിൽക്കുന്നു. എലിയോനയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ വീണ്ടും കണ്ടെത്തുകയും അതിന്റെ മതിലുകൾ ഭാഗികമായി പുനർനിർമിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒട്ടോമൻ കീഴടങ്ങലിൽ പള്ളികളും മൊണാസ്ട്രിയും നിലകൊള്ളുന്ന ഭൂമി ഇന്ന് [[ഫ്രാൻസ്|ഫ്രാൻസിന്റെ]] ഉടമസ്ഥതയിലാണ്. == ബൈബിൾ പശ്ചാത്തലം == യേശുവിന്റെ പഠിപ്പിക്കലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒലിവ് പർവതത്തിൽ ഒരു ഗുഹയുണ്ടെന്ന് യോഹന്നാന്റെ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രവൃത്തികളിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്, പക്ഷേ പ്രത്യേകിച്ച് കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥനയല്ല. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Grotto_in_Church_of_the_Pater_Noster.JPG|ലഘുചിത്രം| യേശു തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥന പഠിപ്പിച്ച സ്ഥലമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്ന ഗ്രോട്ടോ.]] === കോൺസ്റ്റന്റൈൻ, ബൈസന്റൈൻ കാലഘട്ടം === യേശുക്രിസ്തുവിന്റെ സ്വർഗ്ഗാരോഹണത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കായി [[കോൺസ്റ്റന്റൈൻ ഒന്നാമൻ]] നിർമ്മിച്ച നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബസിലിക്കയുടെ സ്ഥലത്തിന് തൊട്ടടുത്താണ് ആധുനിക ചർച്ച് ഓഫ് പീറ്റർ നോസ്റ്റർ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് കോൺസ്റ്റന്റൈൻ അമ്മയായഹെലേന യുടെ നിർദ്ദേശത്തിൽ ആദ്യകാല4 നൂറ്റാണ്ടിൽ,നിർമ്മിച്ച അതിനെ ''ശിഷ്യന്മാരുടെ പള്ളി എന്ന്'' പേരിട്ടു. 4 നൂറ്റാണ്ടിനെ അന്ത്യത്തിൽ ഉണ്ടായ ''എലെന'' പള്ളിയെ അപേക്ഷിച്ച് . പുണ്യ എഗെരിഅ എന്ന ഇത ആണ് ഇന്ന് ലഭ്യമായ ഏറ്റവും പഴയ പള്ളി. ''ഇറ്റിനേറിയം ബർഡിഗാലെൻസ്'' ''[[സിർക]]'' 333 ലെ ബാര്ഡോ തീർത്ഥാടകനാണ് ഈ പള്ളിയെ പരാമർശിക്കുന്നത് [[കേസറിയായിലെ യൂസീബിയസ്|,]] കോൺസ്റ്റന്റൈൻ ഒലിവ് പർവതത്തിൽ ഒരു ഗുഹയ്ക്ക് മുകളിലൂടെ ഒരു പള്ളി പണിതതാണെന്നും അസൻഷനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നുവെന്നും ആണ് [[കേസറിയായിലെ യൂസീബിയസ്|സിസേറിയയിലെ]] ചരിത്രകാരനായ യൂസിബിയസ് വിവരിക്കുന്നത് . <ref>[https://books.google.com/books?id=sewoAAAAYAAJ&pg=PA416&lpg=PA416&dq=Eusebius+church+of+the+ascension&source=bl&ots=tdwJdnQAD7&sig=-NM6LgOlDPglHaYVAS99Uh935Lk&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result The Land and the Book.]</ref> 614- [[സസാനിയൻ സാമ്രാജ്യം|ൽ പേർഷ്യക്കാർ]] നശിപ്പിക്കുന്നതുവരെ പള്ളി കേടുകൂടാതെ നിലനിന്നു. === കുരിശുയുദ്ധ പള്ളി === യേശുവിന്റെ പഠിപ്പിക്കലിന്റെ ഓർമ്മ ഈ സൈറ്റുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, [[കുരിശുയുദ്ധങ്ങൾ|കുരിശുയുദ്ധകാലത്ത്]] ഇത് കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥനയുമായി മാത്രം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1106-ൽ കുരിശുയുദ്ധക്കാർ അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു ചെറിയ പ്രസംഗപീഠം നിർമ്മിച്ചു, 1152-ൽ ഒരു പള്ളി പണിതു.  [[ഡെന്മാർക്ക്|ഡാനിഷ്]] [[മെത്രാൻ|ബിഷപ്പ്]] ഓഫ് സ്വെൻഡ് Viborg നെ പള്ളി അകത്ത് അടക്കം ചെയ്തു . <ref>[[Peter Frederik Suhm|Suhm, Peter Frederik]] (1793): ''Historie af Danmark, vol. VI, fra Aar 1147 til 1152'', Copenhagen: Brødrende Berlings Trykkeri, page 102.</ref> [[സലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബി|1187-ൽ സുൽത്താൻ സലാഹുദ്ദീൻ]] ജറുസലേം ഉപരോധിക്കുന്നതിനിടെ കുരിശുയുദ്ധ കാലഘട്ടത്തിലെ പള്ളിക്ക് കനത്ത നാശനഷ്ടമുണ്ടായി, ഒടുവിൽ 1345 ഓടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയും നശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. === ആധുനിക പള്ളിയും അവശിഷ്ടങ്ങളും വീണ്ടെടുത്തു === 1851-ൽ, നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പള്ളിയുടെ ശേഷിച്ച കല്ലുകൾ യെഹോശാഫാത്ത് താഴ്‌വരയിലെ കല്ലറകൾക്കായി വിറ്റു. [[:fr:Héloïse de la Tour d'Auvergne|പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിൽ രാജകുമാരി ഔറേലിയ ബോസി]] ഡി ലാ ടൂർ ഡി ആവേർഗ്നെ (1809–1889) ഈ സ്ഥലം ഏറ്റെടുത്തു, ആദ്യകാല തീർത്ഥാടകർ സൂചിപ്പിച്ച ഗുഹയ്‌ക്കായി തിരച്ചിൽ ആരംഭിച്ചു. 1868 ൽ അവൾ ഒരു ക്ലോയിസ്റ്റർ നിർമ്മിക്കുകയും 1872 ൽ ഒരു കാർമലൈറ്റ് കോൺവെന്റ് സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. 1870 കളിൽ ഒരു കോൺവെന്റ് പള്ളി സ്ഥാപിച്ചു. 1910-ൽ പുരാതന ദേവാലയത്തിന്റെ അടിത്തറ ഒരുകാലത്ത് ആരാധനാകേന്ദ്രമായ ഗുഹയ്ക്ക് മുകളിലായി നിലകൊള്ളുന്നു. കോൺവെന്റ് സമീപത്തേക്ക് മാറ്റി 1915 ൽ [[ബൈസന്റൈൻ സാമ്രാജ്യം|ബൈസന്റൈൻ പള്ളിയുടെ പുനർനിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചു.]] 1927-ൽ ഫണ്ടുകൾ തീർന്നപ്പോൾ പുനർനിർമാണം നിർത്തിവച്ചു, എലിയോനയിലെ പുതുക്കിയ ചർച്ച് പൂർത്തിയായിട്ടില്ല.  ഫ്രഞ്ച് ആർക്കിടെക്റ്റ് {{Illm|Marcel Favier|fr}} പുരാതന സഭയുടെ പുനർനിർമ്മാണത്തിന്റെ ചുമതല വഹിച്ച അദ്ദേഹം 1926 സെപ്റ്റംബറിൽ ജറുസലേമിൽ എത്തി. <ref name="Favier">{{Cite web|url=https://israelvalley.com/2020/11/02/architecture-le-consulat-de-france-a-jerusalem-jouit-dune-position-et-dune-vue-exceptionnelles/|title=Architecture. Le Consulat de France à Jérusalem jouit d’une vue exceptionnelle.|access-date=16 December 2020|date=2 November 2020|website=israelvalley.com|language=fr}}</ref> ഔറേലിയ ബോസി രാജകുമാരി തന്റെ ജീവിതകാലത്ത് തനിക്കായി ഒരുക്കിയ ശവകുടീരം ആധുനിക പള്ളിയുടെ കവാടത്തിലാണ്. 1889-ൽ അവൾ ഫ്ലോറൻസിൽ വച്ച് മരിച്ചു, അവളുടെ അവസാന ആഗ്രഹപ്രകാരം 1957-ൽ അവളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ പള്ളിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. == രൂപകൽപ്പനയും ലേ .ട്ടും == [[പ്രമാണം:Church_of_the_Pater_Noster_-_Interior_view.JPG|ലഘുചിത്രം| ആധുനിക ചർച്ച് ഓഫ് പീറ്റർ നോസ്റ്ററിന്റെ ബലിപീഠം]] === നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബൈസന്റൈൻ പള്ളി === യഥാർത്ഥമായത് എങ്ങനെയായിരുന്നുവെന്ന് നന്നായി മനസ്സിലാക്കുന്ന തരത്തിൽ . നാലാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബൈസന്റൈൻ പള്ളി ഭാഗികമായി പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു, പള്ളിയുടെ അളവുകൾ ആദ്യത്തേതിനു തുല്യമാണ്, മൂന്ന് വാതിലുകൾക്ക് പുറത്തുള്ള പൂന്തോട്ടം ആട്രിയം ഏരിയയുടെ രൂപരേഖ നൽകുന്നു. യെരുശലേമിന്റെ നാശത്തെക്കുറിച്ചും [[രണ്ടാം വരവ്|രണ്ടാമത്തെ വരവിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള]] തന്റെ പ്രവചനം യേശു തന്റെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് വെളിപ്പെടുത്തിയെന്നാണ് ചില ക്രിസ്ത്യാനികൾ വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രോട്ടോയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന പടികൾ സഭയ്ക്കുള്ളത്. നിർഭാഗ്യവശാൽ, 1910 ൽ കണ്ടെത്തിയപ്പോൾ ഗ്രോട്ടോ അടങ്ങിയ ഗുഹ ഭാഗികമായി തകർന്നു. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ശവകുടീരമായും ഇത് ഭാഗികമായി മുറിക്കുന്നു. ബൈസന്റൈൻ പള്ളിയുടെ തെക്കേ വാതിലിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഇടതുവശത്ത് സ്നാപനത്തിന്റെ മൊസൈക് തറയുടെ ശകലങ്ങളുണ്ട്. === പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പള്ളി === പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ക്ലോയിസ്റ്റർ [[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] [[പിസ|പിസയിലെ]] കാമ്പോ സാന്റോയുടെ മാതൃകയിലാണ്.  ഇത് ഭാഗികമായി പുനർനിർമ്മിച്ച ബൈസന്റൈൻ പള്ളിയെ പടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്ത്, 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചെറിയ കോൺവെന്റ് പള്ളിയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കുന്നു. രാജകുമാരി ure റേലിയ ബോസിയുടെ ശവകുടീരം പള്ളിയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ വലതുവശത്ത് നോർത്തേക്സിന്റെ പടിഞ്ഞാറൻ ലാറ്ററൽ ചേംബറിൽ നിൽക്കുന്നു. === കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥന ഫലകങ്ങൾ === ക്ലോയിസ്റ്ററിന്റെ മതിലുകൾ, കോൺവെന്റ് പള്ളി, ഭാഗികമായി പുനർനിർമ്മിച്ച എലിയോന ചർച്ച് എന്നിവയെല്ലാം [[കർത്തൃപ്രാർത്ഥന|കർത്താവിന്റെ പ്രാർത്ഥന]] വഹിക്കുന്ന ഫലകങ്ങൾ മൊത്തം നൂറിലധികം ഭാഷകളിലും ഭാഷകളിലും പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. <ref>{{Cite web|url=http://www.christusrex.com/www2/baram/B-pater.html|title=The Convent of the Pater Noster|access-date=2009-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511181634/http://www.christusrex.com/www2/baram/B-pater.html|archive-date=2013-05-11}}</ref> == സ്ഥാനം == 18,000 ത്തോളം [[മുസ്‌ലിം|മുസ്ലീം]] അറബികളുള്ള ഒരു ചെറിയ ക്രിസ്ത്യൻ ന്യൂനപക്ഷമുള്ള ജറുസലേമിലെ അറ്റ്-തുർ ജില്ലയിലാണ് പള്ളി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. == ചിത്രശാല == <gallery> File:Jerusalem Batch 1 (757).jpg|<center>View from the [[cloister]]</center> File:Jerusalem Batch 1 (754).jpg|<center>The Lord's Prayer in many languages</center> File:Lord's Prayer - Greek.JPG|<center>The Lord's Prayer in [[Koine Greek|Biblical Greek]]</center> File:Padre Nostro latino.jpg|<center>The Lord's Prayer in Latin</center> File:Pater Noster.ogv|Pater Noster </gallery> == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist}} == പുറംകണ്ണികൾ == * [http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-pater-noster.htm പവിത്ര ലക്ഷ്യസ്ഥാനങ്ങൾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208223353/http://www.sacred-destinations.com/israel/jerusalem-church-of-pater-noster.htm |date=2010-02-08 }} * [https://web.archive.org/web/20090201100411/http://www.planetware.com/jerusalem/pater-noster-church-isr-jr-jpnc.htm ദി പീറ്റർ നോസ്റ്റർ ചർച്ച്] [[വർഗ്ഗം:കൃസ്തു]] [[വർഗ്ഗം:Category:ഇസ്രയേലിലെ ടൂറിസ്റ്റ് ആകർഷണങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:Category:ക്രിസ്തുമതത്തിന്റെ ചരിത്രം]] [[വർഗ്ഗം:Pages with unreviewed translations]] pnhkf76x6dbtno0k7pwpq9m4eyyyb17 0 629166 4651523 4569449 2026-07-29T04:53:25Z Vicharam 9387 4651523 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = T. G. Mohandas | image = TGMohandas.jpg | caption = Mohandas in May 2018 | birth_date = {{Birth-date and age|1955}} | birth_place = [[Cherthala]], [[Travancore–Cochin|State of Travancore–Cochin]] (present-day [[Alappuzha district|Alappuzha]], [[Kerala]]), India | nationality = [[India]]n | alma_mater = {{ubl|[[College of Engineering Trivandrum]] (B.Tech)|[[Government Law College, Ernakulam]] (LLB)}} | known_for = Public speaking, ideologue, journalism | website = {{URL|https://twitter.com/mohandastg|Official Twitter}} }} കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ എഞ്ചിനീയർ, അഭിഭാഷകൻ, സാമൂഹിക നിരൂപകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, പത്രപ്രവർത്തകൻ, ടെലിവിഷൻ അവതാരകൻ, സംഘപരിവാർ സഹയാത്രികൻ എന്നീ നിലകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയാണ് '''ടി. ജി. മോഹൻദാസ്''' (ജനനം 1955).<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2019/11/27/kerala-inspired-by-harvard-protest-students-walk-out-on-bjp-leader.html|title=Kerala: Inspired by Harvard protest, students walk out on BJP leader|website=The Week}}</ref> [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]<nowiki/>യുടെ ബൌദ്ധിക സെല്ലിന്റെ സംസ്ഥാന കൺവീനറും 1997 ൽ ഭാരതിയ വിചാര കേന്ദ്രത്തിന്റെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും 2006 ൽ അതിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റും ആയിരുന്നു മോഹൻദാസ്.<ref name="thenewsminute112876">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sfi-objects-bjp-sympathisers-event-university-asks-whats-wrong-hearing-all-views-112876|title=SFI objects to BJP sympathisers at event, university asks what's wrong in hearing all views|access-date=23 January 2020|last=25 November 2019 - 08:56|date=25 November 2019|publisher=The News Minute}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|author=Express News Service|date=9 August 2016|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/09/mohandas-is-convenerbjp-intellectual-cell-1507161.html|title=Mohandas is convener, BJP intellectual cell|work=The New Indian Express|access-date=21 July 2018}}</ref> വിദ്വേഷപ്രചാരണങ്ങളുടെ പേരിലും ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/news/kerala/2018/07/24/tg-mohandas-controversial-tweet-on-mob-lynching.html|title=ചുമ്മാതാണോ ജനം പശുക്കടത്തുകാരെ തല്ലിക്കൊല്ലുന്നത്; ട്വീറ്റുമായി മോഹൻദാസ്|website=Manoramanews}}</ref>. == പ്രത്യയശാസ്ത്രം == കുട്ടിക്കാലം മുതൽ [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം|ആർഎസ്എസുമായി]] സമ്പർക്കം പുലർത്തിയ അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും കേരളത്തിലെ ഹിന്ദുത്വ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശക്തമായ വക്താവായി തുടരുന്നു. [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] ബൌദ്ധിക സെല്ലിന്റെ സംസ്ഥാന കൺവീനറായി മോഹൻദാസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/conclave-south/2018/speaker-details?speaker=1412613|title=Conclave speaker|date=2018|website=India Today|access-date=2024-11-23|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726222028/https://www.indiatoday.in/conclave-south/2018/speaker-details?speaker=1412613|url-status=dead}}</ref> കുറച്ചുകാലം ''[[ജന്മഭൂമി ദിനപ്പത്രം|ജന്മഭൂമി]]'' എന്ന പത്രത്തിന്റെ ജനറൽ മാനേജരായിരുന്നു .<ref name=":0" /> == വിവാദ പ്രസ്താവനകൾ== ഡഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്ദറിൽ നടന്ന വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ടിജി മോഹൻദാസ് ഒരു സ്വകാര്യ ടിവി ചാനലിൽ നടത്തിയ അഭിപ്രായപ്രകടനം വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു. തുടർന്ന്, ഈ വിഷയത്തിൽ അന്വേഷണം നടത്താൻ കേരള സർക്കാർ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>https://www.asianetnews.com/kerala-news/home-minister-issues-directive-probe-against-t-g-mohandas-action-over-controversial-remarks-articleshow-8o6257l</ref><ref>https://indianexpress.com/article/india/rss-leader-tg-mohandas-jantar-mantar-protest-remarks-kerala-police-probe-10806414/</ref><ref>https://www.madhyamam.com/kerala/home-department-orders-probe-into-tg-mohandass-controversial-remark-1540985</ref> തനിക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ നാല് കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ നിരോധനാജ്ഞ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും പ്രക്ഷോഭകരികളോട് പിരിഞ്ഞ് പോകാൻ മൂന്ന് തവണ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടും പിരിഞ്ഞു പോയില്ലെങ്കിൽ വെടിവെക്കാൻ ഉത്തരവ് നൽകുകായും ചെയ്യുമായിരുന്നെന്നും പ്രക്ഷോഭകർ ക്രിമിനലുകളും ബലാത്സംഗം ചെയ്യുന്നവരുമാണെന്നും അവർ അഴിഞ്ഞാടുകയാണെന്നും യൂട്യൂബ് വീഡിയോയിലൂടെ മോഹൻദാസ് പറയുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/madhav-suresh-demands-arrest-tg-mohandas-neet-protest-controversy-umgnay4d</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/07/27/rss-leader-tg-mohandas-hate-speech-against-neet-protesters-kerala-govt-orders-investigation.html</ref> == നിയമ പോരാട്ടങ്ങൾ == * പാക്കിസ്ഥാനിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക ദുരിതാശ്വാസത്തിനായി 5 കോടി രൂപ സംഭാവന ചെയ്യാനുള്ള കേരള സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തതടക്കം നിരവധി പൊതുതാൽപ്പര്യ ഹർജികൾ അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] ഫയൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2011/oct/16/why-vs-flooded-pakistan-with-rs-5-crore-300739.html|title=A petition was filed at Kerala High Court by T G Mohandas, challenging the decision of the government to donate money to the neighbouring country|date=16 October 2011|website=The New Indian Express}}</ref> * 1950ലെ [[തിരുവിതാംകൂർ]] കൊച്ചി മതസ്ഥാപന നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ടി. ജി. മോഹൻദാസ് 2015 നവംബറിൽ [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]<nowiki/>യിൽ റിട്ട് ഹർജി നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/oct/13/supreme-court-issues-notice-to-kerala-on-devaswom-board-1884903.html|title=Supreme Court issues notice to Kerala on Devaswom Board|date=13 October 2018|website=The New Indian Express}}</ref><ref name="mathrubhumi2719412">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/t-g-mohandas-controversy-speech-call-to-riot-1.2719412|website=Mathrubhumi|script-title=ml:തെരുവിൽ കലാപം നടത്താതെ ഹിന്ദുവിന് നീതി കിട്ടില്ല- ടി.ജി മോഹൻദാസിന്റെ പ്രസംഗം വിവാദമായി}}</ref> * പി. പരമേശ്വരനെ വധിക്കാൻ [[അബ്ദുന്നാസർ മഅദനി]] ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെന്നാരോപിച്ച് 2013ൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേസിൽ ഫലപ്രദമായ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട് 2017 ഫെബ്രുവരിയിൽ അദ്ദേഹം [[എറണാകുളം]] മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ ഹർജി നൽകിയിരുന്നു. മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ നൽകിയ ഹർജിയിൽ [[എറണാകുളം]] സെൻട്രൽ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും അന്വേഷണം ക്രൈം ബ്രാഞ്ചിന് കൈമാറുകയും ചെയ്തു. [[സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ|സിബിഐ]] അന്വേഷണത്തിനായി അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി]] സമീപിച്ചു<ref name="timesofindia2909201500">{{Cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31811&articlexml=No-evidence-on-Madanis-plot-29092015004064|title=The Times Group|website=The Times of India}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=April 2024}}</ref> * ശബരിമല ക്ഷേത്രത്തിൽ ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവർ പ്രവേശിക്കുന്നത് നിരോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി]] ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യുകയും ഈ ഹർജി സമൂഹത്തിന്റെ മതേതര ഘടനയെ ശല്യപ്പെടുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ് കോടതി ഹർജി തള്ളുകയും ചെയ്തു.<ref name="ndtv1946324">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-a-secular-temple-says-left-government-in-kerala-1946324|title=Sabarimala A Secular Temple, Says Left Government in Kerala|website=NDTV.com}}</ref><ref name="indianexpress5424347">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-row-kerala-hc-rejects-petition-to-ban-entry-of-non-hindus-5424347/|title=Sabarimala row: Kerala HC rejects petition to ban entry of non-Hindus|date=30 October 2018}}</ref><ref name="newindianexpress1905673">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/dec/01/hc-admits-plea-seeking-ban-on-non-hindus-entry-1905673.html|title=Sabarimala: Kerala HC admits plea seeking ban on non-Hindus' entry|website=The New Indian Express}}</ref> == പ്രവൃത്തികൾ == ഇന്ത്യൻ തത്ത്വചിന്ത, രാഷ്ട്രീയം, സമൂഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ടി. ജി. മോഹൻദാസ് നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. വാരികകളായ ''കേസരി'' , ''[[കലാകൗമുദി|കലാകൌമുദി]]'', ഓർഗനൈസർ, ''[[മാതൃഭൂമി ദിനപ്പത്രം|മാതൃഭൂമി]]'', ''[[മംഗളം ദിനപ്പത്രം|മംഗളം]]'', ''[[കേരളകൗമുദി ദിനപ്പത്രം|കേരള കൌമുദി]]'', ''[[ജന്മഭൂമി ദിനപ്പത്രം|ജന്മഭൂമി]]'' തുടങ്ങിയ വാർത്താ ദിനപത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ തുടർച്ചയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="20180405chandrikadaily">{{Cite web|url=http://www.chandrikadaily.com/case-against-tg-mohandas-for-communal-riot-call.html|title=കലാപാഹ്വാനം: ബി.ജെ.പി നേതാവ് ടി.ജി മോഹൻദാസിനെതിരെ ഡി.ജി.പിക്ക് പരാതി|last=desk 1|first=web|date=5 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mediaonetv.in/kerala/2019/11/28/student-protest-against-tg-mohandas-in-central-university-of-kerala|title=Kerala Central University students boycotts against TG Mohandas|last=AJ|date=28 November 2019|website=mediaone|language=ml|trans-title=Harvard Model boycotts students against TG Mohandas}}</ref><ref name="thenewsminute113029">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/taking-cue-harvard-kerala-central-uni-students-walk-out-talk-pro-bjp-guest-113029|title=Taking cue from Harvard, Kerala Central Uni students walk out of talk by pro-BJP guest|access-date=23 January 2020|last=27 November 2019 - 16:00|date=27 November 2019|publisher=The News Minute}}</ref> [[ജനം ടി.വി.|ജനം ടിവി]]<nowiki/>യിൽ, എല്ലാ ശനിയാഴ്ചകളിലും 8.30PM IST-നു പൊളിച്ചെഴുത്ത് എന്ന ടിവി പരിപാടി അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.https://marunadanmalayalee.com/story-on-janam-tv-50315 യൂട്യൂബിൽ പത്രിക എന്ന ഒരു പങ്തിയും എ.ബി.സി മലയാളം ചാനലിലെ സംഭാഷണങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == 2017ൽ [[ജനം ടി.വി.|ജനം ടിവി]] പോളിചെഴുത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ടിവി പരിപാടിക്ക് മികച്ച സാമൂഹിക വിമർശന പരിപാടി വിഭാഗത്തിൽ പത്താം തിക്കുറിശി ഫൌണ്ടേഷൻ അവാർഡ് ലഭിച്ചു.  <ref name=janamtv80053518>{{Cite news|url=https://janamtv.com/80053518/|trans-title=Thikkurissy foundation award won by TG Mohandas|title=തിക്കുറിശ്ശി ഫൗണ്ടേഷൻ പുരസ്കാരം പൊളിച്ചെഴുത്തിന്|date=9 March 2017|work=Janam TV -|access-date=22 July 2018|language=ml|quote=The Thikkurissi Foundation today announced its 10th Visual Media Awards. The award for the best social criticism programme was won by TG Mohandas's 'Polichezhuthu' on Janam TV.}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ഡേവിഡ് ഫ്രാവലി|ഡേവിഡ് ഫ്രോളി]] * [[കോൻറാഡ് എസ്റ്റ്|കോയ്ന്രാഡ് എൽസ്റ്റ്]] * [[പി. പരമേശ്വരൻ]] * [[കുമ്മനം രാജശേഖരൻ]] == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://indiankanoon.org/doc/64595022/ T.G.Mohandas vs കൊച്ചിൻ ദേവസ്വോം ബോർഡ്] * [https://indiankanoon.org/doc/172776527/ T.G.Mohandas vs യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ 31 ജൂലൈ 2012] {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ അവതാരകർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രിയ സ്വയം സേവക സംഘ പ്രചാരകൻ]] [[വർഗ്ഗം:വലത്-പക്ഷ രാഷ്ട്രീയം]] ebdsce3b509xj9z8e7ptyd8glxrbvnv 4651529 4651523 2026-07-29T06:13:42Z Vicharam 9387 /* വിവാദ പ്രസ്താവനകൾ */ 4651529 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = T. G. Mohandas | image = TGMohandas.jpg | caption = Mohandas in May 2018 | birth_date = {{Birth-date and age|1955}} | birth_place = [[Cherthala]], [[Travancore–Cochin|State of Travancore–Cochin]] (present-day [[Alappuzha district|Alappuzha]], [[Kerala]]), India | nationality = [[India]]n | alma_mater = {{ubl|[[College of Engineering Trivandrum]] (B.Tech)|[[Government Law College, Ernakulam]] (LLB)}} | known_for = Public speaking, ideologue, journalism | website = {{URL|https://twitter.com/mohandastg|Official Twitter}} }} കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ എഞ്ചിനീയർ, അഭിഭാഷകൻ, സാമൂഹിക നിരൂപകൻ, എഴുത്തുകാരൻ, പത്രപ്രവർത്തകൻ, ടെലിവിഷൻ അവതാരകൻ, സംഘപരിവാർ സഹയാത്രികൻ എന്നീ നിലകളിൽ അറിയപ്പെടുന്ന വ്യക്തിയാണ് '''ടി. ജി. മോഹൻദാസ്''' (ജനനം 1955).<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/india/2019/11/27/kerala-inspired-by-harvard-protest-students-walk-out-on-bjp-leader.html|title=Kerala: Inspired by Harvard protest, students walk out on BJP leader|website=The Week}}</ref> [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]]<nowiki/>യുടെ ബൌദ്ധിക സെല്ലിന്റെ സംസ്ഥാന കൺവീനറും 1997 ൽ ഭാരതിയ വിചാര കേന്ദ്രത്തിന്റെ ജനറൽ സെക്രട്ടറിയും 2006 ൽ അതിന്റെ വൈസ് പ്രസിഡന്റും ആയിരുന്നു മോഹൻദാസ്.<ref name="thenewsminute112876">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/sfi-objects-bjp-sympathisers-event-university-asks-whats-wrong-hearing-all-views-112876|title=SFI objects to BJP sympathisers at event, university asks what's wrong in hearing all views|access-date=23 January 2020|last=25 November 2019 - 08:56|date=25 November 2019|publisher=The News Minute}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|author=Express News Service|date=9 August 2016|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2016/aug/09/mohandas-is-convenerbjp-intellectual-cell-1507161.html|title=Mohandas is convener, BJP intellectual cell|work=The New Indian Express|access-date=21 July 2018}}</ref> വിദ്വേഷപ്രചാരണങ്ങളുടെ പേരിലും ഇദ്ദേഹം അറിയപ്പെടുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/news/kerala/2018/07/24/tg-mohandas-controversial-tweet-on-mob-lynching.html|title=ചുമ്മാതാണോ ജനം പശുക്കടത്തുകാരെ തല്ലിക്കൊല്ലുന്നത്; ട്വീറ്റുമായി മോഹൻദാസ്|website=Manoramanews}}</ref>. == പ്രത്യയശാസ്ത്രം == കുട്ടിക്കാലം മുതൽ [[രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക സംഘം|ആർഎസ്എസുമായി]] സമ്പർക്കം പുലർത്തിയ അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും കേരളത്തിലെ ഹിന്ദുത്വ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശക്തമായ വക്താവായി തുടരുന്നു. [[ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി]] ബൌദ്ധിക സെല്ലിന്റെ സംസ്ഥാന കൺവീനറായി മോഹൻദാസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/conclave-south/2018/speaker-details?speaker=1412613|title=Conclave speaker|date=2018|website=India Today|access-date=2024-11-23|archive-date=2020-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726222028/https://www.indiatoday.in/conclave-south/2018/speaker-details?speaker=1412613|url-status=dead}}</ref> കുറച്ചുകാലം ''[[ജന്മഭൂമി ദിനപ്പത്രം|ജന്മഭൂമി]]'' എന്ന പത്രത്തിന്റെ ജനറൽ മാനേജരായിരുന്നു .<ref name=":0" /> == വിവാദ പ്രസ്താവനകൾ== ഡഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്ദറിൽ നടന്ന വിദ്യാർഥി പ്രക്ഷോഭവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ടിജി മോഹൻദാസ് 'പത്രിക' എന്ന യൂട്യൂബ് പംക്തിയിലൂടെ നടത്തിയ അഭിപ്രായപ്രകടനം വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചു. തുടർന്ന്, ഈ വിഷയത്തിൽ അന്വേഷണം നടത്താൻ കേരള സർക്കാർ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു.<ref>https://www.asianetnews.com/kerala-news/home-minister-issues-directive-probe-against-t-g-mohandas-action-over-controversial-remarks-articleshow-8o6257l</ref><ref>https://indianexpress.com/article/india/rss-leader-tg-mohandas-jantar-mantar-protest-remarks-kerala-police-probe-10806414/</ref><ref>https://www.madhyamam.com/kerala/home-department-orders-probe-into-tg-mohandass-controversial-remark-1540985</ref> തനിക്ക് അധികാരമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ നാല് കിലോമീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ നിരോധനാജ്ഞ പ്രഖ്യാപിക്കുകയും പ്രക്ഷോഭകരികളോട് പിരിഞ്ഞ് പോകാൻ മൂന്ന് തവണ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടും പിരിഞ്ഞു പോയില്ലെങ്കിൽ വെടിവെക്കാൻ ഉത്തരവ് നൽകുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നെന്നും പ്രക്ഷോഭകർ ക്രിമിനലുകളും ബലാത്സംഗം ചെയ്യുന്നവരുമാണെന്നും അവർ അഴിഞ്ഞാടുകയാണെന്നും യൂട്യൂബ് വീഡിയോയിലൂടെ മോഹൻദാസ് പറയുകയുണ്ടായി.<ref>https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/madhav-suresh-demands-arrest-tg-mohandas-neet-protest-controversy-umgnay4d</ref><ref>https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2026/07/27/rss-leader-tg-mohandas-hate-speech-against-neet-protesters-kerala-govt-orders-investigation.html</ref> == നിയമ പോരാട്ടങ്ങൾ == * പാക്കിസ്ഥാനിലെ വെള്ളപ്പൊക്ക ദുരിതാശ്വാസത്തിനായി 5 കോടി രൂപ സംഭാവന ചെയ്യാനുള്ള കേരള സർക്കാരിന്റെ തീരുമാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തതടക്കം നിരവധി പൊതുതാൽപ്പര്യ ഹർജികൾ അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി|കേരള ഹൈക്കോടതിയിൽ]] ഫയൽ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2011/oct/16/why-vs-flooded-pakistan-with-rs-5-crore-300739.html|title=A petition was filed at Kerala High Court by T G Mohandas, challenging the decision of the government to donate money to the neighbouring country|date=16 October 2011|website=The New Indian Express}}</ref> * 1950ലെ [[തിരുവിതാംകൂർ]] കൊച്ചി മതസ്ഥാപന നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾ ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ടി. ജി. മോഹൻദാസ് 2015 നവംബറിൽ [[കേരള ഹൈക്കോടതി]]<nowiki/>യിൽ റിട്ട് ഹർജി നൽകി.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/oct/13/supreme-court-issues-notice-to-kerala-on-devaswom-board-1884903.html|title=Supreme Court issues notice to Kerala on Devaswom Board|date=13 October 2018|website=The New Indian Express}}</ref><ref name="mathrubhumi2719412">{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/t-g-mohandas-controversy-speech-call-to-riot-1.2719412|website=Mathrubhumi|script-title=ml:തെരുവിൽ കലാപം നടത്താതെ ഹിന്ദുവിന് നീതി കിട്ടില്ല- ടി.ജി മോഹൻദാസിന്റെ പ്രസംഗം വിവാദമായി}}</ref> * പി. പരമേശ്വരനെ വധിക്കാൻ [[അബ്ദുന്നാസർ മഅദനി]] ഗൂഢാലോചന നടത്തിയെന്നാരോപിച്ച് 2013ൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത കേസിൽ ഫലപ്രദമായ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട് 2017 ഫെബ്രുവരിയിൽ അദ്ദേഹം [[എറണാകുളം]] മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ ഹർജി നൽകിയിരുന്നു. മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ നൽകിയ ഹർജിയിൽ [[എറണാകുളം]] സെൻട്രൽ പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുകയും അന്വേഷണം ക്രൈം ബ്രാഞ്ചിന് കൈമാറുകയും ചെയ്തു. [[സെൻട്രൽ ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇൻവെസ്റ്റിഗേഷൻ|സിബിഐ]] അന്വേഷണത്തിനായി അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി]] സമീപിച്ചു<ref name="timesofindia2909201500">{{Cite web|url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31811&articlexml=No-evidence-on-Madanis-plot-29092015004064|title=The Times Group|website=The Times of India}}{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=April 2024}}</ref> * ശബരിമല ക്ഷേത്രത്തിൽ ഹിന്ദുക്കളല്ലാത്തവർ പ്രവേശിക്കുന്നത് നിരോധിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അദ്ദേഹം [[കേരള ഹൈക്കോടതി]] ഒരു ഹർജി ഫയൽ ചെയ്യുകയും ഈ ഹർജി സമൂഹത്തിന്റെ മതേതര ഘടനയെ ശല്യപ്പെടുത്താൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞ് കോടതി ഹർജി തള്ളുകയും ചെയ്തു.<ref name="ndtv1946324">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/sabarimala-a-secular-temple-says-left-government-in-kerala-1946324|title=Sabarimala A Secular Temple, Says Left Government in Kerala|website=NDTV.com}}</ref><ref name="indianexpress5424347">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/sabarimala-row-kerala-hc-rejects-petition-to-ban-entry-of-non-hindus-5424347/|title=Sabarimala row: Kerala HC rejects petition to ban entry of non-Hindus|date=30 October 2018}}</ref><ref name="newindianexpress1905673">{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/dec/01/hc-admits-plea-seeking-ban-on-non-hindus-entry-1905673.html|title=Sabarimala: Kerala HC admits plea seeking ban on non-Hindus' entry|website=The New Indian Express}}</ref> == പ്രവൃത്തികൾ == ഇന്ത്യൻ തത്ത്വചിന്ത, രാഷ്ട്രീയം, സമൂഹം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ടി. ജി. മോഹൻദാസ് നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. വാരികകളായ ''കേസരി'' , ''[[കലാകൗമുദി|കലാകൌമുദി]]'', ഓർഗനൈസർ, ''[[മാതൃഭൂമി ദിനപ്പത്രം|മാതൃഭൂമി]]'', ''[[മംഗളം ദിനപ്പത്രം|മംഗളം]]'', ''[[കേരളകൗമുദി ദിനപ്പത്രം|കേരള കൌമുദി]]'', ''[[ജന്മഭൂമി ദിനപ്പത്രം|ജന്മഭൂമി]]'' തുടങ്ങിയ വാർത്താ ദിനപത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ തുടർച്ചയായി പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു.<ref name="20180405chandrikadaily">{{Cite web|url=http://www.chandrikadaily.com/case-against-tg-mohandas-for-communal-riot-call.html|title=കലാപാഹ്വാനം: ബി.ജെ.പി നേതാവ് ടി.ജി മോഹൻദാസിനെതിരെ ഡി.ജി.പിക്ക് പരാതി|last=desk 1|first=web|date=5 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mediaonetv.in/kerala/2019/11/28/student-protest-against-tg-mohandas-in-central-university-of-kerala|title=Kerala Central University students boycotts against TG Mohandas|last=AJ|date=28 November 2019|website=mediaone|language=ml|trans-title=Harvard Model boycotts students against TG Mohandas}}</ref><ref name="thenewsminute113029">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/taking-cue-harvard-kerala-central-uni-students-walk-out-talk-pro-bjp-guest-113029|title=Taking cue from Harvard, Kerala Central Uni students walk out of talk by pro-BJP guest|access-date=23 January 2020|last=27 November 2019 - 16:00|date=27 November 2019|publisher=The News Minute}}</ref> [[ജനം ടി.വി.|ജനം ടിവി]]<nowiki/>യിൽ, എല്ലാ ശനിയാഴ്ചകളിലും 8.30PM IST-നു പൊളിച്ചെഴുത്ത് എന്ന ടിവി പരിപാടി അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നു.https://marunadanmalayalee.com/story-on-janam-tv-50315 യൂട്യൂബിൽ പത്രിക എന്ന ഒരു പങ്തിയും എ.ബി.സി മലയാളം ചാനലിലെ സംഭാഷണങ്ങളിലും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == 2017ൽ [[ജനം ടി.വി.|ജനം ടിവി]] പോളിചെഴുത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ടിവി പരിപാടിക്ക് മികച്ച സാമൂഹിക വിമർശന പരിപാടി വിഭാഗത്തിൽ പത്താം തിക്കുറിശി ഫൌണ്ടേഷൻ അവാർഡ് ലഭിച്ചു.  <ref name=janamtv80053518>{{Cite news|url=https://janamtv.com/80053518/|trans-title=Thikkurissy foundation award won by TG Mohandas|title=തിക്കുറിശ്ശി ഫൗണ്ടേഷൻ പുരസ്കാരം പൊളിച്ചെഴുത്തിന്|date=9 March 2017|work=Janam TV -|access-date=22 July 2018|language=ml|quote=The Thikkurissi Foundation today announced its 10th Visual Media Awards. The award for the best social criticism programme was won by TG Mohandas's 'Polichezhuthu' on Janam TV.}}</ref> == ഇതും കാണുക == * [[ഡേവിഡ് ഫ്രാവലി|ഡേവിഡ് ഫ്രോളി]] * [[കോൻറാഡ് എസ്റ്റ്|കോയ്ന്രാഡ് എൽസ്റ്റ്]] * [[പി. പരമേശ്വരൻ]] * [[കുമ്മനം രാജശേഖരൻ]] == പരാമർശങ്ങൾ == {{Reflist|30em}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://indiankanoon.org/doc/64595022/ T.G.Mohandas vs കൊച്ചിൻ ദേവസ്വോം ബോർഡ്] * [https://indiankanoon.org/doc/172776527/ T.G.Mohandas vs യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ 31 ജൂലൈ 2012] {{Authority Control}} [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ അവതാരകർ]] [[വർഗ്ഗം:ആലപ്പുഴ ജില്ലയിൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] [[വർഗ്ഗം:1955-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:രാഷ്ട്രിയ സ്വയം സേവക സംഘ പ്രചാരകൻ]] [[വർഗ്ഗം:വലത്-പക്ഷ രാഷ്ട്രീയം]] j2tts2gma44b7og1xs32i1gywggrp1a 0 629798 4651522 4544219 2026-07-29T04:25:13Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651522 wikitext text/x-wiki {{Needs Image}} കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള കായിക താരങ്ങൾക്കു വേണ്ടി [[കേരള സർക്കാർ]] 2018ൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ പുരസ്കാരമാണ് '''ജി.വി. രാജ പുരസ്കാരം.'''<ref name=aninews-1">{{cite web|url = https://www.aninews.in/news/sports/others/kerala-announces-sports-awards-muhammad-anas-wins-gv-raja-award20200116133825/|title = Kerala announces sports awards, Muhammad Anas wins GV Raja award|publisher = Asian News International(ANI)|date = 2020-01-16|language = ഇംഗ്ലീഷ്|access-date = 2024-12-04|archive-date = 2021-11-29|archive-url = https://web.archive.org/web/20211129091443/https://www.aninews.in/news/sports/others/kerala-announces-sports-awards-muhammad-anas-wins-gv-raja-award20200116133825/|url-status = bot: unknown}}</ref><ref name=sportstar-1">{{cite web|url = https://sportstar.thehindu.com/hockey/kerala-honours-sreejesh-with-lt-col-gv-raja-award/article7888383.ece |title =Kerala honours Sreejesh with Lt Col GV Raja Award|publisher = sport Star(The hindu)|date = 2017-11-15|language = ഇംഗ്ലീഷ്}}</ref> [[കേരള സംസ്ഥാന സ്പോർട്സ് കൗൺസിൽ]] വഴി നല്കുന്ന ഈ പുരസ്കാരം സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കായിക ബഹുമതിയാണ്. കേരള സംസ്ഥാന സ്പോർട്സ് കൗൺസിൽ സ്ഥാപക പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ലെഫ്. കേണൽ [[ഗോദവർമ്മ രാജ|ഗോദവർമ്മ രാജയുടെ]] സ്മാരകാർത്ഥമാണ് ഈ പുരസ്കാരം ഏർപ്പെടുത്തിയത്. ദേശീയ- അന്തർദേശീയ തലങ്ങളിൽ മികവുകൾ കരസ്ഥമാക്കിയ കളിക്കാർക്കുള്ള ഈ പുരസ്കാരം മൂന്നു ലക്ഷം രൂപയും ഫലകവും പ്രശംസാപത്രവും അടങ്ങുന്നതാണ്.<ref name=prdlive-1">{{cite web|url = https://prdlive.kerala.gov.in/news/136499|title = കുഞ്ഞ് മുഹമ്മദിനും മയൂഖ ജോണിക്കും ജി.വി രാജ പുരസ്കാരം|publisher = PRD,Kerala Gov|date = 2021-02-19|language = മലയാളം|access-date = 2024-12-04|archive-date = 2024-12-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20241207091145/https://prdlive.kerala.gov.in/news/136499|url-status = dead}}</ref><ref name=prdlive-2">{{cite web|url = https://prdlive.kerala.gov.in/news/136499|title = ജി.വി. രാജ അവാർഡ് വിതരണം|publisher = PRD,Kerala Gov|date = 2023-03-18|language = മലയാളം|access-date = 2024-12-04|archive-date = 2024-12-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20241207091145/https://prdlive.kerala.gov.in/news/136499|url-status = dead}}</ref> ഓരോ വർഷവും മികച്ച പുരുഷ താരത്തിനും വനിതാ താരത്തിനും മികച്ച കൊച്ചിനും പുറമെ, മികച്ച സ്പോർട് റിപ്പോർട്ടർക്കും ഈ അവാർഡ് നല്കപ്പെടുന്നു.<ref name=asianetnews-1">{{cite web|url = https://www.asianetnews.com/other-sports/gv-raja-awards-joby-george-q46qlu|title = ജോബി ജോർജിന് ജി വി രാജ പുരസ്കാരം; അവാർഡ് ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ് റിപ്പോർട്ടിംഗിന്.|publisher = Asianet|date = 2020-01-16|language = മലയാളം|access-date = 2024-12-04|archive-date = 2020-11-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20201127175139/https://www.asianetnews.com/other-sports/gv-raja-awards-joby-george-q46qlu|url-status = bot: unknown}}</ref><ref name=newindianexpress-1">{{cite web|url = https://www.newindianexpress.com/kerala/2019/Feb/27/g-v-raja-awards-for-2017-for-jinson-johnson-and-neena-v-1944624.html|title =G V Raja Awards for 2017 for Jinson Johnson and Neena V|publisher = New Indian Express|date = 2019-02-28|language = ഇംഗ്ലീഷ്}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} ==പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ== * [https://dsya.kerala.gov.in/award/award_winners/5 Kerala Olympians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241207020052/https://dsya.kerala.gov.in/award/award_winners/5 |date=2024-12-07 }} * [https://imagestest.thehindu.co.in/details-page.php?id=203449909&highlights=AKSHAYA%20AWARD%202004 GV RAJA AWARDS ANILDA THOMAS ROOPESH KUMAR KERALA]{{പ്രവർത്തിക്കാത്ത കണ്ണി|date=ഡിസംബർ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ പുരസ്കാരങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള സർക്കാറിൻ്റെ ഔദ്യോഗിക പുരസ്കാരങ്ങൾ]] ek9e7umlv6dss3bzc54ayao3zbpd1gg 0 650142 4651557 4648042 2026-07-29T07:21:49Z InternetArchiveBot 146798 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 4651557 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ജുമ അൽ മാജിദ് | other_names = | image = Juma-al-majid.png | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1930}} | birth_place = | death_date = | nationality = ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റ്സ് | education = | occupation = ജുമ അൽ മാജിദ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനും ഉടമസ്ഥനും | spouse = | children = ഹന , ഖാലിദ് അൽ മാജിദ് <ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/juma-al-majid--a-philanthropist-a-restorer-of-heritage-1.63821143|title=Juma Al Majid — A philanthropist, a restorer of heritage|first=Shafaat|last=Shahbandari|website=Gulf News}}</ref> | parents = | relatives = | website = {{url|https://www.al-majid.com}}<ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/uae/juma-al-majid--a-philanthropist-a-restorer-of-heritage-1.63821143 | title=Juma al Majid — A philanthropist, a restorer of heritage | date=8 May 2019 |website=Gulf News}}</ref><ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/uae/who-is-juma-al-majid-from-humble-beginnings-as-the-son-of-a-pearl-diver-to-leading-dubai-business-magnate-philanthropist-1.1557308020028 | title=Who is Juma al Majid? From humble beginnings as the son of a pearl diver, to leading Dubai business magnate, philanthropist | date=8 May 2019 |website=Gulf News}}</ref><ref>{{cite web | url=https://gulfnews.com/entertainment/arts-culture/knowledge-should-not-be-for-sale-juma-al-majid-1.2097395 | title=Knowledge should not be for sale: Juma al Majid | date=28 September 2017 |website=Gulf News}}</ref> | networth = }} [[UAE|ഐക്യ അറബ് എമിറേറ്റിലെ]] ഒരു പ്രമുഖ ബിസിനസുകാരനും രാഷ്ട്രീയ ഉപദേഷ്ടാവും ജീവകാരുണ്യപ്രവർത്തകനുമാണ് ജുമാ അൽ മാജിദ് (ജനനം:1930, ദുബായ്, യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്). <ref>{{cite book |title=Dubai: The Vulnerability of Success |url=https://archive.org/details/dubaivulnerabili0000davi |last=Davidson |first=Christopher M. |page=[https://archive.org/details/dubaivulnerabili0000davi/page/156 156] |year=2009 |publisher=[[Columbia University Press]] |isbn=978-0-231-70035-1 }}</ref> ജുമാ അൽ മാജിദ് ഹോൾഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്ഥാപകനും ചെയർമാനുമാണ്. 2016 ൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ധനികരായ അറബികളിൽ ഒരാളായി അൽ മാജിദ് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു.<ref>{{cite web|url=http://www.forbesmiddleeast.com/en/lists/people/pname/juma-al-majid/pid/13171/|title=The World's Richest Arabs|work=Forbes Middle East|access-date=23 November 2016|archive-date=24 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124024651/http://www.forbesmiddleeast.com/en/lists/people/pname/juma-al-majid/pid/13171/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/who-is-juma-al-majid-from-humble-beginnings-as-the-son-of-a-pearl-diver-to-leading-dubai-business-magnate-philanthropist-1.1557308020028|title=Who is Juma Al Majid? From humble beginnings as the son of a pearl diver, to leading Dubai business magnate, philanthropist|website=Gulf News|date=8 May 2019 }}</ref><ref name="auto3">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/business/juma-al-majid-a-life-in-service-1.717158|title=Juma Al Majid: A life in service|website=Gulf News|date=24 November 2010 }}</ref> യുഎഇ സമ്പദ് വ്യവസ്ഥയുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും പുരോഗതിക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്. വ്യാപാരം, ഉൽപ്പാദനം, റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് എന്നിവയിൽ താൽപ്പര്യമുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന കൂട്ടായ്മയായ ജുമാ അൽ മാജിദ് ഗ്രൂപ്പ് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യപരിപാലനം, മേഖലയിലെ സാംസ് കാരികവും സാമൂഹികവുമായ സംരംഭങ്ങളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും ജുമ അൽ മാജിദിന് അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.<ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/books/juma-al-majid-s-quest-for-universal-knowledge-brings-the-world-s-treasures-online-1.721033|title=Juma Al Majid's quest for universal knowledge brings the world's treasures online|first=Melissa|last=Gronlund|website=The National}}</ref> ദുബായ് ഇക്കണോമിക് കൗൺസിൽ ചെയർമാൻ, യുഎഇ സെൻട്രൽ ബാങ്ക് വൈസ് ചെയർമാൻ, എമിറേറ്റ്സ് ബാങ്ക് ഇന്റർനാഷണൽ ലിമിറ്റഡ് വൈസ് ചെയർമാൻ, ദുബായ് ചേംബർ ഓഫ് കൊമേഴ്സ് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രി ഡയറക്ടർ, അൽ-നിസ്ർ പബ്ലിഷിംഗ് (ഗൾഫ് ന്യൂസ്) ബോർഡ് അംഗം തുടങ്ങിയ പദവികൾ വഹിച്ചു. <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/article/376009|title=Dubai Chamber Of Commerce And Industry Restructured As Three Separate Entities To Support The City's Ambitions As A Global Business Hub|website=Entrepreneur|date=30 June 2021|access-date=2025-01-24|archive-date=2023-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412050004/https://www.entrepreneur.com/article/376009|url-status=dead}}</ref><ref name="auto2">{{Cite web|url=https://gulfnews.com/entertainment/arts-culture/knowledge-should-not-be-for-sale-juma-al-majid-1.2097395|title=Knowledge should not be for sale: Juma Al Majid|website=Gulf News|date=28 September 2017 }}</ref> 1950 ൽ അദ്ദേഹം ജുമാ അൽ മാജിദ് ഹോൾഡിംഗ് ഗ്രൂപ്പ് സ്ഥാപിച്ചു. ഇത് പിന്നീട് മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സ്ഥാപനങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ്, ട്രാവൽ ആൻഡ് ടൂറിസം, ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി, നിക്ഷേപങ്ങൾ, ഓട്ടോമൊബൈൽസ്, കരാർ, വാണിജ്യം എന്നിവയാണ് ഗ്രൂപ്പിന്റെ പ്രമുഖ വ്യാപാര മേഖലകൾ .<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/why-taj-handed-back-the-dubai-palace-hotel-to-juma-al-majid-group/articleshow/51191084.cms?from=mdr|title=Why Taj handed back the Dubai palace hotel to Juma Al Majid Group|work=The Economic Times}}</ref> ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:1930-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[വർഗ്ഗം:എമറാത്തി വ്യാപാരികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർ]] 3555hs628608j9l6h15xnoagiawlts6 0 656748 4651551 4650750 2026-07-29T07:08:28Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651551 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം''' നാടകം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/itfok-concludes-today-amid-demand-to-make-it-more-vibrant/articleshow/73709930.cms|title=International Theatre Festival of Kerala concludes on Wednesday amid demand to make it more vibrant|access-date=2020-01-29|last=Ramavarman|first=T|publisher=Times of India|language=en}}</ref>]] 2018-ൽ തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2026-07-26|last=archive|first=From our online|date=2017-12-19|language=en}}</ref> നാടകസംഘം തയ്യാറാക്കിയ സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയ നാടകമാണ് '''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'''. [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] പുറത്തിറക്കിയ [[കെ.ആർ. മീര]]യുടെ 'ഭഗവാന്റെ മരണം' എന്ന ചെറുകഥയുടെ സ്വതന്ത്ര നാടകാവിഷ്കാരമാണിത്<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/2018/07/13/bhagavante-maranam-drama|title=‘ഭഗവാന്റെ മരണം’ നാടകമാകുന്നു|trans-title='Bhagavante Maranam' becomes a play|access-date=2026-07-26|work=mediaone|date=2018-07-13|language=ml}}</ref>. നാടകത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഹസിം അമരവിള]]യാണ്<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece|title=‘Veendum Bhagavante Maranam’ symbolically presents the death of reason|access-date=2018-09-18|last=C S|first=Venkiteswaran|date=2018-09-18|website=The Hindu|language=en}}</ref>. ഈ നാടകം നാഷണൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|title=VEENDUM BHAGAVANTE MARANAM|access-date=2019-01-10|last=NSD|first=Fest|date=2019-01-10|website=20th BRM|publisher=National School of Drama|archive-date=2022-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731034704/https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|url-status=dead|language=en}}</ref>, കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവം, സൂര്യ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ, സൗത്ത് സോൺ കൾച്ചറൽ ഫെസ്റ്റ്, രാഷ്ട്രീയ രംഗോത്സവ് മൈസൂർ<ref>{{Cite web|url=https://www.rangashankara.org/drama-review-programme/pdf/laya/Laya%20-%20Runner%20Up%20-%20Monthly%20Review%201.pdf|title=Rangashankara Theatre Festival 19|access-date=2019-06-02|last=Laya|date=2019-06-02|website=Theatre Festival of laughter and forgetting|publisher=Rangashankara Theatre Festival|language=en}}</ref>, [[കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ]], വേലൂർ നാടകോത്സവം തൃശൂർ, നവരംഗ് നാടകോത്സവം പാലക്കാട് തുടങ്ങി കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമായി എൺപതിലധികം വേദികളിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. == ഇതിവൃത്തം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2019/05/03/veendum-bhagavante-maranam-malayalam-theatre-play.html|title=നാടകക്കാരന്റെ ജീവിതം നാടകമാകുമ്പോൾ; 'വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം' കാഴ്ചാനുഭവം|trans-title=When a theatre artist's life becomes a play; 'Veendum Bhagavante Maranam' viewing experience|access-date=2026-07-22|language=ml}}</ref>]] ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയസാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ കർണാടകയിൽ ഏറെ കോളിളക്കം സൃഷ്‌ടിച്ച എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന്<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34105187|title=Who killed Dr Malleshappa Kalburgi?|last=Biswas|first=Soutik|date=2015-08-31|publisher=BBC|language=en}}</ref> പ്രതിഷേധമായി കെ.ആർ. മീര രചിച്ച ചെറുകഥയാണ് 'ഭഗവാന്റെ മരണം'. ഈ ചെറുകഥ ഒരു നാടകസമിതി നാടകമാക്കുമ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്ന പ്രശ്നങ്ങളാണ് "വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം" എന്ന 100 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള നാടകം പ്രമേയമാക്കുന്നത്. മീരയുടെ കഥയിൽ പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ എന്ന കഥാപാത്രം തന്റെ പുരോഗമന ചിന്തകളും തുറന്ന പ്രസംഗങ്ങളും കാരണം മതതീവ്രവാദികളാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നു. നാടകകൃത്തും സംവിധായകനുമായ ഹസിം അമരവിള സമൂഹത്തിലെ ദുരാചാരങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കുന്നവരെ തേടിവരുന്ന അതിക്രമത്തെ തുറന്നുകാട്ടാനായി കെ.ആർ. മീരയുടെ കഥയിലെ ഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം തന്നെ സമാന്തരമായി മറ്റൊരു നാടകവും അരങ്ങേറുന്നു. കഥ നാടകമാക്കുന്ന നാടകസമിതിക്കുള്ളിലെ അന്തച്ഛിദ്രങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ നടന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയവും നിലപാടുകളും വ്യക്തമാകുന്നു. നാടകത്തിലും അധിനാടകത്തിലും (metatheatre) ഭരണകൂടവും മതവും ജാതിയും നടത്തുന്ന അടിച്ചമർത്തലുകളെ നാടകം വിചാരണ ചെയ്യുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2018/Oct/11/%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AD%E0%B4%97%E0%B4%B5%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BF-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%81-35720.html|title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം: വി.വി. കുമാർ എഴുതുന്നു|trans-title=Veendum Bhagavante Maranam: Writes V.V. Kumar|access-date=2018-10-12|last=Kumar|first=V. V.|publisher=സമകാലിക മലയാളം വാരിക|language=ml}}</ref>. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam-.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്''']] 2018 ജൂലൈ 12, 13, 14 എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ തിരുവനന്തപുരം സൂര്യ ഗണേശം തിയേറ്ററിൽ പ്രീമിയർ ഷോയായി അവതരിപ്പിച്ചു തുടങ്ങിയ നാടകം പ്രേക്ഷകതിരക്ക് മൂലം ജൂലൈ 15-ന് വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചു. പ്രളയം കേരളത്തെ വിഴുങ്ങിയ 2018-ൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസനിധിയിലേക്കായി പ്രത്യേക ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അൻപതിനായിരം രൂപ ശേഖരിച്ചു നൽകുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/articleshow/64989818.cms|title='Bhagavante Maranam Veendum' play was held in capital city|access-date=2018-07-19|last=TNN|date=2018-07-19|website=Times of India|language=en}}</ref>. കെ.ആർ. മീരയുടെ ചെറുകഥ [[എം.എം. കൽബുർഗി]]യുടെ കൊലപാതകത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ചാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. [[കെ.എസ്. ഭഗവാൻ|കെ.എസ്. ഭഗവാനെതിരെ]] വർഗീയശക്തികൾ വധഭീഷണി മുഴക്കിയ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. കെ.എസ്. ഭഗവാൻ പ്രസ്തുത കഥ വായിക്കുകയും കന്നഡയിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റി [[ഗൗരി ലങ്കേഷ്]] ഉടമസ്ഥയായ ലങ്കേഷ് പത്രികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://carnegieendowment.org/podcasts/grand-tamasha/the-life-death-and-legacy-of-gauri-lankesh?lang=en|title=The Life, Death, and Legacy of Gauri Lankesh|access-date=2025-02-11|last=Romig|first=Rollo|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|language=en}}</ref>. പ്രസ്തുത നാടകം മൈസൂരിൽ സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വീട്ടുതടങ്കലിൽ കഴിയുകയായിരുന്ന കെ.എസ്. ഭഗവാൻ നാടകം കാണാനെത്തുകയും അണിയറപ്രവർത്തകരെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite book|last=സുബ്രഹ്മണ്യൻ|first=സുമ സി.|title=അരങ്ങിൽ നിന്നും തെരുവിലേക്ക് പടരുന്ന വർത്തമാന പ്രതിരോധനാടകങ്ങൾ|date=2018-09|publisher=കിളിപ്പാട്ട്|year=2018|location=തിരുവനന്തപുരം|pages=20-24|language=ml|trans-title=Contemporary resistance theatre expanding from the stage into the streets}}</ref>. == അഭിനേതാക്കളും അണിയറപ്രവർത്തകരും == === കഥാപാത്രങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:Veendumbhagavantemaranam1.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം 20-ആം ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവിൽ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ'''<ref name=":0" />]] * '''പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ:''' അരുൺ നായർ, ജോസ് പി. റാഫേൽ * '''നാടകസംവിധായകൻ:''' സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് * '''അമര:''' കണ്ണൻ നായർ * '''മല്ലപ്പ:''' പ്രേംജിത്ത് സുരേഷ്ബാബു, അരുൺനാഥ് പാലോട് * '''രംഗാധിപൻ:''' റെജു കോലിയക്കോട് * '''കാവേരി:''' രേണു സൗന്ദർ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി * '''കണ്ണമ്മ:''' ഇഷ രേഷ്മ * '''ശിഷ്യന്മാർ:''' അമൽ കൃഷ്ണ, അർജുൻ ഗോപാൽ, അഖിൽ പദ്മ, അഭിനന്ദ് സാംബൻ * '''കാമുകി:''' ശില്പ മോഹൻ * '''കമ്മീഷണർ:''' വിജു വർമ്മ * '''എസ്.ഐ.:''' നെവിൽ എസ്.ബി., രാകേഷ് പച്ച * '''ലൈറ്റ് ഓപ്പറേറ്റർ:''' ശ്രീനാഥ് ശ്രീകുമാർ * '''പൊലീസുകാർ:''' ജയദേവ് രവി, സനൽ, വിനേഷ് വിശ്വനാഥ്, ആനന്ദ് മന്മഥൻ, കൈലാഷ് എസ്. ഭവൻ, സജീർ സുബൈർ, രവി ശങ്കർ, വിഷ്ണു രവിരാജ് === പിന്നണി === * '''നാടകാവിഷ്കാരവും സംവിധാനവും:''' [[ഹസിം അമരവിള]] * '''ദീപസംവിധാനം:''' അനൂപ് പൂന * '''രംഗസംവിധാനവും രംഗോപകരണങ്ങളും:''' പവി ശങ്കർ, പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറ * '''സർഗാത്മക നിർദേശം:''' അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece Hazim Amaravila’s stage adaptation of KR Meera’s ‘Bhagavante Maranam’] – The Hindu * [https://www.thenewsminute.com/kerala/kalburgi-gauri-play-writer-kr-meeras-story-highlights-killing-rationalists-84703 Play on KR Meera's story highlights killing of rationalists] – The News Minute [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2018-ൽ അരങ്ങേറിയ നാടകങ്ങൾ]] lhmqkvd8ojxr76yesxqfa7lqrwwi6mu 4651553 4651551 2026-07-29T07:10:30Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651553 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം''' നാടകം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/itfok-concludes-today-amid-demand-to-make-it-more-vibrant/articleshow/73709930.cms|title=International Theatre Festival of Kerala concludes on Wednesday amid demand to make it more vibrant|access-date=2020-01-29|last=Ramavarman|first=T|publisher=Times of India|language=en}}</ref>]] 2018-ൽ തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2026-07-26|last=archive|first=From our online|date=2017-12-19|language=en}}</ref> നാടകസംഘം തയ്യാറാക്കിയ സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയ നാടകമാണ് '''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'''. [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] പുറത്തിറക്കിയ [[കെ.ആർ. മീര]]യുടെ 'ഭഗവാന്റെ മരണം' എന്ന ചെറുകഥയുടെ സ്വതന്ത്ര നാടകാവിഷ്കാരമാണിത്<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/2018/07/13/bhagavante-maranam-drama|title=‘ഭഗവാന്റെ മരണം’ നാടകമാകുന്നു|trans-title='Bhagavante Maranam' becomes a play|access-date=2026-07-26|work=mediaone|date=2018-07-13|language=ml}}</ref>. നാടകത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഹസിം അമരവിള]]യാണ്<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece|title=‘Veendum Bhagavante Maranam’ symbolically presents the death of reason|access-date=2018-09-18|last=C S|first=Venkiteswaran|date=2018-09-18|website=The Hindu|language=en}}</ref>. ഈ നാടകം നാഷണൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|title=VEENDUM BHAGAVANTE MARANAM|access-date=2019-01-10|last=NSD|first=Fest|date=2019-01-10|website=20th BRM|publisher=National School of Drama|archive-date=2022-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731034704/https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|url-status=dead|language=en}}</ref>, കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവം, സൂര്യ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ, സൗത്ത് സോൺ കൾച്ചറൽ ഫെസ്റ്റ്, രാഷ്ട്രീയ രംഗോത്സവ് മൈസൂർ<ref>{{Cite web|url=https://www.rangashankara.org/drama-review-programme/pdf/laya/Laya%20-%20Runner%20Up%20-%20Monthly%20Review%201.pdf|title=Rangashankara Theatre Festival 19|access-date=2019-06-02|last=Laya|date=2019-06-02|website=Theatre Festival of laughter and forgetting|publisher=Rangashankara Theatre Festival|language=en}}</ref>, [[കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ]], വേലൂർ നാടകോത്സവം തൃശൂർ, നവരംഗ് നാടകോത്സവം പാലക്കാട് തുടങ്ങി കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമായി എൺപതിലധികം വേദികളിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. == ഇതിവൃത്തം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2019/05/03/veendum-bhagavante-maranam-malayalam-theatre-play.html|title=നാടകക്കാരന്റെ ജീവിതം നാടകമാകുമ്പോൾ; 'വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം' കാഴ്ചാനുഭവം|trans-title=When a theatre artist's life becomes a play; 'Veendum Bhagavante Maranam' viewing experience|access-date=2026-07-22|language=ml}}</ref>]] ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയസാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ കർണാടകയിൽ ഏറെ കോളിളക്കം സൃഷ്‌ടിച്ച എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന്<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34105187|title=Who killed Dr Malleshappa Kalburgi?|last=Biswas|first=Soutik|date=2015-08-31|publisher=BBC|language=en}}</ref> പ്രതിഷേധമായി കെ.ആർ. മീര രചിച്ച ചെറുകഥയാണ് 'ഭഗവാന്റെ മരണം'. ഈ ചെറുകഥ ഒരു നാടകസമിതി നാടകമാക്കുമ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്ന പ്രശ്നങ്ങളാണ് "വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം" എന്ന 100 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള നാടകം പ്രമേയമാക്കുന്നത്. മീരയുടെ കഥയിൽ പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ എന്ന കഥാപാത്രം തന്റെ പുരോഗമന ചിന്തകളും തുറന്ന പ്രസംഗങ്ങളും കാരണം മതതീവ്രവാദികളാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നു. നാടകകൃത്തും സംവിധായകനുമായ ഹസിം അമരവിള സമൂഹത്തിലെ ദുരാചാരങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കുന്നവരെ തേടിവരുന്ന അതിക്രമത്തെ തുറന്നുകാട്ടാനായി കെ.ആർ. മീരയുടെ കഥയിലെ ഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം തന്നെ സമാന്തരമായി മറ്റൊരു നാടകവും അരങ്ങേറുന്നു. കഥ നാടകമാക്കുന്ന നാടകസമിതിക്കുള്ളിലെ അന്തച്ഛിദ്രങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ നടന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയവും നിലപാടുകളും വ്യക്തമാകുന്നു. നാടകത്തിലും അധിനാടകത്തിലും (metatheatre) ഭരണകൂടവും മതവും ജാതിയും നടത്തുന്ന അടിച്ചമർത്തലുകളെ നാടകം വിചാരണ ചെയ്യുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2018/Oct/11/%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AD%E0%B4%97%E0%B4%B5%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BF-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%81-35720.html|title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം: വി.വി. കുമാർ എഴുതുന്നു|trans-title=Veendum Bhagavante Maranam: Writes V.V. Kumar|access-date=2018-10-12|last=Kumar|first=V. V.|publisher=സമകാലിക മലയാളം വാരിക|language=ml}}</ref>. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam-.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്''']] 2018 ജൂലൈ 12, 13, 14 എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ തിരുവനന്തപുരം സൂര്യ ഗണേശം തിയേറ്ററിൽ പ്രീമിയർ ഷോയായി അവതരിപ്പിച്ചു തുടങ്ങിയ നാടകം പ്രേക്ഷകതിരക്ക് മൂലം ജൂലൈ 15-ന് വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചു. പ്രളയം കേരളത്തെ വിഴുങ്ങിയ 2018-ൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസനിധിയിലേക്കായി പ്രത്യേക ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അൻപതിനായിരം രൂപ ശേഖരിച്ചു നൽകുകയും ചെയ്തു<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/articleshow/64989818.cms|title='Bhagavante Maranam Veendum' play was held in capital city|access-date=2018-07-19|last=TNN|date=2018-07-19|website=Times of India|language=en}}</ref>. കെ.ആർ. മീരയുടെ ചെറുകഥ [[എം.എം. കൽബുർഗി]]യുടെ കൊലപാതകത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ചാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. [[കെ.എസ്. ഭഗവാൻ|കെ.എസ്. ഭഗവാനെതിരെ]] വർഗീയശക്തികൾ വധഭീഷണി മുഴക്കിയ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. കെ.എസ്. ഭഗവാൻ പ്രസ്തുത കഥ വായിക്കുകയും കന്നഡയിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റി [[ഗൗരി ലങ്കേഷ്]] ഉടമസ്ഥയായ ലങ്കേഷ് പത്രികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://carnegieendowment.org/podcasts/grand-tamasha/the-life-death-and-legacy-of-gauri-lankesh?lang=en|title=The Life, Death, and Legacy of Gauri Lankesh|access-date=2025-02-11|last=Romig|first=Rollo|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|language=en}}</ref>. പ്രസ്തുത നാടകം മൈസൂരിൽ സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വീട്ടുതടങ്കലിൽ കഴിയുകയായിരുന്ന കെ.എസ്. ഭഗവാൻ നാടകം കാണാനെത്തുകയും അണിയറപ്രവർത്തകരെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite book|last=സുബ്രഹ്മണ്യൻ|first=സുമ സി.|title=അരങ്ങിൽ നിന്നും തെരുവിലേക്ക് പടരുന്ന വർത്തമാന പ്രതിരോധനാടകങ്ങൾ|date=September 2018|publisher=കിളിപ്പാട്ട്|year=2018|location=തിരുവനന്തപുരം|pages=20-24|language=ml|trans-title=Contemporary resistance theatre expanding from the stage into the streets}}</ref>. == അഭിനേതാക്കളും അണിയറപ്രവർത്തകരും == === കഥാപാത്രങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:Veendumbhagavantemaranam1.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം 20-ആം ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവിൽ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ'''<ref name=":0" />]] * '''പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ:''' അരുൺ നായർ, ജോസ് പി. റാഫേൽ * '''നാടകസംവിധായകൻ:''' സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് * '''അമര:''' കണ്ണൻ നായർ * '''മല്ലപ്പ:''' പ്രേംജിത്ത് സുരേഷ്ബാബു, അരുൺനാഥ് പാലോട് * '''രംഗാധിപൻ:''' റെജു കോലിയക്കോട് * '''കാവേരി:''' രേണു സൗന്ദർ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി * '''കണ്ണമ്മ:''' ഇഷ രേഷ്മ * '''ശിഷ്യന്മാർ:''' അമൽ കൃഷ്ണ, അർജുൻ ഗോപാൽ, അഖിൽ പദ്മ, അഭിനന്ദ് സാംബൻ * '''കാമുകി:''' ശില്പ മോഹൻ * '''കമ്മീഷണർ:''' വിജു വർമ്മ * '''എസ്.ഐ.:''' നെവിൽ എസ്.ബി., രാകേഷ് പച്ച * '''ലൈറ്റ് ഓപ്പറേറ്റർ:''' ശ്രീനാഥ് ശ്രീകുമാർ * '''പൊലീസുകാർ:''' ജയദേവ് രവി, സനൽ, വിനേഷ് വിശ്വനാഥ്, ആനന്ദ് മന്മഥൻ, കൈലാഷ് എസ്. ഭവൻ, സജീർ സുബൈർ, രവി ശങ്കർ, വിഷ്ണു രവിരാജ് === പിന്നണി === * '''നാടകാവിഷ്കാരവും സംവിധാനവും:''' [[ഹസിം അമരവിള]] * '''ദീപസംവിധാനം:''' അനൂപ് പൂന * '''രംഗസംവിധാനവും രംഗോപകരണങ്ങളും:''' പവി ശങ്കർ, പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറ * '''സർഗാത്മക നിർദേശം:''' അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece Hazim Amaravila’s stage adaptation of KR Meera’s ‘Bhagavante Maranam’] – The Hindu * [https://www.thenewsminute.com/kerala/kalburgi-gauri-play-writer-kr-meeras-story-highlights-killing-rationalists-84703 Play on KR Meera's story highlights killing of rationalists] – The News Minute [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2018-ൽ അരങ്ങേറിയ നാടകങ്ങൾ]] fa94epw3n39hbxr81oe5hhpbgamc763 4651586 4651553 2026-07-29T10:43:12Z Hutch1988 220654 Add In citations 4651586 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം''' നാടകം കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/itfok-concludes-today-amid-demand-to-make-it-more-vibrant/articleshow/73709930.cms|title=International Theatre Festival of Kerala concludes on Wednesday amid demand to make it more vibrant|access-date=2020-01-29|last=Ramavarman|first=T|publisher=Times of India|language=en}}</ref>]] 2018-ൽ തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2026-07-26|last=archive|first=From our online|date=2017-12-19|language=en}}</ref> നാടകസംഘം തയ്യാറാക്കിയ സാമൂഹിക രാഷ്ട്രീയ നാടകമാണ് '''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'''. [[ഡി.സി. ബുക്സ്]] പുറത്തിറക്കിയ [[കെ.ആർ. മീര]]യുടെ 'ഭഗവാന്റെ മരണം' എന്ന ചെറുകഥയുടെ സ്വതന്ത്ര നാടകാവിഷ്കാരമാണിത്<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/kerala/2018/07/13/bhagavante-maranam-drama|title=‘ഭഗവാന്റെ മരണം’ നാടകമാകുന്നു|trans-title='Bhagavante Maranam' becomes a play|access-date=2026-07-26|work=mediaone|date=2018-07-13|language=ml}}</ref>. നാടകത്തിന്റെ സ്വതന്ത്ര രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഹസിം അമരവിള]]യാണ്<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece|title=‘Veendum Bhagavante Maranam’ symbolically presents the death of reason|access-date=2018-09-18|last=C S|first=Venkiteswaran|date=2018-09-18|website=The Hindu|language=en}}</ref>. ഈ നാടകം നാഷണൽ സ്‌കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|title=VEENDUM BHAGAVANTE MARANAM|access-date=2019-01-10|last=NSD|first=Fest|date=2019-01-10|website=20th BRM|publisher=National School of Drama|archive-date=2022-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731034704/https://20brm.nsd.gov.in/veendum-bhagavante-maranam/|url-status=dead|language=en}}</ref>, കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവം, സൂര്യ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ, സൗത്ത് സോൺ കൾച്ചറൽ ഫെസ്റ്റ്, രാഷ്ട്രീയ രംഗോത്സവ് മൈസൂർ<ref>{{Cite web|url=https://www.rangashankara.org/drama-review-programme/pdf/laya/Laya%20-%20Runner%20Up%20-%20Monthly%20Review%201.pdf|title=Rangashankara Theatre Festival 19|access-date=2019-06-02|last=Laya|date=2019-06-02|website=Theatre Festival of laughter and forgetting|publisher=Rangashankara Theatre Festival|language=en}}</ref>, [[കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ]], വേലൂർ നാടകോത്സവം തൃശൂർ, നവരംഗ് നാടകോത്സവം പാലക്കാട് തുടങ്ങി കേരളത്തിനകത്തും പുറത്തുമായി എൺപതിലധികം വേദികളിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. == ഇതിവൃത്തം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2019/05/03/veendum-bhagavante-maranam-malayalam-theatre-play.html|title=നാടകക്കാരന്റെ ജീവിതം നാടകമാകുമ്പോൾ; 'വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം' കാഴ്ചാനുഭവം|trans-title=When a theatre artist's life becomes a play; 'Veendum Bhagavante Maranam' viewing experience|access-date=2026-07-22|language=ml}}</ref>]] ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയസാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ കർണാടകയിൽ ഏറെ കോളിളക്കം സൃഷ്‌ടിച്ച എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ കൊലപാതകത്തെത്തുടർന്ന്<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34105187|title=Who killed Dr Malleshappa Kalburgi?|last=Biswas|first=Soutik|date=2015-08-31|publisher=BBC|language=en}}</ref> പ്രതിഷേധമായി കെ.ആർ. മീര രചിച്ച ചെറുകഥയാണ് 'ഭഗവാന്റെ മരണം'. ഈ ചെറുകഥ ഒരു നാടകസമിതി നാടകമാക്കുമ്പോൾ ഉയർന്നുവരുന്ന പ്രശ്നങ്ങളാണ് "വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം" എന്ന 100 മിനിറ്റ് ദൈർഘ്യമുള്ള നാടകം പ്രമേയമാക്കുന്നത്. മീരയുടെ കഥയിൽ പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ എന്ന കഥാപാത്രം തന്റെ പുരോഗമന ചിന്തകളും തുറന്ന പ്രസംഗങ്ങളും കാരണം മതതീവ്രവാദികളാൽ വധിക്കപ്പെടുന്നു. നാടകകൃത്തും സംവിധായകനുമായ ഹസിം അമരവിള സമൂഹത്തിലെ ദുരാചാരങ്ങൾക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കുന്നവരെ തേടിവരുന്ന അതിക്രമത്തെ തുറന്നുകാട്ടാനായി കെ.ആർ. മീരയുടെ കഥയിലെ ഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ഇതിനൊപ്പം തന്നെ സമാന്തരമായി മറ്റൊരു നാടകവും അരങ്ങേറുന്നു. കഥ നാടകമാക്കുന്ന നാടകസമിതിക്കുള്ളിലെ അന്തച്ഛിദ്രങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ നടന്മാരുടെ രാഷ്ട്രീയവും നിലപാടുകളും വ്യക്തമാകുന്നു. നാടകത്തിലും അധിനാടകത്തിലും (metatheatre) ഭരണകൂടവും മതവും ജാതിയും നടത്തുന്ന അടിച്ചമർത്തലുകളെ നാടകം വിചാരണ ചെയ്യുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://www.samakalikamalayalam.com/malayalam-vaarika/essays/2018/Oct/11/%E0%B4%B5%E0%B5%80%E0%B4%A3%E0%B5%8D%E0%B4%9F%E0%B5%81%E0%B4%82-%E0%B4%AD%E0%B4%97%E0%B4%B5%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82-%E0%B4%B5%E0%B4%BF%E0%B4%B5%E0%B4%BF-%E0%B4%95%E0%B5%81%E0%B4%AE%E0%B4%B0%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%B4%E0%B5%81%E0%B4%A4%E0%B5%81%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%A8%E0%B5%81-35720.html|title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം: വി.വി. കുമാർ എഴുതുന്നു|trans-title=Veendum Bhagavante Maranam: Writes V.V. Kumar|access-date=2018-10-12|last=Kumar|first=V. V.|publisher=സമകാലിക മലയാളം വാരിക|language=ml}}</ref>. == ചരിത്രം == [[പ്രമാണം:Veendum-bhagavante-maranam-.jpg|ലഘുചിത്രം|400px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകാവതരണത്തിൽ നിന്ന്''']] 2018 ജൂലൈ 12, 13, 14 എന്നീ ദിവസങ്ങളിൽ തിരുവനന്തപുരം സൂര്യ ഗണേശം തിയേറ്ററിൽ പ്രീമിയർ ഷോയായി അവതരിപ്പിച്ചു തുടങ്ങിയ നാടകം പ്രേക്ഷകതിരക്ക് മൂലം ജൂലൈ 15-ന് വീണ്ടും അവതരിപ്പിച്ചു.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/articleshow/64989818.cms|title='Bhagavante Maranam Veendum' play was held in capital city|access-date=2018-07-19|last=TNN|date=2018-07-19|website=Times of India|language=en}}</ref> പ്രളയം കേരളത്തെ വിഴുങ്ങിയ 2018-ൽ മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസനിധിയിലേക്കായി പ്രത്യേക ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും അൻപതിനായിരം രൂപ ശേഖരിച്ചു നൽകുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Citation|last=asianetnews|title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandum to collect fund for Distress relief fund|date=2018-08-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M|access-date=2026-07-29}}</ref> കെ.ആർ. മീരയുടെ ചെറുകഥ [[എം.എം. കൽബുർഗി]]യുടെ കൊലപാതകത്തിൽ പ്രതിഷേധിച്ചാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. [[കെ.എസ്. ഭഗവാൻ|കെ.എസ്. ഭഗവാനെതിരെ]] വർഗീയശക്തികൾ വധഭീഷണി മുഴക്കിയ സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈ കഥ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നത്. കെ.എസ്. ഭഗവാൻ പ്രസ്തുത കഥ വായിക്കുകയും കന്നഡയിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റി [[ഗൗരി ലങ്കേഷ്]] ഉടമസ്ഥയായ ലങ്കേഷ് പത്രികയിൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite web|url=https://carnegieendowment.org/podcasts/grand-tamasha/the-life-death-and-legacy-of-gauri-lankesh?lang=en|title=The Life, Death, and Legacy of Gauri Lankesh|access-date=2025-02-11|last=Romig|first=Rollo|publisher=Carnegie Endowment for International Peace|language=en}}</ref>. പ്രസ്തുത നാടകം മൈസൂരിൽ സംഘടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, സുരക്ഷാ കാരണങ്ങളാൽ വീട്ടുതടങ്കലിൽ കഴിയുകയായിരുന്ന കെ.എസ്. ഭഗവാൻ നാടകം കാണാനെത്തുകയും അണിയറപ്രവർത്തകരെ പ്രശംസിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു<ref>{{Cite book|last=സുബ്രഹ്മണ്യൻ|first=സുമ സി.|title=അരങ്ങിൽ നിന്നും തെരുവിലേക്ക് പടരുന്ന വർത്തമാന പ്രതിരോധനാടകങ്ങൾ|date=September 2018|publisher=കിളിപ്പാട്ട്|year=2018|location=തിരുവനന്തപുരം|pages=20-24|language=ml|trans-title=Contemporary resistance theatre expanding from the stage into the streets}}</ref>. == അഭിനേതാക്കളും അണിയറപ്രവർത്തകരും == === കഥാപാത്രങ്ങൾ === [[പ്രമാണം:Veendumbhagavantemaranam1.jpg|ലഘുചിത്രം|350px|'''വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം 20-ആം ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവിൽ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ'''<ref name=":0" />]] * '''പ്രൊഫ. ഭഗവാൻ:''' അരുൺ നായർ, ജോസ് പി. റാഫേൽ * '''നാടകസംവിധായകൻ:''' സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് * '''അമര:''' കണ്ണൻ നായർ * '''മല്ലപ്പ:''' പ്രേംജിത്ത് സുരേഷ്ബാബു, അരുൺനാഥ് പാലോട് * '''രംഗാധിപൻ:''' റെജു കോലിയക്കോട് * '''കാവേരി:''' രേണു സൗന്ദർ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി * '''കണ്ണമ്മ:''' ഇഷ രേഷ്മ * '''ശിഷ്യന്മാർ:''' അമൽ കൃഷ്ണ, അർജുൻ ഗോപാൽ, അഖിൽ പദ്മ, അഭിനന്ദ് സാംബൻ * '''കാമുകി:''' ശില്പ മോഹൻ * '''കമ്മീഷണർ:''' വിജു വർമ്മ * '''എസ്.ഐ.:''' നെവിൽ എസ്.ബി., രാകേഷ് പച്ച * '''ലൈറ്റ് ഓപ്പറേറ്റർ:''' ശ്രീനാഥ് ശ്രീകുമാർ * '''പൊലീസുകാർ:''' ജയദേവ് രവി, സനൽ, വിനേഷ് വിശ്വനാഥ്, ആനന്ദ് മന്മഥൻ, കൈലാഷ് എസ്. ഭവൻ, സജീർ സുബൈർ, രവി ശങ്കർ, വിഷ്ണു രവിരാജ് === പിന്നണി === * '''നാടകാവിഷ്കാരവും സംവിധാനവും:''' [[ഹസിം അമരവിള]] * '''ദീപസംവിധാനം:''' അനൂപ് പൂന * '''രംഗസംവിധാനവും രംഗോപകരണങ്ങളും:''' പവി ശങ്കർ, പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറ * '''സർഗാത്മക നിർദേശം:''' അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ == അവലംബം == {{Reflist}} == ബാഹ്യ ലിങ്കുകൾ == * [https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/hazim-amaravilas-stage-adaptation-of-kr-meeras-bhagavante-maranam-drives-home-the-point-with-a-hard-hitting-use-of-meta-theatre/article24870822.ece Hazim Amaravila’s stage adaptation of KR Meera’s ‘Bhagavante Maranam’] – The Hindu * [https://www.thenewsminute.com/kerala/kalburgi-gauri-play-writer-kr-meeras-story-highlights-killing-rationalists-84703 Play on KR Meera's story highlights killing of rationalists] – The News Minute [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:2018-ൽ അരങ്ങേറിയ നാടകങ്ങൾ]] ld165fjst8clt1g0gxly9um9d8bcy4k 0 656751 4651547 4649317 2026-07-29T06:57:48Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651547 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:SSK01.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിൽ ഹിറ്റ്ലറായി [https://m3db.com/kannan-nayar#google_vignette കണ്ണൻ നായർ]'''<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2022-10-05|publisher=The Hindu}}</ref> |413x413ബിന്ദു]] 2022 ൽ തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി]] നാടകസംഘം [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sangeetha-nataka-akademi-to-give-2-cr-aid-for-professional-theatres-groups/article65231151.ece|title=Sangeetha Nataka Akademi to give ₹2-cr. aid for professional theatre groups|last=Hindu|first=Special|date=2022-03-16|publisher=The Hindu}}</ref> സഹകരണത്തോടെ തയ്യാറാക്കി അവതരിപ്പിച്ച ആക്ഷേപഹാസ്യ നാടകമാണ് '''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|access-date=2022-10-05|last=Nagarajan|first=Saraswathy|publisher=The Hindu}}</ref>. "സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്" എന്ന പേരിൽ തന്നെ ഗ്രീൻ ബുക്സ് പുറത്തിറക്കിയ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ ചെറുകഥയുടെ<ref>{{Cite web|url=https://www.lookabook.in/product/soviet-station-kadavu/|title=SOVIET STATION KADAVU|access-date=2026-07-22|language=en-US}}</ref> നാടകാവിഷ്കാരമാണ് ഈ നാടകം. നാടകത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്രരചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഹസിം അമരവിള|ഹസിം അമരവിളയാണ്]]. അധികാരമോഹം എല്ലാക്കാലവും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശാപമാണ്. അധികാരത്തിന്റെ സുഖം സിരകളിലേക്ക് ഒഴികിയിറങ്ങിയാൽ അതിൽനിന്നും ജനാധിപത്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മടങ്ങിപ്പോക്ക് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുകയില്ല. നാളിതുവരെയുള്ള ചരിത്രങ്ങളിൽ ഇതിന് തുലോം അപവാദങ്ങൾ മാത്രമേ കാണാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. ജനാധിപത്യവ്യവസ്ഥയിൽ പോലും അധികാരസുഖം നുകർന്ന് അതിൽത്തന്നെ കടിച്ചുതൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന നിരവധിപേർ നമുക്കുചുറ്റും തന്നെ ഉദാഹരണമായുണ്ട്. സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവിൽ അത്തരത്തിലുള്ള നിരവധിപേരെ കാണാൻ സാധിക്കും. ഈ നാടകം ഒരോർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ജനങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും കരുതിയിരിക്കണമെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ, ശരിയായ ചരിത്രപഠനത്തിലൂടെയേ ഇത് അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുകയുള്ളുവെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമെന്ന പേത്യേകതയുള്ള നാടകമാണ് സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/kerala/latest/2022/09/24/first-time-travel-drama-in-malayalam.html|title='സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്'; മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകം'|last=Reporter|first=Manorama|date=2022-09-24|publisher=Manorama News}}</ref><ref>{{Citation|last=News18 Kerala|title=ജനശ്രദ്ധ നേടി മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകം Soviet Station Kadavu {{!}} Kerala News|date=2022-09-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZJmLT9XAI5Y|access-date=2026-07-22}}</ref>. == ഇതിവൃത്തം == [[പ്രമാണം:Ssk2.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിലെ രംഗം'''<ref name=":0" /> |350x350ബിന്ദു]] [[പ്രമാണം:Soviet Station Kadavu Drama.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിൽ നിന്നും''']] 1980 കളിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|യൂ. എസ്. എസ്. ആർ. ലെ]] <ref>{{Cite web|url=https://daily.jstor.org/the-birth-of-the-soviet-union-and-the-death-of-the-russian-revolution/|title=The Birth of the Soviet Union and the Death of the Russian Revolution|access-date=2022-12-21|last=Davis|first=Jonathan|publisher=JSTOR Daily}}</ref>നേതാവ് [[:en:Leonid_Brezhnev|ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നേവ്]] <ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/may-7/brezhnev-becomes-president-of-the-ussr|title=Leonid Brezhnev becomes leader of the USSR|access-date=2025-01-30|last=History|first=Com|publisher=History}}</ref>ടൈം ട്രാവൽ സാദ്ധ്യതകൾ പരീക്ഷിച്ച് 1940 കളിലെ [[നിക്കോള ടെസ്‌ല|നിക്കോള ടെസ്‌ലയെ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nikolateslalegend.com/mysteries/tesla/did-nikola-tesla-time-travel|title=Nikola Tesla Mysteries|access-date=2012-06-07|publisher=Nikola Tesla Legend}}</ref> എൺപതുകളിൽ കൊണ്ട് വന്ന് രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു. ജർമനിയിലെ [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറുടെ മരണം|അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറെ]]<ref>{{Cite web|url=https://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/HitlersTimeTravelExemptionAct|title=Hitler's Time Travel Exemption Act|publisher=TV Tropes}}</ref> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം നടത്താതെ അതിന് മുൻപേ കൊന്നുകളഞ്ഞാൽ യുദ്ധം ഉണ്ടാകുകയില്ലെന്നും അതിലൂടെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച സാമ്പത്തിക സൈനീകശക്തിയായി യൂ. എസ്. എസ്. ആർ. നിലനിൽക്കുമെന്നും കണക്ക് കൂട്ടുന്നു. ഹിറ്റ്ലറിനെ വധിക്കാൻ ഭാവിയിൽ നിന്നും ടൈം ട്രാവൽ മെഷിനിൽ യാത്ര ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്ന ചീരണി രവിയെ കണ്ടെത്തുന്നു. സമകാലീന കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തി പി എസ് സി പരീക്ഷയ്ക്ക് തയ്യാറായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അരാഷ്ട്രീയവാദിയായ യുവാവാണ് ചീരാണി രവി. തുമ്പ ഐ.എസ്.ആർ.ഓ യുടെ സമീപം താമസിക്കുന്നതിനാൽ കാന്തികതരംഗങ്ങൾ രവിയുടെ ശരീരത്തിൽ കൂടുതലാണ്.അതുകൊണ്ട് തന്നെ ടൈം ട്രാവൽ ചെയ്യാൻ രവിക്ക് മാത്രമേ കഴിയുകയുള്ളു. ഹിറ്റ്ലറിനെക്കൊല്ലാൻ ബ്രെഷ്നേവിന്റെ സഹായത്തോടെ പഴയ ജർമനിയിൽ എത്തുന്ന ചീരണി രവി ഹിറ്റ്ലറിന്റെ അധികാരം മോഹിച്ച് ഭാര്യ ഇവാ ബ്രൗണിനെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട് ഹിറ്റ്ലറിനെക്കാൾ വലിയ ഹിറ്റ്ലറായി മാറുന്നു. നാടകാവസാനം എല്ലാ ഏകാധിപതികളെയും തേടിയെത്തുന്ന ദുരന്തത്തിൽ നിന്നും ചീരാണി രവിക്കും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയുന്നില്ല<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476|title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala|access-date=2022-10-01|first=Cris|publisher=The News Minute}}</ref>. == അഭിനേതാക്കളും സാങ്കേതികപ്രവർത്തകരും == [[പ്രമാണം:SSK07.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിന്റെ പോസ്റ്റർ''' |425x425px]] === കഥാപാത്രങ്ങൾ === * അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറായി കണ്ണൻ നായർ * ചീരാണി രവിയായി അമൽ കൃഷ്ണ * ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നേവായി സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് * ജോസഫ് ഗീബൽസായി ജോസ് പി. റാഫേൽ * നിക്കോള ടെസ്ലയായി വിജു വർമ്മ * ഇവ ബ്രൗണായി നവീന വി.എം. * മാർഗോയായി ഇഷ രേഷ്മ * യാങ് ഹിറ്റ്ലറായി റെജു കോലിയക്കോട് * ഹാൻസ് കംളറായി ജയദേവ് രവി * ബീഡി ബാബുവായി അർജുൻ ഗോപാൽ * ഫ്രാൻസ് ഹൽദറായി സൽമാൻ * ഈഗോൺ ഷീലെയായി സോമരാജ്   === പിന്നരങ്ങിൽ === സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവിന്റെ മൂലകഥ രചിച്ചിരിക്കുന്നത് മുരളി കൃഷ്ണനാണ്. നാടകരചനയും സംവിധാനവും [[ഹസിം അമരവിള]]. ദീപസംവിധാനം അനൂപ് പൂനയും രംഗസംവിധാനം [[ആർട്ടിസ്റ്റ് സുജാതൻ|ആർട്ടിസ്‌റ്റ് സുജാതനും]] രംഗോപകരണങ്ങൾ പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറയും സാങ്കേതിക സഹായം സുജിത് രാജനുമാണ് നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] സഹകരണത്തോടെ [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദിയാണ്]] നാടകം നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്.   == അവലംബങ്ങൾ == <references /> == മറ്റു കണ്ണികൾ == * https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece * https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/29/when-hitler-visited-soviet-station-kadavu-2502913.html * https://chintha.in/?p=2548 * https://www.manoramaonline.com/style/arts-and-culture/2023/02/14/itfok-analyzing-dramas-soviet-station-kadavu-and-hash.html * https://www.manoramanews.com/kerala/latest/2022/09/24/first-time-travel-drama-in-malayalam.html * https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 * https://www.kairalinewsonline.com/first-time-travel-drama-malayalam-soviet-station-kadav-produced-abu-dhabi * https://www.manoramaonline.com/global-malayali/gulf/2024/01/09/kerala-social-centre-conducted-bharat-murali-drama-festival.html * https://www.youtube.com/watch?v=YtqZOlmHKUs [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്]] aubsb4iq2cht2e87z5g60x439j0jjlk 4651548 4651547 2026-07-29T07:00:59Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651548 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:SSK01.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിൽ ഹിറ്റ്ലറായി [https://m3db.com/kannan-nayar#google_vignette കണ്ണൻ നായർ]'''<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=2022-10-05|publisher=The Hindu}}</ref> |413x413ബിന്ദു]] 2022 ൽ തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി]] നാടകസംഘം [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sangeetha-nataka-akademi-to-give-2-cr-aid-for-professional-theatres-groups/article65231151.ece|title=Sangeetha Nataka Akademi to give ₹2-cr. aid for professional theatre groups|last=Hindu|first=Special|date=2022-03-16|publisher=The Hindu}}</ref> സഹകരണത്തോടെ തയ്യാറാക്കി അവതരിപ്പിച്ച ആക്ഷേപഹാസ്യ നാടകമാണ് '''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്'''<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|access-date=2022-10-05|last=Nagarajan|first=Saraswathy|publisher=The Hindu}}</ref>. "സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്" എന്ന പേരിൽ തന്നെ ഗ്രീൻ ബുക്സ് പുറത്തിറക്കിയ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ ചെറുകഥയുടെ<ref>{{Cite web|url=https://www.lookabook.in/product/soviet-station-kadavu/|title=SOVIET STATION KADAVU|access-date=2026-07-22|language=en-US}}</ref> നാടകാവിഷ്കാരമാണ് ഈ നാടകം. നാടകത്തിന്റെ സ്വാതന്ത്രരചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത് [[ഹസിം അമരവിള|ഹസിം അമരവിളയാണ്]]. അധികാരമോഹം എല്ലാക്കാലവും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ശാപമാണ്. അധികാരത്തിന്റെ സുഖം സിരകളിലേക്ക് ഒഴികിയിറങ്ങിയാൽ അതിൽനിന്നും ജനാധിപത്യത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മടങ്ങിപ്പോക്ക് ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകുകയില്ല. നാളിതുവരെയുള്ള ചരിത്രങ്ങളിൽ ഇതിന് തുലോം അപവാദങ്ങൾ മാത്രമേ കാണാൻ സാധിക്കുകയുള്ളു. ജനാധിപത്യവ്യവസ്ഥയിൽ പോലും അധികാരസുഖം നുകർന്ന് അതിൽത്തന്നെ കടിച്ചുതൂങ്ങിനിൽക്കുന്ന നിരവധിപേർ നമുക്കുചുറ്റും തന്നെ ഉദാഹരണമായുണ്ട്. സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവിൽ അത്തരത്തിലുള്ള നിരവധിപേരെ കാണാൻ സാധിക്കും. ഈ നാടകം ഒരോർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്. ജനങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും കരുതിയിരിക്കണമെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ, ശരിയായ ചരിത്രപഠനത്തിലൂടെയേ ഇത് അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുകയുള്ളുവെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ. ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമെന്ന പേത്യേകതയുള്ള നാടകമാണ് സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/kerala/latest/2022/09/24/first-time-travel-drama-in-malayalam.html|title='സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്'; മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകം'|last=Reporter|first=Manorama|date=2022-09-24|publisher=Manorama News}}</ref><ref>{{Citation|last=News18 Kerala|title=ജനശ്രദ്ധ നേടി മലയാളത്തിലെ ആദ്യ ടൈം ട്രാവൽ നാടകം Soviet Station Kadavu {{!}} Kerala News|date=2022-09-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZJmLT9XAI5Y|access-date=2026-07-22}}</ref>. == ഇതിവൃത്തം == [[പ്രമാണം:Ssk2.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിലെ രംഗം'''<ref name=":0" /> |350x350ബിന്ദു]] [[പ്രമാണം:Soviet Station Kadavu Drama.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിൽ നിന്നും''']] 1980 കളിൽ [[സോവിയറ്റ് യൂണിയൻ|യൂ. എസ്. എസ്. ആർ. ലെ]] <ref>{{Cite web|url=https://daily.jstor.org/the-birth-of-the-soviet-union-and-the-death-of-the-russian-revolution/|title=The Birth of the Soviet Union and the Death of the Russian Revolution|access-date=2022-12-21|last=Davis|first=Jonathan|publisher=JSTOR Daily}}</ref>നേതാവ് [[:en:Leonid_Brezhnev|ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നേവ്]] <ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/this-day-in-history/may-7/brezhnev-becomes-president-of-the-ussr|title=Leonid Brezhnev becomes leader of the USSR|access-date=2025-01-30|last=History|first=Com|publisher=History}}</ref>ടൈം ട്രാവൽ സാദ്ധ്യതകൾ പരീക്ഷിച്ച് 1940 കളിലെ [[നിക്കോള ടെസ്‌ല|നിക്കോള ടെസ്‌ലയെ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nikolateslalegend.com/mysteries/tesla/did-nikola-tesla-time-travel|title=Nikola Tesla Mysteries|access-date=2012-06-07|publisher=Nikola Tesla Legend}}</ref> എൺപതുകളിൽ കൊണ്ട് വന്ന് രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം ഒഴിവാക്കാനുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തുന്നു. ജർമനിയിലെ [[അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറുടെ മരണം|അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറെ]]<ref>{{Cite web|url=https://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/HitlersTimeTravelExemptionAct|title=Hitler's Time Travel Exemption Act|publisher=TV Tropes}}</ref> രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം നടത്താതെ അതിന് മുൻപേ കൊന്നുകളഞ്ഞാൽ യുദ്ധം ഉണ്ടാകുകയില്ലെന്നും അതിലൂടെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച സാമ്പത്തിക സൈനീകശക്തിയായി യൂ. എസ്. എസ്. ആർ. നിലനിൽക്കുമെന്നും കണക്ക് കൂട്ടുന്നു. ഹിറ്റ്ലറിനെ വധിക്കാൻ ഭാവിയിൽ നിന്നും ടൈം ട്രാവൽ മെഷിനിൽ യാത്ര ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്ന ചീരണി രവിയെ കണ്ടെത്തുന്നു. സമകാലീന കേരളത്തിലെ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങൾ വിലയിരുത്തി പി എസ് സി പരീക്ഷയ്ക്ക് തയ്യാറായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന അരാഷ്ട്രീയവാദിയായ യുവാവാണ് ചീരാണി രവി. തുമ്പ ഐ.എസ്.ആർ.ഓ യുടെ സമീപം താമസിക്കുന്നതിനാൽ കാന്തികതരംഗങ്ങൾ രവിയുടെ ശരീരത്തിൽ കൂടുതലാണ്.അതുകൊണ്ട് തന്നെ ടൈം ട്രാവൽ ചെയ്യാൻ രവിക്ക് മാത്രമേ കഴിയുകയുള്ളു. ഹിറ്റ്ലറിനെക്കൊല്ലാൻ ബ്രെഷ്നേവിന്റെ സഹായത്തോടെ പഴയ ജർമനിയിൽ എത്തുന്ന ചീരണി രവി ഹിറ്റ്ലറിന്റെ അധികാരം മോഹിച്ച് ഭാര്യ ഇവാ ബ്രൗണിനെ ഇഷ്ടപ്പെട്ട് ഹിറ്റ്ലറിനെക്കാൾ വലിയ ഹിറ്റ്ലറായി മാറുന്നു. നാടകാവസാനം എല്ലാ ഏകാധിപതികളെയും തേടിയെത്തുന്ന ദുരന്തത്തിൽ നിന്നും ചീരാണി രവിക്കും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയുന്നില്ല<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476|title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala|access-date=2022-10-01|author=Cris|publisher=The News Minute}}</ref>. == അഭിനേതാക്കളും സാങ്കേതികപ്രവർത്തകരും == [[പ്രമാണം:SSK07.jpg|ലഘുചിത്രം|'''സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് നാടകത്തിന്റെ പോസ്റ്റർ''' |425x425px]] === കഥാപാത്രങ്ങൾ === * അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്ലറായി കണ്ണൻ നായർ * ചീരാണി രവിയായി അമൽ കൃഷ്ണ * ലിയോണിഡ് ബ്രെഷ്നേവായി സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് * ജോസഫ് ഗീബൽസായി ജോസ് പി. റാഫേൽ * നിക്കോള ടെസ്ലയായി വിജു വർമ്മ * ഇവ ബ്രൗണായി നവീന വി.എം. * മാർഗോയായി ഇഷ രേഷ്മ * യാങ് ഹിറ്റ്ലറായി റെജു കോലിയക്കോട് * ഹാൻസ് കംളറായി ജയദേവ് രവി * ബീഡി ബാബുവായി അർജുൻ ഗോപാൽ * ഫ്രാൻസ് ഹൽദറായി സൽമാൻ * ഈഗോൺ ഷീലെയായി സോമരാജ്   === പിന്നരങ്ങിൽ === സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവിന്റെ മൂലകഥ രചിച്ചിരിക്കുന്നത് മുരളി കൃഷ്ണനാണ്. നാടകരചനയും സംവിധാനവും [[ഹസിം അമരവിള]]. ദീപസംവിധാനം അനൂപ് പൂനയും രംഗസംവിധാനം [[ആർട്ടിസ്റ്റ് സുജാതൻ|ആർട്ടിസ്‌റ്റ് സുജാതനും]] രംഗോപകരണങ്ങൾ പ്രദീപ് അയിരൂപ്പാറയും സാങ്കേതിക സഹായം സുജിത് രാജനുമാണ് നിർവഹിച്ചിരിക്കുന്നത്. [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ]] സഹകരണത്തോടെ [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി|കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദിയാണ്]] നാടകം നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്.   == അവലംബങ്ങൾ == <references /> == മറ്റു കണ്ണികൾ == * https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece * https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2022/Sep/29/when-hitler-visited-soviet-station-kadavu-2502913.html * https://chintha.in/?p=2548 * https://www.manoramaonline.com/style/arts-and-culture/2023/02/14/itfok-analyzing-dramas-soviet-station-kadavu-and-hash.html * https://www.manoramanews.com/kerala/latest/2022/09/24/first-time-travel-drama-in-malayalam.html * https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 * https://www.kairalinewsonline.com/first-time-travel-drama-malayalam-soviet-station-kadav-produced-abu-dhabi * https://www.manoramaonline.com/global-malayali/gulf/2024/01/09/kerala-social-centre-conducted-bharat-murali-drama-festival.html * https://www.youtube.com/watch?v=YtqZOlmHKUs [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകങ്ങൾ]] [[വർഗ്ഗം:സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്]] dv3d2n8wcfvisf2cqzdv027mx18ghpr 3 667137 4651480 4644239 2026-07-28T19:51:44Z Aelxen 220403 [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:2001FordRangerXLT]] എന്ന താൾ [[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:BuickRiviera99]] എന്ന തലക്കെട്ടിലേയ്ക്ക് തിരിച്ചുവിടലില്ലാതെ Aelxen മാറ്റി: "[[Special:CentralAuth/2001FordRangerXLT|2001FordRangerXLT]]" എന്ന ഉപയോക്താവിനെ "[[Special:CentralAuth/BuickRiviera99|BuickRiviera99]]" എന്നു പേരുമാറ്റിയപ്പോൾ താൾ കൂടെ സ്വയം മാറിയിട്ടുണ്ട്. 4618033 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: BuickCentury04 | BuickCentury04 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 21:51, 8 മേയ് 2026 (UTC) 6wu6cln7il5ssexp9uia41urf7qjvt2 0 669325 4651541 4649892 2026-07-29T06:44:15Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651541 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Hazim New copy.jpg|പകരം=ഹസിം അമരവിള|അതിർവര|ലഘുചിത്രം|255x255ബിന്ദു|'''ഹസിം അമരവിള''']]'''ഹസിം അമരവിള''' (ജനനം: 19 മേയ് 1988) കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ നാടക സംവിധായകനും, നാടകകൃത്തും, നടനും, അധ്യാപകനുമാണ്. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി]] എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റായ അദ്ദേഹം, കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2025-ൽ '[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ]]' എന്ന നാടകത്തിലൂടെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html |title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം... |date=15 April 2025 |access-date=2025-04-15 |website=Manorama News |language=ml}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1988 മേയ് 19-ന് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ [[അമരവിള]]യിൽ മുഹമ്മദ് റഷീദിന്റെയും ഹബൂസത്ത് ബീവിയുടെയും മകനായാണ് ഹസിം അമരവിള ജനിച്ചത്. മാർത്താണ്ഡത്തെ [https://nmcc.ac.in/ നേശമണി മെമ്മോറിയൽ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും വിഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ അഡ്വാൻസ്ഡ് ഡിപ്ലോമയും നേടി. തുടർന്ന് തിരുനെൽവേലിയിലെ [[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|മനോന്മണിയം സുന്ദരനാർ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും 2011-ൽ [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]], ഡോ. രാജാ വാര്യർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ തിയേറ്റർ ആർട്സ് ആൻഡ് ഫിലിം ഏസ്തെറ്റിക്സിൽ എം.ഫിൽ ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് 2021-ൽ [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫിലോസഫി, റിലീജിയൻ & കൾച്ചറിൽ എം.എ. ബിരുദവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. == അഭിനയം == [[പ്രമാണം:White Nights1.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''റഷ്യയിൽ 2023 ൽ നടന്ന 27ആം ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോ. രാജാവാര്യരുടെ സംവിധാനത്തിൽ 'വെളുത്ത രാത്രികൾ' നാടകത്തിൽ നിന്നും'''<ref>{{Cite web |url=https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110000000/https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-date=10 November 2023 |title=Театр из Индии представил новгородцам свое прочтение «Белых ночей» Достоевского |author=Ksenia Pogodina |date=2023-11-09 |access-date=2023-11-10 |website=53 News |language=ru}}</ref> ]] ഒരു അഭിനേതാവ് എന്ന നിലയിൽ ദേശീയ അന്തർദേശീയ വേദികളിൽ ഹസിം നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിൽ]] നടന്ന ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[ആന്റൺ ചെഖോവ്|ആന്റൺ ചെഖോവിന്റെ]] 'ദി പ്രൊപ്പോസൽ'<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/art-culture/theatre/1152360 |title=റഷ്യക്കാർ കണ്ട മലയാള നാടകം |date=30 November 2021 |access-date=2021-11-30 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> എന്ന നാടകത്തിലെ ഇവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും, [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] '[[വൈറ്റ് നൈറ്റ്സ്]]' എന്ന നാടകത്തിലെ യുവാവായ കഥാപാത്രത്തെയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ദി ട്രാപ്പ്, കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref>{{Cite web |url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/ |title=“Kimartham Draupathy” A Play About Everywoman |date=27 October 2016 |access-date=2016-10-27 |website=The Theatre Times}}</ref>, ദി മെർച്ചന്റ് ഓഫ് വെനീസ്, മിഡ്‌സമ്മർ നൈറ്റ്സ് ഡ്രീം, കുമാരൻ വരുന്നില്ല തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kumaaran Varunnnilla.jpg|ലഘുചിത്രം|451x451ബിന്ദു|'''തിരുവനന്തപുരം നാട്യഗൃഹം നാടകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എം.വി.ഗോപകുമാറിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ  "കുമാരൻ വരുന്നില്ല" നാടകത്തിലെ ദൃശ്യം''']] == ശ്രദ്ധേയമായ നാടകങ്ങൾ == പരീക്ഷണാത്മകവും രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഹസിം അമരവിള രചിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ (ITFoK) വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html |title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം... |author=മനോരമ ലേഖകൻ |date=27 January 2020 |access-date=2020-01-27 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>''']] * '''[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം|വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം (2018)]]:''' സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനായ [[എം.എം. കൽബുർഗി|എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ]] വധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[കെ.ആർ. മീര|കെ.ആർ. മീരയുടെ]] ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ നാടകം. മതതീവ്രവാദത്തെയും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും വിമർശിക്കാൻ 'നാടകത്തിനുള്ളിലെ നാടകം' ([[:en:Metatheatre|Meta Theatre]] ) എന്ന രീതിയാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിന്റെ 20-മത് പതിപ്പിലേക്കും [[ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള|ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരളയിലേക്കും]] ([https://theatrefestivalkerala.com/ ITFoK]) ഈ നാടകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ പ്രളയസമയത്ത് ഈ നാടകം അവതരിപ്പിക്കുകയും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അൻപതിനായിരം രൂപ നവകേരള സൃഷ്ടിയിൽ ഭാഗഭാക്കായിക്കൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam |title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം" |author=Khasidha Kalaam |date=01 February 2020 |access-date=2020-02-01 |website=MediaOne TV |language=ml}}</ref> * '''ലക്ഷദീപം (2021):''' കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത് ക്ലബ് ഹൗസ് ഓഡിയോ ഇന്ററാക്റ്റിവ് ആപ്ലിക്കേഷൻ വഴി ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച നാടകമാണ് "ലക്ഷദീപം". കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ലക്ഷദ്വീപിലെ അമിത ഇടപെടലുകൾക്കെതിരെ ലക്ഷദ്വീപിലുണ്ടായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് ഒരുക്കിയ നാടകമായിരുന്നു ലക്ഷദീപം.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110 |title=Malayalam play on Lakshadweep row finds a unique stage: Clubhouse |author=Cris |date=04 June 2021 |access-date=2021-07-05 |website=The News Minute}}</ref> നടന്മാരെല്ലാം അവരവരുടെ വീടുകളിലിരുന്ന് പരിശീലനം നടത്തുകയും വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരുന്നുമാണ് ലൈവ് ആയി നാടകം അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ ശ്രവിച്ച പ്രസ്തുത നാടകം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ക്ലബ്ഹൗസ് ഇന്ററാക്റ്റിവ് നാടകമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece |title=Malayalam theatre heads to Clubhouse for new forms of storytelling |author=Athira M |date=31 May 2021 |access-date=2021-05-31 |website=The Hindu}}</ref> * '''[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്|സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് (2022):]]''' ചെറുകഥാകൃത്തായ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി സയൻസ് ഫിക്ഷൻ രാഷ്ട്രീയ ഹാസ്യരൂപത്തിൽ ടൈം ട്രാവൽ പ്രമേയമാക്കി അവതരിപ്പിച്ച നാടകം. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാൻ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവ് പിന്നീട് അധികാര മോഹിയായി മാറുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. മിനിമലിസ്റ്റിക് സ്റ്റേജ് ഡിസൈൻ കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതി കൊണ്ടും ഈ നാടകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും ആദ്യത്തെ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 |title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala |author=Cris |date=01 October 2022 |access-date=2022-10-01 |website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chintha.in/?p=2548 |title=സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് മുതൽ ജർമനി വരെ.. |author=Rahul M Dharan |date=12 April 2023 |access-date=2023-04-12 |website=Chintha Magazine |language=ml}}</ref> * '''[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ (2024):]]''' ഷേക്സ്പിയറിന്റെ മാക്ബെത്ത് 25 വർഷമായി തുടർച്ചയായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുതിർന്ന നാടകസംഘത്തിന്റെ കഥയാണ് ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച ഈ നാടകം പറയുന്നത്. അഭിനേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും അവർ സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മാനസികമായ അതിർവരമ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് ഈ നാടകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. മാക്ബത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ കുടുംബബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകളും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര തലത്തിലൂന്നിയ നാടകമാണ്. ഈ കൃതിക്ക് 2025-ലെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jEay6-z_ZjQ |title=നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ അരങ്ങിലെത്തി 'മാക്ബത്ത്; ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' |date=13 April 2025 |access-date=2025-04-13 |website=Mathrubhumi News |language=ml}}</ref> * '''[https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life ദി ലെജൻഡ്, മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക് (2025)]:''' കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതീഹ്യമാലയിലെ കൈപ്പുഴ തമ്പാനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി 2025 ൽ ഹസിമിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ഒരുക്കിയ നാടകമാണ് 'ദി ലെജൻഡ്: മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക്’.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/shorts/-xbm1Tx8uWo |title=Behind the Curtain: The Making of ‘The Legends – Myths & Magic’ |date=18 September 2025 |access-date=2025-09-18 |website=YouTube |publisher=Magic Planet}}</ref> മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കഴക്കൂട്ടത്തെ മാജിക് പ്ലാനറ്റിനു വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ പ്രസ്തുത നാടകം മാജിക്കും തിയേറ്റർ ഇഫക്റ്റുകൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life |title='The Legend, Myths and Magic’ premieres at Magic Planet, Bringing Aitihyamala to Life |date=15 October 2025 |access-date=2025-10-15 |website=Magic Planet}}</ref> സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ കൊട്ടാരസദസ്സിൽ എത്തുന്ന കൈപ്പുഴത്തമ്പാന്റെ അത്ഭുതപ്രവർത്തികളിലൂടെയാണ് നാടകം മുന്നേറുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി മാജിക് പ്ലാനറ്റിലെ സ്ഥിരം വേദിയിൽ ഈ നാടകം എല്ലാദിവസവും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. '''മറ്റ് നാടകങ്ങൾ:''' ജീൻ പോൾ സാർത്രിന്റെ 'ദി വാൾ' എന്ന ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള '''ഖൈമേറ (2015),''' പ്രൊഫ.ആർ.നരേന്ദ്രപ്രസാദിന്റെ '''സ്വർണ്ണസിംഹാസനം (2016)''' എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന സംവിധാന സംരംഭങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:State Awrd copy.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''2024 ലെ മികച്ച നാടക രചനയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക അവാർഡ് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ആർ.ബിന്ദുവിൽ നിന്നും ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു.''']] * '''മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള ഭരത് പി. ജെ. ആന്റണി നാഷണൽ അവാർഡ് (2025)''' * '''[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] അമേറ്റർ നാടകമത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം (2024)''' * '''കാവാലം സംസ്കൃതിയുടെ അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്കാരം (2023)'''<ref>{{Cite web |url=https://www.madhyamam.com/culture/awanavan-kadamba-award-to-young-theater-actor-hasim-amaravilak-1174788 |title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം 2023 ഹസിം അമരവിളയ്ക്ക് |author=Web Desk |date=25 June 2023 |access-date=2023-06-25 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/haseem-amaravila-bagged-avanavan-kadamba-award/|title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം യുവ നാടക പ്രവർത്തകൻ ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങി|access-date=2026-07-24|date=2023-06-26|language=en-US}}</ref> * '''ബിഹൈൻഡ് ദി കർട്ടന്റെ യുവപ്രതിഭ നാടകപുരസ്കാരം (2023)''' * '''അമൃത നൃത്തകലാഭവന്റെ ശ്രീരംഗം ഓമനക്കുട്ടൻ മെമ്മോറിയൽ പ്രതിഭ പുരസ്കാരം (2023)''' * '''കേരള സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിന്റെ വജ്രജൂബിലീ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (2018)''' == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അഞ്ചലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [https://www.kucteanchal.org/index.html കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷനിൽ] പെർഫോമിംഗ് & വിഷ്വൽ ആർട്സ് വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹസിം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുളള സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആൻഡ് വിഷ്വൽ ആർട്സിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് രൂപീകരിച്ച കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം. ഇതിന്റെ പ്രസാധന വിഭാഗമായ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയിലെ ചരിത്രപരമായ തീയതികളും വ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ ജന്മദിനങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു "തിയേറ്റർ കലണ്ടർ" 2018-ൽ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece |title=A calendar for theatre |author=Saraswathy Nagarajan |date=18 June 2018 |access-date=2018-06-18 |website=The Hindu}}</ref> ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻപിള്ളയുടെ സ്മരണാർത്ഥം കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രദ്ധേയരായ നാടകപ്രവർത്തകർക്ക് കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നൽകി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/articleshow/72399084.cms |title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award |date=10 December 2019 |access-date=2019-12-19 |website=Times of India}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഭാര്യ സുമ സി.സുബ്രമണ്യൻ മകൻ അർജുൻ == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടക സംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടക അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള തിയേറ്റർ]] ixfnuhnuf30a3gquwjo335ouig5lkbt 4651542 4651541 2026-07-29T06:47:14Z Hutch1988 220654 കണ്ണികൾ ചേർത്തു 4651542 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Hazim New copy.jpg|പകരം=ഹസിം അമരവിള|അതിർവര|ലഘുചിത്രം|255x255ബിന്ദു|'''ഹസിം അമരവിള''']]'''ഹസിം അമരവിള''' (ജനനം: 19 മേയ് 1988) കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ നാടക സംവിധായകനും, നാടകകൃത്തും, നടനും, അധ്യാപകനുമാണ്. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി]] എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റായ അദ്ദേഹം, കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2025-ൽ '[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ]]' എന്ന നാടകത്തിലൂടെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html |title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം... |date=15 April 2025 |access-date=2025-04-15 |website=Manorama News |language=ml}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1988 മേയ് 19-ന് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ [[അമരവിള]]യിൽ മുഹമ്മദ് റഷീദിന്റെയും ഹബൂസത്ത് ബീവിയുടെയും മകനായാണ് ഹസിം അമരവിള ജനിച്ചത്. മാർത്താണ്ഡത്തെ [https://nmcc.ac.in/ നേശമണി മെമ്മോറിയൽ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും വിഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ അഡ്വാൻസ്ഡ് ഡിപ്ലോമയും നേടി. തുടർന്ന് തിരുനെൽവേലിയിലെ [[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|മനോന്മണിയം സുന്ദരനാർ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും 2011-ൽ [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]], ഡോ. രാജാ വാര്യർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ തിയേറ്റർ ആർട്സ് ആൻഡ് ഫിലിം ഏസ്തെറ്റിക്സിൽ എം.ഫിൽ ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് 2021-ൽ [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫിലോസഫി, റിലീജിയൻ & കൾച്ചറിൽ എം.എ. ബിരുദവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. == അഭിനയം == [[പ്രമാണം:White Nights1.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''റഷ്യയിൽ 2023 ൽ നടന്ന 27ആം ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോ. രാജാവാര്യരുടെ സംവിധാനത്തിൽ 'വെളുത്ത രാത്രികൾ' നാടകത്തിൽ നിന്നും'''<ref>{{Cite web |url=https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110000000/https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-date=10 November 2023 |title=Театр из Индии представил новгородцам свое прочтение «Белых ночей» Достоевского |author=Ksenia Pogodina |date=2023-11-09 |access-date=2023-11-10 |website=53 News |language=ru}}</ref> ]] ഒരു അഭിനേതാവ് എന്ന നിലയിൽ ദേശീയ അന്തർദേശീയ വേദികളിൽ ഹസിം നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിൽ]] നടന്ന ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[ആന്റൺ ചെഖോവ്|ആന്റൺ ചെഖോവിന്റെ]] 'ദി പ്രൊപ്പോസൽ'<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/art-culture/theatre/1152360 |title=റഷ്യക്കാർ കണ്ട മലയാള നാടകം |date=30 November 2021 |access-date=2021-11-30 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> എന്ന നാടകത്തിലെ ഇവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും, [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] '[[വൈറ്റ് നൈറ്റ്സ്]]' എന്ന നാടകത്തിലെ യുവാവായ കഥാപാത്രത്തെയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ദി ട്രാപ്പ്, കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref>{{Cite web |url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/ |title=“Kimartham Draupathy” A Play About Everywoman |date=27 October 2016 |access-date=2016-10-27 |website=The Theatre Times}}</ref>, ദി മെർച്ചന്റ് ഓഫ് വെനീസ്, മിഡ്‌സമ്മർ നൈറ്റ്സ് ഡ്രീം, കുമാരൻ വരുന്നില്ല തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kumaaran Varunnnilla.jpg|ലഘുചിത്രം|451x451ബിന്ദു|'''തിരുവനന്തപുരം നാട്യഗൃഹം നാടകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എം.വി.ഗോപകുമാറിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ  "കുമാരൻ വരുന്നില്ല" നാടകത്തിലെ ദൃശ്യം''']] == ശ്രദ്ധേയമായ നാടകങ്ങൾ == പരീക്ഷണാത്മകവും രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഹസിം അമരവിള രചിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ (ITFoK) വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html |title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം... |author=മനോരമ ലേഖകൻ |date=27 January 2020 |access-date=2020-01-27 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>''']] * '''[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം|വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം (2018)]]:''' സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനായ [[എം.എം. കൽബുർഗി|എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ]] വധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[കെ.ആർ. മീര|കെ.ആർ. മീരയുടെ]] ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ നാടകം. മതതീവ്രവാദത്തെയും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും വിമർശിക്കാൻ 'നാടകത്തിനുള്ളിലെ നാടകം' ([[:en:Metatheatre|Meta Theatre]] ) എന്ന രീതിയാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിന്റെ 20-മത് പതിപ്പിലേക്കും [[ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള|ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരളയിലേക്കും]] ([https://theatrefestivalkerala.com/ ITFoK]) ഈ നാടകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ പ്രളയസമയത്ത് ഈ നാടകം അവതരിപ്പിക്കുകയും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അൻപതിനായിരം രൂപ നവകേരള സൃഷ്ടിയിൽ ഭാഗഭാക്കായിക്കൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam |title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം" |author=Khasidha Kalaam |date=2020-02-01 |access-date=2020-02-01 |website=MediaOne TV |language=ml}}</ref> * '''ലക്ഷദീപം (2021):''' കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത് ക്ലബ് ഹൗസ് ഓഡിയോ ഇന്ററാക്റ്റിവ് ആപ്ലിക്കേഷൻ വഴി ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച നാടകമാണ് "ലക്ഷദീപം". കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ലക്ഷദ്വീപിലെ അമിത ഇടപെടലുകൾക്കെതിരെ ലക്ഷദ്വീപിലുണ്ടായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് ഒരുക്കിയ നാടകമായിരുന്നു ലക്ഷദീപം.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110 |title=Malayalam play on Lakshadweep row finds a unique stage: Clubhouse |author=Cris |date=04 June 2021 |access-date=2021-07-05 |website=The News Minute}}</ref> നടന്മാരെല്ലാം അവരവരുടെ വീടുകളിലിരുന്ന് പരിശീലനം നടത്തുകയും വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരുന്നുമാണ് ലൈവ് ആയി നാടകം അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ ശ്രവിച്ച പ്രസ്തുത നാടകം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ക്ലബ്ഹൗസ് ഇന്ററാക്റ്റിവ് നാടകമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece |title=Malayalam theatre heads to Clubhouse for new forms of storytelling |author=Athira M |date=31 May 2021 |access-date=2021-05-31 |website=The Hindu}}</ref> * '''[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്|സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് (2022):]]''' ചെറുകഥാകൃത്തായ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി സയൻസ് ഫിക്ഷൻ രാഷ്ട്രീയ ഹാസ്യരൂപത്തിൽ ടൈം ട്രാവൽ പ്രമേയമാക്കി അവതരിപ്പിച്ച നാടകം. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാൻ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവ് പിന്നീട് അധികാര മോഹിയായി മാറുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. മിനിമലിസ്റ്റിക് സ്റ്റേജ് ഡിസൈൻ കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതി കൊണ്ടും ഈ നാടകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും ആദ്യത്തെ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 |title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala |author=Cris |date=01 October 2022 |access-date=2022-10-01 |website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chintha.in/?p=2548 |title=സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് മുതൽ ജർമനി വരെ.. |author=Rahul M Dharan |date=12 April 2023 |access-date=2023-04-12 |website=Chintha Magazine |language=ml}}</ref> * '''[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ (2024):]]''' ഷേക്സ്പിയറിന്റെ മാക്ബെത്ത് 25 വർഷമായി തുടർച്ചയായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുതിർന്ന നാടകസംഘത്തിന്റെ കഥയാണ് ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച ഈ നാടകം പറയുന്നത്. അഭിനേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും അവർ സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മാനസികമായ അതിർവരമ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് ഈ നാടകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. മാക്ബത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ കുടുംബബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകളും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര തലത്തിലൂന്നിയ നാടകമാണ്. ഈ കൃതിക്ക് 2025-ലെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jEay6-z_ZjQ |title=നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ അരങ്ങിലെത്തി 'മാക്ബത്ത്; ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' |date=13 April 2025 |access-date=2025-04-13 |website=Mathrubhumi News |language=ml}}</ref> * '''[https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life ദി ലെജൻഡ്, മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക് (2025)]:''' കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതീഹ്യമാലയിലെ കൈപ്പുഴ തമ്പാനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി 2025 ൽ ഹസിമിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ഒരുക്കിയ നാടകമാണ് 'ദി ലെജൻഡ്: മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക്’.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/shorts/-xbm1Tx8uWo |title=Behind the Curtain: The Making of ‘The Legends – Myths & Magic’ |date=18 September 2025 |access-date=2025-09-18 |website=YouTube |publisher=Magic Planet}}</ref> മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കഴക്കൂട്ടത്തെ മാജിക് പ്ലാനറ്റിനു വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ പ്രസ്തുത നാടകം മാജിക്കും തിയേറ്റർ ഇഫക്റ്റുകൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life |title='The Legend, Myths and Magic’ premieres at Magic Planet, Bringing Aitihyamala to Life |date=15 October 2025 |access-date=2025-10-15 |website=Magic Planet}}</ref> സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ കൊട്ടാരസദസ്സിൽ എത്തുന്ന കൈപ്പുഴത്തമ്പാന്റെ അത്ഭുതപ്രവർത്തികളിലൂടെയാണ് നാടകം മുന്നേറുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി മാജിക് പ്ലാനറ്റിലെ സ്ഥിരം വേദിയിൽ ഈ നാടകം എല്ലാദിവസവും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. '''മറ്റ് നാടകങ്ങൾ:''' ജീൻ പോൾ സാർത്രിന്റെ 'ദി വാൾ' എന്ന ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള '''ഖൈമേറ (2015),''' പ്രൊഫ.ആർ.നരേന്ദ്രപ്രസാദിന്റെ '''സ്വർണ്ണസിംഹാസനം (2016)''' എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന സംവിധാന സംരംഭങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:State Awrd copy.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''2024 ലെ മികച്ച നാടക രചനയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക അവാർഡ് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ആർ.ബിന്ദുവിൽ നിന്നും ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു.''']] * '''മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള ഭരത് പി. ജെ. ആന്റണി നാഷണൽ അവാർഡ് (2025)''' * '''[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] അമേറ്റർ നാടകമത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം (2024)''' * '''കാവാലം സംസ്കൃതിയുടെ അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്കാരം (2023)'''<ref>{{Cite web |url=https://www.madhyamam.com/culture/awanavan-kadamba-award-to-young-theater-actor-hasim-amaravilak-1174788 |title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം 2023 ഹസിം അമരവിളയ്ക്ക് |author=Web Desk |date=25 June 2023 |access-date=2023-06-25 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/haseem-amaravila-bagged-avanavan-kadamba-award/|title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം യുവ നാടക പ്രവർത്തകൻ ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങി|access-date=2026-07-24|date=2023-06-26|language=en-US}}</ref> * '''ബിഹൈൻഡ് ദി കർട്ടന്റെ യുവപ്രതിഭ നാടകപുരസ്കാരം (2023)''' * '''അമൃത നൃത്തകലാഭവന്റെ ശ്രീരംഗം ഓമനക്കുട്ടൻ മെമ്മോറിയൽ പ്രതിഭ പുരസ്കാരം (2023)''' * '''കേരള സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിന്റെ വജ്രജൂബിലീ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (2018)''' == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അഞ്ചലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [https://www.kucteanchal.org/index.html കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷനിൽ] പെർഫോമിംഗ് & വിഷ്വൽ ആർട്സ് വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹസിം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുളള സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആൻഡ് വിഷ്വൽ ആർട്സിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് രൂപീകരിച്ച കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം. ഇതിന്റെ പ്രസാധന വിഭാഗമായ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയിലെ ചരിത്രപരമായ തീയതികളും വ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ ജന്മദിനങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു "തിയേറ്റർ കലണ്ടർ" 2018-ൽ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece |title=A calendar for theatre |author=Saraswathy Nagarajan |date=18 June 2018 |access-date=2018-06-18 |website=The Hindu}}</ref> ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻപിള്ളയുടെ സ്മരണാർത്ഥം കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രദ്ധേയരായ നാടകപ്രവർത്തകർക്ക് കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നൽകി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/articleshow/72399084.cms |title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award |date=10 December 2019 |access-date=2019-12-19 |website=Times of India}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഭാര്യ സുമ സി.സുബ്രമണ്യൻ മകൻ അർജുൻ == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടക സംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടക അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള തിയേറ്റർ]] fj5guwht8gxwequwwop0tq6e4bo0m6k 4651545 4651542 2026-07-29T06:49:03Z Hutch1988 220654 വ്യാകരണം ശരിയാക്കി 4651545 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Hazim New copy.jpg|പകരം=ഹസിം അമരവിള|അതിർവര|ലഘുചിത്രം|255x255ബിന്ദു|'''ഹസിം അമരവിള''']]'''ഹസിം അമരവിള''' (ജനനം: 19 മേയ് 1988) കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ നാടക സംവിധായകനും, നാടകകൃത്തും, നടനും, അധ്യാപകനുമാണ്. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി]] എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റായ അദ്ദേഹം, കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2025-ൽ '[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ]]' എന്ന നാടകത്തിലൂടെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html |title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം... |date=15 April 2025 |access-date=2025-04-15 |website=Manorama News |language=ml}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1988 മേയ് 19-ന് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ [[അമരവിള]]യിൽ മുഹമ്മദ് റഷീദിന്റെയും ഹബൂസത്ത് ബീവിയുടെയും മകനായാണ് ഹസിം അമരവിള ജനിച്ചത്. മാർത്താണ്ഡത്തെ [https://nmcc.ac.in/ നേശമണി മെമ്മോറിയൽ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും വിഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ അഡ്വാൻസ്ഡ് ഡിപ്ലോമയും നേടി. തുടർന്ന് തിരുനെൽവേലിയിലെ [[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|മനോന്മണിയം സുന്ദരനാർ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും 2011-ൽ [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]], ഡോ. രാജാ വാര്യർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ തിയേറ്റർ ആർട്സ് ആൻഡ് ഫിലിം ഏസ്തെറ്റിക്സിൽ എം.ഫിൽ ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് 2021-ൽ [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫിലോസഫി, റിലീജിയൻ & കൾച്ചറിൽ എം.എ. ബിരുദവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. == അഭിനയം == [[പ്രമാണം:White Nights1.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''റഷ്യയിൽ 2023 ൽ നടന്ന 27ആം ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോ. രാജാവാര്യരുടെ സംവിധാനത്തിൽ 'വെളുത്ത രാത്രികൾ' നാടകത്തിൽ നിന്നും'''<ref>{{Cite web |url=https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110000000/https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-date=10 November 2023 |title=Театр из Индии представил новгородцам свое прочтение «Белых ночей» Достоевского |author=Ksenia Pogodina |date=2023-11-09 |access-date=2023-11-10 |website=53 News |language=ru}}</ref> ]] ഒരു അഭിനേതാവ് എന്ന നിലയിൽ ദേശീയ അന്തർദേശീയ വേദികളിൽ ഹസിം നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിൽ]] നടന്ന ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[ആന്റൺ ചെഖോവ്|ആന്റൺ ചെഖോവിന്റെ]] 'ദി പ്രൊപ്പോസൽ'<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/art-culture/theatre/1152360 |title=റഷ്യക്കാർ കണ്ട മലയാള നാടകം |date=30 November 2021 |access-date=2021-11-30 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> എന്ന നാടകത്തിലെ ഇവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും, [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] '[[വൈറ്റ് നൈറ്റ്സ്]]' എന്ന നാടകത്തിലെ യുവാവായ കഥാപാത്രത്തെയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ദി ട്രാപ്പ്, കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref>{{Cite web |url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/ |title=“Kimartham Draupathy” A Play About Everywoman |date=27 October 2016 |access-date=2016-10-27 |website=The Theatre Times}}</ref>, ദി മെർച്ചന്റ് ഓഫ് വെനീസ്, മിഡ്‌സമ്മർ നൈറ്റ്സ് ഡ്രീം, കുമാരൻ വരുന്നില്ല തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kumaaran Varunnnilla.jpg|ലഘുചിത്രം|451x451ബിന്ദു|'''തിരുവനന്തപുരം നാട്യഗൃഹം നാടകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എം.വി.ഗോപകുമാറിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ  "കുമാരൻ വരുന്നില്ല" നാടകത്തിലെ ദൃശ്യം''']] == ശ്രദ്ധേയമായ നാടകങ്ങൾ == പരീക്ഷണാത്മകവും രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഹസിം അമരവിള രചിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ (ITFoK) വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html |title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം... |author=മനോരമ ലേഖകൻ |date=27 January 2020 |access-date=2020-01-27 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>''']] * '''[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം|വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം (2018)]]:''' സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനായ [[എം.എം. കൽബുർഗി|എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ]] വധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[കെ.ആർ. മീര|കെ.ആർ. മീരയുടെ]] ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ നാടകം. മതതീവ്രവാദത്തെയും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും വിമർശിക്കാൻ 'നാടകത്തിനുള്ളിലെ നാടകം' ([[:en:Metatheatre|Meta Theatre]] ) എന്ന രീതിയാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിന്റെ 20-മത് പതിപ്പിലേക്കും [[ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള|ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരളയിലേക്കും]] ([https://theatrefestivalkerala.com/ ITFoK]) ഈ നാടകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ പ്രളയസമയത്ത് ഈ നാടകം അവതരിപ്പിക്കുകയും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അൻപതിനായിരം രൂപ നവകേരള സൃഷ്ടിയിൽ ഭാഗഭാക്കായിക്കൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam |title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം" |author=Khasidha Kalaam |date=2020-02-01 |access-date=2020-02-01 |website=MediaOne TV |language=ml}}</ref> * '''ലക്ഷദീപം (2021):''' കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത് ക്ലബ് ഹൗസ് ഓഡിയോ ഇന്ററാക്റ്റിവ് ആപ്ലിക്കേഷൻ വഴി ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച നാടകമാണ് "ലക്ഷദീപം". കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ലക്ഷദ്വീപിലെ അമിത ഇടപെടലുകൾക്കെതിരെ ലക്ഷദ്വീപിലുണ്ടായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് ഒരുക്കിയ നാടകമായിരുന്നു ലക്ഷദീപം.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110 |title=Malayalam play on Lakshadweep row finds a unique stage: Clubhouse |author=Cris |date=2021-06-04 |access-date=2021-07-05 |website=The News Minute}}</ref> നടന്മാരെല്ലാം അവരവരുടെ വീടുകളിലിരുന്ന് പരിശീലനം നടത്തുകയും വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരുന്നുമാണ് ലൈവ് ആയി നാടകം അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ ശ്രവിച്ച പ്രസ്തുത നാടകം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ക്ലബ്ഹൗസ് ഇന്ററാക്റ്റിവ് നാടകമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece |title=Malayalam theatre heads to Clubhouse for new forms of storytelling |author=Athira M |date=31 May 2021 |access-date=2021-05-31 |website=The Hindu}}</ref> * '''[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്|സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് (2022):]]''' ചെറുകഥാകൃത്തായ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി സയൻസ് ഫിക്ഷൻ രാഷ്ട്രീയ ഹാസ്യരൂപത്തിൽ ടൈം ട്രാവൽ പ്രമേയമാക്കി അവതരിപ്പിച്ച നാടകം. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാൻ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവ് പിന്നീട് അധികാര മോഹിയായി മാറുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. മിനിമലിസ്റ്റിക് സ്റ്റേജ് ഡിസൈൻ കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതി കൊണ്ടും ഈ നാടകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും ആദ്യത്തെ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 |title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala |author=Cris |date=2022-10-01 |access-date=2022-10-01 |website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chintha.in/?p=2548 |title=സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് മുതൽ ജർമനി വരെ.. |author=Rahul M Dharan |date=12 April 2023 |access-date=2023-04-12 |website=Chintha Magazine |language=ml}}</ref> * '''[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ (2024):]]''' ഷേക്സ്പിയറിന്റെ മാക്ബെത്ത് 25 വർഷമായി തുടർച്ചയായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുതിർന്ന നാടകസംഘത്തിന്റെ കഥയാണ് ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച ഈ നാടകം പറയുന്നത്. അഭിനേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും അവർ സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മാനസികമായ അതിർവരമ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് ഈ നാടകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. മാക്ബത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ കുടുംബബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകളും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര തലത്തിലൂന്നിയ നാടകമാണ്. ഈ കൃതിക്ക് 2025-ലെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jEay6-z_ZjQ |title=നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ അരങ്ങിലെത്തി 'മാക്ബത്ത്; ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' |date=13 April 2025 |access-date=2025-04-13 |website=Mathrubhumi News |language=ml}}</ref> * '''[https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life ദി ലെജൻഡ്, മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക് (2025)]:''' കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതീഹ്യമാലയിലെ കൈപ്പുഴ തമ്പാനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി 2025 ൽ ഹസിമിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ഒരുക്കിയ നാടകമാണ് 'ദി ലെജൻഡ്: മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക്’.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/shorts/-xbm1Tx8uWo |title=Behind the Curtain: The Making of ‘The Legends – Myths & Magic’ |date=18 September 2025 |access-date=2025-09-18 |website=YouTube |publisher=Magic Planet}}</ref> മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കഴക്കൂട്ടത്തെ മാജിക് പ്ലാനറ്റിനു വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ പ്രസ്തുത നാടകം മാജിക്കും തിയേറ്റർ ഇഫക്റ്റുകൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life |title='The Legend, Myths and Magic’ premieres at Magic Planet, Bringing Aitihyamala to Life |date=15 October 2025 |access-date=2025-10-15 |website=Magic Planet}}</ref> സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ കൊട്ടാരസദസ്സിൽ എത്തുന്ന കൈപ്പുഴത്തമ്പാന്റെ അത്ഭുതപ്രവർത്തികളിലൂടെയാണ് നാടകം മുന്നേറുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി മാജിക് പ്ലാനറ്റിലെ സ്ഥിരം വേദിയിൽ ഈ നാടകം എല്ലാദിവസവും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. '''മറ്റ് നാടകങ്ങൾ:''' ജീൻ പോൾ സാർത്രിന്റെ 'ദി വാൾ' എന്ന ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള '''ഖൈമേറ (2015),''' പ്രൊഫ.ആർ.നരേന്ദ്രപ്രസാദിന്റെ '''സ്വർണ്ണസിംഹാസനം (2016)''' എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന സംവിധാന സംരംഭങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:State Awrd copy.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''2024 ലെ മികച്ച നാടക രചനയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക അവാർഡ് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ആർ.ബിന്ദുവിൽ നിന്നും ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു.''']] * '''മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള ഭരത് പി. ജെ. ആന്റണി നാഷണൽ അവാർഡ് (2025)''' * '''[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] അമേറ്റർ നാടകമത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം (2024)''' * '''കാവാലം സംസ്കൃതിയുടെ അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്കാരം (2023)'''<ref>{{Cite web |url=https://www.madhyamam.com/culture/awanavan-kadamba-award-to-young-theater-actor-hasim-amaravilak-1174788 |title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം 2023 ഹസിം അമരവിളയ്ക്ക് |author=Web Desk |date=25 June 2023 |access-date=2023-06-25 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/haseem-amaravila-bagged-avanavan-kadamba-award/|title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം യുവ നാടക പ്രവർത്തകൻ ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങി|access-date=2026-07-24|date=2023-06-26|language=en-US}}</ref> * '''ബിഹൈൻഡ് ദി കർട്ടന്റെ യുവപ്രതിഭ നാടകപുരസ്കാരം (2023)''' * '''അമൃത നൃത്തകലാഭവന്റെ ശ്രീരംഗം ഓമനക്കുട്ടൻ മെമ്മോറിയൽ പ്രതിഭ പുരസ്കാരം (2023)''' * '''കേരള സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിന്റെ വജ്രജൂബിലീ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (2018)''' == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അഞ്ചലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [https://www.kucteanchal.org/index.html കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷനിൽ] പെർഫോമിംഗ് & വിഷ്വൽ ആർട്സ് വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹസിം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുളള സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആൻഡ് വിഷ്വൽ ആർട്സിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് രൂപീകരിച്ച കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം. ഇതിന്റെ പ്രസാധന വിഭാഗമായ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയിലെ ചരിത്രപരമായ തീയതികളും വ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ ജന്മദിനങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു "തിയേറ്റർ കലണ്ടർ" 2018-ൽ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece |title=A calendar for theatre |author=Saraswathy Nagarajan |date=18 June 2018 |access-date=2018-06-18 |website=The Hindu}}</ref> ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻപിള്ളയുടെ സ്മരണാർത്ഥം കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രദ്ധേയരായ നാടകപ്രവർത്തകർക്ക് കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നൽകി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/articleshow/72399084.cms |title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award |date=10 December 2019 |access-date=2019-12-19 |website=Times of India}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഭാര്യ സുമ സി.സുബ്രമണ്യൻ മകൻ അർജുൻ == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടക സംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടക അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള തിയേറ്റർ]] q54q7m5zvu5ymt0mh4bn3z0g4pz6lrz 4651585 4651545 2026-07-29T10:43:00Z Hutch1988 220654 Add In citations 4651585 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Hazim New copy.jpg|പകരം=ഹസിം അമരവിള|അതിർവര|ലഘുചിത്രം|255x255ബിന്ദു|'''ഹസിം അമരവിള''']]'''ഹസിം അമരവിള''' (ജനനം: 19 മേയ് 1988) കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ നാടക സംവിധായകനും, നാടകകൃത്തും, നടനും, അധ്യാപകനുമാണ്. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി]] എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റായ അദ്ദേഹം, കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2025-ൽ '[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ]]' എന്ന നാടകത്തിലൂടെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html |title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം... |date=15 April 2025 |access-date=2025-04-15 |website=Manorama News |language=ml}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1988 മേയ് 19-ന് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ [[അമരവിള]]യിൽ മുഹമ്മദ് റഷീദിന്റെയും ഹബൂസത്ത് ബീവിയുടെയും മകനായാണ് ഹസിം അമരവിള ജനിച്ചത്. മാർത്താണ്ഡത്തെ [https://nmcc.ac.in/ നേശമണി മെമ്മോറിയൽ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും വിഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ അഡ്വാൻസ്ഡ് ഡിപ്ലോമയും നേടി. തുടർന്ന് തിരുനെൽവേലിയിലെ [[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|മനോന്മണിയം സുന്ദരനാർ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും 2011-ൽ [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]], ഡോ. രാജാ വാര്യർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ തിയേറ്റർ ആർട്സ് ആൻഡ് ഫിലിം ഏസ്തെറ്റിക്സിൽ എം.ഫിൽ ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് 2021-ൽ [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫിലോസഫി, റിലീജിയൻ & കൾച്ചറിൽ എം.എ. ബിരുദവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. == അഭിനയം == [[പ്രമാണം:White Nights1.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''റഷ്യയിൽ 2023 ൽ നടന്ന 27ആം ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോ. രാജാവാര്യരുടെ സംവിധാനത്തിൽ 'വെളുത്ത രാത്രികൾ' നാടകത്തിൽ നിന്നും'''<ref>{{Cite web |url=https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110000000/https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-date=10 November 2023 |title=Театр из Индии представил новгородцам свое прочтение «Белых ночей» Достоевского |author=Ksenia Pogodina |date=2023-11-09 |access-date=2023-11-10 |website=53 News |language=ru}}</ref> ]] ഒരു അഭിനേതാവ് എന്ന നിലയിൽ ദേശീയ അന്തർദേശീയ വേദികളിൽ ഹസിം നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിൽ]] നടന്ന ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[ആന്റൺ ചെഖോവ്|ആന്റൺ ചെഖോവിന്റെ]] 'ദി പ്രൊപ്പോസൽ'<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/art-culture/theatre/1152360 |title=റഷ്യക്കാർ കണ്ട മലയാള നാടകം |date=30 November 2021 |access-date=2021-11-30 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> എന്ന നാടകത്തിലെ ഇവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും, [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] '[[വൈറ്റ് നൈറ്റ്സ്]]' എന്ന നാടകത്തിലെ യുവാവായ കഥാപാത്രത്തെയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ദി ട്രാപ്പ്, കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref>{{Cite web |url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/ |title=“Kimartham Draupathy” A Play About Everywoman |date=27 October 2016 |access-date=2016-10-27 |website=The Theatre Times}}</ref>, ദി മെർച്ചന്റ് ഓഫ് വെനീസ്, മിഡ്‌സമ്മർ നൈറ്റ്സ് ഡ്രീം, കുമാരൻ വരുന്നില്ല തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kumaaran Varunnnilla.jpg|ലഘുചിത്രം|451x451ബിന്ദു|'''തിരുവനന്തപുരം നാട്യഗൃഹം നാടകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എം.വി.ഗോപകുമാറിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ  "കുമാരൻ വരുന്നില്ല" നാടകത്തിലെ ദൃശ്യം''']] == ശ്രദ്ധേയമായ നാടകങ്ങൾ == പരീക്ഷണാത്മകവും രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഹസിം അമരവിള രചിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ (ITFoK) വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html |title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം... |author=മനോരമ ലേഖകൻ |date=27 January 2020 |access-date=2020-01-27 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>''']] * '''[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം|വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം (2018)]]:''' സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനായ [[എം.എം. കൽബുർഗി|എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ]] വധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[കെ.ആർ. മീര|കെ.ആർ. മീരയുടെ]] ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ നാടകം. മതതീവ്രവാദത്തെയും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും വിമർശിക്കാൻ 'നാടകത്തിനുള്ളിലെ നാടകം' ([[:en:Metatheatre|Meta Theatre]] ) എന്ന രീതിയാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിന്റെ 20-മത് പതിപ്പിലേക്കും [[ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള|ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരളയിലേക്കും]] ([https://theatrefestivalkerala.com/ ITFoK]) ഈ നാടകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ പ്രളയസമയത്ത് ഈ നാടകം അവതരിപ്പിക്കുകയും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അൻപതിനായിരം രൂപ നവകേരള സൃഷ്ടിയിൽ ഭാഗഭാക്കായിക്കൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Citation|last=asianetnews|title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandum to collect fund for Distress relief fund|date=2018-08-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M|access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam |title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം" |author=Khasidha Kalaam |date=2020-02-01 |access-date=2020-02-01 |website=MediaOne TV |language=ml}}</ref> * '''ലക്ഷദീപം (2021):''' കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത് ക്ലബ് ഹൗസ് ഓഡിയോ ഇന്ററാക്റ്റിവ് ആപ്ലിക്കേഷൻ വഴി ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച നാടകമാണ് "ലക്ഷദീപം". കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ലക്ഷദ്വീപിലെ അമിത ഇടപെടലുകൾക്കെതിരെ ലക്ഷദ്വീപിലുണ്ടായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് ഒരുക്കിയ നാടകമായിരുന്നു ലക്ഷദീപം.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110 |title=Malayalam play on Lakshadweep row finds a unique stage: Clubhouse |author=Cris |date=2021-06-04 |access-date=2021-07-05 |website=The News Minute}}</ref> നടന്മാരെല്ലാം അവരവരുടെ വീടുകളിലിരുന്ന് പരിശീലനം നടത്തുകയും വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരുന്നുമാണ് ലൈവ് ആയി നാടകം അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ ശ്രവിച്ച പ്രസ്തുത നാടകം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ക്ലബ്ഹൗസ് ഇന്ററാക്റ്റിവ് നാടകമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece |title=Malayalam theatre heads to Clubhouse for new forms of storytelling |author=Athira M |date=31 May 2021 |access-date=2021-05-31 |website=The Hindu}}</ref> * '''[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്|സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് (2022):]]''' ചെറുകഥാകൃത്തായ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി സയൻസ് ഫിക്ഷൻ രാഷ്ട്രീയ ഹാസ്യരൂപത്തിൽ ടൈം ട്രാവൽ പ്രമേയമാക്കി അവതരിപ്പിച്ച നാടകം. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാൻ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവ് പിന്നീട് അധികാര മോഹിയായി മാറുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. മിനിമലിസ്റ്റിക് സ്റ്റേജ് ഡിസൈൻ കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതി കൊണ്ടും ഈ നാടകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും ആദ്യത്തെ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 |title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala |author=Cris |date=2022-10-01 |access-date=2022-10-01 |website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chintha.in/?p=2548 |title=സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് മുതൽ ജർമനി വരെ.. |author=Rahul M Dharan |date=12 April 2023 |access-date=2023-04-12 |website=Chintha Magazine |language=ml}}</ref> * '''[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ (2024):]]''' ഷേക്സ്പിയറിന്റെ മാക്ബെത്ത് 25 വർഷമായി തുടർച്ചയായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുതിർന്ന നാടകസംഘത്തിന്റെ കഥയാണ് ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച ഈ നാടകം പറയുന്നത്. അഭിനേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും അവർ സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മാനസികമായ അതിർവരമ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് ഈ നാടകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. മാക്ബത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ കുടുംബബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകളും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര തലത്തിലൂന്നിയ നാടകമാണ്. ഈ കൃതിക്ക് 2025-ലെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jEay6-z_ZjQ |title=നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ അരങ്ങിലെത്തി 'മാക്ബത്ത്; ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' |date=13 April 2025 |access-date=2025-04-13 |website=Mathrubhumi News |language=ml}}</ref> * '''[https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life ദി ലെജൻഡ്, മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക് (2025)]:''' കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതീഹ്യമാലയിലെ കൈപ്പുഴ തമ്പാനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി 2025 ൽ ഹസിമിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ഒരുക്കിയ നാടകമാണ് 'ദി ലെജൻഡ്: മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക്’.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/shorts/-xbm1Tx8uWo |title=Behind the Curtain: The Making of ‘The Legends – Myths & Magic’ |date=18 September 2025 |access-date=2025-09-18 |website=YouTube |publisher=Magic Planet}}</ref> മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കഴക്കൂട്ടത്തെ മാജിക് പ്ലാനറ്റിനു വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ പ്രസ്തുത നാടകം മാജിക്കും തിയേറ്റർ ഇഫക്റ്റുകൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life |title='The Legend, Myths and Magic’ premieres at Magic Planet, Bringing Aitihyamala to Life |date=15 October 2025 |access-date=2025-10-15 |website=Magic Planet}}</ref> സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ കൊട്ടാരസദസ്സിൽ എത്തുന്ന കൈപ്പുഴത്തമ്പാന്റെ അത്ഭുതപ്രവർത്തികളിലൂടെയാണ് നാടകം മുന്നേറുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി മാജിക് പ്ലാനറ്റിലെ സ്ഥിരം വേദിയിൽ ഈ നാടകം എല്ലാദിവസവും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. '''മറ്റ് നാടകങ്ങൾ:''' ജീൻ പോൾ സാർത്രിന്റെ 'ദി വാൾ' എന്ന ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള '''ഖൈമേറ (2015),''' പ്രൊഫ.ആർ.നരേന്ദ്രപ്രസാദിന്റെ '''സ്വർണ്ണസിംഹാസനം (2016)''' എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന സംവിധാന സംരംഭങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:State Awrd copy.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''2024 ലെ മികച്ച നാടക രചനയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക അവാർഡ് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ആർ.ബിന്ദുവിൽ നിന്നും ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു.''']] * '''മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള ഭരത് പി. ജെ. ആന്റണി നാഷണൽ അവാർഡ് (2025)''' * '''[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] അമേറ്റർ നാടകമത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം (2024)''' * '''കാവാലം സംസ്കൃതിയുടെ അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്കാരം (2023)'''<ref>{{Cite web |url=https://www.madhyamam.com/culture/awanavan-kadamba-award-to-young-theater-actor-hasim-amaravilak-1174788 |title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം 2023 ഹസിം അമരവിളയ്ക്ക് |author=Web Desk |date=25 June 2023 |access-date=2023-06-25 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/haseem-amaravila-bagged-avanavan-kadamba-award/|title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം യുവ നാടക പ്രവർത്തകൻ ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങി|access-date=2026-07-24|date=2023-06-26|language=en-US}}</ref> * '''ബിഹൈൻഡ് ദി കർട്ടന്റെ യുവപ്രതിഭ നാടകപുരസ്കാരം (2023)''' * '''അമൃത നൃത്തകലാഭവന്റെ ശ്രീരംഗം ഓമനക്കുട്ടൻ മെമ്മോറിയൽ പ്രതിഭ പുരസ്കാരം (2023)''' * '''കേരള സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിന്റെ വജ്രജൂബിലീ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (2018)''' == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അഞ്ചലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [https://www.kucteanchal.org/index.html കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷനിൽ] പെർഫോമിംഗ് & വിഷ്വൽ ആർട്സ് വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹസിം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുളള സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആൻഡ് വിഷ്വൽ ആർട്സിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് രൂപീകരിച്ച കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം. ഇതിന്റെ പ്രസാധന വിഭാഗമായ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയിലെ ചരിത്രപരമായ തീയതികളും വ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ ജന്മദിനങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു "തിയേറ്റർ കലണ്ടർ" 2018-ൽ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece |title=A calendar for theatre |author=Saraswathy Nagarajan |date=18 June 2018 |access-date=2018-06-18 |website=The Hindu}}</ref> ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻപിള്ളയുടെ സ്മരണാർത്ഥം കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രദ്ധേയരായ നാടകപ്രവർത്തകർക്ക് കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നൽകി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/articleshow/72399084.cms |title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award |date=10 December 2019 |access-date=2019-12-19 |website=Times of India}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഭാര്യ സുമ സി.സുബ്രമണ്യൻ മകൻ അർജുൻ == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടക സംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടക അഭിനേതാക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:കേരള തിയേറ്റർ]] mlb7qkcs0njlj4nnu00gx5vzt78q9ft 4651587 4651585 2026-07-29T10:49:58Z Hutch1988 220654 Add In citations 4651587 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Hazim New copy.jpg|പകരം=ഹസിം അമരവിള|അതിർവര|ലഘുചിത്രം|255x255ബിന്ദു|'''ഹസിം അമരവിള''']]'''ഹസിം അമരവിള''' (ജനനം: 19 മേയ് 1988) കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഇന്ത്യൻ നാടക സംവിധായകനും, നാടകകൃത്തും, നടനും, അധ്യാപകനുമാണ്. തിരുവനന്തപുരം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന [[കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി]] എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റായ അദ്ദേഹം, കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ എഡിറ്ററായും സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. 2025-ൽ '[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ]]' എന്ന നാടകത്തിലൂടെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള [[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] പുരസ്കാരം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html |title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം... |date=15 April 2025 |access-date=2025-04-15 |website=Manorama News |language=ml}}</ref> == ആദ്യകാല ജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും == 1988 മേയ് 19-ന് തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ [[അമരവിള]]യിൽ മുഹമ്മദ് റഷീദിന്റെയും ഹബൂസത്ത് ബീവിയുടെയും മകനായാണ് ഹസിം അമരവിള ജനിച്ചത്. മാർത്താണ്ഡത്തെ [https://nmcc.ac.in/ നേശമണി മെമ്മോറിയൽ ക്രിസ്ത്യൻ കോളേജിൽ] നിന്ന് ബിരുദ പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും വിഷ്വൽ കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ അഡ്വാൻസ്ഡ് ഡിപ്ലോമയും നേടി. തുടർന്ന് തിരുനെൽവേലിയിലെ [[മനോന്മണീയം സുന്ദരനാർ യൂണിവേഴ്സിറ്റി|മനോന്മണിയം സുന്ദരനാർ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ജേണലിസം ആൻഡ് മാസ് കമ്മ്യൂണിക്കേഷനിൽ ബിരുദാനന്തര ബിരുദവും 2011-ൽ [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]], ഡോ. രാജാ വാര്യർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ തിയേറ്റർ ആർട്സ് ആൻഡ് ഫിലിം ഏസ്തെറ്റിക്സിൽ എം.ഫിൽ ബിരുദവും നേടി. പിന്നീട് 2021-ൽ [[അണ്ണാമലൈ സർവകലാശാല|അണ്ണാമലൈ സർവ്വകലാശാലയിൽ]] നിന്ന് ഫിലോസഫി, റിലീജിയൻ & കൾച്ചറിൽ എം.എ. ബിരുദവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. == അഭിനയം == [[പ്രമാണം:White Nights1.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''റഷ്യയിൽ 2023 ൽ നടന്ന 27ആം ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഡോ. രാജാവാര്യരുടെ സംവിധാനത്തിൽ 'വെളുത്ത രാത്രികൾ' നാടകത്തിൽ നിന്നും'''<ref>{{Cite web |url=https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231110000000/https://53news.ru/novosti/teatr-iz-indii-predstavil-novgorodczam-svoe-prochtenie-belyh-nochej-dostoevskogo.html |archive-date=10 November 2023 |title=Театр из Индии представил новгородцам свое прочтение «Белых ночей» Достоевского |author=Ksenia Pogodina |date=2023-11-09 |access-date=2023-11-10 |website=53 News |language=ru}}</ref><ref name=":0">{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=🎭 Performing Dostoevsky’s "White Nights" in Russia! {{!}} XXVII Dostoevsky Theatre Festival.|date=2026-07-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=9gBQzUMMzFs|access-date=2026-07-29}}</ref> ]] ഒരു അഭിനേതാവ് എന്ന നിലയിൽ ദേശീയ അന്തർദേശീയ വേദികളിൽ ഹസിം നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[റഷ്യ|റഷ്യയിലെ]] [[മോസ്കോ|മോസ്കോയിൽ]] നടന്ന ദസ്തയേവ്സ്കി തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ [[ആന്റൺ ചെഖോവ്|ആന്റൺ ചെഖോവിന്റെ]] 'ദി പ്രൊപ്പോസൽ'<ref>{{Cite web |url=https://www.deshabhimani.com/art-culture/theatre/1152360 |title=റഷ്യക്കാർ കണ്ട മലയാള നാടകം |date=30 November 2021 |access-date=2021-11-30 |website=Deshabhimani |language=ml}}</ref> എന്ന നാടകത്തിലെ ഇവാൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും<ref>{{Citation|title=Chekhov’s “The Proposal” @ Dostoevsky Theatre Fest, Russia! 🇮🇳🇷🇺|url=https://www.youtube.com/shorts/3OjuDRRq7Bs|language=ml-IN|access-date=2026-07-29}}</ref>, [[ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കി|ഫിയോദർ ദസ്തയേവ്‌സ്കിയുടെ]] '[[വൈറ്റ് നൈറ്റ്സ്]]'<ref name=":0" /> എന്ന നാടകത്തിലെ യുവാവായ കഥാപാത്രത്തെയും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ ദി ട്രാപ്പ്, കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref>{{Cite web |url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/ |title=“Kimartham Draupathy” A Play About Everywoman |date=27 October 2016 |access-date=2016-10-27 |website=The Theatre Times}}</ref>, ദി മെർച്ചന്റ് ഓഫ് വെനീസ്, മിഡ്‌സമ്മർ നൈറ്റ്സ് ഡ്രീം, കുമാരൻ വരുന്നില്ല തുടങ്ങിയ നാടകങ്ങളിലും പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ അഭിനയിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kumaaran Varunnnilla.jpg|ലഘുചിത്രം|451x451ബിന്ദു|'''തിരുവനന്തപുരം നാട്യഗൃഹം നാടകസംഘത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ എം.വി.ഗോപകുമാറിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ  "കുമാരൻ വരുന്നില്ല" നാടകത്തിലെ ദൃശ്യം''']] == ശ്രദ്ധേയമായ നാടകങ്ങൾ == പരീക്ഷണാത്മകവും രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നിരവധി നാടകങ്ങൾ ഹസിം അമരവിള രചിക്കുകയും സംവിധാനം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്: [[പ്രമാണം:Vbm3.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി സംഘടിപ്പിക്കുന്ന അന്തർദേശീയ നാടകോത്സവത്തിൽ (ITFoK) വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം നാടകം അവതരിപ്പിച്ച ശേഷം <ref>{{Cite web |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html |title=വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം... |author=മനോരമ ലേഖകൻ |date=27 January 2020 |access-date=2020-01-27 |website=Manorama Online |language=ml}}</ref>''']] * '''[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം|വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം (2018)]]:''' സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകനായ [[എം.എം. കൽബുർഗി|എം.എം. കൽബുർഗിയുടെ]] വധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ [[കെ.ആർ. മീര|കെ.ആർ. മീരയുടെ]] ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ നാടകം. മതതീവ്രവാദത്തെയും സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തെയും വിമർശിക്കാൻ 'നാടകത്തിനുള്ളിലെ നാടകം' ([[:en:Metatheatre|Meta Theatre]] ) എന്ന രീതിയാണ് ഇതിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭാരത് രംഗ് മഹോത്സവത്തിന്റെ 20-മത് പതിപ്പിലേക്കും [[ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരള|ഇന്റർനാഷണൽ തിയേറ്റർ ഫെസ്റ്റിവൽ ഓഫ് കേരളയിലേക്കും]] ([https://theatrefestivalkerala.com/ ITFoK]) ഈ നാടകം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. കേരളത്തിലെ പ്രളയസമയത്ത് ഈ നാടകം അവതരിപ്പിക്കുകയും അതിലൂടെ ലഭിച്ച അൻപതിനായിരം രൂപ നവകേരള സൃഷ്ടിയിൽ ഭാഗഭാക്കായിക്കൊണ്ട് മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ ദുരിതാശ്വാസ നിധിയിലേക്ക് കൈമാറുകയും ചെയ്തു.<ref>{{Citation|last=asianetnews|title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandum to collect fund for Distress relief fund|date=2018-08-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M|access-date=2026-07-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam |title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം" |author=Khasidha Kalaam |date=2020-02-01 |access-date=2020-02-01 |website=MediaOne TV |language=ml}}</ref> * '''ലക്ഷദീപം (2021):''' കോവിഡ്-19 ലോക്ക്ഡൗൺ സമയത്ത് ക്ലബ് ഹൗസ് ഓഡിയോ ഇന്ററാക്റ്റിവ് ആപ്ലിക്കേഷൻ വഴി ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവഹിച്ച നാടകമാണ് "ലക്ഷദീപം". കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ ലക്ഷദ്വീപിലെ അമിത ഇടപെടലുകൾക്കെതിരെ ലക്ഷദ്വീപിലുണ്ടായ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു കൊണ്ട് ഒരുക്കിയ നാടകമായിരുന്നു ലക്ഷദീപം.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110 |title=Malayalam play on Lakshadweep row finds a unique stage: Clubhouse |author=Cris |date=2021-06-04 |access-date=2021-07-05 |website=The News Minute}}</ref> നടന്മാരെല്ലാം അവരവരുടെ വീടുകളിലിരുന്ന് പരിശീലനം നടത്തുകയും വീടുകളിൽ തന്നെ ഇരുന്നുമാണ് ലൈവ് ആയി നാടകം അവതരിപ്പിച്ചത്. ഇരുപതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ ശ്രവിച്ച പ്രസ്തുത നാടകം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ ക്ലബ്ഹൗസ് ഇന്ററാക്റ്റിവ് നാടകമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece |title=Malayalam theatre heads to Clubhouse for new forms of storytelling |author=Athira M |date=31 May 2021 |access-date=2021-05-31 |website=The Hindu}}</ref> * '''[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്|സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് (2022):]]''' ചെറുകഥാകൃത്തായ മുരളി കൃഷ്ണന്റെ കഥയെ ആസ്പദമാക്കി സയൻസ് ഫിക്ഷൻ രാഷ്ട്രീയ ഹാസ്യരൂപത്തിൽ ടൈം ട്രാവൽ പ്രമേയമാക്കി അവതരിപ്പിച്ച നാടകം. അഡോൾഫ് ഹിറ്റ്‌ലറെ വധിക്കാൻ ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് അയക്കപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവ് പിന്നീട് അധികാര മോഹിയായി മാറുന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഇതിവൃത്തം. മിനിമലിസ്റ്റിക് സ്റ്റേജ് ഡിസൈൻ കൊണ്ടും വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതി കൊണ്ടും ഈ നാടകം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയിലെയും കേരളത്തിലെയും ആദ്യത്തെ ടൈം ട്രാവൽ നാടകമായി ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476 |title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala |author=Cris |date=2022-10-01 |access-date=2022-10-01 |website=The News Minute}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://chintha.in/?p=2548 |title=സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ് മുതൽ ജർമനി വരെ.. |author=Rahul M Dharan |date=12 April 2023 |access-date=2023-04-12 |website=Chintha Magazine |language=ml}}</ref> * '''[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ (നാടകം)|മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ് ഷോ (2024):]]''' ഷേക്സ്പിയറിന്റെ മാക്ബെത്ത് 25 വർഷമായി തുടർച്ചയായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു മുതിർന്ന നാടകസംഘത്തിന്റെ കഥയാണ് ഹസിം രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച ഈ നാടകം പറയുന്നത്. അഭിനേതാക്കളുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും അവർ സ്റ്റേജിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളും തമ്മിലുള്ള മാനസികമായ അതിർവരമ്പുകൾ ഇല്ലാതാകുന്നത് ഈ നാടകം ചർച്ച ചെയ്യുന്നു. മാക്ബത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ കുടുംബബന്ധങ്ങളും മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകളും വിചാരണ ചെയ്യുന്ന മനഃശാസ്ത്ര തലത്തിലൂന്നിയ നാടകമാണ്. ഈ കൃതിക്ക് 2025-ലെ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുടെ സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=jEay6-z_ZjQ |title=നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ അരങ്ങിലെത്തി 'മാക്ബത്ത്; ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' |date=13 April 2025 |access-date=2025-04-13 |website=Mathrubhumi News |language=ml}}</ref> * '''[https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life ദി ലെജൻഡ്, മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക് (2025)]:''' കൊട്ടാരത്തിൽ ശങ്കുണ്ണിയുടെ ഐതീഹ്യമാലയിലെ കൈപ്പുഴ തമ്പാനെ കേന്ദ്രകഥാപാത്രമാക്കി 2025 ൽ ഹസിമിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ ഒരുക്കിയ നാടകമാണ് 'ദി ലെജൻഡ്: മിത്ത്സ് ആൻഡ് മാജിക്’.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/shorts/-xbm1Tx8uWo |title=Behind the Curtain: The Making of ‘The Legends – Myths & Magic’ |date=18 September 2025 |access-date=2025-09-18 |website=YouTube |publisher=Magic Planet}}</ref> മജീഷ്യൻ ഗോപിനാഥ്‌ മുതുകാടിന്റെ നിർദ്ദേശാനുസരണം കഴക്കൂട്ടത്തെ മാജിക് പ്ലാനറ്റിനു വേണ്ടി തയ്യാറാക്കിയ പ്രസ്തുത നാടകം മാജിക്കും തിയേറ്റർ ഇഫക്റ്റുകൾക്കും ഒരുപോലെ പ്രാധാന്യം നൽകിയിട്ടുള്ളതാണ്.<ref>{{Cite web |url=https://magicplanet.in/news/-the-legend-myths-and-magic-premieres-at-magic-planet-bringing-aitihyamala-to-life |title='The Legend, Myths and Magic’ premieres at Magic Planet, Bringing Aitihyamala to Life |date=15 October 2025 |access-date=2025-10-15 |website=Magic Planet}}</ref> സ്വാതി തിരുനാളിന്റെ കൊട്ടാരസദസ്സിൽ എത്തുന്ന കൈപ്പുഴത്തമ്പാന്റെ അത്ഭുതപ്രവർത്തികളിലൂടെയാണ് നാടകം മുന്നേറുന്നത്. കഴിഞ്ഞ ഒരു വർഷമായി മാജിക് പ്ലാനറ്റിലെ സ്ഥിരം വേദിയിൽ ഈ നാടകം എല്ലാദിവസവും അവതരിപ്പിച്ചു വരുന്നു. '''മറ്റ് നാടകങ്ങൾ:''' ജീൻ പോൾ സാർത്രിന്റെ 'ദി വാൾ' എന്ന ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ള '''ഖൈമേറ (2015),''' പ്രൊഫ.ആർ.നരേന്ദ്രപ്രസാദിന്റെ '''സ്വർണ്ണസിംഹാസനം (2016)''' എന്നിവയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റ് പ്രധാന സംവിധാന സംരംഭങ്ങൾ. == പുരസ്കാരങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:State Awrd copy.jpg|ലഘുചിത്രം|400x400ബിന്ദു|'''2024 ലെ മികച്ച നാടക രചനയ്ക്കുള്ള സംസ്ഥാന അമേച്വർ നാടക അവാർഡ് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ആർ.ബിന്ദുവിൽ നിന്നും ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങുന്നു.''']] * '''മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള ഭരത് പി. ജെ. ആന്റണി നാഷണൽ അവാർഡ് (2025)''' * '''[[കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമി|കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമി]] അമേറ്റർ നാടകമത്സരത്തിൽ മികച്ച നാടകകൃത്തിനുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരം (2024)''' * '''കാവാലം സംസ്കൃതിയുടെ അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്കാരം (2023)'''<ref>{{Cite web |url=https://www.madhyamam.com/culture/awanavan-kadamba-award-to-young-theater-actor-hasim-amaravilak-1174788 |title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം 2023 ഹസിം അമരവിളയ്ക്ക് |author=Web Desk |date=25 June 2023 |access-date=2023-06-25 |website=Madhyamam |language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://janayugomonline.com/haseem-amaravila-bagged-avanavan-kadamba-award/|title=അവനവൻ കടമ്പ പുരസ്‌കാരം യുവ നാടക പ്രവർത്തകൻ ഹസിം അമരവിള ഏറ്റുവാങ്ങി|access-date=2026-07-24|date=2023-06-26|language=en-US}}</ref> * '''ബിഹൈൻഡ് ദി കർട്ടന്റെ യുവപ്രതിഭ നാടകപുരസ്കാരം (2023)''' * '''അമൃത നൃത്തകലാഭവന്റെ ശ്രീരംഗം ഓമനക്കുട്ടൻ മെമ്മോറിയൽ പ്രതിഭ പുരസ്കാരം (2023)''' * '''കേരള സാംസ്‌കാരിക വകുപ്പിന്റെ വജ്രജൂബിലീ ഫെല്ലോഷിപ്പ് (2018)''' == ഔദ്യോഗിക ജീവിതം == കൊല്ലം ജില്ലയിൽ അഞ്ചലിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന [https://www.kucteanchal.org/index.html കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജ് ഓഫ് ടീച്ചർ എഡ്യൂക്കേഷനിൽ] പെർഫോമിംഗ് & വിഷ്വൽ ആർട്സ് വിഭാഗത്തിൽ അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറായി ഹസിം സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുളള സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആൻഡ് വിഷ്വൽ ആർട്സിലെ പൂർവ്വ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരുവനന്തപുരത്ത് രൂപീകരിച്ച കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി എന്ന നാടക കൂട്ടായ്മയുടെ പ്രസിഡന്റാണ് അദ്ദേഹം. ഇതിന്റെ പ്രസാധന വിഭാഗമായ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസിന്റെ ചീഫ് എഡിറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ നാടകവേദിയിലെ ചരിത്രപരമായ തീയതികളും വ്യക്തിത്വങ്ങളുടെ ജന്മദിനങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയ ഒരു "തിയേറ്റർ കലണ്ടർ" 2018-ൽ കനൽ പബ്ലിക്കേഷൻസ് പുറത്തിറക്കിയിരുന്നു.<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece |title=A calendar for theatre |author=Saraswathy Nagarajan |date=18 June 2018 |access-date=2018-06-18 |website=The Hindu}}</ref> ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻപിള്ളയുടെ സ്മരണാർത്ഥം കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രദ്ധേയരായ നാടകപ്രവർത്തകർക്ക് കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നൽകി വരുന്നുണ്ട്.<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/articleshow/72399084.cms |title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award |date=10 December 2019 |access-date=2019-12-19 |website=Times of India}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == ഭാര്യ സുമ സി. സുബ്രമണ്യൻ മകൻ അർജുൻ == അവലംബങ്ങൾ == {{Reflist}} [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടക സംവിധായകർ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടകകൃത്തുക്കൾ]] [[വർഗ്ഗം:മലയാള നാടക അഭിനേതാക്കൾ]] du5sn6w59fkj3r8izvpxvmi11foj2hn 0 669399 4651589 4650641 2026-07-29T11:32:10Z Hutch1988 220654 നിലവിലെ പഴയ വിവരങ്ങൾ പുതുക്കി. ചില ഉദ്ധരണികൾ മാറ്റി പുതിയവ നൽകി. അക്ഷരത്തെറ്റുകൾ തിരുത്തി. 4651589 wikitext text/x-wiki {{notability}}[[പ്രമാണം:Kanal function.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ''' |പകരം=കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന നാടകപ്രവർത്തകരുടെ സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മയാണ് '''കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി'''<ref name=":1">{{Cite book |last=സാം |first=ഡോ. എൻ. |title=സമകാല മലയാളസാഹിത്യം |publisher=കറന്റ് ബുക്സ് |year=2014-05-01 |isbn=9788124019696 |edition=1st |location=Kottayam |pages=96-113 |language=Malayalam |trans-title=Samakala Malayalasahithyam}}</ref>. [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവകലാശാലയിലെ]] 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' വകുപ്പിലെ പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥികൾ ചേർന്ന് 2008 ജൂലൈ 15-ന് ഈ സംഘടന ആരംഭിച്ചു. == ചരിത്രവും രൂപീകരണവും == 2005-ൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ശേഷം പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും അധ്യാപകനുമായ [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] കേരള സർവകലാശാലയുമായി സഹകരിച്ച് 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' ആരംഭിക്കുകയും ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു. പരീക്ഷണാർത്ഥം ആദ്യ മൂന്നു ബാച്ച് ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സും തുടർന്ന് എം.ഫിൽ., പി.എച്ച്.ഡി. ഗവേഷണ പദ്ധതികളുമായിരുന്നു [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നത്. സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ ആദ്യബാച്ചിലെ വിദ്യാർത്ഥികളായ സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, കുളക്കട പ്രസന്നൻ, അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, ചന്തുനാഥ്‌, എൻ.എസ്.താര, ഗാഥാ സി., സുനിൽ കുമാർ, മണികണ്ഠൻ ജി.എൽ., വിഷ്ണു മോഹൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് അലുംനി അസോസിയേഷനായി കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി രൂപീകൃതമായത്. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ കാർമികത്വത്തിൽ നന്ദാവനത്തുള്ള [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|പ്രൊഫ.എൻ.കൃഷ്ണപിള്ള]] ഫൗണ്ടേഷനിൽ<ref>{{Cite web|url=https://nkrishnapillaifoundation.org/|title=Official Website of Professor N Krishna Pillai Foundation|access-date=2026-07-22}}</ref> വച്ചായിരുന്നു ഈ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഘാടന യോഗം നടന്നത്. തുടക്കത്തിൽ ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ പഠിതാക്കളായിരുന്നു ഈ സംഘത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും കാലാന്തരേണ എം.ഫിൽ. ഗവേഷണവിദ്യാർത്ഥികളും തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ നാടകപ്രവർത്തകരും ഈ കലാസംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായി.<ref name=":1" /> == പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kanal News.jpg|350x350px|'''കനൽ വാർത്തകൾ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/Nov/27/presenting-the-dangers-of-dictatorship-848717.html|title=Presenting the Dangers of Dictatorship|access-date=2026-07-21|author=Varsha Mohan|date=2015-11-27|website=The New Indian Express|language=en}}</ref>|പകരം=കനൽ വാർത്തകൾ|ലഘുചിത്രം]] '''പഠന ക്യാമ്പുകളും നാടകക്കളരികളും:''' സ്കൂൾ-കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കുമായി നാടക രചന, സംവിധാനം, അഭിനയം, നാടകത്തിന്റെ സാങ്കേതിക മേഖലകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠന ക്യാമ്പുകളും വർക്ക്ഷോപ്പുകളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. <ref name=":1" /> '''നാടകസെമിനാറുകളും ഗ്രന്ഥപരിചയവും:''' നാടകസംബന്ധിയായി ആ മേഖലയിലെ പ്രഗത്ഭരെ ക്ഷണിച്ച് സെമിനാറുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും നാടകങ്ങളും നാടകപഠന ഗ്രന്ഥങ്ങളും പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുവരുന്നു. '''ടിക്കറ്റ് ഷോ സംസ്കാരം:''' തിരുവനന്തപുരത്ത് ടിക്കറ്റെടുത്ത് നാടകം കാണുന്ന സംസ്കാരം പ്രൊഫഷണലായി വളർത്തുന്നതിൽ കനൽ തിയേറ്റർ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ കനലിന്റെ '[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/videoshow/65057679.cms|title=‘Bhagavante Maranam Veendum’ play was held in capital city|access-date=2026-07-21|website=The Times of India|language=en}}</ref> നാടകം തുടർച്ചയായി 3 ദിവസം നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ ടിക്കറ്റ് ഷോയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും, ടിക്കറ്റ് കിട്ടാതെ മടങ്ങിയ പ്രേക്ഷകർക്കായി നാലാം ദിനവും ടിക്കറ്റ് ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html|title='വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം|access-date=2026-07-21|website=Manorama Online|language=ml}}</ref><ref>{{Cite AV media |author=Asianet News |title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandrum to collect fund for Distress relief fund |date=2018-08-31 |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref> [[പ്രമാണം:Kanal Pusthakashala Meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന നാടകഗ്രന്ഥപരിചയ വേളയിൽ''' ]] '''കനൽ പുസ്തകശാല (Kanal Publications):''' പെർഫോമിംഗ് ആർട്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ വിരളത മനസിലാക്കി അത്തരം പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനായി 2017 ൽ 'കനൽ പുസ്തകശാല' എന്ന പബ്ലിഷിംഗ് വിംഗ് ആരംഭിച്ചു. ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ ‘അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ’<ref>{{Cite book |last=വാസുദേവൻ പിള്ള |first=ഡോ. വയലാ |title=അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ |publisher=കനൽ പുസ്തകശാല |year=2018 |isbn=978-81-936909-0-1 |edition=1st |location=Thiruvananthapuram |pages=1-100 |language=Malayalam |trans-title=Aranginte Arthathalangal: The Meanings of the Stage}}</ref>, ഡോ. രാജൻനായരുടെ ‘തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും’ <ref name=":1" /> എന്നീ നാടകപഠനഗ്രന്ഥങ്ങൾ കനൽ പുസ്തകശാല വഴി പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്. കനൽ അംഗങ്ങൾ രചിച്ച നാടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി 'പച്ചക്കൊടി', 'സ്വന്തം വീട്' എന്നീ നാടകപുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[പ്രമാണം:Theatre Calendar.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2016ൽ കനൽ പുറത്തിറക്കിയ തിയേറ്റർ കലണ്ടർ മന്ത്രി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു<ref name=":2" />''' ]] മണ്മറഞ്ഞുപോയ പ്രശസ്തരായ നാടകപ്രവർത്തകരെ സ്മരിക്കുന്നതിനും നാടകദിനങ്ങൾ ഓർക്കുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി ഒരു ''''നാടകദിന കലണ്ടർ' (Theatre Calendar 2018)''' കനൽ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece|title=A calendar for theatre|access-date=2018-01-18|author=Saraswathy Nagarajan|date=2018-01-18|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> == കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം == നാടകമേഖലയിലെ മികച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആദരവായി 2009 മുതൽ '''<nowiki/>'കനൽ അവാർഡ്'<nowiki/>''' നൽകിവരുന്നു. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ നിര്യാണത്തെ തുടർന്ന് ആദരസൂചകമായി 2011 മുതൽ ഇത് '''<nowiki/>'കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം'''' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ നാടക വ്യക്തിത്വങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർഷവും ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരുന്നു. [[:en:Abhilash_Pillai|ഡോ. അഭിലാഷ് പിള്ള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2013/Aug/23/abhilash-bags-vayala-vasudevan-pillai-award-509570.html|title=Abhilash bags Vayala Vasudevan Pillai award|access-date=2026-07-29|last=Service|first=Express News|date=2013-08-23|language=en}}</ref>, ഡോ. രാജാവാര്യർ<ref name=":3" />, [[ദീപൻ ശിവരാമൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2017-12-19|date=2017-12-19|website=The New Indian Express|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref>, [[ശ്രീജിത്ത് രമണൻ|ശ്രീജിത്ത്‌ രമണൻ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.iti.edu.sg/about/news/highlights/awards-for-alumni-in-india/|title=Awards for alumni in India|access-date=2026-07-21|publisher=Intercultural Theatre Institute|language=en}}</ref> , [[സജിത മഠത്തിൽ|സജിത മഠത്തിൽ,]] സി.വി. സുധി, [[സാംകുട്ടി പട്ടംകരി|ഡോ. സാംകുട്ടി പട്ടംകരി,]] [[സതീഷ് കെ. സതീഷ്|സതീഷ് കെ സതീഷ്]], ശ്രീകാന്ത് ക്യാമിയോ, [https://m3db.com/prasanth-narayanan-1 പ്രശാന്ത് നാരായണൻ], തുളസിധരക്കുറുപ്പ് എന്നിവർ ഈ ബഹുമതിക്ക് അർഹരായവരാണ്. == കനൽ തിയേറ്റർ == കനൽ തിയേറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ പ്രവർത്തനമാണ് നല്ല നാടകങ്ങളുടെ നിർമാണവും അതിന്റെ തുടരവതരണങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കുക എന്നത്. 2008 മുതൽ നാടകങ്ങൾ കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നിർമിച്ച് അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kanal Puraskaram.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2017ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ഡപ്യൂട്ടി സ്പീക്കർ വി.ശശിയിൽ നിന്നും ഏറ്റുവാങ്ങുന്ന ദീപൻ ശിവരാമൻ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/announcements/2017/12/18/deepam-sivaraman-award.html|title=ദീപൻ ശിവരാമന് കനൽ–വയലാ പുരസ്കാരം|access-date=2026-07-22}}</ref>]] [[പ്രമാണം:Kanal Award.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/videoshow/72883011.cms|title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award|access-date=2026-07-22|language=en}}</ref> |പകരം=2019ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു|ലഘുചിത്രം]] [[പ്രമാണം:Kanal Book Cover.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ പുസ്തകശാല പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും' നാടകഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കവർ''' ]] {| class="wikitable" !വർഷം !നാടകം !രചന !സംവിധാനം |- |2008 |രക്ഷാകർത്താവ് |ജിജിക്കുട്ടൻ |ജിജിക്കുട്ടൻ |- |2009 |സൂതപുത്രൻ |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |- |2010 |കനൽക്കൂട് |കുളക്കട പ്രസന്നൻ |സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് |- |2011 |രാവണപുത്രി |വയലാർ രാമവർമ്മ (കവിത) |ഡോ. രാജ വാര്യർ<ref name=":3">{{Cite web|url=https://keralabookstore.com/books-by/%E0%B4%A1%E0%B5%8B-%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%9C%E0%B4%BE-%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D/3726/|title=Dr Raja Varier Books|access-date=2026-07-21|publisher=Kerala Book Store|language=ml}}</ref> |- |2012 |സത്യവാങ്മൂലം |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2013 |മൃഗശാലക്കഥ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Zoo Story (Malayalam Version).mp4|date=2012-03-16|url=https://www.youtube.com/watch?v=s3rLEp3uqTE|access-date=2026-07-29}}</ref> |എഡ്വേർഡ് ആൽബി |ഡോ. രാജ വാര്യർ |- |2014 |ഖൈമേറ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Chimera Play Trailer {{!}} Malayalam {{!}} Kanal Samskarika Vedhi Production|date=2021-04-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=3dBGTk5SgsU|access-date=2026-07-29}}</ref> |ആരോമൽ ടി. |[[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/mediaone-shelf/interview/interview-with-kannan-nair-hazim-amaravila-207862|title=ഇറ്റ്‌ഫോക്കിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള നാടകങ്ങളിൽ പ്രകടമായിത്തുടങ്ങി - ഹസിം അമരവിളയും കണ്ണൻ നായരും സംസാരിക്കുന്നു|access-date=2026-07-21|author=സക്കീർ ഹുസൈൻ|date=2023-02-08|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |- |2015 |നല്ലവനായ ഗോഡ്‌സെ |ഓംചേരി എൻ.എൻ. പിള്ള |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2015 |കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref name=":0">{{Cite web|url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/|title="Kimartham Draupathy" A Play About Everywoman|access-date=2026-07-21|author=Aswathy Vijayan|date=2016-10-27|website=The Theatre Times|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Kimartham Draupathy Trailor|date=2015-09-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=0xrR7RfkNso|access-date=2026-07-29}}</ref> |അശ്വതി വിജയൻ<ref name=":0" /> |അശ്വതി വിജയൻ |- |2016 |സ്വർണ സിംഹാസനം<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=സ്വർണ സിംഹാസനം|date=2017-07-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2oxDW0-uS8k|access-date=2026-07-29}}</ref> |[[ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്|പ്രൊഫ. ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കഥമരുന്ന് |ബഷീർ മണക്കാട് |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കെണി |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2018 |ടൈം ബോംബ്<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2018/Mar/19/a-play-unravelling-the-secrets-of-the-mind-1789508.html|title=A play unravelling the secrets of the mind|access-date=2026-07-29|last=Mohan|first=Varsha|date=2018-03-20|language=en}}</ref> |[https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ] |അരുൺ നായർ |- |2018 |[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam|title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം; അതുകണ്ടുകൊണ്ട് ഒരു മതഭ്രാന്തനെങ്കിലും മനുഷ്യനാകണം..’’|access-date=2026-07-21|author=ഖാസിദ കലാം|date=2020-02-01|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2020 |ലക്ഷദീപം (റേഡിയോ ഡ്രാമ)<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/amp/story/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110</ref><ref>Cite web|url= https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece/amp/ </ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2022 |[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476|title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala|access-date=2026-07-21|author=Cris|date=2022-10-01|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|access-date=2022-10-05|author=Saraswathy Nagarajan|date=2022-10-05|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2024 |[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ|മാക്ബെത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html|title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം|access-date=2026-07-21|author=തിരുവനന്തപുരം ബ്യൂറോ|date=2025-04-15|website=Manorama News|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/local-news/kanal-samskarika-vedhis-latest-drama-macbeth-the-last-show-to-present-in-trivandrum-11-april-2025-sujm1j|title='കനലി'ന്റെ മാക്ബത്ത്‌ - ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ തിരുവനന്തപുരത്ത്|access-date=2026-07-21|publisher=Asianet News|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |} == പ്രമുഖ കലാകാരന്മാർ == [https://m3db.com/kannan-nayar കണ്ണൻ നായർ] <ref>{{Citation|last=Ananthapuri Online News|title=Star Interview With Kannan Nayar {{!}} Cold Case Actor {{!}} Ananthapuri Online|date=2021-07-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=w47DvczF8Cw|access-date=2026-07-22}}</ref>, സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, [[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/itfok-power-turns-everyone-a-hitler-says-theatre-director-hazim-amaravila/article66505153.ece|title=ITFoK: Power turns everyone a Hitler, says theatre director Hazim Amaravila|access-date=2023-02-13|author=The Hindu Bureau|date=2023-02-13|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}} </ref> [https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ], റെജു കോലിയക്കോട്<ref>{{Cite AV media |author=Creative In |title=Talking with Reju Koliyacode |date=2021-10-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zeiy2ki2nls |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref>, [[:en:Chandhunadh|ചന്തുനാഥ്‌]], അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, [https://m3db.com/jose-p-raphel ജോസ് പി. റാഫേൽ], വിജുവർമ<ref>{{Cite web|url=https://archives.mathrubhumi.com/movies/news/thiruvananthapuram-f893d56f|title='ഓടുംരാജ ആടുംറാണി' ബെംഗളൂരു ചലച്ചിത്രമേളയിൽ|access-date=2026-07-29|last=sysadmin|date=2016-02-26|language=en}}</ref>, ജിജിക്കുട്ടൻ, അമൽ കൃഷ്ണ, ആരോമൽ റ്റി., കുളക്കട പ്രസന്നൻ, ജയദേവ് രവി, അർജുൻ ഗോപാൽ, ഉണ്ണി മഠത്തിൽ, രാജ് അനന്ദ്, അനൂപ് പൂന, പ്രദീപ്‌ ആയിരൂപ്പാറ, അശ്വതി വിജയൻ, എൻ. എസ്. താര, ഗാഥാ സി., ദേവകിരാജേന്ദ്രൻ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി, ഇശാ രേഷ്മ, വാണി രാജേന്ദ്ര, ശില്പമോഹൻ തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖ അഭിനേതാക്കളും സാങ്കേതിക പ്രവർത്തകരും കനൽതിയേറ്ററിന് ഒപ്പംചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും ഇവരിൽ പലരെയും നാടകലോകത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യാനും കനൽ തിയേറ്ററിന് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ]] 18kdw3udtoowwgcz659gi62iwt0qlot 4651593 4651589 2026-07-29T11:41:19Z Hutch1988 220654 നിലവിലെ പഴയ വിവരങ്ങൾ പുതുക്കി. ചില ഉദ്ധരണികൾ മാറ്റി പുതിയവ നൽകി. ആധികാരികമായ കൂടുതൽ ഉദ്ധരണികൾ ചേർത്തു. അക്ഷരത്തെറ്റുകൾ തിരുത്തി. 4651593 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Kanal function.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ''' |പകരം=കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന നാടകപ്രവർത്തകരുടെ സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മയാണ് '''കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി'''<ref name=":1">{{Cite book |last=സാം |first=ഡോ. എൻ. |title=സമകാല മലയാളസാഹിത്യം |publisher=കറന്റ് ബുക്സ് |year=2014-05-01 |isbn=9788124019696 |edition=1st |location=Kottayam |pages=96-113 |language=Malayalam |trans-title=Contemporary Malayalam Literature}}</ref>. [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവകലാശാലയിലെ]] 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' വകുപ്പിലെ പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥികൾ ചേർന്ന് 2008 ജൂലൈ 15-ന് ഈ സംഘടന ആരംഭിച്ചു. == ചരിത്രവും രൂപീകരണവും == 2005-ൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ശേഷം പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും അധ്യാപകനുമായ [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] കേരള സർവകലാശാലയുമായി സഹകരിച്ച് 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' ആരംഭിക്കുകയും ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു. പരീക്ഷണാർത്ഥം ആദ്യ മൂന്നു ബാച്ച് ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സും തുടർന്ന് എം.ഫിൽ., പി.എച്ച്.ഡി. ഗവേഷണ പദ്ധതികളുമായിരുന്നു [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നത്. സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ ആദ്യബാച്ചിലെ വിദ്യാർത്ഥികളായ സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, കുളക്കട പ്രസന്നൻ, അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, ചന്തുനാഥ്‌, എൻ.എസ്.താര, ഗാഥാ സി., സുനിൽ കുമാർ, മണികണ്ഠൻ ജി.എൽ., വിഷ്ണു മോഹൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് അലുംനി അസോസിയേഷനായി കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി രൂപീകൃതമായത്. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ കാർമികത്വത്തിൽ നന്ദാവനത്തുള്ള [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|പ്രൊഫ.എൻ.കൃഷ്ണപിള്ള]] ഫൗണ്ടേഷനിൽ<ref>{{Cite web|url=https://nkrishnapillaifoundation.org/|title=Official Website of Professor N Krishna Pillai Foundation|access-date=2026-07-22}}</ref> വച്ചായിരുന്നു ഈ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഘാടന യോഗം നടന്നത്. തുടക്കത്തിൽ ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ പഠിതാക്കളായിരുന്നു ഈ സംഘത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും കാലാന്തരേണ എം.ഫിൽ. ഗവേഷണവിദ്യാർത്ഥികളും തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ നാടകപ്രവർത്തകരും ഈ കലാസംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായി.<ref name=":1" /> == പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kanal News.jpg|350x350px|'''കനൽ വാർത്തകൾ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/Nov/27/presenting-the-dangers-of-dictatorship-848717.html|title=Presenting the Dangers of Dictatorship|access-date=2026-07-21|author=Varsha Mohan|date=2015-11-27|website=The New Indian Express|language=en}}</ref>|പകരം=കനൽ വാർത്തകൾ|ലഘുചിത്രം]] '''പഠന ക്യാമ്പുകളും നാടകക്കളരികളും:''' സ്കൂൾ-കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കുമായി നാടക രചന, സംവിധാനം, അഭിനയം, നാടകത്തിന്റെ സാങ്കേതിക മേഖലകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠന ക്യാമ്പുകളും വർക്ക്ഷോപ്പുകളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. <ref name=":1" /> '''നാടകസെമിനാറുകളും ഗ്രന്ഥപരിചയവും:''' നാടകസംബന്ധിയായി ആ മേഖലയിലെ പ്രഗത്ഭരെ ക്ഷണിച്ച് സെമിനാറുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും നാടകങ്ങളും നാടകപഠന ഗ്രന്ഥങ്ങളും പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുവരുന്നു. '''ടിക്കറ്റ് ഷോ സംസ്കാരം:''' തിരുവനന്തപുരത്ത് ടിക്കറ്റെടുത്ത് നാടകം കാണുന്ന സംസ്കാരം പ്രൊഫഷണലായി വളർത്തുന്നതിൽ കനൽ തിയേറ്റർ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ കനലിന്റെ '[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/videoshow/65057679.cms|title=‘Bhagavante Maranam Veendum’ play was held in capital city|access-date=2026-07-21|website=The Times of India|language=en}}</ref> നാടകം തുടർച്ചയായി 3 ദിവസം നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ ടിക്കറ്റ് ഷോയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും, ടിക്കറ്റ് കിട്ടാതെ മടങ്ങിയ പ്രേക്ഷകർക്കായി നാലാം ദിനവും ടിക്കറ്റ് ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html|title='വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം|access-date=2026-07-21|website=Manorama Online|language=ml}}</ref><ref>{{Cite AV media |author=Asianet News |title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandrum to collect fund for Distress relief fund |date=2018-08-31 |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref> [[പ്രമാണം:Kanal Pusthakashala Meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന നാടകഗ്രന്ഥപരിചയ വേളയിൽ''' ]] '''കനൽ പുസ്തകശാല (Kanal Publications):''' പെർഫോമിംഗ് ആർട്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ വിരളത മനസിലാക്കി അത്തരം പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനായി 2017 ൽ 'കനൽ പുസ്തകശാല' എന്ന പബ്ലിഷിംഗ് വിംഗ് ആരംഭിച്ചു. ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ ‘അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ’<ref>{{Cite book |last=വാസുദേവൻ പിള്ള |first=ഡോ. വയലാ |title=അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ |publisher=കനൽ പുസ്തകശാല |year=2018 |isbn=978-81-936909-0-1 |edition=1st |location=Thiruvananthapuram |pages=1-100 |language=Malayalam |trans-title=Aranginte Arthathalangal: The Meanings of the Stage}}</ref>, ഡോ. രാജൻനായരുടെ ‘തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും’ <ref name=":1" /> എന്നീ നാടകപഠനഗ്രന്ഥങ്ങൾ കനൽ പുസ്തകശാല വഴി പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്. കനൽ അംഗങ്ങൾ രചിച്ച നാടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി 'പച്ചക്കൊടി', 'സ്വന്തം വീട്' എന്നീ നാടകപുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[പ്രമാണം:Theatre Calendar.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2016ൽ കനൽ പുറത്തിറക്കിയ തിയേറ്റർ കലണ്ടർ മന്ത്രി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു<ref name=":2" />''' ]] മണ്മറഞ്ഞുപോയ പ്രശസ്തരായ നാടകപ്രവർത്തകരെ സ്മരിക്കുന്നതിനും നാടകദിനങ്ങൾ ഓർക്കുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി ഒരു ''''നാടകദിന കലണ്ടർ' (Theatre Calendar 2018)''' കനൽ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece|title=A calendar for theatre|access-date=2018-01-18|author=Saraswathy Nagarajan|date=2018-01-18|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> == കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം == നാടകമേഖലയിലെ മികച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആദരവായി 2009 മുതൽ '''<nowiki/>'കനൽ അവാർഡ്'<nowiki/>''' നൽകിവരുന്നു. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ നിര്യാണത്തെ തുടർന്ന് ആദരസൂചകമായി 2011 മുതൽ ഇത് '''<nowiki/>'കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം'''' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ നാടക വ്യക്തിത്വങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർഷവും ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരുന്നു. [[:en:Abhilash_Pillai|ഡോ. അഭിലാഷ് പിള്ള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2013/Aug/23/abhilash-bags-vayala-vasudevan-pillai-award-509570.html|title=Abhilash bags Vayala Vasudevan Pillai award|access-date=2026-07-29|last=Service|first=Express News|date=2013-08-23|language=en}}</ref>, ഡോ. രാജാവാര്യർ<ref name=":3" />, [[ദീപൻ ശിവരാമൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2017-12-19|date=2017-12-19|website=The New Indian Express|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref>, [[ശ്രീജിത്ത് രമണൻ|ശ്രീജിത്ത്‌ രമണൻ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.iti.edu.sg/about/news/highlights/awards-for-alumni-in-india/|title=Awards for alumni in India|access-date=2026-07-21|publisher=Intercultural Theatre Institute|language=en}}</ref> , [[സജിത മഠത്തിൽ|സജിത മഠത്തിൽ,]] സി.വി. സുധി, [[സാംകുട്ടി പട്ടംകരി|ഡോ. സാംകുട്ടി പട്ടംകരി,]] [[സതീഷ് കെ. സതീഷ്|സതീഷ് കെ സതീഷ്]], ശ്രീകാന്ത് ക്യാമിയോ, [https://m3db.com/prasanth-narayanan-1 പ്രശാന്ത് നാരായണൻ], തുളസിധരക്കുറുപ്പ് എന്നിവർ ഈ ബഹുമതിക്ക് അർഹരായവരാണ്. == കനൽ തിയേറ്റർ == കനൽ തിയേറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ പ്രവർത്തനമാണ് നല്ല നാടകങ്ങളുടെ നിർമാണവും അതിന്റെ തുടരവതരണങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കുക എന്നത്. 2008 മുതൽ നാടകങ്ങൾ കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നിർമിച്ച് അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kanal Puraskaram.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2017ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ഡപ്യൂട്ടി സ്പീക്കർ വി.ശശിയിൽ നിന്നും ഏറ്റുവാങ്ങുന്ന ദീപൻ ശിവരാമൻ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/announcements/2017/12/18/deepam-sivaraman-award.html|title=ദീപൻ ശിവരാമന് കനൽ–വയലാ പുരസ്കാരം|access-date=2026-07-22}}</ref>]] [[പ്രമാണം:Kanal Award.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/videoshow/72883011.cms|title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award|access-date=2026-07-22|language=en}}</ref> |പകരം=2019ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു|ലഘുചിത്രം]] [[പ്രമാണം:Kanal Book Cover.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ പുസ്തകശാല പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും' നാടകഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കവർ''' ]] {| class="wikitable" !വർഷം !നാടകം !രചന !സംവിധാനം |- |2008 |രക്ഷാകർത്താവ് |ജിജിക്കുട്ടൻ |ജിജിക്കുട്ടൻ |- |2009 |സൂതപുത്രൻ |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |- |2010 |കനൽക്കൂട് |കുളക്കട പ്രസന്നൻ |സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് |- |2011 |രാവണപുത്രി |വയലാർ രാമവർമ്മ (കവിത) |ഡോ. രാജ വാര്യർ<ref name=":3">{{Cite web|url=https://keralabookstore.com/books-by/%E0%B4%A1%E0%B5%8B-%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%9C%E0%B4%BE-%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D/3726/|title=Dr Raja Varier Books|access-date=2026-07-21|publisher=Kerala Book Store|language=ml}}</ref> |- |2012 |സത്യവാങ്മൂലം |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2013 |മൃഗശാലക്കഥ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Zoo Story (Malayalam Version).mp4|date=2012-03-16|url=https://www.youtube.com/watch?v=s3rLEp3uqTE|access-date=2026-07-29}}</ref> |എഡ്വേർഡ് ആൽബി |ഡോ. രാജ വാര്യർ |- |2014 |ഖൈമേറ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Chimera Play Trailer {{!}} Malayalam {{!}} Kanal Samskarika Vedhi Production|date=2021-04-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=3dBGTk5SgsU|access-date=2026-07-29}}</ref> |ആരോമൽ ടി. |[[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/mediaone-shelf/interview/interview-with-kannan-nair-hazim-amaravila-207862|title=ഇറ്റ്‌ഫോക്കിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള നാടകങ്ങളിൽ പ്രകടമായിത്തുടങ്ങി - ഹസിം അമരവിളയും കണ്ണൻ നായരും സംസാരിക്കുന്നു|access-date=2026-07-21|author=സക്കീർ ഹുസൈൻ|date=2023-02-08|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |- |2015 |നല്ലവനായ ഗോഡ്‌സെ |ഓംചേരി എൻ.എൻ. പിള്ള |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2015 |കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref name=":0">{{Cite web|url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/|title="Kimartham Draupathy" A Play About Everywoman|access-date=2026-07-21|author=Aswathy Vijayan|date=2016-10-27|website=The Theatre Times|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Kimartham Draupathy Trailor|date=2015-09-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=0xrR7RfkNso|access-date=2026-07-29}}</ref> |അശ്വതി വിജയൻ<ref name=":0" /> |അശ്വതി വിജയൻ |- |2016 |സ്വർണ സിംഹാസനം<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=സ്വർണ സിംഹാസനം|date=2017-07-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2oxDW0-uS8k|access-date=2026-07-29}}</ref> |[[ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്|പ്രൊഫ. ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കഥമരുന്ന് |ബഷീർ മണക്കാട് |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കെണി |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2018 |ടൈം ബോംബ്<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2018/Mar/19/a-play-unravelling-the-secrets-of-the-mind-1789508.html|title=A play unravelling the secrets of the mind|access-date=2026-07-29|last=Mohan|first=Varsha|date=2018-03-20|language=en}}</ref> |[https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ] |അരുൺ നായർ |- |2018 |[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam|title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം; അതുകണ്ടുകൊണ്ട് ഒരു മതഭ്രാന്തനെങ്കിലും മനുഷ്യനാകണം..’’|access-date=2026-07-21|author=ഖാസിദ കലാം|date=2020-02-01|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2020 |ലക്ഷദീപം (റേഡിയോ ഡ്രാമ)<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/amp/story/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110</ref><ref>Cite web|url= https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece/amp/ </ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2022 |[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476|title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala|access-date=2026-07-21|author=Cris|date=2022-10-01|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|access-date=2022-10-05|author=Saraswathy Nagarajan|date=2022-10-05|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2024 |[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ|മാക്ബെത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html|title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം|access-date=2026-07-21|author=തിരുവനന്തപുരം ബ്യൂറോ|date=2025-04-15|website=Manorama News|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/local-news/kanal-samskarika-vedhis-latest-drama-macbeth-the-last-show-to-present-in-trivandrum-11-april-2025-sujm1j|title='കനലി'ന്റെ മാക്ബത്ത്‌ - ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ തിരുവനന്തപുരത്ത്|access-date=2026-07-21|publisher=Asianet News|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |} == പ്രമുഖ കലാകാരന്മാർ == [https://m3db.com/kannan-nayar കണ്ണൻ നായർ] <ref>{{Citation|last=Ananthapuri Online News|title=Star Interview With Kannan Nayar {{!}} Cold Case Actor {{!}} Ananthapuri Online|date=2021-07-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=w47DvczF8Cw|access-date=2026-07-22}}</ref>, സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, [[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/itfok-power-turns-everyone-a-hitler-says-theatre-director-hazim-amaravila/article66505153.ece|title=ITFoK: Power turns everyone a Hitler, says theatre director Hazim Amaravila|access-date=2023-02-13|author=The Hindu Bureau|date=2023-02-13|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}} </ref> [https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ], റെജു കോലിയക്കോട്<ref>{{Cite AV media |author=Creative In |title=Talking with Reju Koliyacode |date=2021-10-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zeiy2ki2nls |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref>, [[:en:Chandhunadh|ചന്തുനാഥ്‌]], അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, [https://m3db.com/jose-p-raphel ജോസ് പി. റാഫേൽ], വിജുവർമ<ref>{{Cite web|url=https://archives.mathrubhumi.com/movies/news/thiruvananthapuram-f893d56f|title='ഓടുംരാജ ആടുംറാണി' ബെംഗളൂരു ചലച്ചിത്രമേളയിൽ|access-date=2026-07-29|last=sysadmin|date=2016-02-26|language=en}}</ref>, ജിജിക്കുട്ടൻ, അമൽ കൃഷ്ണ, ആരോമൽ റ്റി., കുളക്കട പ്രസന്നൻ, ജയദേവ് രവി, അർജുൻ ഗോപാൽ, ഉണ്ണി മഠത്തിൽ, രാജ് അനന്ദ്, അനൂപ് പൂന, പ്രദീപ്‌ ആയിരൂപ്പാറ, അശ്വതി വിജയൻ, എൻ. എസ്. താര, ഗാഥാ സി., ദേവകിരാജേന്ദ്രൻ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി, ഇശാ രേഷ്മ, വാണി രാജേന്ദ്ര, ശില്പമോഹൻ തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖ അഭിനേതാക്കളും സാങ്കേതിക പ്രവർത്തകരും കനൽതിയേറ്ററിന് ഒപ്പംചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും ഇവരിൽ പലരെയും നാടകലോകത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യാനും കനൽ തിയേറ്ററിന് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ]] 11z001ufjsbtc3oskrjg7ypec9sfgck 4651597 4651593 2026-07-29T11:47:44Z Hutch1988 220654 check and corrected error in In citations 4651597 wikitext text/x-wiki [[പ്രമാണം:Kanal function.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ''' |പകരം=കനൽ വയലാ പുരസ്കാരദാന ചടങ്ങിൽ|ലഘുചിത്രം]] [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന നാടകപ്രവർത്തകരുടെ സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മയാണ് '''കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി'''<ref name=":1">{{Cite book |last=സാം |first=ഡോ. എൻ. |title=സമകാല മലയാളസാഹിത്യം |publisher=കറന്റ് ബുക്സ് |isbn=9788124019696 |edition=1st |location=Kottayam |pages=96-113 |language=Ml|trans-title=Contemporary Malayalam Literature|publication-date=2014-05-01}}</ref>. [[കേരള സർ‌വകലാശാല|കേരള സർവകലാശാലയിലെ]] 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' വകുപ്പിലെ പൂർവ്വവിദ്യാർത്ഥികൾ ചേർന്ന് 2008 ജൂലൈ 15-ന് ഈ സംഘടന ആരംഭിച്ചു. == ചരിത്രവും രൂപീകരണവും == 2005-ൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച ശേഷം പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും അധ്യാപകനുമായ [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള|ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] കേരള സർവകലാശാലയുമായി സഹകരിച്ച് 'സെന്റർ ഫോർ പെർഫോമിംഗ് ആന്റ് വിഷ്വൽ ആർട്സ്' ആരംഭിക്കുകയും ഗവേഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു. പരീക്ഷണാർത്ഥം ആദ്യ മൂന്നു ബാച്ച് ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സും തുടർന്ന് എം.ഫിൽ., പി.എച്ച്.ഡി. ഗവേഷണ പദ്ധതികളുമായിരുന്നു [[വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ള]] വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നത്. സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ ആദ്യബാച്ചിലെ വിദ്യാർത്ഥികളായ സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, കുളക്കട പ്രസന്നൻ, അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, ചന്തുനാഥ്‌, എൻ.എസ്.താര, ഗാഥാ സി., സുനിൽ കുമാർ, മണികണ്ഠൻ ജി.എൽ., വിഷ്ണു മോഹൻ എന്നിവരുടെ നേതൃത്വത്തിലാണ് അലുംനി അസോസിയേഷനായി കനൽ സാംസ്കാരിക വേദി രൂപീകൃതമായത്. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ കാർമികത്വത്തിൽ നന്ദാവനത്തുള്ള [[എൻ. കൃഷ്ണപിള്ള|പ്രൊഫ.എൻ.കൃഷ്ണപിള്ള]] ഫൗണ്ടേഷനിൽ<ref>{{Cite web|url=https://nkrishnapillaifoundation.org/|title=Official Website of Professor N Krishna Pillai Foundation|access-date=2026-07-22}}</ref> വച്ചായിരുന്നു ഈ സംഘടനയുടെ ഉദ്ഘാടന യോഗം നടന്നത്. തുടക്കത്തിൽ ഹ്രസ്വകാല സർട്ടിഫിക്കറ്റ് കോഴ്സിലെ പഠിതാക്കളായിരുന്നു ഈ സംഘത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും കാലാന്തരേണ എം.ഫിൽ. ഗവേഷണവിദ്യാർത്ഥികളും തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തെ നാടകപ്രവർത്തകരും ഈ കലാസംഘത്തിന്റെ ഭാഗമായി.<ref name=":1" /> == പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ == [[പ്രമാണം:Kanal News.jpg|350x350px|'''കനൽ വാർത്തകൾ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/Nov/27/presenting-the-dangers-of-dictatorship-848717.html|title=Presenting the Dangers of Dictatorship|access-date=2026-07-21|author=Varsha Mohan|date=2015-11-27|website=The New Indian Express|language=en}}</ref>|പകരം=കനൽ വാർത്തകൾ|ലഘുചിത്രം]] '''പഠന ക്യാമ്പുകളും നാടകക്കളരികളും:''' സ്കൂൾ-കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും മുതിർന്നവർക്കുമായി നാടക രചന, സംവിധാനം, അഭിനയം, നാടകത്തിന്റെ സാങ്കേതിക മേഖലകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പഠന ക്യാമ്പുകളും വർക്ക്ഷോപ്പുകളും സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. <ref name=":1" /> '''നാടകസെമിനാറുകളും ഗ്രന്ഥപരിചയവും:''' നാടകസംബന്ധിയായി ആ മേഖലയിലെ പ്രഗത്ഭരെ ക്ഷണിച്ച് സെമിനാറുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും നാടകങ്ങളും നാടകപഠന ഗ്രന്ഥങ്ങളും പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തുവരുന്നു. '''ടിക്കറ്റ് ഷോ സംസ്കാരം:''' തിരുവനന്തപുരത്ത് ടിക്കറ്റെടുത്ത് നാടകം കാണുന്ന സംസ്കാരം പ്രൊഫഷണലായി വളർത്തുന്നതിൽ കനൽ തിയേറ്റർ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. 2018-ൽ കനലിന്റെ '[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/kochi/bhagavante-maranam-veendum-play-was-held-in-capital-city/videoshow/65057679.cms|title=‘Bhagavante Maranam Veendum’ play was held in capital city|access-date=2026-07-21|website=The Times of India|language=en}}</ref> നാടകം തുടർച്ചയായി 3 ദിവസം നിറഞ്ഞ സദസ്സിൽ ടിക്കറ്റ് ഷോയായി അവതരിപ്പിക്കുകയും, ടിക്കറ്റ് കിട്ടാതെ മടങ്ങിയ പ്രേക്ഷകർക്കായി നാലാം ദിനവും ടിക്കറ്റ് ഷോ സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/district-news/my-news/2020/01/27/drama-veendum-bhagavante-maranam.html|title='വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം'; കാണികളെ ഞെട്ടിച്ച നാടകം|access-date=2026-07-21|website=Manorama Online|language=ml}}</ref><ref>{{Cite AV media |author=Asianet News |title=Bhagavante Maranam Veendum play was held at Trivandrum to collect fund for Distress relief fund |date=2018-08-31 |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0RNs43xS1M |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref> [[പ്രമാണം:Kanal Pusthakashala Meeting.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന നാടകഗ്രന്ഥപരിചയ വേളയിൽ''' ]] '''കനൽ പുസ്തകശാല (Kanal Publications):''' പെർഫോമിംഗ് ആർട്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുസ്തകങ്ങളുടെ വിരളത മനസിലാക്കി അത്തരം പുസ്തകങ്ങളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനായി 2017 ൽ 'കനൽ പുസ്തകശാല' എന്ന പബ്ലിഷിംഗ് വിംഗ് ആരംഭിച്ചു. ഡോ. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ ‘അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ’<ref>{{Cite book |last=വാസുദേവൻ പിള്ള |first=ഡോ. വയലാ |title=അരങ്ങിന്റെ അർത്ഥതലങ്ങൾ |publisher=കനൽ പുസ്തകശാല |year=2018 |isbn=978-81-936909-0-1 |edition=1st |location=Thiruvananthapuram |pages=1-100 |language=Malayalam |trans-title=Aranginte Arthathalangal: The Meanings of the Stage}}</ref>, ഡോ. രാജൻനായരുടെ ‘തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും’ <ref name=":1" /> എന്നീ നാടകപഠനഗ്രന്ഥങ്ങൾ കനൽ പുസ്തകശാല വഴി പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്. കനൽ അംഗങ്ങൾ രചിച്ച നാടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി 'പച്ചക്കൊടി', 'സ്വന്തം വീട്' എന്നീ നാടകപുസ്തകങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. [[പ്രമാണം:Theatre Calendar.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2016ൽ കനൽ പുറത്തിറക്കിയ തിയേറ്റർ കലണ്ടർ മന്ത്രി പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു<ref name=":2" />''' ]] മണ്മറഞ്ഞുപോയ പ്രശസ്തരായ നാടകപ്രവർത്തകരെ സ്മരിക്കുന്നതിനും നാടകദിനങ്ങൾ ഓർക്കുന്നതിനുമായി ഇന്ത്യയിലാദ്യമായി ഒരു ''''നാടകദിന കലണ്ടർ' (Theatre Calendar 2018)''' കനൽ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/society/kanal-samskarika-vedis-calendar-focusses-on-theatre/article22463970.ece|title=A calendar for theatre|access-date=2018-01-18|author=Saraswathy Nagarajan|date=2018-01-18|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> == കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം == നാടകമേഖലയിലെ മികച്ച പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് ആദരവായി 2009 മുതൽ '''<nowiki/>'കനൽ അവാർഡ്'<nowiki/>''' നൽകിവരുന്നു. വയലാ വാസുദേവൻ പിള്ളയുടെ നിര്യാണത്തെ തുടർന്ന് ആദരസൂചകമായി 2011 മുതൽ ഇത് '''<nowiki/>'കനൽ-വയലാ പുരസ്കാരം'''' എന്ന് പുനർനാമകരണം ചെയ്തു. കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ നാടക വ്യക്തിത്വങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർഷവും ഈ പുരസ്കാരം നൽകിവരുന്നു. [[:en:Abhilash_Pillai|ഡോ. അഭിലാഷ് പിള്ള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2013/Aug/23/abhilash-bags-vayala-vasudevan-pillai-award-509570.html|title=Abhilash bags Vayala Vasudevan Pillai award|access-date=2026-07-29|last=Service|first=Express News|date=2013-08-23|language=en}}</ref>, ഡോ. രാജാവാര്യർ<ref name=":3" />, [[ദീപൻ ശിവരാമൻ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2017/Dec/18/rewarding-a-theatre-director-1730780.html|title=Rewarding a theatre director|access-date=2017-12-19|date=2017-12-19|website=The New Indian Express|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref>, [[ശ്രീജിത്ത് രമണൻ|ശ്രീജിത്ത്‌ രമണൻ]] <ref>{{Cite web|url=https://www.iti.edu.sg/about/news/highlights/awards-for-alumni-in-india/|title=Awards for alumni in India|access-date=2026-07-21|publisher=Intercultural Theatre Institute|language=en}}</ref> , [[സജിത മഠത്തിൽ|സജിത മഠത്തിൽ,]] സി.വി. സുധി, [[സാംകുട്ടി പട്ടംകരി|ഡോ. സാംകുട്ടി പട്ടംകരി,]] [[സതീഷ് കെ. സതീഷ്|സതീഷ് കെ സതീഷ്]], ശ്രീകാന്ത് ക്യാമിയോ, [https://m3db.com/prasanth-narayanan-1 പ്രശാന്ത് നാരായണൻ], തുളസിധരക്കുറുപ്പ് എന്നിവർ ഈ ബഹുമതിക്ക് അർഹരായവരാണ്. == കനൽ തിയേറ്റർ == കനൽ തിയേറ്ററിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ പ്രവർത്തനമാണ് നല്ല നാടകങ്ങളുടെ നിർമാണവും അതിന്റെ തുടരവതരണങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കുക എന്നത്. 2008 മുതൽ നാടകങ്ങൾ കനൽ സാംസ്‌കാരിക വേദി നിർമിച്ച് അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. [[പ്രമാണം:Kanal Puraskaram.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''2017ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ഡപ്യൂട്ടി സ്പീക്കർ വി.ശശിയിൽ നിന്നും ഏറ്റുവാങ്ങുന്ന ദീപൻ ശിവരാമൻ''' <ref>{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/announcements/2017/12/18/deepam-sivaraman-award.html|title=ദീപൻ ശിവരാമന് കനൽ–വയലാ പുരസ്കാരം|access-date=2026-07-22}}</ref>]] [[പ്രമാണം:Kanal Award.jpg|350x350px|'''കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/events/kochi/sreejith-ramanan-bags-kanal-vayala-award/videoshow/72883011.cms|title=Sreejith Ramanan bags Kanal-Vayala award|access-date=2026-07-22|language=en}}</ref> |പകരം=2019ലെ കനൽ വയലാ പുരസ്കാരം ശ്രീജിത്ത് രമണന് മന്ത്രി കടകംപള്ളി സുരേന്ദ്രൻ സമർപ്പിക്കുന്നു|ലഘുചിത്രം]] [[പ്രമാണം:Kanal Book Cover.jpg|ലഘുചിത്രം|350x350ബിന്ദു|'''കനൽ പുസ്തകശാല പ്രസിദ്ധീകരിച്ച 'തിരുവനന്തപുരം നാടകവേദി: ചരിത്രവും ഓർമകളും' നാടകഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കവർ''' ]] {| class="wikitable" !വർഷം !നാടകം !രചന !സംവിധാനം |- |2008 |രക്ഷാകർത്താവ് |ജിജിക്കുട്ടൻ |ജിജിക്കുട്ടൻ |- |2009 |സൂതപുത്രൻ |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |അനീഷ് ചിറയിൻകീഴ് |- |2010 |കനൽക്കൂട് |കുളക്കട പ്രസന്നൻ |സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട് |- |2011 |രാവണപുത്രി |വയലാർ രാമവർമ്മ (കവിത) |ഡോ. രാജ വാര്യർ<ref name=":3">{{Cite web|url=https://keralabookstore.com/books-by/%E0%B4%A1%E0%B5%8B-%E0%B4%B0%E0%B4%BE%E0%B4%9C%E0%B4%BE-%E0%B4%B5%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E0%B4%AF%E0%B4%B0%E0%B5%8D%E2%80%8D/3726/|title=Dr Raja Varier Books|access-date=2026-07-21|publisher=Kerala Book Store|language=ml}}</ref> |- |2012 |സത്യവാങ്മൂലം |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2013 |മൃഗശാലക്കഥ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Zoo Story (Malayalam Version).mp4|date=2012-03-16|url=https://www.youtube.com/watch?v=s3rLEp3uqTE|access-date=2026-07-29}}</ref> |എഡ്വേർഡ് ആൽബി |ഡോ. രാജ വാര്യർ |- |2014 |ഖൈമേറ<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Chimera Play Trailer {{!}} Malayalam {{!}} Kanal Samskarika Vedhi Production|date=2021-04-01|url=https://www.youtube.com/watch?v=3dBGTk5SgsU|access-date=2026-07-29}}</ref> |ആരോമൽ ടി. |[[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/mediaone-shelf/interview/interview-with-kannan-nair-hazim-amaravila-207862|title=ഇറ്റ്‌ഫോക്കിന്റെ സ്വാധീനം മലയാള നാടകങ്ങളിൽ പ്രകടമായിത്തുടങ്ങി - ഹസിം അമരവിളയും കണ്ണൻ നായരും സംസാരിക്കുന്നു|access-date=2026-07-21|author=സക്കീർ ഹുസൈൻ|date=2023-02-08|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |- |2015 |നല്ലവനായ ഗോഡ്‌സെ |ഓംചേരി എൻ.എൻ. പിള്ള |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2015 |കിമർത്ഥം ദ്രൗപതി<ref name=":0">{{Cite web|url=https://thetheatretimes.com/kimartham-draupathy-a-play-about-everywoman/|title="Kimartham Draupathy" A Play About Everywoman|access-date=2026-07-21|author=Aswathy Vijayan|date=2016-10-27|website=The Theatre Times|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=Kimartham Draupathy Trailor|date=2015-09-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=0xrR7RfkNso|access-date=2026-07-29}}</ref> |അശ്വതി വിജയൻ<ref name=":0" /> |അശ്വതി വിജയൻ |- |2016 |സ്വർണ സിംഹാസനം<ref>{{Citation|last=Hazim Amaravila|title=സ്വർണ സിംഹാസനം|date=2017-07-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=2oxDW0-uS8k|access-date=2026-07-29}}</ref> |[[ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്|പ്രൊഫ. ആർ. നരേന്ദ്രപ്രസാദ്]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കഥമരുന്ന് |ബഷീർ മണക്കാട് |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2017 |കെണി |ആരോമൽ ടി. |ആരോമൽ ടി. |- |2018 |ടൈം ബോംബ്<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/kochi/2018/Mar/19/a-play-unravelling-the-secrets-of-the-mind-1789508.html|title=A play unravelling the secrets of the mind|access-date=2026-07-29|last=Mohan|first=Varsha|date=2018-03-20|language=en}}</ref> |[https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ] |അരുൺ നായർ |- |2018 |[[വീണ്ടും ഭഗവാന്റെ മരണം]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediaoneonline.com/entertainment/2020/02/01/veendum-bhagavante-maranam|title=‘‘ഈ കെട്ടകാലത്തിൽ ഈ നാടകം ഈ നാട് മുഴുവൻ കളിക്കണം; അതുകണ്ടുകൊണ്ട് ഒരു മതഭ്രാന്തനെങ്കിലും മനുഷ്യനാകണം..’’|access-date=2026-07-21|author=ഖാസിദ കലാം|date=2020-02-01|website=MediaOne TV|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2020 |ലക്ഷദീപം (റേഡിയോ ഡ്രാമ)<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/amp/story/kerala/malayalam-play-lakshadweep-row-finds-unique-stage-clubhouse-150110</ref><ref>Cite web|url= https://www.thehindu.com/entertainment/theatre/theatre-group-from-kerala-to-stage-a-play-on-clubhouse/article34675461.ece/amp/ </ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2022 |[[സോവിയറ്റ് സ്റ്റേഷൻ കടവ്]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/soviet-station-kadavu-when-hitler-travelled-through-time-kerala-168476|title=Soviet Station Kadavu: When Hitler travelled through time to Kerala|access-date=2026-07-21|author=Cris|date=2022-10-01|website=The News Minute|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-theatre/malayalam-play-soviet-station-kadavu-is-a-well-crafted-play-on-power-and-its-abuse/article65966430.ece|title=Malayalam play ‘Soviet Station Kadavu’ is a well-crafted play on power and its abuse|access-date=2022-10-05|author=Saraswathy Nagarajan|date=2022-10-05|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |- |2024 |[[മാക്ബെത്ത്: ദ ലാസ്റ്റ്‌ ഷോ|മാക്ബെത്ത് : ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.manoramanews.com/nattuvartha/south/thiruvananthapuram/2025/04/15/macbeth-the-last-show-stage-play.html|title=പ്രേക്ഷകപ്രശംസ നേടി 'മാക്ബത്ത്–ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ' നാടകം|access-date=2026-07-21|author=തിരുവനന്തപുരം ബ്യൂറോ|date=2025-04-15|website=Manorama News|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.asianetnews.com/local-news/kanal-samskarika-vedhis-latest-drama-macbeth-the-last-show-to-present-in-trivandrum-11-april-2025-sujm1j|title='കനലി'ന്റെ മാക്ബത്ത്‌ - ദി ലാസ്റ്റ് ഷോ തിരുവനന്തപുരത്ത്|access-date=2026-07-21|publisher=Asianet News|language=ml}}</ref> |[[ഹസിം അമരവിള]] |[[ഹസിം അമരവിള]] |} == പ്രമുഖ കലാകാരന്മാർ == [https://m3db.com/kannan-nayar കണ്ണൻ നായർ] <ref>{{Citation|last=Ananthapuri Online News|title=Star Interview With Kannan Nayar {{!}} Cold Case Actor {{!}} Ananthapuri Online|date=2021-07-07|url=https://www.youtube.com/watch?v=w47DvczF8Cw|access-date=2026-07-22}}</ref>, സന്തോഷ് വെഞ്ഞാറമൂട്, [[ഹസിം അമരവിള]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/itfok-power-turns-everyone-a-hitler-says-theatre-director-hazim-amaravila/article66505153.ece|title=ITFoK: Power turns everyone a Hitler, says theatre director Hazim Amaravila|access-date=2023-02-13|author=The Hindu Bureau|date=2023-02-13|website=The Hindu|publisher=The Hindu|language=en}} </ref> [https://m3db.com/arun-nair അരുൺ നായർ], റെജു കോലിയക്കോട്<ref>{{Cite AV media |author=Creative In |title=Talking with Reju Koliyacode |date=2021-10-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zeiy2ki2nls |access-date=2026-07-21 |publisher=YouTube |language=ml}}</ref>, [[:en:Chandhunadh|ചന്തുനാഥ്‌]], അനൂജ് രാമചന്ദ്രൻ, [https://m3db.com/jose-p-raphel ജോസ് പി. റാഫേൽ], വിജുവർമ<ref>{{Cite web|url=https://archives.mathrubhumi.com/movies/news/thiruvananthapuram-f893d56f|title='ഓടുംരാജ ആടുംറാണി' ബെംഗളൂരു ചലച്ചിത്രമേളയിൽ|access-date=2026-07-29|last=sysadmin|date=2016-02-26|language=en}}</ref>, ജിജിക്കുട്ടൻ, അമൽ കൃഷ്ണ, ആരോമൽ റ്റി., കുളക്കട പ്രസന്നൻ, ജയദേവ് രവി, അർജുൻ ഗോപാൽ, ഉണ്ണി മഠത്തിൽ, രാജ് അനന്ദ്, അനൂപ് പൂന, പ്രദീപ്‌ ആയിരൂപ്പാറ, അശ്വതി വിജയൻ, എൻ. എസ്. താര, ഗാഥാ സി., ദേവകിരാജേന്ദ്രൻ, ചിഞ്ചു കെ. ഭവാനി, ഇശാ രേഷ്മ, വാണി രാജേന്ദ്ര, ശില്പമോഹൻ തുടങ്ങിയ പല പ്രമുഖ അഭിനേതാക്കളും സാങ്കേതിക പ്രവർത്തകരും കനൽതിയേറ്ററിന് ഒപ്പംചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും ഇവരിൽ പലരെയും നാടകലോകത്തിന് സംഭാവന ചെയ്യാനും കനൽ തിയേറ്ററിന് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. == അവലംബം == [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികൾ]] <references /> [[വർഗ്ഗം:Malayalam drama]] [[വർഗ്ഗം:മലയാളനാടകവേദി]] qftr7ccvjs7rumakv6ifzykj52j0ovg 0 669646 4651482 4651075 2026-07-28T21:25:10Z TheWikiholic 77980 4651482 wikitext text/x-wiki {{notability}} പത്തൊമ്പത്, ഇരുപത് നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഒരു ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനായിരുന്നു '''ശൈഖ് അഹ്മദ് സ്വഗീർ''' അഥവാ '''തട്ടാങ്കര കുട്ട്യാമു മുസ്ലിയാർ'''. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ കേരളീയ പണ്ഡിതസമൂഹത്തിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയ അദ്ദേഹം, അക്കാലത്തെ മത, രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക വിഷയങ്ങളിൽ സജീവമായി ഇടപെടുകയും തന്റേതായ നിലപാടുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിരുന്നു.<ref>{{Cite web|url=https://www.madhyamam.com/opinion/articles/variyam-kunnan-and-independent-movement-opinion/696305|title=വാരിയൻകുന്നനും സ്വാതന്ത്ര്യസമരവും ഒറ്റുകാരെന്തിന് ഭയക്കുന്നു?|access-date=2026-07-27|last=ജെ|first=വിഷ്ണു|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sirajlive.com/2020/05/17/419722.html?s|title=കെ വി അബൂബക്കർ മുസ്‌ലിയാർ: ആദർശകുലപതികളുടെ സമശീർഷൻ|access-date=2026-07-27|last=റിയാസ്|first=മുഹമ്മദ് ഗസൽ|language=ml}}</ref><ref>{{Cite book |last=കാഞ്ഞിരപ്പുഴ |first=യൂസുഫ് ഫൈസി |title=പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പൈതൃകമുദ്രകൾ |publisher=ഐ.പി.ബി ബുക്സ് |year=2025 |isbn=978-93-5934-856-8 |location=കോഴിക്കോട് |language=ml}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == <references /> [[വർഗ്ഗം:കേരളത്തിലെ ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതർ]] 42zsu6ddl8owxuu7n77vybv8u5ojp0w 0 669677 4651559 4651443 2026-07-29T07:30:41Z Vicharam 9387 4651559 wikitext text/x-wiki {{Short description|സൂഫി കവി (1212–1294)}} {{Infobox writer | name = അബു അബ്ദില്ലാഹ് മുഹമ്മദ് ഇബ്ൻ സഈദ് അൽ-ബൂസ്വീരി അൽ-സൻഹാജി | image = Tomb of Imam al-Busiri.jpg | caption = ഈജിപ്തിലെ അലക്സാണ്ട്രിയയിലുള്ള അൽ-ബൂസ്വീരിയുടെ മഖ്ബറയിൽ ജനങ്ങൾ പ്രാർഥിക്കുന്നു | birth_date = 1212 | birth_place = [[ദലാസ്]], [[ബെനി സുഐഫ്]], [[ഈജിപ്ത്]] | death_date = 1294 | death_place = [[അലക്സാണ്ട്രിയ]], [[ഈജിപ്ത്]] | occupation = കവി, സൂഫി | language = അറബിക് | nationality = ഈജിപ്ത് | movement = [[ശാദിലി ത്വരീഖത്ത്|ശാദിലി]] | notableworks = ''[[ഖസീദത്തുൽ ബുർദ|അൽ-ബുർദ]], [[അൽ-ഹംസിയ്യ]]'' | genres = [[സൂഫി സാഹിത്യം|സൂഫി കവിതകൾ]] | native_name = أبو عبد الله محمد بن سعيد بن حماد الصنهاجي البوصيري | native_name_lang = ar }} സൻഹാജി വംശജനായ ഒരു സുന്നി സൂഫി മുസ്ലിം കവിയായിരുന്നു '''അൽ-ബൂസ്വീരി''' (അറബിക്: أبو عبد الله محمد بن سعيد بن حماد الصنهاجي البوصيري; മുഴുവന് നാമം : അബൂ അബ്ദുല്ലാഹ് മുഹമ്മദ് ഇബ്ൻ സഅീദ് അസ്-സൻഹാജി അൽ-ബൂസീരി; 1212–1294) . ശാദിലി സൂഫി പരമ്പരയിൽപ്പെട്ട പ്രശസ്ത സൂഫി സന്യാസിയായ അബുൽ അബ്ബാസ് അൽ-മുർസിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ശിഷ്യനുമായിരുന്നു ബൂസ്വീരി. ==വിവരണം== ബൂസ്വീരിയുടെ മാസ്റ്റർ പീസ് കൃതിയാണ് [[ഖസീദത്തുൽ ബുർദ|ഖസീദത്തുൽ ബുർദ]] (Qaṣīda al-Burda, "പുതപ്പിന്റെ കവിത"). പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബിയെ സ്തുതിച്ച് രചിക്കപ്പെട്ട ഈ കാവ്യം ഇസ്‌ലാമിക സ്തുതികാവ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായവയിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് അറബി ഭാഷയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറ്റൊരു പ്രസിദ്ധമായ സ്തുതികാവ്യമായ അൽ-ഹംസിയ്യ (Al-Hamziyya)യും അറബി ഭാഷയിലാണ് രചിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഈജിപ്തിലെ ദലാസ് എന്ന ചെറിയ പട്ടണത്തിലാണ് ബൂസ്വീരി ജനിച്ചത്.<ref>{{cite book |last1=Ibn Shākir al-Kutubī |author-link=Ibn Shākir al-Kutubī |first1=Muḥammad |title=Fawāt al-wafāyāt |date=1974 |publisher=Dar Ṣādir |location=Beirut |page=362 (vol. 4) |edition=1st |url=https://shamela.ws/book/1003/1248 |access-date=8 April 2022}}</ref> വസീറായിരുന്ന ഇബ്ൻ ഹിന്നയുടെ സംരക്ഷണത്തിലും പ്രോത്സാഹനത്തിലും തന്റെ കൃതികൾ രചിച്ചു.<ref>{{cite web |title=Al-Būṣīrī – Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Busiri#Biography |access-date=28 July 2026}}</ref> പിതാവ് അബൂസിർ സ്വദേശിയായിരുന്നതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് അൽ-ബൂസീരി എന്ന ജന്മസ്ഥലം അല്ലെങ്കിൽ വംശപരമായ വിശേഷണം (നിസ്ബ) ലഭിച്ചത്. മാതാവ് ദലാസ് സ്വദേശിനിയായിരുന്നതിനാൽ ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹം ദലാസീരി എന്ന നിസ്ബയും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.<ref>{{cite web |title=Al-Būṣīrī – Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Al-Busiri#Biography |access-date=28 July 2026}}</ref> തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ബുർദ എന്ന കാവ്യത്തിൽ, പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി സ്വപ്നത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് തന്റെ മേലൊരു പുതപ്പ് അണിയിച്ചുകൊടുത്തതിലൂടെ തന്നെ പക്ഷാഘാതത്തിൽ നിന്ന് സുഖപ്പെടുത്തിയതായി അൽ-ബൂസീരി വിവരിക്കുന്നു. ഖസീദത്തുൽ ബുർദയ്ക്ക് പിന്നീട് അതുല്യമായ ഒരു സാഹിത്യചരിത്രം രൂപപ്പെട്ടു. ഈ കാവ്യം പലവട്ടം എഡിറ്റ് ചെയ്യുകയും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മറ്റു കവിതകളും രചിക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ, മൂലകാവ്യത്തിലെ ഓരോ വരിക്കു ശേഷവും നാലോ ആറോ വരികൾ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പുതിയ രൂപങ്ങളിലും ഇത് പ്രചരിച്ചു.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1 |wstitle=Būṣīrī |volume=4 |page=873}}</ref> ഈ കാവ്യം 1893-ൽ ബോംബെയിൽ ഫൈസുള്ളാഭായി ഇംഗ്ലീഷിലേക്കും, 1894-ൽ പാരീസിൽ റെനെ ബാസെ ഫ്രഞ്ചിലേക്കും, 1860-ൽ വിയന്നയിൽ സി. എ. റാൽഫ്സ് ജർമ്മൻ ഭാഷയിലേക്കും വിവർത്തനം ചെയ്തു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പിന്നീട് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ മറ്റു ഭാഷകളിലേക്കും ഇത് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. [[പ്രമാണം:Burdah Alexandria.jpg|thumb|left|[[അലക്സാണ്ട്രിയ]]യിലെ അൽ-ബൂസ്വീരിയുടെ മഖ്ബറയുടെ ചുമരിൽ കോറിയിട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ''[[ഖസീദത്തുൽ ബുർദ|അൽ-ബുർദ]]'' കാവ്യത്തിലെ ഒരു ഈരടി]] ==അവലംബം== {{reflist}} {{sufi}} [[വർഗ്ഗം:സൂഫി കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:ഈജിപ്റ്റുകാർ]] [[വർഗ്ഗം:13-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ കവികൾ]] [[വർഗ്ഗം:അറബി കവികൾ]] 82073jefto9l6v101mok7nqpcnk6l8d 3 669688 4651448 2026-07-28T14:58:45Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[Template:Welcome|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651448 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Prajeesh vanambeth | Prajeesh vanambeth | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 14:58, 28 ജൂലൈ 2026 (UTC) crmub5opxdxcn2hr3zcl52adwz52imy 0 669689 4651449 2026-07-28T15:06:53Z Sneha Forestry 184179 'മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ബിനു സദാനന്ദൻ (ജനനം: ജൂലൈ 23). 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' എന്ന ത...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4651449 wikitext text/x-wiki മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ബിനു സദാനന്ദൻ (ജനനം: ജൂലൈ 23). 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' എന്ന തന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെ ബിനു ശ്രദ്ധേയനായി; അപ്രതീക്ഷിത വിജയം കൈവരിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് ശേഷം, 'സ്റ്റൈൽ' (2016) എന്ന തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രവും അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രവും പിന്നീട് വലിയൊരു ആരാധകവൃന്ദത്തെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായൊരു സ്ഥാനം നേടി. 1ahta25s2yen56aqe19zdtj5sl02lb6 4651450 4651449 2026-07-28T15:10:04Z Sneha Forestry 184179 4651450 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian film director and screenwriter|bot=PearBOT 5}} {{Indian patronymic|Binu|Sadanandan}} {{Use British English|date=August 2017}} {{Use dmy dates|date=June 2026}} {{Infobox person | name = Binu Sadanandan | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|06|01}} | birth_place = [[Kalady]], Edavoor, [[Ernakulam]], Kerala | occupation = Film director, screenwriter | years_active = 2014–present | alma_mater = Sree Sankara College<br>[[Kalady]], [[Ernakulam]] | spouse = | children = }} മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ബിനു സദാനന്ദൻ (ജനനം: ജൂലൈ 23). 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' എന്ന തന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെ ബിനു ശ്രദ്ധേയനായി; അപ്രതീക്ഷിത വിജയം കൈവരിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് ശേഷം, 'സ്റ്റൈൽ' (2016) എന്ന തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രവും അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രവും പിന്നീട് വലിയൊരു ആരാധകവൃന്ദത്തെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായൊരു സ്ഥാനം നേടി. ബിനു സദാനന്ദൻ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറായാണ് തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. അതിനിടയിൽ, അദ്ദേഹം 'ഇതിഹാസ' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു; ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സംവിധാന സംരംഭമായി മാറി. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' നിരൂപക പ്രശംസ നേടുകയും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ മികച്ച വിജയം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത ചിത്രമായ 'സ്റ്റൈൽ' 2016-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഈ ചിത്രത്തിന് പ്രധാനമായും നെഗറ്റീവ് ആയ നിരൂപണങ്ങളാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും, ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം വരിക്കാൻ അതിനു കഴിഞ്ഞു. നിർമ്മാണത്തിന് ഏകദേശം രണ്ട് വർഷത്തോളം സമയമെടുത്തുവെങ്കിലും, ഒരു സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയറിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി 'സ്റ്റൈൽ' മാറി. ബിനു ഇതേക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്: "'സ്റ്റൈൽ', 'ഇതിഹാസ' പോലെയല്ല. തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സിനിമ ചെയ്യണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഇതിഹാസ' ഉണ്ടായത്. എന്നാൽ 'സ്റ്റൈൽ' ഒരു സാധാരണ സിനിമയാണ്. ഓരോ സിനിമയിലും ഒരു പ്രത്യേക വസ്തുവിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നതല്ല. പുതുമയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി തിരക്കഥ എഴുതുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണത്. അതിനാൽ, ആ വസ്തുക്കൾക്ക് പിന്നിൽ പ്രത്യേക കഥയൊന്നുമില്ല."[3] കെ. സദാനന്ദന്റെയും രാധാമണിയുടെയും മകനായാണ് ബിനു ജനിച്ചത്. എറണാകുളത്തെ കാലടിയിലാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ചത്. കാലടി ശ്രീശങ്കര കോളേജിൽ നിന്ന് ഹിന്ദിയിൽ ബിരുദം നേടി. == Filmography == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" width="33"|Year !! rowspan="2"|Film !! colspan="3"|Credited as !! rowspan="2"|Notes |- ! width=70|Director !! width=70|Script !! width=70|Story |- | 2014 || ''[[Ithihasa]]'' || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2016 || ''[[Style (2016 film)|Style]]'' || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2018 || ''[[Kamuki]]'' || {{yes}} || {{yes}} || {{ yes}} || |} jeihmh9jskaox3884um0dgfrt1ai9m2 4651451 4651450 2026-07-28T15:19:28Z Sneha Forestry 184179 4651451 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian film director and screenwriter|bot=PearBOT 5}} {{Indian patronymic|Binu|Sadanandan}} {{Use British English|date=August 2017}} {{Use dmy dates|date=June 2026}} {{Infobox person | name = Binu Sadanandan | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|06|01}} | birth_place = [[Kalady]], Edavoor, [[Ernakulam]], Kerala | occupation = Film director, screenwriter | years_active = 2014–present | alma_mater = Sree Sankara College<br>[[Kalady]], [[Ernakulam]] | spouse = | children = }} മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ബിനു സദാനന്ദൻ (ജനനം: ജൂലൈ 23) <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.5089/9798400263231.002.a003|title=Statement by Krishnamurthy Venkata Subramanian, Executive Director for India, Sanjay Kumar Hansda, Senior Advisor to Executive Director and Anand Singh, Senior Advisor to Executive Director November 20, 2023|access-date=2026-07-28}}</ref>. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' എന്ന തന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെ ബിനു ശ്രദ്ധേയനായി; അപ്രതീക്ഷിത വിജയം കൈവരിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് ശേഷം, 'സ്റ്റൈൽ' (2016) എന്ന തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രവും അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രവും പിന്നീട് വലിയൊരു ആരാധകവൃന്ദത്തെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായൊരു സ്ഥാനം നേടി <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.64628/ab.ak6km745c|title=Forget GCHQ, the real surveillance state is yet to come|access-date=2026-07-28|last=Aldrich|first=Richard|date=2013-06-12}}</ref>. == തൊഴിൽ == ബിനു സദാനന്ദൻ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറായാണ് തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. അതിനിടയിൽ, അദ്ദേഹം 'ഇതിഹാസ' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു; ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സംവിധാന സംരംഭമായി മാറി. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' നിരൂപക പ്രശംസ നേടുകയും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ മികച്ച വിജയം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത ചിത്രമായ 'സ്റ്റൈൽ' 2016-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഈ ചിത്രത്തിന് പ്രധാനമായും നെഗറ്റീവ് ആയ നിരൂപണങ്ങളാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും, ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം വരിക്കാൻ അതിനു കഴിഞ്ഞു. നിർമ്മാണത്തിന് ഏകദേശം രണ്ട് വർഷത്തോളം സമയമെടുത്തുവെങ്കിലും, ഒരു സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയറിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി 'സ്റ്റൈൽ' മാറി. ബിനു ഇതേക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്: "'സ്റ്റൈൽ', 'ഇതിഹാസ' പോലെയല്ല. തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സിനിമ ചെയ്യണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഇതിഹാസ' ഉണ്ടായത്. എന്നാൽ 'സ്റ്റൈൽ' ഒരു സാധാരണ സിനിമയാണ്. ഓരോ സിനിമയിലും ഒരു പ്രത്യേക വസ്തുവിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നതല്ല. പുതുമയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി തിരക്കഥ എഴുതുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണത്. അതിനാൽ, ആ വസ്തുക്കൾക്ക് പിന്നിൽ പ്രത്യേക കഥയൊന്നുമില്ല."<ref>{{Citation|title=What Was on My Mind:|date=2018-03-01|url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1vhtrn5.21|work=Brooding|pages=116–123|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-7047-7|access-date=2026-07-28}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == കെ. സദാനന്ദന്റെയും രാധാമണിയുടെയും മകനായാണ് ബിനു ജനിച്ചത്. എറണാകുളത്തെ കാലടിയിലാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ചത്. കാലടി ശ്രീശങ്കര കോളേജിൽ നിന്ന് ഹിന്ദിയിൽ ബിരുദം നേടി. == സിനിമകൾ == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" width="33"|വർഷം !! rowspan="2" |സിനിമ !! colspan="3" |കാര്യനിർവഹണം !! rowspan="2" |Notes |- ! width=70|സംവിധായകൻ !! width="70" |സ്ക്രിപ്റ്റ് !! width="70" |കഥ |- | 2014 || ഇതിഹാസ || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2016 || ''സ്റ്റൈൽ'' || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2018 || ''കാമുകി'' || {{yes}} || {{yes}} || {{ yes}} || |} 3t8pydzarp5joqotqtyfqjl1f1ib3v2 4651452 4651451 2026-07-28T15:20:24Z Sneha Forestry 184179 4651452 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian film director and screenwriter|bot=PearBOT 5}} {{Indian patronymic|Binu|Sadanandan}} {{Use British English|date=August 2017}} {{Use dmy dates|date=June 2026}} {{Infobox person | name = Binu Sadanandan | image = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1980|06|01}} | birth_place = [[Kalady]], Edavoor, [[Ernakulam]], Kerala | occupation = Film director, screenwriter | years_active = 2014–present | alma_mater = Sree Sankara College<br>[[Kalady]], [[Ernakulam]] | spouse = | children = }} മലയാള ചലച്ചിത്രരംഗത്ത് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമാണ് ബിനു സദാനന്ദൻ (ജനനം: ജൂലൈ 23) <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.5089/9798400263231.002.a003|title=Statement by Krishnamurthy Venkata Subramanian, Executive Director for India, Sanjay Kumar Hansda, Senior Advisor to Executive Director and Anand Singh, Senior Advisor to Executive Director November 20, 2023|access-date=2026-07-28}}</ref>. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' എന്ന തന്റെ ആദ്യ ചിത്രത്തിലൂടെ ബിനു ശ്രദ്ധേയനായി; അപ്രതീക്ഷിത വിജയം കൈവരിച്ച ഈ ചിത്രത്തിന് ശേഷം, 'സ്റ്റൈൽ' (2016) എന്ന തന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചിത്രവും അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. ഈ ചിത്രവും പിന്നീട് വലിയൊരു ആരാധകവൃന്ദത്തെ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമായൊരു സ്ഥാനം നേടി <ref>{{Cite web|url=https://doi.org/10.64628/ab.ak6km745c|title=Forget GCHQ, the real surveillance state is yet to come|access-date=2026-07-28|last=Aldrich|first=Richard|date=2013-06-12}}</ref>. == തൊഴിൽ == ബിനു സദാനന്ദൻ ഒരു ഫോട്ടോഗ്രാഫറായാണ് തന്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. അതിനിടയിൽ, അദ്ദേഹം 'ഇതിഹാസ' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം വികസിപ്പിച്ചെടുത്തു; ഈ ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യ സംവിധാന സംരംഭമായി മാറി. 2014-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ 'ഇതിഹാസ' നിരൂപക പ്രശംസ നേടുകയും ബോക്സ് ഓഫീസിൽ മികച്ച വിജയം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുത്ത ചിത്രമായ 'സ്റ്റൈൽ' 2016-ൽ പുറത്തിറങ്ങി. ഈ ചിത്രത്തിന് പ്രധാനമായും നെഗറ്റീവ് ആയ നിരൂപണങ്ങളാണ് ലഭിച്ചതെങ്കിലും, ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വിജയം വരിക്കാൻ അതിനു കഴിഞ്ഞു. നിർമ്മാണത്തിന് ഏകദേശം രണ്ട് വർഷത്തോളം സമയമെടുത്തുവെങ്കിലും, ഒരു സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയറിലെ ഒരു വഴിത്തിരിവായി 'സ്റ്റൈൽ' മാറി. ബിനു ഇതേക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇങ്ങനെയാണ്: "'സ്റ്റൈൽ', 'ഇതിഹാസ' പോലെയല്ല. തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു സിനിമ ചെയ്യണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നാണ് 'ഇതിഹാസ' ഉണ്ടായത്. എന്നാൽ 'സ്റ്റൈൽ' ഒരു സാധാരണ സിനിമയാണ്. ഓരോ സിനിമയിലും ഒരു പ്രത്യേക വസ്തുവിന് പ്രാധാന്യം ലഭിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ചെയ്യുന്നതല്ല. പുതുമയ്ക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി തിരക്കഥ എഴുതുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായി സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണത്. അതിനാൽ, ആ വസ്തുക്കൾക്ക് പിന്നിൽ പ്രത്യേക കഥയൊന്നുമില്ല."<ref>{{Citation|title=What Was on My Mind:|date=2018-03-01|url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1vhtrn5.21|work=Brooding|pages=116–123|publisher=University of Georgia Press|isbn=978-0-8203-7047-7|access-date=2026-07-28}}</ref> == വ്യക്തിജീവിതം == കെ. സദാനന്ദന്റെയും രാധാമണിയുടെയും മകനായാണ് ബിനു ജനിച്ചത്. എറണാകുളത്തെ കാലടിയിലാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ ബാല്യകാലം ചെലവഴിച്ചത്. കാലടി ശ്രീശങ്കര കോളേജിൽ നിന്ന് ഹിന്ദിയിൽ ബിരുദം നേടി. == സിനിമകൾ == {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" width="33"|വർഷം !! rowspan="2" |സിനിമ !! colspan="3" |കാര്യനിർവഹണം !! rowspan="2" |Notes |- ! width=70|സംവിധായകൻ !! width="70" |സ്ക്രിപ്റ്റ് !! width="70" |കഥ |- | 2014 || ഇതിഹാസ || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2016 || ''സ്റ്റൈൽ'' || {{yes}} || {{no}} || {{no}} || |- | 2018 || ''കാമുകി'' || {{yes}} || {{yes}} || {{ yes}} || |} == അവലംബം == mmcuqslj33hyj01va9kads5l5axgslp 3 669692 4651456 2026-07-28T15:53:27Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651456 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Janauk | Janauk | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 15:53, 28 ജൂലൈ 2026 (UTC) dfun73lt8u0pfhlvhjd4fsiegzwbv22 0 669693 4651475 2026-07-28T18:14:16Z Amsabith 208057 'ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിലെ ഖാളിയും മുഫ്തിയുമായിരുന്നു കുഞ്ഞൻ ബാവ മുസ്ലിയാർ എന്ന പേരിൽ അറിയ...' താൾ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു 4651475 wikitext text/x-wiki ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിലെ ഖാളിയും മുഫ്തിയുമായിരുന്നു കുഞ്ഞൻ ബാവ മുസ്ലിയാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പുതിയകത്ത് അബ്ദുറഹ്മാൻ മഖ്ദൂമി.<ref>{{Cite book |last=കാഞ്ഞിരപ്പുഴ |first=യൂസുഫ് ഫൈസി |title=പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പൈതൃകമുദ്രകൾ |publisher=ഐ.പി.ബി ബുക്സ് |year=2025 |isbn=978-93-5934-856-8 |location=കോഴിക്കോട് |language=ml}}</ref> ahz9baxte4y6gne8eb8h2x40if9yxxl 4651476 4651475 2026-07-28T18:14:45Z Amsabith 208057 4651476 wikitext text/x-wiki ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിലെ ഖാളിയും മുഫ്തിയുമായിരുന്നു കുഞ്ഞൻ ബാവ മുസ്ലിയാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പുതിയകത്ത് അബ്ദുറഹ്മാൻ മഖ്ദൂമി.<ref>{{Cite book |last=കാഞ്ഞിരപ്പുഴ |first=യൂസുഫ് ഫൈസി |title=പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പൈതൃകമുദ്രകൾ |publisher=ഐ.പി.ബി ബുക്സ് |year=2025 |isbn=978-93-5934-856-8 |location=കോഴിക്കോട് |language=ml}}</ref> == അവലംബങ്ങൾ == 1lkjqw33jgz79toy2ez8ix7quclpprx 4651477 4651476 2026-07-28T18:17:49Z Amsabith 208057 4651477 wikitext text/x-wiki ഒന്നര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് കേരളത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ഇസ്ലാമിക പണ്ഡിതനും നിരവധി പ്രദേശങ്ങളിലെ ഖാളിയും മുഫ്തിയുമായിരുന്നു കുഞ്ഞൻ ബാവ മുസ്ലിയാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന പുതിയകത്ത് അബ്ദുറഹ്മാൻ മഖ്ദൂമി.<ref>{{Cite book |last=കാഞ്ഞിരപ്പുഴ |first=യൂസുഫ് ഫൈസി |title=പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പൈതൃകമുദ്രകൾ |publisher=ഐ.പി.ബി ബുക്സ് |year=2025 |isbn=978-93-5934-856-8 |location=കോഴിക്കോട് |language=ml}}</ref> == ജീവിതരേഖ == == അവലംബങ്ങൾ == ewsqylno3wjygp0bokvejpzol3jvnyh 3 669694 4651478 2026-07-28T18:55:20Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651478 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Shaji334 | Shaji334 | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 18:55, 28 ജൂലൈ 2026 (UTC) 8o9jyc48lu08w2bqsgpberm4ri2mlut 0 669695 4651487 2026-07-29T01:43:45Z Akbarali 17542 "[[:en:Special:Redirect/revision/1173815137|Chakka prathaman]]" എന്ന താൾ പരിഭാഷപ്പെടുത്തിയത്. 4651487 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ചക്ക പ്രഥമൻ | image = Chakka_pradhaman.jpg | caption = ചക്ക പ്രഥമൻ | alternate_name = | type = [[കേരളം]] | course = [[Dessert]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[Kerala]] | creator = | served = | main_ingredient = [[ചക്ക]], [[ശർക്കര]] or [[പഞ്ചസാര]], [[നെയ് ]] | variations = | calories = | other = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു പരമ്പരാഗത ''പായസമാണ്'' ( പുഡ്ഡിംഗ് ) '''ചക്ക പ്രഥമൻ''' . == തയ്യറാക്കുന്ന വിധം == [[വർഗ്ഗം:കേരളീയപാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മധുരപലഹാരങ്ങൾ]] c545ooy1dz20m3fesuh72yd9a1d1o8r 4651488 4651487 2026-07-29T01:44:16Z Akbarali 17542 /* തയ്യറാക്കുന്ന വിധം */ 4651488 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ചക്ക പ്രഥമൻ | image = Chakka_pradhaman.jpg | caption = ചക്ക പ്രഥമൻ | alternate_name = | type = [[കേരളം]] | course = [[Dessert]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[Kerala]] | creator = | served = | main_ingredient = [[ചക്ക]], [[ശർക്കര]] or [[പഞ്ചസാര]], [[നെയ് ]] | variations = | calories = | other = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു പരമ്പരാഗത ''പായസമാണ്'' ( പുഡ്ഡിംഗ് ) '''ചക്ക പ്രഥമൻ''' . == തയ്യറാക്കുന്ന വിധം == [[ചക്കവരട്ടി|ചക്ക വരട്ടിയതും]] [[ശർക്കര|ശർക്കരയുമാണ്]] ചക്ക പ്രഥമൻ്റെ പ്രധാന ചേരുവകൾ. ചക്ക ചുള ( [[പ്ലാവ്|ചക്കയുടെ]] ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മഞ്ഞ ഭാഗം) നന്നായി അരിഞ്ഞ കഷണങ്ങൾ ''[[നെയ്യ്]]'', [[ശർക്കര]] (അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചസാര) എന്നിവ ചേർത്ത് ഉയർന്ന ചൂടിൽ പേസ്റ്റ് പോലെയാകുന്നതുവരെ വേവിച്ചാണ്. <ref name="Hindu">{{Cite news}}</ref> ഉയർന്ന താപനിലയെ ചെറുക്കുന്നതിനായി ''[[ഉരുളി]]'' (വെങ്കലത്തിന്റെ കനത്ത വാർപ്പ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പരമ്പരാഗത പാത്രത്തിലാണ് സാധാരണയായി ഈ വിഭവം തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഈ പേസ്റ്റ് തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അതിന്റെ രുചി നഷ്ടപ്പെടാതെ വളരെക്കാലം സൂക്ഷിക്കാം. ലോഹ പാത്രങ്ങൾ രുചിയെ തകരാറിലാക്കും, അതിനാൽ ഇത് സാധാരണയായി [[Porcelain|പോർസലൈൻ]] കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ''[[ഭരണി (നാൾ)|ഭരണികളിലാണ്]]'' സൂക്ഷിക്കുന്നത്. [[വർഗ്ഗം:കേരളീയപാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മധുരപലഹാരങ്ങൾ]] ldt89sq70dpaesv2xgbhn5xdoftshgm 4651489 4651488 2026-07-29T01:47:10Z Akbarali 17542 4651489 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ചക്ക പ്രഥമൻ | image = Chakka_pradhaman.jpg | caption = ചക്ക പ്രഥമൻ | alternate_name = | type = [[കേരളം]] | course = [[Dessert]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[Kerala]] | creator = | served = | main_ingredient = [[ചക്ക]], [[ശർക്കര]] or [[പഞ്ചസാര]], [[നെയ് ]] | variations = | calories = | other = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു പരമ്പരാഗത ''പായസമാണ്'' ( പുഡ്ഡിംഗ് ) '''ചക്ക പ്രഥമൻ''' . == തയ്യറാക്കുന്ന വിധം == [[ചക്കവരട്ടി|ചക്ക വരട്ടിയതും]] [[ശർക്കര|ശർക്കരയുമാണ്]] ചക്ക പ്രഥമൻ്റെ പ്രധാന ചേരുവകൾ. ചക്ക ചുള ( [[പ്ലാവ്|ചക്കയുടെ]] ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മഞ്ഞ ഭാഗം) നന്നായി അരിഞ്ഞ കഷണങ്ങൾ ''[[നെയ്യ്]]'', [[ശർക്കര]] (അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചസാര) എന്നിവ ചേർത്ത് ഉയർന്ന ചൂടിൽ പേസ്റ്റ് പോലെയാകുന്നതുവരെ വേവിച്ചാണ്. <ref name="Hindu">{{Cite news}}</ref> ഉയർന്ന താപനിലയെ ചെറുക്കുന്നതിനായി ''[[ഉരുളി]]'' (വെങ്കലത്തിന്റെ കനത്ത വാർപ്പ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പരമ്പരാഗത പാത്രത്തിലാണ് സാധാരണയായി ഈ വിഭവം തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഈ പേസ്റ്റ് തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അതിന്റെ രുചി നഷ്ടപ്പെടാതെ വളരെക്കാലം സൂക്ഷിക്കാം. ലോഹ പാത്രങ്ങൾ രുചിയെ തകരാറിലാക്കും, അതിനാൽ ഇത് സാധാരണയായി [[Porcelain|പോർസലൈൻ]] കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ''[[ഭരണി (നാൾ)|ഭരണികളിലാണ്]]'' സൂക്ഷിക്കുന്നത്. പ്രഥമൻ ഉണ്ടാക്കാൻ, 'ചക്ക വരട്ടിയത്ത്' വെള്ളവും അധിക ശർക്കരയും ചേർത്ത് ചേർക്കുന്നു. ശർക്കര വെള്ളത്തിൽ ലയിക്കുന്നതിനായി മിശ്രിതം ഉയർന്ന താപനിലയിൽ തിളപ്പിക്കുന്നു. <ref name="Hindu">{{Cite news}}</ref> ചിരകിയ പച്ച തേങ്ങ വെള്ളത്തിൽ അരച്ച് ഈ മിശ്രിതത്തിലേക്ക് പാൽ ചേർക്കുന്നു. അലങ്കരിക്കാൻ, തേങ്ങയുടെ ചെറിയ കഷണങ്ങൾ, കശുവണ്ടിപ്പരിപ്പ്, <ref>{{Cite news}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ നെയ്യിൽ വറുത്ത ഉണക്കമുന്തിരി എന്നിവയും ഇതിലേക്ക് ചേർക്കാം. സാധാരണയായി ഈ വിഭവം ചൂടോടെയാണ് വിളമ്പുന്നത്. മറ്റ് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ഇത് കൂടുതലായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ==ഇതും കാണുക== [[അടപ്രഥമൻ|അട പ്രഥമൻ]] ==അവലംബം== [[വർഗ്ഗം:കേരളീയപാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മധുരപലഹാരങ്ങൾ]] my99i9dfrhezbk5xnkx8ye18p4mjrp6 4651490 4651489 2026-07-29T01:47:46Z Akbarali 17542 /* അവലംബം */ 4651490 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = ചക്ക പ്രഥമൻ | image = Chakka_pradhaman.jpg | caption = ചക്ക പ്രഥമൻ | alternate_name = | type = [[കേരളം]] | course = [[Dessert]] | country = [[ഇന്ത്യ]] | region = [[Kerala]] | creator = | served = | main_ingredient = [[ചക്ക]], [[ശർക്കര]] or [[പഞ്ചസാര]], [[നെയ് ]] | variations = | calories = | other = }} [[ഇന്ത്യ|ഇന്ത്യയിലെ]] [[കേരളം|കേരളത്തിലെ]] ഒരു പരമ്പരാഗത ''പായസമാണ്'' ( പുഡ്ഡിംഗ് ) '''ചക്ക പ്രഥമൻ''' . == തയ്യറാക്കുന്ന വിധം == [[ചക്കവരട്ടി|ചക്ക വരട്ടിയതും]] [[ശർക്കര|ശർക്കരയുമാണ്]] ചക്ക പ്രഥമൻ്റെ പ്രധാന ചേരുവകൾ. ചക്ക ചുള ( [[പ്ലാവ്|ചക്കയുടെ]] ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ മഞ്ഞ ഭാഗം) നന്നായി അരിഞ്ഞ കഷണങ്ങൾ ''[[നെയ്യ്]]'', [[ശർക്കര]] (അല്ലെങ്കിൽ പഞ്ചസാര) എന്നിവ ചേർത്ത് ഉയർന്ന ചൂടിൽ പേസ്റ്റ് പോലെയാകുന്നതുവരെ വേവിച്ചാണ്. <ref name="Hindu">{{Cite news}}</ref> ഉയർന്ന താപനിലയെ ചെറുക്കുന്നതിനായി ''[[ഉരുളി]]'' (വെങ്കലത്തിന്റെ കനത്ത വാർപ്പ്) എന്നറിയപ്പെടുന്ന പരമ്പരാഗത പാത്രത്തിലാണ് സാധാരണയായി ഈ വിഭവം തയ്യാറാക്കുന്നത്. ഈ പേസ്റ്റ് തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, അതിന്റെ രുചി നഷ്ടപ്പെടാതെ വളരെക്കാലം സൂക്ഷിക്കാം. ലോഹ പാത്രങ്ങൾ രുചിയെ തകരാറിലാക്കും, അതിനാൽ ഇത് സാധാരണയായി [[Porcelain|പോർസലൈൻ]] കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ''[[ഭരണി (നാൾ)|ഭരണികളിലാണ്]]'' സൂക്ഷിക്കുന്നത്. പ്രഥമൻ ഉണ്ടാക്കാൻ, 'ചക്ക വരട്ടിയത്ത്' വെള്ളവും അധിക ശർക്കരയും ചേർത്ത് ചേർക്കുന്നു. ശർക്കര വെള്ളത്തിൽ ലയിക്കുന്നതിനായി മിശ്രിതം ഉയർന്ന താപനിലയിൽ തിളപ്പിക്കുന്നു. <ref name="Hindu">{{Cite news}}</ref> ചിരകിയ പച്ച തേങ്ങ വെള്ളത്തിൽ അരച്ച് ഈ മിശ്രിതത്തിലേക്ക് പാൽ ചേർക്കുന്നു. അലങ്കരിക്കാൻ, തേങ്ങയുടെ ചെറിയ കഷണങ്ങൾ, കശുവണ്ടിപ്പരിപ്പ്, <ref>{{Cite news}}</ref> അല്ലെങ്കിൽ നെയ്യിൽ വറുത്ത ഉണക്കമുന്തിരി എന്നിവയും ഇതിലേക്ക് ചേർക്കാം. സാധാരണയായി ഈ വിഭവം ചൂടോടെയാണ് വിളമ്പുന്നത്. മറ്റ് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് [[കേരളം|കേരളത്തിൽ]] ഇത് കൂടുതലായി നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ==ഇതും കാണുക== [[അടപ്രഥമൻ|അട പ്രഥമൻ]] ==അവലംബം== {{reflist}} [[വർഗ്ഗം:കേരളീയപാചകം]] [[വർഗ്ഗം:ഇന്ത്യൻ മധുരപലഹാരങ്ങൾ]] 03igmiq4sowcbyb6u6jku2hqmv4t6ou 6 669696 4651497 2026-07-29T02:25:04Z Meenakshi nandhini 99060 {{logo fur |Article = Tourism in Kerala |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{logo fur |Article = God's Own Country |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{Igen|X}} ==Licensing== {{Non-free logo|image has rationale=yes}} {{SVG Logo}} 4651497 wikitext text/x-wiki == ചുരുക്കം == {{logo fur |Article = Tourism in Kerala |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{logo fur |Article = God's Own Country |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{Igen|X}} ==Licensing== {{Non-free logo|image has rationale=yes}} {{SVG Logo}} 2lys8m4ef915ccwhuv3g4rgnbn0ljfp 4651498 4651497 2026-07-29T02:25:26Z Meenakshi nandhini 99060 /* ചുരുക്കം */ 4651498 wikitext text/x-wiki == ചുരുക്കം == {{logo fur |Article = കേരളത്തിലെ വിനോദസഞ്ചാരം |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{logo fur |Article = God's Own Country |Use = Brand |Source = https://www.keralatourism.org/pdfs/rt-kumarakom.pdf }} {{Igen|X}} ==Licensing== {{Non-free logo|image has rationale=yes}} {{SVG Logo}} 02thfspufvbor4742w1opndv2lge75s 3 669697 4651521 2026-07-29T03:56:03Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651521 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: നിരോഷ രഞ്ജിത്ത് | നിരോഷ രഞ്ജിത്ത് | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 03:56, 29 ജൂലൈ 2026 (UTC) 6ijha5jk104aymhrhl4xicd2elqtvt0 0 669698 4651526 2026-07-29T05:27:35Z Letitstay 177830 created the page 4651526 wikitext text/x-wiki നിഗീർണ്ണകർതൃകം എന്ന വ്യാകരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാങ്കേതിക പദത്തെ എ ആർ രാജരാജവർമ്മ തന്റെ കേരളപാണിനീയത്തിൽ ഇങ്ങനെ നിർവചിച്ചിരിക്കുന്നു:<blockquote>കർത്ത്യവ്യാപാരമെനേ്യതാൻ സ്വയം ക്രിയ നടക്കുകിൽ നിഗീർണ്ണകർത്തൃകം ധാതു വേൺ കിട്ടുകയുമെന്നപോൽ; അതിന്റെ കർത്തൃസ്ഥാനത്തെ- യുദ്ദേശിക വഹിച്ചിടും. <ref>{{Cite web|url=https://ml.wikisource.org/wiki/%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3%E0%B4%AA%E0%B4%BE%E0%B4%A3%E0%B4%BF%E0%B4%A8%E0%B5%80%E0%B4%AF%E0%B4%82/%E0%B4%A8%E0%B4%BE%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%A7%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%82/%E0%B4%95%E0%B4%BE%E0%B4%B0%E0%B4%95%E0%B4%AA%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%95%E0%B4%B0%E0%B4%A3%E0%B4%82|title=കേരളപാണിനീയം/നാമാധികാരം/കാരകപ്രകരണം - വിക്കിഗ്രന്ഥശാല|access-date=2026-07-29|language=ml}}</ref></blockquote> 1shwzx9cfcsdwmvu7iafgybwpeb1q9d 3 669699 4651544 2026-07-29T06:47:38Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651544 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Icheechi | Icheechi | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 06:47, 29 ജൂലൈ 2026 (UTC) et9nqah6981817vjyof0ck34d0o5wmi 3 669700 4651552 2026-07-29T07:09:49Z സ്വാഗതസംഘം 39256 ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം താളിൽ [[ബദൽ:സ്വാഗതം|സ്വാഗത സന്ദേശം]] ചേർക്കുന്നു 4651552 wikitext text/x-wiki '''നമസ്കാരം {{#if: Mohamed Fahis | Mohamed Fahis | {{BASEPAGENAME}} }} !''', [[മലയാളം വിക്കിപീഡിയ|മലയാളം വിക്കിപീഡിയയിലേക്ക്‌]] [[വിക്കിപീഡിയ:ആമുഖം|സ്വാഗതം]]. താങ്കളുടെ അംഗത്വത്തിന് നന്ദി. താങ്കൾക്ക്‌ ഈ സ്ഥലം ഇഷ്ടമായെന്നും ഇവിടെ അൽപസമയം ചെലവഴിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. താങ്കൾക്ക് ഉപയോഗപ്പെടാവുന്ന ചില താളുകൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു. [[File:Lipi ml.png|thumb|350px|right|[[സഹായം:എഴുത്ത്|ലിപിമാറ്റ രീതിയിൽ മലയാളം ടൈപ്പ് ചെയ്യുവാൻ]] ഉപയോഗിക്കാവുന്ന മൊഴി സ്കീമിന്റെ ചിത്രം]] * [[സഹായം:Tutorial|വീഡിയോ പരിശീലനം]] * [[സഹായം:ടൈപ്പിംഗ്‌|മലയാളത്തിലെഴുതാൻ]] * [[സഹായം:തിരുത്തൽ വഴികാട്ടി|ഒരു താൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നത് എങ്ങനെ?]] * [[സഹായം:ഉള്ളടക്കം|സഹായ താളുകൾ]] * [[സഹായം:ചിത്ര സഹായി|ചിത്ര സഹായി]] * [[സഹായം:കീഴ്‌വഴക്കം|കീഴ്‌വഴക്കങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:എഴുത്തുകളരി|എഴുത്തുകളരി]] * [[വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ‎|വിക്കിപീഡിയയുടെ പഞ്ചസ്തംഭങ്ങൾ]] * [[വിക്കിപീഡിയ:നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും|വിക്കിപീഡിയിലെ നയങ്ങളും മാർഗ്ഗരേഖകളും.]] താങ്കൾ [[വിക്കിപീഡിയ:പുതുമുഖം|പുതുമുഖങ്ങൾക്കായുള്ള താൾ]] പരിശോധിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ ദയവായി അപ്രകാരം ചെയ്യാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്നു. [[വിക്കിപീഡിയ:വിക്കിപീഡിയർ|വിക്കിപീഡിയരിൽ]] ഒരാളായി ഇവിടെ തിരുത്തലുകൾ നടത്തുന്നത് താങ്കൾ ആസ്വദിക്കുമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. താങ്കളെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ‍ [[പ്രത്യേകം:Mypage|ഉപയോക്താവിനുള്ള താളിൽ]] നൽകാവുന്നതാണ്‌. സംവാദ താളുകളിൽ ഒപ്പ് വെക്കുവാനായി നാല് "ടിൽഡ" (<nowiki>~~~~</nowiki>) ഉപയോഗിക്കുകയോ, ടൂൾബാറിലെ [[File:Insert-signature.png]] ബട്ടൻ ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യുക. സ്വന്തം പേരും തീയതിയും സമയവും താനേ വന്നുകൊള്ളും. എന്നാൽ ലേഖനങ്ങളിൽ അപ്രകാരം ഒപ്പുവെക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുക. മറ്റ് ഉപയോക്താക്കളോട് സം‌വദിക്കാൻ അവരുടെ സം‌വാദത്താളിൽ താങ്കളുടെ സന്ദേശം എഴുതാവുന്നതാണ്. വിക്കിപീഡിയയിൽ എന്തെങ്കിലും സഹായം ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ സംവാദ താളിൽ ഒരു കുറിപ്പ് ഇടൂ, അല്ലെങ്കിൽ താങ്കളുടെ സംവാദ താളിൽ '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' എന്ന് ചേർക്കൂ, ആരെങ്കിലും ഉടനെ തന്നെ താങ്കളെ സഹായിക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഒരു നല്ല വിക്കിപീഡിയ അനുഭവം ആശംസിക്കുന്നു. വിക്കിമീഡിയയുടെ മലയാളം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l മെയിലിങ് ലിസ്റ്റ് നിലവിലുണ്ട്]. ആ ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വം എടുത്ത് താങ്കൾക്ക് വിക്കിപീഡിയയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും, സംശയങ്ങളും, വിക്കിപീഡിയ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള വഴികളും ഒക്കെ അവിടെ ഉന്നയിക്കാവുന്നതാണ്‌. മെയിലിങ്ങ് ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുക്കാൻ ഇവിടെ ഞെക്കുക https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikiml-l. ലിസ്റ്റിൽ അംഗത്വമെടുത്തതിനു ശേഷം''' wikiml-l@lists.wikimedia.org''' എന്ന ഇമെയിൽ വിലാസത്തിലേക്കു ഇമെയിൽ അയച്ചാൽ മറ്റുള്ള വിക്കിപീഡിയർ നിങ്ങളെ സഹായിക്കും. ഇനിയും ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ വിക്കിപീഡിയരോട് നേരിട്ട് സംശയം ചോദിക്കാൻ [[സഹായം:ഐ.ആർ.സി.|ചാറ്റ് ചെയ്യാം]]. ഇതിനായി [http://webchat.freenode.net/?channels=wikipedia-ml ഇവിടെ ഞെക്കുക]. ആരെങ്കിലും ചാറ്റ്റൂമിലുണ്ടെങ്കിൽ അവർ തീർച്ചയായും താങ്കളെ സഹായിക്കുന്നതാണ്. -- [[ഉപയോക്താവ്:സ്വാഗതസംഘം|സ്വാഗതസംഘം]] ([[ഉപയോക്താവിന്റെ സംവാദം:സ്വാഗതസംഘം|സംവാദം]]) 07:09, 29 ജൂലൈ 2026 (UTC) nfsr7wr15089g3ldoh9rnco9vy8uptv 0 669701 4651583 2026-07-29T09:06:29Z Ooarii 144802 Ooarii എന്ന ഉപയോക്താവ് [[സ്വപൻദാസ് ഗുപ്ത]] എന്ന താൾ [[സ്വപൻ ദാശ്ഗുപ്ത]] എന്നാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു: ശീർഷകം തെറ്റായി എഴുതിയിരിക്കുന്നു 4651583 wikitext text/x-wiki #തിരിച്ചുവിടുക [[സ്വപൻ ദാശ്ഗുപ്ത]] gwe22wy08tcqdin3nsykuqq99bxwq4o